ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 13. července 2011
o státní podpoře č. C 6/08 (ex NN 69/07), kterou poskytlo Finsko společnosti Ålands Industrihus Ab
(oznámeno pod číslem K(2011) 4905)
(Pouze finské a švédské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/252/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Prostřednictvím stížnosti podané dne 5. září 2006 byla Komise informována o různých opatřeních, která provedla alandská místní správa (dále jen „místní správa“) ve prospěch realitní společnosti Ålands Industrihus Ab (dále jen „ÅI“). Dopisy ze dne 25. října 2006 a 14. února 2007 si Komise od Finska vyžádala informace, které byly poskytnuty dopisy ze dne 11. ledna 2007 a 3. dubna 2007. Další informace poskytly finské orgány dne 31. května 2007 a 12. července 2007. Stěžovatel poskytl doplňkové informace v listopadu 2006 a květnu 2007.
(2)
Dopisem ze dne 30. ledna 2008 Komise Finsko informovala, že se s ohledem na tuto podporu rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „SFEU“) (2) (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“).
(3)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (3). Komise vyzvala zúčastněné strany, aby se k podpoře vyjádřily.
(4)
Komise neobdržela žádné připomínky zúčastněných stran.
(5)
V návaznosti na rozhodnutí o zahájení řízení poskytlo Finsko informace, které Komise zaevidovala dne 6. května 2008, 21. ledna 2010, 26. února 2010, 21. května 2010, 18. června 2010, 18. dubna 2011, 27. června 2011 a 28. června 2011. Dne 4. června 2010 se uskutečnila schůzka mezi útvary Komise, finskými orgány a zástupci společnosti ÅI.
2. POPIS PODPORY
2.1 PŘÍJEMCE
(6)
Společnost ÅI je zaregistrovaná v městě Mariehamn, hlavním městě Alandských ostrovů, souostroví v Baltském moři mezi finskou a švédskou pevninou s celkovým počtem obyvatel přibližně 28 000. Alandské ostrovy jsou jednou z finských provincií, mají však vysokou míru autonomie. Společnost ÅI vlastní především orgány místní správy (84,43 %) a město Mariehamn (15,01 %). Zbývajícími akcionáři jsou ostatní místní orgány na Alandských ostrovech (4).
(7)
Společnost ÅI podniká v oblasti výstavby, vlastnictví a pronájmu budov pro průmyslové a obchodní využití. Podle Finska je cílem činnosti společnosti poskytovat společnostem na Alandských ostrovech budovy za účelem přispění k diverzifikovanému a konkurenceschopnému hospodářství.
(8)
Až do roku 1999 byly obchodní činnosti společnosti ÅI co do rozsahu malé (5). Bilanční suma společnosti ÅI rostla velmi pomalu, pokud vůbec (6). V této souvislosti se správní rada společnosti ÅI rozhodla, že začne hledat nové obchodní příležitosti, aby společnost mohla expandovat. Současně místní podnikatelská komunita (kterou tvoří téměř výhradně malé podniky) vyslovila přání týkající se „technologického parku“, tj. seskupení kancelářských prostor, kde by mohly místní podniky sídlit pod jednou střechou v zájmu snazší spolupráce, vytváření nových nápadů a celkového zlepšení podnikavosti. Tím se měl stát nakonec kancelářský park „iTiden“ (kvarteret iTiden). Vznik projektu je podrobněji vysvětlen v oddíle 2.2.
2.2 PROJEKT iTiden (7)
(9)
Diskuse mezi zástupci místní podnikatelské komunity a místní správou ohledně možnosti vybudování „technologického parku“ začaly již v roce 1999. Uskutečnily se společné studijní cesty do řady obdobných zařízení ve Švédsku.
(10)
V roce 2000 byl projekt přidělen pracovní skupině, která na jaře 2000 předložila návrh místní správě a městu Mariehamn. Projekt a plány místní správy týkající se jeho vybudování a financování byly uvedeny v rozpočtu místní správy na rok 2000 (8) a potvrzeny v rozpočtu na rok 2001, v němž místní správa požadovala rovněž finanční prostředky na případné navýšení kapitálu pro infrastrukturní projekty, včetně pro společnost ÅI (obdobná žádost byla uvedena v rozpočtu na rok 2000) (9).
(11)
Dne 12. července 2001 zakoupila společnost ÅI díky navýšení kapitálu pozemek ve čtvrti „Västra Klinten“ v Mariehamnu, na němž měl být projekt iTiden vybudován. V souvislosti s tímto nákupem zajistila společnost ÅI rovněž potřebné změny s ohledem na projekt iTiden v územním plánu města.
(12)
V rozpočtu na rok 2002 místní správa uvedla, že společnost ÅI zahájí v roce 2002 výstavbu projektu iTiden a že to bude se vší pravděpodobností vyžadovat navýšení kapitálu (pro něž místní správa požadovala potřebné částky vyhrazené v rozpočtu) (10).
(13)
Počátkem roku 2002 byla jmenována pracovní skupina pro výstavbu projektu iTiden a byl najat architekt. Byli kontaktováni potenciální nájemci s cílem zjistit jejich zájem o pronájem prostor v iTiden. Přípravné zemní práce byly provedeny na jaře 2003 a výstavba první etapy (projekt byl navržen ve dvou po sobě jdoucích etapách stavby) byla zahájena v létě 2003. První nájemci se do části projektu iTiden dokončené v rámci „první etapy“ nastěhovali dne 1. prosince 2004.
(14)
Výstavba druhé etapy projektu iTiden byla zahájena na podzim 2006 a dokončena v roce 2007.
2.3 OPATŘENÍ STÁTNÍ PODPORY
(15)
Formální vyšetřovací řízení Komise zahrnovalo několik kapitálových injekcí (dále jen „navýšení kapitálu“) a záruk za bankovní půjčky (dále jen „úvěrové záruky“), které místní správa poskytla společnosti ÅI mezi rokem 1997 a 2007. Opatření jsou uvedena v následující tabulce (kapitálové injekce jsou očíslovány C-I až C-XI a záruky G-I až G-III).
Opatření
Datum opatření
Navýšení kapitálu
(v EUR)
Úvěrové záruky
(v EUR)
C-I (11)
18.6.1997
84 094,39
C-II (11)
22.6.2000
340 582,27
C-III (11)
10.10.2000
114 368,37
C-IV
20.7.2001
353 199,00
C-V
15.8.2002
599 933,73
C-VI
13.3.2003
799 911,64
G-I
9.10.2003
2 600 000,00
C-VII
6.5.2004
515 165,97
C-VIII
30.9.2004
669 896,95
G-II
2.11.2004
1 160 000,00
C-IX
16.6.2005
199 977,91
C-X
16.6.2005
234 961,43
G-III
13.12.2005
2 600 000,00
C-XI
15.2.2007
1 379 998,95
CELKEM
5 292 090,61
6 360 000,00
(16)
V porovnání s tabulkou opatření v bodě 7 rozhodnutí o zahájení řízení byla vyškrtnuta úvěrová záruka ve výši 2 587 500 EUR ze dne 26. října 2006, jelikož nebyla nikdy uplatněna (na základě rozhodnutí finských soudů). Navýšení kapitálu C-XI ze dne 12. června 2006 v rozhodnutí o zahájení řízení je zde uvedeno s datem 15. února 2007, jelikož během vyšetřovacího řízení vyšlo najevo, že toto opatření bylo provedeno k tomuto pozdějšímu dni. Rozhodnutí místní správy provést toto navýšení kapitálu bylo nedávno (6. dubna 2011) finským Nejvyšším správním soudem zrušeno (viz bod 114). Jelikož však byl kapitál společnosti ÅI v roce 2007 vyplacen a nebyl vrácen, má Komise za to, že rozhodnutí vnitrostátního soudu neznamená, že by toto opatření mělo být z předmětu jejího šetření vyloučeno.
(17)
Podle finských orgánů byla všechna navýšení kapitálu provedena za účelem financování projektu iTiden kromě těchto navýšení:
C-I) navýšení kapitálu ze dne 18. června 1997 (84 094,39 EUR)
C-II) navýšení kapitálu ze dne 22. června 2000 (340 582,27 EUR)
C-III) navýšení kapitálu ze dne 10. října 2000 (114 368,37 EUR)
C-VIII) navýšení kapitálu ze dne 30. září 2004 (669 896,95 EUR)
C-IX) navýšení kapitálu ze dne 16. června 2005 (199 977,91 EUR).
(18)
Všechny úvěrové záruky byly podle Finska vydány za účelem financování projektu iTiden. Více informací o úvěrových zárukách je uvedeno v bodech 66 až 86.
3. DŮVODY ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ PODLE ČL. 108 ODST. 2 SFEU
(19)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda jsou navýšení kapitálu a úvěrové záruky slučitelné s vnitřním trhem, a to z těchto důvodů.
(20)
Pokud jde o existenci státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, Komise uvedla, že opatření zahrnovala státní prostředky, jelikož byla provedena místními orgány, a že jsou selektivní, jelikož byla určena společnosti ÅI. Pokud jde o kritérium, zda tato opatření poskytla společnosti ÅI „výhody, které by za běžných tržních podmínek čerpat nemohla“, jelikož by soukromý investor, který se řídí vyhlídkou ziskovosti v dlouhodobém horizontu, tuto podporu neposkytl, Komise měla pochybnosti, zda by soukromý investor poskytl kapitál stejně jako místní správa, jelikož společnost ÅI vykazovala dlouhodobě ztráty, nebo přinejlepším velmi skromné zisky. Co se týká konkrétně úvěrových záruk, Komise pochybovala, že by společnost ÅI mohla získat srovnatelnou finanční podporu na trzích, a měla tudíž za to, že tyto záruky společnost ÅI zvýhodnily. Komise se rovněž domnívala, že tyto výhody mohou narušit hospodářskou soutěž a obchod uvnitř Společenství.
(21)
Pokud by se opatření považovala za státní podporu, Komise pochybovala, že by ji bylo možno pokládat za slučitelnou s vnitřním trhem.
(22)
Komise zpochybnila rovněž tvrzení Finska, že pokud by se opatření skutečně považovala za státní podporu, byla tato opatření provedena v souladu s režimy podpor, které se uplatňovaly již před vstupem Finska do EU, a byla by proto zákonná.
4. PŘIPOMÍNKY FINSKA
4.1 OPATŘENÍ NEPŘEDSTAVUJÍ STÁTNÍ PODPORU
(23)
Finsko zastávalo názor, že místní správa jednala v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství, tj. že se opatření řídila vyhlídkou místní správy na návratnost jejích investic. Finsko tvrdilo, že investiční rozhodnutí byla odůvodněna programem společnosti týkajícím se nových investic, především projektem iTiden. Opatření tudíž neměla pokrýt předchozí ztráty nebo podporovat ztrátové podnikání. Místní správa obdržela za své investice konkrétní hodnotu v nových podílech ve společnosti ÅI, jelikož se hodnota společnosti v souladu s úpisem akcií zvýšila. Společnost ÅI proto nezískala žádnou výhodu, kterou by nebyla schopna dosáhnout u soukromého investora.
(24)
Bez ohledu na možnou výhodu zastávalo Finsko rovněž názor, že opatření nelze považovat za státní podporu, jelikož neexistují žádné konkrétní důkazy o významném dopadu na hospodářskou soutěž na alandském trhu nemovitostí.
4.2 JEDNÁ-LI SE O STÁTNÍ PODPORU, JE TO ZÁKONNÁ PODPORA NA ZÁKLADĚ EXISTUJÍCÍCH REŽIMŮ PODPORY
(25)
Pokud by se však zjistilo, že opatření zahrnují prvek státní podpory, měla by se tato podpora podle Finska považovat za zákonnou. Finsko tvrdilo, že se na navýšení kapitálu i záruky vztahovaly existující režimy podpory, které byly zavedeny před tím, než se Finsko stalo členem EU.
4.3 JEDNÁ-LI SE O NOVOU STÁTNÍ PODPORU, JE TATO PODPORA SLUČITELNÁ S VNITŘNÍM TRHEM
(26)
Pokud by opatření představovala protiprávní státní podporu, měla by se tato považovat za slučitelnou s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, jelikož účelem těchto opatření je rozvoj regionu a vytvoření nových pracovních míst, a to především přispěním k diverzifikaci hospodářství tohoto regionu, jež je příliš závislé na loďařském průmyslu.
4.4 MOŽNÉ NAVRÁCENÍ PODPORY
(27)
Pokud by Komise shledala, že opatření představují protiprávní a neslučitelnou podporu, která má být navrácena, předložilo Finsko tato tvrzení.
(28)
Podle čl. 14 odst. 1 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (12), nebude Komise vyžadovat navrácení podpory, pokud by to bylo v rozporu s obecnými zásadami práva Společenství. Tak by tomu bylo v tomto případě, jelikož Finsko oprávněně očekávalo, že výše uvedené režimy, které pocházely z doby před přistoupením, byly a jsou platné, a že tudíž podpora poskytnutá podle těchto pravidel je zákonná.
(29)
Pokud by se však Komise domnívala, že je nutno podporu vrátit, Finsko tvrdí, že prvek podpory obsažený v navýšení kapitálu nepředstavuje nutně celou nominální hodnotu transakcí, jež zahrnují státní podporu. Pokud jde o záruky, případná podpora, která má být navrácena, nemůže být vyšší než úrokové zvýhodnění, jehož společnost dosáhla v důsledku záruky (v porovnání s nezaručenými půjčkami). Stejně tak v případě kapitálových injekcí nemůže podpora činit více než náklady společnosti ÅI na získání odpovídajícího kapitálu na trhu.
5. POSOUZENÍ
5.1 HODNOCENÍ OPATŘENÍ JAKO STÁTNÍ PODPORY
(30)
V čl. 107 odst. 1 SFEU se uvádí, že „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem“.
(31)
Aby bylo opatření považováno za státní podporu, musí být splněny tyto podmínky: a) musí být financováno členským státem nebo ze státních prostředků; b) musí poskytnout selektivní výhodu, která zvýhodňuje určité podniky nebo odvětví výroby, a c) narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy. Jelikož jsou tyto podmínky kumulativní, musí být všechny splněny, aby se opatření pokládalo za státní podporu.
5.1.1 STÁTNÍ PROSTŘEDKY A SELEKTIVITA
(32)
Z důvodů uvedených v rozhodnutí o zahájení řízení (jež Finsko nezpochybnilo) jsou tato dvě kritéria splněna. Opatření byla provedena na základě individuálních rozhodnutí vydaných místní správou za účelem využití finančních prostředků, které byly v jejím ročním rozpočtu přiděleny regionálním shromážděním Alandských ostrovů. Tato opatření jsou proto jednoznačně financovaná státem a byla individuálně určena společnosti ÅI.
5.1.2 VÝHODA
(33)
Finsko uvedlo, že opatření nepředstavují státní podporu, jelikož neposkytují společnosti ÅI výhodu, kterou by nemohla získat na trzích, ať už u soukromého akcionáře nebo soukromého věřitele.
(34)
Podle ustálené zásady práva v oblasti státních podpor (na niž se obvykle odkazuje jako na zásadu investora v tržním hospodářství) platí, že investování orgánů veřejné správy do kapitálu podniků představuje státní podporu, pokud by stejný kapitál v podobné situaci neposkytl soukromý investor, zejména s vyhlídkou na dosažení návratnosti (13). Podle bodu 3.1 sdělení Komise o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na státní podpory ve formě záruk (14) (dále jen „sdělení o zárukách“) představuje záruka poskytnutá orgány veřejné správy státní podporu, ledaže je financování poskytnuto za podmínek, které by byly přijatelné pro soukromý subjekt za normálních podmínek tržního hospodářství.
(35)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda byla s ohledem na navýšení kapitálu a záruky splněna zásada investora v tržním hospodářství, zejména na základě dvou připomínek týkajících se společnosti ÅI:
a)
Společnost ÅI vykazovala v letech, v nichž byla opatření provedena, ztráty nebo zanedbatelné zisky. Společnost ÅI vykázala v každém roce v období 2001 až 2005 ztrátu. Zisky mezi rokem 1998 a 2000 byly malé a snižovaly se (38 000 EUR, 28 000 EUR resp. 9 000 EUR). Když společnost ÅI v roce 2006 znovu vykázala zisk, jednalo se pouze o částku ve výši 557,43 EUR. V roce 2006 činil zisk odhadovaný pro rok 2007 (tj. zisk, který se předpokládal v době přijetí rozhodnutí o provedení posledních opatření) pouze 5 868,46 EUR (15).
b)
Mimoto se Komisi zdálo, že peněžní tok společnosti ÅI od roku 2000 nepostačuje k pokrytí jejích nákladů, což vedlo k předpokladu, že opatření byla nezbytná jednoduše kvůli pokrytí tohoto nedostatečného peněžního toku (16).
(36)
Finsko tento názor odmítlo. Jeho tvrzení budou projednána níže, a to zvlášť pro navýšení kapitálu a úvěrové záruky.
5.1.2.1 Kapitálová injekce
(37)
Finsko především odmítá názor, že společnost ÅI měla potíže s likviditou. I když byly činnosti společnosti před projektem iTiden co do velikosti omezené, její provozní hospodářský výsledek a likvidita byly uspokojivé a tak tomu bylo během celého prošetřovaného období. Opatření proto nebyla nutná k uhrazení nákladů na činnost. Cílem opatření bylo financovat rozšíření společnosti, a měla by se proto považovat za investice. Vzhledem k podmínkám těchto investic byla tato opatření opodstatněná podle zásady investora v tržním hospodářství, a nepředstavují proto státní podporu.
(38)
Finsko v této souvislosti uvedlo, že většina navýšení kapitálu byla použita k financování projektu iTiden, zatímco zbytek byl určen na jiné projekty společnosti ÅI (viz bod 17 výše).
(39)
Hodnocení Komise je následující.
(40)
Komise na úvod zdůrazňuje, že kapitál, který akcionář poskytne podniku, není a priori vyhrazen na určité použití, nýbrž se stává součástí hmotného majetku společnosti. Je proto běžné, že je-li investice poskytnuta jako vlastní kapitál, je její soulad se zásadou investora v tržním hospodářství posuzován na základě výhledů týkajících se výsledků společnosti jako celku. V případě, jsou-li k dispozici příslušné důkazy, to nevylučuje posouzení předpokládané návratnosti u konkrétních plánovaných investic, pokud jsou samozřejmě takovéto informace dostupné v době přijetí investičního rozhodnutí.
(41)
Pokud jde o celkové finanční výsledky společnosti ÅI, Komise na základě důkazů předložených v rámci vyšetřovacího řízení uznává, že provozní hospodářský výsledek společnosti ÅI trvale pokrýval její ztráty a zajišťoval likviditu. Dostupné důkazy neumožňují vyvodit závěr, že navýšení kapitálu (nebo půjčky získané prostřednictvím záruk) byla použita k uhrazení ztrát vyplývajících z činnosti společnosti ÅI.
(42)
Je však skutečností, že místní správa poskytla společnosti ÅI důležitý dodatečný kapitál, který mezi rokem 1997 a 2006 na první pohled nevytvořil žádný zisk, nebo jen zisk velmi malý. Rozhodující otázkou proto je (jak tvrdí samotné Finsko), zda měla místní správa důvod očekávat u svého kapitálu návratnost, jež by byla dostatečná pro soukromého investora, aby uskutečnil stejnou investici. To je nutno posoudit na základě informací, které byly místní správě známy v době navýšení kapitálu.
(43)
Finsko uvedlo, že velká část navýšení kapitálu byla určena na financování první a druhé etapy projektu iTiden, zatímco zbývající navýšení kapitálu bylo přiděleno na různé jiné investice. Kvůli srozumitelnosti následující analýza zabývá nejprve navýšením kapitálu, který byl použit k financování projektu iTiden.
(44)
Finsko tvrdí, že se veškerá navýšení kapitálu kromě C-I, C-II, C-III, C-VIII a C-IX uskutečnila za účelem financování projektu iTiden, což byl zdaleka největší samostatný projekt společnosti ÅI. První navýšení kapitálu, které bylo určeno na projekt iTiden, se uskutečnilo v roce 2001 (C-IV).
(45)
Pokud jde o podmínky, za nichž místní správa tato navýšení kapitálu provedla, a (co je zásadní) o návratnost, která se očekávala v době přijetí rozhodnutí, Finsko poskytlo tyto informace:
(46)
Rozhodnutí místní správy přikročit k navýšením kapitálu v souvislosti s projektem iTiden byla přijata na základě informací, které byly poskytnuty na neformálních schůzkách, jichž se zúčastnila místní správa a zástupci společnosti ÅI. Finsko uvedlo, že z těchto schůzek nebyly pořízeny žádné zápisy. Finsko však Komisi předložilo prezentace uvedené na těchto neformálních schůzkách nebo na schůzích správní rady společnosti ÅI. Tyto prezentace obsahovaly stručný popis souvislostí a hlavních charakteristik projektu iTiden a výpočty ziskovosti pro první a druhou etapu tohoto projektu. Tyto důkazy proto Komisi umožnily zjistit, jakou návratnost místní správa očekávala v době, kdy provedla navýšení kapitálu pro projekt iTiden.
(47)
Dne 31. ledna 2002 uspořádala společnost ÅI neformální schůzku s místní správou za účelem schválení zahájení výstavby projektu iTiden v roce 2002 (po koupi pozemku, k níž došlo v roce 2001). Na této schůzce předložila společnost ÅI výpočty ziskovosti, které předpokládaly, že projekt zajistí u vlastního kapitálu společnosti ÅI roční návratnost ve výši 3 %.
(48)
Další neformální schůzka mezi společností ÅI a místní správou se konala dne 4. března 2003 za účelem přípravy valné hromady akcionářů společnosti ÅI dne 5. března 2003. Valná hromada měla rozhodnout o zahájení výstavby první etapy projektu iTiden, k níž v roce 2002 nedošlo. Byl poskytnut aktualizovaný výpočet ziskovosti. V tomto výpočtu se odhadovalo, že první etapa přinese přebytek ve výši pouze 700 EUR, což znamená nulovou návratnost vlastního kapitálu společnosti ÅI.
(49)
Dne 2. února 2006 zasedala správní rada společnosti ÅI, aby projednala zahájení výstavby druhé etapy a požádala o navýšení kapitálu za účelem jejího financování. Podle výpočtu ziskovosti, který byl předložen na této schůzi, měl projekt dosáhnout hranice rentability s návratností vlastního kapitálu ve výši 3 %. Tento výpočet však bylo nutno revidovat, aby se zohlednily vyšší náklady na přizpůsobení budov potřebám nájemců. Revidovaný výpočet ze dne 10. ledna 2006 tudíž sloužil jako základ pro navýšení kapitálu, o němž bylo rozhodnuto na valné hromadě, která se konala dne 12. června 2006 (ačkoliv k navýšení kapitálu došlo z technických důvodů až dne 15. února 2007 - jedná se o navýšení kapitálu C-XI). V tomto výpočtu byla předpokládaná roční návratnost vlastního kapitálu u druhé etapy projektu iTiden stanovena na 1 %.
(50)
Finsko poskytlo tyto důkazy a uvedlo, že to přesně vysvětluje tehdejší očekávání týkající se výnosů, na jejichž základě místní správa rozhodla o navýšení kapitálu pro projekt iTiden, tj. C-IV, C-V, C-VI, C-VII a C-X v případě první etapy a C-XI v případě druhé etapy. Tyto odhady ziskovosti jsou založeny na předpokládaných příjmech (tj. nájemném) plynoucích z projektu iTiden. Finsko uvedlo, že by návratnost investice místní správy měla zohledňovat rovněž vyhlídku na kapitálové zisky spočívající ve zvyšování hodnoty nemovitosti v čase. Finsko však v tomto ohledu nepředložilo žádné konkrétní důkazy. Tyto úvahy nejsou ve výpočtech ziskovosti zahrnuty, což naznačuje, že při rozhodování o investicích nebyly vzaty v úvahu. Na základě výše uvedených důkazů Komise konstatuje, že by soukromý investor při takovéto očekávané návratnosti podobné investice neuskutečnil.
(51)
Každý investor vkládající peněžní prostředky do projektu, který zahrnuje určitý prvek rizika (jako je rozvoj komerčních nemovitostí), bude požadovat návratnost, jež náležitě zohledňuje riziko spojené s investicí. Bude tudíž očekávat „rizikovou přirážku“ převyšující známou návratnost, kterou může docílit u alternativního, bezrizikového aktiva („bezriziková úroková míra“). Běžným měřítkem pro bezrizikovou úrokovou míru jsou státní dluhopisy s ratingem AAA a s kratší dobou splatnosti. Pro účely tohoto posouzení je použit výnos u dvouletých finských státních dluhopisů, jelikož Finsko nevydává dluhopisy s kratší dobou splatnosti. Z toho vyplývá bezriziková úroková míra v roce 2002 v rozmezí od 2,7 do 4,2 %, v roce 2003 mezi 2,2 a 2,7 % a v roce 2006 mezi 2,8 a 3,8 %.
(52)
Po porovnání s návratností kapitálu, kterou očekávala místní správa, když se rozhodla provést navýšení kapitálu v souvislosti s projektem iTiden, Komise podotýká, že místní správa mohla dosáhnout stejné či ještě vyšší návratnosti bez jakéhokoli rizika spojeného s projekty týkajícími se nemovitostí. I podle nejoptimističtějších údajů by „riziková přirážka“ (tj. návratnost přesahující bezrizikovou prémii) činila u navýšení kapitálu C-IV a C-V (tj. navýšení kapitálu v roce 2001 a 2002) nejvýše 0,3 %. U navýšení kapitálu, která byla provedena v důsledku rozhodnutí o zahájení výstavby první etapy projektu iTiden v roce 2003 (a tudíž na základě očekávané návratnosti sdělené na neformální schůzce dne 4. března 2003, viz bod 48), tj. C-VI, C-VII a C-X, byla očekávaná návratnost nulová, což znamená, že v případě nepřevzetí žádného rizika mohlo být dosaženo nesrovnatelně lepší návratnosti. Obdobně u navýšení kapitálu pro druhou etapu, C-XI, byla očekávaná návratnost ve výši 1 % mnohem nižší než bezriziková úroková míra, která byla dostupná v té době.
(53)
Je zřejmé, že by žádný soukromý investor nebyl spokojen se zápornou či velmi nízkou rizikovou přirážku, kterou byla místní správa ochotna akceptovat u navýšení kapitálu, jež byla zmíněna v bodech 47-49. V případě potřeby lze toto doložit empirickými údaji o očekávané návratnosti na alandském trhu nemovitostí.
(54)
Podle zprávy (17) společnosti KPMG ze dne 10. července 2007, kterou zadaly finské orgány a která byla dne 17. července 2007 předložena Komisi, činí návratnost, kterou požadují soukromí investoři u investic do kancelářských prostor na Alandských ostrovech, 7 % (a u průmyslových nemovitostí 8 %). Ačkoliv byla tato zpráva vypracována později než investiční rozhodnutí místní správy, jež jsou předmětem tohoto rozhodnutí, je přesto důležitá, jelikož je založena na zkoumání minulých investic a neexistuje žádný zřejmý důvod pro domněnku, že v předchozích letech byla požadovaná návratnost podstatně nižší. Zpráva každopádně poskytuje přesvědčivé údaje, že návratnost, kterou předpokládala společnost ÅI, by pro soukromého investora nebyla dostatečná.
(55)
Finsko tvrdilo, že navzdory nízké či nulové očekávané návratnosti jsou investice v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství, jelikož i) před zahájením výstavby oslovila společnost ÅI potenciální nájemce a byla si jistá, že míra obsazenosti dosáhne nejméně 80 %, a ii) vzhledem ke skutečným finančním výsledkům společnosti ÅI (a tudíž v zásadě projektu iTiden) v letech od roku 2004 a možným dosaženým kapitálovým ziskům se investice ukázaly jako ziskové.
(56)
V této souvislosti postačuje zopakovat (aniž by bylo nutno se zabývat finančními výsledky společnosti ÅI v pozdějších letech), že otázkou není, zda jsou současné výsledky podniku přiměřené, nýbrž zda by na základě informací, které byly známy nebo které bylo možno předpokládat v době, kdy se místní správa rozhodla poskytnout společnosti ÅI státní prostředky (s ohledem na očekávanou 80 % míru obsazenosti), soukromý investor působící v tržních podmínkách poskytl společnosti stejný kapitál. Z výše objasněných důvodů Komise konstatuje, že by tak soukromý investor neučinil.
(57)
Komise proto uvádí, že navýšení kapitálu C-IV, C-V, C-VI, C-VII, C-X a C-XI poskytla společnosti ÅI výhodu, kterou by nebyla schopna získat za tržních podmínek (18).
(58)
Komise nyní posoudí ostatní navýšení kapitálu, jichž se týkalo rozhodnutí o zahájení řízení a která podle Finska nesouvisela s projektem iTiden.
(59)
Podle pravidel de minimis platných v době provedení této kapitálové injekce nepředstavují dotace nižší než 100 000 ECU poskytnuté podniku v tříletém období státní podporu (19). Toto navýšení kapitálu činí 84 094,39 EUR, to znamená, že je podstatně nižší než strop podle pravidel de minimis ve výši 100 000 ECU. Společnost ÅI neměla během tříletého období prospěch ze žádného jiného opatření (20). Na tomto základě by kapitálová injekce z roku 1997 každopádně (bez ohledu na okolnosti, za nichž se uskutečnila) nepředstavovala státní podporu.
(60)
Finsko uvedlo, že tato opatření byla určena na výstavbu průmyslové nemovitosti v Norrböle, rekonstrukci nemovitosti v Mariehamnu (C-II) a pořízení průmyslové nemovitosti ve východní části Alandských ostrovů (C-III). Tato navýšení proto jednoznačně nesouvisí s projektem iTiden, který v té době ještě neměl jasnou podobu (k tomu došlo v roce 2001, kdy byl zakoupen pozemek).
(61)
Ačkoliv je pravdou, že celkové zisky společnosti ÅI byly v období 1998-2007 nízké nebo záporné, skutečností je, že v roce 2000 a ve dvou předchozích letech vykázala mírný zisk a že ztráty začaly v roce 2001. Při vyšetřovacím řízení bylo prokázáno, že společnost hradila své náklady a že její likvidní pozice byla přiměřená. Zdá se, že investice, které odůvodňovaly tato dvě navýšení kapitálu, jsou úměrné velikosti a „tradičnímu“ obchodnímu modelu společnosti ÅI před rozšířením v souvislosti s projektem iTiden. Neexistují proto žádné přesvědčivé důvody pro domněnku, že by soukromý investor neprovedl stejná navýšení kapitálu, a neexistují tudíž jednoznačné důkazy o zvýhodnění společnosti ÅI.
(62)
Až do roku 2000 vykazovaly obchodní činnosti společnosti ÅI skromné, avšak kladné hospodářské výsledky (v období 1997-2000 v rozmezí od 9 000 EUR do 38 000 EUR). Obchodní činnosti společnosti ÅI byly v souladu s tehdejším plánem společnosti. Společnost ÅI vlastnila a pronajímala sklady a kanceláře po celých Alandských ostrovech. Soubor nemovitostí ve vlastnictví společnosti ÅI byl až do roku 2000 velmi stálý, což vysvětluje rovněž stabilní finanční výsledky společnosti. Obrat společnosti ÅI byl v období 1997-2000 v rozmezí od 95 000 EUR do 101 000 EUR. V souladu s tím byla společnost ÅI schopna zajistit, aby byly její činnosti ziskové, i když při poměrně malém obratu.
(63)
Podle Finska byla tato navýšení kapitálu použita k pořízení průmyslové nemovitosti (C-VIII) a výstavbě hangáru na letišti Jomala mimo Mariehamn (C-IX).
(64)
Ačkoli tato opatření nebyla bezprostředně odůvodněna projektem iTiden, byla provedena v situaci, která se zcela lišila od situace v případě výše projednaných opatření C-II a C-III. Navýšení kapitálu C-VIII a C-IX byla provedena v roce 2004 resp. 2005. V té době vykazovala společnost ÅI od roku 2001 ztráty. Co je důležité, tyto investice se uskutečnily v době, kdy místní správa od roku 2001 již investovala do společnosti ÅI více než 2,25 milionu EUR s tím, že tato investice nezajistí návratnost, která by byla přijatelná pro tržního investora.
(65)
Nepřiměřená návratnost u projektu iTiden by měla nevyhnutelně negativní dopad na celkové výsledky společnosti ÅI. Vlastní kapitál podniku není konkrétně vyhrazen, nýbrž je zaměnitelný, a musí obdržet odměnu podle celkových výsledků společnosti. Místní správě proto muselo být v době, kdy provedla opatření C-VIII a C-IX, zřejmé, že dodatečné navýšení kapitálu společnosti ÅI v dohledné budoucnosti pravděpodobně nepřinese přiměřenou návratnost. Tržní investor by byl ochoten provést tyto kapitálové injekce, pokud by investice umožnily tržní návratnost na základě celkových výsledků podniku (tj. návratnost, která by nahradila nízkou návratnost u navýšení kapitálu), nejsou však k dispozici žádné údaje, které by naznačovaly, že se toto očekávalo. Finsko neposkytlo ohledně těchto opatření žádné konkrétní informace, jež by tento názor změnily. Komise proto usuzuje, že by žádný soukromý investor neposkytl společnosti ÅI za této situace další kapitál. Navýšení kapitálu C-VIII a C-IX tudíž poskytla společnosti ÅI výhodu, kterou by nemohla získat na trhu.
5.1.2.2 Úvěrové záruky
(66)
Při posuzování možné státní podpory obsažené v zárukách používá Komise zásady, které jsou stanoveny ve sdělení o zárukách. V bodě 3.2 sdělení jsou objasněny podmínky, jež obvykle postačují k vyloučení existence státní podpory v záruce, kterou poskytly orgány veřejné správy. Tyto podmínky však nejsou u záruk G-I, G-II a G-III splněny (stačí poznamenat, že tyto záruky pokrývaly související půjčky v plné výši, viz bod 3.2 písm. c) sdělení o zárukách).
(67)
Komise za prvé podotýká, že finanční situace společnosti ÅI byla v době, kdy byly záruky poskytnuty, dostatečně dobrá, aby nebyla vyloučena schopnost podniku získat půjčky na trhu bez záruk. Společnost nebyla podnikem v obtížích ve smyslu pokynů Komise pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (21). Na základě dostupných důkazů nelze vyvodit závěr, že společnost ÅI byla podnikem, který by bez státní podpory vůbec nepřežil. V letech před navýšením kapitálu, tj. před zahájením projektu iTiden, byla finanční situace společnosti ÅI stabilní a její obchodní činnosti vykazovaly mírně kladné hospodářské výsledky. Důvodem, proč orgány veřejné správy začaly v roce 2001 masivně vkládat kapitál, nebyla záchrana podniku, nýbrž financování jeho růstu. Pokud by podpora ve formě navýšení kapitálu neexistovala, společnost ÅI by nebyla podnikem v úpadku, nýbrž menší společností, která by měla stále přístup na finanční trhy. Komise proto nemůže vyvodit závěr, že by společnost ÅI neměla bez záruk přístup na úvěrové trhy. Otázkou je, zda záruky poskytly podniku výhodu v podobě nižších úvěrových nákladů, než by musel zaplatit za tržních podmínek, pokud by nebyla záruka poskytnuta.
(68)
Další otázkou, kterou je třeba přezkoumat, je to, zda byla za záruky účtována odpovídající prémie, která je srovnatelná s prémií účtovanou soukromým poskytovatelem záruk. V daném případě nezjistila Komise žádné soukromé záruky, jež by umožnily snadné srovnání. Za této situace porovná Komise celkové finanční náklady na zaručenou půjčku, včetně úrokové sazby u úvěru a záruční prémie, s tržní prémií u podobné nezaručené půjčky (22).
(69)
Dne 9. října 2003 poskytla […] (23), obchodní banka, společnosti ÅI půjčku ve výši […] EUR oproti zajištění […]. Úroková sazba byla do 15. ledna 2007 stanovena na […] ročně (24).
(70)
Ačkoliv tato půjčka byla poskytnuta současně se zárukou G-I, Komise ji pro účely srovnání nákladů na toto opatření nepokládá za vhodnou. Mezi červnem 2000 a březnem 2003 obdržela společnost ÅI pět kapitálových injekcí v celkové hodnotě 2 208 595,01 EUR. Státní podpora v takovéto výši nevyhnutelně ovlivnila posouzení rizika, které […] provedla před poskytnutím půjčky, a tudíž zlepšila úvěrové podmínky, včetně nákladů, v porovnání s podmínkami, které by podnik byl schopen získat na trzích v případě neexistence prvku státní podpory v navýšení kapitálu. Komise proto nemůže mít za to, že úroková sazba u nezaručené půjčky z roku 2003 (či jiných pozdějších půjček) přesně odráží úvěrové podmínky společnosti ÅI v případě neexistence státní podpory, a nelze ji proto použít jako věrohodné a spolehlivé měřítko ke srovnání nákladů na půjčky, na něž se vztahovaly záruky poskytnuté místní správou.
(71)
Komise se domnívá, že v případě neexistence jiných spolehlivých důkazů, pokud jde o srovnatelné půjčky za tržních podmínek, poskytuje vhodné srovnávací měřítko (nesouvisející s příjemcem) pro posouzení, zda byla opatření G-I, G-II a G-III provedena za tržních podmínek, sdělení o referenčních sazbách (25). Sdělení o referenčních sazbách poskytuje náhradu pro tržní úrokovou míru a pro výpočet prvku podpory v opatřeních podpory. Metoda stanovování referenčních sazeb je založena na těchto dvou činitelích: základní sazbě (v tomto případě jednoleté sazbě EURIBOR), k níž se připočte úvěrová marže. Úvěrová marže, která se připočítá k základní sazbě, závisí na dvou činitelích: ratingu podniku, jemuž je půjčka poskytnuta, a úrovni nabízeného zajištění za půjčku. Ve sdělení je rozlišeno pět ratingových kategorií (velmi dobrý [AAA-A], dobrý [BBB], uspokojivý [BB], slabý [B] a špatný [CCC a níže]) a u každé ratingové kategorie tři úrovně zajištění (vysoké, běžné, nízké).
(72)
Dne 18. června 2010 předložilo Finsko Komisi zprávu poradenské společnosti […], která udává rating společnosti ÅI v prosinci každého roku. Rating je stanoven se zpětnou účinností na základě údajů, které byly dostupné na konci účetního roku (tj. rating přiznaný v prosinci 2002 se vztahuje zpětně na zdraví společnosti v roce 2002). Společnost […] vyhotovila ratingovou zprávu, která popisuje celkový finanční stav a vývoj společnosti a zahrnuje tyto oblasti hodnocení: růst, ziskovost, peněžní tok, likviditu, platební schopnost a závazky. Použitá ratingová stupnice má pět ratingových kategorií: výborný (A + a A), dobrý (A- a B+), uspokojivý (B a B-), přiměřený (C + a C) a slabý (C- a D), což umožňuje přímé srovnání s ratingovou stupnicí uvedenou ve sdělení o referenčních sazbách.
(73)
Společnost […] stanovila rating společnosti ÅI v prosinci 2002, 2003 a 2004 na C+, C + resp. C, což společnost řadí do kategorie „přiměřený“. Tato kategorie odpovídá ratingové kategorii „slabý“ ve smyslu sdělení o referenčních sazbách. U společnosti s ratingem „slabý“ musí být k základní sazbě připočteny úvěrové marže podle rozpětí uvedeného ve sdělení o referenčních sazbách, a to v závislosti na nabídnutém zajištění od 220 základních bodů u vysokého zajištění do 650 základních bodů u nízkého zajištění. V prosinci 2005 stanovila společnost […] rating společnosti ÅI na B- („uspokojivý“), což odpovídá „uspokojivému“ ratingu ve smyslu sdělení o referenčních sazbách.
(74)
Dne 27. června 2011 poskytlo Finsko dodatečné informace o ratingu a zajištění půjček. Rating stanovila […], tj. banka, která společnosti ÅI poskytla nezaručené půjčky a dvě zaručené půjčky. Rating […] používá pro roky 2000 až 2003 systém písmen doplněný o jednoslovné hodnocení. Rating je snadno porovnatelný s ratingovou stupnicí uvedenou ve sdělení o referenčních sazbách. Od roku 2005 poskytuje rating […], poradenská společnost podobná společnosti […]. V roce 2003 a 2004 stanovila […] rating společnosti ÅI na B- (uspokojivý) a A (uspokojivý), což odpovídá „uspokojivému“ ratingu ve smyslu sdělení o referenčních sazbách. To znamená, že pro roky 2003 a 2004 stanovila […] rating společnosti ÅI o jednu kategorii vyšší než společnost […]. Pro rok 2005 stanovila společnost […] rating společnosti ÅI jako A (uspokojivý), což odpovídá „uspokojivému“ ratingu podle sdělení o referenčních sazbách, a zařazuje tudíž společnost ÅI do stejné kategorie jako společnost […].
(75)
Komise zastává názor, že by se při posuzování, zda byly záruky G-I, G-II a G-III poskytnuty za tržních podmínek, měl použít rating společnosti […]. Vzhledem k tomu, že před poskytnutím první záruky G-I v říjnu 2003, kdy společnost ÅI již obdržela pět kapitálových injekcí v celkové hodnotě 2 208 595,01 EUR, je jakýkoli rating společnosti v roce 2003 pravděpodobně ovlivněn značnou částkou státní podpory. Komise proto považuje za vhodné použít konzervativnější rating stanovený společností […]. To má dopady pro roky 2004 a 2005, jelikož u těchto dvou let stanovila společnost […] rating společnosti ÅI o jednu kategorii níže než […]. Je třeba rovněž podotknout, že […] poskytla společnosti ÅI půjčky, za něž se zaručila místní správa, přičemž současně stanovila rating společnosti ÅI, což mohlo její hodnocení ovlivnit. Společnost […] se nepodílela na finančních transakcích, a její hodnocení je proto s menší pravděpodobností přímo ovlivněno nepatřičnými aspekty spojenými se státní podporou.
(76)
Pro účely použití sdělení o referenčních sazbách proto Komise přebírá níže uvedené ratingy společnosti ÅI: slabý (B) v roce 2003 a 2004 a uspokojivý (BB) v roce 2005.
(77)
Pokud jde o zajištění, společnost ÅI poskytla zajištění v nominální hodnotě záruk v podobě hypoték na pozemek, na němž byl budován projekt iTiden. Finsko neposkytlo žádné informace týkající se ztráty při selhání podle poznámky pod čarou č. 2 ve sdělení o referenčních sazbách. Tyto informace pomáhají stanovit úroveň zajištění a úvěrové marže, které je nutno připočítat k základní sazbě. Komise si proto vyžádala informace o prioritě hypoték a o hodnotě nemovitosti v době poskytnutí záruk. Finsko nemá k dispozici ocenění, která prokazují hodnotu nemovitosti v době poskytnutí záruk. Finské orgány však uvedly, že se hodnota nemovitosti v čase zvyšovala s tím, jak projekt postupoval. Podle Finska hodnota nemovitosti v roce 2010 činila […] EUR.
(78)
Pokud jde o senioritu zajištění, Komise podotýká, že u záruk G-I a G-II mělo zajištění místní správy nejvyšší senioritu ze všech hypoték poskytnutých na nemovitý majetek. Komise uvádí, že obchodní banky poskytly společnosti ÅI nezaručené půjčky a akceptovaly jako zajištění hypotéky na stejnou nemovitost s nižší senioritou (a tudíž méně dobré zajištění), než je zajištění, které získala místní správa. Vzhledem k této skutečnosti a neexistenci lepších důkazů má Komise za to, že pro účely použití sdělení o zárukách byla úroveň zajištění za záruky „běžná“.
(79)
Na základě výše uvedených skutečností bude referenční sazba posouzena zvlášť pro každou záruku, kterou společnost ÅI obdržela od místní správy.
(80)
Komise podotýká, že u všech záruk poskytnutých společnosti ÅI se prémie skládaly ze dvou částí: i) stálé prémie hrazené ročně a vyjádřené jako procentní podíl nesplacené jistiny úvěru a ii) „jednorázového“ poplatku, který byl rovněž vyjádřen jako procentní podíl výše úvěru, byl však uhrazen pouze jednou při vydání záruky. V níže uvedeném posouzení zahrnují celkové finanční náklady zaručených půjček pouze stálou prémii, která byla hrazena každý rok. Podle bodu 4.2 sdělení o zárukách je nutno prvek podpory obsažený v záruce vypočítat jako rozdíl mezi tržní cenou (v tomto případě referenční sazbou) a skutečně hrazenou cenou. Cena, kterou skutečně uhradila společnost ÅI, zahrnuje stálou prémii placenou ročně a jednorázovou prémii, která byla zaplacena pouze jednou. Z praktických důvodů bude jednorázová prémie projednána v oddíle 8.2, který se zabývá navrácením podpory, jelikož je snazší odečíst částku jednorázového poplatku od částky podpory, která má být navrácena. Každopádně i v případě, že by byly jednorázové prémie připočítány k celkovým finančním nákladům zaručených půjček, závěr ohledně existence podpory by se nezměnil. Jednorázová prémie ovlivňuje pouze výši podpory, která byla poskytnuta společnosti ÅI.
(81)
Záruku G-I poskytla místní správa dne 9. října 2003 za účelem pokrytí půjčky ve výši […] EUR, kterou společnosti ÅI poskytla […] (číslo úvěru […]). Jako zajištění v případě uplatnění záruky poskytla společnost ÅI hypotéku na nemovitý majetek. Úroková sazba u půjčky byla do 15. ledna 2007 stanovena na […] % (26). Prémie za záruku činila […] % půjčky ročně (27). Celkové finanční náklady na zaručenou půjčku v době jejího poskytnutí proto činily […] % ročně, což je nutno porovnat s referenční sazbou vypočítanou pro záruku na základě základní sazby a rozpětí, které závisí na ratingu společnosti ÅI a úrovni zajištění půjčky. Základní sazba (jednoletá sazba EURIBOR) ke dni 9. října 2003 činila 2,235 %. V té době byl rating společnosti ÅI „slabý“ ve smyslu sdělení o referenčních sazbách. Jak bylo uvedeno výše, Komise má za to, že úroveň zajištění půjčky byla běžná, což znamená, že úvěrová marže, která se připočítá k základní sazbě, činí 400 základních bodů. Referenční sazba u této půjčky proto činí 6,235 %, což je více než celkové finanční náklady záruky G-I ve výši […] % ročně.
(82)
Ode dne 6. září 2004 mimoto místní správa záruční prémii u záruky G-I snížila na […] %. Celkové finanční náklady zaručené půjčky proto činily […] %, tj. o […] základního bodu méně, než je referenční sazba, což společnosti ÅI poskytlo odpovídající výhodu.
(83)
Dne 2. listopadu 2004 získala společnost ÅI od […] půjčku ve výši […] EUR (číslo úvěru […]). Tato půjčka byla zajištěna zárukou místní správy, za niž poskytla společnost ÅI zajištění v podobě zástavního práva na nemovitý majetek. Úroková sazba byla stanovena ve výši […] + […] základního bodu a poplatku za záruku ve výši […] % částky půjčky ročně, což znamená, že celkové finanční náklady této zaručené půjčky činily […] % ročně (28).
(84)
Referenční sazbu u záruky G-II je nutno vypočítat na základě jednoleté sazby EURIBOR platné ke dni 2. listopadu 2004, tj. 2,314 %. V té době byl rating společnosti ÅI „slabý“ ve smyslu sdělení o referenčních sazbách. S ohledem na běžnou úroveň zajištění činí referenční sazba u této půjčky 6,314 % ročně, což je více než celkové finanční náklady záruky G-II ve výši […] % ročně. Z porovnání nákladů na tuto novou zaručenou půjčku s referenční sazbou vyplývá, že celkové finanční náklady půjčky, na niž se vztahovala záruka G-II, byly nejméně o […] základních bodů nižší než referenční sazba, poskytly tudíž společnosti ÅI finanční výhodu. Podle informací, které má Komise k dispozici, se úroková sazba u zaručené půjčky od jejího poskytnutí nezměnila.
(85)
Dne 13. prosince 2005 vydala místní správa ve prospěch společnosti ÅI novou záruku. Tato záruka se měla vztahovat na „referenční půjčku“, tj. původně nezaručenou půjčku ze dne 9. října 2003, jejíž podmínky se tudíž změnily. Úroková sazba u půjčky se k tomuto okamžiku změnila na […] % ročně. Poplatek za záruku byl stanoven na […] % částky půjčky, což znamená celkové finanční náklady ve výši […] % ročně (29) (podmínky platné od tohoto dne byly stejné jako výše popsané podmínky, které se vztahovaly na půjčku se zárukou G-I, včetně postupných změn úrokové sazby).
(86)
Referenční sazbu u záruky G-III je nutno vypočítat na základě jednoleté sazby EURIBOR ke dni 13. prosince 2005, která činila 2,769 %. V té době byl rating společnosti ÅI „uspokojivý“ ve smyslu sdělení o referenčních sazbách. S přihlédnutím k běžné úrovni zajištění činí referenční sazba u této půjčky 4,969 % ročně. To je více než celkové finanční náklady záruky G-III ve výši […] % ročně. Místní správa proto poskytla společnosti ÅI odpovídající finanční výhodu ve výši nejméně […] % ročně.
5.2 NARUŠENÍ HOSPODÁŘSKÉ SOUTĚŽE A OVLIVNĚNÍ OBCHODU
(87)
Finské orgány tvrdily, že dotyčná opatření neovlivňují obchod mezi členskými státy, a proto nepředstavují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Na podporu tohoto tvrzení Finsko v podstatě uvedlo, že společnost ÅI je pouze jedním z řady podniků působících na trhu nemovitostí a nepatří k největším. Neexistují proto žádné důkazy, že by opatření (pokud by se pokládala za státní podporu) posílila postavení společnosti ÅI na úkor ostatních soutěžitelů.
(88)
Komise nemůže toto tvrzení uznat. Skutečnost, že společnosti ÅI byla poskytnuta finanční výhoda, kterou její konkurenti neměli k dispozici (a jak potvrdilo Finsko, na alandském trhu nemovitostí působí řada dalších hospodářských subjektů), znamená, že společnost ÅI mohla uskutečnit větší investice a rozšířit svou činnost za finančních podmínek, které byly výhodnější než podmínky, jež byly dostupné jejím konkurentům (kteří se v případě neexistence výhody, která byla poskytnuta společnosti ÅI, mohli rozhodnout pro uskutečnění podobných investic). Není nutné prokázat, že opatření umožnila společnosti ÅI převzít podíly na trhu od konkrétního soutěžitele.
(89)
Obdobně mohla výhoda, která byla poskytnuta společnosti ÅI, ovlivnit obchod mezi členskými státy. Je pravdou, že alandský trh je malý, nachází se na souostroví, na něž se lze dostat pouze po moři nebo letecky, a že zde na základě aktu o přistoupení Finska k EU platí zvláštní omezení práva usazování. Skutečností však je, že pro působení zahraničních podniků na Alandských ostrovech neexistuje žádná absolutní překážka a zcela jistě žádná překážka pro to, aby takovéto podniky investovaly do místního trhu nemovitostí. Komise rovněž podotýká, že Finsko nezpochybnilo tvrzení uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení, že nemovitosti na Alandských ostrovech v minulosti získaly podniky se sídlem v jiných členských státech. Výhoda, kterou tato opatření poskytla společnosti ÅI, proto přinejmenším mohla ovlivnit obchod mezi členskými státy nepatřičným posílením postavení společnosti ÅI v porovnání s potenciálními zahraničními konkurenty nebo investory.
5.3 ZÁVĚR OHLEDNĚ HODNOCENÍ OPATŘENÍ JAKO STÁTNÍ PODPORY
(90)
Z výše uvedených důvodů Komise uvádí, že veškerá navýšení kapitálu (s výjimkou C-I, C-II a C-III) a úvěrové záruky G-I, G-II a G-III představují státní podporu ve smyslu článku 107 SFEU.
6. ÚDAJNÁ ZÁKONNOST PODPORY
(91)
Finsko tvrdilo, že kapitálové injekce i záruky jsou v případě, že by se pokládaly za státní podporu, zákonné na základě režimů podpory, které byly zavedeny před tím, než se Finsko stalo členem EU, a před přistoupením k EU byly náležitě oznámeny Kontrolnímu úřadu ESVO (dále jen „Kontrolní úřad“) s referenčními čísly 93-074 (navýšení kapitálu) a 93-079 (záruky).
(92)
Toto tvrzení je nutno přezkoumat na základě ustanovení nařízení (ES) č. 659/1999. Podle čl. 1 písm. d) se „režimem podpory“ rozumí „jakýkoliv akt, na jehož základě může být bez dalších prováděcích opatření poskytnuta jednotlivá podpora pro podniky definované aktem obecným a abstraktním způsobem, a dále akt, na jehož základě může být na neurčitou dobu a/nebo na neurčitou částku poskytnuta pro jeden nebo několik podniků podpora, která není spojena se zvláštním projektem“. Podle čl. 1 písm. b) nařízení (ES) č. 659/1999 se „existující podporou“ rozumí: „i) aniž jsou dotčeny články 144 a 172 aktu o přistoupení Rakouska, Finska a Švédska, všechny podpory existující v příslušných členských státech před vstupem Smlouvy v platnost, to znamená režimy podpor a jednotlivé podpory, které byly zavedeny před vstupem Smlouvy v platnost a zůstávají použitelné i po něm“.
(93)
Finsko přistoupilo k Evropskému společenství dne 1. ledna 1995. Podle čl. 172 odst. 5 aktu o přistoupení Rakouska, Finska a Švédska se „[…] státní podpory poskytnuté novými členskými státy v průběhu roku 1994, které však v rozporu s Dohodou o EHP či ujednáními na základě této dohody nebyly oznámeny Kontrolnímu úřadu ESVO, nebo mu byly oznámeny, byly však poskytnuty dříve, než Kontrolní úřad vydal rozhodnutí, nepovažují za existující státní podpory podle čl. 93 odst. 1 Smlouvy o ES […]“ [neověřený překlad - pozn. překl.].
(94)
Podle čl. 1 písm. c) nařízení (ES) č. 659/1999 se „novou podporou“ rozumí každá podpora, což znamená režimy podpory a jednotlivou podporu, která není existující podporou, včetně změn existující podpory (30).
(95)
V čl. 4 odst. 1 nařízení Komise (ES) č. 794/2004 ze dne 21. dubna 2004, kterým se provádí nařízení Rady (ES) č. 659/1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (31) je změna stávající podpory vymezena jako „jakákoli změna kromě úprav čistě formálního či administrativního charakteru, která nemůže ovlivnit hodnocení slučitelnosti opatření se společným trhem. Zvýšení původního rozpočtu stávajícího režimu podpor maximálně o 20 % se však nepovažuje za změnu stávající podpory.“
(96)
Z výše uvedených skutečností vyplývá, že opatření, které pochází z doby před přistoupením a představuje režim státní podpory, lze pokládat za existující podporu, jsou-li splněny dvě podmínky. První podmínkou je to, že režim byl zaveden před vstupem Smlouvy o ES v platnost, a druhou, že se jeho podstata od té doby významně nezměnila.
(97)
Komise posoudí tvrzení Finska ohledně zákonnosti podpory pro oba údajné režimy zvlášť.
6.1 ÚDAJNÝ SYSTÉM ZÁRUK (93-079)
(98)
Komise za prvé posoudí, zda tato opatření představují režim podpory ve smyslu čl. 1 písm. b) nařízení (ES) č. 659/1999.
(99)
Vnitrostátním právním základem systému záruk je provinciální zákon o zárukách provincie pro průmysl a některá jiná odvětví podnikání (ÅFS 1966:14) (32), který byl schválen v roce 1966 a pozměněn zákony ÅFS 1979:84, 1982:37, 1988:53, 1992:9, 1994:29, 1996:56 a 2002:23. Pokud jde o rozpočet nebo „obálku“, v době přistoupení Finska k ES provinciální zákon z roku 1966 stanovil, že „výše nesplacených záruk nebo půjček (33) nesmí v žádném okamžiku překročit 20 000 000 FIM“. Na druhou stranu dotyčné opatření nestanovilo žádné časové omezení, pokud jde o jeho uplatňování.
(100)
Na základě výše uvedených skutečností a ustanovení ve vnitrostátním právním předpise se na první pohled zdá, že opatření splňují definici režimu podpory, jelikož akt povoluje podporu, která není spojena se zvláštním projektem, který má být zadán jednomu nebo několika podnikům na neurčitou dobu. Údajný režim byl zaveden dne 1. září 1982, tj. dlouho před 1. lednem 1994, a byl oznámen Kontrolnímu úřadu. Zdá se proto, že první podmínka týkající se existující podpory je splněna, jelikož původní režim byl zaveden před vstupem Smlouvy ve Finsku v platnost, a dokonce před 1. lednem 1994, což znamená, že v tomto případě není použitelný čl. 172 odst. 5 aktu o přistoupení Rakouska, Finska a Švédska.
(101)
Komise však musí rovněž posoudit, zda opatření prošla od 1. ledna 1994 podstatnými změnami.
(102)
Regionální orgány provedly po 1. lednu 1994 nejméně tři změny systému záruk (provinciálními zákony 1994:29, 1996:56 a 2002:23), a to před poskytnutím první záruky dne 14. srpna 2003. Tyto změny umožnily podstatné zvýšení rozpočtu režimu (tj. navýšení celkové výše záruk, jež lze poskytnout v daném okamžiku). Jelikož se tento případ týká poskytnutí úvěrové záruky, je nutno posoudit, zda by se změny rozpočtu režimu, které byly zavedeny před provedením projednávaných opatření, měly považovat za podstatné a oddělitelné od existujícího režimu.
(103)
Jak bylo popsáno výše, podle článku 4 nařízení (ES) č. 794/2004 představuje zvýšení rozpočtu o více než 20 % změnu stávajícího režimu podpory. Dvě výše uvedené změny (34) zvýšily původní rozpočet režimu o 50 % resp. 150 %. Toto zvýšení rozpočtu představuje podstatné změny režimu, které nebyly nikdy oznámeny Komisi.
(104)
Dopad těchto podstatných změn nelze považovat za oddělitelný od údajného režimu s tím, že se celý režim stává novou podporou. Původní režim podpory byl ve skutečnosti omezen pouze s ohledem na celkovou výši záruk, které mohly být nesplaceny v daném okamžiku. Za této situace se velmi významné zvýšení rozpočtu (i bez jakékoli jiné změny režimu) dotýká samotné podstaty stávajících pravidel.
(105)
Komise mimoto podotýká, že z dokumentů týkajících se záruk, které předložilo Finsko, nevyplývá, že právním základem těchto záruk byl údajný systém záruk.
(106)
Záruky, na něž se vztahuje toto rozhodnutí, je proto nutno považovat za novou podporu. Jelikož podpora byla zavedena bez předchozího schválení Komisí, jak se požaduje v článku 108 SFEU, jedná se o protiprávní podporu.
6.2 ÚDAJNÝ REŽIM UPISOVÁNÍ AKCIÍ (93-079)
(107)
Vnitrostátní pravidla týkající se tohoto údajného režimu byla Kontrolnímu úřadu oznámena jako opatření podpory pro upisování akcií. Podle dokumentů předložených v té době se zdá, že jako vnitrostátní právní základ byl uveden „roční rozpočet Alandských ostrovů“. Pod nadpisem „maximální možná míra podpory, která (…) může být dosažena u jednoho projektu“, uvedlo Finsko „30 %“. Pod nadpisem „Rozpočet/výdaje“ uvedlo Finsko rozpočty pro roky 1992 až 1994, kolonku „Odhad celkového rozpočtu na celou plánovanou dobu trvání režimu“ však ponechalo prázdnou.
(108)
V průběhu vyšetřovacího řízení Finsko objasnilo, že formálním právním základem údajného režimu je zákon o autonomii Alandských ostrovů (1144/1991), který byl schválen v roce 1991. Podle § 18 odst. 22 mají alandské místní orgány „obecnou pravomoc“ přijímat různé druhy opatření zaměřujících se na podporu alandského hospodářství. Tyto pravomoci jsou uplatňovány (např. prostřednictvím půjček, kapitálových injekcí, záruk) pomocí prostředků v ročním souhrnném rozpočtu místní správy.
(109)
Komise uvádí následující:
(110)
Bez ohledu na skutečnost, že Finsko může považovat pravomoci místních orgánů poskytovat takovéto kapitálové injekce (na základě obecných pravomocí, které jsou uděleny zákonem o autonomii) za „režim“, musí Komise ověřit, zda ustanovení vnitrostátního zákona, jež stanoví tyto pravomoci, splňují definici „režimu“ podle čl. 1 písm. d) nařízení (ES) č. 659/1999. V tomto ohledu se zdá, že právní základ (§ 18 odst. 22 zákona č. 1144/1991) sestává z pravidel, která se týkají rozdělení pravomocí mezi jednotlivými orgány v rámci finského právního řádu a která nesplňují požadavky pro to, aby představovala režim podpory (jenž je definován mimo jiné jako „… akt, na jehož základě může být bez dalších prováděcích opatření poskytnuta jednotlivá podpora …“). Přidělení kapitálu jednotlivému příjemci proto za prvé vyžaduje přidělení částky v ročním rozpočtu místní správy (schváleném regionálním alandským shromážděním podle jeho uvážení) a poté provedení rozhodnutí přijatých místní správou. Zdá se proto, že kapitálové injekce poskytnuté na základě těchto pravomocí je nutno pokládat spíše za řadu jednotlivých rozhodnutí než za režim podpory.
(111)
Komise každopádně rovněž podotýká, že se údajný režim týkal pouze let 1992 až 1994, jelikož pod nadpisem „Rozpočet/výdaje“ nebyly uvedeny žádné další informace, ačkoliv právním základem byl „roční rozpočet Alandských ostrovů“.
(112)
Komise rovněž poznamenává, že Finsko uvedlo, že maximální míra podpory, která může být „dosažena u jednoho projektu“, činí 30 %. To lze každopádně chápat pouze v tom smyslu, že kapitálové injekce na základě tohoto údajného režimu měly být spolu s významnými soukromými příspěvky (ve výši nejméně 70 %) použity na „projekty“, jež mají podporovat cíl údajného režimu, jímž byl „cestovní ruch, průmysl, výzkum a vývoj“. Navýšení kapitálu, jimiž se zabývá toto rozhodnutí, tuto formální podmínku nesplňují, a nemohou se na ně proto vztahovat vnitrostátní právní předpisy, které byly oznámeny Kontrolnímu úřadu, bez ohledu na skutečnost, zda tato opatření představovala řádný režim podpory, a pokud ano, zda byla uplatňována po roce 1994.
(113)
Státní podpora, která byla poskytnuta ve formě navýšení kapitálu společnosti ÅI, proto představuje novou podporu. Jelikož podpora byla zavedena bez předchozího schválení Komisí, jak požaduje článek 108 SFEU, jedná se o protiprávní podporu.
6.3 DODATEČNÁ PŘIPOMÍNKA K NEDÁVNÝM ROZHODNUTÍM FINSKÉHO NEJVYŠŠÍHO SPRÁVNÍHO SOUDU
(114)
Je třeba rovněž uvést, že dvě opatření, která místní správa provedla ve prospěch společnosti ÅI, byla nedávno finským soudem zrušena. Těmito opatřeními je i) navýšení kapitálu C-XI, jež bylo společnosti ÅI poskytnuto v roce 2007 (viz poznámka v bodě 16), a ii) úvěrová záruka z roku 2006, která nebyla uplatněna. V rozsudku ze dne 6. dubna 2011 Nejvyšší správní soud rozhodl o tom, zda byla rozhodnutí místní správy přijata v souladu s vnitrostátními správními předpisy. Přitom soud rovněž posoudil, zda existují dostatečné náznaky, že opatření představovala státní podporu, což znamená, že je místní orgány měly před zavedením oznámit Komisi. Soud shledal, že jsou zjevně splněna všechna kritéria státní podpory. Soud analyzoval rovněž tvrzení Finska, že by se na opatření (pokud by představovala podporu) vztahovala vnitrostátní pravidla, která platila před přistoupením, a proto by se považovala za „existující podporu“. Soud přitom podrobně posoudil vnitrostátní pravidla a zjistil, že bez ohledu na skutečnost, zda tato pravidla představovala skutečný režim státní podpory, či nikoli, rozhodnutí místních orgánů nesplňují formální požadavek podle vnitrostátních předpisů, především z důvodů, které uvedla výše Komise. Závěry Nejvyššího správního soudu Finska jsou proto v souladu se závěry Komise, že kapitálová injekce C-XI, jíž se týká vyšetřovací řízení, zahrnuje novou státní podporu. Nejvyšší soud dospěl k témuž závěru u úvěrové záruky z roku 2006. Jelikož záruka nebyla nikdy zavedena, nebyla v tomto rozhodnutí posouzena.
7. SLUČITELNOST
(115)
Finsko obecně tvrdilo, že by opatření v případě, že by se považovala za novou státní podporu, byla slučitelná s vnitřním trhem, jelikož účelem činností společnosti ÅI financovaných podporou bylo usnadnit rozvoj regionu a vytvořit nová pracovní místa.
(116)
Ačkoliv je státní podpora v zásadě zakázána, považuje se za slučitelnou s vnitřním trhem v případech uvedených v čl. 107 odst. 2 SFEU a může být považována za slučitelnou, je-li použita k dosažení cílů zmíněných v čl. 107 odst. 3. Jediným důvodem slučitelnosti, který lze předpokládat v tomto případě, je důvod uvedený v ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU, jež povoluje státní podpory, které mají napomáhat hospodářskému rozvoji oblastí s mimořádně nízkou životní úrovní nebo s vysokou nezaměstnaností, nebo ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, jež stanoví, že mohou být povoleny státní podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských oblastí.
(117)
Podle pravidel regionální podpory, která platila pro Finsko v té době (mapy regionální podpory 2000-2006 a 2007-2013), nebylo město Mariehamn, v němž se nachází projekt iTiden, každopádně pro tuto podporu způsobilé. To znamená, že i kdyby bylo možno říci, že podporu lze spojit s tímto projektem, nelze ji považovat za slučitelnou. Komise mimoto podotýká, že Finsko neprokázalo splnění podmínek pro slučitelnost na základě pravidel regionální podpory (co se týká např. formy podpory, způsobilých nákladů nebo maximální míry podpory).
(118)
Podporu nelze považovat za slučitelnou s vnitřním trhem ani podle žádných jiných pokynů a sdělení přijatých Komisí s ohledem na použití čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU nebo přímo podle uvedeného článku. Finské orgány nepředložily žádné konkrétní tvrzení nebo důkazy, které by Komisi umožnily schválit tato opatření jako slučitelná podle některého z ustanovení SFEU.
8. NAVRÁCENÍ PODPORY
8.1 TVRZENÍ FINSKA
(119)
V čl. 14 odst. 1 nařízení (ES) č. 659/1999 je stanoveno, že „je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil […]. Komise nebude vyžadovat navrácení podpory, pokud by to bylo v rozporu s obecnými zásadami práva Společenství.“ Samozřejmým důsledkem proto je, že by protiprávní státní podpora pro společnost ÅI měla být navrácena.
(120)
Finsko však tvrdilo, že by Komise neměla v tomto případě navrácení podpory nařídit, jelikož Finsko oprávněně očekávalo, že podpora byla zákonná na základě údajných režimů použitelných před přistoupením, a že by navrácení bylo v rozporu se zásadami práva Společenství. Komise podotýká, že se Finsko oficiálně dovolávalo oprávněných očekávání pouze s ohledem na místní správu. Oprávněná očekávání příjemce nebyla výslovně zmíněna.
(121)
Komise nemůže každopádně toto tvrzení přijmout.
(122)
Pokud jde o navýšení kapitálu, Komise výše prokázala, že bez ohledu na to, co se společnost ÅI či kdokoli jiný mohl domnívat s ohledem na právní status údajného režimu upisování akcií ve vztahu k pravidlům státní podpory, tato navýšení nesplňovala formální podmínky údajného režimu, jak byl oznámen Kontrolnímu úřadu. Nelze proto tvrdit, že společnost ÅI mohla využít oprávněná očekávání, pokud jde o zákonnost navýšení kapitálu, jelikož se na ně nemohly vztahovat vnitrostátní předpisy, ve vztahu k nimž se Finsko dovolává oprávněných očekávání.
(123)
Co se týká úvěrových záruk, Komise prokázala, že se systém záruk podstatně změnil ještě před poskytnutím záruk, jichž se týká toto rozhodnutí. Tyto změny, které provedly alandské orgány, nebyly Komisi oznámeny. Důsledkem je to, že záruky poskytnuté podle vnitrostátních předpisů, které tvořily původní režim, je nutno považovat za novou podporu. Podle ustálené judikatury nemůže příjemce podpory oprávněně očekávat, že podpora, které měla být podle článku 108 SFEU oznámena Komisi, avšak oznámena nebyla, je zákonná (35).
(124)
Záruky i navýšení kapitálu proto představují novou podporu, která měla být před zavedením oznámena Komisi.
(125)
Podle ustálené judikatury (36) se členský stát, jehož orgány při poskytnutí podpory porušily postup stanovený v článku 108 SFEU, nemůže odvoláním se na oprávněná očekávání příjemců podpory vyhnout povinnosti přijmout opatření k provedení rozhodnutí Komise, které nařizuje navrácení podpory. Pokud by se vnitrostátní orgány mohly dovolávat svého vlastního protiprávního jednání, pozbyly by články 107 a 108 SFEU zcela platnosti a rozhodnutí přijatá Komisí na základě těchto ustanovení by byla zbavena jejich účinků.
(126)
Stejná zásada se musí nutně použít v případě, že se vnitrostátní orgány dovolávají oprávněných očekávání ohledně zákonnosti opatření, která však neoznámily Komisi, ačkoliv tato opatření představovala novou podporu (37).
(127)
Pokud jsou relevantní oprávněná očekávání společnosti ÅI, Komise obdobně podotýká, že podle ustálené judikatury platí, že s ohledem na imperativní charakter kontroly státních podpor prováděné Komisí na základě článku 108 SFEU mohou podniky, které jsou příjemci podpory, v zásadě mít oprávněná očekávání, že byla zachována pravidla při poskytování podpory, pouze v případě, že byla tato podpora poskytnuta při dodržení postupu upraveného uvedeným článkem. Subjekt jednající s péčí řádného hospodáře musí být běžně schopen ujistit se o tom, že byl tento postup dodržen (38).
(128)
Komise podotýká, že nikdo jiný než společnost ÅI nemohl mít lepší přehled o opatřeních místní správy v souvislosti s údajnými režimy podpory, jelikož místní správa je hlavním akcionářem této společnosti a ve správní radě společnosti ÅI je zastoupena fyzickými osobami, které jsou rovněž členy výkonného orgánu místní správy. Toto tvrzení dokládá skutečnost, že (jak bylo uvedeno výše v souvislosti s kapitálovými navýšeními) zástupci společnosti ÅI a místní správy si pravidelně vyměňovali informace. I když se finské orgány výslovně nedovolávaly oprávněných očekávání jménem příjemce podpory, Komise se domnívá, že společnost ÅI nemůže v daném případě oprávněná očekávání uplatňovat.
(129)
Komise mimoto nikdy Finsko ani příjemce podpory výslovně neujistila, že dotyčná opatření nebudou státní podporou, nebo že budou představovat slučitelnou podporu, což by mohlo vést k takovýmto očekáváním (39).
(130)
Finsko dále uvedlo, že by v případě navrácení podpory poskytnuté prostřednictvím navýšení kapitálu neměla být prvkem podpory nutně celá částka poskytnutého kapitálu, nýbrž (analogicky s výpočtem prvku podpory v zárukách) náklady společnosti ÅI na nalezení alternativní investice na trzích. V tomto ohledu Finsko navrhlo, aby byly náklady takovéhoto alternativního financování stanoveny pomocí 7 % předpokládané návratnosti investic u kancelářských prostor, která byla uvedena ve zprávě společnosti KPMG.
(131)
Komise nemůže tento názor uznat.
(132)
Jako obecný předpoklad je jistě správné, že státní podporu v daném případě představuje rozdíl mezi výhodou (v podobě financování), kterou společnost skutečně obdržela ze státních prostředků, a tím, co by nemohla získat na kapitálových trzích. „Tímto vrácením tak příjemce ztrácí výhodu, kterou měl na trhu ve vztahu ke svým soutěžitelům, a dochází k obnovení situace před poskytnutím podpory“ (40).
(133)
Každý subjekt uskutečňující investici, ať už poskytnutím úvěru nebo převzetím kapitálové účasti ve společnosti, usiluje u této investice o dosažení návratnosti, která odpovídá riziku.
(134)
Je-li podpora ve formě půjčky s náklady, které jsou nižší než tržní náklady (což je případ zaručené půjčky, jsou-li celkové finanční náklady nižší než úroková sazba u půjčky poskytnuté za tržních podmínek), poskytnuta společnosti, která není vyloučena z úvěrového trhu, a byla by proto schopna jako alternativu podpory získat půjčku za tržní sazbu, je zřejmé, že účelu navrácení podpory lze dosáhnout tím, že společnost zaplatí tento rozdíl (s připočtením úroků), což ji znovu postaví na roveň jejím konkurentům.
(135)
U investic do vlastního kapitálu se situace liší. Návratnost zde nezávisí na ochotě společnosti platit (jak je tomu v případě půjčky), nýbrž je zcela závislá na související ziskovosti obchodního modelu společnosti. Pokud se soukromý investor nedomnívá, že podnik poskytne za riziko, které podstupuje, náležitou odměnu, investici neuskuteční, nýbrž vloží své peněžní prostředky jinam. Jinými slovy, Komise nemůže uznat, že by společnost byla schopna získat stejné peněžní prostředky k navýšení svého kapitálu na kapitálovém trhu nabídnutím vyšší odměny, jelikož očekávané výsledky jí neumožňovaly nabídnout investorovi do vlastního kapitálu tuto vyšší odměnu. Hypotetickou situací (tj. situací v případě, že by podpora neexistovala), kterou má navrácení podpory obnovit nebo přivodit, je tudíž situace, kdy by nebyl investován žádný kapitál. Podporou, kterou je nutno navrátit, je proto celá částka navýšení kapitálu.
(136)
Komise proto nemůže přijmout názor Finska, pokud jde o prvek podpory v navýšeních kapitálu.
8.2 PODPORA, KTERÁ MÁ BÝT NAVRÁCENA
(137)
Protiprávní a neslučitelná podpora, kterou zjistila Komise a kterou musí Finsko získat zpět od společnosti ÅI, proto činí:
(138)
Navýšení kapitálu:
a)
Navýšení kapitálu C-IV: 353 199,00 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 20. července 2001.
b)
Navýšení kapitálu C-V: 599 933,78 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 15. srpna 2002.
c)
Navýšení kapitálu C-VI: 799 911,64 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 13. března 2003.
d)
Navýšení kapitálu C-VII: 515 165,97 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 6. května 2004.
e)
Navýšení kapitálu C-VIII: 669 896,95 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 30. září 2004.
f)
Navýšení kapitálu C-IX: 199 977,91 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 16. června 2005.
g)
Navýšení kapitálu C-X: 234 961,43 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 16. června 2005.
h)
Navýšení kapitálu C-XI: 1 379 998,95 EUR. Tato podpora byla společnosti ÅI poskytnuta dne 15. února 2007.
(139)
Úvěrové záruky: Prvek podpory je u všech záruk vypočítán jako rozdíl mezi referenční sazbou použitou jako srovnávací měřítko pro úvěrové náklady, které by společnost ve finanční situaci srovnatelné se společností ÅI musela uhradit bez záruky, na straně jedné a na straně druhé úrokovou sazbou, jíž bylo docíleno prostřednictvím státní záruky, po zohlednění zaplacených prémií v souladu s bodem 4.2 sdělení o zárukách (jak je podrobně objasněno v bodech 66 až 80).
a)
Pokud jde o záruku G-I, prvek podpory tvoří rozdíl mezi referenční sazbou u půjčky pro podnik v ratingové kategorii „slabý (B)“ a s běžným zajištěním a celkovými finančními náklady půjčky, na niž se vztahovala záruka (čímž se rozumí prémie zaplacené za záruku a úroky z půjčky). Tato podpora byla společnosti ÅI dána k dispozici dne 9. října 2003 (jak je objasněno v bodech 81 a 82). Od této částky se odečte jednorázová záruční prémie ve výši 19 500 EUR (41).
b)
Co se týká záruky G-II, prvek podpory tvoří rozdíl mezi referenční sazbou u půjčky pro podnik v ratingové kategorii „slabý (B)“ a s běžným zajištěním a celkovými finančními náklady půjčky, na niž se vztahovala záruka (čímž se rozumí prémie zaplacené za záruku plus úroky z půjčky). Tato podpora byla společnosti ÅI dána k dispozici dne 2. listopadu 2004. Od této částky se odečte jednorázová záruční prémie ve výši 2 900 EUR (42).
c)
Pokud jde o záruku G-III, prvek podpory tvoří rozdíl mezi referenční sazbou u půjčky pro podnik v ratingové kategorii „uspokojivý (BB)“ a s běžným zajištěním a celkovými finančními náklady půjčky, na niž se vztahovala záruka (čímž se rozumí prémie zaplacené za záruku plus úroky z půjčky). Tato podpora byla společnosti ÅI dána k dispozici dne 13. prosince 2005. Od této částky se odečte jednorázová záruční prémie ve výši 6 500 EUR (43).
(140)
Přesnou celkovou výši podpory, která má být navrácena, určí finské orgány ve spolupráci s Komisí v rámci postupu zpětného získání podpory podle metody popsané v bodech 138 a 139. K částce podpory, která bude stanovena, se připočítají úroky ode dne, kdy byla podpora dána příjemci dispozici, do dne jejího navrácení. Komise finské orgány vyzývá, aby s ní v souladu se svou povinností loajální spolupráce spolupracovaly při stanovení přesné výše podpory, která má být navrácena,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Navýšení kapitálu ve výši 84 094,39 EUR, které Finsko provedlo ve prospěch společnosti Ålands Industrihus AB dne 18. června 1997, nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 2
Opatření státní podpory uvedená v oddíle 8.2 tohoto rozhodnutí, která Finsko provedlo protiprávně v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování Evropské unie ve prospěch společnosti Ålands Industrihus AB, nejsou slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 3
1. Finsko získá od příjemce státní podporu uvedenou v článku 2.
2. Částky, které mají být navráceny, jsou úročeny ode dne, kdy byly pro příjemce uvolněny, do dne jejich skutečného navrácení.
3. Úroky se vypočtou jako složený úrok podle kapitoly V nařízení (ES) č. 794/2004.
4. Finsko zruší s účinkem ode dne přijetí tohoto rozhodnutí veškeré dosud neprovedené platby podpory uvedené v článku 2.
Článek 4
1. Navrácení podpory uvedené v článku 2 se provede s okamžitým účinkem.
2. Finsko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno do čtyř měsíců ode dne oznámení tohoto rozhodnutí.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Finsko Komisi tyto informace:
a)
celkovou částku (jistinu a úroky), kterou má příjemce vrátit;
b)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných k dosažení souladu s tímto rozhodnutím;
c)
doklady prokazující, že příjemcům bylo nařízeno podporu vrátit.
2. Finsko Komisi průběžně informuje o pokroku při provádění vnitrostátních opatření přijatých k provedení tohoto rozhodnutí, dokud není podpora uvedená v článku 2 zcela navrácena. Na žádost Komise předloží Finsko okamžitě informace o již přijatých a plánovaných opatřeních k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Poskytne rovněž podrobné informace o částkách podpory a úrocích z podpory, které již příjemce vrátil.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Finské republice.
V Bruselu dne 13. července 2011.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 13 lipca 2011 r.
w sprawie pomocy państwa C 6/08 (ex NN 69/07) wdrożonej przez Finlandię na rzecz Ålands Industrihus Ab
(notyfikowana jako dokument nr C(2011) 4905)
(Jedynie teksty w języku fińskim i szwedzkim są autentyczne)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2012/252/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (1),
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
Za pośrednictwem skargi złożonej w dniu 5 września 2006 r. Komisja została poinformowana o szeregu środków przyznanych przez samorząd terytorialny Wysp Alandzkich („LG”) na rzecz spółki Ålands Industrihus Ab („ÅI”), zajmującej się obrotem nieruchomościami. W pismach z dnia 25 października 2006 r. oraz 14 lutego 2007 r. Komisja zwróciła się do Finlandii o udzielenie informacji, które zostały przedstawione w pismach z dnia 11 stycznia 2007 r. oraz 3 kwietnia 2007 r. Władze fińskie przekazały dalsze informacje w dniu 31 maja 2007 r. oraz 12 lipca 2007 r. Skarżący przedstawił dodatkowe informacje w listopadzie 2006 r. oraz w maju 2007 r.
(2)
Pismem z dnia 30 stycznia 2008 r. Komisja poinformowała Finlandię o swojej decyzji w sprawie wszczęcia postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) (2) w odniesieniu do tej pomocy („decyzja o wszczęciu postępowania”).
(3)
Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (3). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat przedmiotowej pomocy.
(4)
Komisja nie otrzymała żadnych uwag od zainteresowanych stron.
(5)
Po opublikowaniu decyzji o wszczęciu postępowania Finlandia przedstawiła informacje, które zostały zarejestrowane przez Komisję w dniach 6 maja 2008 r., 21 stycznia 2010 r., 26 lutego 2010 r., 21 maja 2010 r., 18 czerwca 2010 r., 18 kwietnia 2011 r., 27 czerwca 2011 r. oraz 28 czerwca 2011 r. W dniu 4 czerwca 2010 r. odbyło się spotkanie między służbami Komisji, władzami fińskimi oraz przedstawicielami spółki ÅI.
2. OPIS ŚRODKA POMOCY
2.1. BENEFICJENT
(6)
Spółka ÅI jest zarejestrowana w mieście Mariehamn, stolicy Wysp Alandzkich - archipelagu wysp na Morzu Bałtyckim, leżącym między Finlandią kontynentalną a Szwecją i zamieszkałym przez około 28 000 osób. Wyspy Alandzkie stanowią jedną z prowincji Finlandii, ale korzystają z wysokiego stopnia autonomii. Spółka ÅI należy głównie do LG (84,43 %) oraz miasta Mariehamn (15,01 %). Pozostałymi udziałowcami spółki są inne władze lokalne na Wyspach Alandzkich (4).
(7)
Prowadzona przez spółkę ÅI działalność polega na wznoszeniu budynków, zarządzaniu nimi i ich wynajmowaniu do celów przemysłowych i komercyjnych. Według Finlandii prowadzona przez spółkę działalność ma na celu zapewnienie budynków na potrzeby przedsiębiorstw działających na Wyspach Alandzkich, aby przyczynić się do rozwoju zróżnicowanej i konkurencyjnej gospodarki.
(8)
Do 1999 r. spółka ÅI prowadziła działalność na niewielką skalę (5). Wzrost sumy bilansowej spółki ÅI (o ile w ogóle następował) był bardzo powolny (6). W związku z tym zarząd spółki ÅI podjął decyzję o rozpoczęciu poszukiwania nowych możliwości biznesowych w celu rozszerzenia zakresu prowadzonej przez spółkę działalności. W tym samym czasie przedstawiciele lokalnej społeczności przedsiębiorców (składającej się niemalże wyłącznie z małych przedsiębiorstw) wyrazili zainteresowanie utworzeniem „parku technologicznego”, tj. kompleksu pomieszczeń biurowych, w którego ramach lokalne firmy mogłyby prowadzić działalność pod jednym dachem, co przyczyniłoby się do ułatwienia współpracy, generowania nowych pomysłów oraz ogólnego rozwoju przedsiębiorczości. Kompleks ten ostatecznie przybrałby postać biurowca „iTiden” (kvarteret iTiden). Geneza projektu została bardziej szczegółowo opisana w sekcji 2.2.
2.2. PROJEKT iTiden (7)
(9)
Rozmowy między przedstawicielami lokalnej społeczności przedsiębiorców a LG dotyczące możliwości zbudowania „parku technologicznego” rozpoczęły się już w 1999 r. Zorganizowano wspólne wyjazdy studyjne do podobnych placówek w Szwecji.
(10)
W 2000 r. projekt przydzielono grupie roboczej, która przedstawiła stosowny wniosek LG i miastu Mariehamn wiosną 2000 r. Projekt oraz plany LG dotyczące jego realizacji i sfinansowania zasygnalizowano w budżecie LG na 2000 r. (8) i zatwierdzono w budżecie na 2001 r., w którego ramach LG zwrócił się również o przyznanie funduszy na możliwe podwyższenie kapitału na rzecz projektów infrastrukturalnych, w tym na rzecz spółki ÅI (podobny wniosek zgłoszono do budżetu na 2000 r.) (9).
(11)
W dniu 12 lipca 2001 r., dzięki podwyższeniu kapitału, spółka ÅI nabyła grunty zlokalizowane w dzielnicy „Västra Klinten” w mieście Mariehamn, na których miał zostać wzniesiony budynek iTiden. W związku z tym zakupem spółka ÅI zadbała o wprowadzenie w planie zagospodarowania przestrzennego miasta zmian niezbędnych z punktu widzenia projektu iTiden.
(12)
W budżecie na 2002 r. LG oświadczył, że spółka ÅI rozpocznie realizację projektu iTiden w 2002 r., co prawdopodobnie będzie się wiązało z koniecznością podwyższenia kapitału (LG zwrócił się o przydzielenie niezbędnych środków budżetowych na ten cel) (10).
(13)
Na początku 2002 r. powołano grupę roboczą ds. budowy biurowca iTiden oraz zatrudniono architekta. Skontaktowano się również z potencjalnymi najemcami w celu ustalenia, czy są oni zainteresowani wynajmem nieruchomości w iTiden. Wiosną 2003 r. przeprowadzono wstępne roboty ziemne, a pierwszy etap budowy (realizację projektu rozłożono na dwa następujące po sobie etapy budowy) rozpoczął się latem 2003 r. Pierwsi najemcy wprowadzili się do części iTiden ukończonej w ramach pierwszego etapu w dniu 1 grudnia 2004 r.
(14)
Drugi etap budowy iTiden rozpoczął się jesienią 2006 r. i został zakończony w 2007 r.
2.3. ŚRODKI POMOCY PAŃSTWA
(15)
Prowadzone przez Komisję formalne postępowanie wyjaśniające dotyczyło szeregu zastrzyków kapitałowych („podwyższeń kapitału”) oraz gwarancji dla kredytów bankowych („gwarancji kredytowych”) przyznanych przez LG na rzecz spółki ÅI w latach 1997-2007. Informacje dotyczące środków pomocy przedstawiono w poniższej tabeli (zastrzyki kapitałowe są ponumerowane od C-I do C-XI, a gwarancje od G-I od G-III).
Środek
Data przyznania środka
Podwyższenia kapitału
(w EUR)
Gwarancje kredytowe
(w EUR)
C-I (11)
18.6.1997
84 094,39
C-II (11)
22.6.2000
340 582,27
C-III (11)
10.10.2000
114 368,37
C-IV
20.7.2001
353 199,00
C-V
15.8.2002
599 933,73
C-VI
13.3.2003
799 911,64
G-I
9.10.2003
2 600 000,00
C-VII
6.5.2004
515 165,97
C-VIII
30.9.2004
669 896,95
G-II
2.11.2004
1 160 000,00
C-IX
16.6.2005
199 977,91
C-X
16.6.2005
234 961,43
G-III
13.12.2005
2 600 000,00
C-XI
15.2.2007
1 379 998,95
OGÓŁEM
5 292 090,61
6 360 000,00
(16)
W porównaniu z tabelą środków przedstawioną w pkt 7 decyzji o wszczęciu postępowania usunięto gwarancję kredytową w wysokości 2 587 500 EUR z dnia 26 października 2006 r., ponieważ nie została ona nigdy wykorzystana (na mocy decyzji podjętej przez fińskie sądy). Ponadto podwyższenie kapitału C-XI, oznaczone datą 12 czerwca 2006 r. w decyzji o wszczęciu postępowania, w niniejszej decyzji figuruje jako przyznane w dniu 15 lutego 2007 r., ponieważ w toku postępowania okazało się, że środek ten został wdrożony w tym późniejszym terminie. Podjęta przez LG decyzja o dokonaniu tego podwyższenia kapitału została niedawno (w dniu 6 kwietnia 2011 r.) unieważniona przez naczelny sąd administracyjny Finlandii (zob. motyw 114 poniżej). Ponieważ jednak środki kapitałowe zostały wypłacone na rzecz spółki ÅI w 2007 r. i nie zostały zwrócone, Komisja uważa, że orzeczenie sądu krajowego nie wyłącza przedmiotowego środka z zakresu niniejszego postępowania wyjaśniającego.
(17)
Według władz fińskich wszystkie podwyższenia kapitału zostały dokonane w celu sfinansowania realizacji projektu iTiden, z wyjątkiem poniższych przypadków:
C-I) zastrzyk kapitałowy z dnia 18 czerwca 1997 r. (84 094,39 EUR);
C-II) zastrzyk kapitałowy z dnia 22 czerwca 2000 r. (340 582,27 EUR);
C-III) zastrzyk kapitałowy z dnia 10 października 2000 r. (114 368,37 EUR);
C-VIII) zastrzyk kapitałowy z dnia 30 września 2004 r. (669 896,95 EUR);
C-IX) zastrzyk kapitałowy z dnia 16 czerwca 2005 r. (199 977,91 EUR).
(18)
Według Finlandii wszystkie gwarancje kredytowe przyznano w celu sfinansowania realizacji projektu iTiden. Bardziej szczegółowe informacje dotyczące gwarancji kredytowych przedstawiono w motywach 66-86 poniżej.
3. PODSTAWY DO WSZCZĘCIA POSTĘPOWANIA NA MOCY ART. 108 UST. 2 TFUE
(19)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zakwestionowała zgodność podwyższeń kapitału oraz gwarancji kredytowych z rynkiem wewnętrznym w oparciu o następujące argumenty.
(20)
Jeżeli chodzi o istnienie pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, Komisja zauważyła, że środki wiązały się z wykorzystaniem zasobów państwowych, ponieważ zostały przyznane przez władze lokalne, a ponadto miały charakter selektywny, ponieważ ich beneficjentem była spółka ÅI. Jeżeli chodzi o kryterium służące ustaleniu, czy środki przyznawały „dodatkową korzyść, której spółka nie uzyskałaby w normalnych warunkach rynkowych”, ponieważ prywatny inwestor, kierujący się możliwością uzyskania zysku w perspektywie długoterminowej, nie przyznałby jej wsparcia w tej samej wysokości, Komisja wyraziła wątpliwość, czy prywatny inwestor zachowałby się tak jak LG i przyznał środki kapitałowe, biorąc pod uwagę długi okres, w którym spółka ÅI ponosiła straty lub, w najlepszym przypadku, osiągała bardzo niewielkie zyski. W szczególności w odniesieniu do gwarancji kredytowych Komisja wyraziła wątpliwość, czy spółka ÅI byłaby w stanie uzyskać porównywalne wsparcie finansowe na rynkach, oraz stwierdziła, że dzięki tym gwarancjom spółka ÅI uzyskała korzyść. Komisja uznała również, że jakakolwiek tego rodzaju korzyść mogłaby zakłócić konkurencję i wpłynąć na handel wewnątrzwspólnotowy.
(21)
Komisja wyraziła wątpliwość co do możliwości uznania przedmiotowych środków za zgodne z rynkiem wewnętrznym, gdyby zostałyby one uznane za pomoc państwa.
(22)
Co więcej, Komisja zakwestionowała przedstawione przez Finlandię twierdzenie, zgodnie z którym w przypadku, gdyby środki rzeczywiście zostały uznane za pomoc państwa, należałoby uznać je za przyznane zgodnie z programami pomocy mającymi zastosowanie jeszcze przed przystąpieniem Finlandii do UE, a tym samym za zgodne z prawem.
4. UWAGI FINLANDII
4.1. ŚRODKI NIE STANOWIĄ POMOCY PAŃSTWA
(23)
Finlandia jest zdania, że LG działał zgodnie z testem prywatnego inwestora, tj. że przyznał przedmiotowe środki z zamiarem uzyskania zwrotu z poniesionych inwestycji. Finlandia argumentowała, że motywacją do podjęcia decyzji inwestycyjnych był przedstawiony przez spółkę program nowych inwestycji, a przede wszystkim projekt iTiden. W założeniu środki nie służyły zatem pokryciu wcześniejszych strat ani wsparciu przedsiębiorstwa ponoszącego straty. LG uzyskał wymierną korzyść dzięki inwestycji w nowe udziały w spółce ÅI, ponieważ wartość spółki wzrosła proporcjonalnie do subskrypcji udziałów. W związku z tym spółka ÅI nie uzyskała żadnej korzyści, której nie mogłaby uzyskać od inwestora prywatnego.
(24)
Niezależnie od istnienia jakiejkolwiek możliwej korzyści, Finlandia wyraziła również opinię, że środki nie mogą zostać uznane za pomoc państwa, ponieważ brak jest konkretnych dowodów na to, że wywarły one istotny wpływ na konkurencję na rynku nieruchomości na Wyspach Alandzkich.
4.2. JEŻELI ŚRODKI STANOWIĄ POMOC PAŃSTWA, POMOC TA ZOSTAŁA PRZYZNANA ZGODNIE Z PRAWEM W RAMACH ISTNIEJĄCYCH PROGRAMÓW POMOCY
(25)
Jeżeli okazałoby się jednak, że środki zawierają element pomocy państwa, taka pomoc - zdaniem Finlandii - powinna zostać uznana za przyznaną zgodnie z prawem. Finlandia argumentowała, że zarówno zastrzyki kapitałowe, jak i gwarancje były objęte istniejącymi programami pomocy, które zostały wdrożone, zanim Finlandia przystąpiła do UE.
4.3. JEŻELI ŚRODKI STANOWIĄ NOWĄ POMOC PAŃSTWA, POMOC TA JEST MIMO TO ZGODNA Z RYNKIEM WEWNĘTRZNYM
(26)
Jeżeli nawet środki stanowiłyby przyznaną niezgodnie z prawem pomoc państwa, powinny mimo to zostać uznane za zgodne z rynkiem wewnętrznym na mocy art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, ponieważ miały one na celu wsparcie rozwoju regionalnego i utworzenie nowych miejsc pracy, głównie poprzez przyczynienie się do zróżnicowania gospodarki regionalnej, która w zbyt dużym stopniu opiera się na sektorze żeglugi.
4.4. POTENCJALNE ODZYSKANIE POMOCY
(27)
Na wypadek gdyby Komisja stwierdziła, że środki pomocy są niezgodne z rynkiem wewnętrznym i zostały przyznane niezgodnie z prawem oraz że stanowią pomoc, którą należy odzyskać, Finlandia przedstawia następujące argumenty.
(28)
Zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (12), Komisja nie wymaga odzyskania pomocy, jeżeli byłoby to sprzeczne z ogólną zasadą prawa wspólnotowego. Stałoby się tak w rozpatrywanym przypadku, ponieważ Finlandia miała uzasadnione powody, aby oczekiwać, że wspomniane powyżej programy, które zostały wdrożone przed przystąpieniem do UE, zachowają ważność, w związku z czym wszelka pomoc przyznana w ich ramach byłaby zgodna z prawem.
(29)
Gdyby Komisja mimo to uznała, że pomoc należy odzyskać, Finlandia argumentuje, że element pomocy w przypadku podwyższeń kapitału niekoniecznie odpowiada pełnej kwocie nominalnej transakcji stanowiących pomoc państwa. Jeżeli chodzi o gwarancje, jakakolwiek kwota pomocy, która miałaby zostać odzyskana, nie może być wyższa niż korzyść związana z oprocentowaniem uzyskana przez przedsiębiorstwo w wyniku przyznania gwarancji (w porównaniu z kredytami nieobjętymi gwarancją). Podobnie w odniesieniu do zastrzyków kapitałowych kwota jakiejkolwiek odzyskiwanej pomocy nie może być wyższa niż koszty uzyskania przez spółkę ÅI równoważnego kapitału na rynku.
5. OCENA
5.1. ZAKWALIFIKOWANIE JAKO POMOC PAŃSTWA
(30)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE „wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.
(31)
Środek może zostać uznany za pomoc państwa, jeżeli spełnia następujące warunki: a) musi być finansowany przez państwo członkowskie lub przy wykorzystaniu zasobów państwowych; b) musi przyznawać selektywną korzyść mogącą sprzyjać niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów; oraz c) musi zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji i wiązać się z możliwością potencjalnego wywarcia wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Ponieważ warunki te rozpatruje się łącznie, wszystkie z nich muszą zostać spełnione, aby środek mógł zostać uznany za pomoc państwa.
5.1.1. ZASOBY PAŃSTWOWE I SELEKTYWNOŚĆ
(32)
Z powodów wskazanych w decyzji o wszczęciu postępowania (które nie zostały zakwestionowane przez Finlandię) te dwa kryteria uznaje się za spełnione. Środki przyznano na mocy przyjętych przez LG indywidualnych decyzji w sprawie wykorzystania funduszy, które zostały przydzielone spółce przez zgromadzenie regionalne Wysp Alandzkich w ramach jego budżetu rocznego. Środki są zatem wyraźnie finansowane przez państwo i przyznawane wyłącznie spółce ÅI.
5.1.2. KORZYŚĆ
(33)
Finlandia utrzymuje, że środki nie stanowią pomocy państwa, ponieważ nie przyznają spółce ÅI żadnej korzyści, której nie mogłaby uzyskać na rynkach czy to od udziałowca prywatnego, czy też od wierzyciela prywatnego.
(34)
Za utrwaloną zasadę prawa pomocy państwa (zazwyczaj nazywaną testem prywatnego inwestora) uznaje się fakt, że zasilenie przez organy publiczne kapitału przedsiębiorstwa stanowi pomoc państwa, chyba że inwestor prywatny, działający w podobnych okolicznościach i mający na uwadze w szczególności perspektywę uzyskania zwrotu z inwestycji, mógłby zapewnić kapitał w takiej samej wysokości (13). Podobnie zgodnie z pkt 3.1 obwieszczenia Komisji w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy państwa w formie gwarancji (14) („obwieszczenie dotyczące gwarancji”), gwarancja przyznawana przez organy publiczne będzie stanowiła pomoc państwa, chyba że środki finansowe są udostępniane na warunkach, które byłyby do przyjęcia dla prywatnego podmiotu gospodarczego w normalnych warunkach gospodarki rynkowej.
(35)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwość, czy warunki testu prywatnego inwestora zostały spełnione w przypadku zastrzyków kapitałowych i gwarancji, opierając się na dwóch spostrzeżeniach dotyczących spółki ÅI:
a)
spółka ÅI ponosiła straty lub wypracowywała nieistotny zysk przez długi okres, przypadający na lata, w których środki były przyznawane. W rzeczywistości spółka ÅI ponosiła straty każdego roku w latach 2001-2005. Zyski wypracowane w latach 1998-2000 były niewielkie i stale zmniejszały się (odpowiednio 38 000 EUR, 28 000 EUR i 9 000 EUR). Podobnie, gdy w 2006 r. spółka ÅI wreszcie zaczęła ponownie generować zysk, wynosił on zaledwie 557,43 EUR. Przewidywane w 2006 r. zyski za rok 2007 (tj. zyski, które spodziewano się uzyskać po podjęciu decyzji o przyznaniu ostatnich środków) wynosiły zaledwie 5 868,46 EUR (15);
b)
ponadto Komisja odniosła wrażenie, że przepływy środków pieniężnych spółki ÅI były niewystarczające do pokrycia ponoszonych przez nią kosztów oraz że sytuacja ta utrzymywała się od 2000 r., co doprowadziło do przypuszczenia, że środki były konieczne po prostu do pokrycia tego odpływu gotówki (16).
(36)
Finlandia odrzuciła ten pogląd. Przedstawione przez nią argumenty zostaną omówione poniżej odrębnie w odniesieniu do podwyższeń kapitału i gwarancji kredytowych.
5.1.2.1. Zastrzyki kapitałowe
(37)
Przede wszystkim Finlandia odrzuca pogląd, jakoby spółka ÅI miała problem z płynnością. W rzeczywistości, mimo ograniczonego zakresu prowadzonej przez spółkę działalności przed rozpoczęciem projektu iTiden, wyniki operacyjne i płynność spółki były zadowalające i utrzymywały się na takim poziomie przez cały okres objęty postępowaniem. Przyznane środki nie były zatem niezbędne do pokrycia kosztów operacyjnych. Z założenia miały one raczej służyć sfinansowaniu rozwoju spółki i w związku z tym powinny zostać uznane za inwestycje. Jeżeli chodzi o warunki przeprowadzenia tych inwestycji, były one uzasadnione zgodnie z testem prywatnego inwestora, a tym samym nie stanowiły pomocy państwa,
(38)
W tym kontekście Finlandia argumentuje, że większość podwyższeń kapitału została wykorzystana do sfinansowania realizacji projektu iTiden, podczas gdy pozostałe z nich zostały przeznaczone na pozostałe projekty realizowane przez spółkę ÅI (zob. motyw 17 powyżej).
(39)
Komisja dokonuje następującej oceny.
(40)
Na wstępie Komisja podkreśla, że środki kapitałowe, które udziałowiec przekazuje na rzecz przedsiębiorstwa, z definicji nie są przeznaczone na określony cel, ale stają się częścią materialnego kapitału własnego spółki. W związku z tym, w przypadku przyznania inwestycji w formie kapitału ogólnego, normalnym działaniem jest przeprowadzenie oceny w zakresie jej zgodności z testem prywatnego inwestora w odniesieniu do ogólnych perspektyw związanych z wynikami działalności osiąganymi przez przedsiębiorstwo jako całość. W przypadku dysponowania odpowiednimi dowodami nie wyklucza to możliwości przeprowadzenia oceny w zakresie oczekiwanego zwrotu z określonych planowanych inwestycji, oczywiście pod warunkiem że takie informacje były dostępne w momencie podejmowania decyzji o dokonaniu inwestycji.
(41)
Jeżeli chodzi o ogólne wyniki finansowe spółki ÅI, Komisja przyjmuje, na podstawie dowodów przedstawionych w toku postępowania, że wyniki operacyjne spółki ÅI były nieustannie wykorzystywane do pokrywania ponoszonych przez nią strat i zapewniania jej płynności. Dostępne dowody nie pozwalają na sformułowanie wniosku, że podwyższenia kapitału (lub kredyty uzyskane dzięki przyznaniu gwarancji) zostały wykorzystane do pokrycia strat wynikających z działalności prowadzonej przez spółkę ÅI.
(42)
Faktem pozostaje jednak, że LG udostępnił spółce ÅI, która na pierwszy rzut oka nie osiągała żadnych zysków lub osiągała bardzo niewielkie zyski w latach 1997-2006, istotne dodatkowe środki kapitałowe. W związku z tym sedno sprawy polega na tym, co podkreśla również Finlandia, czy LG miał powód, aby oczekiwać zwrotu z zainwestowanego przez siebie kapitału, który byłby wystarczający dla prywatnego inwestora do podjęcia decyzji o przeprowadzeniu takiej samej inwestycji. Należy to ocenić na podstawie informacji, którymi LG dysponował w momencie dokonywania podwyższeń kapitału.
(43)
Finlandia utrzymuje, że lwia część podwyższeń kapitału miała posłużyć sfinansowaniu realizacji projektu iTiden, tj. 1. i 2. etapu jego budowy, podczas gdy pozostałych podwyższeń kapitału dokonywano z myślą o różnych innych inwestycjach. W celu zapewnienia jasności podwyższenia kapitału, które zostały wykorzystane do sfinansowania projektu iTiden, omówiono jako pierwsze w ramach analizy przedstawionej poniżej.
(44)
Finlandia argumentuje, że wszystkie podwyższenia kapitału, z wyjątkiem podwyższeń oznaczonych jako C-I, C-II, C-III, C-VIII oraz C-IX, zostały dokonane w celu sfinansowania projektu iTiden, który stanowił zdecydowanie największy pojedynczy projekt realizowany przez spółkę ÅI. W związku z tym najwcześniejsze podwyższenie kapitału na rzecz projektu iTiden zostało dokonane w 2001 r. (C-IV).
(45)
W odniesieniu do warunków, na których LG dokonał przedmiotowych podwyższeń kapitału, a zwłaszcza zwrotu, jaki spodziewał się uzyskać w momencie podejmowania decyzji, Finlandia przedstawiła poniższe informacje.
(46)
Decyzje LG dotyczące przyznania podwyższeń kapitału w związku z projektem iTiden zostały podjęte na podstawie informacji przedstawionych podczas nieformalnych spotkań LG z przedstawicielami spółki ÅI. Finlandia twierdzi, że nie sporządzono protokołów tych spotkań. Mimo to Finlandia dostarczyła Komisji prezentacje przedstawione na takich nieformalnych spotkaniach lub na spotkaniach z zarządem spółki ÅI. Zawierają one zwięzłe informacje na temat kontekstu i głównych właściwości projektu iTiden oraz obliczenia rentowności w odniesieniu do 1. i 2. etapu realizacji projektu iTiden. Przedmiotowe dowody pozwalają zatem Komisji ustalić, jaki zwrot z poniesionych inwestycji LG spodziewał się uzyskać w momencie, w którym dokonywał podwyższenia kapitału w związku z projektem iTiden.
(47)
W dniu 31 stycznia 2002 r. spółka ÅI zorganizowała nieformalne spotkanie z LG w celu uzyskania jego zgody na rozpoczęcie budowy biurowca iTiden w 2002 r. (po przeprowadzeniu transakcji zakupu gruntów, która została zrealizowana w 2001 r.). Na tym spotkaniu spółka ÅI przedstawiła obliczenia rentowności, w których ramach przyjęto założenie, że projekt przyniesie roczny zwrot w wysokości 3 % kapitału własnego spółki ÅI.
(48)
W dniu 4 marca 2003 r. odbyło się kolejne nieformalne spotkanie między przedstawicielami spółki ÅI a LG poświęcone przygotowaniom do zgromadzenia ogólnego spółki ÅI, które miało się odbyć w dniu 5 marca 2003 r. Zgromadzenie ogólne miało podjąć decyzję w sprawie rozpoczęcia 1. etapu budowy biurowca iTiden, który nie został przeprowadzony w 2002 r. Na spotkaniu przedstawiono zaktualizowane obliczenia rentowności. W ramach tych obliczeń oszacowano, że realizacja 1. etapu przyniosłaby nadwyżkę kapitału w wysokości zaledwie 700 EUR, zakładając brak zwrotu z kapitału własnego spółki ÅI.
(49)
W dniu 2 stycznia 2006 r. zarząd spółki ÅI zorganizował spotkanie w celu omówienia kwestii rozpoczęcia 2. etapu budowy oraz wezwania do podwyższenia kapitału, które zostać wykorzystane na sfinansowanie tych działań. Zgodnie z przedstawionymi na spotkaniu obliczeniami rentowności, próg rentowności projektu zostałby osiągnięty przy zapewnieniu zwrotu z kapitału własnego na poziomie 3 %. Konieczna była jednak zmiana tych obliczeń, aby uwzględnić zwiększone koszty dostosowania budynków do potrzeb najemców. W związku z tym w dniu 10 stycznia 2006 r. przygotowano zmienione obliczenia, które miały posłużyć za podstawę podwyższenia kapitału uzgodnionego na zgromadzeniu ogólnym z dnia 12 czerwca 2006 r. (chociaż ze względów technicznych wpłata na podwyższenie kapitału została dokonana dopiero w dniu 15 lutego 2007 r. - jest to podwyższenie kapitału C-XI). W ramach tych obliczeń przewidywaną roczną stopę zwrotu z kapitału własnego dla 2. etapu realizacji projektu iTiden ustalono na poziomie 1 %.
(50)
Finlandia stwierdza, że przedstawione dowody odpowiednio uzasadniają pochodzące z tego samego okresu oczekiwania odnośnie do stopy zwrotu, na których podstawie LG podjął decyzję o podwyższeniach kapitału w związku z projektem iTiden, tj. C-IV, C-V, C-VI, C-VII oraz C-X w odniesieniu do 1. etapu oraz C-XI w odniesieniu do 2. etapu. Te oceny rentowności bazują na oczekiwanych przychodach (tj. czynsz) z realizacji projektu iTiden. Finlandia argumentowała, że w obliczeniach zwrotu z inwestycji LG należy również uwzględnić perspektywę zysków kapitałowych związanych ze wzrostem wartości nieruchomości w czasie. Finlandia nie przedstawiła jednak żadnych konkretnych dowodów na poparcie tego twierdzenia. Tego rodzaju rozważania nie zostały uwzględnione przy obliczaniu rentowności, co wskazuje, że nie były brane pod uwagę przy podejmowaniu decyzji inwestycyjnych. Na podstawie przedstawionych powyżej dowodów Komisja stwierdza, że prywatny inwestor nie zdecydowałby się na podobne inwestycje, gdyby mógł spodziewać się zwrotu w podanej wysokości.
(51)
Każdy inwestor przeznaczający środki pieniężne na projekt, z którym wiąże się z pewne ryzyko (jak np. komercyjny projekt deweloperski), będzie domagał się zwrotu w wysokości, która odpowiednio odzwierciedli ryzyko związane z inwestycją. W związku z tym będzie on oczekiwał „premii z tytułu ryzyka” w wysokości przekraczającej ustaloną stopę zwrotu, którą mógłby uzyskać z alternatywnych, nieobciążonych ryzykiem aktywów („stopa zwrotu wolna od ryzyka”). Wspólny punkt odniesienia dla stopy zwrotu wolnej od ryzyka stanowią obligacje państwowe o krótszym terminie zapadalności posiadające rating AAA. Do celów przedmiotowej oceny wykorzystano stopę zwrotu z 2-letnich obligacji rządu fińskiego, ponieważ Finlandia nie emituje obligacji o krótszym terminie zapadalności. Na tej podstawie ustalono, że wysokość stopy zwrotu wolnej od ryzyka wynosiła 2,7-4,2 % w 2002 r., 2,2-2,7 % w 2003 r. oraz 2,8-3,8 % w 2006 r.
(52)
W porównaniu ze zwrotem z kapitału własnego, który LG spodziewał się uzyskać, podejmując decyzję w sprawie podwyższeń kapitału w związku z projektem iTiden, Komisja zauważa, że LG mógł uzyskać taką samą lub nawet wyższą stopę zwrotu bez konieczności ponoszenia jakiegokolwiek ryzyka związanego z projektami w dziedzinie nieruchomości. Rzeczywiście, nawet przy najbardziej optymistycznych założeniach „premia z tytułu ryzyka” (tj. zwrot przewyższający wartość stopy zwrotu wolnej od ryzyka) wyniosłaby najwyżej 0,3 % dla podwyższeń kapitału C-IV i C-V (tj. podwyższeń kapitału z lat 2001 i 2002). W przypadku podwyższeń kapitału zrealizowanych w wyniku podjętej w 2003 r. decyzji o rozpoczęciu 1. etapu budowy biurowca iTiden (które w związku z tym opierały się na informacjach dotyczących oczekiwanego zwrotu przedstawionych na nieformalnym spotkaniu w dniu 4 marca 2003 r., zob. motyw 48 powyżej), tj. podwyższeń oznaczonych jako C-VI, C-VII i C-X, oczekiwana stopa zwrotu wynosiła zero, co oznaczało, że można było uzyskać o wiele korzystniejszą stopę zwrotu bez podejmowania jakiegokolwiek ryzyka. Podobnie w odniesieniu do podwyższenia kapitału związanego z 2. etapem, tj. C-XI, oczekiwana stopa zwrotu w wysokości 1 % była znacznie niższa niż dostępna w omawianym okresie stopa zwrotu wolna od ryzyka.
(53)
Oczywiste jest, że żaden prywatny inwestor nie byłby usatysfakcjonowany uzyskaniem ujemnej lub minimalnej premii z tytułu ryzyka, którą LG był gotowy zaakceptować w zamian za podwyższenia kapitału, o których mowa w motywach 47-49 powyżej. W razie potrzeby na potwierdzenie powyższych twierdzeń można przedstawić dane empiryczne dotyczące oczekiwanych stóp zwrotu na rynku nieruchomości na Wyspach Alandzkich.
(54)
Zgodnie ze sprawozdaniem (17) z dnia 10 lipca 2007 r. przygotowanym przez KPMG na zlecenie władz fińskich, które przedstawiono Komisji w dniu 17 lipca 2007 r., wymagana przez prywatnych inwestorów stopa zwrotu z inwestycji w nieruchomości biurowe na Wyspach Alandzkich wynosi 7 % (oraz 8 % w przypadku nieruchomości przemysłowych). Mimo że sprawozdanie to zostało sporządzone po podjęciu przez LG decyzji inwestycyjnych będących przedmiotem niniejszej decyzji, należy je uznać za istotne, ponieważ opiera się ono na spostrzeżeniach dotyczących wcześniejszych inwestycji, a nie ma żadnego oczywistego powodu, by sądzić, że wymagana przez inwestorów stopa zwrotu byłaby znacznie niższa w poprzednich latach. W każdym razie sprawozdanie przedstawia przekonujące informacje wskazujące na fakt, że zwrot oczekiwany przez spółkę ÅI nie byłby wystarczająca dla prywatnego inwestora.
(55)
Finlandia argumentowała, że pomimo niskiej lub zerowej oczekiwanej stopy zwrotu, inwestycje byłyby zgodne z testem prywatnego inwestora, ponieważ (i) przed rozpoczęciem budowy spółka ÅI skontaktowała się z potencjalnymi najemcami i była pewna, że uda jej się uzyskać wskaźnik obłożenia w wysokości co najmniej 80 %; oraz (ii) w świetle rzeczywistych wyników finansowych spółki ÅI (a w związku z tym w przeważającej mierze projektu iTiden) w 2004 r. i w późniejszych latach, jak również potencjalnych zysków kapitałowych, inwestycje okazywały się rentowne.
(56)
W związku z tym, bez konieczności zagłębiania się w wyniki finansowe osiągane przez spółkę ÅI w kolejnych latach, wystarczy powtórzyć, że kwestią istotną dla sprawy nie jest ustalenie, czy obecne wyniki spółki są zadowalające, ale raczej czy na podstawie dostępnych informacji i założeń, które można było przyjąć w czasie, gdy LG podejmowała decyzję o udostępnieniu zasobów państwowych spółce ÅI (biorąc pod uwagę oczekiwany wskaźnik obłożenia w wysokości 80 %), prywatny inwestor prowadzący działalność na warunkach rynkowych zapewniłby przedsiębiorstwu środki kapitałowe w takiej samej wysokości. Ze wskazanych powyżej powodów Komisja uznaje, że prywatny inwestor nie zdecydowałby się na podjęcie tego rodzaju inwestycji.
(57)
W związku z tym Komisja stwierdza, że podwyższenia kapitału oznaczone jako C-IV, C-V, C-VI, C-VII, C-X i C-XI przyniosły spółce ÅI korzyść, której nie mogłaby uzyskać na warunkach rynkowych (18).
(58)
Komisja przeanalizuje w dalszej części pozostałe podwyższenia kapitału uwzględnione w decyzji o wszczęciu postępowania, które, zdaniem Finlandii, nie były związane z realizacją projektu iTiden.
(59)
Zgodnie z zasadami de minimis obowiązującymi w momencie przyznawania tego zastrzyku kapitałowego, dotacje na kwotę niższą niż 100 000 ECU przyznane na rzecz przedsiębiorstwa na przestrzeni 3 lat nie stanowiły pomocy państwa (19). Kwota przedmiotowego podwyższenia kapitału wynosi 84 094,39 EUR, a więc jest znacznie niższa niż przewidziany w zasadach de minimis pułap 100 000 ECU. Spółka ÅI nie skorzystała z żadnego innego środka w ciągu 3 lat (20). Na tej podstawie uznaje się, że zastrzyk kapitałowy z 1997 r., niezależnie od okoliczności, w których został udzielony, nie stanowiłby pomocy państwa.
(60)
Finlandia wskazała, że środki te były przeznaczone na sfinansowanie budowy nieruchomości przemysłowej w Norrböle, renowację nieruchomości w Mariehamn (C-II) oraz na zakup nieruchomości przemysłowej we wschodniej części Wysp Alandzkich (C-III). Nie istnieje zatem wyraźne powiązanie z projektem iTiden, który w rozpatrywanym okresie nie nabrał jeszcze ostatecznych kształtów (nastąpiło to w 2001 r., w momencie zakupienia gruntów).
(61)
Chociaż prawdą jest, że całkowite zyski spółki ÅI w latach 1998-2007 były niewielkie lub ujemne, nie zmienia to faktu, że w 2000 r. i w dwóch poprzednich latach spółka wypracowała niewielki zysk, a straty zaczęły się pojawiać, począwszy od 2001 r. W ramach prowadzonego postępowania wykazano, że spółka pokrywała ponoszone przez siebie koszty oraz że jej poziom płynności był odpowiedni. Inwestycje, stojące za tymi dwoma podwyższeniami kapitału, wydają się proporcjonalne do rozmiaru i „tradycyjnego” modelu działalności spółki ÅI przed rozszerzeniem jej zakresu w związku z realizacją projektu iTiden. W związku z tym nie ma żadnego przekonującego powodu, by twierdzić, że prywatny inwestor nie dokonałby takich samych podwyższeń kapitału, a zatem nie istnieje wyraźny dowód na przyznanie korzyści na rzecz spółki ÅI.
(62)
Do 2000 r. prowadzona przez spółkę ÅI działalność wykazywała niewielkie, ale jednak dodatnie wyniki (wahające się między 9 000 a 38 000 EUR w latach 1997-2000). Działalność operacyjna spółki ÅI była zgodna z obowiązującym wówczas planem operacyjnym spółki. Zgodnie z tym planem spółka ÅI była właścicielem magazynów i biur na terytorium Wysp Alandzkich i zajmowała się ich wynajmem. Zasób nieruchomości będących w posiadaniu spółki ÅI utrzymywał się na bardzo stabilnym poziomie do 2000 r., co tłumaczy również stabilne wyniki finansowe spółki. Obrót spółki ÅI w latach 1997-2000 wahał się między 95 000 EUR a 101 000 EUR. W związku z tym, pomimo relatywnie niewielkiego obrotu, spółka ÅI była w stanie zapewnić rentowność prowadzonej przez siebie działalności.
(63)
Zdaniem Finlandii, przedmiotowe podwyższenia kapitału zostały wykorzystane na zakup nieruchomości przemysłowej (C-VIII) oraz w celu wzniesienia hangaru na lotnisku w Jomala w okolicy miasta Mariehamn (C-IX).
(64)
Mimo że ich przyznanie nie było bezpośrednio uzasadnione faktem realizacji projektu iTiden, środki te zostały wdrożone w zupełnie innych okolicznościach niż wcześniej omówione środki C-II i C-III. Podwyższenia kapitału C-VIII i C-IX zostały zrealizowane odpowiednio w latach 2004 i 2005. W tamtym okresie, począwszy od 2001 r., prowadzona przez spółkę ÅI działalność przynosiła straty. Co również istotne, przedmiotowe inwestycje zostały przeprowadzone w momencie, w którym LG zainwestował już ponad 2,25 mln EUR w spółkę ÅI od 2001 r. przy założeniu, że inwestycja ta nie przyniesie mu zwrotu, który byłby możliwy do zaakceptowania przez prywatnego inwestora.
(65)
Nieodpowiednia stopa zwrotu z projektu iTiden nieuchronnie wywarłaby negatywny wpływ na wyniki osiągane przez spółkę ÅI rozumianą jako całość. Kapitał własny przedsiębiorstwa nie jest przeznaczony na określony cel, ale stanowi kapitał zamienny, który musi być opłacony z ogólnych wyników osiąganych przez spółkę. W związku z tym w momencie przyznania środków C-VIII i C-IX LG musiał zdawać sobie sprawę z faktu, że jakiekolwiek podwyższenia kapitału spółki ÅI prawdopodobnie nie pozwolą osiągnąć stopy zwrotu o odpowiedniej wysokości w przewidywalnej przyszłości. Prywatny inwestor byłby skłonny do dokonania tego rodzaju zastrzyków kapitałowych, gdyby te inwestycje umożliwiły mu uzyskanie rynkowej stopy zwrotu z ogólnych wyników osiąganych przez przedsiębiorstwo (tj. stopy zwrotu, której wysokość zrekompensowałaby niską stopę zwrotu z pozostałych podwyższeń kapitału), ale żadne z dostępnych dowodów nie wskazują, że taki scenariusz był brany pod uwagę. Finlandia nie przedstawiła żadnych konkretnych informacji dotyczących tych środków, które podważyłyby zasadność tego twierdzenia. W związku z tym Komisja uznaje, że żaden prywatny inwestor nie przyznałby spółce ÅI dodatkowych środków kapitałowych w takich okolicznościach. Tym samym podwyższenia kapitału oznaczone jako C-VIII i C-IX przyniosły spółce ÅI korzyść, której nie mogłaby uzyskać w warunkach rynkowych.
5.1.2.2. Gwarancje kredytowe
(66)
Dokonując oceny w zakresie możliwego występowania pomocy państwa w odniesieniu do gwarancji, Komisja stosuje zasady przewidziane w obwieszczeniu dotyczącym gwarancji. W pkt 3.2 obwieszczenia ustanowiono warunki, które w normalnych okolicznościach byłyby wystarczające, aby wykluczyć występowanie pomocy państwa w gwarancji przyznanej przez organy publiczne. Warunki te nie są jednak spełnione w przypadku gwarancji G-I, G-II i G-III (wystarczy wspomnieć, że gwarancje te obejmowały 100 % kwoty kredytów bazowych, zob. pkt 3.2 lit. c) obwieszczenia dotyczącego gwarancji).
(67)
Komisja w pierwszej kolejności zauważa, że sytuacja finansowa spółki ÅI w okresie, w którym udzielono jej gwarancji, była wystarczająco stabilna, aby umożliwić przedsiębiorstwu uzyskanie kredytów na warunkach rynkowych bez konieczności udzielania jej gwarancji. Przedsiębiorstwo nie było przedsiębiorstwem zagrożonym w rozumieniu wytycznych Komisji dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację (21). Na podstawie dostępnych dowodów nie można stwierdzić, że spółka ÅI była przedsiębiorstwem, które nie utrzymałoby się na rynku bez pomocy państwa. W latach poprzedzających dokonanie zastrzyków kapitałowych, tj. przed rozpoczęciem realizacji projektu iTiden, wyniki finansowe spółki ÅI były stabilne, a jej działalność operacyjna przynosiła nieznacznie dodatnie wyniki. Organy publiczne zaczęły dokonywać zastrzyki kapitałowe na szeroką skalę w 2001 r. nie po to, by ratować przedsiębiorstwo, ale po to, by sfinansować jego rozwój. W przypadku braku pomocy w postaci podwyższeń kapitału spółka ÅI nie ogłosiłaby upadłości, ale byłaby mniejszym przedsiębiorstwem, które w dalszym ciągu dysponowałoby dostępem do rynków finansowych. W związku z tym Komisja nie może uznać, że spółka ÅI nie mogłaby uzyskać dostępu do rynków kredytowych, gdyby nie udzielono jej gwarancji. Kwestią, którą należy rozstrzygnąć, jest zatem ustalenie, czy gwarancje udzielone przedsiębiorstwu przyznały mu korzyść w postaci niższych kosztów kredytu niż koszty, które musiałoby ono ponieść w warunkach rynkowych, tj. w sytuacji braku gwarancji.
(68)
W następnej kolejności należy ustalić, czy za udzielenie gwarancji naliczono odpowiednią stawkę, porównywalną ze stawką, jakiej zażądałby prywatny fundusz gwarancyjny. W rozpatrywanym przypadku Komisja nie znalazła żadnych prywatnych gwarancji, które pozwoliłyby na dokonanie bezpośredniego porównania. W takich okolicznościach Komisja porówna całkowite koszty finansowe związane z udzieleniem kredytu objętego gwarancją, z uwzględnieniem wysokości stopy procentowej kredytu oraz stawki za gwarancję, z wysokością stawki rynkowej z tytułu podobnego kredytu nieobjętego gwarancją (22).
(69)
W dniu 9 października 2003 r. bank komercyjny […] (23) udzielił spółce ÅI kredyt w wysokości […] EUR, zabezpieczony […]. Wysokość stopy procentowej ustalono na poziomie […] % rocznie do dnia 15 stycznia 2007 r. (24).
(70)
Mimo że kredyt ten został udzielony w tym samym czasie, co gwarancja G-I, Komisja uważa, że nie jest on odpowiedni do przeprowadzenia porównania w zakresie kosztów tego środka. W okresie od czerwca 2000 r. do marca 2003 r. spółka ÅI otrzymała pięć zastrzyków kapitałowych o łącznej wartości 2 208 595,01 EUR. Przyznanie pomocy państwa na taką skalę niewątpliwie wpłynęło na wynik oceny ryzyka przeprowadzonej przez […] przed udzieleniem kredytu, a tym samym przyczyniło się do poprawy warunków kredytu, w tym jego kosztów, w porównaniu z warunkami, które przedsiębiorstwo mogłoby uzyskać na rynkach w przypadku braku elementu pomocy państwa w postaci podwyższeń kapitału. Dlatego też Komisja nie może przyjąć, że wysokość stopy procentowej dla przyznanego w 2003 r. kredytu nieobjętego gwarancją (lub jakiegokolwiek późniejszego kredytu) odpowiednio odzwierciedla warunki kredytowe, jakie otrzymałaby spółka ÅI w przypadku braku pomocy państwa, i nie może go wykorzystać jako wiarygodnego punktu odniesienia dla kosztów kredytów objętych gwarancjami przyznanymi przez LG.
(71)
Komisja uważa, że w przypadku braku jakichkolwiek innych wiarygodnych dowodów dotyczących porównywalnych kredytów udzielanych na warunkach rynkowych, do celów przeprowadzenia oceny w kwestii tego, czy środki G-I, G-II i G-III zostały przyznane na warunkach rynkowych, należy skorzystać z odpowiedniego, zewnętrznego wobec beneficjenta, punktu odniesienia, który został przedstawiony w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych (25). W komunikacie w sprawie stóp referencyjnych przewiduje się stopę zastępczą dla stopy rynkowej oraz do celów obliczaniu elementu pomocy w środkach pomocy. Metoda służąca określeniu wysokości stopy referencyjnej opiera się na następujących dwóch czynnikach: stopie bazowej (w tym przypadku jednorocznej stopie EURIBOR), do której dodawana jest wartość marży kredytu. Wysokość marży kredytu dodawanej do stopy bazowej jest uzależniona od dwóch czynników: ratingu przedsiębiorstwa otrzymującego kredyt oraz poziomu zabezpieczeń zaproponowanego w odniesieniu do kredytu. W komunikacie wyróżnia się pięć kategorii ratingu (wysoki [AAA-A], dobry [BBB], zadowalający [BB], niski [B] oraz zły [CCC i poniżej]) oraz trzy poziomy zabezpieczeń (wysoki, standardowy i niski) dla każdej kategorii ratingu.
(72)
W dniu 18 czerwca 2010 r. Finlandia przekazała Komisji sprawozdanie opracowane przez firmę konsultingową […], w którym przedstawiono roczny rating spółki ÅI z grudnia każdego roku. Rating przygotowuje się retrospektywnie na podstawie danych liczbowych dostępnych na koniec roku budżetowego (tj. rating przedstawiony w grudniu 2002 r. zapewnia retrospektywne spojrzenie na kondycję spółki w 2002 r.). Firma […] opracowała sprawozdanie dotyczące ratingu, opisujące ogólną sytuację finansową i rozwój spółki oraz obejmujące ocenę w następujących sektorach: rozwój, rentowność, przepływy środków pieniężnych, płynność, wypłacalność oraz zobowiązania. Zastosowana skala ratingowa obejmowała pięć kategorii ratingu: znakomity (A + i A), dobry (A- i B+), zadowalający (B i B-), odpowiedni (C + i C) oraz niski (C- i D), umożliwiając dokonanie bezpośredniego porównania ze skalą ratingową przedstawioną w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych.
(73)
W grudniu w latach 2002, 2003 i 2004 firma […] przyznała spółce ÅI odpowiednio rating C+, C + i C, co kwalifikuje spółkę do kategorii „odpowiedni”. Kategoria ta odpowiada ratingowi określanemu jako „niski” w rozumieniu komunikatu w sprawie stóp referencyjnych. W przypadku spółki, której przyznano rating określany jako „niski”, marże kredytu, które należy dodać do stopy bazowej zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych wynoszą, w zależności od zaproponowanego zabezpieczenia, od 220 punktów bazowych w przypadku wysokiego poziomu zabezpieczenia do 650 punktów bazowych w przypadku niskiego poziomu zabezpieczenia. W grudniu 2005 r. firma […] zakwalifikowała spółkę ÅI do kategorii ratingu B- (zadowalający), która odpowiada ratingowi określanemu jako „zadowalający” w rozumieniu komunikatu w sprawie stóp referencyjnych.
(74)
W dniu 27 czerwca 2011 r. Finlandia przedstawiła dodatkowe informacje na temat ratingu i zabezpieczenia kredytów. Rating został sporządzony przez […], bank, który udzielił spółce ÅI nieobjętych gwarancją kredytów oraz dwóch kredytów objętych gwarancją. Opracowany przez […] rating wykorzystuje system liter w odniesieniu do lat 2000-2003, który uzupełniają dwie jednowyrazowe kwalifikacje. Rating ten można bezpośrednio porównać ze skalą ratingową zastosowaną w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych. Począwszy od 2005 r., rating opracowuje […] - firma konsultingowa podobna do […]. W 2003 i 2004 r. […] zakwalifikował spółkę ÅI do kategorii ratingu B- (zadowalający) oraz A (zadowalający), która odpowiada ratingowi określanemu jako „zadowalający” w rozumieniu komunikatu w sprawie stóp referencyjnych. Oznacza to, że w latach 2003 i 2004 […] przyznał spółce ÅI rating o jedną kategorię wyższy niż rating przyznany przez firmę […]. W 2005 r. firma […] przyznała spółce ÅI rating A (zadowalający), który odpowiada ratingowi określanemu jako „zadowalający” zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych, tym samym przypisując spółkę ÅI do tej samej kategorii, do której przypisała ją firma […].
(75)
Komisja uważa, że w celu ustalenia, czy gwarancje G-I, G-II i G-II zostały przyznane na warunkach rynkowych, należy stosować rating przyznany przez firmę […]. Biorąc pod uwagę fakt, że pierwsza gwarancja G-I została przyznana w październiku 2003 r., gdy spółka ÅI otrzymała już pięć zastrzyków kapitałowych o łącznej wartości 2 208 595,01 EUR, każdy rating przyznany spółce w 2003 r. jest prawdopodobnie zawyżony z uwagi na znaczą kwotę przyznanej pomocy państwa. W związku z tym Komisja uważa za właściwe, aby zastosować bardziej zachowawczy rating opracowany przez firmę […]. Taka decyzja ma wpływ na lata 2003 i 2004, ponieważ w tych dwóch latach firma […] przyznała spółce ÅI rating o jedną kategorię niższy niż […]. Należy również zaznaczyć, że […] udzielił spółce ÅI kredytów objętych gwarancjami LG, przygotowując jednocześnie rating dla tej spółki, co mogło wpłynąć na przeprowadzoną przez ten bank ocenę. Firma […] nie brała udziału w postępowaniu finansowym, dlatego też prawdopodobieństwo, że nadmierne rozpatrywanie kwestii związanych z pomocą państwa wywarło bezpośredni wpływ na przeprowadzoną przez nią ocenę, jest mniejsze.
(76)
W związku z tym Komisja przyjmuje następujące kategorie ratingu dla spółki ÅI do celów zastosowania komunikatu w sprawie stóp referencyjnych: rating „niski” (B) w 2003 i 2004 r. oraz „zadowalający” (BB) w 2005 r.
(77)
Jeżeli chodzi o zabezpieczenie, spółka ÅI zapewniła zabezpieczenie odpowiadające wartości nominalnej gwarancji w postaci hipoteki ustanowionej na gruntach, na których realizowano projekt iTiden. Finlandia nie przedstawiła informacji związanych ze stratą z tytułu niewykonania zobowiązania zgodnie z przypisem 2 komunikatu w sprawie stóp referencyjnych. Informacje te pomagają określić poziom zabezpieczenia oraz marże kredytu, które należy dodać do stopy bazowej. Dlatego też Komisja zwróciła się o dostarczenie informacji na temat hierarchii ustanowionych hipotek oraz wartości nieruchomości w momencie udzielania gwarancji. Finlandia nie dysponuje wycenami, które przedstawiają wartość nieruchomości w momencie przyznawania środków polegających na udzieleniu gwarancji. Władze fińskie argumentowały jednak, że wartość nieruchomości zwiększała się w miarę upływu czasu i postępów w realizacji projektu. Zdaniem Finlandii, w 2010 r. nieruchomość wyceniono na […] EUR.
(78)
W odniesieniu do kwestii uprzywilejowania zabezpieczeń Komisja zauważa, że w przypadku gwarancji G-I i G-II, zabezpieczenie ustanowione przez LG było najbardziej uprzywilejowane ze wszystkich hipotek ustanowionych na nieruchomości. Komisja zwraca uwagę na fakt, że banki komercyjne udzieliły spółce ÅI kredyty nieobjęte gwarancją i zaakceptowały zabezpieczenie w postaci hipotek ustanowionych na tych samych nieruchomościach, które zajmowało niższą pozycję w hierarchii uprzywilejowania (i stanowiło tym samym gorsze zabezpieczenie) niż zabezpieczenie ustanowione przez LG. W związku z powyższym, oraz z braku lepszych dowodów, Komisja uznaje poziom zabezpieczenia gwarancji za „standardowy” do celów stosowania obwieszczenia dotyczącego gwarancji.
(79)
W świetle powyższych ustaleń wysokość stopy referencyjnej zostanie ustalona osobno dla każdej gwarancji, którą spółka ÅI otrzymała od LG.
(80)
Komisja zauważa, że w przypadku wszystkich przyznanych spółce ÅI gwarancji, związane z nimi stawki składały się z dwóch elementów: (i) stawki okresowej, opłacanej raz do roku i wyrażonej jako odsetek pozostającej głównej kwoty należności w ramach kredytu; oraz (ii) jednorazowej opłaty, również wyrażonej jako odsetek kwoty kredytu, ale uiszczanej jednorazowo w momencie udzielenia gwarancji. W ramach przeprowadzonej poniżej oceny całkowite koszty finansowe kredytów objętych gwarancją uwzględniają wyłącznie stawki okresowe opłacane raz do roku. Zgodnie z pkt 4.2 obwieszczenia dotyczącego gwarancji, element pomocy państwa w ramach gwarancji wylicza się jako różnicę pomiędzy ceną rynkową gwarancji (w tym przypadku stopą referencyjną) a faktycznie zapłaconą ceną. Cena faktycznie zapłacona przez spółkę ÅI obejmuje kwotę stawki okresowej opłacanej raz do roku oraz kwotę opłaty jednorazowej. Ze względów praktycznych kwestie związane z opłatą jednorazową zostaną omówione poniżej, w sekcji 8.2 dotyczącej odzyskania pomocy, ponieważ łatwiej jest odliczyć kwotę opłaty jednorazowej od kwoty pomocy, która ma zostać odzyskana. W każdym razie nawet jeżeli opłaty jednorazowe zostałyby dodane do całkowitych kosztów finansowych związanych z kredytami objętymi gwarancją, nie wpłynęłoby to na zmianę wniosku dotyczącego występowania pomocy. Opłata jednorazowa wpływa jedynie na wysokość kwoty pomocy przyznanej na rzecz spółki ÅI.
(81)
Gwarancja G-I została przyznana przez LG w dniu 9 października 2003 r. i obejmowała kredyt w wysokości […] EUR udzielony spółce ÅI przez […] (kredyt nr […]). Spółka ÅI ustanowiła hipotekę na nieruchomości jako zabezpieczenie wszelkich wierzytelności w ramach gwarancji. Wysokość stopy procentowej kredytu ustalono na poziomie […] % do dnia 15 stycznia 2007 r. (26). Wysokość stawki z tytułu udzielenia gwarancji wynosiła […] % kwoty kredytu rocznie (27). W związku z tym całkowite koszty finansowe związane z objętym gwarancją kredytem w momencie jego przyznawania wynosiły […] % rocznie; wartość tę należy porównać z wysokością stopy referencyjnej obliczonej dla gwarancji na podstawie kwoty bazowej i marży, której wysokość jest uzależniona od przyznanego spółce ÅI ratingu oraz poziomu zabezpieczenia kredytu. Stopa bazowa (jednoroczna stopa EURIBOR) w dniu 9 października 2003 r. wynosiła 2,235 %. Rating spółki ÅI w tamtym okresie określono jako „niski” w rozumieniu komunikatu w sprawie stóp referencyjnych. Jak ustalono powyżej, Komisja przyjmuje, że poziom zabezpieczenia kredytu był standardowy, co oznacza, że marża kredytu, którą należy dodać do wartości stopy bazowej, wynosi 400 punktów bazowych. W związku z tym wysokość stopy referencyjnej dla tego kredytu wynosi 6,235 %, co oznacza, że stopa ta jest wyższa niż całkowite koszty finansowe związane z G-I, wynoszące […] % rocznie.
(82)
Ponadto od dnia 6 września 2004 r. LG zmniejszył wysokość stawki za gwarancję w odniesieniu do G-I do […] %. W związku z tym całkowite koszty finansowe związane z kredytem objętym gwarancją zostały ustalone na poziomie […] %, tj. […] punktu bazowego poniżej wysokości stopy referencyjnej, co stanowiło tym samym odpowiednią korzyść spółce ÅI.
(83)
W dniu 2 listopada 2004 r. spółka ÅI zaciągnęła kredyt w wysokości […] EUR w OKO Bank (kredyt nr […]). Kredyt ten został zabezpieczony gwarancją udzieloną przez LG, w odniesieniu do której spółka ÅI zapewniła zabezpieczenie w postaci zastawu na nieruchomości. Stopę procentową ustalono na poziomie […] + […] punktu bazowego, a opłata z tytułu udzielenia gwarancji wynosiła […] % kwoty kredytu rocznie, co oznaczało, że całkowite koszty finansowe związane z tym objętym gwarancją kredytem wynosiły […] % rocznie (28).
(84)
W przypadku G-II wysokość stopy referencyjnej należy obliczać na podstawie jednorocznej stopy EURIBOR z dnia 2 listopada 2004 r., która wynosiła 2,314 %. Rating spółki ÅI w tamtym okresie określono jako „niski” w rozumieniu komunikatu w sprawie stóp referencyjnych. Przyjmując standardowy poziom zabezpieczenia, wysokość stopy referencyjnej dla tego kredytu wynosi 6,314 % rocznie, co oznacza, że stopa ta jest wyższa niż całkowite koszty finansowe związane z G-II, wynoszące […] % rocznie. Z porównania kosztów związanych z tym nowym objętym gwarancją kredytem z wysokością stopy referencyjnej wynika, że całkowite koszty finansowe związane z kredytem objętym gwarancją G-II były o co najmniej […] punktów bazowych niższe od wysokości stopy referencyjnej, co oznaczało korzyść finansową dla spółki ÅI. Zgodnie z dostępnymi Komisji informacjami oprocentowanie kredytu objętego gwarancją nie uległo zmianie od czasu jego udzielenia.
(85)
W dniu 13 grudnia 2005 r. LG udzielił nowej gwarancji na rzecz spółki ÅI. Gwarancja ta miała obejmować „kredyt odniesienia”, tj. pierwotnie nieobjęty gwarancją kredyt udzielony w dniu 9 października 2003 r., którego warunki uległy tym samym zmianie. Stopa procentowa kredytu została wówczas zmieniona na […] % rocznie. Wysokość opłaty z tytułu gwarancji ustalono na poziomie […] % kwoty kredytu, co oznaczało, że całkowite koszty finansowe wynosiły […] % rocznie (29) (warunki obowiązujące od tej daty były takie same, jak opisane powyżej warunki mające zastosowanie do kredytu objętego gwarancją G-I, z uwzględnieniem zmiany wysokości stopy procentowej w czasie).
(86)
W przypadku G-III wysokość stopy referencyjnej należy obliczać na podstawie jednorocznej stopy EURIBOR z dnia 13 grudnia 2005 r., która wynosiła 2,769 %. Rating spółki ÅI w tamtym okresie określono jako „zadowalający” w rozumieniu komunikatu w sprawie stóp referencyjnych. Przyjmując standardowy poziom zabezpieczenia, wysokość stopy referencyjnej dla tego kredytu wynosi 4,969 % rocznie. Oznacza to, że stopa ta jest wyższa niż całkowite koszty finansowe związane z G-III, wynoszące […] % rocznie. W związku z tym LG przyznał spółce ÅI odpowiednią korzyść finansową w wysokości co najmniej […] % rocznie.
5.2. ZAKŁÓCENIE KONKURENCJI ORAZ WPŁYW NA WYMIANĘ HANDLOWĄ
(87)
Władze fińskie utrzymywały, że przedmiotowe środki nie wywierają wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi, a w związku z tym nie stanowią pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Celem uzasadnienia tego argumentu Finlandia zasadniczo twierdziła, że spółka ÅI jest tylko jednym z wielu przedsiębiorstw prowadzących działalność na rynku nieruchomości, a przy tym nie jest największą z nich. Tym samym brak jest dowodu na to, że środki, gdyby zostały uznane za pomoc państwa, przyczyniły się do wzmocnienia pozycji spółki ÅI ze szkodą dla jej konkurentów.
(88)
Komisja nie może przyjąć tego argumentu. Fakt, że spółka ÅI uzyskała korzyść finansową, która nie została udostępniona jej konkurentom (a, jak potwierdziła Finlandia, na rynku nieruchomości na Wyspach Alandzkich działalność prowadzi szereg innych podmiotów gospodarczych), oznacza, że spółka ÅI miała możliwość podejmowania znacznych inwestycji i rozszerzania zakresu prowadzonej działalności na warunkach finansowych, które były korzystniejsze niż warunki oferowane jej konkurentom (którzy mogliby zdecydować się na podjęcie podobnych inwestycji, gdyby spółka ÅI nie uzyskała przedmiotowej korzyści). Wykazanie, że omawiane środki pozwoliły spółce ÅI przejąć udział w rynku posiadany przez jakiekolwiek konkretnego konkurenta, nie jest konieczne.
(89)
Podobnie przyznana spółce ÅI korzyść mogła wywrzeć wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Prawdą jest, że Wyspy Alandzkie stanowią niewielki rynek, zlokalizowany na archipelagu, do którego dostęp można uzyskać wyłącznie drogą morską lub powietrzną, i że na mocy podpisanego przez Finlandię traktatu o przystąpieniu do UE na obszarze tym obowiązują szczególne ograniczenia w zakresie swobody przedsiębiorczości. Faktem jest jednak również, że w odniesieniu do zagranicznych przedsiębiorstw nie ustanowiono całkowitego zakazu prowadzenia działalności na Wyspach Alandzkich, a z całą pewnością tego rodzaju zakaz nie został ustanowiony w odniesieniu do przedsiębiorstw dokonujących inwestycji na lokalnym rynku nieruchomości. Komisja zauważa również, że Finlandia nie zakwestionowała zawartego w decyzji o wszczęciu postępowania stwierdzenia, że nieruchomości na Wyspach Alandzkich nabywały w przeszłości przedsiębiorstwa mające swoją siedzibę w innych państwach członkowskich. W związku z tym jakakolwiek korzyść przyznana spółce ÅI za pośrednictwem tych środków mogłaby przynajmniej potencjalnie wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi za sprawą nadmiernego wzmocnienia pozycji spółki ÅI w porównaniu z jej potencjalnymi konkurentami lub inwestorami zagranicznymi.
5.3. WNIOSEK DOTYCZĄCY KWALIFIKACJI ŚRODKA JAKO POMOCY PAŃSTWA
(90)
Ze wskazanych powyżej powodów Komisja stwierdza, że wszystkie podwyższenia kapitału (z wyjątkiem podwyższeń oznaczonych jako C-I, C-II i C-III) oraz gwarancje kredytowe oznaczone jako G-I, G-II i G-III stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 TFUE.
6. DOMNIEMANA ZGODNOŚĆ POMOCY Z PRAWEM
(91)
Finlandia argumentowała, że zarówno zastrzyki kapitałowe, jak i gwarancje, jeżeli stanowiły pomoc państwa, zostały przyznane zgodnie z prawem w ramach programów pomocy wdrożonych i w należyty sposób zgłoszonych Urzędowi Nadzoru EFTA przed przystąpieniem Finlandii do UE pod numerami referencyjnymi 93-074 (podwyższenia kapitału) oraz 93-079 (gwarancje).
(92)
Argument ten należy rozpatrzyć w świetle przepisów rozporządzenia (WE) nr 659/1999. Zgodnie z art. 1 lit. d) „program pomocowy” oznacza „każde działanie, na którego podstawie, bez dalszego wprowadzania w życie wymaganych środków, można dokonać wypłat pomocy indywidualnej na rzecz przedsiębiorstw określonych w ustawie w sposób ogólny i abstrakcyjny oraz każde działanie, na którego podstawie pomoc, która nie jest związana z konkretnym projektem, może zostać przyznana jednemu lub kilku przedsiębiorstwom na czas nieokreślony i/lub w nieokreślonej kwocie”. Ponadto zgodnie z art. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 659/1999 „istniejąca pomoc” oznacza: „(i) bez uszczerbku dla art. 144 i 172 aktu przystąpienia Austrii, Finlandii i Szwecji, wszelką pomoc istniejącą przed wejściem w życie traktatu w odpowiednich państwach członkowskich, czyli programy pomocowe oraz pomoc indywidualną, których realizację rozpoczęto przed wejściem w życie traktatu, a które będą stosowane także po tej dacie”.
(93)
Finlandia przystąpiła do Wspólnoty Europejskiej w dniu 1 stycznia 1995 r. Ponadto zgodnie z art. 172 ust. 5 traktatu o przystąpieniu Austrii, Finlandii i Szwecji „[…] pomoc państwa przyznana na rzecz nowych państw członkowskich w 1994 r., która, wbrew postanowieniom Porozumienia EOG lub ustaleniom poczynionym na mocy tego Porozumienia, nie została zgłoszona Urzędowi Nadzoru EFTA lub została zgłoszona, ale przyznano ją, zanim Urząd podjął decyzję w tej sprawie, nie jest uznawana za istniejącą pomoc zgodnie z art. 93 ust. 1 Traktatu WE […]”.
(94)
Ponadto zgodnie z art. 1 lit. c) rozporządzenia (WE) nr 659/1999, „nowa pomoc” oznacza każdą pomoc, czyli programy pomocowe i pomoc indywidualną, która nie jest pomocą istniejącą, włącznie ze zmianami istniejącej pomocy (30).
(95)
W art. 4 ust. 1 rozporządzenia Komisji (WE) nr 794/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (31) pojęcie zmiany istniejącej pomocy definiuje się jako „jakąkolwiek zmianę inną niż modyfikacje o czysto administracyjnym lub formalnym charakterze, która nie może wpłynąć na ocenę zgodności danego środka pomocowego ze wspólnym rynkiem. Jednak wzrost pierwotnego budżetu istniejącego programu pomocowego do 20 % nie jest uznawany za zmianę pomocy istniejącej”.
(96)
Z powyższego wynika, że wdrożony przed przystąpieniem do UE środek będący programem pomocy państwa może zostać uznany za istniejącą pomoc, jeżeli spełnione są dwa warunki. Po pierwsze, program musiał zostać wdrożony przed wejściem Traktatu WE w życie, po drugie, od momentu wdrożenia program nie mógł ulec istotnym zmianom.
(97)
Komisja przeprowadzi ocenę wysuniętego przez Finlandię argumentu dotyczącego zgodności pomocy z prawem osobno dla dwóch domniemanych programów.
6.1. DOMNIEMANY PROGRAM GWARANCJI (93-079)
(98)
W pierwszej kolejności Komisja oceni, czy środki stanowią program pomocowy w rozumieniu art. 1 lit. b) rozporządzenia (WE) nr 659/1999.
(99)
Krajową podstawę prawną dla programu gwarancji stanowi ustawa prowincjonalna dotycząca gwarancji prowincjonalnych na rzecz przemysłu i niektórych innych sektorów przedsiębiorstw (ÅFS 1966:14) (32), która została przyjęta w 1966 r. i zmieniona ustawami ÅFS 1979:84, 1982:37, 1988:53, 1992:9, 1994:29, 1996:56 oraz 2002:23. Jeżeli chodzi o budżet lub „kopertę”, w momencie, w którym Finlandia przystępowała do WE, ustawa prowincjonalna z 1966 r. stanowiła, że „kwota pozostających do realizacji gwarancji lub kredytów (33) nie może w żadnym momencie przekraczać 20 000 000 FIM”. Natomiast przedmiotowy środek nie przewiduje żadnego ograniczenia czasowego w zakresie ich stosowania.
(100)
W świetle przedstawionych powyżej uwag oraz przepisów ustawy krajowej na pierwszy rzut oka wydaje się, że środki spełniają kryteria określone w definicji programu pomocy, ponieważ ustawa zdaje się dopuszczać możliwość przyznawania pomocy, która nie jest związana z żadnym konkretnym projektem i która może zostać przyznana jednemu lub kilku przedsiębiorstwom na czas nieokreślony. Domniemany program będący przedmiotem oceny został wdrożony w dniu 1 września 1982 r., tj. na długo przed upływem terminu 1 stycznia 1994 r., i został zgłoszony Urzędowi Nadzoru EFTA. W związku z tym pierwszy warunek pozwalający uznać pomoc za istniejącą pomoc wydaje się spełniony, ponieważ pierwotny program został wdrożony przed wejściem Traktatu w życie w Finlandii, a nawet przed dniem 1 stycznia 1994 r., co oznacza, że art. 172 ust. 5 traktatu o przystąpieniu Austrii, Finlandii i Szwecji nie ma zastosowania w rozpatrywanym przypadku.
(101)
Komisja musi jednak również ocenić, czy środki zostały poddane jakimkolwiek istotnym zmianom od dnia 1 stycznia 1994 r.
(102)
Władze regionalne wprowadziły co najmniej trzy zmiany w programie gwarancji w okresie od dnia 1 stycznia 1994 r. (na mocy ustaw prowincjonalnych 1994:29, 1996:56 oraz 2002:23) do momentu przyznania pierwszej gwarancji w dniu 14 sierpnia 2003 r. Zmiany przewidywały znaczne zwiększenie budżetu programu (tj. zwiększenie łącznej kwoty gwarancji, które mogły zostać przyznane w dowolnym momencie). Ponieważ przedmiotowa sprawa dotyczy przyznania gwarancji kredytowej, należy ocenić, czy zmiany dotyczące budżetu programu, wprowadzone wcześniej niż omawiane środki, powinny zostać uznane za istotne i możliwe do oddzielenia od istniejącego programu.
(103)
Jak już stwierdzono, zgodnie z art. 4 rozporządzenia (WE) nr 794/2004 zwiększenie budżetu o ponad 20 % stanowi zmianę programu pomocy istniejącej. Dwie zmiany, o których mowa powyżej (34), zwiększyły pierwotny budżet programu odpowiednio o 50 % i 150 %. Te zwiększenia budżetu stanowią istotne zmiany programu, które nigdy nie zostały zgłoszone Komisji.
(104)
Skutek tych istotnych zmian nie może być uważany za oddzielny od domniemanego programu, co powoduje, że program rozumiany jako całość stanowi nową pomoc. W rzeczywistości pierwotny program pomocy był ograniczony wyłącznie jeżeli chodzi o całkowitą kwotę gwarancji, która w danym momencie mogła stanowić pozostającą kwotę należności. W tym szczególnym kontekście bardzo istotne zwiększenie budżetu (nawet w przypadku niewprowadzenia żadnych innych zmian w programie) wywiera wpływ na kluczowe elementy istniejących zasad.
(105)
Ponadto Komisja zwraca uwagę na fakt, że z przedstawionych przez Finlandię dokumentów związanych z gwarancjami nie wynika, że domniemany program gwarancji stanowił podstawę prawną dla tych gwarancji.
(106)
W konsekwencji gwarancje będące przedmiotem niniejszej decyzji muszą zostać uznane za nową pomoc. Biorąc pod uwagę fakt, że pomoc została wdrożona bez wcześniejszej zgody Komisji, której uzyskanie jest wymagane na mocy art. 108 TFUE, należy uznać ją za niezgodną z prawem.
6.2. DOMNIEMANY PROGRAM SUBSKRYPCJI UDZIAŁÓW (93-074)
(107)
Przepisy krajowe mające zastosowanie do tego domniemanego programu zostały zgłoszone Urzędowi Nadzoru EFTA jako uregulowania dotyczące pomocy w zakresie subskrypcji udziałów. Z przedstawionych w tamtym okresie dokumentów wynika, że za krajową podstawę prawną uznano „roczny budżet Wysp Alandzkich”. W pozycji „maksymalna potencjalna intensywność pomocy, która […] może zostać przyznana na rzecz dowolnego projektu” Finlandia wpisała wartość „30 %”. Ponadto w ramach pozycji „Budżet/wydatki” Finlandia przedstawiła informacje na temat budżetów na lata 1992-1994, ale nie wypełniła pozycji „Łączna szacunkowa wysokość budżetu dla całego okresu programowania programu”.
(108)
W trakcie postępowania Finlandia wyjaśniła, że formalną podstawę prawną dla domniemanego programu stanowi ustawa o autonomii Wysp Alandzkich (1144/1991), która została przyjęta w 1991 r. Zgodnie z art. 18 ust. 22 tej ustawy władze lokalne Wysp Alandzkich dysponują „ogólnymi uprawnieniami” w zakresie przyjmowania różnego rodzaju środków służących wspieraniu gospodarki Wysp Alandzkich. Uprawnienia te są realizowane (np. za pośrednictwem kredytów, zastrzyków kapitałowych, gwarancji) z zastosowaniem przepisów przewidzianych w rocznym budżecie ogólnym LG.
(109)
Komisja zauważa, co następuje:
(110)
Niezależnie od tego, że Finlandia może upoważnić władze lokalne do dokonywania tego rodzaju zastrzyków kapitałowych (w ramach ogólnych uprawnień przyznanych im na mocy ustawy o autonomii) w charakterze „programu”, Komisja musi sprawdzić, czy przepisy prawa krajowego przyznające takie uprawnienia spełniają kryteria określone w definicji „programu” przedstawionej w art. 1 lit. d) rozporządzenia (WE) nr 659/1999. W tym kontekście wydaje się, że podstawa prawna (art. 18 ust. 22 ustawy 1144/1991) obejmuje przepisy odnoszące się do podziału uprawnień między różnymi organami w ramach fińskiego porządku prawnego, które nie spełniają kryteriów pozwalających na ich sklasyfikowanie jako programu pomocy (który definiuje się m.in. jako „[…] działanie, na którego podstawie, bez dalszego wprowadzania w życie wymaganych środków, można dokonać wypłat pomocy indywidualnej […]”). Jakikolwiek przypadek alokacji kapitału na rzecz pojedynczego beneficjenta wymagałby zatem w pierwszej kolejności wydzielenia przez LG odpowiednich środków w budżecie rocznym (po przeprowadzeniu głosowania w ramach zgromadzenia regionalnego Wysp Alandzkich według jego uznania), a następnie wykonania decyzji podjętych przez LG. Wydaje się zatem, że zastrzyki kapitałowe przyznane na mocy tych uprawnień należy postrzegać jako serię indywidualnych decyzji, nie zaś jako program pomocy.
(111)
Komisja zauważa jednak również, że domniemany program obejmował wyłącznie lata 1992-1994, ponieważ w ramach działu „Budżet/wydatki” nie przedstawiono żadnych innych informacji, mimo że podstawę prawną stanowił „roczny budżet Wysp Alandzkich”.
(112)
Komisja zwraca wreszcie uwagę na fakt, że Finlandia wskazała, iż maksymalna intensywność pomocy, która „może zostać przyznana na rzecz dowolnego projektu”, wynosi 30 %. Można to zinterpretować wyłącznie w taki sposób, że zastrzyki kapitałowe realizowane w ramach tego domniemanego programu w założeniu miały być przyznawane w połączeniu z istotnym wkładem prywatnym (stanowiącym co najmniej 70 % łącznej kwoty) na rzecz „projektów”, które miały wspierać realizację celów domniemanego programu, określonych jako „turystyka, przemysł, badania i rozwój”. Podwyższenia kapitału będące przedmiotem niniejszej decyzji nie spełniają tego formalnego warunku i nie mogą w związku z tym być objęte krajowymi przepisami prawnymi, które zostały przedstawione Urzędowi Nadzoru EFTA, niezależnie od tego, czy stanowiły one właściwy program pomocy i czy miały zastosowanie po 1994 r.
(113)
W rezultacie pomoc państwa przyznana w postaci podwyższeń kapitału na rzecz spółki ÅI stanowi nową pomoc. Ponieważ pomoc została wdrożona bez wcześniejszej zgody Komisji, której uzyskanie jest wymagane na mocy art. 108 TFUE, należy uznać ją za niezgodną z prawem.
6.3. DODATKOWA UWAGA DOTYCZĄCA DECYZJI PODJĘTYCH OSTATNIO PRZEZ NACZELNY SĄD ADMINISTRACYJNY FINLANDII
(114)
Należy również zwrócić uwagę na fakt, że dwa środki przyznane przez LG na rzecz spółki ÅI zostały niedawno unieważnione przez fiński sąd krajowy. Te środki to: (i) podwyższenie kapitału C-XI wypłacone spółce ÅI w 2007 r. (zob. uwaga w motywie 16 powyżej); oraz (ii) gwarancja kredytowa z 2006 r., która nigdy nie została wdrożona. W decyzji z dnia 6 kwietnia 2011 r. naczelny sąd administracyjny orzekł, czy LG podejmował decyzje zgodnie z krajowymi przepisami administracyjnymi. Sąd zarazem ocenił, czy istniały wystarczające przesłanki, aby uznać, że środki stanowiły pomoc państwa, co oznaczałoby, że władze lokalne powinny były zgłosić je Komisji przed wdrożeniem. Sąd stwierdził, na podstawie domniemania faktycznego, że wszystkie kryteria uznania środków za pomoc państwa zostały spełnione. Sąd rozpatrzył również przedstawione przez Finlandię twierdzenie, że środki - jeżeli rzeczywiście stanowiły pomoc państwa - byłyby objęte przepisami krajowymi, które miały zastosowanie przed przystąpieniem Finlandii do UE, i w związku z tym kwalifikowałyby się jako „istniejąca pomoc”. W tym celu sąd dokładnie przeanalizował przepisy krajowe i ustalił, że niezależnie od tego, czy przepisy te obejmowały faktyczne programy pomocy państwa czy też nie, decyzje władz lokalnych nie były zgodne z formalnym wymogiem przewidzianym w przepisach krajowych, głównie ze względów przedstawionych powyżej przez Komisję. W związku z tym wnioski wyciągnięte przez naczelny sąd administracyjny pokrywają się z wnioskami wyciągniętymi przez Komisję, zgodnie z którymi będący przedmiotem postępowania zastrzyk kapitałowy C-XI wiąże się z przyznaniem nowej pomocy państwa. Naczelny sąd administracyjny doszedł do takiego samego wniosku w odniesieniu do gwarancji kredytowej z 2006 r. Ponieważ gwarancja nigdy nie została wykorzystana, nie została ona poddana ocenie w ramach niniejszej decyzji.
7. ZGODNOŚĆ POMOCY Z RYNKIEM WEWNĘTRZNYM
(115)
Finlandia argumentowała ogólnie, że środki, jeżeli zostałyby uznane za nową pomoc państwa, byłyby mimo to zgodne z rynkiem wewnętrznym, ponieważ finansowana za ich pomocą działalność spółki ÅI miała na celu wspieranie rozwoju regionalnego i tworzenie nowych miejsc pracy.
(116)
Pomoc państwa, której przyznawanie jest zasadniczo zakazane, jest mimo to uznawana za zgodną z rynkiem wewnętrznym w okolicznościach opisanych w art. 107 ust. 2 TFUE i może zostać uznana za zgodną w przypadku, gdy jest wykorzystywana do realizacji celów, o których mowa w art. 107 ust. 3. Jedyną podstawę do stwierdzenia zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym w omawianym przypadku może stanowić art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE, który dopuszcza możliwość przyznania pomocy przeznaczonej na sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionów, w których poziom życia jest nienormalnie niski lub regionów, w których istnieje poważny stan niedostatecznego zatrudnienia, lub art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, który stanowi, że pomoc państwa może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym w przypadku, gdy jest przeznaczona na ułatwianie rozwoju niektórych regionów gospodarczych.
(117)
Zgodnie z zasadami pomocy regionalnej mającymi zastosowanie do Finlandii w omawianym okresie (mapy pomocy regionalnej na lata 2000-2006 oraz 2007-2013), miasto Mariehamn, w którym zlokalizowany jest biurowiec iTiden, w żadnym wypadku nie kwalifikowało się do uzyskania tego rodzaju pomocy. Oznacza to, że nawet jeżeli pomoc mogłaby zostać uznana za przeznaczoną na realizację tego projektu, nie można by jej uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym. Ponadto Komisja zwraca uwagę na fakt, że Finlandia nie wykazała, iż którykolwiek z warunków zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym przewidzianych w zasadach pomocy regionalnej (dotyczących np. formy pomocy, kosztów kwalifikowalnych lub maksymalnej intensywności pomocy) został spełniony.
(118)
Podobnie pomocy nie można uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym na mocy jakichkolwiek innych wytycznych lub komunikatów przyjętych przez Komisję w odniesieniu do kwestii stosowania przepisów art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE lub bezpośrednio na mocy tego artykułu. Władze fińskie nie przedstawiły żadnych konkretnych argumentów ani dowodów, na podstawie których Komisja mogłaby zatwierdzić przedmiotowe środki jako zgodne z którymkolwiek przepisem TFUE.
8. ODZYSKANIE POMOCY
8.1. ARGUMENTY PRZEDSTAWIONE PRZEZ FINLANDIĘ
(119)
Zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 „w przypadku gdy podjęte zostały decyzje negatywne w sprawach pomocy przyznanej bezprawnie, Komisja podejmuje decyzję, że zainteresowane państwo członkowskie podejmie wszelkie konieczne środki w celu windykacji pomocy od beneficjenta […]. Komisja nie wymaga windykacji pomocy, jeżeli byłoby to sprzeczne z ogólną zasadą prawa wspólnotowego”. Naturalną konsekwencją takiego stanu rzeczy powinno być zatem odzyskanie środków, które stanowią pomoc państwa przyznaną na rzecz spółki ÅI w sposób niezgodny z prawem.
(120)
Finlandia argumentowała jednak, że Komisja powinna w tym przypadku powstrzymać się od wydania nakazu odzyskania pomocy, ponieważ Finlandia miała uzasadnione podstawy, by oczekiwać, że pomoc była zgodna z prawem na mocy domniemanych programów przedakcesyjnych, oraz z uwagi na fakt, że wydanie nakazu odzyskania pomocy byłoby sprzeczne z zasadą prawa wspólnotowego. Komisja zauważa, że Finlandia formalnie przedstawiła uzasadnione oczekiwania wyłącznie w odniesieniu do LG. Nie odniesiono się wprost do kwestii uzasadnionych oczekiwań beneficjenta.
(121)
Komisja w żadnym razie nie może przyjąć tego argumentu.
(122)
Jeżeli chodzi o podwyższenia kapitału, Komisja wykazała powyżej, że niezależnie od tego, co spółka ÅI lub jakikolwiek inny podmiot mógł, w oparciu o uzasadnione podstawy, sądzić na temat statusu prawnego domniemanego programu subskrypcji udziałów w kontekście zasad pomocy państwa, podmioty te nie spełniły nawet formalnych warunków przewidzianych w domniemanym programie zgłoszonym Urzędowi Nadzoru EFTA. Tym samym nie można argumentować, że spółka ÅI mogła odnieść korzyść z uzasadnionego przekonania co do zgodności podwyższeń kapitału z prawem, ponieważ podwyższenia te nie mogły być objęte przepisami krajowymi, w odniesieniu do których Finlandia utrzymuje, że żywiła uzasadnione oczekiwania.
(123)
Jeżeli chodzi o gwarancje kredytowe, Komisja wykazała, że program gwarancji został w istotnym stopniu zmieniony przed przyznaniem gwarancji będących przedmiotem niniejszej decyzji. Te wprowadzone przez władze Wysp Alandzkich zmiany nie zostały zgłoszone Komisji. W konsekwencji wszystkie gwarancje przyznane zgodnie z przepisami krajowymi, które składały się na pierwotny program, należy uznać za nową pomoc. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem żaden beneficjent pomocy nie może żywić uzasadnionych oczekiwań, że pomoc, która powinna zostać zgłoszona Komisji zgodnie z art. 108 TFUE i która nie została w ten sposób zgłoszona, jest zgodna z prawem (35).
(124)
Podsumowując, zarówno gwarancje, jak i podwyższenia kapitału stanowią nową pomoc państwa, którą należało zgłosić Komisji przed jej wdrożeniem.
(125)
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (36) państwa członkowskie, których władze przyznały pomoc niezgodnie z przepisami proceduralnymi ustanowionymi w art. 108 TFUE, nie mogą usprawiedliwiać faktu niewywiązania się z obowiązku podjęcia działań koniecznych do wdrożenia decyzji Komisji nakazującej im odzyskanie pomocy tym, że beneficjenci tej pomocy mieli uzasadnione oczekiwania co do jej zgodności z prawem. Jeżeli organy krajowe mogłyby opierać się na swoim własnym niezgodnym z prawem postępowaniu, skutkowałoby to całkowitym unieważnieniem przepisów art. 107 i 108 TFUE i spowodowałoby, że decyzje podejmowane przez Komisję na mocy tych przepisów byłyby nieskuteczne.
(126)
Tę samą zasadę należy bezwzględnie stosować w przypadku, gdy organy krajowe argumentują, że same miały uzasadnione oczekiwania co do zgodności środków z prawem, ale nie zgłosiły ich Komisji, mimo że środki te stanowiły nową pomoc (37).
(127)
Podobnie w zakresie, w jakim uzasadnione oczekiwania spółki ÅI uznaje się za istotne, Komisja zwraca uwagę na fakt, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, w świetle obligatoryjnego charakteru sprawowanego przez Komisję na mocy art. 108 TFUE nadzoru nad pomocą państwa, przedsiębiorstwa, którym przyznano tego rodzaju pomoc, nie mogą co do zasady żywić uzasadnionego oczekiwania, że pomoc ta jest zgodna z prawem, chyba że została przyznana zgodnie z procedurą przewidzianą w tym artykule. Wykazujący należytą dbałość przedsiębiorca powinien w normalnych warunkach być w stanie ocenić, czy procedura ta była przestrzegana (38).
(128)
Komisja zwraca uwagę na fakt, że żadne przedsiębiorstwo nie dysponowało lepszą możliwością uzyskania wglądu w podejmowane przez LG działania w zakresie domniemanych programów pomocy niż spółka ÅI, ponieważ LG jest jej głównym udziałowcem i jest reprezentowany w zarządzie spółki ÅI przez osoby będące również członkami kadry zarządzającej LG. Argument ten znajduje potwierdzenie w fakcie, że, jak wskazano powyżej w związku z podwyższeniami kapitału, przedstawiciele spółki ÅI oraz przedstawiciele LG prowadzili regularną wymianę informacji. W związku z tym, mimo że władze fińskie nie argumentowały wprost, że beneficjent pomocy miał uzasadnione oczekiwania co do zgodności pomocy z prawem, Komisja jest zdania, że spółka ÅI nie może twierdzić, że żywiła jakiekolwiek uzasadnione oczekiwania w przedmiotowej sprawie.
(129)
Ponadto Komisja nigdy nie udzieliła Finlandii ani beneficjentowi pomocy żadnych konkretnych zapewnień w kwestii tego, że przedmiotowe środki nie będą stanowiły pomocy państwa lub że zostaną uznane za pomoc zgodną z rynkiem wewnętrznym, które mogłoby uzasadniać powstanie takich oczekiwań (39).
(130)
Finlandia argumentowała również, że w przypadku, w którym doszłoby do odzyskania pomocy przyznanej za pomocą podwyższeń kapitału, element pomocy nie musiałby obejmować całej kwoty przyznanych środków kapitałowych, ale raczej (analogicznie do sposobu obliczania elementu pomocy w ramach gwarancji) mógłby stanowić koszt, który spółka ÅI musiałaby ponieść, dążąc do pozyskania alternatywnego źródła finansowania na rynkach. W tym kontekście Finlandia zaproponowała, aby koszt uzyskania takiego alternatywnego finansowania został określony poprzez odniesienie do przedstawionych w sprawozdaniu KPMG informacji dotyczących oczekiwanego zwrotu z inwestycji w nieruchomości biurowe w wysokości 7 %.
(131)
Komisja nie może wyrazić zgody na zastosowanie takiego rozwiązania.
(132)
Nie ulega wątpliwości, że co do zasady na kwotę pomocy państwa w danym przypadku składa się różnica między korzyścią (w postaci finansowania), którą przedsiębiorstwo uzyskało dzięki zasobom państwowym, a tym, co mogłoby uzyskać na rynkach finansowych. W konsekwencji „poprzez zwrot pomocy, beneficjent traci przewagę, którą uzyskał na rynku względem swoich konkurentów, dzięki czemu dochodzi do przywrócenia sytuacji sprzed wypłaty pomocy” (40).
(133)
Każdy podmiot dokonujący inwestycji, czy to poprzez udzielenie kredytu, czy też poprzez nabycie udziału w kapitale przedsiębiorstwa, będzie dążył do uzyskania współmiernego do ryzyka zwrotu z dokonanych przez siebie inwestycji.
(134)
W przypadku gdy pomoc jest przyznawana w postaci kredytu udzielanego po kosztach niższych niż koszty rynkowe (jak ma to miejsce w przypadku kredytu objętego gwarancją, jeżeli całkowity koszt finansowy jest niższy niż stopa procentowa kredytu rynkowego) przedsiębiorstwu, które nie zostało wykluczone z rynku kredytowego i które mogłoby w związku z tym, w przypadku braku pomocy, zaciągnąć kredyt oprocentowany zgodnie z rynkową stopą procentową, oczywiste jest, że naprawczy cel odzyskania pomocy może zostać osiągnięty poprzez zobowiązanie przedsiębiorstwa do zapłaty kwoty różnicy (powiększonej o odsetki), co ponownie zrówna sytuację tego przedsiębiorstwa z sytuacją jego konkurentów.
(135)
Sytuacja przedstawia się inaczej w przypadku inwestycji kapitałowych. W tej sytuacji stopa zwrotu nie jest uzależniona od gotowości przedsiębiorstwa do zapłaty (jak ma to miejsce w przypadku kredytu), ale stanowi w całości współczynnik rentowności właściwy dla stosowanego przez przedsiębiorstwo modelu prowadzenia działalności. Dopóki prywatny inwestor nie uzna, że dany rodzaj działalności nie przyniesie odpowiedniej rekompensaty z tytułu ryzyka związanego z dokonaniem inwestycji, nie zdecyduje się na taką inwestycję i ulokuje swoje środki pieniężne w innym miejscu. Innymi słowy, Komisja nie może uznać, że dążąc do zwiększenia swojego kapitału spółka mogłaby uzyskać te same środki pieniężne na rynku finansowym oferując wyższe wynagrodzenie, ponieważ oczekiwany poziom osiąganych przez nią wyników nie dawał jej możliwości zaproponowania wyższego wynagrodzenia jakiemukolwiek inwestorowi na rynku kapitałowym. Scenariusz alternatywny, tj. sytuacja, która miałaby miejsce w przypadku nieprzyznania pomocy, i którą odzyskanie pomocy ma w założeniu przywrócić lub do której powstania ma ono doprowadzić, zakłada zatem, że nie doszłoby do przeprowadzenia żadnej inwestycji kapitałowej. W związku z tym kwota pomocy, którą należy odzyskać, stanowi równowartość pełnej kwoty podwyższeń kapitału.
(136)
Z tego względu Komisja nie może przyjąć stanowiska Finlandii w kwestii elementu pomocy w podwyższeniach kapitału.
8.2. KWOTA POMOCY, KTÓRĄ NALEŻY ODZYSKAĆ
(137)
W konsekwencji Finlandia odzyskuje od spółki ÅI wskazaną przez Komisję bezprawną i niezgodną z rynkiem wewnętrznym pomoc w następującej wysokości:
(138)
Podwyższenia kapitału:
a)
podwyższenie kapitału C-IV: 353 199,00 EUR. Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 20 lipca 2001 r.
b)
podwyższenie kapitału C-V: 599 933,78 EUR. Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 15 sierpnia 2002 r.
c)
podwyższenie kapitału C-VI: 799 911,64 EUR. Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 13 marca 2003 r.
d)
podwyższenie kapitału C-VII: 515 165,97 EUR. Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 6 maja 2004 r.
e)
podwyższenie kapitału C-VIII: 669 896,95 EUR. Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 30 września 2004 r.
f)
podwyższenie kapitału C-IX: 199 977,91 EUR. Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 16 czerwca 2005 r.
g)
podwyższenie kapitału C-IX: 234 961,43 EUR. Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 16 czerwca 2005 r.
h)
podwyższenie kapitału C-IX: 1 379 998,95 EUR. Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 15 lutego 2007 r.
(139)
Gwarancje kredytowe: element pomocy w przypadku wszystkich gwarancji oblicza się jako różnicę między stopą referencyjną stosowaną jako punkt odniesienia dla kosztów finansowania, które musiałoby ponieść przedsiębiorstwo o sile finansowej porównywalnej do siły finansowej spółki ÅI bez gwarancji, z jednej strony, a stopą procentową uzyskaną dzięki gwarancji państwowej po uwzględnieniu wszystkich opłaconych stawek zgodnie z pkt 4.2 obwieszczenia dotyczącego gwarancji, z drugiej strony (jak zostało to szczegółowo wyjaśnione w motywach 66-80).
a)
Jeżeli chodzi o gwarancję G-I, element pomocy składa się z różnicy między stopą referencyjną stosowaną przy udzielaniu kredytu przedsiębiorstwu o ratingu określanym jako „niski (B)” i przy standardowym zabezpieczeniu a całkowitym kosztem finansowym kredytu objętego gwarancją (rozumianym jako suma stawek opłaconych z tytułu gwarancji oraz odsetek od udzielonego kredytu). Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 9 października 2003 r. (jak wyjaśniono w motywach 81 i 82). Od tej kwoty odejmuje się jednorazową opłatę z tytułu gwarancji w wysokości 19 500 EUR (41).
b)
Jeżeli chodzi o gwarancję G-II, element pomocy składa się z różnicy między stopą referencyjną stosowaną przy udzielaniu kredytu przedsiębiorstwu o ratingu określanym jako „niski (B)” i przy standardowym zabezpieczeniu a całkowitym kosztem finansowym kredytu objętego gwarancją (rozumianym jako suma stawek opłaconych z tytułu gwarancji oraz odsetek od udzielonego kredytu). Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 2 listopada 2004 r. Od tej kwoty odejmuje się jednorazową opłatę z tytułu gwarancji w wysokości 2 900 EUR (42).
c)
Jeżeli chodzi o gwarancję G-III, element pomocy składa się z różnicy między stopą referencyjną stosowaną przy udzielaniu kredytu przedsiębiorstwu o ratingu określanym jako „zadowalający (BB)” i przy standardowym zabezpieczeniu a całkowitym kosztem finansowym kredytu objętego gwarancją (rozumianym jako suma stawek opłaconych z tytułu gwarancji oraz odsetek od udzielonego kredytu). Pomoc ta została przekazana do dyspozycji spółki ÅI w dniu 13 grudnia 2005 r. Od tej kwoty odejmuje się jednorazową opłatę z tytułu gwarancji w wysokości 6 500 EUR (43).
(140)
Dokładna łączna kwota pomocy, którą należy odzyskać, zostanie określona przez władze fińskie we współpracy z Komisją w ramach procedury odzyskiwania i zgodnie z metodą opisaną w motywach 138-139 powyżej. Ustaloną kwotę pomocy powiększa się o odsetki naliczone od dnia, w którym pomoc została przekazana do dyspozycji beneficjenta, do dnia jej odzyskania. Komisja wzywa władze fińskie, zgodnie z podjętym przez nie zobowiązaniem do lojalnej współpracy, do podjęcia wspólnych działań w celu ustalenia dokładnej kwoty pomocy, którą należy odzyskać,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Podwyższenie kapitału poprzez zastrzyk kapitałowy w wysokości 84 094,39 EUR, przyznany przez Finlandię na rzecz spółki Ålands Industrihus AB w dniu 18 czerwca 1997 r., nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Artykuł 2
Środki pomocy państwa wymienione w sekcji 8.2 niniejszej decyzji przyznane przez Finlandię w sposób niezgodny z prawem, z naruszeniem art. 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, na rzecz spółki Ålands Industrihus AB, są niezgodne z rynkiem wewnętrznym.
Artykuł 3
1. Finlandia odzyskuje od beneficjenta pomoc państwa, o której mowa w art. 2.
2. Do kwot podlegających zwrotowi dolicza się odsetki za cały okres począwszy od dnia, w którym pomoc została przekazana do dyspozycji beneficjenta, do dnia jej faktycznego odzyskania.
3. Odsetki nalicza się narastająco zgodnie z przepisami rozdziału V rozporządzenia Komisji (WE) nr 794/2004.
4. Finlandia anuluje wszystkie dotychczas niezrealizowane wypłaty pomocy, o której mowa w art. 2, ze skutkiem od daty przyjęcia niniejszej decyzji.
Artykuł 4
1. Odzyskanie pomocy, o której mowa w art. 2, odbywa się w sposób bezzwłoczny i skuteczny.
2. Finlandia zapewnia wykonanie niniejszej decyzji w terminie czterech miesięcy od daty jej notyfikacji.
Artykuł 5
1. W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Finlandia przekazuje Komisji następujące informacje:
a)
łączną kwotę (kwota główna i odsetki od zwracanej pomocy), do odzyskania od beneficjenta;
b)
szczegółowy opis środków już podjętych oraz środków planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji;
c)
dokumenty potwierdzające, że beneficjentowi nakazano zwrot pomocy.
2. Do momentu całkowitego odzyskania pomocy, o której mowa w art. 2, Finlandia na bieżąco informuje Komisję o kolejnych środkach podejmowanych na szczeblu krajowym w celu wykonania niniejszej decyzji. Na wniosek Komisji Finlandia bezzwłocznie przedstawia informacje o środkach już podjętych oraz środkach planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji. Finlandia dostarcza również szczegółowe informacje o kwocie pomocy oraz odsetkach już odzyskanych od beneficjenta.
Artykuł 6
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Finlandii.
Sporządzono w Brukseli dnia 13 lipca 2011 r.