ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 27. března 2012
o opatřeních SA. 26909 (2011/C), která provedlo Portugalsko za účelem restrukturalizace společnosti Banco Português de Negócios (BPN)
(oznámeno pod číslem C(2012) 2043)
(Pouze portugalské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/660/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek (1) v souladu s čl. 108 odst. 2 Smlouvy, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. Postup
(1)
Dne 2. listopadu 2008 schválila portugalská vláda návrh zákona o zestátnění akcií představujících akciový kapitál společnosti Banco Português de Negócios, S.A. (dále jen „BPN“ nebo „banka“). Tento právní předpis byl vyhlášen dne 11. listopadu 2008 jako zákon č. 62-A/2008 (dále jen „zákon o zestátnění“). K zestátnění společnosti BPN došlo dne 12. listopadu za nulovou cenu.
(2)
Dne 5. listopadu 2008 informovaly portugalské orgány Komisi o schválení návrhu zákona portugalskou vládou. Dne 11. a 13. listopadu 2008 pak Komisi uvědomily o vyhlášení zákona o zestátnění.
(3)
Komise si neprodleně vyžádala další informace o případných opatřeních státní podpory, která mají být v rámci zestátnění provedena ve prospěch společnosti BPN, a rovněž předložení plánu restrukturalizace společnosti BPN.
(4)
Portugalsko nepodalo předběžné oznámení o opatřeních, která stát provedl ve prospěch společnosti BPN. Portugalsko Komisi o těchto opatřeních informovalo až se značným zpožděním a poté, co o to bylo opakovaně požádáno.
(5)
V této souvislosti podala Komise dne 14. listopadu 2008 žádosti o informace týkající se konkrétních opatření státní podpory, která byla provedena ve prospěch společnosti BPN, a vyžádala si rovněž plán restrukturalizace. Dne 5. ledna a 23. a 29. dubna 2009 zaslala Komise upomínky.
(6)
Na žádosti o informace portugalské orgány odpověděly dne 8. ledna, 28. dubna a 23. června 2009, aniž by však poskytly informace o konkrétních opatřeních státní podpory ve prospěch společnosti BPN nebo předložily plán restrukturalizace. Ve svém dopise ze dne 23. června 2009 portugalské orgány uvedly, že zvažují možnost oddělení aktiv společnosti BPN a prodej banky.
(7)
Dne 17. července, 4. a 14. září a 30. listopadu 2009 a 5. února a 16. března 2010 Komise své žádosti o informace zopakovala.
(8)
Portugalské orgány odpověděly dne 14. srpna 2009 a uvedly, že společnost BPN vydá obchodní cenné papíry v celkové hodnotě 2 miliardy EUR a že tyto cenné papíry upíše společnost Caixa Geral de Depósitos (dále jen „CGD“) se státní zárukou. Podle jejich názoru vyplývá záruka přímo ze zákona o zestátnění, a nemůže proto představovat státní podporu. Dne 12. října 2009 zaslaly portugalské orgány další informace o zásahu společnosti CGD a státu. Dne 21. listopadu 2009 a 17. a 18. února a 31. března 2010 poskytly portugalské orgány doplňující informace.
(9)
Po schůzce s portugalskými orgány, která se konala dne 16. června 2010, požádala Komise dne 12. srpna 2010 znovu portugalské orgány, aby neprodleně předložily mimo jiné plán restrukturalizace společnosti BPN. Žádný plán však předložen nebyl, a Komise proto zaslala dne 31. srpna 2010 oficiální upomínku podle čl. 5 odst. 2 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (nyní článek 108 Smlouvy o fungování Evropské unie) (2).
(10)
Dne 14. září 2010 zaslaly portugalské orgány dokument s názvem „Memorando: a nacionalização, a reestruturação e a reprivatização projectada do Banco Português de Negócios, SA“ (dále jen „memorandum ze dne 14. září 2010“), který nastiňoval plán restrukturalizace společnosti BPN a hlavní prvky procesu privatizace.
(11)
Poté, co Komise zjistila, že v memorandu ze dne 14. září 2010 dosud chybí některé informace, zaslala dne 29. září 2010 portugalským orgánům dopis s žádostí o doplňující informace. E-mailem ze dne 15. listopadu 2010 požádaly portugalské orgány o prodloužení lhůty pro odpověď, které Komise schválila dopisem ze dne 18. listopadu 2010. Portugalské orgány poskytly další objasnění v dopise ze dne 26. listopadu 2010 a v e-mailu ze dne 25. ledna 2011.
(12)
Dne 16. února 2011 si Komise vyžádala objasnění řady bodů a další údaje. Portugalské orgány odpověděly dne 16. března 2011.
(13)
V rámci schůzek, které předcházely podepsání memoranda o porozumění (3) dne 17. května 2011 mezi Portugalskem na straně jedné a Mezinárodním měnovým fondem, Evropskou centrální bankou a Evropskou komisí na straně druhé, se dne 27. dubna 2011 konala schůzka Komise s vedením společnosti BPN. V memorandu o porozumění se předpokládal prodej společnosti BPN do konce července 2011. Komise proto zaslala dne 20. května 2011 žádosti o informace ohledně restrukturalizace banky a plánovaného postupu prodeje. Jelikož portugalské orgány neposkytly žádnou odpověď, byla dne 8. července 2011 zaslána upomínka spolu s další žádostí o informace, a to na základě tiskových zpráv o dalších státních prostředcích, jež byly společnosti BPN poskytnuty ve formě státní záruky. Portugalské orgány podaly přehled o procesu privatizace dne 5. srpna 2011.
(14)
Dne 10. srpna 2011 se Komise sešla s portugalskými orgány. Během této schůzky a posléze dne 28. srpna 2011 poskytly portugalské orgány Komisi doplňující informace. Další informace obdržela Komise dne 14. září a 14. října 2011.
(15)
Rozhodnutím ze dne 24. října 2011 zahájila Komise s ohledem na údajnou podporu, která byla poskytnuta společnostem BPN a Banco BIC Português S.A. (dále jen „BIC“) (4), řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy, a to s číslem jednacím SA.26909.
(16)
Rozhodnutí ze dne 24. října 2011 bylo zveřejněno dne 20. prosince 2011. Ve lhůtě jednoho měsíce nebyly obdrženy žádné připomínky třetích stran.
(17)
Dne 9. prosince 2011 předložilo Portugalsko Komisi rámcovou smlouvu, která byla téhož dne podepsána mezi společností BIC a portugalskými orgány (dále jen „rámcová smlouva“).
(18)
Dne 20. ledna 2012 poskytlo Portugalsko odpověď na připomínky uvedené v rozhodnutí ze dne 24. října 2011. Téhož dne poskytly portugalské orgány rovněž doplňující informace, včetně nového plánu restrukturalizace společnosti BPN (dále jen „plán restrukturalizace z ledna 2012“), a odpovědělo na dodatečné dotazy ohledně rámcové smlouvy, které Komise položila dne 21. prosince 2011. Tyto informace byly dne 3. února 2012 doplněny o obchodní plán a plán životaschopnosti, který vyhotovila společnost BIC a který se pro účely tohoto rozhodnutí pokládá za nedílnou součást plánu restrukturalizace z ledna 2012. Další informace byly poskytnuty dne 10., 17. a 23. února 2012 v odpovědi na dodatečné otázky, které Komise portugalským orgánům zaslala dne 8., 14. a 17. února 2012. Dne 16. března 2012 poskytlo Portugalsko Komisi řadu závazků.
(19)
Během řízení došlo k četným výměnám informací, telekonferencím a schůzkám mezi portugalským státem, společností BPN a Komisí.
2. Popis příjemců podpory a opatření
2.1 Příjemce podpory a jeho potíže
(20)
Společnost BPN je finanční instituce, která sídlí v Portugalsku a poskytuje širokou škálu bankovních služeb. Dne 11. listopadu 2008 byla zestátněna, přičemž v té době měla síť sestávající z 213 poboček (z toho 4 ve Francii), přibližně 2 200 zaměstnanců a její celková aktiva činila 6,6 miliardy EUR, což představuje zhruba 2 % všech aktiv portugalského retailového bankovnictví.
(21)
Podle portugalských orgánů (5) se společnost BPN potýkala s problémy s likviditou od léta 2008 a dne 18. července 2008 jí ratingová agentura Moody’s snížila rating z Baa1 na Baa3 (6). Zatímco na konci srpna měla společnost BPN kladnou hodnotu likvidity ve výši 316 milionů EUR, do dne 22. října 2008 vykazovala značnou zápornou hodnotu likvidity ve výši 831 milionů EUR a její vkladový účet u portugalské národní banky (dále jen „BdP“) zdaleka zaostával za průměrnými částkami, které by musela udržovat, aby splňovala zákonné limity. V této fázi bylo v říjnu 2008 provedeno několik iniciativ, aby banka mohla překonat potíže s likviditou, jimž čelila, a aby se zamezilo zpožďování plateb, a to zejména poskytnutím zvláštní podpory likvidity ve formě půjček a prostřednictvím jiných operací BdP a společnosti CGD ve vlastnictví státu (7).
(22)
Vzhledem k výši nahromaděných ztrát společnosti BPN nepovažovaly portugalské orgány další podporu likvidity za schůdnou kvůli „vysokému riziku, jemuž by byly [BdP a CGD] vystaveny“ (8). Akcionáři společnosti BPN předložili plán, vláda však na základě stanoviska BdP ze dne 30. října 2008 nepovažovala tento plán za proveditelný. Jelikož společnost BPN neplnila kvůli vysoké úrovni znehodnocených aktiv (9) požadavky na solventnost, navrhla vláda parlamentu zestátnění společnosti BPN za nulovou cenu (10). Tento návrh byl schválen dne 11. listopadu 2008 zákonem č. 62-A/2008 (zákon o zestátnění).
(23)
Podle portugalských orgánů vyplývalo znehodnocení z machinací a nezákonných praktik, které byly zjištěny BdP a při externích auditech provedených v červnu 2008 a jež byly posléze ve zprávě BdP za rok 2009 popsány jako „podvodné jednání, trvalé a úmyslné, na nejvyšší úrovni vedení skupiny“ (11). Tyto praktiky měly za následek vyšetřování a zahájení několika správních řízení kvůli porušení předpisů („processos de contra-ordenação“) a podání žaloby státnímu zastupitelství.
(24)
Podle zákona o zestátnění byla společnost CGD pověřena správou společnosti BPN, jmenováním členů řídících orgánů společnosti BPN a stanovením cílů řízení společnosti BPN do 60 dnů od zestátnění. Zákon o zestátnění rovněž stanovil, že případná opatření v oblasti úvěrů nebo podpory likvidity, která společnost CGD provede „ve prospěch společnosti BPN v rámci zestátnění nebo v zastoupení státu …, využijí státní záruku“ (12).
2.2 Opatření finanční podpory před zestátněním
(25)
Před zestátněním v listopadu 2008 již společnost BPN využívala řadu opatření finanční podpory, která portugalské orgány popsaly jako „zvláštní opatření na podporu likvidity“ (13). Dne 17. února 2010 portugalské orgány Komisi sdělily, že v období do 30. října 2008 obdržela společnost BPN od společnosti CGD i od BdP zvláštní podporu likvidity v celkové výši 501,6 milionu EUR, která spočívala ve čtyřech půjčkách, jež společnosti BPN poskytla společnost CGD, v celkové výši 315 milionů EUR (14) a v krizové pomoci v oblasti likvidity, kterou v říjnu 2008 poskytla BdP, v celkové výši 186,6 milionu EUR (15).
(26)
Ačkoli portugalské národní bance byla po zestátnění příslušná částka vrácena, čtyři půjčky, které poskytla společnost CGD, byly splaceny teprve dne 9. března 2009 po vydání prvních obchodních cenných papírů společností BPN.
2.3 Opatření finanční podpory po zestátnění
(27)
V březnu 2009 vydala společnost BPN obchodní cenné papíry se zaručeným upsáním společností CGD a státní zárukou za celou částku ve výši 2 miliardy EUR. O těchto státních zárukách byla Komise informována teprve dne 14. srpna 2009.
(28)
Dopisem ze dne 17. února 2010 portugalské orgány rovněž sdělily, že společnost CGD byla dne 27. října 2009 zmocněna k úpisu dalších obchodních cenných papírů se státní zárukou ve výši 1 miliardy EUR. E-mailem ze dne 14. června 2010 byla Komise dále informována, že se celkové státní záruky za obchodní cenné papíry vydané společností BPN a upsané společností CGD zvýšily na 4 miliardy EUR, jelikož v dubnu 2010 došlo k třetí emisi obchodních cenných papírů společnosti BPN, jež společnost CGD upsala za částku ve výši 1 miliardy EUR.
(29)
V této souvislosti je třeba zmínit, že od zestátnění v listopadu 2008 do června 2011 využívala společnost BPN trvale úvěrové nástroje peněžního trhu, které jí poskytovala společnost CGD. Částky, které na základě těchto krátkodobých nástrojů společnost BPN dlužila společnosti CGD, dosáhly dne 28. února 2009 výše přibližně 2,2 miliardy EUR. Podle údajů, které poskytly portugalské orgány, se tyto částky po vydání obchodních cenných papírů snížily, jak bylo uvedeno v 27. a 28. bodě odůvodnění (16).
(30)
V červnu 2011 představovala expozice společnosti BPN vůči společnosti CGD ve formě nástrojů peněžního trhu přibližně 1 miliardu EUR. Ačkoli k financování docházelo na denním základě, mělo podle portugalských orgánů strukturální povahu s delšími termíny (17) a v červnu 2011 bylo nahrazeno čtvrtou a poslední emisí obchodních cenných papírů, a to vydáním dvou emisí, každé ve výši 500 milionů EUR.
(31)
Podle údajů, které poskytly portugalské orgány dne 3. února 2012, činila nesplacená částka, kterou společnost BPN dlužila společnosti CGD (kromě emisí obchodních cenných papírů), 433,7 milionu EUR ke dni 31. prosince 2011 a 232 milionů EUR ke dni 31. ledna 2012.
Tabulka 1
Přehled likvidity, kterou společnost BPN získala od společnosti CGD, stav ke dni 31. prosince 2011
S výslovnou státní zárukou
Půjčky CGD
(bez výslovné státní záruky)
Celkem
BPN
1 400 000 000,00
433 732 654,56
1 833 732 654,56
Jednotky pro speciální účel (18)
3 100 000 000,00
795 111 660,00
3 895 111 660,00
Celkem
4 500 000 000,00
1 228 844 314,56
5 728 844 314,56
Zdroj: portugalské orgány
(32)
Je třeba podotknout, že podle § 2 odst. 9 zákona o zestátnění mají být všechny úvěrové linky a úvěrové linky na likviditu, které společnost CGD poskytne společnosti BPN v rámci zestátnění, zaručeny portugalským státem.
(33)
Je proto zřejmé, že všechny částky popsané v tabulce 1 využily na základě § 2 odst. 9 zákona o zestátnění a různých příkazů vydaných ministrem financí státní záruku. Protiplnění za státní záruky bylo stanoveno na 0,2 % ročně.
2.4 Restrukturalizace společnosti BPN
(34)
Dne 16. září 2010 zaslaly portugalské orgány Komisi počáteční plán restrukturalizace ze dne 13. září 2010 (dále jen „plán restrukturalizace z roku 2010“).
(35)
V tomto plánu portugalské orgány objasnily svůj záměr rozdělit společnost BPN na dobrou banku a špatnou banku a poté se pokusit dobrou banku prodat.
(36)
Stát zamýšlel provést prodej „dobré banky“, BPN S.A., která měla být výlučně retailovou bankou, prostřednictvím otevřeného nabídkového řízení. Řízení se mělo uskutečnit na základě výzvy k vyjádření zájmu, jejíž specifikace („Caderno de Encargos“) portugalské orgány schválily dne 16. srpna 2010 (19).
(37)
Podle plánu restrukturalizace z roku 2010 měla být řada aktiv a závazků společnosti BPN vyňata z procesu opětovné privatizace a převedena na tři nové jednotky pro speciální účel, Parvalorem, Parups a Parparticipadas. Tyto jednotky pro speciální účel měly zpočátku zůstat ve společnosti BPN a po prodeji měly být převedeny na stát. Půjčky a úvěry by byly převedeny na jednotku Parvalorem, nemovitosti a investiční fondy na jednotku Parups a dceřiné společnosti na jednotku Parparticipadas. Portugalské orgány stanovily celkovou hodnotu aktiv, jež mají být převedena na jednotky pro speciální účel, na 3 885 miliardy EUR, přičemž částka ve výši 2 507 miliardy EUR měla být převedena na jednotku Parvalorem, částka ve výši 1 228 miliardy EUR na jednotku Parups a částka ve výši 150 milionů EUR na jednotku Parparticipadas.
(38)
Půjčky byly převedeny v nominální hodnotě; podílové jednotky fondů, cenné papíry a nemovitosti měly být převedeny za kupní cenu a společnosti ve vlastnictví BPN za účetní hodnotu. Portugalské orgány odhadly, že v prosinci 2010 činilo znehodnocení celkem 1 798 miliardy EUR a bylo rozděleno takto: a) půjčky: 1 474 miliardy EUR; b) nemovitosti: 16 milionů EUR; c) podílové jednotky fondů: 247 milionů EUR a d) cenné papíry: 61 milionů EUR. Podle informací poskytnutých portugalskými orgány dne 20. ledna 2012 byla tato aktiva převedena na jednotky pro speciální účel dne 23. a 30. prosince 2010 (20). Jednotky pro speciální účel však zůstaly ve společnosti BPN až do dne 15. února 2012, kdy byly ze společnosti BNP vyňaty a převedeny na jinou společnost ovládanou státem.
(39)
Podle portugalských orgánů se převod aktiv na jednotky pro speciální účel uskutečnil na základě objektivních kritérií s přihlédnutím k objemu znehodnocených aktiv a rovněž ke skutečnosti, že některé činnosti po zestátnění nepatřily k hlavní činnosti společnosti BPN (spotřebitelské úvěry, investiční banka, správa majetku, správa investičních fondů, pojištění a mezinárodní obchod). Společnost BPN se měla stát čistě retailovou bankou s nižší expozicí nejistému velkoobchodnímu komerčnímu financování.
(40)
Jednotky pro speciální účel financovaly získání aktiv prostřednictvím dvou mechanismů financování s částkou ve výši 3 895 miliard EUR, které sestávaly z dluhopisů se státní zárukou v hodnotě 3,1 miliardy EUR, jež získala společnost CGD, a půjček od společnosti CGD se zastavenými aktivy v celkové hodnotě ve výši 795 milionů EUR. Výnosy z prodeje aktiv jednotkám pro speciální účel umožnily společnosti BPN splatit financování ve výši 3,9 miliardy EUR, které získala od společnosti CGD - cenné papíry ve výši 3,6 miliardy EUR s původní hodnotou 4 miliardy EUR (což znamená, že společnost BPN neuhradila za obchodní cenné papíry se státní zárukou částku ve výši 400 milionů EUR) a krátkodobé půjčky peněžního trhu ve výši 300 milionů EUR.
(41)
Po převodu aktiv se bilanční suma společnosti BPN snížila přibližně o 30 %.
(42)
Podle informací portugalských orgánů by k tomu, aby společnost BPN mohla plnit požadavky stanovené právními předpisy (tj. aby dosáhla kmenového kapitálu tier 1 ve výši 9 % požadovaného pro rok 2011 (21)), musel stát vzhledem ke skutečnosti, že vlastní kapitál společnosti BPN byl i po převodu aktiv na jednotky pro speciální účel záporný, společnost BPN rekapitalizovat s částkou ve výši přibližně 417 milionů EUR (22).
(43)
Základní cena stanovená za společnost BPN (která nezahrnovala aktiva, jež měla být převedena na jednotky pro speciální účel) v nabídkovém řízení vyhlášeném Portugalskem činila 171,1 milionu EUR podle ocenění provedeného třetími stranami - poradenskou společností Deloitte ([…] (23) milionů EUR) a Deutsche Bank ([…] milionů EUR). Nové vedení společnosti BPN, které jmenovala společnost CGD, mezitím zahájilo proces restrukturalizace banky. V období od prosince 2008 do prosince 2010 se provozní náklady snížily o [1-10] %; činnost společnosti BPN byla omezena s cílem dosáhnout toho, aby se banka zaměřovala výhradně na retailové obchodní bankovnictví. Toto omezení činnosti vyplývalo částečně z poklesů vkladů po zestátnění, avšak rovněž z převodu aktiv na tři jednotky pro speciální účel. Tato opatření snížila v roce 2010 ztráty na [50-150] milionů EUR oproti ztrátám v roce 2009 ve výši [150-250] milionů EUR. Od počátku roku 2009 zavedlo nové vedení ve snaze o zlepšení obrazu banky a sortimentu produktů […] nových produktů a kampaní. Nové vedení provedlo rovněž opatření k zlepšení řízení rizik a vnitřních kontrolních systémů banky.
(44)
Na první dvě výzvy k privatizaci se do 30. září a 30. listopadu 2010 nepřihlásil žádný zájemce.
(45)
Po neúspěšném nabídkovém řízení Portugalsko v lednu 2011 oznámilo, že hodlá společnost BPN restrukturalizovat a zajistit její větší nezávislost na společnosti CGD jmenováním nového představenstva banky nezávislého na společnosti CGD. Snažilo se rovněž urychlit provozní zotavení společnosti BPN předefinováním značky a firemní identity banky a posílením plánu zotavení prostřednictvím snižování nákladů a zlepšení obchodní dynamiky. Navzdory několika žádostem však Komisi nebyl předložen žádný aktualizovaný plán restrukturalizace.
(46)
V memorandu o porozumění ze dne 17. května 2011 se vláda zavázala zahájit nový proces privatizace.
(47)
V memorandu o porozumění se portugalské orgány zavázaly „zahájit postup prodeje společnosti Banco Português de Negócios (BPN) na základě zrychleného časového rozvrhu a bez stanovení minimální ceny. Za tímto účelem je EK předložen nový plán ke schválení podle pravidel hospodářské soutěže. Cílem je nalézt kupce nejpozději do konce července 2011. V zájmu usnadnění prodeje byly tři stávající jednotky pro speciální účel držící nevýkonná a vedlejší aktiva odděleny od společnosti BPN a v rámci jednání s potenciálními kupci může být na tyto jednotky převedeno více aktiv. Společnost BPN zahájí rovněž další program ambicióznějších opatření k snižování nákladů, aby byla přitažlivější pro investory. Jakmile bude nalezeno řešení, pohledávky společnosti CGD vůči společnosti BPN se státní zárukou a všechny související jednotky pro speciální účel převezme stát podle časového rozvrhu stanoveného v té době“ (24).
(48)
Třetí pokus o privatizaci byl zahájen počátkem května 2011 bez stanovení minimální ceny s cílem nalézt kupce pro společnost BPN do 31. července 2011, jak bylo dohodnuto v memorandu o porozumění.
(49)
Uskutečnilo se nabídkové řízení, během něhož došlo ke kontaktům s potenciálními kupci. Byl vyhotoven rovněž přehled investičních příležitostí. Podle tohoto přehledu museli zájemci podat nabídky na veškeré akcie společnosti BPN, mohli však požadovat odstranění dalších aktiv a závazků z rozvahy společnosti BPN. Mohli požádat rovněž o vyšší rekapitalizaci. Mezi společností BPN a potenciálními uchazeči bylo podepsáno memorandum upravující pravidla řízení, které jim umožňovalo vstup do datové místnosti zřízené dne 15. června 2011 na dobu pěti týdnů.
(50)
Do 20. července 2011 byly předloženy čtyři závazné nabídky. Tyto nabídky analyzovala představenstva společností CGD a BPN, která svá stanoviska předložila akcionáři - státu - do dne 25. července 2011.
(51)
Vyřazeni byli tři ze čtyř uchazečů, kteří předložili závazné nabídky. Podle portugalských orgánů nesplňovali dva uchazeči (Montepio a Aníbal Ribeiro) požadavky memoranda, které bylo podepsáno se společností BPN (25). Společnost Montepio nepředložila nabídku na získání akcií společnosti BPN, nýbrž pouze vybraných aktiv a závazků. Aníbal Ribeiro pak neprokázal dostatečně řídicí a finanční kapacity potřebné pro provozování banky. Třetí nabídka od skupiny NEI (26) požadavky memoranda splňovala, nebyly však dostatečně prokázány její schopnosti provozovat banku a její finanční kapacita k uspokojení budoucích kapitálových potřeb společnosti BPN.
(52)
Na základě jediné platné nabídky, která byla v rámci nabídkového řízení podána a kterou učinila společnost BIC dne 20. července 2011 (dále jen „nabídka společnosti BIC ze dne 20. července 2011“), vláda dne 31. července 2011 rozhodla, že bude pokračovat ve výlučném jednání se společností BIC.
(53)
Společnost BIC byla BdP oprávněna k vykonávání obchodních bankovních činností dne 9. října 2007 a svou činnost v Portugalsku zahájila v květnu 2008, přičemž společnost působí především v oblasti firemního a soukromého bankovnictví. Hlavními akcionáři společnosti BIC je skupina investorů z Angoly a portugalští akcionáři jako společnost Amorim Projectos SGPS, SA (která drží 25 % akcií). V prosinci 2010 měla společnost obrat ve výši 389 milionů EUR a celková aktiva ve výši 1 miliardy EUR a ke dni 31. března 2011 měla kapitál ve výši 32 milionů EUR a 7 poboček. Podle informací Portugalska činí podíl společnosti BIC v segmentech trhu, v nichž působí, méně než 1 % (27).
(54)
Podle informací, které poskytly portugalské orgány, vyvrcholila jednání s touto společností na základě nabídky společnosti BIC ze dne 20. července 2011 (28) dne 9. prosince 2011 podepsáním rámcové smlouvy o prodeji BPN společnosti BIC (29).
(55)
Nabídka společnosti BIC ze dne 20. července 2011 stanovila pouze obecné podmínky, a to:
i.
rekapitalizaci ze strany státu s cílem zajistit, aby společnost BPN dosáhla poměru kmenového kapitálu tier 1 ve výši [9 až 18] % plus dalších [100-300] milionů EUR;
ii.
odstranění části úvěrů, které vybere společnost BIC, s cílem dosáhnout poměru úvěrů k vkladům ve výši [110-150] %;
iii.
vyvedení všech nesplácených půjček nad prahovou hodnotu ve výši přibližně […] milionů EUR ze společnosti BPN (odhadovaná výše rezerv na úvěry ve společnosti BPN);
iv.
právo společnosti BIC odstranit z rozvahy společnosti BPN další aktiva a závazky (např. půjčky úvěrovým institucím, finanční aktiva, nemovitosti, některé rezervy, jiná aktiva a závazky), které nespadají do její běžné činnosti;
v.
vyvedení vkladů ze společnosti BPN, které vybere společnost BIC a které nenabízejí tržní podmínky;
vi.
poskytnutí úvěrové linky společnosti BIC ze strany společnosti CGD ve výši [150-650] milionů EUR na dobu […] let s úrokovou sazbou ve výši […] měsíční sazby Euribor. Tato částka se navýší, pokud vklady klesnou pod […] miliard EUR;
vii.
zachování 500 až 600 zaměstnanců společnosti BPN (z přibližně 1 600 zaměstnanců) a 160-170 poboček, které se nacházejí v zařízeních patřících bance nebo s ohledem na něž byly uzavřeny nájemní smlouvy s dobou platnosti 12 měsíců;
viii.
převedení nákladů spojených se soudními spory na stát a
ix.
kupní cenu ve výši 30 milionů EUR, kterou uhradí společnost BIC.
(56)
Na základě jednání, která trvala přibližně pět měsíců, rámcová smlouva stanoví:
i.
rekapitalizaci ze strany státu k dosažení minimální úrovně kapitálu a dodatečné výše požadované společností BIC - BIC požadovala konečnou úroveň kapitálu po navrhovaných úpravách rozvahy ve výši [200-400] milionů EUR (30);
ii.
odstranění části půjček společnosti BPN navíc k půjčkám, které již byly převedeny na jednotky pro speciální účel ke dni 30. prosince 2010 (31). Odstranění dalších půjček umožní dosáhnout poměru úvěrů k vkladům ve výši [110-150] %. Tento poměr byl v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011 stanoven na [110-150] %;
iii.
právo společnosti BIC vyjmout z rozvahy další aktiva a závazky (např. půjčky úvěrovým institucím, finanční aktiva, nemovitosti, některé rezervy, jiná aktiva a závazky);
iv.
právo společnosti BIC prodat zpět do […] měsíců půjčky, které jsou nespláceny nejméně […] dnů (maximálně […] nominální hodnoty celkového úvěrového portfolia vybraného společností BIC po vyrovnání se stávajícími vklady), s částkou přesahující výši rezerv ([…] milionů EUR (32)) (33);
v.
právo společnosti BIC převést vklady s cenou nejméně […] základních bodů nad příslušnou referenční sazbu (34), nebo obdržet od státu rozdíl v protiplnění (35);
vi.
právo společnosti BIC požádat před uzavřením o převod jiných aktiv a závazků společnosti BPN, například půjček úvěrovým institucím, fyzických a finančních aktiv atd.;
vii.
poskytnutí úvěrové linky společnosti BIC ze strany CGD do [ 2013] ve výši [150-350] milionů EUR s úrokovou sazbou ve výši […] měsíční sazby Euribor (36) plus rozpětí ve výši […] základních bodů. Tato úvěrová linka bude poskytnuta, pokud výše vkladů společnosti BPN klesne pod […] miliard EUR;
viii.
zachování úvěrové linky ve výši [150-500] milionů EUR poskytnuté společností CGD do [ 2013] pro probíhající program obchodních cenných papírů se státní zárukou po dobu tří let, avšak se závazkem společnosti CGD, že nebude požadovat splacení úvěru před […];
ix.
zachování přibližně poloviny zaměstnanců společnosti BPN (nejméně 750 osob z přibližně 1 600 zaměstnanců). Stát uhradí celkové náklady spojené s uzavřením poboček, které nepřevezme společnost BIC, a vyplacením náhrady propuštěným zaměstnancům nebo zaměstnancům, u nichž dojde ke změně pracoviště;
x.
převedení nákladů spojených se soudními spory na stát;
xi.
kupní cenu ve výši 40 milionů EUR, kterou uhradí společnost BIC;
xii.
cenovou doložku týkající se 20 % podílu státu na čistém zisku (po zdanění) z příjmů, které vytvoří společnost BPN během příštích pěti let, a to z příjmů přesahujících kumulativně 60 milionů EUR;
xiii.
závazek společnosti BIC nevyplácet po dobu pěti let akcionářům dividendy ani jiné rovnocenné dávky ve vztahu ke společnosti BPN.
(57)
Podle plánu restrukturalizace z ledna 2012 bude subjekt, který vznikne spojením po prodeji BPN společnosti BIC (dále jen „subjekt vzniklý spojením“), ziskový po […] letech v případě základního scénáře i méně příznivého scénáře. Odhaduje se, že poměr kmenového kapitálu tier 1 subjektu vzniklého spojením klesne z [10-15] % rizikově vážených aktiv subjektu vzniklého spojením po prvním roce na […] % po uplynutí pátého roku. Předpokládaný pokles bude způsoben zápornými hospodářskými výsledky v prvních letech v souvislosti s restrukturalizací, kterou provede společnost BIC, a zvýšením činnosti banky spojeném se změnou velikosti k obnovení životaschopnosti, a to poskytováním více úvěrů ekonomice. Restrukturalizace bude zahrnovat investice do poboček a image banky a rovněž do integrace procesů, postupů a organizace a do IT. Návratnost vlastního kapitálu (ROE) má podle očekávání vzrůst z - [1-5] % v prvním roce na + [1-5] % v pátém roce, zatímco výnosnost aktiv (ROA) se má podle očekávání zvýšit z - [0-2] % v prvním roce na + [0-2] % v pátém roce.
(58)
Podle méně příznivého scénáře vyznačujícího se vyšší úrovní nesplácených půjček a vyššími náklady financování se má poměr kmenového kapitálu tier 1 podle očekávání v pátém roce snížit na [8-12] % z [10-15] % na konci prvního roku.
(59)
Dne 15. února 2012 vložil portugalský stát do společnosti BPN kapitál ve výši 600 milionů EUR (37).
3. Důvody pro zahájení formálního vyšetřovacího řízení
(60)
V rozhodnutí ze dne 24. října 2011 vyslovila Komise pochybnosti, zda:
-
je společnost BPN jako subjekt vzniklý spojením s kupujícím životaschopná,
-
je podpora poskytnutá společnosti BPN omezena na minimum a zda byl prodej společnosti BIC ve srovnání s procesem likvidace nejméně nákladnou možností,
-
jsou opatření k omezení narušení hospodářské soutěže dostatečná a
-
postup prodeje nezahrnoval poskytnutí podpory kupujícímu.
4. Připomínky zúčastněných stran
(61)
Komise neobdržela žádné připomínky třetích stran.
5. Stanovisko portugalského státu
5.1 Stanovisko portugalského státu k rozhodnutí ze dne 24. října 2011 (rozhodnutí o zahájení řízení)
(62)
Portugalské orgány uvedly, že plán restrukturalizace z ledna 2012 splňuje požadavky sdělení o restrukturalizaci. Kromě tohoto plánu předložily portugalské orgány v dopise ze dne 20. ledna 2012 řadu připomínek k rozhodnutí ze dne 24. října 2011.
(63)
Portugalské orgány se domnívají, že tři druhy opatření ve prospěch společnosti BPN nepředstavují státní podporu.
(64)
Portugalsko za prvé tvrdí, že podpůrná opatření provedená ve prospěch společnosti BPN před zestátněním, a to krizová pomoc v oblasti likvidity a čtyři půjčky, které poskytla společnost CGD v říjnu 2008, nezahrnují podporu. Portugalsko uvedlo, že krizová pomoc v oblasti likvidity byla poskytnuta portugalskou národní bankou nezávisle a se sankční úrokovou sazbou a zajištěním ze strany společnosti BPN. Půjčky poskytnuté společností CGD v říjnu 2008 byly poskytnuty za tržních podmínek s konkurenceschopnou úrokovou sazbou a odpovídajícími zárukami, a neposkytly tudíž společnosti BPN žádnou hospodářskou výhodu.
(65)
Portugalsko za druhé popřelo, že by byla státní podpora obsažena ve financování, které po zestátnění poskytla společnosti BPN společnost CGD (mezibankovní operace na peněžním trhu a upsání obchodních cenných papírů společností CGD). Portugalsko uvedlo, že se jednalo o obchodní transakce, jejichž podmínky odpovídají srovnatelným transakcím prováděným obezřetnými investory v tržním hospodářství. Neposkytly proto společnosti BPN žádnou hospodářskou výhodu.
(66)
Portugalské orgány se rovněž domnívají, že společnosti BIC jakožto kupci společnosti BPN nebyla poskytnuta žádná státní podpora. Portugalské orgány tvrdí, že postup prodeje byl transparentní, objektivní a nediskriminační. Návrh společnosti BIC byl z ekonomického hlediska nejlepší, a je proto třeba mít za to, že odráží tržní cenu. Rámcová smlouva, která byla podepsána dne 9. prosince 2011, zohledňovala do značné míry podmínky, jež byly uvedeny v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011. Portugalské orgány se rovněž domnívají, že navzdory skutečnosti, že kupní cena byla záporná, by jediná alternativa prodeje (likvidace společnosti BPN) vedla k tomu, že by stát musel nést vyšší finanční zátěž, a představovala by hrozbu pro stabilitu portugalského finančního systému.
(67)
Portugalsko současně uznává, že některá opatření ve prospěch společnosti BPN představují státní podporu. Jedná se o státní záruku za obchodní cenné papíry vydané společností BPN, převod vybraných aktiv na jednotky pro speciální účel v roce 2010, rekapitalizace společnosti BPN, k níž došlo dne 15. února 2012 s ohledem na prodej, a některá opatření provedená v rámci předpokládaného prodeje společnosti BIC (např. státní záruka za program obchodních cenných papírů, která bude po prodeji zachována).
(68)
Portugalsko rovněž uvedlo, že všechna opatření představující státní podporu jsou slučitelná s právem EU, jelikož mají napravit vážnou poruchu v portugalském hospodářství v souladu s čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
(69)
Podle Portugalska plán restrukturalizace z ledna 2012 umožní obnovit dlouhodobou životaschopnost společnosti BPN, aniž by byla zapotřebí další podpora. Za prvé, stát společnost BPN restrukturalizoval oddělením aktiv a převodem některých z nich na jednotky pro speciální účel a omezením její přítomnosti na trhu o více než 50 % a ukončením činností, které nepatří k hlavním činnostem retailové banky, jakož i prostřednictvím různých opatření ke kontrole rizik a obezřetné obchodní politiky. Podle odhadů společnosti BIC dosáhne po integraci BPN do společnosti BIC subjekt vzniklý spojením kladných hospodářských výsledků […] plánu restrukturalizace, a to podle základního scénáře i méně příznivého scénáře. Za třetí, záporná kupní cena je přijatelná, jelikož by likvidace byla pro stát nákladnější a ohrozila by finanční stabilitu.
(70)
Portugalsko se domnívá, že opatření jsou omezená na nezbytné minimum, aby byla zaručena stabilita portugalského finančního odvětví a obnovena životaschopnost společnosti BPN.
(71)
Portugalsko rovněž uvedlo, že scénář zahrnující prodej byl jedinou alternativou nákladnější likvidace. Jiné možnosti (integrace do společnosti CGD a samostatná restrukturalizace) by neumožnily vytvoření dostatečných zdrojů v čisté současné hodnotě k uhrazení počáteční investice, kterou by bylo nutno vynaložit. Portugalsko odhadlo náklady prodeje společnosti BIC na přibližně […] milionů EUR až […] milionů EUR (bez možného dopadu některých budoucích nepředvídaných událostí, které Portugalsko považuje za nepravděpodobné), což je podle řady různých scénářů méně než náklady likvidace.
(72)
Podle Portugalska byla likvidita, která byla společnosti BPN poskytnuta prostřednictvím záruky za vydání obchodních cenných papírů společnosti BPN po zestátnění, nezbytná k zajištění další činnosti banky během restrukturalizace.
(73)
Co se týká výběru aktiv převedených na jednotky pro speciální účel, Portugalsko se domnívá, že se výběr uskutečnil na základě objektivních kritérií s cílem podpořit dlouhodobou životaschopnost společnosti BPN a zajistit zájem potenciálních kupců o opětovnou privatizaci. Portugalsko rovněž tvrdí, že další převody aktiv v rámci prodeje společnosti BIC jsou přiměřené, aby byla zajištěna budoucí životaschopnost společnosti BPN, a jsou omezeny na minimum nezbytné pro uskutečnění prodeje.
(74)
Portugalsko uvedlo, že navýšení kapitálu společnosti BPN, k němuž došlo dne 15. února 2012, má zajistit, aby se společnost BPN nepotýkala s nedostatkem kapitálu v období, na něž se vztahuje plán restrukturalizace z ledna 2012. Podle odhadů uvedených v plánu s ohledem na kmenový kapitál tier 1 se má tento poměr podle předpokladů v roce 2016 snížit na [10-15] % podle základního scénáře a na [8-12] % podle méně příznivého scénáře v porovnání s minimální závaznou úrovní ve výši 10 %, která bude platit od konce roku 2012. Portugalsko rovněž uvedlo, že podmínky prodeje, které společnost BIC nabídla v rámci otevřeného a transparentního postupu prodeje bez stanovené minimální ceny, představují minimum nezbytné k zajištění budoucí životaschopnosti společnosti BPN, jelikož by likvidace byla pro stát nákladnější a mohla by ohrozit finanční stabilitu.
(75)
Portugalsko rovněž tvrdí, že se bývalí akcionáři společnosti BPN i samotná společnost podíleli nebo budou dostatečně podílet na nákladech restrukturalizace, což zajistí odpovídající sdílení zátěže. Dřívější akcionáři společnosti BPN neobdrželi za zestátnění žádnou náhradu a přišli o celý kapitál, který do banky investovali.
(76)
Portugalsko se však domnívá, že není vhodné požadovat sdílení zátěže od zákazníků, kteří přispěli k podřízenému dluhu společnosti BPN, vzhledem k zvláštním okolnostem prodeje těchto nástrojů […]. V některých případech technické specifikace produktů brání společnosti BPN v tom, aby odmítla vyplatit podíly zákazníků za účelem splacení kapitálu.
(77)
Podle Portugalska je příspěvek společnosti BPN k restrukturalizaci rovněž významný, jelikož její vedení bylo po zestátnění vyměněno, její obchodní politika a politika v oblasti řízení rizik se podstatně změnily a dojde k omezení její činnosti o více než 50 %.
(78)
Portugalsko připouští, že se převod aktiv na jednotky pro speciální účel za účetní hodnotu uskutečnil nad reálnou ekonomickou hodnotu aktiv a bez protiplnění pro stát. Portugalsko se však domnívá, že vlastní příspěvek společnosti BPN je zajištěn jejím zestátněním za nulovou cenu, po němž následovala důkladná restrukturalizace. Portugalsko uvedlo, že případná výhoda, která by mohla pro společnost BPN vyplývat z převedení aktiv na jednotky pro speciální účel, bude částečně vrácena ve formě ceny za opětovnou privatizaci banky, která představovala nejvyšší možnou cenu. Portugalsko se rovněž domnívá, že za státní záruku bylo poskytnuto náležité protiplnění. Ačkoli je protiplnění nižší (0,2 % ročně), než se požaduje u státních záruk (38), případné dodatečné příjmy, které během restrukturalizace získá společnost BPN (nebo výdaje, jež nebudou vynaloženy), přinesou prospěch státu, jenž v současnosti vlastní veškeré akcie společnosti BPN.
(79)
Co se týká navýšení kapitálu společnosti BPN, k němuž došlo dne 15. února 2012, Portugalsko uvedlo, že to nemění strukturu akcionářů společnosti BPN a že kapitál bude alespoň částečně získán zpět prodejem společnosti BPN, jelikož ten pomůže zamezit ještě vyšším nákladům na likvidaci.
(80)
Portugalsko se rovněž domnívá, že opatření, která stát přijal nebo přijme, nenarušují hospodářskou soutěž. Portugalsko uvedlo, že subjekt vzniklý spojením bude mít podíl na trhu nižší než 1 % ([0-1] % podíl na trhu v bankovním sektoru, 14. místo z hlediska úvěrů poskytnutých zákazníkům a 15. místo s ohledem na vklady). Opatření mimoto nebudou mít pravděpodobně nepříznivý dopad na vstup zahraničních bank na domácí trh, jak je zjevné ze skutečnosti, že samotná společnost BIC je ve vlastnictví angolské finanční skupiny. Portugalsko rovněž usuzuje, že neexistuje žádný morální hazard, jelikož banka byla zestátněna, její vedení bylo vyměněno, akcionáři neobdrželi žádnou náhradu a banka prošla důkladnou restrukturalizací.
(81)
Portugalsko má za to, že řada opatření přijatých v rámci procesu bude přiměřená a dostatečná k omezení případného narušení hospodářské soutěže. Před zestátněním byla přítomnost společnosti BPN na trhu omezená (9. největší banka v Portugalsku s podíly na trhu mezi [1-5] % a [1-5] % v závislosti na trzích), společnost byla restrukturalizována, její přítomnost na trhu se snížila o více než 50 % a její činnost byla přesměrována na retailové bankovnictví. K zestátnění došlo bez náhrady pro dřívější akcionáře, přičemž po zestátnění se změnila obchodní strategie a politika společnosti BPN v oblasti řízení rizik.
(82)
Portugalské orgány rovněž uvedly, že postup prodeje společnosti BPN byl otevřený a transparentní. Společnosti BIC bylo do roku 2016 zakázáno vyplácet dividendy, aby bylo zajištěno, že finanční podpora poskytnutá společnosti BPN bude využita k zajištění dlouhodobé životaschopnosti banky. Dohoda o rozdělení zisku uzavřená mezi státem a společností BIC s ohledem na hospodářské výsledky přesahující […] milionů EUR státu umožní získat zpět část nákladů na restrukturalizaci banky. Závazek společnosti BIC, že nebude odkazovat na obdrženou státní podporu ve svých obchodních sděleních, podle portugalských orgánů zajišťuje, že podpora nebude použita na úkor konkurentů. Jiné možné závazky, které se předpokládají v pokynech Komise k restrukturalizaci bank (např. opatření na podporu otevírání trhů, omezení podílů na trhu nebo odprodej dalších aktiv a činností), nejsou v rámci restrukturalizace společnosti BPN vhodné.
5.2 Závazky poskytnuté portugalským státem
(83)
Co se týká provádění plánu restrukturalizace, portugalské orgány přijaly tyto závazky:
(84)
Poměr kmenového kapitálu tier 1 společnosti BPN ke dni prodeje společnosti BIC nebude vyšší než [10-18] %.
(85)
Pokud se společnost BIC nebo subjekt vzniklý spojením po prodeji rozhodne vrátit půjčky státu nebo jakémukoli subjektu ovládanému státem, vrátí státu zpět kapitál spojený s těmito půjčkami, a to ve výši [10-18] % rizikově vážených aktiv půjček.
(86)
Společnost BIC a subjekt vzniklý spojením nebudou moci převést nesplácené půjčky na stát či jakýkoli subjekt ovládaný státem po [ 2013].
(87)
Společnost BIC nebo subjekt vzniklý spojením převede nesplácené půjčky na stát či jakýkoli subjekt ovládaný státem za podmínek stanovených v 85. bodě odůvodnění až poté, co se zcela vyčerpají rezervy dostupné ke dni prodeje v účetnictví společnosti BPN.
(88)
Stávající úvěrová linka ve výši [150-500] milionů EUR uvedená v rámcové smlouvě v souvislosti s programem obchodních cenných papírů společnosti BPN se státní zárukou nebude prodloužena po […] letech ode dne prodeje.
(89)
Protiplnění za úvěrovou linku na likviditu ve výši [200-400] milionů EUR, kterou společnost CGD poskytne společnosti BIC nebo subjektu vzniklému spojením, bude stanoveno nejméně ve výši sazby Euribor +[…] základních bodů.
(90)
Do 31. prosince 2016 si Portugalsko před poskytnutím úvěrových linek nebo záruk společnosti BIC nebo subjektu vzniklému spojením po prodeji ze strany společnosti CGD nebo státu vyžádá předběžný souhlas Komise.
(91)
Společnost BIC ani subjekt vzniklý spojením nezískají do dne 31. prosince 2016 žádné podíly v jiných podnicích, ledaže je celková hrubá kumulativní kupní cena, kterou společnost BIC a subjekt vzniklý spojením uhradí za všechny akvizice v daném účetním období, nižší než […] milionů EUR. Celková hrubá kumulativní kupní cena těchto akvizic bude vypočítána bez započtení převzetí nebo převodu dluhu ve vztahu k těmto akvizicím.
(92)
Společnost BIC, subjekt vzniklý spojením ani Portugalsko neuplatní do dne 31. prosince 2016 práva na koupi ve vztahu k podřízenému dluhu společnosti BPN vzniklému přede dnem prodeje.
(93)
Společnost BIC ani subjekt vzniklý spojením nebudou ve svých marketingových kampaních a sděleních pro investory odkazovat na využití státní podpory.
6. Posouzení
6.1 Existence podpory
(94)
V čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie je stanoveno, že podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem. Z toho vyplývá, že se opatření státu považuje za státní podporu, pokud splňuje čtyři (kumulativní) kritéria, kterými jsou:
-
státní prostředky,
-
selektivní výhoda,
-
narušení hospodářské soutěže a
-
ovlivnění obchodu mezi členskými státy.
6.1.1. Opatření ve prospěch společnosti BPN a ekonomická činnost po uskutečnění prodeje
6.1.1.1 Opatření provedená před zestátněním
(95)
Portugalsko uvedlo, že opatření provedená ve prospěch společnosti BPN před zestátněním nepředstavují státní podporu. Tato opatření spočívají v krizové pomoci v oblasti likvidity a čtyřech půjčkách, které společnosti BPN poskytla před zestátněním společnost CGD v říjnu a listopadu 2008.
(96)
Co se týká krizové pomoci v oblasti likvidity, jak uvedly portugalské orgány ve svých připomínkách k rozhodnutí ze dne 24. října 2011, o této pomoci, která byla společnosti BPN poskytnuta před zestátněním, rozhodla nezávisle BdP a tato pomoc byla poskytnuta se sankční úrokovou sazbou a se zárukami, které poskytla společnost BPN, avšak bez státní záruky.
(97)
V době poskytnutí krizové pomoci v oblasti likvidity (dne 17. a 27. října 2008) nebylo přijato rozhodnutí ohledně platební schopnosti a zestátnění společnosti BPN (jelikož tato rozhodnutí byla přijata teprve počátkem listopadu 2008). Krizová pomoc v oblasti likvidity nebyla součástí většího balíčku opatření podpory, nýbrž poskytla společnosti likviditu v rámci běžných činností BdP.
(98)
Komise proto vyvozuje závěr, že poskytnutí krizové pomoci v oblasti likvidity společnosti BPN ze strany BdP v souladu se sdělením o bankovnictví (39) nezahrnovalo státní podporu.
(99)
Co se týká půjček, které poskytla společnost CGD, Komise podotýká, že před zestátněním společnosti BPN obdržela banka od společnosti CGD půjčky v celkové výši 315 milionů EUR, a nikoli 235 milionů EUR (40).
(100)
Komise uvádí, že společnost CGD je zcela ve vlastnictví státu, který jmenuje členy jejího představenstva. Aby bylo možno zjistit, zda lze půjčky přičíst státu, je nutno posoudit zvláštní podmínky, za nichž byly tyto půjčky poskytnuty, s cílem rozhodnout, zda společnost CGD jednala na základě důvodů odlišujících se od běžné obchodní praxe. Za tímto účelem jsou důležité tyto úvahy.
(101)
Za prvé, v době poskytnutí prvních tří půjček v říjnu 2008 již byly obecně známy potíže společnosti BPN. Podle portugalských orgánů čelila společnost BPN problémům s likviditou od léta 2008, jak dokládají významné změny ve vrcholném vedení společnosti BPN (jež se od počátku roku 2008 dvakrát změnilo), audity ve společnosti BPN, které provedla BdP v červnu, a snížení ratingu společnosti BPN agenturou Moody’s na Baa3 dne 18. července 2008. Druhá, třetí a čtvrtá půjčka byly poskytnuty po 22. říjnu 2008, což je datum, k němuž společnost BPN vykazovala podle Portugalska značnou zápornou hodnotu likvidity. Jakýkoli věřitel jednající v souladu s běžnou obchodní praxí by si od společnosti BPN vyžádal informace potřebné k posouzení její likvidní pozice a schopnosti půjčku splatit, než by této společnosti poskytl další půjčku, a se složitou finanční situací společnosti BPN by se proto obeznámil.
(102)
Za druhé, částky půjček byly v porovnání s velikostí bilanční sumy společnosti BPN a jejími závazky v té době značné a představovaly pro společnost CGD významnou individuální expozici bance v potížích.
(103)
Za třetí, půjčky byly poskytnuty v říjnu a listopadu 2008 krátce po pádu společnosti Lehman Brothers, v době, kdy byly mezibankovní trhy do značné míry nedostupné i pro nejsilnější mezinárodní finanční instituce, natož pro banky potýkající se se závažnými problémy s likviditou.
(104)
Za čtvrté, pokud jde o čtvrtou půjčku, Komise podotýká, že podle § 2 odst. 7 zákona o zestátnění společnost CGD nejenže spravovala společnost BPN v zájmu státu, nýbrž v souladu s § 2 odst. 9 zákona o zestátnění získala rovněž státní záruku s ohledem na veškeré úvěry a likviditu, které případně poskytne společnosti BPN v rámci zestátnění a „v zastoupení státu“.
(105)
Vzhledem k celkové finanční a hospodářské situaci, a zejména obecně známým potížím společnosti BPN, je vysoce nepravděpodobné, že by společnosti BPN poskytla dotyčnou likviditu jiná instituce, což vysvětluje, proč portugalské orgány pokládaly opatření společnosti CGD v oblasti likvidity za opatření „zvláštní“ povahy (viz 25. bod odůvodnění).
(106)
Na základě každé z těchto úvah vyvozuje Komise závěr, že rozhodnutí společnosti CGD o poskytnutí příslušných půjček společnosti BPN před jejím zestátněním nepředstavovalo běžné obchodní rozhodnutí. Rozhodnutí o poskytnutí půjček musí být považováno za rozhodnutí, které lze přímo přičíst státu. Půjčky proto představují státní prostředky.
(107)
Jelikož půjčky společnosti BPN umožnily získat likviditu, kterou by jinak nebyla schopna získat na trhu, poskytly této společnosti likviditu, kterou potřebovala k tomu, aby mohla nadále fungovat a soutěžit mimo jiné o úvěry a vklady na bankovních trzích, na nichž působí.
(108)
Komise se proto domnívá, že společnost BPN získala hospodářskou výhodu.
(109)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují pouze společnost BPN.
(110)
Navzdory tvrzení Portugalska, že společnosti BPN patřilo před zestátněním až deváté místo v portugalském bankovním sektoru, půjčky poskytnuté společností CGD narušily nebo mohly narušit hospodářskou soutěž tím, že společnosti BPN zajistily výhodnější postavení v porovnání s ostatními konkurenčními bankami a umožnily jí získat likviditu, kterou by jinak nezískala na trhu.
(111)
Vzhledem k tomu, že v době poskytnutí půjček působila společnost BPN na celostátní, evropské i mezinárodní úrovni, včetně například prostřednictvím svých francouzských dceřiných společností, mohla opatření ovlivnit rovněž obchod mezi členskými státy.
(112)
Komise se proto domnívá, že čtyři půjčky v celkové výši 315 milionů EUR, které společnost CGD poskytla společnosti BPN v říjnu a listopadu 2008, představují státní podporu.
6.1.1.2. Opatření provedená po zestátnění, jež výslovně nesouvisejí s prodejem společnosti BIC
(113)
V rozhodnutí ze dne 24. října 2011 již Komise uvedla, že zestátnění nepředstavuje státní podporu pro akcionáře společnosti BPN.
(114)
Po zestátnění společnosti BPN byla provedena níže uvedená opatření, která výslovně nesouvisela s prodejem společnosti BIC:
a)
státní záruka za závazky vydané společností BPN a financované společností CGD, včetně emise obchodních cenných papírů upsaných společností CGD a využívání úvěrových nástrojů peněžního trhu, které poskytla společnost CGD;
b)
převod aktiv a závazků na tři jednotky pro speciální účel ve vlastnictví státu.
(115)
Státní záruka za obchodní cenné papíry, které vydala společnost BPN (a jednotky pro speciální účel) a které upsala společnost CGD, poskytnutá společnosti BPN po zestátnění byla přímo financována členským státem. Podle § 2 odst. 9 zákona o zestátnění mají být mimoto všechny úvěrové linky nebo úvěrové linky na likviditu, které společnost CGD poskytne společnosti BPN (a jednotkám pro speciální účel) v rámci zestátnění, zaručeny portugalským státem. Je proto nesporné, že veškeré finanční prostředky, které společnost CGD poskytla po zestátnění společnosti BPN (nebo jednotkám pro speciální účel), zahrnují státní prostředky.
(116)
Mimoto je třeba zdůraznit, že po zestátnění byla společnost CGD jediným subjektem, který společnosti BPN nebo jednotkám pro speciální účel poskytl financování, a že se její expozice v průběhu času zvyšovala s tím, jak nabývaly splatnosti další závazky, jež nebyly původními věřiteli prodlouženy ani nahrazeny půjčkami jiných institucí. Neexistence alternativních zdrojů financování pro společnost BPN nepřekvapuje, jelikož její finanční potíže a její nejistá budoucnost byly obecně známé.
(117)
Státní záruky umožnily společnosti BPN získat finanční podporu v situaci, kdy na trhu neměla žádné jiné alternativy.
(118)
Tyto záruky umožnily společnosti BPN pokračovat v činnosti na trhu, soutěžit v rámci svého podnikání (nejen v rámci zachování stávající činnosti, nýbrž případně rovněž v rámci nových oblastí podnikání) a taktéž dostát závazkům vůči zákazníkům a ostatním účastníkům trhu.
(119)
Na základě výše uvedených skutečností vyvozuje Komise závěr, že státní záruky poskytly společnosti BPN hospodářskou výhodu.
(120)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují konkrétní subjekt - společnost BPN. V případě části úvěrové linky na likviditu pokračující po prodeji zvýhodňují rovněž subjekt vzniklý spojením.
(121)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(122)
Státní záruky ve prospěch společnosti BPN této společnosti umožnily získat vyšší částku finančních prostředků, které by nebyly dostupné na trhu, a poskytly společnosti BPN selektivní výhodu. Umožnily společnosti BPN setrvat na trhu a vykonávat činnosti bez další kontaminace vyplývající z její předchozí situace. Tyto záruky představují státní podporu.
(123)
Vynětí určitých aktiv ze společnosti BPN a jejich převedení na jednotky pro speciální účel, které jsou zcela ve vlastnictví členského státu, znamená, že členský stát za ně nese plnou finanční odpovědnost a přijímá veškerá rizika spojená s aktivy v jednotkách pro speciální účel, přičemž přinejmenším některá z nich mohou být nedobytná. Opatření proto zahrnuje státní prostředky.
(124)
Komise se domnívá, že převod aktiv na jednotky pro speciální účel před prodejem za účetní hodnotu ve výši 3,9 miliardy EUR (se znehodnocením odhadovaným na 1,8 miliardy EUR) představuje pro společnost BPN výhodu, jelikož neexistovala transparentnost ex ante, aktiva nebyla oceněna tržní cenou a stát nezískal v rámci převodu žádné protiplnění.
(125)
Komise usuzuje, že převod aktiv za účetní hodnotu, a nikoli za tržní cenu poskytl společnosti BPN hospodářskou výhodu v porovnání s jejími konkurenty.
(126)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují konkrétní subjekt -společnost BPN.
(127)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může narušit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
6.1.1.3. Opatření provedená po zestátnění, která souvisí s prodejem společnosti BIC
(128)
Kromě opatření, která byla provedena ve prospěch společnosti BPN po zestátnění a která nesouvisela s prodejem společnosti BIC, byla provedena i dodatečná opatření v souvislosti s tímto prodejem. Tato opatření zahrnují:
a)
rekapitalizaci společnosti BPN s ohledem na prodej;
b)
převod dodatečných aktiv a závazků společnosti BPN v souvislosti s prodejem;
c)
právo společnosti BIC převést po prodeji nesplácené půjčky na stát;
d)
převedení nákladů spojených s rizikem soudních sporů na stát s ohledem na prodej a
e)
poskytnutí úvěrové linky na likviditu subjektu vzniklému spojením po prodeji a zachování úvěrové linky pro obchodní cenné papíry se státní zárukou ve výši [150-500] milionů EUR po prodeji ze strany společnosti CGD.
(129)
K rekapitalizaci společnosti BPN ve výši 600 milionů EUR došlo dne 15. února 2012. Toto opatření bylo provedeno přímo státem a ze státních prostředků s ohledem na prodej společnosti BIC.
(130)
Rekapitalizace společnosti BPN ve výši 600 milionů EUR ze dne 15. února 2012 měla zajistit vlastní kapitál společnosti BPN v okamžiku prodeje ve výši [200-400] milionů EUR. Posledně uvedená částka odpovídala v době nabídky společnosti BIC ze dne 20. července 2011 odhadovanému kmenovému kapitálu tier 1 ve výši [10-18] %. To značně překračuje minimální úroveň stanovenou právními předpisy (kmenový kapitál tier 1 ve výši 9 % na konci roku 2011 a ve výši 10 % na konci roku 2012) (41).
(131)
Komise se domnívá, že kapitálový vklad poskytuje společnosti BPN a ekonomické činnosti po prodeji hospodářskou výhodu. Tato výhoda vyplývá ze zajištění toho, že po rekapitalizaci má společnost BPN k dispozici kapitál potřebný k dodržení a překročení požadavků stanovených v právních předpisech a že tento kapitál bude dostupný rovněž subjektu vzniklému spojením. Tento kapitál umožní společnosti BPN, jakož i subjektu vzniklému spojením působit na trzích a poskytovat nové úvěry v ekonomické situaci, kdy ostatní soutěžitelé musí snižovat finanční páku.
(132)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují pouze konkrétní subjekt - společnost BPN a subjekt vzniklý spojením, který bude po uskutečnění prodeje pokračovat v ekonomické činnosti.
(133)
Portugalsko tvrdí, že společnost BPN po zestátnění nadále snižovala svůj podíl na trhu a že subjekt vzniklý spojením bude mít podíl na trhu nižší než 1 %, pokud jde o úvěry poskytnuté zákazníkům, prostředky zákazníků nebo bankovní produkty, a méně než 2 % na kterémkoli relevantním trhu. Opatření nicméně narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž, jelikož společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením zajišťují po prodeji společnosti BIC výhodnější postavení v porovnání s ostatními konkurenčními bankami. Nadbytečný kapitál subjektu vzniklého spojením chrání ekonomickou činnost před investičními riziky, jimž čelí ostatní soutěžitelé. Zvyšuje rovněž pravděpodobnost toho, že oba příjemci budou mít k dispozici dodatečnou likviditu, která by mohla usnadnit budoucí rozšiřování společnosti BPN a subjektu vzniklého spojením v ekonomické situaci, kdy ostatní soutěžitelé působící v Portugalsku musí snižovat finanční páku.
(134)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(135)
Rekapitalizace společnosti BPN ve výši 600 milionů EUR, k níž došlo dne 15. února 2012, představuje státní podporu.
(136)
Opatření provedená v souvislosti s prodejem společnosti BPN zahrnují právo společnosti BIC požádat před uzavřením o převod jiných aktiv a závazků společnosti BPN, například půjček úvěrovým institucím nebo fyzických a finančních aktiv. Zahrnují rovněž právo společnosti BIC převést vklady s cenou ve výši […] základních bodů nad příslušnou referenční sazbu, nebo obdržet od státu rozdíl v protiplnění u těchto vkladů.
(137)
Vynětí určitých půjček a závazků (včetně vkladů) vybraných společností BIC ze společnosti BPN je přímo financováno členským státem. Veškeré položky vyňaté ze společnosti BPN budou buď převedeny za účetní hodnotu na jednotky pro speciální účel, které jsou zcela ve vlastnictví členského státu, nebo stát za ně ponese každopádně finanční odpovědnost. Členský stát tudíž ponese finanční zátěž spojenou se správou a likvidací těchto aktiv a závazků. Členský stát by musel financovat rovněž rozdíl mezi platnou úrokovou sazbou u vkladů a cenovým prahem ve výši […] základních bodů nad referenční sazbou.
(138)
Komise se domnívá, že převod dalších aktiv a závazků na jednotky pro speciální účel před prodejem znamená pro společnost BPN a subjekt vzniklý spojením výhodu, jelikož neexistovala transparentnost ex ante, aktiva nebyla oceněna tržní cenou a stát nezískal v rámci převodu žádné protiplnění.
(139)
Komise se domnívá, že převod aktiv za účetní, a nikoli tržní hodnotu poskytuje společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením hospodářskou výhodu v porovnání s jejich konkurenty. Podle podmínky stanovené v rámcové smlouvě mohla společnost BIC vybrat libovolně aktiva, která mají být odstraněna, a tato aktiva nebyla oceněna tržní hodnotou a stát za ně ani nezískal žádnou úhradu. Naopak, jelikož tato možnost snižuje rizikově vážená aktiva společnosti BPN, vedla by k zvýšení kapitálového poměru banky, a tudíž její schopnosti poskytovat nové úvěry a působit na trhu. Po prodeji by byla tato výhoda převedena na subjekt vzniklý spojením.
(140)
Protiplnění poskytnuté státem za rozdíl mezi platnou úrokovou sazbou u vkladů a cenovým prahem ve výši […] základních bodů nad referenční sazbou zbavuje společnost BPN nákladů, které by běžně musela hradit, a tudíž jí poskytuje výhodu.
(141)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují pouze konkrétní subjekt - společnost BPN - a ekonomickou činnost, která bude nadále vykonávána po prodeji.
(142)
Opatření narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž, jelikož společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením zajišťují po prodeji výhodnější postavení v porovnání s ostatními konkurenčními bankami tím, že na rozdíl od ostatních soutěžitelů nevyžadují snižování finanční páky a že společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením umožňují poskytovat ekonomice více úvěrů.
(143)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(144)
Převod dalších aktiv a závazků (včetně vkladů) z rozvahy společnosti BPN na jednotky pro speciální účel před prodejem představuje státní podporu.
(145)
Společnost BIC má právo prodat zpět do […] měsíců půjčky, jež nejsou spláceny po dobu nejméně […] dnů (nejvýše […] % nominální hodnoty celého úvěrového portfolia vybraného společností BIC po vyrovnání se stávajícími vklady), s částkou překračující úroveň rezerv ([…] milionů EUR).
(146)
Právo společnosti BIC vyjmout po prodeji z rozvahy další aktiva a závazky je přímo financováno členským státem. Veškeré položky vyňaté ze společnosti BPN budou buď převedeny za účetní hodnotu na jednotky pro speciální účel, které jsou zcela ve vlastnictví členského státu, nebo za ně bude členský stát každopádně nést finanční odpovědnost. Členský stát proto ponese finanční zátěž spojenou se správou a likvidací těchto aktiv.
(147)
Komise se domnívá, že možnost odstranit po prodeji nesplácené půjčky umožňuje společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením rozšířit činnost a poskytovat více úvěrů v ekonomické situaci, kdy ostatní soutěžitelé působící v Portugalsku musí snižovat finanční páku. Pokud by byla zachována stejná výše vlastního kapitálu, kapitálový poměr banky by se odstraněním nesplácených půjček a snížením rizikově vážených aktiv zvýšil. Zvýšila by se proto i její schopnost poskytovat nové úvěry a působit na trhu.
(148)
Subjekt vzniklý spojením bude mít výhodu oproti svým konkurentům, kteří se u méně kvalitních aktiv potýkají se znehodnocením, jež musí absorbovat, což omezuje dostupný kapitál pro nové úvěry. Subjektu vzniklému spojením se naopak v důsledku znehodnocení a klesající hodnoty jeho úvěrového portfolia kapitálová základna nesníží.
(149)
Možnost společnosti BIC vrátit nesplácené půjčky státu nejpozději do […] ode dne prodeje by mimoto mohla změnit rizikově vážená aktiva banky a vést k vyššímu kmenovému kapitálu tier 1, než je úroveň ve výši [10-18] %, která se předpokládala v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011. Komise bere na vědomí závazek Portugalska v tomto ohledu, že pokud se společnost BIC nebo subjekt vzniklý spojením po prodeji rozhodne vrátit půjčky státu či jakémukoli subjektu ovládanému státem, vrátí státu rovněž kapitál spojený s těmito půjčkami, a to ve výši [10-18] % rizikově vážených aktiv půjček, a mimoto převede nesplácené půjčky a vrátí státu kapitál spojený s těmito půjčkami až po úplném vyčerpání rezerv dostupných ke dni prodeje v účetnictví společnosti BPN.
(150)
Dotyčné opatření je selektivní, jelikož zvýhodňuje pouze konkrétní subjekt - společnost BPN - a ekonomickou činnost, která bude pokračovat po uskutečnění prodeje.
(151)
Opatření narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž, jelikož společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením zajišťuje po prodeji výhodnější postavení oproti ostatním konkurenčním bankám tím, že na rozdíl od ostatních soutěžitelů nevyžaduje snížení finanční páky, a tudíž společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením umožňuje poskytovat ekonomice více úvěrů.
(152)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(153)
V případě neexistence závazku k vrácení kapitálu spojeného s půjčkami by opatření mohlo společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením umožnit po prodeji změnu rizikově vážených aktiv banky se zpětným účinkem. To by mělo za následek vyšší poměrnou kapitalizaci banky. Opatření proto banku zvýhodňuje a narušuje hospodářskou soutěž s ostatními soutěžiteli. Opatření představuje státní podporu.
(154)
Převedení rizik soudních sporů společnosti BPN na stát představuje závazek, který přebírá stát.
(155)
Převzetím závazku od společnosti BPN poskytuje stát společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením výhodu v porovnání s jejich konkurenty, kteří musí příslušné závazky vykazovat ve své rozvaze.
(156)
Dotyčné opatření je selektivní, jelikož zvýhodňuje pouze konkrétní subjekt (společnost BPN a subjekt vzniklý spojením po prodeji společnosti BIC).
(157)
Opatření zajišťuje u společnosti BPN a subjektu vzniklého spojením snížení kapitálových požadavků v době, kdy na trhu neexistují žádné alternativy a kdy ostatní soutěžitelé musí takovéto závazky vykazovat ve své rozvaze.
(158)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(159)
Opatření zajišťuje snížení kapitálových požadavků a představuje státní podporu.
(160)
Poskytnutí úvěrové linky na likviditu ve výši [150-350] milionů EUR subjektu vzniklému spojením po prodeji a zachování úvěrové linky pro obchodní cenné papíry ve výši [150-500] milionů EUR ve prospěch společnosti BPN po prodeji ze strany společnosti CGD je nutno považovat za přičitatelné státu vzhledem k zvláštním okolnostem jejich poskytnutí.
(161)
Za prvé, společnost CGD je zcela ve vlastnictví státu, který jmenuje členy jejího představenstva. Jak je uvedeno v 100. bodě odůvodnění, společnost CGD byla na základě zákona pověřena správou společností BPN a podle § 2 odst. 9 zákona o zestátnění získala rovněž státní záruku s ohledem na veškeré úvěry a likviditu, které společnosti BPN poskytne v rámci zestátnění a „v zastoupení státu“. Tato záruka se vztahuje i nadále na úvěrovou linku ve výši [150-500] milionů EUR.
(162)
Za druhé, rozhodnutí o poskytnutí likvidity a úvěrové linky nebyla přijata nezávisle společností CGD, nýbrž byla součástí podmínek prodeje, které byly dohodnuty mezi společností BIC a portugalskými orgány.
(163)
Poskytnutí úvěrové linky na likviditu ve výši [200-400] milionů EUR subjektu vzniklému spojením a zachování úvěrové linky pro obchodní cenné papíry ve výši [150-500] milionů EUR po prodeji ze strany společnosti CGD proto lze přímo přičíst členskému státu.
(164)
Opatření poskytují společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením snadný a levný přístup k likviditě.
(165)
Co se týká úvěrové linky ve výši [200-400] milionů EUR, kterou společnosti BIC poskytne společnost CGD, Komise podotýká, že tato úvěrová linka s ohledem na finanční situaci subjektu vzniklého spojením poskytne rezervu pro případ odlivu vkladů po prodeji. Žádnému jinému subjektu kromě subjektu vzniklého spojením společnost CGD takovouto úvěrovou linku neposkytla. Tato úvěrová linka proto poskytuje subjektu vzniklému spojením hospodářskou výhodu.
(166)
Zachování úvěrové linky se státní zárukou ve výši [150-500] milionů EUR do […] pro probíhající program obchodních cenných papírů poskytuje společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením v porovnání s jejich konkurenty výhodu, pokud jde o přístup k likviditě.
(167)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují pouze konkrétní subjekt (společnost BPN a subjekt vzniklý spojením po prodeji společnosti BIC).
(168)
Výhoda poskytnutá společnosti BPN a subjektu vzniklému spojením po prodeji narušuje hospodářskou soutěž, o to více s ohledem na stávající vysoké náklady půjčování na finančních trzích.
(169)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(170)
Poskytnutí úvěrové linky na likviditu ve výši [200-400] milionů EUR subjektu vzniklému spojením po prodeji a zachování úvěrové linky pro obchodní cenné papíry ve výši [150-500] milionů EUR ve prospěch společnosti BPN ze strany společnosti CGD představuje státní podporu.
6.1.1.4 Možná podpora poskytnutá kupujícímu
(171)
V bodě 49 sdělení o bankovnictví je uvedeno, že aby se zajistilo, že nebude poskytnuta podpora kupci finanční instituce prodávané státem, je důležité, aby se dodržely určité podmínky prodeje, a zejména aby byl proces prodeje otevřený, transparentní, nediskriminační a bezpodmínečný, prodej se uskutečnil za tržních podmínek a stát stanovil co nejvyšší prodejní cenu dotčeného jmění a závazků.
(172)
Co se týká prvního požadavku, ačkoli byl postup prodeje zahájen jako otevřené a bezpodmínečné nabídkové řízení, závazná nabídka, kterou předložila společnost BIC, nebyla konečná, co se týká řady podstatných aspektů navrhované transakce, včetně konečného rozsahu aktiv a závazků společnosti BPN, která má společnost BIC získat, a přesného počtu převzatých poboček a pracovníků. Všechny tyto aspekty byly projednávány během následných dvoustranných jednání mezi portugalskými orgány a společností BIC a vyvrcholily podpisem rámcové smlouvy dne 9. prosince 2011. Ani rámcová smlouva není konečná, pokud jde o přesný rozsah banky, který má být získán. Rámcová smlouva zejména nestanoví aktiva a závazky, které společnost BIC převezme, navzdory jednoznačnému upřesnění, že společnost BPN bude mít v okamžiku prodeje vlastní kapitál ve výši [200-400] milionů EUR. Jinými slovy, nabídka společnosti BIC ze dne 20. července 2011 ani rámcová smlouva nestanoví jednoznačně, co společnost BIC kupuje, stanoví však přesnou cenu.
(173)
V této souvislosti je důležité uvést, že se rámcová smlouva neměla odchylovat od podmínek závazné nabídky společnosti BIC ze dne 20. července 2011 tím, že poskytne společnosti BIC a/nebo subjektu vzniklému spojením další výhody. Vzhledem k velmi neurčitým podmínkám závazné nabídky ze dne 20. července 2001 však mohla společnost BIC ve skutečnosti velmi snadno získat od státu další ústupky, například omezením rozsahu aktiv a závazků, které skutečně převezme. Takovéto dodatečné ústupky by vedly k vyššímu poměru kmenového kapitálu tier 1, než bylo uvedeno v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011, aniž by to odporovalo podmínkám prodeje.
(174)
Komise proto vítá závazek Portugalska, že omezí úroveň kapitalizace společnosti BPN ke dni prodeje na kmenový kapitál tier 1 ve výši [10-18] %, jak se předpokládalo v nabídce společnosti BIC. Další závazek Portugalska, že společnost BIC vrátí kapitál spojený s nesplácenými půjčkami, které vrátí státu nebo jednotce ve vlastnictví státu po prodeji, zajišťuje, aby se po prodeji úroveň kmenového kapitálu tier 1 nepřiměřeně nezvýšila.
(175)
Jak je prokázáno v bodě 6.1.1.3, všechna opatření spojená s prodejem společnosti BIC zahrnují státní prostředky.
(176)
Vzhledem ke skutečnosti, že v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011 ani v rámcové smlouvě nebyla stanovena výše kmenového kapitálu tier 1 společnosti BPN (oba dokumenty uvádějí pouze absolutní výši kapitálu ve společnosti BPN k okamžiku prodeje bez přihlédnutí k rizikově váženým aktivům banky nebo k právu společnosti BIC vybrat aktiva a závazky, které mají být před prodejem převedeny na jednotky pro speciální účel), Komise podotýká, že je možné, že společnost BPN bude mít nakonec poměr kmenového kapitálu tier 1, který je vyšší, než bylo uvedeno v nabídce. Podle informací, které předložily portugalské orgány, představuje úroveň kapitálu uvedená v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011 kmenový kapitál tier 1 ve výši [10-18] %.
(177)
Komise však podotýká, že se Portugalsko zavázalo omezit úroveň kapitalizace společnosti BPN ke dni prodeje na kmenový kapitál tier 1 ve výši [10-18] %, jak je uvedeno v nabídce společnosti BIC. To státu umožní stanovit co nejvyšší prodejní cenu dotčeného jmění a závazků. Tento závazek je nezbytný, aby bylo zajištěno, že společnosti BIC nebude poskytnuta výhoda.
(178)
Uplatněním práva na převod dalších nesplácených půjček na stát po prodeji by společnost BIC mohla mimoto dále omezit rozsah banky, a tudíž zvýšit poměr kmenového kapitálu tier 1 u subjektu vzniklého spojením na vyšší úroveň, než bylo uvedeno v nabídce společnosti BIC ze dne 20. července 2011. To by mohlo společnosti BIC poskytnout dodatečnou výhodu. Dodatečný závazek Portugalska, že společnost BIC vrátí kapitál spojený s nesplácenými půjčkami, které po prodeji vrátí státu nebo jednotce ve vlastnictví státu, zajišťuje, že se výše kmenového kapitálu tier 1 po prodeji dále nezvýší. Tento dodatečný závazek je nezbytný, aby společnost BIC nebyla zvýhodněna.
(179)
Dotyčná opatření jsou selektivní, jelikož zvýhodňují konkrétní subjekt, společnost BIC, a nepřímo rovněž subjekt vzniklý spojením.
(180)
Vzhledem k postavení společnosti BPN v portugalském finančním odvětví a ke skutečnosti, že finanční odvětví je otevřeno silné hospodářské soutěži na úrovni Unie, a rovněž ke skutečnosti, že společnost BPN soutěží se značným počtem dceřiných společností zahraničních bank v Portugalsku, se Komise domnívá, že jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(181)
Vzhledem k závazkům, které poskytlo Portugalsko, může Komise vyvodit závěr, že konečné výsledky postupu, včetně prvků sjednaných se společností BIC v rámcové smlouvě, by výsledek nabídkového řízení nezměnily a postup prodeje společnost BIC nezvýhodní.
6.1.2 Vyčíslení podpory
(182)
Společnost BPN a subjekt vzniklý spojením, který bude pokračovat v ekonomických činnostech společnosti BPN, měly prospěch z řady opatření státní podpory, která jsou shrnuta níže:
Tabulka č. 1
Opatření podpory ve prospěch společnosti BPN a subjektu vzniklého spojením
Popis
Částka v milionech EUR
a)
Půjčky poskytnuté společností CGD před zestátněním
315
b)
Převod aktiv v hodnotě 3,9 miliardy EUR na jednotky pro speciální účel před nabídkovým řízením
Od 1 800 do 4 000
c)
Navýšení kapitálu státem dne 15. února 2012
600
d)
Úvěrové linky poskytnuté BPN společností CGD (ke dni 31. prosince 2011)
[150-500]
z toho úvěrové linky, na něž se vztahuje výslovná státní záruka
[200-400]
e) Úvěrové linky požadované společností BIC pro subjekt vzniklý spojením
z toho zachování stávajícího programu obchodních cenných papírů
400
z toho nová úvěrová linka
300
(183)
Za prvé je třeba uvést, že ne všechna tato opatření podpory se považují za kumulativní, jelikož podle portugalských orgánů nahradila některá opatření jiná (např. prvotní půjčky poskytnuté společností CGD před zestátněním byly nahrazeny obchodními cennými papíry, které společnost BPN vydala po zestátnění).
(184)
Opatření b) a c) zahrnují kapitálové vklady, nebo jsou rovnocenné kapitálovým vkladům. Činí nejméně 3 miliardy EUR, tj. přibližně 50 % bilanční sumy společnosti BPN před zestátněním. Celková výše státních záruk za program emise obchodních cenných papírů, které Portugalsko poskytlo společnosti BPN od zestátnění, činí 5 miliard EUR, přičemž ke dni 31. prosince 2011 byla využita částka ve výši 4,5 miliardy EUR.
(185)
Společnost BIC je mimoto oprávněna převést vklady s cenou nad […] základních bodů, nebo získat od státu protiplnění za tento rozdíl, a to s náklady, které Portugalsko odhadlo na přibližně […] EUR. Převod nákladů spojených se soudními spory na stát a převod dalších aktiv a závazků v rámci prodeje, včetně nesplácených půjček, z rozvahy společnosti BPN na jednotky pro speciální účel zahrnuje další podporu, kterou Portugalsko považovalo za nevyčíslitelnou.
6.2 Slučitelnost jednotlivých opatření podpory: použití čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU
(186)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování Evropské Unie je Komise zmocněna prohlásit za slučitelné s vnitřním trhem podpory, které mají „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(187)
Komise uznává, že světová finanční krize může vyvolat vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu a že k nápravě této poruchy mohou být vhodná opatření na podporu bank. Tato analýza byla potvrzena ve sdělení o bankovnictví, sdělení o rekapitalizaci (42), sdělení o znehodnocených aktivech (43) a sdělení o restrukturalizaci (44). Komise i nadále zastává názor, že vzhledem k opětovnému napětí na finančních trzích lze státní podpory schvalovat podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy. Komise tento názor potvrdila přijetím sdělení z roku 2011 o prodloužení použití pravidel pro poskytování státní podpory ve prospěch bank v souvislosti s finanční krizí po dni 31. prosince 2011 (45).
(188)
Portugalsko bylo finanční a hospodářskou krizí postiženo obzvláště silně. Její dopady byly potvrzeny v různých rozhodnutích Komise (46) schvalujících opatření, která přijaly portugalské orgány v boji proti finanční krizi. V úvahu je nutno vzít rovněž problematickou hospodářskou a finanční situaci, která dne 7. dubna 2011 vedla k podání oficiální žádosti Portugalska o mezinárodní pomoc, jež měla za následek podepsání memoranda o porozumění dne 17. května 2011.
(189)
Komise má za to, že by neřízený úpadek společnosti BPN měl pro portugalské hospodářství vážné důsledky. Opatření proto lze posoudit podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
6.3 Slučitelnost podle sdělení o restrukturalizaci
(190)
Pravidla státní podpory vztahující se na restrukturalizaci finančních institucí v souvislosti se současnou krizí jsou stanovena ve sdělení o restrukturalizaci. Podle sdělení o restrukturalizaci musí restrukturalizace finanční instituce v souvislosti se současnou finanční krizí splňovat tyto podmínky, aby byla slučitelná s čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy:
a)
musí vést k obnovení životaschopnosti banky;
b)
musí zahrnovat dostatečný vlastní příspěvek příjemce (sdílení nákladů);
c)
musí obsahovat dostatečná opatření k omezení narušení hospodářské soutěže.
6.3.1 Životaschopnost
(191)
V bodech 9 a 10 sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že by členský stát měl předložit komplexní a podrobný plán restrukturalizace, který by měl obsahovat úplné informace o obchodním modelu. Plán by měl uvádět rovněž příčiny obtíží finanční instituce a alternativy navrhovaného plánu restrukturalizace.
(192)
Plán restrukturalizace by měl prokázat, že strategie banky je založena na ucelené koncepci a že banka obnoví svou dlouhodobou životaschopnost bez státní podpory.
(193)
Bod 17 sdělení o restrukturalizaci potvrzuje, že prodej finanční instituce (její části) třetí straně může přispět k obnovení její dlouhodobé životaschopnosti. V daném případě Komise podotýká, že se portugalské orgány rozhodly prodat společnost BPN prostřednictvím nabídkového řízení. V důsledku toho bude bankovní činnost po určitých úpravách prodána společnosti BIC a vybraná aktiva budou převedena na jednotky pro speciální účel za účelem jejich postupné likvidace. Komise proto musí posoudit, zda bude bankovní činnost společnosti BPN, která bude součástí činnosti kupujícího (subjektu vzniklého spojením), životaschopná.
(194)
V rozhodnutí ze dne 24. října 2011 Komise uvedla, že neobdržela obchodní plán, který by prokazoval životaschopnost společnosti BPN jako integrovaného subjektu s BIC, a nemohla tudíž v tomto ohledu dospět k žádnému závěru. Portugalsko předložilo podrobný obchodní plán pro společnost BPN, která je integrovaná se společností BIC, ve formě plánu restrukturalizace z ledna 2012 (včetně doplňujících informací o činnosti a životaschopnosti poskytnutých dne 3. února 2012).
(195)
Podle plánu restrukturalizace z ledna 2012 má část společnosti BPN, která je prodána společnosti BIC, podstatně menší bilanční sumu ve výši přibližně […] miliard EUR ve srovnání s bilanční sumou společnosti BPN v okamžiku zestátnění.
(196)
Spolu s aktivy společnosti BIC bude mít subjekt vzniklý spojením celková aktiva ve výši přibližně […] miliard EUR.
(197)
Rozvaha společnosti BPN v okamžiku prodeje společnosti BIC obsahuje pouze životaschopnější činnosti a nejlepší aktiva banky. Zejména bylo vyčištěno úvěrové portfolio převedené na společnost BIC a většina nelikvidních aktiv byla převedena na jednotky pro speciální účel.
(198)
Závazky společnosti BPN sestávají především z retailových vkladů v celkové výši 1 669 miliardy EUR a podřízeného dluhu v celkové výši 246 milionů EUR.
Tabulka č. 2
Společnost BPN po prodeji a po kapitálovém vkladu (pro forma) (47)
V milionech EUR
Hotovost, centrální banky a úvěrové instituce
[…]
Čisté úvěry poskytnuté zákazníkům
[…]
Ostatní aktiva
[…]
AKTIVA CELKEM
[…]
Vklady
[…]
Ostatní závazky
[…]
Podřízený dluh
[…]
ZÁVAZKY CELKEM
[…]
Vlastní kapitál
[…]
CELKOVÉ ZÁVAZKY A KAPITÁL
[…]
(199)
Společnost BIC bude pokračovat v restrukturalizačních opatřeních, která již zahájili dočasní správci, a bude odstraňovat konkrétní příčiny potíží společnosti BPN.
(200)
Jak je uvedeno v 24. bodě odůvodnění, vedení bylo zcela vyměněno. S přihlédnutím k zvláštním okolnostem, které vedly k zestátnění společnosti BPN, a zejména k údajným četným případům podvodů, jichž se dopustilo bývalé vedení banky, zahájilo nové vedení řadu soudních řízení (48), aby hájilo zájmy banky. Postupy banky v oblasti posuzování rizik byly zcela přepracovány za účelem zavedení osvědčených postupů.
(201)
Noví správci společnosti BPN se soustředili rovněž na optimalizaci struktury nákladů a přijali řadu iniciativ k snížení provozních nákladů. V období od prosince 2008 do prosince 2010 se provozní náklady snížily přibližně o […] milionů EUR a personální náklady klesly zhruba o […] milionů EUR.
(202)
Podle plánu restrukturalizace z ledna 2012 je strategií společnosti BIC soustředit se na hlavní činnost v oblasti retailového bankovnictví a využít síť společnosti BPN k tomu, aby se společnost stala referenční bankou pro podporu obchodu a finančních transakcí mezi Portugalskem a Angolou.
(203)
Tento plán vychází z přiměřených základních makroekonomických předpokladů, které přihlížejí k současné situaci na trzích v Portugalsku a předpokládané recesi hospodářství až do roku 2014.
(204)
Finanční výhledy ukazují, že na konci období restrukturalizace (31. prosince 2016) má být podle předpokladů subjekt vzniklý spojením schopen hradit své náklady a dosáhnout návratnosti vlastního kapitálu ve výši přibližně [1-10] %, a to i v případě zátěžového scénáře.
(205)
Předpokládaná počáteční kapitálová základna s poměrem kmenového kapitálu tier 1 ve výši přibližně [10-18] % bude díky kapitálovému vkladu státu značně překračovat minimální kapitálové požadavky.
(206)
V důsledku významného navýšení kapitálu státem má být předpokládaný kapitálový poměr banky během období restrukturalizace a na jeho konci podle očekávání vyšší než minimální požadavky, a tudíž zaručovat solventnost banky. Podle obchodního plánu, který poskytlo Portugalsko a který je zohledněn v plánu restrukturalizace z ledna 2012, má v případě základního scénáře kmenový kapitál tier 1 na konci období restrukturalizace (31. prosince 2016) představovat [8-12] %, což je mírně nad minimálními požadavky stanovenými v právních předpisech ve výši 10 %, jichž má být podle BdP dosaženo do prosince 2012 (49), a podle zátěžového scénáře těsně pod těmito požadavky ([7-11] %), jak je uvedeno v grafu č. 1 připojeném k 207. bodu odůvodnění.
(207)
Tento vývoj má být zapříčiněn zejména nutností provést obchodní plán stanovený v plánu restrukturalizace z ledna 2012, a to poskytování většího objemu úvěrů ekonomice, a dopadem záporných hospodářských výsledků v prvních letech provádění plánu restrukturalizace. Záporné hospodářské výsledky budou způsobeny především stále vysokými náklady banky v porovnání s objemem jejího obchodu a také náklady na restrukturalizaci, kterou provede společnost BIC.
Graf č. 1
Výhledy pro subjekt vzniklý spojením společností BPN a BIC podle základního scénáře, 2012-2016
[…]
(208)
Co se týká likvidity, obchodní plán se spoléhá především na vklady s odhadovaným růstem vkladů ve výši přibližně [1-10] % ročně. Komise se domnívá, že stabilní financování subjektu vzniklého spojením prostřednictvím vkladů je důležitým prvkem plánu restrukturalizace. Vzhledem k malé velikosti subjektu vzniklého spojením a jeho růstovému potenciálu jsou odhady vývoje vkladů věrohodné.
(209)
Komise se současně domnívá, že aby byla zajištěna životaschopnost subjektu vzniklého spojením, neměly by existovat žádné pobídky k nahrazování vkladů velkoobchodním komerčním financováním. V tomto ohledu je důležité, aby se protiplnění za úvěrovou linku na likviditu, kterou požadovala společnost BIC jako náhradu za možný odliv vkladů, zvýšilo nejméně na sazbu Euribor +[…] základních bodů. Závazek Portugalska v tomto ohledu je nezbytný, aby byla zajištěna slučitelnost podpory na restrukturalizaci s vnitřním trhem, s přihlédnutím ke skutečnosti, že […] má značný objem vkladů, za něž je v současnosti poskytována odměna přesahující sazbu Euribor +[…] základních bodů, což je úroveň, při níž se společnost BIC může rozhodnout, že si tyto vklady neponechá. Pokud by protiplnění za novou úvěrovou linku nebylo stanoveno na úrovni, která společnosti BIC poskytuje pobídku k zachování výše vkladů v souladu s úrovní, jež se předpokládá v plánu restrukturalizace z ledna 2012, mohlo by to společnost BIC přimět k nahrazování vkladů levnějším financováním poskytovaným společností CGD. Toto nahrazení by mohlo zlepšit krátkodobou ziskovost subjektu vzniklého spojením, současně by však narušilo jeho vyhlídky na dosažení životaschopnosti.
(210)
V této souvislosti je rovněž důležité uvést, že i se sazbou Euribor +[…] základních bodů je úvěrová linka poskytována za příznivějších podmínek, než by společnost BIC pravděpodobně získala na trhu. Jelikož Komisi nebylo poskytnuto žádné srovnatelné základní kritérium pro obdobné transakce, k nimž dochází na trhu, Komise podotýká, že není pravděpodobné, že by na trhu byla k dispozici úvěrová linka s takovouto dobou trvání a výší, a to ani při vyšších úrokových sazbách. Komise mimoto považuje za vhodné, že protiplnění u půjček poskytnutých společností CGD […] je stanoveno ve výši […]měsíční sazby Euribor +[…] základních bodů.
(211)
Na základě výše uvedených skutečností byly pochybnosti Komise ohledně životaschopnosti společnosti BPN rozptýleny.
6.3.2 Podpora omezená na minimum a sdílení zátěže
(212)
Ve sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že je nezbytný odpovídající příspěvek příjemce, aby byla podpora omezena na minimum a aby se omezilo narušení hospodářské soutěže a morální hazard. Za tímto účelem: a) je nutno omezit restrukturalizační náklady i výši podpory a b) je nezbytný významný vlastní příspěvek.
(213)
Zásady týkající se vlastního příspěvku přijímající banky ve fázi restrukturalizace jsou stanoveny v oddíle 3 sdělení o restrukturalizaci. Ve sdělení se vyžaduje: a) aby byla pomoc na restrukturalizaci omezena na minimum a pokrývala náklady nezbytné k obnovení životaschopnosti; b) aby přijímající banka použila k financování restrukturalizace v možném rozsahu vlastní zdroje, například prostřednictvím prodeje aktiv, a c) aby náklady spojené s restrukturalizací nesli přiměřeně i ti, kteří do banky investovali, a to převzetím ztrát dostupným kapitálem a zaplacením přiměřené náhrady za státní intervence. Cíl sdílení zátěže je dvojí: omezit narušení hospodářské soutěže a morální hazard (50).
(214)
Plán restrukturalizace by měl jednoznačně uvádět, že podpora byla omezena na nezbytné minimum. Náklady spojené s restrukturalizací by neměl nést pouze stát, ale v maximální možné míře i ti, kteří do banky investovali. Jinými slovy, banka a držitelé jejího kapitálu by se na restrukturalizaci měli podílet v maximální možné míře svými vlastními zdroji. Pomoc na restrukturalizaci by měla být omezena na pokrytí nákladů nezbytných k obnovení životaschopnosti. Podniku by proto neměly být poskytnuty veřejné zdroje, které by mohly být použity k financování činností, jež narušují trh a nesouvisejí s procesem restrukturalizace, jako je nabytí podílů v jiných podnicích (51).
(215)
Co se týká omezení podpory na minimum, sdělení o restrukturalizaci v bodě 23 uvádí, že by pomoc na restrukturalizaci měla být omezena na pokrytí nákladů nezbytných k obnovení životaschopnosti.
(216)
Za tímto účelem musí Komise posoudit za prvé tvrzení portugalských orgánů, že náklady spojené s prodejem BPN společnosti BIC jsou nižší než náklady, které by Portugalsku vznikly v případě likvidace společnosti BPN, a za druhé, zda byla podpora poskytnutá na restrukturalizaci společnosti BPN omezena na nezbytné minimum.
(217)
V rozhodnutí ze dne 24. října 2011 zpochybnila Komise řadu aspektů kvantitativního srovnání obou scénářů, jak je poskytlo Portugalsko v té době.
(218)
V plánu restrukturalizace z ledna 2012 poskytlo Portugalsko aktualizované srovnání obou scénářů a pozměnilo své počáteční předpoklady s cílem odstranit hlavní obavy, které Komise uvedla v rozhodnutí ze dne 24. října 2011 a které souvisely s náklady v případě řízené likvidace. Portugalsko se zejména zabývalo srážkou u půjček a zacházením s držiteli podřízených dluhopisů.
(219)
Portugalsko předložilo zejména doplňující informace a alternativní kritérium s ohledem na jeho předpoklady týkající se srážky z účetní hodnoty ve výši 30-50 % při prodeji půjček. Portugalsko poskytlo rovněž konečné údaje o půjčkách, které nakonec společnost BIC převzala a jejichž výše nebyla v době prvního srovnání dne 17. února 2012 známa. Portugalsko vyňalo ze scénáře týkajícího se řízené likvidace rovněž náklady spojené s vyplacením držitelů některých podřízených dluhopisů, jak je upřesněno v 221. bodě odůvodnění.
(220)
Komise se domnívá, že s přihlédnutím k současné ekonomické situaci a k významnému snižování finančních pák v bankovním sektoru je použití srážky při prodeji úvěrového portfolia oprávněné. Pokud by byly půjčky drženy až do doby jejich splatnosti, musel by stát do té doby hradit náklady financování a nést úvěrové riziko. Komise proto může uznat dolní mez odhadu srážky, který poskytlo Portugalsko, tj. srážku ve výši [20-50] %.
(221)
Co se týká držitelů podřízených dluhopisů, Komise má za to, že celková částka ve výši 245 milionů EUR je složena z různých emisí. Může být možné […]. Portugalsko uvedlo, že po právním posouzení podmínek každé emise, […].
(222)
Tabulka č. 3 podává přehled odhadu přílivu a odlivu prostředků s přihlédnutím k revidovaným předpokladům uvedeným v 219. až 221. bodě odůvodnění. Tento odhad bere v úvahu pouze mezní náklady spojené s oběma scénáři (a nikoli již vzniklé náklady) a je založen na údajích z rozvahy společnosti BPN v době jejího prodeje společnosti BIC (52).
Tabulka č. 3
Srovnání scénáře v podobě prodeje společnosti BIC a scénáře v podobě řízené likvidace (údaje v milionech EUR)
Prodej společnosti BIC
Likvidace
ODLIV PROSTŘEDKŮ
1
Splacení financování úvěrovým institucím
[…] (53)
2
Výplata vkladů zákazníků
[…]
3
Navýšení kapitálu
[…]
4
Vyplacení držitelů podřízených dluhopisů kromě věčných dluhopisů TBC
[…]
Odliv prostředků celkem
[…]
[…]
Prodej společnosti BIC
Likvidace
PŘÍLIV PROSTŘEDKŮ
5
Prodej úvěrů zákazníků (2 114 miliardy EUR po očištění o srážku ve výši 30 %)
[…]
6
Splacení hotovosti a půjček poskytnutých úvěrovým institucím
[…] (54)
7
Kupní cena společnosti BPN
[…]
8
Prémie za prodej vkladů - 2 % zůstatku vkladů
[…]
Příliv prostředků celkem
[…]
ODHADOVANÝ ROZDÍL
[…]
[…]
(223)
Celkově by možnost řízené likvidace, kdy by stát vyplatil všechny vklady (kromě vkladů podřízených věřitelů držících věčné dluhopisy) a uhradil by celou expozici úvěrovým institucím, byla nákladnější než prodej společnosti BIC.
(224)
Komise uznává nejistotu spojenou s řadou předpokladů, konkrétně s možností získat zpět úvěry převedené na společnost BIC. V úvahu je nutno vzít rovněž skutečnost, že by řízená likvidace mohla mít negativní vedlejší účinky na důvěru v celý bankovní sektor a rating členského státu.
(225)
Na základě dostupných informací vyvozuje Komise závěr, že možnost restrukturalizace banky, tj. její prodej společnosti BIC, pomohl omezit podporu na nezbytné minimum.
(226)
Společnost BPN obdržela před zestátněním a posléze značnou částku podpory, jak je uvedeno v 182. až 185. bodě odůvodnění. Podpora byla nezbytná k udržení banky po dobu potřebnou k provedení zvolené restrukturalizace, tj. prodeje životaschopných částí společnosti BIC a postupné likvidace špatných aktiv. V důsledku procesu restrukturalizace společnost BPN jako nezávislá banka zanikne. Činnost v oblasti retailového bankovnictví, kterou převezme společnost BIC, má bilanční sumu o 35 % nižší, než byla bilanční suma společnosti BPN před zestátněním. Za převládajících podmínek na trhu jsou tato opatření (a zejména převedení aktiv nesouvisejících s retailovým bankovnictvím na jednotky pro speciální účel) neoddělitelně spojena se životaschopností banky, která zůstane na trhu. Podniky a činnosti nesouvisející s retailovým bankovnictvím byly převedeny na jednotky pro speciální účel a budou postupně zlikvidovány. Komise uznává, že značné prodlevy při provádění restrukturalizace společnosti BPN souvisí s mimořádnými okolnostmi, jež postihly portugalské hospodářství a dne 17. května 2011 vedly k podepsání memoranda o porozumění.
(227)
Jak Komise uvedla ve svém rozhodnutí ze dne 24. října 2011, kromě opatření provedených ve prospěch společnosti BPN před jejím prodejem požaduje společnost BIC další opatření, jež jsou uvedena v 56. bodě odůvodnění.
(228)
Ve svém rozhodnutí ze dne 24. října 2011 nadnesla Komise otázku, zda kapitálový vklad, který požadovala společnost BIC, představoval minimální částku nezbytnou k zajištění životaschopnosti. S přihlédnutím k úpravám rozvahy, které požadovala společnost BIC ve své nabídce ze dne 20. července 2011, a k finančním výkazům společnosti BPN z června 2011 Portugalsko odhadlo, že kapitál ve výši [200-400] milionů EUR znamená poměr kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] %.
(229)
Portugalsko tvrdí, že výše kapitálu je výsledkem nabídkového řízení, kdy se přihlíželo rovněž k ceně, kterou společnost BIC zaplatí státu (40 milionů EUR). To je odůvodněno náklady na přeorientování banky na její hlavní činnost a nutností zachovat dostatečnou rezervu dodatečného kapitálu. Portugalsko se domnívá, že tato rezerva je přiměřená k zachování dostatečné výše vlastního kapitálu, zejména v prvních letech integrace, přičemž se bere v úvahu rovněž špatná pověst společnosti BPN a složitá ekonomická situace v Portugalsku.
(230)
Je třeba uvést, že podle plánu restrukturalizace z ledna 2012 se odhaduje, že kapitálový poměr dosáhne na konci čtvrtého roku po prodeji [8-12] % a podle zátěžového scénáře [7-11] % (což je o něco méně než minimum požadované portugalskými právními předpisy ve výši 10 %).
(231)
Komise může proto vyvodit závěr, že úroveň kapitálu odpovídající poměru kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] % je výsledkem nabídkového řízení a je nezbytná k zajištění životaschopnosti banky podle plánu restrukturalizace z ledna 2012.
(232)
Komise hodnotí kladně rovněž skutečnost, že rámcová smlouva se společností BIC obsahuje závazek, že společnost BIC nebude po dobu pěti let akcionářům vyplácet dividendy ani jiné rovnocenné dávky ve vztahu k BPN. Cílem tohoto závazku je zajistit, aby kapitál vložený do společnosti BPN neopustil ihned banku ve formě prostředků vyplacených akcionářům.
(233)
Konečná aktiva, která nakonec společnost BIC převezme, se však liší od nabídky společnosti BIC ze dne 20. července 2011 a společnost BIC si vyhrazuje rovněž právo vrátit nesplácené půjčky. Komise se proto domnívá, že aby byla podpora omezena na minimum, mělo by být případné snížení rizikově vážených aktiv vyplývající z vrácení půjček státu doprovázeno odpovídajícím snížením kapitálu ve výši [10-18] % snížení rizikově vážených aktiv. Snížení kapitálu by mohlo mít podobu srážky z účetní hodnoty půjček vracených státu.
(234)
Komise podotýká, že společnost BIC navrhla, že by v případě vrácení nesplácených půjček mohl subjekt vzniklý spojením zachovat poměr kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] % poskytováním nových úvěrů ekonomice. Komise se domnívá, že by takovéto opatření neomezilo podporu na minimum, a to z níže uvedených důvodů. Za prvé, poměr vlastního kapitálu společnosti BIC před prodejem bude nižší než [10-18] % ke dni prodeje. Jakmile se proto společnost BPN spojí se společností BIC, výše kmenového kapitálu tier 1 v subjektu vzniklém spojením se bezprostředně sníží (jak se odráží v plánu restrukturalizace z ledna 2012). Pokud by měl subjekt vzniklý spojením po sloučení zachovat poměr kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] %, jeho kapitalizace by byla vyšší, než jak předpokládala samotná společnost BIC. Za druhé, plán restrukturalizace z ledna 2012 již zohledňuje nové úvěry pro ekonomiku a za tímto účelem se považuje (velmi vysoká) úroveň kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] % ve společnosti BPN v okamžiku prodeje za dostatečnou. Není proto nutné vyhradit na poskytování nových úvěrů ještě více kapitálu, než se předpokládá v plánu restrukturalizace z ledna 2012. V tomto ohledu hodnotí Komise kladně závazek Portugalska, že poměr kmenového kapitálu tier 1 ve společnosti BPN ke dni prodeje společnosti BIC nebude vyšší než [10-18] % a že v případě převedení nesplácených půjček na stát nebo jakýkoli subjekt ovládaný státem po prodeji převede společnost BIC nebo subjekt vzniklý spojením na stát nebo subjekt ovládaný státem kapitál spojený s těmito půjčkami, a to ve výši [10-18] % rizikově vážených aktiv půjček.
(235)
Ve sdělení o restrukturalizaci se mimoto uvádí, že k omezení podpory na nezbytné minimum je nezbytný zákaz akvizic. V bodě 23 sdělení o restrukturalizaci je výslovně uvedeno, že „podniku by neměly být poskytnuty veřejné zdroje, které by mohly být použity k financování činností, jež narušují trh a nesouvisejí s procesem restrukturalizace. Prostřednictvím státní podpory by se například nemělo financovat nabývání podílů v jiných podnicích nebo nové investice, pokud to pro obnovení životaschopnosti podniku nemá zásadní význam“.
(236)
Komise podotýká, že již v plánu restrukturalizace z ledna 2012 bylo uvedeno, že se subjekt vzniklý spojením stane životaschopným subjektem, který by měl dosáhnout přijatelné návratnosti vlastního kapitálu, a dokonce se očekává, že bude ziskový. Toto obnovení životaschopnosti nezávisí na akvizicích. Komise se naopak domnívá, že zákaz akvizic zajistí, aby kapitál, který se považuje za nezbytný pro restrukturalizaci, zůstal v bance, a tudíž přispěl k obnovení její životaschopnosti. Komise v této souvislosti usuzuje, že závazek Portugalska týkající se vymáhání zákazu akvizic je nezbytný k zajištění slučitelnosti podpory na restrukturalizaci s vnitřním trhem.
(237)
Co se týká vlastního příspěvku, sdělení o restrukturalizaci vyžaduje, aby náklady spojené s restrukturalizací nenesl pouze stát, nýbrž rovněž i minulí investoři banky a bývalí akcionáři. Tento požadavek zajišťuje, aby zachráněné banky nesly přiměřenou odpovědnost za důsledky svého jednání v minulosti, a vytváří odpovídající pobídky s ohledem na jejich budoucí chování.
(238)
V daném případě hodnotí Komise kladně skutečnost, že akcionáři přišli o své podíly v bance bez jakékoli náhrady. Podíleli se proto přiměřeně na sdílení zátěže u banky, jejíž hodnota byla podle odhadu dvou nezávislých subjektů jmenovaných Portugalskem záporná. Komise hodnotí kladně rovněž skutečnost, že se změnilo představenstvo společnosti BPN a v rámci zestátnění bylo nahrazeno.
(239)
Komise však podotýká, že v privatizované bance zůstanou držitelé podřízených dluhopisů v hodnotě 245 milionů EUR, kterým mohou být i nadále vypláceny kupóny.
(240)
Jak je uvedeno v bodě 26 sdělení o restrukturalizaci, „pokud jejich činnosti nevytváří dostatečné zisky, neměly by banky k výplatě odměn za kapitál (vlastní kapitál a podřízený závazek) používat státní podporu“.
(241)
Co se týká období restrukturalizace společnosti BPN, tato společnost nedodržovala politiku Komise týkající se hybridních nástrojů, jak je stanovena v bodě 26 sdělení o restrukturalizaci. Komise v tomto sdělení objasnila, že v kontextu restrukturalizace není volné uvážení při rozhodování o kompenzaci ztrát, tzv. diskreční kompenzace ztrát (například uvolněním rezerv či snížením vlastního kapitálu), ze strany přijímajících bank v zájmu zajištění výplaty dividend a kupónů za nesplacený podřízený dluh v zásadě slučitelné s cílem sdílení nákladů. Komise podotýká, že vyplácení kupónů nedodrželo tuto zásadu a mělo by být vyrovnáno důkladnější restrukturalizací (55).
(242)
Komise se domnívá, že rozsáhlá restrukturalizace banky může být k vyrovnání nedostatečného sdílení zátěže dostatečná.
(243)
Jelikož je však banka nyní prodávána, je zákaz týkající se vyplácení kupónů do 31. prosince 2016 nezbytný k zajištění minimální úrovně sdílení zátěže ze strany držitelů kapitálu banky.
(244)
V tomto ohledu bere Komise na vědomí závazek Portugalska, že s cílem přispět k restrukturalizaci společnosti BPN neuplatní společnost BIC, subjekt vzniklý spojením ani Portugalsko do 31. prosince 2016 práva na koupi ve vztahu k podřízenému dluhu, který společnost BPN vydala přede dnem prodeje.
(245)
Komise podotýká, že protiplnění za každé z opatření podpory, která jsou uvedena v 182. až 185. bodě odůvodnění, a zejména za záruky, kapitálový vklad a převod aktiv na jednotky pro speciální účel, není v souladu s příslušnými sděleními Komise.
(246)
Za státní záruky byla stanovena cena ve výši 20 základních bodů, což je podstatně méně, než je úroveň vyplývající z použití pravidel Komise pro protiplnění za státní záruky za závazky vydané finančními institucemi.
(247)
U kapitálového vkladu do společnosti BPN ve výši 600 milionů EUR, k němuž došlo v únoru 2012, jednoznačně neexistuje protiplnění, které by bylo v souladu se sdělením o rekapitalizaci. Portugalské orgány ve skutečnosti za vložený kapitál žádné protiplnění neočekávají. Kapitál byl vložen s cílem umožnit prodej banky za zápornou cenu.
(248)
Pokud jde o převod aktiv na jednotky pro speciální účel za účetní hodnotu, ačkoli Komise teoreticky uznává, že převod aktiv na tři jednotky pro speciální účel má ochránit životaschopnost společnosti BPN a umožnit její prodej, převod za účetní hodnotu představuje státní podporu, která není v souladu s hlavními požadavky sdělení o znehodnocených aktivech. Převod se zejména uskutečnil za účetní hodnotu, která byla značně vyšší než reálná ekonomická hodnota, a nepředpokládá se žádné protiplnění pro stát. Ve sdělení o znehodnocených aktivech se uznává, že případný nesoulad s jeho hlavními kritérii, včetně kritérií týkajících se stanovení ceny, může vyrovnat důkladná restrukturalizace. Existence důkladné restrukturalizace společnosti BPN je tudíž prvkem, který by mohl Komisi dovolit konstatovat, že opatření je se sdělením o znehodnocených aktivech slučitelné. Převod aktiv na jednotky pro speciální účel by se proto mohl posoudit společně se zbytkem opatření ve prospěch společnosti BPN a jako součást rozsáhlé restrukturalizace.
(249)
V bodě 25 sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že každá odchylka od přiměřeného sdílení nákladů ex ante, k jejímuž udělení mohlo výjimečně dojít v záchranné fázi z důvodů finanční stability, by měla být kompenzována v pozdější fázi restrukturalizace, například formou ustanovení o zpětném získání (tzv. claw-back clauses) a/nebo prostřednictvím rozsáhlejší restrukturalizace, jež bude zahrnovat dodatečná opatření omezující narušení hospodářské soutěže.
(250)
Komise se domnívá, že restrukturalizace společnosti BPN je dostatečně rozsáhlá. Za prvé podotýká, že banka je malá. V důsledku restrukturalizace společnost BPN zanikne jako nezávislá banka. Činnost v oblasti retailového bankovnictví, kterou převezme společnost BIC, má bilanční sumu o 35 % nižší, než byla bilanční suma společnosti BPN před jejím zestátněním. Činnosti nesouvisející s retailovým bankovnictvím byly natrvalo ukončeny.
(251)
Komise proto může vyvodit závěr, že vzhledem k rozsáhlé restrukturalizaci společnosti BPN je sdílení zátěže přiměřené.
6.3.3 Opatření k omezení narušení hospodářské soutěže
(252)
Pokud jde o opatření k omezení narušení hospodářské soutěže, ve sdělení o restrukturalizaci je stanoveno, že povaha a forma takových opatření bude záležet na výši podpory a podmínkách a okolnostech, za kterých byla podpora udělena, a rovněž na vlastnostech trhu či trhů, na kterých bude banka přijímající podporu působit.
(253)
Ačkoli je výše podpory, kterou obdržela společnost BPN, značná, je nutno vzít v úvahu omezenou velikost této společnosti. Jak je uvedeno v bodě 32 sdělení o restrukturalizaci, Komise bude analyzovat pravděpodobné dopady podpory na trhy, na kterých přijímající banka po restrukturalizaci působí. V prvé řadě bude po obnovení životaschopnosti banky přezkoumána její velikost a relativní význam na příslušném trhu či trzích.
(254)
Komise v této souvislosti podotýká, že společnost BPN již nebude stejným hospodářským subjektem jako před zásahem státu (56). Společnost byla zestátněna a prošla důkladnou restrukturalizací. Na trhu bude proto soutěžit mnohem menší banka.
(255)
Podle velikosti bilanční sumy na konci roku 2008 byla společnost BPN sedmou největší finanční institucí v Portugalsku. Od zestátnění se její velikost zmenšila, zejména v důsledku odlivu vkladů. V polovině roku 2011 zaujímala 12. místo s podílem na trhu u vkladů i úvěrů nižším než 1 %. Vklady a úvěry se v období 2008-2011snížily téměř o polovinu.
(256)
Ve svých připomínkách k rozhodnutí ze dne 24. října 2011 Portugalsko za prvé uvedlo, že již před zestátněním měla společnost BPN podíl na trhu ve výši přibližně [1-2] %. Za druhé, po zestátnění byla společnost BPN významně restrukturalizována a její velikost se dále zmenšovala. Za třetí, i po integraci se společností BIC bude mít nový integrovaný subjekt podíl na trhu v Portugalsku nižší než [ 1] %, jelikož podíl společnosti BPN na trhu v současnosti činí přibližně [ 1] % u úvěrů pro zákazníky i u vkladů a podíl společnosti BIC na trhu je v řádu [ 1] % u úvěrů a [ 1] % u vkladů.
(257)
Komise rovněž podotýká, že prodej bankovní činnosti prostřednictvím nabídkového řízení soutěžitelům umožnil získat značku a podnikání společnosti BPN, což omezuje narušení hospodářské soutěže.
(258)
Komise nahlíží příznivě rovněž na dividendovou politiku, jak je popsána v písmeně m) 56. bodu odůvodnění.
(259)
V bodě 44 sdělení o restrukturalizaci je rovněž stanoveno, že by banky neměly uvádět státní podporu jako konkurenční výhodu při uvádění svých finančních nabídek na trh. Komise hodnotí kladně závazek Portugalska, že společnost BIC nebude ve svých marketingových kampaních a sděleních pro investory odkazovat na využití státní podpory.
(260)
Ve svém rozhodnutí ze dne 24. října 2011 vyslovila Komise pochybnosti, pokud jde o to, zda byla plánovaná opatření dostatečná, vezme-li se v úvahu značná výše podpory a skutečnost, že ve prospěch společnosti BPN byla provedena opatření týkající se rekapitalizace, záruk a záchrany znehodnocených aktiv, za něž nebylo poskytnuto žádné protiplnění v souladu s požadavky příslušných sdělení.
(261)
Komise zejména podotýká, že banka bude působit na trhu s počátečním poměrem kmenového kapitálu tier 1 ve výši [10-18] %, což zdaleka přesahuje minimální úroveň ve výši 9 % požadovanou na konci roku 2011 a 10 % na konci roku 2012.
(262)
Společnost BIC mimoto požadovala právo prodat zpět do […] měsíců půjčky, které nejsou spláceny nejméně […] dnů (do výše […] % celkové nominální hodnoty úvěrového portfolia). Požadovala rovněž zachování podpory likvidity poskytované společností CGD ve dvou formách. První z nich je zachování úvěrové linky pro program obchodních cenných papírů ve výši [150-500] milionů EUR se státní zárukou po dobu tří let a závazek společnosti CGD zachovat podmínky úvěrové linky do […]. Druhou je nová úvěrová linka ve výši [150-350] milionů EUR, kterou má společnost CGD poskytnout jako náhradu za pokles vkladů pod 1,8 miliardy EUR, s protiplněním ve výši sazby Euribor +[…] základních bodů.
(263)
To by mělo zajistit, aby subjekt vzniklý spojením nevyužil státní podporu k růstu na úkor konkurentů a aby bylo náležitě omezeno narušení hospodářské soutěže způsobené podporou.
(264)
Vzhledem k napjaté situaci na trhu a přísným podmínkám, které Portugalsko uložilo bankovnímu sektoru v důsledku událostí, jež vedly k podpisu memoranda o porozumění, se Komise domnívá, že tyto úvěrové linky na likviditu by významně ovlivnily rozsah, v jakém bude moci subjekt vzniklý spojením soutěžit na trhu s ostatními účastníky, kteří státní podporu neobdrželi.
(265)
Státní podporu lze proto prohlásit za slučitelnou pouze tehdy, pokud jsou zavedena dostatečná opatření, která zajišťují, aby státní podpora nebyla využita na úkor konkurentů, z nichž někteří podobnou veřejnou podporu neobdrželi. Pro banky, které obdržely veřejnou podporu, a banky, které takovouto podporu neobdržely, by měly i nadále platit rovné podmínky. Státní podpora by neměla oslabit pobídky těch subjektů, které neobdržely podporu, k soutěži, investicím a inovacím, ani vytvářet překážky vstupu, jež by mohly narušovat přeshraniční činnost.
(266)
Je nutné zajistit, aby subjekt vzniklý spojením nevyužíval konkurenční výhodu vyplývající z přesunu rizika likvidity na stát a z poskytnutí kapitálu.
(267)
Komise se za prvé domnívá, že v zájmu omezení narušení hospodářské soutěže vyplývajícího ze skutečnosti, že banka bude mít kapitál přesahující minimální požadavek (viz 261. bod odůvodnění), by mělo být snížení rizikově vážených aktiv v souvislosti s vrácením půjček státu doprovázeno odpovídajícím snížením kapitálu. Závazek Portugalska ohledně maximální výše kapitálu ve společnosti BPN je proto nezbytný, aby byla zajištěna slučitelnost podpory na restrukturalizaci s vnitřním trhem.
(268)
Komise se za druhé domnívá, že by doba trvání úvěrové linky ve výši [150-500] milionů EUR spojené s programem obchodních cenných papírů společnosti BPN měla být omezena na dobu […] let. Protiplnění za druhou úvěrovou linku na likviditu by se navíc mělo přiblížit tržním podmínkám a být stanoveno se sazbou Euribor +[…] základních bodů. Portugalsko by si současně mělo do dne 31. prosince 2016 před poskytnutím úvěrových linek nebo záruk ze strany společnosti CGD nebo státu vyžádat předběžný souhlas Komise, aby bylo zajištěno, že se tato omezení nebudou obcházet. V této souvislosti bere Komise na vědomí závazky Portugalska ohledně úvěrových linek na likviditu; tyto závazky jsou nezbytné k zajištění slučitelnosti podpory na restrukturalizaci s vnitřním trhem.
(269)
Sdělení o restrukturalizaci za třetí spojuje s narušením hospodářské soutěže také zákaz akvizic. V bodech 39 a 40 sdělení je objasněno, že „státní podpora nesmí být použita na úkor soutěžitelů, kteří podobnou veřejnou podporu nedostávají“, a že „banky by neměly použít státní podporu na akvizice konkurenčních podniků“. Komise vítá závazek Portugalska uvedený v 236. bodě odůvodnění, že bude do dne 31. prosince 2016 vymáhat zákaz akvizic.
(270)
Nárok společnosti BIC vrátit státu nesplácené půjčky by měl skončit ke dni […], a nikoli […] měsíců ode dne prodeje. Komise má za to, že společnost BIC měla možnost přezkoumat půjčky společnosti BPN v době od zahájení nabídkového řízení, a zejména po podepsání rámcové smlouvy dne 9. prosince 2011. Mimoto již bylo úvěrové portfolio dvakrát vyčištěno: převodem nejhorších půjček na jednotky pro speciální účel v prosinci 2010 a následně tím, že společnost BIC jako kupující požadovala právo vrátit státu dodatečné částky půjček, aby bylo dosaženo poměru úvěrů k vkladům ve výši [110-150] %.
(271)
Komise podotýká, že další možnost vrácení poskytuje společnosti BIC ochranu před rizikem zhoršení ekonomické situace. Jakékoli následné „nesplácení“ by se vší pravděpodobností odráželo zhoršení ekonomické situace, a ovlivnilo tudíž nepříznivě celý bankovní sektor. Nárok společnosti BIC vrátit nesplácené půjčky státu narušuje hospodářskou soutěž, jelikož ostatní banky tuto možnost mít nebudou. Lhůta pro vrácení by proto měla být zkrácena maximálně do […]. V této souvislosti Komise vítá závazek Portugalska, že lhůtu stanovenou na […] dodrží.
6.3.4 Závěr
(272)
Budou-li náležitě provedeny veškeré závazky popsané v oddíle 5.2, poskytuje plán restrukturalizace z ledna 2012 dostatečné důkazy, že je obnovena dlouhodobá životaschopnost subjektu vzniklého spojením, že je dosaženo dostatečného sdílení zátěže a že byla přijata přiměřená opatření k omezení neoprávněného narušení hospodářské soutěže. Komise proto může prohlásit, že plán restrukturalizace z ledna 2012 je v souladu se sdělením o restrukturalizaci.
6.3.5 Monitorování
(273)
V bodě 46 sdělení o restrukturalizaci se uvádí, že aby bylo možno ověřit, že je plán restrukturalizace řádně prováděn, jsou zapotřebí pravidelné podrobné zprávy podávané členským státem. Portugalsko by proto mělo předkládat Komisi takovéto zprávy co šest měsíců počínaje datem tohoto rozhodnutí.
7. Závěr
(274)
Komise lituje, že Portugalsko poskytlo protiprávně státní podporu uvedenou v oddíle 6.1.2 „Vyčíslení státní podpory“ v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy. Tuto podporu spolu s ostatními opatřeními podpory posuzovanými v tomto rozhodnutí však lze považovat za slučitelnou, budou-li dodrženy závazky popsané v oddíle 5.2,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Níže uvedená opatření, která provedlo Portugalsko, představují státní podporu:
a)
půjčky poskytnuté společností CGD před zestátněním;
b)
půjčky a úvěrové linky na likviditu poskytnuté společností CGD společnosti BPN po zestátnění a před uskutečněním prodeje, a to s výslovnou státní zárukou, či bez takovéto záruky;
c)
převod aktiv ze společnosti BPN na jednotky pro speciální účel za účetní hodnotu před uskutečněním prodeje a posléze;
d)
navýšení kapitálu státem dne 15. února 2012;
e)
úvěrové linky na likviditu, které má společnost CGD poskytnout subjektu vzniklému spojením, jak požaduje společnost BIC;
f)
právo společnosti BIC převést vklady s cenou nad […] základních bodů na stát, nebo získat od státu protiplnění za tento rozdíl a
g)
převod nákladů spojených se soudními spory na stát.
2. Opatření podpory stanovená v odstavci 1 jsou ve světle závazků uvedených v oddíle 5.2 slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 2
Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Portugalsko Komisi informace o opatřeních přijatých k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Portugalsko mimoto předkládá podrobné zprávy o opatřeních přijatých k dosažení souladu s tímto rozhodnutím, a to počínaje uplynutím šesti měsíců od data tohoto rozhodnutí.
Článek 3
Toto rozhodnutí je určeno Portugalské republice.
V Bruselu dne 27. března 2012.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 27 marca 2012 r.
w sprawie środków nr SA. 26909 (2011/C) wdrożonych przez Portugalię na rzecz restrukturyzacji Banco Português de Negócios (BPN)
(notyfikowana jako dokument nr C(2012) 2043)
(Jedynie tekst w języku portugalskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2012/660/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (1) zgodnie z przywołanym art. 108 ust. 2 Traktatu i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
1. Procedura
(1)
W dniu 2 listopada 2008 r. rząd Portugalii zatwierdził projekt ustawy w sprawie nacjonalizacji udziałów stanowiących kapitał podstawowy Banco Português de Negócios, S.A. (zwanego dalej „BPN” lub „bankiem”). Ustawę tę opublikowano w dniu 11 listopada 2008 r. jako ustawę nr 62-A/2008 („ustawa w sprawie nacjonalizacji”). Do nacjonalizacji BPN doszło w dniu 12 listopada po cenie zerowej.
(2)
W dniu 5 listopada 2008 r. władze portugalskie poinformowały Komisję o zatwierdzeniu projektu ustawy przez rząd Portugalii. W dniach 11 i 13 listopada 2008 r. poinformowały one Komisję o publikacji ustawy w sprawie nacjonalizacji.
(3)
Komisja natychmiast zażądała przedstawienia dalszych informacji na temat wszelkich środków pomocy państwa, które mają zostać udzielone BPN w ramach procedury nacjonalizacji, oraz przedstawienia planu restrukturyzacji BPN.
(4)
Portugalia nie zgłosiła wcześniej żadnego ze środków przyznanych BPN przez państwo. Portugalia poinformowała Komisję o tych środkach ze znacznym opóźnieniem, dopiero po wielokrotnych wezwaniach, aby to uczyniła.
(5)
W tym kontekście w dniu 14 listopada 2008 r. Komisja wystosowała wezwania do udzielenia informacji dotyczących szczególnych środków pomocy państwa przyznanych BPN oraz do przedstawienia planu restrukturyzacji. Następnie w dniach 5 stycznia oraz 23 i 29 kwietnia 2009 r. Komisja wysłała ponaglenia.
(6)
Władze portugalskie odpowiedziały na wezwania do udzielenia informacji w dniach 8 stycznia, 28 kwietnia i 23 czerwca 2009 r., nie udzielając informacji dotyczących specjalnych środków pomocy państwa na rzecz BPN ani nie dostarczając planu restrukturyzacji. W piśmie z dnia 23 czerwca 2009 r. władze portugalskie wskazały, że rozważają możliwość rozdzielenia aktywów BPN i sprzedaży banku.
(7)
Komisja powtórzyła wezwanie do udzielenia informacji w dniach 17 lipca, 4 i 14 września oraz 30 listopada 2009 r., a także 5 lutego i 16 marca 2010 r.
(8)
Władze portugalskie udzieliły odpowiedzi w dniu 14 sierpnia 2009 r., wskazując, że zabezpieczone gwarancją państwa papiery komercyjne o łącznej wartości 2 mld EUR miały zostać wyemitowane przez BPN i subskrybowane przez Caixa Geral de Depósitos („CGD”). Według władz portugalskich gwarancja wynikała bezpośrednio z ustawy w sprawie nacjonalizacji, a zatem nie mogła stanowić pomocy państwa. W dniu 12 października 2009 r. władze portugalskie przesłały dalsze informacje dotyczące interwencji ze strony CGD i państwa. Władze portugalskie przedstawiły dodatkowe informacje w dniach 21 listopada 2009 r., 17 i 18 lutego oraz 31 marca 2010 r.
(9)
Po spotkaniu z władzami portugalskimi w dniu 16 czerwca 2010 r. dnia 12 sierpnia 2010 r. Komisja ponownie wezwała władze portugalskie między innymi do niezwłocznego przedstawienia planu restrukturyzacji BPN. Ponieważ nie przedstawiono takiego planu, w dniu 31 sierpnia 2010 r. Komisja przesłała oficjalne ponaglenie na podstawie art. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (obecnie art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej) (2).
(10)
W dniu 14 września 2010 r. władze portugalskie przesłały dokument zatytułowany „Memorando: a nacionalização, a reestruturação e a reprivatização projectada do Banco Português de Negócios, SA” (zwany dalej „memorandum z dnia 14 września 2010 r.”), w którym przedstawiono plan restrukturyzacji BPN i główne elementy procesu prywatyzacji.
(11)
Ustaliwszy, iż w memorandum z dnia 14 września 2010 r. nadal brakuje pewnych informacji, w dniu 29 września 2010 r. Komisja przesłała pismo, w którym wezwała władze portugalskie do przedstawienia dodatkowych informacji. W wiadomości e-mail z dnia 15 listopada 2010 r. władze portugalskie zwróciły się o przedłużenie terminu na udzielenie odpowiedzi, na co Komisja wyraziła zgodę pismem z dnia 18 listopada 2010 r. Władze portugalskie przekazały dodatkowe wyjaśnienia pismem z dnia 26 listopada 2010 r. oraz w wiadomości e-mail z dnia 25 stycznia 2011 r.
(12)
W dniu 16 lutego 2011 r. Komisja wezwała do wyjaśnienia szeregu punktów oraz do przedstawienia dalszych danych. Władze portugalskie udzieliły odpowiedzi w dniu 16 marca 2011 r.
(13)
W ramach spotkań poprzedzających podpisanie w dniu 17 maja 2011 r. protokołu ustaleń (3) (zwanego dalej „protokołem ustaleń”) między Portugalią a Międzynarodowym Funduszem Walutowym, Europejskim Bankiem Centralnym i Komisją Europejską Komisja odbyła spotkanie z zarządem BPN w dniu 27 kwietnia 2011 r. W protokole ustaleń przewidziano sprzedaż BPN do końca lipca 2011 r. Dlatego też w dniu 20 maja 2011 r. Komisja przesłała wezwania do udzielenia informacji na temat restrukturyzacji banku i planowanego procesu sprzedaży. Ponieważ władze portugalskie nie udzieliły żadnej odpowiedzi, w dniu 8 lipca 2011 r. przesłano ponaglenie wraz z dodatkowym wezwaniem do udzielenia informacji w związku z doniesieniami prasowymi dotyczącymi dalszych środków państwowych przekazanych BPN w formie gwarancji państwa. W dniu 5 sierpnia 2011 r. władze portugalskie przedstawiły przegląd procesu prywatyzacji.
(14)
W dniu 10 sierpnia 2011 r. Komisja odbyła spotkanie z władzami portugalskimi. W trakcie spotkania i później w dniu 28 sierpnia 2011 r. władze portugalskie przekazały Komisji dodatkowe informacje. Komisja otrzymała dalsze informacje w dniach 14 września i 14 października 2011 r.
(15)
Decyzją z dnia 24 października 2011 r. („decyzja z dnia 24 października 2011 r.”) Komisja wszczęła postępowanie przewidziane w art. 108 ust. 2 Traktatu pod numerem sprawy SA.26909 w odniesieniu do domniemanej pomocy przyznanej BPN i Banco BIC Português S.A. („BIC”) (4).
(16)
Decyzję z dnia 24 października 2011 r. opublikowano w dniu 20 grudnia 2011 r. Żadne uwagi stron trzecich nie wpłynęły w terminie wynoszącym jeden miesiąc.
(17)
W dniu 9 grudnia 2011 r. Portugalia przekazała Komisji umowę ramową zawartą między BIC a władzami portugalskimi w tym samym dniu (zwaną dalej „umową ramową”).
(18)
W dniu 20 stycznia 2012 r. Portugalia przekazała swoją odpowiedź na uwagi zawarte w decyzji z dnia 24 października 2011 r. Tego samego dnia władze portugalskie przekazały również dodatkowe informacje, w tym nowy plan restrukturyzacji BPN (zwany dalej „planem restrukturyzacji ze stycznia 2012 r.”) oraz odpowiedź na dodatkowe pytania, które Komisja zadała w dniu 21 grudnia 2011 r. w odniesieniu do umowy ramowej. W dniu 3 lutego 2012 r. informacje te uzupełniono o plan operacyjny i przywrócenia rentowności sporządzony przez BIC, który dalej do celów niniejszej decyzji uznaje się za integralną część planu restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. Dalsze informacje przedstawiono w dniach 10, 17 i 23 lutego 2012 r. w odpowiedzi na dodatkowe pytania, które Komisja skierowała do władz portugalskich w dniach 8, 14 i 17 lutego 2012 r. W dniu 16 marca 2012 r. Portugalia przedstawiła Komisji serię zobowiązań.
(19)
Podczas postępowania miały miejsce liczne wymiany informacji, telekonferencje i spotkania między państwem portugalskim, BPN i Komisją.
2. Opis beneficjentów i środków pomocy
2.1 Beneficjent i jego trudności
(20)
BPN jest instytucją finansową z siedzibą w Portugalii świadczącą szeroki zakres usług bankowych. BPN znacjonalizowano w dniu 11 listopada 2008 r. i wówczas bank posiadał sieć obejmującą 213 oddziałów (z czego 4 we Francji), około 2 200 pracowników, zaś łączna wartość jego aktywów wynosiła 6,6 mld EUR, co stanowiło około 2 % wartości wszystkich aktywów portugalskiego sektora bankowości detalicznej.
(21)
Według władz portugalskich (5) od lata 2008 r. BPN miał problemy z płynnością, a w dniu 18 lipca 2008 r. agencja ratingowa Moody’s obniżyła jego rating z Baa1 do Baa3 (6). Chociaż pod koniec sierpnia BPN wykazywał nadwyżkę płynności w wysokości 316 mln EUR, do dnia 22 października 2008 r. odnotował poważny niedobór płynności w wysokości 831 mln EUR, a jego rachunek depozytowy w Banku Portugalii („BP”) odbiegał znacznie od średnich kwot, które musiałby utrzymać, aby spełniać limity ustanowione w przepisach. Na tym etapie w październiku 2008 r. podjęto szereg inicjatyw, aby bank mógł przezwyciężyć problemy z płynnością, których doświadczał, oraz aby zapobiec zaleganiu z płatnościami, w szczególności za sprawą przyznania szczególnej pomocy w zakresie płynności w postaci kredytów oraz za sprawą innych operacji dokonanych przez BP oraz przez będące własnością państwa CGD (7).
(22)
Z uwagi na wielkość łącznych strat BPN władze portugalskie uznały, iż w świetle „wysokiego ryzyka, na jakie narażone byłyby [BP i CGD]” przyznanie dalszej pomocy na utrzymanie płynności finansowej jest niewykonalne (8). Akcjonariusze BPN przedstawili plan, który rząd uznał jednak za niewykonalny na podstawie opinii BP wydanej w dniu 30 października 2008 r. Ponieważ BPN nie spełniał już wymogów dotyczących wypłacalności ze względu na wysoki poziom utraty wartości (9), rząd przedstawił Parlamentowi wniosek w sprawie nacjonalizacji BPN po cenie zerowej (10). Wniosek ten zatwierdzono w dniu 11 listopada 2008 r. ustawą nr 62-A/2008 („ustawa w sprawie nacjonalizacji”).
(23)
Według władz portugalskich utrata wartości wynikała z nieprawidłowości i nielegalnych praktyk wykrytych przez BP i w ramach audytów zewnętrznych przeprowadzonych w czerwcu 2008 r., które następnie opisano w sprawozdaniu BP z 2009 r. jako stanowiące „stałe i umyślne przypadki nadużyć dokonywane na najwyższym szczeblu zarządu grupy” (11). Praktyki te doprowadziły do wszczęcia dochodzeń i szeregu postępowań w sprawie naruszenia administracyjnego („processos de contra-ordenação”) oraz do wniesienia skargi do Biura Prokuratora Generalnego Republiki.
(24)
Na mocy ustawy w sprawie nacjonalizacji CGD powierzono zadanie polegające na zarządzaniu BPN, mianowaniu członków organów zarządzających BPN oraz ustanowieniu celów w zakresie zarządzania BPN w terminie 60 dni od daty nacjonalizacji. Ponadto w ustawie w sprawie nacjonalizacji przewidziano również, że wszelkie środki pomocy w uzyskaniu kredytu lub wsparcia płynności podjęte przez CGD „na rzecz BPN w związku z nacjonalizacją lub w zastępstwie państwa (…) zabezpiecza się gwarancją państwa” (12).
2.2 Środki w zakresie wsparcia finansowego przyznane przed nacjonalizacją
(25)
Przed nacjonalizacją w listopadzie 2008 r. BPN skorzystał już z szeregu środków wsparcia finansowego opisanych przez władze portugalskie jako „specjalne środki w zakresie pomocy na utrzymanie płynności” (13). W dniu 17 lutego 2010 r. władze portugalskie poinformowały Komisję, że w okresie do dnia 30 października 2008 r. BPN otrzymał specjalne środki wsparcia płynności zarówno od CGD, jak i BP na łączną kwotę 501,6 mln EUR, na które składały się cztery kredyty udzielone BPN przez CGD na łączną kwotę 315 mln EUR (14) i awaryjne wsparcie płynnościowe przyznane w październiku 2008 r. przez BP na łączną kwotę 186,6 mln EUR (15).
(26)
Chociaż BP otrzymał zwrot środków po nacjonalizacji, spłata czterech kredytów udzielonych przez CGD nastąpiła dopiero w dniu 9 marca 2009 r. wraz z emisją pierwszego papieru komercyjnego przez BPN.
2.3 Środki wsparcia finansowego po nacjonalizacji
(27)
W marcu 2009 r. BPN wyemitował papiery komercyjne z gwarancją subskrypcji przez CGD oraz gwarancją państwa na łączną kwotę 2 mld EUR. O przedmiotowych gwarancjach państwa poinformowano Komisję dopiero w dniu 14 sierpnia 2009 r.
(28)
W piśmie z dnia 17 lutego 2010 r. władze portugalskie wspomniały również, że w dniu 27 października 2009 r. upoważniono CGD do subskrypcji kolejnych papierów komercyjnych zabezpieczonych gwarancją państwa na kwotę 1 mld EUR. Następnie w wiadomości e-mail z dnia 14 czerwca 2010 r. Komisja otrzymała dalsze informacje, zgodnie z którymi łączna wartość gwarancji państwa na zabezpieczenie papierów komercyjnych wyemitowanych przez BPN i subskrybowanych przez CGD wzrosła do 4 mld EUR, ponieważ w kwietniu 2010 r. zorganizowano trzecią emisję papierów komercyjnych BPN, które CGD subskrybowało na kwotę 1 mld EUR.
(29)
W tym kontekście należy zauważyć, że od momentu nacjonalizacji w listopadzie 2008 r. do czerwca 2011 r. BPN stale korzystał z instrumentów kredytowych rynku pieniężnego przyznanych mu przez CGD. W dniu 28 lutego 2009 r. kwoty należne CGD ze strony BPN w ramach tych instrumentów krótkoterminowych osiągnęły wartość w przybliżeniu 2,2 mld EUR. Z danych przedstawionych przez władze portugalskie wynika, że kwoty te zmniejszono poprzez emisję papierów komercyjnych, o których mowa w pkt (27) i (28) (16).
(30)
Do czerwca 2011 r. wartość ekspozycji BPN wobec CGD w instrumentach rynku pieniężnego wynosiła w przybliżeniu 1 mld EUR. Mimo że dokonywano codziennego finansowania, zdaniem władz portugalskich miało ono charakter strukturalny o dłuższych terminach zapadalności (17) i również zostało zastąpione czwartą, ostatnią emisją papierów komercyjnych z czerwca 2011 r. w ramach rozpoczęcia dwóch emisji - każda o wartości 500 mln EUR.
(31)
Z danych dostarczonych przez władze portugalskie w dniu 3 lutego 2012 r. wynika, że pozostająca kwota należna CGD ze strony BPN (oprócz emisji papierów komercyjnych) wynosiła 433,7 mln EUR w dniu 31 grudnia 2011 r. i 232 mln EUR w dniu 31 stycznia 2012 r.
Tabela 1
Przegląd płynności uzyskanej przez BPN od CGD, stan na dzień 31 grudnia 2011 r.
Zabezpieczone bezpośrednią gwarancją państwa
Kredyty udzielone przez CGD
(niezabezpieczone bezpośrednią gwarancją państwa)
Ogółem
BPN
1 400 000 000,00
433 732 654,56
1 833 732 654,56
Spółki celowe (18)
3 100 000 000,00
795 111 660,00
3 895 111 660,00
Ogółem
4 500 000 000,00
1 228 844 314,56
5 728 844 314,56
Źródło: Władze portugalskie
(32)
Należy zauważyć, że na mocy art. 2 ust. 9 ustawy w sprawie nacjonalizacji wszystkie linie kredytowe lub instrumenty płynnościowe zaoferowane BPN przez CGD w kontekście nacjonalizacji mają być objęte gwarancją państwa portugalskiego.
(33)
Oczywiste jest zatem, że wszystkie kwoty zawarte w tabeli 1 powyżej były objęte gwarancją państwa zgodnie z art. 2 ust. 9 ustawy w sprawie nacjonalizacji oraz różnymi postanowieniami wydanymi przez Sekretarza Stanu ds. Skarbu Państwa i Finansów. Wynagrodzenie z tytułu gwarancji państwa ustalono na poziomie 0,2 % rocznie.
2.4 Restrukturyzacja BPN
(34)
W dniu 16 września 2010 r. władze portugalskie przesłały Komisji wstępny plan restrukturyzacji z dnia 13 września 2010 r. (zwany dalej „planem restrukturyzacji z 2010 r.”).
(35)
W planie tym władze portugalskie wyjaśniły swój zamiar podziału BPN na bank zachowujący dobre aktywa i na bank likwidujący złe aktywa, a następnie podjęcia próby sprzedaży banku zachowującego dobre aktywa.
(36)
Państwo chciało dokonać sprzedaży „banku zachowującego dobre aktywa” BPN S.A., który miał być wyłącznie bankiem detalicznym, w ramach procedury otwartej. Procedura ta miała zostać przeprowadzona na podstawie zaproszenia do wyrażenia zainteresowania, którego specyfikacje („Caderno de Encargos”) władze portugalskie zatwierdziły w dniu 16 sierpnia 2010 r. (19).
(37)
W ramach planu restrukturyzacji z 2010 r. szereg aktywów i pasywów BPN miało pozostać poza zakresem reprywatyzacji i miały one zostać przeniesione do trzech nowych spółek celowych - Parvalorem, Parups oraz Parparticipadas. Przedmiotowe spółki celowe miałyby na początku pozostać częścią BPN, a po sprzedaży zostałyby przekazane państwu. Pożyczki i kredyty zostałyby przeniesione do Parvalorem, nieruchomości i fundusze inwestycyjne do Parups, a jednostki zależne do Parparticipadas. Władze portugalskie wyceniły łączną wartość aktywów, które miały zostać przeniesione do spółek celowych, na kwotę 3 885 mln EUR, z czego 2 507 mln EUR przeniesiono do Parvalorem, 1 228 mln EUR do Parups i 150 mln EUR do Parparticipadas.
(38)
Kredyty przeniesiono według wartości nominalnej, jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych, papiery wartościowe i nieruchomości miały zostać przekazane po cenie zakupu, natomiast przedsiębiorstwa będące własnością BPN - według ich wartości księgowej. Władze portugalskie oszacowały, że łącznie utrata wartości na grudzień 2010 r. wynosiła 1 798 mln EUR, na co składały się następujące elementy: (i) kredyty: 1 474 mln EUR; (ii) nieruchomości: 16 mln EUR; (iii) jednostki uczestnictwa funduszy inwestycyjnych: 247 mln EUR; oraz (iv) papiery wartościowe: 61 mln EUR. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez władze portugalskie w dniu 20 stycznia 2012 r. aktywa te przeniesiono do spółek celowych w dniach 23 i 30 grudnia 2010 r. (20). Spółki celowe pozostały jednak częścią BPN do dnia 15 lutego 2012 r., kiedy to usunięto je z BPN i przeniesiono do innego przedsiębiorstwa kontrolowanego przez państwo.
(39)
Według władz portugalskich przeniesienia aktywów do spółek celowych dokonano na podstawie obiektywnych kryteriów, uwzględniając wielkość utraty wartości oraz fakt, że określone rodzaje działalności nie miały podstawowego znaczenia dla BPN po nacjonalizacji (kredyt konsumencki, bank inwestycyjny, zarządzanie aktywami, zarządzanie funduszami inwestycyjnymi, działalność ubezpieczeniowa i międzynarodowa). BPN miał stać się bankiem czysto detalicznym o zmniejszonej ekspozycji na niepewność finansowania hurtowego.
(40)
Spółki celowe sfinansowały nabycie aktywów za pomocą dwóch linii finansowania na kwotę 3 895 mln EUR, na które składały się obligacje zabezpieczone gwarancją państwa na kwotę 3 100 mln EUR nabyte przez CGD oraz kredyty udzielone przez CGD zabezpieczone aktywami na łączną wartość 795 mln EUR. Dzięki przychodom ze sprzedaży aktywów spółkom celowym BPN mógł spłacić 3 900 mln EUR środków finansowania, które uzyskał od CGD, tj. papiery komercyjne na kwotę 3 600 mld EUR z początkowej kwoty 4 mld EUR (co oznacza, że gwarantowane przez państwo papiery komercyjne na kwotę 400 mln EUR pozostałyby niespłacone przez BPN), a także kredyty krótkoterminowe na rynku pieniężnym na kwotę 300 mln EUR.
(41)
Po przeniesieniu aktywów suma bilansowa BPN zmniejszyła się o około 30 %.
(42)
Zgodnie z informacjami uzyskanymi od władz portugalskich, aby umożliwić BPN spełnienie wymogów prawnych i regulacyjnych (tj. osiągnięcie kapitału podstawowego Tier I w wysokości 9 % wymaganego na 2011 r. (21)) oraz biorąc pod uwagę fakt, że po przeniesieniu aktywów do spółek celowych kapitał własny BPN nadal byłby ujemny, państwo musiałoby dokapitalizować BPN kwotą około 417 mln EUR (22).
(43)
Na podstawie wycen przeprowadzonych przez konsultantów będących stroną trzecią, tj. Deloitte ([…] (23) mln EUR) i Deutsche Bank ([…] mln EUR), cenę podstawową dla BPN (z wyłączeniem aktywów, które miały zostać przeniesione do spółek celowych) ustalono w zaproszeniu do składania ofert opublikowanym przez Portugalię na kwotę 171,1 mln EUR. W międzyczasie nowy, ustanowiony przez CGD zarząd BPN rozpoczął proces restrukturyzacji banku. W okresie od grudnia 2008 r. do grudnia 2010 r. zmniejszono koszty operacyjne o [1-10] %; działalność BPN ograniczono w celu stworzenia banku w pełni skoncentrowanego na detalicznej bankowości komercyjnej. To ograniczenie działalności częściowo wynikało ze spadku depozytów w następstwie nacjonalizacji, ale również z przeniesienia aktywów do trzech spółek celowych. Dzięki zastosowaniu tych środków w 2010 r. ograniczono straty do [50-150] mln EUR, w porównaniu z [150-250] mln EUR w 2009 r. Z początkiem 2009 r. nowy zarząd, chcąc poprawić wizerunek banku i rozszerzyć ofertę produktów, przystąpił do wprowadzania […] nowych produktów i realizacji nowych kampanii. Nowy zarząd podjął również działania na rzecz udoskonalenia systemów zarządzania ryzykiem i kontroli wewnętrznej banku.
(44)
W odpowiedzi na pierwsze dwa wezwania do prywatyzacji nie zgłosiły się żadne zainteresowane strony w terminach do dnia 30 września i 30 listopada 2010 r.
(45)
W związku z niepowodzeniem procedury przetargowej w styczniu 2011 r. Portugalia poinformowała o zamiarze restrukturyzacji BPN w celu zwiększenia jego niezależności od CGD poprzez powołanie nowej rady dyrektorów niezależnej od CGD. Portugalia starała się również przyspieszyć przywrócenie normalnego funkcjonowania BPN poprzez przedefiniowanie marki i identyfikacji wizualnej banku oraz poprzez wzmocnienie planu naprawczego za pomocą cięć kosztów i zwiększenia dynamiki handlowej. Pomimo wystosowania szeregu wezwań Komisja nie otrzymała jednak żadnego aktualnego planu restrukturyzacji.
(46)
W protokole ustaleń z dnia 17 maja 2011 r. rząd zobowiązał się do rozpoczęcia nowego procesu prywatyzacji.
(47)
W przedmiotowym protokole ustaleń władze portugalskie zobowiązały się do „rozpoczęcia procedury sprzedaży Banco Português de Negócios (BPN) w trybie przyspieszonym oraz bez ustalonej ceny minimalnej. W tym celu przedstawia się Komisji nowy plan do zatwierdzenia zgodnie z regułami konkurencji. Nabywca ma zostać znaleziony najpóźniej do końca lipca 2011 r. Aby ułatwić sprzedaż, trzy istniejące spółki celowe posiadające aktywa zagrożone i niezwiązane z podstawową działalnością BPN oddzielono od BPN oraz umożliwiono przeniesienie większej liczby aktywów do tych spółek w ramach negocjacji z potencjalnymi nabywcami. BPN wprowadza również kolejny program obejmujący ambitniejsze środki w zakresie cięcia kosztów w celu zwiększenia swojej atrakcyjności dla inwestorów. Po znalezieniu rozwiązania zabezpieczone gwarancjami państwa wierzytelności CGD wobec BPN oraz wszystkie powiązane spółki celowe zostaną przejęte przez państwo zgodnie z harmonogramem, który zostanie wówczas ustalony” (24).
(48)
Na początku maja 2011 r. podjęto trzecią próbę prywatyzacji bez ustalonej ceny minimalnej w celu znalezienia nabywcy BPN do dnia 31 lipca 2011 r., jak uzgodniono w protokole ustaleń.
(49)
Przeprowadzono procedurę przetargową, w trakcie której nawiązano kontakty z potencjalnymi zainteresowanymi nabywcami. Sporządzono również przegląd możliwości inwestycyjnych („IOO” - Investment Opportunity Overview). Zgodnie z IOO zainteresowane strony musiały przedstawić ofertę obejmującą do 100 % udziałów BPN, mogły jednak wnioskować o usunięcie z bilansu BPN dodatkowych aktywów i pasywów. Mogły one również wnosić o przygotowanie scenariuszy zakładających większe dokapitalizowanie. BPN podpisał z potencjalnymi oferentami memorandum regulujące zasady postępowania, co umożliwiło im dostęp do pomieszczenia do przeglądania danych utworzonego w dniu 15 czerwca 2011 r. na okres pięciu tygodni.
(50)
Do dnia 20 lipca 2011 r. złożono cztery wiążące oferty. Rady dyrektorów CGD i BPN dokonały analizy tych ofert i przedstawiły swoją opinię akcjonariuszowi, tj. państwu, do dnia 25 lipca 2011 r.
(51)
Odrzucono trzech z czterech oferentów, którzy przedstawili wiążące oferty. Według władz portugalskich dwóch oferentów (Montepio i Aníbal Ribeiro) nie spełniało wymogów memorandum podpisanego z BPN (25). Oferta Montepio nie dotyczyła nabycia udziałów BPN, a jedynie wybranych aktywów i pasywów, natomiast Aníbal Ribeiro nie przedstawił wystarczających dowodów na posiadanie zdolności kierowniczych i finansowych pozwalających na prowadzenie banku. Trzecia oferta, przedstawiona przez NEI (26), spełniała wymogi memorandum, nie zawierała jednak wystarczających dowodów na posiadanie zdolności pozwalających na prowadzenie banku ani na posiadanie zdolności finansowej do przejęcia przyszłych potrzeb kapitałowych BPN.
(52)
Na podstawie jedynej ważnej oferty przedstawionej w ramach procedury przetargowej, którą złożył BIC w dniu 20 lipca 2011 r. („oferta BIC z dnia 20 lipca 2011 r.”), w dniu 31 lipca 2011 r. rząd podjął decyzję o kontynuowaniu wyłącznych negocjacji z BIC.
(53)
BIC otrzymał od BP zezwolenie na prowadzenie działalności w zakresie bankowości komercyjnej w dniu 9 października 2007 r., a w maju 2008 r. faktycznie rozpoczął działalność, koncentrując się głównie na obszarach bankowości korporacyjnej i prywatnej. Główni akcjonariusze BIC to grupa inwestorów z Angoli, a także udziałowcy portugalscy, tacy jak Amorim Projectos SGPS, SA (posiadające udział w wysokości 25 %). Według stanu na grudzień 2010 r. obrót BIC wynosił 389 mln EUR, przy czym łączna wartość aktywów wynosiła 1 mld EUR, natomiast na dzień 31 marca 2011 r. BIC posiadał kapitał w wysokości 32 mln EUR oraz 7 oddziałów. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez Portugalię udział BIC w rynku w segmentach, w których prowadzi on działalność, wynosi mniej niż 1 % (27).
(54)
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez władze portugalskie po złożeniu przez BIC oferty z dnia 20 lipca 2011 r. (28) przeprowadzono z BIC negocjacje zakończone podpisaniem w dniu 9 grudnia 2011 r. umowy ramowej o sprzedaż BPN na rzecz BIC (29).
(55)
W ofercie BIC z dnia 20 lipca 2011 r. określono jedynie ogólne warunki i przewidziano:
(i)
dokapitalizowanie przez państwo w celu umożliwienia BPN osiągnięcia współczynnika kapitału podstawowego Tier I w wysokości [9-18] % powiększonego o [100-300] mln EUR;
(ii)
usunięcie części kredytów wybranych przez BIC w celu osiągnięcia wskaźnika kredytów do depozytów wynoszącego [110-150] %;
(iii)
przeniesienie poza BPN wszystkich kredytów zagrożonych przekraczających próg w przybliżeniu […] mln EUR (szacunkowy poziom tworzenia rezerw na kredyty w BPN);
(iv)
prawo BIC do usunięcia z bilansu BPN dodatkowych aktywów i pasywów (np. kredytów udzielonych instytucjom kredytowym, aktywów finansowych, nieruchomości, niektórych rezerw, innych aktywów i innych pasywów), które uzyskano poza zakresem zwykłej działalności;
(v)
przeniesienie poza BPN wybranych przez BIC depozytów, które nie odzwierciedlają warunków rynkowych;
(vi)
udzielenie wsparcia płynności na rzecz BIC przez CGD w wysokości do [150-650] mln EUR na okres […] lat oprocentowanego według […]-miesięcznej stopy Euribor. Kwota ta zostałaby powiększona w przypadku spadku wartości depozytów poniżej […] mld EUR;
(vii)
utrzymanie 500-600 pracowników BPN (z około 1 600 pracowników) oraz 160-170 oddziałów w placówkach należących do banku lub objętych umowami leasingowymi o terminie wymagalności do 12 miesięcy;
(viii)
przeniesienie na państwo kosztów związanych ze sporami, oraz
(ix)
cenę nabycia wynoszącą 30 mln EUR do uiszczenia przez BIC.
(56)
W wyniku negocjacji, które trwały około pięć miesięcy, w umowie ramowej przewiduje się:
(i)
dokapitalizowanie przez państwo w celu osiągnięcia minimalnego poziomu kapitału i dodatkowego poziomu wymaganego przez BIC - BIC zażądał, aby ostateczny poziom kapitału po wprowadzeniu zaproponowanych przez niego korekt bilansu wyniósł [200-400] mln EUR (30);
(ii)
usunięcie części kredytów w BPN innych niż te kredyty, które zostały już przeniesione do spółek celowych od dnia 30 grudnia 2010 r. (31). Usunięcie dodatkowych kredytów pozwoliłoby na osiągnięcie wskaźnika kredytów do depozytów na poziomie [110-150] %. W ofercie BIC z dnia 20 lipca 2011 r. wskaźnik ten ustalono na poziomie [110-150] %;
(iii)
prawo BIC do usunięcia z bilansu dodatkowych aktywów i pasywów (np. kredytów udzielonych instytucjom kredytowym, aktywów finansowych, nieruchomości, niektórych rezerw, innych aktywów i innych pasywów);
(iv)
prawo BIC do odsprzedaży w terminie […] miesięcy kredytów, które są zagrożone od co najmniej […] dni (maksymalnie do […] wartości nominalnej całego portfela kredytów wybranego przez BIC po odliczeniu istniejących depozytów), oraz za kwotę przekraczającą poziom tworzenia rezerw ([…] mln EUR (32)) (33);
(v)
prawo BIC do przenoszenia depozytów po cenach na poziomie co najmniej […] punktów bazowych powyżej właściwej stopy referencyjnej (34) lub do otrzymania od państwa różnicy w postaci wynagrodzenia (35);
(vi)
prawo BIC do żądania przeniesienia, przed zamknięciem, innych aktywów i pasywów BPN, takich jak kredyty udzielone instytucjom kredytowym, rzeczowe aktywa trwałe i aktywa finansowe itp.;
(vii)
udzielenie wsparcia płynności na rzecz BIC przez CGD do [ 2013 r.] w wysokości do [150-350] mln EUR oprocentowanego według […]-miesięcznej stopy Euribor (36) powiększonej o spread wynoszący […] punktów bazowych. Przedmiotowe wsparcie płynności zostałoby udostępnione, gdyby poziom depozytów BPN spadł poniżej wartości […] mld EUR;
(viii)
utrzymanie linii kredytowej w wysokości [150-500] mln EUR udostępnionej przez CGD do [ 2013 r.] w odniesieniu do bieżącego programu emisji papierów komercyjnych z trzyletnią gwarancją państwa, lecz objętej zobowiązaniem ze strony CGD do niewzywania do spłaty kredytu przed […];
(ix)
utrzymanie w przybliżeniu połowy pracowników BPN (co najmniej 750 z około 1 600 pracowników). Państwo pokryłoby łączny koszt zamknięcia oddziałów, które nie zostałyby przejęte przez BIC, oraz wypłaty odszkodowań dla zwolnionych pracowników lub pracowników, których miejsce zatrudnienia uległoby zmianie;
(x)
przeniesienie na państwo kosztów związanych z ryzykiem sporów;
(xi)
cenę nabycia wynoszącą 40 mln EUR do uiszczenia przez BIC;
(xii)
klauzulę dotyczącą ceny za podział z państwem 20 % zysków netto (po opodatkowaniu) w odniesieniu do zysków, które BPN ma wygenerować w ciągu następnych pięciu lat, przekraczających łącznie 60 mln EUR;
(xiii)
zobowiązanie ze strony BIC do niewypłacania akcjonariuszom dywidend ani żadnych innych równoważnych korzyści w związku z BPN przez okres pięciu lat.
(57)
Zgodnie z planem restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. połączony podmiot wynikający ze sprzedaży BPN na rzecz BIC („połączony podmiot”) będzie rentowny po […] latach zarówno według scenariusza odniesienia, jak i mniej korzystnego scenariusza. Szacuje się zatem, że współczynnik kapitału podstawowego Tier I połączonego podmiotu spadnie z [10-15] % aktywów ważonych ryzykiem połączonego podmiotu po pierwszym roku do […] % po piątym roku. Prognozowany spadek byłby spowodowany ujemnymi wynikami uzyskanymi w pierwszych latach w związku z restrukturyzacją, którą ma przeprowadzić BIC, oraz z rozwojem działalności banku pod względem zmiany jego wielkości, tak aby przywrócić rentowność banku poprzez udzielanie większej liczby kredytów dla gospodarki. Restrukturyzacja obejmie inwestycje w agencje i wizerunek banku oraz w integrację procesów, procedur i organizacji, a także w technologie informacyjne. Oczekuje się, że stopa zwrotu z kapitału własnego wzrośnie z - [1-5] % w pierwszym roku do + [1-5] % w piątym roku, natomiast stopa zwrotu z aktywów wzrośnie z - [0-2] % w pierwszym roku do + [0-2] % w piątym roku.
(58)
W przypadku mniej korzystnego scenariusza charakteryzującego się wyższym poziomem kredytów zagrożonych i wyższymi kosztami finansowania oczekuje się, że współczynnik kapitału podstawowego Tier I spadnie z [10-15] % na koniec pierwszego roku do [8-12] % w piątym roku.
(59)
Ponadto w dniu 15 lutego 2012 r. państwo portugalskie dokonało zastrzyku kapitałowego na rzecz BPN na kwotę 600 mln EUR (37).
3. Podstawy wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego
(60)
W decyzji z dnia 24 października 2011 r. Komisja wyraziła wątpliwości w kwestii, czy:
-
BPN, jako podmiot połączony z nabywcą, jest rentowny;
-
pomoc przyznaną BPN ograniczono do minimum oraz czy sprzedaż na rzecz BIC była najtańszym wariantem w porównaniu ze scenariuszem zakładającym likwidację;
-
środki ograniczające zakłócenia konkurencji były wystarczające; oraz
-
proces sprzedaży wiązał się z pomocą na rzecz nabywcy.
4. Uwagi zainteresowanych stron
(61)
Komisja nie otrzymała żadnych uwag od osób trzecich.
5. Stanowisko państwa portugalskiego
5.1 Stanowisko państwa portugalskiego w sprawie decyzji z dnia 24 października 2011 r. (decyzji o wszczęciu postępowania)
(62)
Władze portugalskie utrzymują, że plan restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. jest zgodny z komunikatem w sprawie restrukturyzacji. Oprócz tego planu władze portugalskie przedstawiły pismem ze stycznia 2012 r. szereg uwag dotyczących decyzji z dnia 24 października 2011 r.
(63)
Według władz portugalskich przedmiotowe trzy rodzaje środków na rzecz BPN nie stanowią pomocy państwa.
(64)
Po pierwsze, Portugalia twierdzi, że środki wsparcia przyznane BPN przed nacjonalizacją, mianowicie awaryjne wsparcie płynnościowe oraz cztery kredyty udzielone przez CGD w październiku 2008 r., nie stanowią pomocy państwa. Portugalia twierdzi, że awaryjne wsparcie płynnościowe zostało przyznane przez BP niezależnie, z oprocentowaniem według stopy odsetek karnych oraz z zabezpieczeniem ze strony BPN. Kredyty udzielone przez CGD w październiku 2008 r. zostały przyznane na warunkach rynkowych po konkurencyjnej stopie oprocentowania i z odpowiednimi gwarancjami, a zatem nie przyniosły BPN żadnej korzyści gospodarczej.
(65)
Po drugie, Portugalia zaprzecza zaangażowaniu pomocy państwa w finansowanie przyznane BPN przez CGD po nacjonalizacji BPN (operacje na międzybankowym rynku pieniężnym i gwarantowanie emisji papierów komercyjnych przez CGD). Portugalia twierdzi, że były to transakcje handlowe, których warunki było porównywalne z warunkami transakcji realizowanych przez ostrożnych inwestorów prywatnych. Nie przyniosły one zatem BPN żadnej korzyści gospodarczej.
(66)
Ponadto władze portugalskie uważają również, że nie przyznano żadnej pomocy państwa na rzecz BIC jako nabywcy BPN. Władze portugalskie utrzymują, że proces sprzedaży był przejrzysty, obiektywny i niedyskryminacyjny. Oferta BIC była całościowo najlepsza z ekonomicznego punktu widzenia, a zatem należy ją uznać za odzwierciedlającą cenę rynkową. Umowa ramowa podpisana w dniu 9 grudnia 2011 r. w dużym stopniu oddawała warunki zawarte w ofercie BIC z dnia 20 lipca 2011 r. Władze portugalskie uważają również, że chociaż cena sprzedaży była ujemna, jedyna alternatywa dla sprzedaży (tj. likwidacja BPN) wiązałaby się z nałożeniem na państwo większych obciążeń finansowych oraz stanowiłaby zagrożenie dla stabilności krajowego systemu finansowego.
(67)
Jednocześnie Portugalia przyznaje, że niektóre środki na rzecz BPN stanowią pomoc państwa. Są to: gwarancja państwa dla papierów komercyjnych wyemitowanych przez BPN, przeniesienie wybranych aktywów do spółek celowych w 2010 r., dokapitalizowanie BPN przeprowadzone w dniu 15 lutego 2012 r. w celu sprzedaży, a także niektóre środki przyznane w kontekście planowanej sprzedaży na rzecz BIC (takie jak gwarancja państwa dla programu emisji papierów komercyjnych, który zostanie utrzymany po sprzedaży).
(68)
Ponadto Portugalia twierdzi, że wszystkie środki stanowiące pomoc państwa są zgodne z prawem UE, ponieważ mają one na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce portugalskiej zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu.
(69)
Według Portugalii plan restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. umożliwia przywrócenie długoterminowej rentowności BPN bez konieczności dalszej pomocy. Po pierwsze, państwo dokonało restrukturyzacji BPN poprzez rozdział aktywów i przeniesienie niektórych aktywów do spółek celowych, ograniczenie obecności BPN na rynku o ponad 50 % oraz wstrzymanie działalności, która nie stanowiła podstawy funkcjonowania banku detalicznego, a także poprzez różne środki kontroli ryzyka oraz ostrożną politykę handlową. Po drugie, według prognoz BIC, po włączeniu BPN do BIC połączony podmiot powinien osiągnąć pozytywne wyniki […] w ramach planu restrukturyzacji zarówno według scenariusza odniesienia, jak i mniej korzystnego scenariusza. Po trzecie, ujemna cena sprzedaży jest do przyjęcia, ponieważ likwidacja byłaby droższym rozwiązaniem dla państwa i stanowiłaby zagrożenie dla stabilności finansowej.
(70)
Portugalia uważa, że środki są ograniczone do minimum niezbędnego do celów zagwarantowania stabilności portugalskiego sektora finansowego oraz do przywrócenia rentowności BPN.
(71)
Ponadto Portugalia twierdzi, że scenariusz zakładający sprzedaż był jedyną alternatywą dla droższego scenariusza zakładającego likwidację. W ramach innych wariantów (włączenie do CGD i samodzielna restrukturyzacja) nie byłoby możliwe wygenerowanie wystarczających środków wyrażonych w wartości bieżącej netto na rekompensatę wstępnych inwestycji, które byłyby konieczne. Portugalia szacuje, że koszt sprzedaży na rzecz BIC wyniesie około […]-[…] mln EUR (z wyłączeniem potencjalnego wpływu niektórych przyszłych zdarzeń warunkowych, które zdaniem Portugalii nie zaistnieją), a więc będzie mniejszy niż koszt likwidacji zgodnie z wieloma różnymi scenariuszami.
(72)
Ponadto według Portugalii udzielenie BPN wsparcie płynności poprzez gwarancję na emisję papierów komercyjnych przez BPN po nacjonalizacji było konieczne do zapewnienia ciągłości działalności banku w trakcie restrukturyzacji.
(73)
W odniesieniu do wyboru aktywów przeniesionych do spółek celowych Portugalia uważa, że wyboru tego dokonano na podstawie obiektywnych kryteriów w celu wsparcia długoterminowej rentowności BPN oraz zainteresowania potencjalnych nabywców procesem reprywatyzacji. Portugalia twierdzi również, że dalsze przeniesienia aktywów w ramach sprzedaży na rzecz BIC są właściwe dla zagwarantowania przyszłej rentowności BPN oraz są ograniczone do minimum niezbędnego do umożliwienia sprzedaży.
(74)
Portugalia twierdzi, że zwiększenie kapitału BPN, którego dokonano w dniu 15 lutego 2012 r., ma zagwarantować, że BPN nie doświadczy niedoboru kapitału w okresie objętym planem restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. Zgodnie z zawartymi w planie prognozami dotyczącymi kapitału podstawowego Tier I oczekuje się, że współczynnik ten spadnie do [10-15] % w 2016 r. w przypadku scenariusza odniesienia oraz do [8-12] % w przypadku mniej korzystnego scenariusza w porównaniu z minimalnym poziomem obowiązkowym wynoszącym 10 %, który będzie obowiązywał od końca 2012 r. Portugalia utrzymuje również, że warunki sprzedaży zaproponowane przez BIC w ramach otwartego i przejrzystego procesu sprzedaży bez ustalonej ceny minimalnej stanowią minimum niezbędne do zapewnienia przyszłej rentowności BPN, ponieważ likwidacja byłaby droższym rozwiązaniem dla państwa i mogłaby zagrozić stabilności finansowej.
(75)
Portugalia twierdzi również, że zarówno byli akcjonariusze BPN, jak i sam bank w wystarczającym stopniu dzielili lub podzielą koszty procesu restrukturyzacji, zapewniając odpowiedni podział obciążenia. Poprzedni akcjonariusze BPN nie otrzymali żadnej rekompensaty w wyniku nacjonalizacji i stracili całość kapitału, który zainwestowali w bank.
(76)
Portugalia uważa jednak, że nie jest właściwe zabieganie o udział w podziale obciążenia klientów, którzy wnieśli do BPN dług podporządkowany, ze względu na szczególne okoliczności sprzedaży tych instrumentów […]. W niektórych przypadkach z uwagi na specyfikacje techniczne produktów BPN nie może odmówić klientom wypłaty odsetek w celu zwrotu kapitału.
(77)
Według Portugalii wkład BPN w proces restrukturyzacji jest również znaczny, ponieważ po nacjonalizacji zastąpiono jego zarząd, w znacznym stopniu zmieniono jego politykę handlową i zarządzania ryzykiem oraz jego działalność zostanie ograniczona o ponad 50 %.
(78)
Portugalia przyznaje, że przeniesienie aktywów do spółek celowych po wartości księgowej odbyło się powyżej rzeczywistej wartości ekonomicznej tych aktywów oraz bez wynagrodzenia dla państwa. Portugalia uważa jednak, że zapewniono wkład własny BPN poprzez nacjonalizację po cenie zerowej, po której nastąpiła gruntowna restrukturyzacja. Portugalia twierdzi, że każda korzyść, która mogła wyniknąć dla BPN z rozdziału aktywów pomiędzy spółki celowe, zostałaby częściowo odzyskana za pomocą ceny reprywatyzacji banku, którą ustalono na najwyższym możliwym poziomie. Portugalia jest również zdania, że wynagrodzenie z tytułu gwarancji państwa jest odpowiednie. Mimo że wynagrodzenie jest niższe (na poziomie 0,2 % rocznie) niż jest to wymagane dla gwarancji rządowych (38), każdy potencjalny dodatkowy dochód uzyskany przez BPN (lub każdy wydatek, który nie zostanie zrealizowany) w procesie restrukturyzacji będzie stanowił korzyść dla państwa, które obecnie jest właścicielem całości udziałów BPN.
(79)
W odniesieniu do podwyższenia kapitału BPN, którego dokonano w dniu 15 lutego 2012 r., Portugalia zauważa, że nie zmieni ono struktury akcjonariuszy BPN oraz że kapitał ten zostanie przynajmniej częściowo odzyskany za sprawą sprzedaży BPN, ponieważ sprzedaż przyczynia się do uniknięcia jeszcze większych kosztów likwidacji.
(80)
Portugalia uważa również, że środki przyjęte lub które mają zostać przyjęte przez państwo nie zakłócają konkurencji. Portugalia wskazuje, że udział połączonego podmiotu w rynku wyniesie mniej niż 1 % ([0-1] % udziału w rynku w sektorze bankowym, 14 pozycja pod względem udzielania kredytów klientom i 15 pozycja pod względem depozytów). Ponadto jest mało prawdopodobne, aby środki te wywarły niekorzystny wpływ na wejście zagranicznych banków na rynek krajowy, na co wyraźnie wskazuje fakt, iż sam BIC należy do angolskiej grupy finansowej. Portugalia uważa również, że nie istnieje żadna pokusa nadużycia, ponieważ bank znacjonalizowano, jego zarząd usunięto, jego akcjonariusze nie uzyskali żadnej rekompensaty, a bank poddano gruntownej restrukturyzacji.
(81)
Ponadto Portugalia twierdzi, że liczba środków podjętych w ramach przedmiotowego procesu byłaby odpowiednia i wystarczająca do ograniczenia jakiegokolwiek zakłócenia konkurencji. Przed nacjonalizacją obecność BPN na rynku była ograniczona (9 największy bank w Portugali o udziałach w rynku na poziomie od [1-5] % do [1-5] % w zależności od rynku); przeprowadzono restrukturyzację banku, ograniczono jego obecność na rynku o ponad 50 % oraz ponownie skoncentrowano jego działalność na bankowości detalicznej. Do nacjonalizacji doszło bez jakiejkolwiek rekompensaty dla poprzednich akcjonariuszy, natomiast w jej następstwie zmieniono strategię handlową i politykę kontroli ryzyka BPN.
(82)
Władze portugalskie twierdzą również, że proces sprzedaży BPN był otwarty i przejrzysty. Ponadto BIC nie może wypłacać dywidend do 2016 r. w celu zagwarantowania, że wsparcie finansowe przyznane BPN jest wykorzystywane do zapewnienia długoterminowej rentowności banku. Dzięki umowie o podziale zysków zawartej między państwem a BIC w odniesieniu do wyników powyżej […] mln EUR państwo może odzyskać część kosztów restrukturyzacji banku. Zdaniem władz portugalskich zobowiązanie się BIC do niepowoływania się w swoich informacjach handlowych na otrzymaną pomoc państwa gwarantuje, że pomoc ta nie jest wykorzystywana ze szkodą dla konkurentów. Inne możliwe zobowiązania przewidziane w wytycznych Komisji dotyczących restrukturyzacji banków (takie jak środki na rzecz promowania otwarcia rynku, limity udziału w rynku lub zbycie dodatkowych aktywów i działalności) nie są właściwe w kontekście restrukturyzacji BPN.
5.2 Zobowiązania podjęte przez państwo portugalskie
(83)
W odniesieniu do wdrożenia planu restrukturyzacji władze portugalskie podjęły następujące zobowiązania:
(84)
Współczynnik kapitału podstawowego Tier I BPN w dniu sprzedaży na rzecz Banco BIC nie przekroczy [10-18] %.
(85)
Jeżeli Banco BIC lub połączony podmiot postanowią zwrócić kredyty państwu lub jakiejkolwiek jednostce kontrolowanej przez państwo po sprzedaży, wówczas spłacą państwu kapitał związany z tymi kredytami w wysokości [10-18] % aktywów ważonych ryzykiem danych kredytów.
(86)
Banco BIC i połączony podmiot nie będą uprawnione do przeniesienia kredytów zagrożonych na państwo ani żadną jednostkę kontrolowaną przez państwo po [ 2013 r.].
(87)
Banco BIC lub połączony podmiot przeniosą kredyty zagrożone państwo lub jakąkolwiek jednostkę kontrolowaną przez państwo na warunkach określonych w pkt (85) powyżej wyłącznie po całkowitym wyczerpaniu rezerw dostępnych w dniu sprzedaży na rachunkach BPN.
(88)
Istniejąca linia kredytowa na kwotę [150-500] mln EUR określona w umowie ramowej w związku z programem emisji papierów komercyjnych BPN i gwarantowana przez państwo nie będzie obowiązywać dłużej niż […] lat od daty sprzedaży.
(89)
Minimalne wynagrodzenie z tytułu instrumentu płynnościowego w kwocie [200-400] mln EUR, który ma zostać przyznany przez CGD na rzecz Banco BIC lub połączonego podmiotu, będzie ustalone według stopy Euribor powiększonej o […] punktów bazowych.
(90)
Do dnia 31 grudnia 2016 r. Portugalia będzie składać wniosek do Komisji o wcześniejsze zatwierdzenie przed każdym przyznaniem linii kredytowych lub udzieleniem gwarancji przez CGD lub państwo na rzecz Banco BIC lub połączonego podmiotu po sprzedaży.
(91)
Banco BIC i połączony podmiot nie będą nabywały przedsiębiorstw do dnia 31 grudnia 2016 r., chyba że całkowita łączna cena nabycia brutto zapłacona przez Banco BIC i połączony podmiot za wszystkie takie nabycia w roku obrotowym nie przekroczy kwoty […] mln EUR. Przy obliczaniu całkowitej łącznej ceny nabycia brutto jakiegokolwiek takiego nabycia nie będzie uwzględniane przejęcie ani przeniesienie długu w związku z takimi nabyciami.
(92)
Do dnia 31 grudnia 2016 r. Banco BIC, połączony podmiot ani Portugalia nie będą korzystać z żadnych praw kupna w odniesieniu do długu podporządkowanego wyemitowanego przez BPN przed datą sprzedaży.
(93)
Banco BIC ani połączony podmiot nie będą powoływać się na korzystanie z pomocy państwa w swoich kampaniach marketingowych ani w informacjach dla inwestorów.
6. Ocena
6.1 Istnienie pomocy
(94)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Z powyższego wynika, że środek kwalifikuje się jako pomoc państwa, jeśli spełnia następujące cztery kryteria (łączne):
-
zasoby państwowe;
-
selektywna korzyść;
-
zakłócający wpływ na konkurencję; oraz
-
wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
6.1.1. Środki na rzecz BPN i działalności gospodarczej po sprzedaży
6.1.1.1 Środki przyznane przed nacjonalizacją
(95)
Portugalia twierdzi, że środki przyznane BPN przed nacjonalizacją nie stanowią pomocy państwa. Środki te obejmują awaryjne wsparcie płynnościowe i cztery kredyty udzielone przez CGD przed nacjonalizacją BPN w październiku i listopadzie 2008 r.
(96)
W odniesieniu do awaryjnego wsparcia płynnościowego, jak wskazały władze portugalskie w swoich uwagach dotyczących decyzji z dnia 24 października 2011 r., BP podjęło niezależną decyzję o przyznaniu BPN awaryjnego wsparcia płynnościowego przed nacjonalizacją z oprocentowaniem według stopy odsetek karnych i z zabezpieczeniem w formie gwarancji zapewnionych przez BPN, bez gwarancji państwa.
(97)
W czasie przyznania instrumentu awaryjnego wsparcia płynnościowego (w dniach 17 i 27 października 2008 r.) nie podjęto żadnej decyzji w sprawie wypłacalności i nacjonalizacji BPN (ponieważ decyzje te zostały podjęte dopiero na początku listopada 2008 r.). Awaryjne wsparcie płynnościowe nie było elementem większego pakietu pomocy, ale raczej ofertą wsparcia płynności w ramach zwykłej działalności BP.
(98)
Komisja uznaje zatem, że zapewnienie przez BP awaryjnego wsparcia płynnościowego na rzecz BPN nie stanowi pomocy państwa zgodnie z komunikatem bankowym (39).
(99)
W odniesieniu do kredytów udzielonych przez CGD Komisja zauważa, że przed nacjonalizacją BPN bank otrzymał od CGD kredyty na łączną kwotę 315 mln EUR, a nie 235 mln EUR (40).
(100)
Komisja zauważa, że CGD w całości należy do państwa, które mianuje członków jego rady dyrektorów. Aby ustalić, czy kredyty te można przypisać państwu, należy poddać ocenie szczególne okoliczności, w jakich zostały one udzielone, w celu określenia, czy działania CGD były podyktowane względami odbiegającymi od zwykłej praktyki handlowej. W tym celu istotne są następujące kwestie.
(101)
Po pierwsze, w czasie przyznawania pierwszych trzech kredytów w październiku 2008 r. o trudnościach BPN było już powszechnie wiadomo. Według władz portugalskich BPN doświadczał problemów z płynnością od lata 2008 r., na co wskazywały istotne zmiany na stanowiskach zarządzających wyższego szczebla (dwukrotna zmiana od początku 2008 r.), audyty BPN przeprowadzone przez BP w czerwcu oraz obniżenie ratingu BPN przez agencję ratingową Moody’s do Baa3 w dniu 18 lipca 2008 r. Ponadto drugiego, trzeciego i czwartego kredytu udzielono po dniu 22 października 2008 r., a zdaniem Portugalii już wtedy BPN odnotował poważny niedobór płynności. Każdy kredytodawca postępujący zgodnie ze zwykłą praktyką handlową przed udzieleniem dodatkowego kredytu zwróciłby się do BPN o podanie niezbędnych informacji na temat poziomu płynności i możliwości spłaty. dzięki czemu miałby świadomość niepewnej pozycji finansowej BPN.
(102)
Po drugie, kwoty kredytów były bardzo wysokie w porównaniu z wielkością bilansu i zobowiązań BPN w owym czasie, co stanowiło dla CGD znaczną indywidualną ekspozycję wobec banku znajdującego się w trudnej sytuacji.
(103)
Po trzecie, kredytów udzielono w październiku i listopadzie 2008 r. tuż po upadku Lehman Brothers w czasie, w którym rynki międzybankowe były w dużym stopniu niedostępne nawet dla najsilniejszych międzynarodowych instytucji finansowych, nie mówiąc już o bankach doświadczających poważnych problemów z płynnością.
(104)
Po czwarte, w odniesieniu do czwartego kredytu Komisja zauważa, że CGD nie tylko zarządzał BPN w interesie państwa na podstawie art. 2 ust. 7 ustawy w sprawie nacjonalizacji, ale również uzyskał gwarancję państwa na podstawie art. 2 ust. 9 ustawy w sprawie nacjonalizacji w odniesieniu do wszystkich kredytów i wsparcia płynności, których mógłby udzielić BPN w kontekście nacjonalizacji i „w zastępstwie państwa”.
(105)
Biorąc pod uwagę ogólną sytuację finansową i gospodarczą oraz w szczególności powszechnie znane trudności BPN, prawdopodobieństwo zapewnienia omawianego wsparcia płynności na rzecz BPN przez inną instytucję było znikome, co wyjaśnia, dlaczego władze portugalskie uznały środki w zakresie płynności ze strony CGD za środki o „szczególnym” charakterze (zob. pkt (25)).
(106)
Na podstawie wszystkich tych względów Komisja stwierdza, że decyzja CGD o udzieleniu przedmiotowych kredytów BPN przed jego nacjonalizacją nie stanowiła zwykłej decyzji handlowej. Taką decyzję należy uznać za możliwą do bezpośredniego przypisania państwu. Przedmiotowe kredyty stanowią zatem zasoby państwowe.
(107)
Ponieważ dzięki kredytom BPN mógł uzyskać płynność, której w przeciwnym razie nie byłby w stanie uzyskać na rynku, zapewniły one BPN płynność niezbędną do kontynuowania działalności i konkurowania między innymi o kredyty i depozyty na rynkach bankowych, na których był obecny.
(108)
Komisja uznaje zatem, że BPN uzyskał korzyść gospodarczą.
(109)
Przedmiotowe środki mają charakter selektywny, ponieważ przynoszą one korzyść wyłącznie BPN.
(110)
Pomimo uwagi Portugalii, z której wynikało, że BPN zajmował dopiero dziewiątą pozycję w portugalskim sektorze bankowym przed nacjonalizacją, udzielenie kredytów przez CGD zakłóciło lub zagroziło zakłóceniem konkurencji, ponieważ stawiało BPN w korzystnym położeniu względem innych konkurujących banków, umożliwiając mu osiągnięcie płynności, której w przeciwnym razie nie byłby w stanie osiągnął na rynku.
(111)
Ponieważ BPN uzyskał kredyty w okresie, gdy prowadził działalność na poziomie krajowym, europejskim i międzynarodowym, w tym na przykład za pośrednictwem swojej francuskiej spółki zależnej, istniało zagrożenie, że środki te wpłyną również na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(112)
Komisja uznaje zatem, że cztery kredyty na łączną kwotę 315 mln EUR udzielone BPN przez CGD w październiku i listopadzie 2008 r. stanowią pomoc państwa.
6.1.1.2. Środki przyznane po nacjonalizacji, niezwiązane konkretnie ze sprzedażą na rzecz BIC
(113)
Komisja ustaliła już w decyzji z dnia 24 października 2011 r., że nacjonalizacja nie stanowi pomocy na rzecz akcjonariuszy BPN.
(114)
Po nacjonalizacji BPN przyznano następujące środki, które nie były konkretnie powiązane ze sprzedażą na rzecz BIC:
a)
gwarancję państwa na dłużne papiery wartościowe wyemitowane przez BPN i sfinansowane przez CGD, w tym obie emisje papierów komercyjnych subskrybowane przez CGD i korzystanie z instrumentów kredytowych rynku pieniężnego zapewnionych przez CGD;
b)
przeniesienie aktywów i pasywów do trzech spółek celowych należących do państwa.
(115)
Gwarancja państwa na papiery komercyjne wyemitowane przez BPN (i spółki celowe) oraz subskrybowane przez CGD, przyznana BPN po nacjonalizacji, była bezpośrednio finansowana przez państwo członkowskie. Ponadto na mocy art. 2 ust. 9 ustawy w sprawie nacjonalizacji wszystkie linie kredytowe lub instrumenty płynnościowe zaoferowane przez CGD na rzecz BPN (i spółek celowych) w kontekście nacjonalizacji miały być objęte gwarancją państwa portugalskiego. Nie podlega zatem dyskusji fakt, że całość finansowania przekazanego BPN (lub spółkom celowym) przez CGP po nacjonalizacji obejmuje zasoby państwowe.
(116)
Ponadto należy podkreślić, że po nacjonalizacji CGD było jedynym podmiotem zapewniającym finansowanie na rzecz BPN lub spółek celowych oraz że z czasem jego ekspozycja wzrosła, ponieważ inne zobowiązania osiągały termin wymagalności i nie zostały odnowione przez pierwotnych kredytodawców ani zastąpione kredytami uzyskanymi od innych instytucji. Brak alternatywnych źródeł finansowania dla BPN nie jest zaskakujący, biorąc pod uwagę fakt, że powszechnie wiedziano o jego trudnościach finansowych i niepewnej przyszłości.
(117)
Gwarancje państwa pozwoliły BPN uzyskać wsparcie finansowe w sytuacji, w której nie miał żadnej alternatywy na rynku.
(118)
Dzięki nim BPN mógł kontynuować działalność na rynku, konkurując z innymi jego uczestnikami (nie tylko w zakresie utrzymania działalności, ale również możliwości jej rozwoju w nowych obszarach), a także wywiązać się ze zobowiązań wobec klientów i innych uczestników rynku.
(119)
Na podstawie powyższego Komisja stwierdza, że gwarancje państwa przynoszą korzyść gospodarczą BPN.
(120)
Przedmiotowe środki mają charakter selektywny, ponieważ przynoszą one korzyść konkretnemu podmiotowi - BPN. Ponadto w zakresie tej części instrumentu płynnościowego, którą kontynuowano po sprzedaży, środki te przynoszą również korzyść połączonemu podmiotowi.
(121)
Biorąc pod uwagę pozycję BPN w portugalskim sektorze finansowym oraz fakt, że sektor finansowy jest otwarty na intensywną konkurencję na poziomie Unii, a także fakt, że BPN konkuruje z wieloma jednostkami zależnymi zagranicznych banków w Portugalii, Komisja uznaje, że wszelka korzyść wynikająca z użycia zasobów państwowych może wpływać na wewnątrzunijną wymianę handlową i zakłócać konkurencję w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(122)
Gwarancje państwa na rzecz BPN umożliwiły BPN otrzymanie dużej kwoty finansowania, która nie była dostępna na rynku, oraz przyniosły BPN selektywną korzyść. Środki te umożliwiły BPN pozostanie na rynku i kontynuowanie działalności bez odczuwania negatywnych skutków jego wcześniejszej sytuacji. Stanowią one pomoc państwa.
(123)
Usunięcie określonych aktywów z BPN i ich przeniesienie do spółek celowych należących w całości do państwa członkowskiego oznacza, że dane państwo członkowskie ponosi za nie pełną odpowiedzialność finansową i całe ryzyko związane z aktywami posiadanymi przez te spółki celowe, z których co najmniej niektóre mogą być niemożliwe do odzyskania. W związku z tym środek obejmuje zasoby państwowe.
(124)
Komisja uważa, że przeniesienie aktywów do spółek celowych przed sprzedażą według wartości księgowej wynoszącej 3,9 mld EUR (z utratą wartości szacowaną na 1,8 mld EUR) wiąże się z korzyścią dla BPN, ponieważ nie zapewniono przejrzystości ex ante, aktywa nie zostały wycenione według ceny rynkowej, a państwo nie otrzymało wynagrodzenia w ramach przeniesienia.
(125)
Komisja stwierdza, że przeniesienie aktywów według wartości księgowej, a nie wartości rynkowej przynosi korzyść gospodarczą BPN w porównaniu z jego konkurentami.
(126)
Przedmiotowe środki mają charakter selektywny, ponieważ przynoszą one korzyść konkretnemu podmiotowi - BPN.
(127)
Biorąc pod uwagę pozycję BPN w portugalskim sektorze finansowym oraz fakt, że sektor finansowy jest otwarty na intensywną konkurencję na poziomie Unii, a także fakt, że BPN konkuruje z wieloma jednostkami zależnymi zagranicznych banków w Portugalii, Komisja uznaje, że wszelka korzyść wynikająca z użycia zasobów państwowych może wpływać na wewnątrzunijną wymianę handlową i zakłócać konkurencję w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
6.1.1.3. Środki przyznane po nacjonalizacji, powiązane ze sprzedażą na rzecz BIC
(128)
Oprócz środków przyznanych po nacjonalizacji, które nie były powiązane ze sprzedażą na rzecz BIC, BPN otrzymał dodatkowe środki powiązane ze sprzedażą na rzecz BIC. Obejmują one:
a)
dokapitalizowanie BPN w celu sprzedaży;
b)
przeniesienie dodatkowych aktywów i pasywów BPN powiązane ze sprzedażą;
c)
prawo BIC do przekazania państwu kredytów zagrożonych po sprzedaży;
d)
przeniesienie na państwo, w celu sprzedaży, kosztów związanych z ryzykiem sporów; oraz
e)
przyznanie przez CGD instrumentu płynnościowego na rzecz połączonego podmiotu po sprzedaży oraz utrzymanie linii kredytowej w wysokości [150-500] mln EUR w odniesieniu do papierów komercyjnych, po sprzedaży, zabezpieczonych przez państwo.
(129)
W dniu 15 lutego 2012 r. dokonano dokapitalizowania BPN na kwotę 600 mln EUR. Środek ten został bezpośrednio zrealizowany przez państwo oraz z wykorzystaniem zasobów państwowych w celu sprzedaży na rzecz BIC.
(130)
Dokapitalizowanie BPN z dnia 15 lutego 2012 r. na kwotę 600 mln EUR obliczono w taki sposób, aby w momencie sprzedaży zapewnić BPN kapitał własny w wysokości [200-400] mln EUR. W momencie składania przez BIC oferty z dnia 20 lipca 2011 r. drugą z powyższych kwot szacowano na [10-18] % kapitału podstawowego Tier I. Kwota ta znacznie przewyższa wymagane minimum kapitałowe (9 % kapitału podstawowego Tier I na koniec 2011 r. i 10 % kapitału podstawowego Tier I na koniec 2012 r.) (41).
(131)
Komisja uznaje, że zastrzyk kapitałowy przynosi korzyść gospodarczą w odniesieniu do BPN oraz działalności gospodarczej po sprzedaży. Korzyść ta wynika z zagwarantowania, że po dokapitalizowaniu BPN, a następnie połączony podmiot będą miały dostęp do kapitału niezbędnego w celu osiągnięcia i przekroczenia wymaganego minimum kapitałowego. Kapitał ten umożliwia BPN, oraz umożliwi połączonemu podmiotowi, uczestnictwo w rynkach i udzielanie nowych kredytów w kontekście gospodarczym, w którym inni konkurenci muszą zmniejszać udział finansowania dłużnego.
(132)
Przedmiotowe środki mają charakter selektywny, ponieważ przynoszą one korzyść wyłącznie konkretnemu podmiotowi, tj. BPN oraz połączonemu podmiotowi, który będzie kontynuować działalność gospodarczą po sprzedaży.
(133)
Portugalia twierdzi, że po nacjonalizacji BPN nadal zmniejszał swój udział w rynku oraz że udział w rynku połączonego podmiotu wyniesie mniej niż 1 % pod względem kredytów udzielanych klientom, środków klientów lub produktów bankowych oraz mniej niż 2 % na którymkolwiek z rynków właściwych. Przedmiotowe środki zakłócają jednak konkurencję lub grożą jej zakłóceniem, ponieważ stawiają BPN i połączony podmiot po sprzedaży na rzecz BIC w korzystnym położeniu względem konkurencyjnych banków. Nadwyżka kapitału połączonego podmiotu zabezpiecza działalność gospodarczą przed ryzykiem inwestycyjnym, które dotyka innych konkurentów. Zwiększa ona również prawdopodobieństwo, że dodatkowa płynność będzie dostępna dla obu beneficjentów, oraz może ułatwić przyszły rozwój BPN i połączonego podmiotu w kontekście gospodarczym, w którym inni konkurenci prowadzący działalność w Portugalii muszą zmniejszać udział finansowania dłużnego.
(134)
Biorąc pod uwagę pozycję BPN w portugalskim sektorze finansowym oraz fakt, że sektor finansowy jest otwarty na intensywną konkurencję na poziomie Unii, a także fakt, że BPN konkuruje z wieloma jednostkami zależnymi zagranicznych banków w Portugalii, Komisja uznaje, że wszelka korzyść wynikająca z użycia zasobów państwowych może wpływać na wewnątrzunijną wymianę handlową oraz zakłócać konkurencję w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(135)
Dokapitalizowanie BPN w wysokości 600 mln EUR, którego dokonano w lutym 2012 r., stanowi pomoc państwa.
(136)
Do środków przyznanych w związku ze sprzedażą na rzecz BIC należy prawo BIC do żądania przeniesienia, przed zamknięciem, innych aktywów i pasywów BPN, takich jak kredyty udzielone instytucjom kredytowym lub rzeczowe aktywa trwałe i aktywa finansowe. Obejmują one również prawo BIC do przenoszenia depozytów po cenach na poziomie […] punktów bazowych powyżej właściwej stopy referencyjnej lub do otrzymania od państwa różnicy w postaci wynagrodzenia za takie depozyty.
(137)
Usunięcie z BPN określonych kredytów i pasywów (w tym depozytów) wybranych przez BIC bezpośrednio finansuje państwo członkowskie. Wszystkie pozycje usuwane z BPN zostaną przeniesione według wartości księgowej do spółek celowych, które w całości należą do państwa członkowskiego, albo - w przeciwnym razie - będą podlegać jego odpowiedzialności finansowej. Tym samym państwo członkowskie będzie ponosiło obciążenia finansowe związane z zarządzaniem i dysponowaniem tymi aktywami i pasywami. Ponadto państwo członkowskie będzie musiało sfinansować różnicę między mającymi zastosowanie odsetkami od depozytów a progiem cenowym wynoszącym […] punktów bazowych powyżej stopy referencyjnej.
(138)
Komisja uważa, że przeniesienie dodatkowych aktywów i pasywów do spółek celowych przed sprzedażą wiąże się z korzyścią dla BPN i połączonego podmiotu, ponieważ nie zapewniono przejrzystości ex ante, aktywa nie zostały wycenione według ceny rynkowej, a państwo nie otrzymało wynagrodzenia w ramach przeniesienia.
(139)
Komisja stwierdza, że przeniesienie aktywów według wartości księgowej, a nie wartości rynkowej przynosi korzyść gospodarczą BPN i połączonemu podmiotowi w porównaniu z jego konkurentami. BIC mógłby dowolnie wybrać aktywa do usunięcia na warunkach umowy ramowej, a aktywa te ani nie zostałyby wycenione według wartości rynkowej, ani państwo nie otrzymałoby za nie zwrotu. Wręcz przeciwnie - w stopniu, w jakim wariant ten zmniejsza aktywa ważone ryzykiem BPN, doprowadziłby on do wzrostu współczynnika kapitałowego banku, a w rezultacie do zwiększenia jego zdolności do udzielania nowych kredytów i uczestnictwa w rynku. Po sprzedaży korzyść zostałaby przeniesiona na połączony podmiot.
(140)
Wynagrodzenie ze strony państwa z tytułu różnicy między mającymi zastosowanie odsetkami od depozytów a progiem cenowym wynoszącym […] punktów bazowych powyżej stopy referencyjnej eliminuje koszt, który BPN musiałby ponieść w normalnych okolicznościach, a w związku z tym stanowi korzyść dla BPN.
(141)
Przedmiotowe środki mają charakter selektywny, ponieważ przynoszą one korzyść wyłącznie na rzecz konkretnego podmiotu, którym jest BPN, oraz działalności gospodarczej, która będzie kontynuowana po sprzedaży.
(142)
Przedmiotowe środki zakłócają konkurencję lub grożą jej zakłóceniem, ponieważ stawiają BPN i połączony podmiot po sprzedaży na rzecz BIC w korzystnym położeniu względem konkurencyjnych banków - dzięki nim BPN, w odróżnieniu od pozostałych konkurentów, nie musi zmniejszać udziału finansowania dłużnego, a tym samym BPN i połączony podmiot mogą udzielać większej liczby kredytów dla gospodarki.
(143)
Biorąc pod uwagę pozycję BPN w portugalskim sektorze finansowym oraz fakt, że sektor finansowy jest otwarty na intensywną konkurencję na poziomie Unii, a także fakt, że BPN konkuruje z wieloma jednostkami zależnymi zagranicznych banków w Portugalii, Komisja uznaje, że wszelka korzyść wynikająca z użycia zasobów państwowych może wpływać na wewnątrzunijną wymianę handlową oraz zakłócać konkurencję w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(144)
Przeniesienie dodatkowych aktywów i pasywów (w tym depozytów) z bilansu BPN do spółek celowych przed sprzedażą stanowi pomoc państwa.
(145)
BIC ma prawo do odsprzedaży w terminie […] miesięcy kredytów, które są zagrożone od co najmniej […] dni (do maksymalnie […] % wartości nominalnej całego portfela kredytów wybranego przez BIC po odliczeniu istniejących depozytów), oraz za kwotę przekraczającą poziom tworzenia rezerw ([…] mln EUR).
(146)
Prawo BIC do usuwania dodatkowych aktywów i pasywów z bilansu po sprzedaży bezpośrednio finansuje państwo członkowskie. Wszystkie pozycje usuwane z BPN zostaną przeniesione według wartości księgowej do spółek celowych, które w całości należą do państwa członkowskiego, albo - w przeciwnym razie - będą podlegać jego odpowiedzialności finansowej. Tym samym państwo członkowskie ponosiłoby obciążenia finansowe związane z zarządzaniem i dysponowaniem tymi aktywami.
(147)
Zdaniem Komisji możliwość usuwania kredytów zagrożonych po sprzedaży sprawia, że BPN i połączony podmiot mogą rozszerzać swoją działalność i udzielać większej liczby kredytów w kontekście gospodarczym, w którym inni konkurencji prowadzący działalność w Portugalii muszą zmniejszać udział finansowania dłużnego. W istocie, gdyby utrzymano ten sam poziom kapitału własnego, współczynnik kapitałowy banku wzrósłby dzięki usunięciu kredytów zagrożonych i ograniczeniu aktywów ważonych ryzykiem. W rezultacie zwiększyłaby się zdolność banku do udzielania nowych kredytów i uczestnictwa w rynku.
(148)
Połączony podmiot również będzie miał przewagę nad swoimi konkurentami, gdyż borykają się oni z utratą wartości aktywów niższej jakości, którą muszą pokryć, ograniczając dostępny kapitał na udzielanie nowych kredytów. W odróżnieniu od konkurentów połączony podmiot nie będzie musiał ograniczać kapitału regulacyjnego wskutek tego rodzaju utraty wartości oraz malejącej wartości portfela kredytów.
(149)
Ponadto wariant, zgodnie z którym BIC zwraca państwu kredyty zagrożone nie później niż w terminie […] od daty sprzedaży, może doprowadzić do zmiany aktywów ważonych ryzykiem BPN oraz osiągnięcia wyższego poziomu kapitału podstawowego Tier I niż poziom [10-18] % wskazany w ofercie BIC z dnia 20 lipca 2011 r. Komisja odnotowuje zobowiązanie Portugalii w tym zakresie, zgodnie z którym, jeżeli BIC lub połączony podmiot postanowią zwrócić kredyty państwu lub jakiejkolwiek jednostce kontrolowanej przez państwo po sprzedaży, wówczas spłacą państwu kapitał związany z tymi kredytami w wysokości [10-18] % aktywów ważonych ryzykiem danych kredytów oraz dodatkowo przeniosą kredyty zagrożone i spłacą kapitał związany z tymi kredytami państwu dopiero po całkowitym wyczerpaniu rezerw dostępnych w dniu sprzedaży na rachunkach BPN.
(150)
Przedmiotowy środek ma charakter selektywny, ponieważ przynosi korzyść wyłącznie na rzecz konkretnego podmiotu, którym jest BPN, oraz działalności gospodarczej, która będzie kontynuowana po sprzedaży.
(151)
Przedmiotowy środek zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem, ponieważ stawia BPN i połączony podmiot po sprzedaży na rzecz BIC w korzystnym położeniu względem konkurencyjnych banków - dzięki niemu BPN, w odróżnieniu od pozostałych konkurentów, nie musi zmniejszać udziału finansowania dłużnego, a tym samym BPN i połączony podmiot mogą udzielać większej liczby kredytów dla gospodarki.
(152)
Biorąc pod uwagę pozycję BPN w portugalskim sektorze finansowym oraz fakt, że sektor finansowy jest otwarty na intensywną konkurencję na poziomie Unii, a także fakt, że BPN konkuruje z wieloma jednostkami zależnymi zagranicznych banków w Portugalii, Komisja uznaje, że wszelka korzyść wynikająca z użycia zasobów państwowych może wpływać na wewnątrzunijną wymianę handlową oraz zakłócać konkurencję w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(153)
W przypadku braku zobowiązania do zwrotu kapitału powiązanego z kredytami przedmiotowy środek może umożliwiać BPN i połączonemu podmiotowi dokonywanie zmiany aktywów ważonych ryzykiem banku po sprzedaży z mocą wsteczną. W rezultacie nastąpiłby proporcjonalny wzrost kapitalizacji banku. Tym samym środek przynosi korzyść bankowi i zakłóca konkurencję z innymi konkurentami. Środek stanowi pomoc państwa.
(154)
Przeniesienie na państwo ryzyka sporów BPN stanowi pasywa, które przejmuje państwo.
(155)
Przejmując pasywa od BPN, państwo przyznaje korzyść na rzecz BPN i połączonego podmiotu w porównaniu z ich konkurentami, którzy muszą uwzględniać równoważne pasywa we własnym bilansie.
(156)
Przedmiotowy środek ma charakter selektywny, ponieważ przynosi korzyść wyłącznie konkretnemu podmiotowi (BPN i połączonemu podmiotowi powstałemu wskutek sprzedaży na rzecz BIC).
(157)
Środek zapewnia wsparcie kapitałowe dla BPN i połączonego podmiotu w sytuacji braku alternatywy na rynku oraz w przypadku, gdy inni konkurenci muszą uwzględniać tego rodzaju pasywa we własnym bilansie.
(158)
Biorąc pod uwagę pozycję BPN w portugalskim sektorze finansowym oraz fakt, że sektor finansowy jest otwarty na intensywną konkurencję na poziomie Unii, a także fakt, że BPN konkuruje z wieloma jednostkami zależnymi zagranicznych banków w Portugalii, Komisja uznaje, że wszelka korzyść wynikająca z użycia zasobów państwowych może wpływać na wewnątrzunijną wymianę handlową oraz zakłócać konkurencję w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(159)
Przedmiotowy środek zapewnia wsparcie kapitałowe i stanowi pomoc państwa.
(160)
Należy uznać, że przyznanie instrumentu płynnościowego w wysokości [150-350] mln EUR na rzecz połączonego podmiotu po sprzedaży oraz utrzymanie linii kredytowej w wysokości [150-500] mln EUR w odniesieniu do papierów komercyjnych przez CGD na rzecz BPN po sprzedaży można przypisać państwu, zważywszy na szczególne okoliczności, w których doszło do przyznania tych środków.
(161)
Po pierwsze, CGD w całości należy do państwa, które mianuje członków jego rady dyrektorów. Jak stwierdzono w pkt (100) i (24), CGD został wyznaczony na mocy prawa do zarządzania BPN oraz uzyskał gwarancję państwa na podstawie art. 2 ust. 9 ustawy w sprawie nacjonalizacji w odniesieniu do wszystkich kredytów i wsparcia płynności, których mógłby udzielić BPN w kontekście nacjonalizacji i „w zastępstwie państwa”. Gwarancja ta ma nadal zastosowanie do linii kredytowej w wysokości [150-500] mln EUR.
(162)
Po drugie, decyzje o przyznaniu instrumentu płynnościowego i linii kredytowej nie zostały podjęte niezależnie przez CGD, lecz stanowiły część warunków sprzedaży wynegocjowanych między BIC a władzami portugalskimi.
(163)
Zarówno przyznanie przez CGD instrumentu płynnościowego w wysokości [200-400] mln EUR na rzecz połączonego podmiotu po sprzedaży, jak i utrzymanie przez CGD linii kredytowej w wysokości [150-500] mln EUR w odniesieniu do papierów komercyjnych po sprzedaży można zatem przypisać państwu członkowskiemu.
(164)
Dzięki przedmiotowym środkom BPN i połączony podmiot zyskują łatwy i tani dostęp do płynności.
(165)
W odniesieniu do linii kredytowej w wysokości [200-400] mln EUR przyznanej BIC przez CGD Komisja zauważa, że zapewni ona margines bezpieczeństwa w odniesieniu do pozycji płynności połączonego podmiotu na wypadek wystąpienia odpływu depozytów po sprzedaży. CGD nie przyznało tego rodzaju linii kredytowej żadnemu innemu podmiotowi poza przedmiotowym połączonym podmiotem. Linia kredytowa stanowi zatem korzyść gospodarczą dla połączonego podmiotu.
(166)
Utrzymanie zabezpieczonej gwarancją państwa linii kredytowej w wysokości [150-500] mln EUR do […] w odniesieniu do bieżącego programu emisji papierów komercyjnych również przynosi BPN i połączonemu podmiotowi przewagę nad ich konkurentami pod względem dostępu do płynności.
(167)
Przedmiotowe środki mają charakter selektywny, ponieważ przynoszą korzyść wyłącznie konkretnemu podmiotowi (BPN i połączonemu podmiotowi powstałemu wskutek sprzedaży na rzecz BIC).
(168)
Korzyść przyznana BPN i połączonemu podmiotowi po sprzedaży zakłóca konkurencję, tym bardziej że koszty finansowania zewnętrznego na rynkach finansowych są obecnie wysokie.
(169)
Biorąc pod uwagę pozycję BPN w portugalskim sektorze finansowym oraz fakt, że sektor finansowy jest otwarty na intensywną konkurencję na poziomie Unii, a także fakt, że BPN konkuruje z wieloma jednostkami zależnymi zagranicznych banków w Portugalii, Komisja uznaje, że wszelka korzyść wynikająca z użycia zasobów państwowych może wpływać na wewnątrzunijną wymianę handlową oraz zakłócać konkurencję w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(170)
Przyznanie przez CGD instrumentu płynnościowego w wysokości [200-400] mln EUR na rzecz połączonego podmiotu po sprzedaży oraz utrzymanie linii kredytowej w wysokości [150-500] mln EUR w odniesieniu do papierów komercyjnych na rzecz BPN stanowi pomoc państwa.
6.1.1.4 Ewentualna pomoc dla nabywcy
(171)
Zgodnie z pkt 49 komunikatu bankowego, aby zagwarantować, że pomoc nie zostanie udzielona nabywcy instytucji finansowej sprzedawanej przez państwo, należy zadbać o to, by przestrzegane były określone warunki, w szczególności o to, aby: proces sprzedaży miał charakter otwarty, przejrzysty, niedyskryminacyjny i bezwarunkowy; sprzedaż następowała na warunkach rynkowych oraz aby państwo dążyło do uzyskania jak najwyższej ceny za sprzedawane aktywa i zobowiązania.
(172)
Jeżeli chodzi o pierwszy wymóg, to chociaż proces sprzedaży rozpoczęto jako otwartą i bezwarunkową procedurę przetargową, wiążąca oferta złożona przez BIC nie była ofertą ostateczną pod względem szeregu istotnych aspektów proponowanej transakcji, w tym pod względem ostatecznego zakresu aktywów i pasywów BPN, które BIC zamierzał nabyć, oraz dokładnej liczby przejmowanych oddziałów i liczby zatrzymanych pracowników. Wszystkie te aspekty omówiono w trakcie późniejszych negocjacji dwustronnych między władzami portugalskimi a BIC i podsumowano w umowie ramowej z dnia 9 grudnia 2011 r. Nawet umowa ramowa nie jest ostateczna pod względem dokładnego zakresu, w jakim bank zostaje nabyty. W szczególności w umowie tej nie określa się aktywów i pasywów, które przejmie BIC, pomimo wyraźnego stwierdzenia, że w momencie sprzedaży BPN będzie posiadać kapitał własny w wysokości [200-400] mln EUR. Innymi słowy, ani w ofercie BIC z dnia 20 lipca 2011 r., ani w umowie ramowej nie precyzuje się przedmiotu zakupu dokonywanego przez BIC, jednak w obu dokumentach ustala się dokładną jego cenę.
(173)
W związku z tym należy zauważyć, że umowa ramowa nie powinna odbiegać od warunków wiążącej oferty BIC z dnia 20 lipca 2011 r. poprzez przyznawanie dodatkowych korzyści na rzecz BIC lub połączonego podmiotu. W istocie, zważywszy na stosunkowo luźne warunki wiążącej oferty z lipca 2011 r., BIC mógł z łatwością uzyskać od państwa dodatkowe ulgi na przykład poprzez zmniejszenie zakresu aktywów i pasywów, które faktycznie nabywa. Tego rodzaju dodatkowe ulgi skutkowałyby wyższym współczynnikiem kapitału podstawowego Tier I niż wskazuje na to oferta BIC z lipca 2011 r., nie naruszając przy tym warunków procesu sprzedaży.
(174)
Komisja z zadowoleniem przyjmuje zatem zobowiązanie Portugalii do ograniczenia poziomu kapitalizacji BPN w dniu sprzedaży do [10-18] % kapitału podstawowego Tier I zgodnie ze wskazaniami zawartymi w ofercie BIC. Dodatkowe zobowiązanie ze strony Portugalii, zgodnie z którym BIC spłaci kapitał związany z wszelkimi kredytami zagrożonymi zwróconymi przez niego państwu lub spółce będącej własnością państwa po sprzedaży, gwarantuje, że poziom kapitału podstawowego Tier I nie ulegnie nadmiernemu zwiększeniu po sprzedaży.
(175)
Jak wykazano w sekcji 6.1.1.3, wszystkie środki związane ze sprzedażą na rzecz BIC obejmują zasoby państwowe.
(176)
Ponieważ ani w ofercie BIC z dnia 20 lipca 2011 r., ani w umowie ramowej nie określono kapitału podstawowego Tier I (w obu dokumentach wskazuje się jedynie bezwzględną wartość kapitału, który BPN ma posiadać w momencie sprzedaży, nie uwzględniając posiadanych przez bank aktywów ważonych ryzykiem ani prawa BIC do wyboru aktywów i pasywów, które mają zostać przeniesione do spółek celowych przed sprzedażą), Komisja zauważa, że BPN może ostatecznie osiągnąć wyższy współczynnik kapitału podstawowego Tier I od poziomu wskazanego w ofercie. Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez władze portugalskie [10-18] % kapitału podstawowego Tier I stanowi poziom kapitału wskazany w ofercie BIC z dnia 20 lipca 2011 r.
(177)
Komisja zauważa jednak, że Portugalia zobowiązała się do ograniczenia poziomu kapitalizacji BPN w dniu sprzedaży do [10-18] % kapitału podstawowego Tier I zgodnie ze wskazaniami zawartymi w ofercie BIC. Dzięki temu państwo będzie mogło uzyskać maksymalną cenę za sprzedawane aktywa i pasywa. Zobowiązanie to jest konieczne do zagwarantowania, że żadna korzyść nie zostanie przyznana na rzecz BIC.
(178)
Ponadto korzystając z prawa do przeniesienia na rzecz państwa dalszych kredytów zagrożonych po sprzedaży, BIC mógłby jeszcze bardziej zmniejszyć zakres działalności banku, zwiększając tym samym współczynnik kapitału podstawowego Tier I dla połączonego podmiotu do poziomu wyższego niż poziom wskazany w ofercie BIC z dnia 20 lipca 2011 r. Mogłoby to przynieść dodatkową korzyść na rzecz BIC. Dodatkowe zobowiązanie ze strony Portugalii, zgodnie z którym BIC spłaci kapitał związany z wszelkimi kredytami zagrożonymi zwróconymi przez niego państwu lub spółce będącej własnością państwa po sprzedaży, gwarantuje, że poziom kapitału podstawowego Tier I nie ulegnie dalszemu zwiększeniu po sprzedaży. To dodatkowe zobowiązanie jest konieczne, aby uniknąć przyznania korzyści na rzecz BIC.
(179)
Przedmiotowe środki mają charakter selektywny, ponieważ przynoszą korzyść konkretnemu podmiotowi, mianowicie BIC, oraz pośrednio połączonemu podmiotowi.
(180)
Biorąc pod uwagę pozycję BPN w portugalskim sektorze finansowym oraz fakt, że sektor finansowy jest otwarty na intensywną konkurencję na poziomie Unii, a także fakt, że BPN konkuruje z wieloma jednostkami zależnymi zagranicznych banków w Portugalii, Komisja uznaje, że wszelka korzyść wynikająca z użycia zasobów państwowych może wpływać na wewnątrzunijną wymianę handlową oraz zakłócać konkurencję w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(181)
Ze względu na zobowiązania podjęte przez Portugalię, Komisja może wywnioskować, że ostateczne wyniki procesu, w tym elementy uzgodnione z BIC w umowie ramowej, nie zmieniły wyniku procedury przetargowej oraz że proces sprzedaży nie przynosi BIC żadnej korzyści.
6.1.2 Ilościowe określenie pomocy
(182)
BPN i połączony podmiot, który będzie kontynuował działalność gospodarczą BPN, korzystały z szeregu środków pomocy państwa, które podsumowano poniżej.
Tabela 1
Środki pomocy przyznane BPN i połączonemu podmiotowi
Opis
Kwota w mln EUR
a)
Kredyty udzielone przez CGD przed nacjonalizacją
315
b)
Przeniesienie aktywów o wartości 3,9 mld EUR do spółek celowych przed rozpoczęciem procedury przetargowej
1 800-4 000
c)
Zastrzyk kapitałowy dokonany przez państwo w dniu 15 lutego 2012 r.
600
d)
Instrumenty płynnościowe przyznane przez CGD na rzecz BPN (od dnia 31 grudnia 2011 r.)
[150-500]
w tym objęte bezpośrednią gwarancją państwa
[200-400]
e) Instrumenty płynnościowe wymagane przez BIC dla połączonego podmiotu,
w tym utrzymanie istniejącego programu emisji papierów komercyjnych
400
w tym nowy instrument płynnościowy
300
(183)
Po pierwsze, należy zauważyć, że nie wszystkie powyższe środki pomocy należy uznać za skumulowane, ponieważ według władz portugalskich niektóre środki zastąpiono innymi (przykładowo początkowe kredyty udzielone przez CGD przed nacjonalizacją zastąpiono papierem komercyjnym wyemitowanym przez BPN po nacjonalizacji).
(184)
Środki b) i c) obejmują albo zastrzyki kapitałowe, albo są równoważne zastrzykom kapitałowym. Wynoszą one co najmniej 3 mld EUR lub około 50 % bilansu BPN sprzed nacjonalizacji. Ponadto łączna kwota gwarancji państwa na program emisji papierów komercyjnych przyznana przez Portugalię na rzecz BPN od czasu nacjonalizacji wynosi 5 mld EUR, z czego na dzień 31 grudnia 2011 r. wykorzystano 4,5 mld EUR.
(185)
Ponadto BIC ma prawo do przeniesienia depozytów po cenach przekraczających […] punktów bazowych lub do uzyskania od państwa wynagrodzenia z tytułu różnicy, którego koszt Portugalia szacuje na około […] EUR. Ponadto przeniesienie na państwo kosztów związanych ze sporami oraz przeniesienie w kontekście sprzedaży dodatkowych aktywów i pasywów, w tym kredytów zagrożonych, z bilansu BPN do spółek celowych stanowi dodatkową pomoc, którą Portugalia uznała za niewymierną.
6.2 Zgodność różnych środków pomocy z rynkiem wewnętrznym: zastosowanie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE
(186)
W art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej upoważnia się Komisję do stwierdzenia zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym, jeżeli ma ona na celu „zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”.
(187)
Komisja przyznaje, że globalny kryzys finansowy może powodować poważne zaburzenia w gospodarce państwa członkowskiego oraz że środki wspierające banki mogą zaradzić tym zaburzeniom. Analizę tę potwierdzono w komunikacie bankowym, komunikacie o dokapitalizowaniu (42), komunikacie w sprawie aktywów o obniżonej jakości (43) i komunikacie w sprawie restrukturyzacji (44). Komisja podtrzymuje swoje stanowisko, że pomoc państwa można zatwierdzić na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, biorąc pod uwagę ponowne wystąpienie warunków skrajnych na rynkach finansowych. Komisja potwierdziła ten pogląd, przyjmując komunikat w sprawie przedłużenia z 2011 r., w którym przedłuża się stosowanie zasad pomocy państwa w odniesieniu do środków wsparcia na rzecz banków w kontekście kryzysu finansowego na okres po dniu 31 grudnia 2011 r. (45).
(188)
Kryzys finansowy i gospodarczy szczególnie mocno uderzył w Portugalię. Jego skutki w różnych decyzjach Komisji (46) w sprawie zatwierdzenia środków przyjętych przez władze portugalskie w celu zwalczania kryzysu finansowego. Ponadto należy wziąć pod uwagę trudną sytuację gospodarczą i finansową, która doprowadziła Portugalię do złożenia w dniu 7 kwietnia 2011 r. oficjalnego wniosku o udzielenie międzynarodowej pomocy, w wyniku którego w dniu 17 maja 2011 r. podpisano protokół ustaleń.
(189)
Zdaniem Komisji niekontrolowany upadek BPN pociągnąłby za sobą poważne konsekwencje dla gospodarki portugalskiej. Środki te można zatem ocenić na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu.
6.3 Zgodność z rynkiem wewnętrznym na podstawie komunikatu w sprawie restrukturyzacji
(190)
W komunikacie w sprawie restrukturyzacji określa się zasady pomocy państwa mające zastosowanie do restrukturyzacji instytucji finansowych w dobie kryzysu. Zgodnie z komunikatem w sprawie restrukturyzacji, aby restrukturyzacja instytucji finansowej w kontekście obecnego kryzysu finansowego była zgodna ze wspólnym rynkiem na mocy art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, musi ona:
(i)
prowadzić do przywrócenia rentowności banku;
(ii)
uwzględniać wystarczający wkład własny beneficjenta (podział obciążenia);
(iii)
uwzględniać wystarczające środki służące ograniczeniu zakłócenia konkurencji.
6.3.1 Rentowność
(191)
Punkty 9 i 10 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stanowią, że państwo członkowskie powinno przedstawić kompleksowy i szczegółowy plan restrukturyzacji zawierający pełne informacje dotyczące modelu działalności. W planie należy także podać przyczyny problemów instytucji finansowej i inne możliwości poza proponowanym planem restrukturyzacji.
(192)
W planie restrukturyzacji należy wykazać, że strategia banku opiera się na spójnej koncepcji oraz że bank odzyskał długoterminową rentowność bez udziału na pomocy państwa.
(193)
W pkt 17 komunikatu w sprawie restrukturyzacji potwierdza się, że sprzedaż (części) instytucji finansowej stronie trzeciej może pomóc przywrócić długoterminową rentowność. W przedmiotowym przypadku Komisja zauważa, że władze portugalskie zdecydowały o sprzedaży BPN w drodze procedury przetargowej. W rezultacie działalność bankowa zostanie sprzedana BIC po dokonaniu pewnych dostosowań, zaś wybrane aktywa zostaną przeniesione do spółek celowych, tak aby je z czasem upłynnić. Komisja musi zatem ocenić, czy działalność bankowa BPN, która stanie się elementem działalności nabywcy (połączony podmiot), będzie rentowna.
(194)
W decyzji z dnia 24 października 2011 r. Komisja wskazała, że nie otrzymała planu operacyjnego, w którym skutecznie wykazano by rentowność BPN jako podmiotu połączonego z BIC, przez co nie mogła sformułować wniosku w tym względzie. Portugalia przedstawiła szczegółowy plan operacyjny w odniesieniu do BPN połączonego z BIC w postaci planu restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. (w tym dodatkowe informacje dotyczące działalności i rentowności przedstawione w dniu 3 lutego 2012 r.).
(195)
Zgodnie z planem restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. część BPN sprzedawana BIC ma znacznie mniejszą sumę bilansową, wynoszącą około […] mld EUR, w porównaniu z suma bilansową BPN w momencie nacjonalizacji.
(196)
Łącznie z aktywami BIC połączony podmiot będzie w posiadaniu łącznych aktywów o wartości około […] mld EUR.
(197)
W momencie sprzedaży na rzecz BIC bilans BPN zawiera jedynie bardziej rentowną działalność i najlepsze aktywa banku. W szczególności wyczyszczono przeniesiony do BIC portfel kredytów, a większość aktywów niepłynnych przeniesiono do spółek celowych.
(198)
Na pasywa BPN składają się głównie depozyty detaliczne wynoszące 1 669 mln EUR i długi podporządkowane wynoszące 246 mln EUR.
Tabela 2
BPN po sprzedaży i po zastrzyku kapitałowym (pro forma) (47)
W mln EUR
Środki pieniężne, banki centralne i instytucje kredytowe
[…]
Kredyty netto udzielane klientom
[…]
Pozostałe aktywa
[…]
AKTYWA RAZEM
[…]
Depozyty
[…]
Pozostałe zobowiązania
[…]
Dług podporządkowany
[…]
PASYWA RAZEM
[…]
Kapitał własny
[…]
PASYWA I KAPITAŁ RAZEM
[…]
(199)
BIC będzie kontynuował realizację środków w zakresie restrukturyzacji wprowadzonych już przez tymczasowych administratorów, eliminując konkretne przyczyny problemów BPN.
(200)
Jak wskazano w pkt (24) powyżej, zarząd został w całości zastąpiony. Ze względu na szczególne okoliczności, które doprowadziły do nacjonalizacji BPN, a w szczególności na szereg domniemanych przypadków nadużyć finansowych popełnionych przez poprzedni zarząd banku, nowy zarząd wszczął szereg postępowań sądowych (48) w obronie interesów banku. Całkowicie zmieniono procedury oceny ryzyka banku w celu wdrożenia najlepszych praktyk.
(201)
Nowi administratorzy BPN skoncentrowali się również na optymalizacji struktury kosztów i przyjęli szereg inicjatyw służących zmniejszeniu kosztów operacyjnych. W okresie od grudnia 2008 r. do grudnia 2010 r. koszty operacyjne zmniejszono o około […] mln EUR, a koszty zatrudnienia - o około […] mln EUR.
(202)
Zgodnie z planem restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. strategia BIC polega na skoncentrowaniu się na podstawowej działalności detalicznej oraz na wykorzystaniu sieci BPN, tak aby stać się bankiem referencyjnym wspierającym transakcje handlowe i finansowe między Portugalią a Angolą.
(203)
Plan ten opiera się na uzasadnionych założeniach makroekonomicznych, z uwzględnieniem bieżącej sytuacji na rynkach w Portugalii oraz prognozy gospodarczej wskazującej na utrzymanie się recesji do 2014 r.
(204)
Z prognoz finansowych wynika, iż nawet w ramach scenariusza warunków skrajnych oczekuje się, że na koniec okresu restrukturyzacji (w dniu 31 grudnia 2016 r.) połączony podmiot powinien być w stanie pokryć swoje koszty i osiągnąć zwrot z kapitału własnego na poziomie około [1-10] %.
(205)
Oczekiwana wartość wstępnego kapitału regulacyjnego będzie znacznie wyższa od minimalnych wymogów kapitałowych, a współczynnik kapitału podstawowego Tier I osiągnie poziom około [10-18] % dzięki zastrzykowi kapitałowemu ze strony państwa.
(206)
Oczekuje się, że w wyniku znacznego zastrzyku kapitałowego dokonanego przez państwo prognozowane współczynniki kapitałowe banku w trakcie i na koniec okresu restrukturyzacji utrzymają się na poziomie przekraczającym wymogi minimalne, a tym samym zabezpieczą wypłacalność banku. Zgodnie z planem operacyjnym przedstawionym przez Portugalię i odzwierciedlonym w planie restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. w ramach scenariusza odniesienia kapitał podstawowy Tier I wyniesie na koniec okresu restrukturyzacji (w dniu 31 grudnia 2016 r.) [8-12] %, czyli nieznacznie powyżej minimalnych wymogów regulacyjnych ustalonych przez BP na poziomie 10 % na okres od grudnia 2012 r. (49), natomiast w ramach scenariusza warunków skrajnych - nieco poniżej tego poziomu ([7-11] %), jak pokazano na wykresie 1 dołączonym do pkt (207).
(207)
Oczekuje się, że rozwój ten będzie wynikał głównie z konieczności wdrożenia planu operacyjnego określonego w planie restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. poprzez udzielanie większego wolumenu kredytów dla gospodarki oraz ze skutków ujemnych wyników w pierwszych latach funkcjonowania planu restrukturyzacji. Zasadniczo ujemne wyniki będą spowodowane utrzymującą się wysoką strukturą kosztów banku w porównaniu z wielkością jego działalności, w połączeniu z kosztem restrukturyzacji, którą przeprowadzi BIC.
Wykres 1
Prognozy dotyczące połączonego podmiotu BPN/BIC w ramach scenariusza odniesienia na lata 2012-2016
[…]
(208)
Jeżeli chodzi o płynność, plan operacyjny opiera się głównie na depozytach z prognozowanym wzrostem w wysokości około [1-10] % rocznie. Zdaniem Komisji stabilne finansowanie połączonego podmiotu za pomocą depozytów jest ważnym elementem planu restrukturyzacji. Biorąc pod uwagę niewielki rozmiar połączonego podmiotu i jego potencjał wzrostu, prognozy w zakresie zmian wysokości depozytów są wiarygodne.
(209)
Jednocześnie Komisja uważa, że w celu zapewnienia rentowności połączonego podmiotu nie powinna zaistnieć żadna zachęta do zastępowania depozytów finansowaniem hurtowym. Podobnie ważne jest, aby wynagrodzenie z tytułu instrumentu płynnościowego wymagane przez BIC w celu zrekompensowania ewentualnego odpływu depozytów zostało zwiększone co najmniej do poziomu stopy Euribor powiększonej o […] punktów bazowych. Zobowiązanie Portugalii w tym względzie jest niezbędne do zapewnienia zgodności pomocy na restrukturyzację z rynkiem wewnętrznym, biorąc pod uwagę fakt, że […] posiada znaczną kwotę depozytów, które podlegają obecnie wynagrodzeniu powyżej stopy Euribor powiększonej o […] punktów bazowych, tj. poziomu, na którym BIC może zdecydować o nieutrzymywaniu tych depozytów. Jeżeli wynagrodzenie z tytułu nowych linii kredytowych nie zostałoby ustalone na poziomie stanowiącym dla BIC zachętę do utrzymania poziomu depozytów zgodnego z prognozami zawartymi w planie restrukturyzacji ze stycznia 2012 r., BIC mógłby się skłaniać do zastąpienia depozytów tańszym finansowaniem ze strony CGD. Tego rodzaju zastąpienie mogłoby poprawić dochodowość połączonego podmiotu w perspektywie krótkoterminowej, jednocześnie zmniejszyłoby jednak szanse przywrócenia jego rentowności.
(210)
W tym względzie należy również zauważyć, że linia kredytowa przyznana według stopy Euribor powiększonej o […] punktów bazowych jest w dalszym ciągu korzystniejsza od warunków, które BIC ma szanse uzyskać na rynku. Chociaż nie przedstawiono Komisji żadnego porównywalnego punktu odniesienia w postaci podobnych transakcji zawieranych na rynku, Komisja wyraża wątpliwość, czy na rynku byłaby dostępna linia kredytowa o takim czasie trwania i takiej samej wielkości, nawet gdyby zastosowano wyższe poziomy oprocentowania. Ponadto Komisja uważa, że wskazane jest ustalenie wysokości wynagrodzenia z tytułu kredytów przyznanych przez CGD […] według […]-miesięcznej stopy Euribor powiększonej o […] punktów bazowych.
(211)
Na podstawie powyższego wątpliwości Komisji co do rentowności BPN zostały rozwiane.
6.3.2 Ograniczenie pomocy do minimum i podział obciążenia
(212)
W komunikacie w sprawie restrukturyzacji zaznacza się, że odpowiedni wkład ze strony beneficjenta jest konieczny, aby ograniczyć pomoc do minimum oraz usunąć zakłócenia konkurencji i pokusy nadużycia. W tym celu: a) należy ograniczyć koszty restrukturyzacji i kwotę pomocy oraz b) wnieść znaczny wkład własny.
(213)
Zasady dotyczące wkładu własnego banku będącego beneficjentem na etapie restrukturyzacji określono w sekcji 3 komunikatu w sprawie restrukturyzacji. W sekcji tej wymaga się, aby (i) pomoc na restrukturyzację była ograniczona do minimum wystarczającego do pokrycia kosztów niezbędnych do przywrócenia rentowności; (ii) bank będący beneficjentem w jak największym zakresie wykorzystywał zasoby własne w celu sfinansowania restrukturyzacji, na przykład poprzez sprzedaż aktywów; oraz (iii) koszty związane z restrukturyzacją w odpowiednim stopniu ponosili również inwestorzy, bilansując straty dostępnym kapitałem i ponosząc odpowiednią opłatę z tytułu interwencji państwa. Cel podziału obciążenia jest dwojaki: ograniczenia zakłóceń konkurencji i pokusy nadużyć (50).
(214)
W planie restrukturyzacji należy wyraźnie wykazać, że pomoc została ograniczona do niezbędnego minimum. Koszty związane z restrukturyzacją powinno zatem ponosić nie tylko państwo, ale w maksymalnym stopniu powinni je również ponosić inwestorzy banku. Innymi słowy, wkład własny banku i właścicieli jego kapitału w restrukturyzację powinien być jak największy. Pomoc na restrukturyzację należy ograniczyć do pokrycia tylko tych kosztów, które są konieczne do przywrócenia rentowności. Oznacza to, że nie należy przekazywać przedsiębiorstwu zasobów państwowych, które zostałyby wykorzystane na finansowanie działań zakłócających rynek, niezwiązanych z procesem restrukturyzacji, takich jak np. nabycia (51).
(215)
W odniesieniu do ograniczenia pomocy do minimum w pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji wskazuje się, że pomoc na restrukturyzację należy ograniczyć do pokrycia tylko tych kosztów, które są konieczne do przywrócenia rentowności.
(216)
W tym celu Komisja musi poddać ocenie: po pierwsze twierdzenie władz portugalskich, że koszty związane ze sprzedażą BPN na rzecz BIC są niższe od kosztów, które poniosłaby Portugalia w przypadku likwidacji BPN; a po drugie kwestię, czy pomoc przyznaną na restrukturyzację BPN ograniczono do niezbędnego minimum.
(217)
W decyzji z dnia 24 października 2011 r. Komisja zakwestionowała szereg aspektów ilościowego porównania dwóch przedstawionych wówczas przez Portugalię scenariuszy.
(218)
W planie restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. Portugalia przedstawiła zaktualizowane porównanie tych dwóch scenariuszy i dokonała zmiany swoich początkowych założeń w celu rozwiania głównych obaw wyrażonych przez Komisję w decyzji z dnia 24 października 2011 r. dotyczących ewentualnych kosztów przeprowadzenia kontrolowanej likwidacji. Dokładniej mówiąc, Portugalia odniosła się do redukcji wartości kredytów i traktowania posiadaczy obligacji podporządkowanych.
(219)
W szczególności Portugalia przedstawiła dodatkowe informacje oraz alternatywny punkt odniesienia dotyczący przyjętego przez nią założenia w odniesieniu do redukcji wartości do wartości księgowej w wysokości 30-50 % w przypadku sprzedaży kredytów. Portugalia przedstawiła również ostateczne dane liczbowe dotyczące kredytów ostatecznie przejętych przez BIC, których kwota nie była znana w momencie dokonywania wstępnego porównania w dniu 17 lutego 2012 r. Ponadto Portugalia usunęła ze scenariusza zakładającego kontrolowaną likwidację koszty związane z wynagrodzeniem na rzecz określonych posiadaczy obligacji podporządkowanych, jak określono w pkt (221).
(220)
Komisja jest zdania, że z uwagi na obecną sytuację gospodarczą i znaczne zmniejszenie udziału finansowania dłużnego sektora bankowego zastosowanie redukcji wartości w przypadku sprzedaży portfela kredytów jest uzasadnione. Ponadto w przypadku konieczności utrzymywania kredytów do momentu ich zapadalności państwo musiałoby ponosić koszty finansowania i ryzyko kredytowe do terminu zapadalności. Komisja może zatem zaakceptować szacunkową niższą redukcję wartości przedstawioną przez Portugalię, tj. redukcję wartości w wysokości [20-50] %.
(221)
Jeżeli chodzi o posiadaczy obligacji podporządkowanych, Komisja przyjmuje, że na łączną kwotę 245 mln EUR składają się różne emisje. Możliwe, że […]. Portugalia stwierdziła, że po ocenie prawnej warunków każdej emisji […].
(222)
W tabeli 3 przedstawiono przegląd szacunku wpływów/odpływów z uwzględnieniem zmienionych założeń, o których mowa w pkt (219)-(221) powyżej. W ramach tego szacunku uwzględniono jedynie koszty krańcowe związane z dwoma przedmiotowymi scenariuszami (a nie koszty już poniesione) i oparto się na danych bilansowych BPN w momencie sprzedaży na rzecz BIC (52).
Tabela 3
Porównanie scenariusza zakładającego sprzedaż na rzecz BIC ze scenariuszem zakładającym kontrolowaną likwidację (dane podane w mln EUR)
Sprzedaż na rzecz BIC
Likwidacja
ODPŁYWY
1
Płatności z tytułu finansowania na rzecz instytucji kredytowych
[…] (53)
2
Płatności z tytułu depozytów klientów
[…]
3
Podwyższenie kapitału
[…]
4
Posiadacze obligacji podporządkowanych z wyłączeniem emisji obligacji wieczystych - TBC
[…]
Odpływy razem
[…]
[…]
Sprzedaż na rzecz BIC
Likwidacja
WPŁYWY
5
Sprzedaż kredytów klientów (2 114 mln EUR netto z redukcją wartości w wysokości 30 %)
[…]
6
Zwrot środków pieniężnych i kredytów na rzecz instytucji kredytowych
[…] (54)
7
Cena sprzedaży BPN
[…]
8
Premia ze sprzedaży depozytów - 2 % salda depozytów
[…]
Wpływy razem
[…]
SZACUNKOWA RÓŻNICA
[…]
[…]
(223)
Ogólnie mówiąc, warianty zakładające kontrolowaną likwidację, zgodnie z którymi państwo wypłaciłoby wszystkie depozyty (inne niż depozyty wierzycieli podporządkowanych posiadających obligacje wieczyste) i wypłaciłoby pełną kwotę ekspozycji wobec instytucji kredytowych, byłyby bardziej kosztowne niż sprzedaż na rzecz BIC.
(224)
Komisja dostrzega brak pewności związany z szeregiem założeń, a mianowicie możliwość odzyskania kredytów przeniesionych do BIC. Należy również uwzględnić fakt, że kontrolowana likwidacja mogłaby spowodować negatywne skutki uboczne dla zaufania do całego sektora bankowego i ratingu długu państwowego państwa członkowskiego.
(225)
Na podstawie dostępnych informacji Komisja stwierdza, że wariant zakładający restrukturyzację banku, tj. sprzedaż na rzecz BIC, przyczynia się do ograniczenia kwoty pomocy do minimum.
(226)
Jak wskazano w pkt (182)-(185), BPN otrzymał znaczną kwotę pomocy zarówno przed nacjonalizacją, jak i po niej. Pomoc ta była niezbędna do utrzymania działalności banku na okres niezbędny do wdrożenia wybranego wariantu restrukturyzacji, czyli sprzedaży jego rentownych elementów na rzecz BIC i z czasem upłynnienia aktywów o obniżonej jakości. W wyniku procesu restrukturyzacji BPN przestanie istnieć jako niezależny bank. Suma bilansowa działalności w zakresie bankowości detalicznej, która zostanie przejęta przez BIC, wynosi mniej niż 35 % sumy bilansowej BPN sprzed nacjonalizacji. W panujących warunkach rynkowych środki te (w szczególności rozdział aktywów w zakresie bankowości innej niż detaliczna między spółki celowe) są silnie związane z rentownością banku pozostającego na rynku. Działalność i transakcje niewchodzące w zakres bankowości detalicznej przeniesiono do spółek celowych w celu ich likwidacji z czasem. Komisja uznaje, że znaczne opóźnienia we wdrażaniu restrukturyzacji BPN wiążą się z wyjątkowymi okolicznościami, które miały wpływ na gospodarkę portugalską i doprowadziły do podpisania protokołu ustaleń z dnia 17 maja 2011 r.
(227)
Komisji wskazała w decyzji z dnia 24 października 2011 r., że poza środkami przyznanymi BPN przed sprzedażą BIC wymaga dodatkowych środków wymienionych w pkt (56).
(228)
W decyzji z dnia 24 października 2011 r. Komisja podniosła kwestię, czy zastrzyk kapitałowy, którego żądał BIC, stanowił minimalną kwotę niezbędną do zapewnienia rentowności. Uwzględniając dostosowania bilansu, których BIC domagał się w swojej ofercie z dnia 20 lipca 2011 r., oraz sprawozdanie finansowe BPN z czerwca 2011 r., Portugalia oszacowała, że poziom kapitału wynoszący [200-400] mln EUR stanowi współczynnik kapitału podstawowego Tier I w wysokości [10-18] %.
(229)
Portugalia twierdzi, że poziom kapitału jest wynikiem procedury przetargowej, jeżeli uwzględni się również cenę, którą BIC zapłaci państwu (40 mln EUR). Jest on uzasadniony kosztami ponownego ukierunkowania banku na jego podstawową działalność oraz koniecznością utrzymania wystarczającego buforu dodatkowego kapitału. Według Portugalii bufor ten jest odpowiedni do utrzymania wystarczającego poziomu kapitału własnego, zwłaszcza w początkowych latach połączenia, jeżeli uwzględni się również negatywną reputację BPN i trudną sytuację gospodarczą Portugalii.
(230)
Należy zauważyć, że zgodnie z planem restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. szacuje się, że na koniec czwartego roku po sprzedaży współczynnik kapitałowy osiągnie [8-12] %, a w ramach scenariusza warunków skrajnych - [7-11] % (nieznacznie poniżej minimum wymaganego na mocy prawa portugalskiego wynoszącego 10 %).
(231)
Komisja może zatem stwierdzić, że poziom kapitału odpowiadający współczynnikowi kapitału podstawowego Tier I w wysokości [10-18] % jest wynikiem procedury przetargowej i jest niezbędny do zapewnienia rentowności banku na podstawie planu restrukturyzacji ze stycznia 2012 r.
(232)
Za pozytywny Komisja uznaje również fakt, że umowa ramowa zawarta z BIC obejmuje zobowiązanie ze strony BIC do niewypłacania dywidend ani innych równoważnych korzyści akcjonariuszom w związku z BPN przez okres pięciu lat. Celem tego zobowiązania jest zagwarantowanie, że kapitał wniesiony do BPN nie opuści natychmiast banku w postaci zasobów rozdzielonych między akcjonariuszy.
(233)
Aktywa ostatecznie przejęte przez BIC różnią się jednak od tych przewidzianych w ofercie BIC z dnia 20 lipca 2011 r., a ponadto BIC zastrzega sobie prawo do zwrotu kredytów, które są zagrożone. Komisja jest zatem zdania, że w celu utrzymania pomocy na minimalnym poziomie wszelkie ograniczenia aktywów ważonych ryzykiem wynikające ze zwrotu kredytów państwu powinny się wiązać z obniżeniem kapitału do [10-18] % wartości ograniczenia aktywów ważonych ryzykiem. Obniżenie kapitału może się odbyć w formie redukcji wartości księgowej kredytów zwracanych państwu.
(234)
Komisja odnotowuje sugestię BIC, że połączony podmiot mógłby utrzymać współczynnik kapitału podstawowego Tier I na poziomie [10-18] % w przypadku zwrotu kredytów zagrożonych, udzielając nowych kredytów dla gospodarki. Według Komisji taki środek nie ograniczyłby pomocy do minimum z następujących powodów. Po pierwsze, współczynnik kapitału własnego BIC przed sprzedażą będzie niższy niż [10-18] % w dniu sprzedaży. Dlatego też jak tylko BPN połączy się z BIC, poziom kapitału podstawowego Tier I połączonego podmiotu natychmiast ulegnie obniżeniu (co odzwierciedlono w planie restrukturyzacji ze stycznia 2012 r.). Podobnie, gdyby połączony podmiot miał utrzymać współczynnik kapitału podstawowego Tier I na poziomie [10-18] % po połączeniu, jego kapitalizacja byłaby wyższa niż kapitalizacja prognozowana przez BIC. Po drugie, w planie restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. uwzględniono już udzielanie nowych kredytów dla gospodarki i w tym celu (bardzo wysoki) poziom kapitału podstawowego Tier I wynoszący [10-18] % uznaje się za wystarczający. Nie jest zatem konieczne przeznaczanie jeszcze większego kapitału niż ten przewidziany w planie restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. na udzielanie nowych kredytów. W tym względzie Komisja pozytywnie ocenia zobowiązanie podjęte przez Portugalię, zgodnie z którym współczynnik kapitału podstawowego Tier I BPN w dniu sprzedaży na rzecz Banco BIC nie przekroczy poziomu [10-18] % oraz, jeżeli kredyty zagrożone zostaną przeniesione na państwo lub jakikolwiek inny podmiot kontrolowany przez państwo po sprzedaży, Banco BIC lub połączony podmiot przekażą państwu lub jakiemukolwiek podmiotowi kontrolowanemu przez państwo wszelki kapitał związany z tymi kredytami do wysokości [10-18] % wartości aktywów ważonych ryzykiem kredytów.
(235)
Ponadto komunikat w sprawie restrukturyzacji stanowi, że zakaz nabywania jest konieczny do ograniczenia pomocy do niezbędnego minimum. W pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stwierdza się wyraźnie, że „nie należy przekazywać przedsiębiorstwu zasobów państwowych, które zostałyby wykorzystane na finansowanie działań zakłócających rynek, niezwiązanych z procesem restrukturyzacji. Na przykład, nabycia akcji innych przedsiębiorstw lub nowych inwestycji nie można finansować z pomocy państwa, chyba że jest to konieczne w celu przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa”.
(236)
Komisja zauważa, że już w planie restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. wskazano, że połączony podmiot stanie się podmiotem rentownym, który powinien osiągnąć zadowalający zwrot z kapitału własnego, a nawet oczekuje się, że osiągnie zyski. To przywrócenie rentowności nie opiera się na nabyciach. Wręcz przeciwnie - Komisja sądzi, że zakaz nabywania zapewni utrzymanie w banku kapitału uznawanego za niezbędny do celów restrukturyzacji, a tym samym przyczyni się do przywrócenia rentowności. W tym względzie Komisja twierdzi, że zobowiązanie Portugalii do egzekwowania zakazu nabywania jest niezbędne do zapewnienia zgodności pomocy na restrukturyzację z rynkiem wewnętrznym.
(237)
Jeżeli chodzi o kwestię wkładu własnego, w komunikacie w sprawie restrukturyzacji wymaga się, aby koszty restrukturyzacji ponosiło nie tylko państwo, ale również dawni inwestorzy i byli akcjonariusze banku. Wymóg ten gwarantuje, że ratowane banki poniosą należytą odpowiedzialność za konsekwencje swoich zachowań w przeszłości, oraz tworzy odpowiednie zachęty na przyszłość.
(238)
W przedmiotowym przypadku Komisja pozytywnie ocenia fakt, że akcjonariusze stracili swoje udziały w banku bez żadnej rekompensaty. W ten sposób należycie uczestniczą oni w podziale obciążenia związanego z bankiem, którego wartość była ujemna według szacunków dwóch niezależnych podmiotów wyznaczonych przez Portugalię. Komisja pozytywnie ocenia również fakt, że rada dyrektorów BPN została zmieniona i zastąpiona w kontekście procesu nacjonalizacji.
(239)
Komisja zauważa jednak, że posiadacze obligacji podporządkowanych, będący w posiadaniu kwoty 245 mln EUR, pozostaną w prywatyzowanym banku i w dalszym ciągu mogą otrzymywać kupony.
(240)
W pkt 26 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stwierdza się, że „nie powinny one [banki] jednak wykorzystywać pomocy państwa na wypłacanie wynagrodzenia z tytułu korzystania z własnych funduszy (kapitału i długów podporządkowanych), jeśli prowadzona działalność nie przynosi wystarczających zysków”.
(241)
Jeżeli chodzi o okres restrukturyzacji BPN, bank nie przestrzegał polityki Komisji w zakresie instrumentów hybrydowych, o której mowa w pkt 26 komunikatu w sprawie restrukturyzacji. W punkcie tym Komisja wyjaśniła, że w kontekście restrukturyzacji uznaniowe wyrównywanie strat (na przykład poprzez uwalnianie rezerw lub ograniczanie kapitału) przez banki będące beneficjentami w celu zagwarantowania wypłaty dywidendy i realizacji kuponów na zaległe długi podporządkowane jest zasadniczo niezgodne z celem, jakim jest podział obciążenia. Komisja zauważa, że w ramach realizacji kuponów nie przestrzegano tej zasady, co należy zrekompensować, przeprowadzając bardziej dogłębną restrukturyzację (55).
(242)
Według Komisji daleko idąca restrukturyzacja banku może stanowić wystarczającą rekompensatę za brak podziału obciążenia.
(243)
Ponieważ jednak bank jest obecnie w trakcie sprzedaży, konieczne jest wprowadzenie zakazu stosowania opcji kupna do dnia 31 grudnia 2016 r. w celu zapewnienia minimalnego poziomu podziału obciążenia między posiadaczami kapitału banku.
(244)
W tym względzie Komisja uznaje zobowiązanie Portugalii, zgodnie z którym do dnia 31 grudnia 2016 r. Banco BIC, połączony podmiot ani Portugalia nie będą korzystać z żadnych praw do opcji kupna w związku z długiem podporządkowanym wyemitowanym przez BPN przed datą sprzedaży, aby tym samym wspomóc proces restrukturyzacji BPN.
(245)
Komisja zauważa, że wynagrodzenie z tytułu każdego ze środków pomocy wymienionych w pkt (182)-(185) powyżej, w szczególności z tytułu gwarancji, zastrzyku kapitałowego i przeniesienia aktywów do spółek celowych, nie jest zgodne z odnośnymi komunikatami Komisji.
(246)
Gwarancje państwa wyceniono na 20 punktów bazowych, czyli znacznie poniżej poziomu wynikającego ze stosowania zasad Komisji dotyczących wynagrodzenia z tytułu gwarancji państwa na pasywa wyemitowane przez instytucje finansowe.
(247)
Zastrzyk kapitałowy w wysokości 600 mln EUR dokonany na rzecz BPN w lutym 2012 r. wyraźnie nie wiąże się z wynagrodzeniem zgodnym z komunikatem w sprawie restrukturyzacji. W praktyce władze portugalskie nie spodziewają się otrzymać żadnego wynagrodzenia z tytułu wniesionego kapitału. Istotnie, zastrzyku kapitału dokonano w celu umożliwienia sprzedaży banku po ujemnej cenie.
(248)
Jeżeli chodzi o przeniesienie aktywów do spółek celowych według wartości księgowej, Komisja przyznaje, że z teoretycznego punktu widzenia przeniesienie aktywów do trzech spółek celowych ma na celu zabezpieczenie rentowności BPN i umożliwienie jego sprzedaży, niemniej przeniesienie według wartości księgowej wiąże się z pomocą, która nie jest zgodna z głównymi wymogami komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej jakości. W szczególności przeniesienia dokonuje się według wartości księgowej, znacznie powyżej rzeczywistej wartości ekonomicznej i nie rozważa się żadnego wynagrodzenia na rzecz państwa. W komunikacie w sprawie aktywów o obniżonej jakości uznaje się, że dogłębna restrukturyzacja może zrekompensować potencjalne przypadki niespełnienia głównych kryteriów zawartych w tym komunikacie, w tym kryteriów dotyczących wyceny. Dogłębna restrukturyzacja BPN jest elementem, dzięki któremu Komisja mogłaby uznać ten środek za zgodny z komunikatem w sprawie aktywów o obniżonej jakości. Przeniesienie aktywów do spółek celowych można by zatem ocenić wspólnie z pozostałymi środkami na rzecz BPN oraz jako element daleko idącej restrukturyzacji.
(249)
Zgodnie z pkt 25 komunikatu w sprawie restrukturyzacji każde ewentualne odstępstwo od odpowiedniego podziału obciążenia przed zastosowaniem środka, przyznane wyjątkowo w fazie ratowania z uwagi na stabilność finansową, powinno zostać zrekompensowane dalszym wkładem na późniejszym etapie restrukturyzacji, na przykład w formie klauzul o wycofaniu lub bardziej dogłębnej restrukturyzacji, w tym dodatkowych środków mających na celu ograniczenie zakłócenia konkurencji.
(250)
Według Komisji restrukturyzacja BPN jest wystarczająco dogłębna. Po pierwsze, Komisja zauważa, że jest to niewielki bank. W wyniku procesu restrukturyzacji BPN przestanie istnieć jako niezależny bank. Suma bilansowa działalności w zakresie bankowości detalicznej, która zostanie przejęta przez BIC, wynosi mniej niż 35 % sumy bilansowej BPN sprzed nacjonalizacji. Trwale usunięto działalność i transakcje niewchodzące w zakres bankowości detalicznej.
(251)
Komisja może zatem stwierdzić, że podział obciążenia jest odpowiedni w świetle daleko idącej restrukturyzacji BPN.
6.3.3 Środki mające na celu ograniczenie zakłóceń konkurencji
(252)
W odniesieniu do środków mających na celu ograniczenie zakłóceń konkurencji komunikat w sprawie restrukturyzacji stanowi, że charakter i forma takich środków zależeć będą od kwoty pomocy oraz warunków i okoliczności, w jakich ją przyznano, a także od cech rynku lub rynków, na których bank będący beneficjentem pomocy będzie działał.
(253)
Chociaż kwota pomocy otrzymanej przez BPN jest znaczna, należy wziąć pod uwagę niewielkie rozmiary BPN. Jak wskazano w pkt 32 komunikatu w sprawie restrukturyzacji, Komisja przeanalizuje prawdopodobny wpływ pomocy na rynki, na których bank będący beneficjentem pomocy działa po zakończeniu restrukturyzacji. W pierwszej kolejności analizie poddany zostanie rozmiar i względne znaczenie banku na rynku, na którym działa on po odzyskaniu rentowności.
(254)
W tym względzie Komisja zauważa, że BPN nie będzie kontynuował działalności jako ten sam podmiot gospodarczy, który funkcjonował przed interwencją państwa (56). Podmiot ten poddano nacjonalizacji i gruntownej, dogłębnej restrukturyzacji. W rezultacie na rynku konkurować będzie znacznie mniejszy bank.
(255)
BPN był siódmą co do wielkości instytucją finansową w Portugalii pod względem wielkości sumy bilansowej na koniec 2008 r. Od czasu nacjonalizacji bank zmniejszył się, zwłaszcza w wyniku odpływu depozytów. Od połowy 2011 r. zajmuje on 12 pozycję w rankingu, osiągając udział w rynku zarówno w zakresie depozytów, jak i kredytów na poziomie niższym niż 1 %. W okresie 2008-2011 wartość depozytów i kredytów zmalała niemal o połowę.
(256)
W uwagach dotyczących decyzji z dnia 24 października 2011 r. Portugalia stwierdziła, że po pierwsze już przed nacjonalizacją udział BPN w rynku wynosił około [1-2] %. Po drugie, po nacjonalizacji BPN poddano dogłębnej restrukturyzacji, a jego wielkość w dalszym ciągu zmniejszano. Po trzecie, nawet po połączeniu z BIC udział nowego połączonego podmiotu w rynku w Portugalii będzie mniejszy niż [ 1] %, ponieważ obecny udział BPN w rynku jest na poziomie [ 1] % zarówno w zakresie kredytów dla klientów, jak i depozytów, a udziały BIC w rynku kształtują się na poziomie rzędu [ 1] % w zakresie kredytów oraz [ 1] % w zakresie depozytów.
(257)
Komisja odnotowuje również, że sprzedaż działalności bankowej w drodze procedury przetargowej dała konkurentom możliwość nabycia znaku towarowego i działalności BPN, ograniczając tym samym zakłócenia konkurencji.
(258)
Komisja przychylnie ocenia również politykę w zakresie wypłaty dywidend, co opisano w pkt (56) ppkt (viii).
(259)
Ponadto w pkt 44 komunikatu w sprawie restrukturyzacji wspomina się również, że banki nie powinny powoływać się na pomoc państwa jako swoją przewagę konkurencyjną, reklamując swoje oferty finansowe. Komisja pozytywnie ocenia zobowiązanie podjęte przez Portugalię, że BIC nie będzie powoływać się na korzystanie z pomocy państwa w swoich kampaniach marketingowych i informacjach dla inwestorów.
(260)
W decyzji z dnia 24 października 2011 r. Komisja wyraziła wątpliwości, czy przewidziane środki są wystarczające, biorąc pod uwagę znaczną kwotę pomocy oraz fakt, że BPN otrzymał środki w zakresie dokapitalizowania, gwarancji i aktywów o obniżonej jakości, z tytułu których nie wypłacono wynagrodzenia zgodnie z wymogami właściwych komunikatów.
(261)
W szczególności Komisja zauważyła, że bank będzie prowadził działalność na rynku przy współczynniku kapitału podstawowego Tier I wynoszącym [10-18] %, czyli znacznie powyżej wymaganego minimalnego poziomu wynoszącego 9 % na koniec 2011 r. i 10 % na koniec 2012 r.
(262)
Ponadto BIC zażądał prawa do odsprzedania w terminie […] miesięcy kredytów, które były zagrożone przez co najmniej […] dni (do […] % łącznej wartości nominalnej portfela kredytów). BIC zażądał również utrzymania pomocy na utrzymanie płynności finansowej ze strony CGD w dwóch formach. Pierwszą z nich jest utrzymanie linii kredytowej w odniesieniu do programu emisji papierów komercyjnych w wysokości do [150-500] mln EUR z trzyletnią gwarancją państwa oraz zobowiązaniem ze strony CGD do utrzymania warunków linii kredytowej do […]. Drugą formą jest nowa linia kredytowa przyznana przez CGD na kwotę do [150-350] mln EUR w celu rekompensaty spadku wartości depozytów poniżej 1,8 mld EUR z wynagrodzeniem według stopy Euribor powiększonej o […] punktów bazowych.
(263)
Powinno to zagwarantować, że połączony podmiot nie będzie wykorzystywał pomocy państwa do rozwoju kosztem konkurentów oraz że kwestia zakłóceń konkurencji spowodowanych pomocą zostanie należycie uwzględniona.
(264)
Uwzględniając napiętą sytuację na rynku i rygorystyczne warunki nałożone na sektor bankowy przez Portugalię w wyniku zdarzeń prowadzących do podpisania protokołu ustaleń, Komisja twierdzi, że przedmiotowe instrumenty płynnościowe wywarłyby znaczny wpływ na zakres, w jakim połączony podmiot będzie w stanie konkurować na rynku z innymi podmiotami, które nie otrzymały pomocy państwa.
(265)
Pomoc państwa można zatem uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym, wyłącznie jeśli wdrożone zostaną dostateczne środki niedopuszczające do wykorzystania pomocy państwa na szkodę konkurentów, wśród których są tacy, którzy nie otrzymali podobnego wsparcia publicznego. Należy utrzymać równe warunki działania dla banków, które otrzymały wsparcie publiczne, oraz banków, które takiego wsparcia nie otrzymały. Pomoc państwa nie powinna zmniejszać zachęt dla podmiotów niebędących beneficjentami do konkurowania, inwestowania i innowacji ani tworzyć barier wejścia, które mogłyby osłabiać działalność transgraniczną.
(266)
Należ dopilnować, aby połączony podmiot nie zyskał przewagi konkurencyjnej wynikającej z przeniesienia ryzyka płynności na państwo oraz z przekazania kapitału.
(267)
Po pierwsze, Komisja uważa, że w celu ograniczenia zakłócenia konkurencji wynikającego z faktu, że poziom kapitału banku przekracza minimalny wymagany poziom (zob. pkt (261)), każdemu ograniczeniu aktywów ważonych ryzykiem wynikającemu ze zwrotu kredytów państwu powinno towarzyszyć odpowiadające mu obniżenie kapitału. Zobowiązanie podjęte przez Portugalię dotyczące maksymalnego poziomu kapitału BPN jest zatem niezbędne do zapewnienia zgodności pomocy na restrukturyzację z rynkiem wewnętrznym.
(268)
Po drugie, według Komisji czas trwania linii kredytowej o wartości [150-500] mln EUR związanej z programem emisji papierów komercyjnych BPN należy ograniczyć do […] lat. Ponadto wynagrodzenie z tytułu drugiej linii powinno być bardziej zbliżone do warunków rynkowych i ustalone według stopy Euribor powiększonej o […] punktów bazowych. Jednocześnie Portugalia powinna wnioskować do Komisji o wcześniejsze zatwierdzenie przed każdym przyznaniem linii kredytowych lub udzieleniem gwarancji przez CGD lub państwo do dnia 31 grudnia 2016 r., aby upewnić się, że ograniczenia te nie są obchodzone. W tym względzie Komisja odnotowuje podjęte przez Portugalię zobowiązania w zakresie instrumentów płynnościowych; są one niezbędne do zapewnienia zgodności pomocy na restrukturyzację z rynkiem wewnętrznym.
(269)
Po trzecie, w komunikacie w sprawie restrukturyzacji z zakłóceniami konkurencji powiązano również zakaz nabywania. W pkt 39 i 40 komunikatu wyjaśnia się, że „pomoc państwa nie może być wykorzystywana ze szkodą dla konkurentów, którzy nie dysponują podobnym wsparciem publicznym” i że „banki nie powinny wykorzystywać pomocy państwa na zakup konkurencyjnych przedsiębiorstw”. Komisja z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie Portugalii, o którym mowa w pkt (236), do egzekwowania zakazu nabywania do dnia 31 grudnia 2016 r.
(270)
Wreszcie prawo BIC do zwrócenia kredytów zagrożonych państwu powinno wygasnąć z dniem […], a nie po upływie […] miesięcy od daty sprzedaży. Komisja sądzi, że BIC miał możliwość dokonania przeglądu kredytów BPN po otwarciu procedury przetargowej, a zwłaszcza po podpisaniu umowy ramowej w dniu 9 grudnia 2011 r. Ponadto czyszczenie portfela kredytów odbyło się już dwukrotnie: wraz z przeniesieniem kredytów najbardziej wątpliwych do spółek celowych w grudniu 2010 r., a następnie w związku z żądaniem wysuniętym przez BIC jako nabywcę do otrzymania prawa do zwrócenia państwu dodatkowych kwot kredytów w celu osiągnięcia wskaźnika kredytów do depozytów na poziomie [110-150] %.
(271)
Komisja zauważa, że każda kolejna możliwość zwrotu zabezpiecza BIC przed ryzykiem związanym z pogarszającą się sytuacją gospodarczą. Wszelkie późniejsze kredyty zagrożone najprawdopodobniej będą odzwierciedlały pogorszenie się sytuacji gospodarczej, a zatem będą miały wpływ na cały sektor bankowy. Prawo BIC do zwrócenia państwu kredytów zagrożonych zakłóca konkurencję, ponieważ żaden inny bank nie będzie miał takiej możliwości. Możliwość zwrotu należy zatem ograniczyć maksymalnie do dnia […] r. W tym względzie Komisja z zadowoleniem przyjmuje podjęte przez Portugalię zobowiązanie do przestrzegania terminu upływającego w dniu […] r.
6.3.4 Wniosek
(272)
Jeżeli wszystkie zobowiązania opisane w sekcji 5.2 zostaną prawidłowo zrealizowane, w planie restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. przedstawiono wystarczające dowody na przywrócenie długoterminowej rentowności połączonego podmiotu, na osiągnięcie wystarczającego podziału obciążenia oraz na podejmowanie odpowiednich środków na rzecz ograniczenia nadmiernych zakłóceń konkurencji. Komisja może zatem uznać plan restrukturyzacji ze stycznia 2012 r. za zgodny z komunikatem w sprawie restrukturyzacji.
6.3.5 Monitorowanie
(273)
W pkt 46 komunikatu w sprawie restrukturyzacji wskazano, że do celów kontroli właściwej realizacji planu restrukturyzacji państwo członkowskie jest zobowiązane do przedstawiania szczegółowych, regularnych sprawozdań. Portugalia powinna zatem przekazywać Komisji takie sprawozdania co sześć miesięcy, począwszy od daty przyjęcia niniejszej decyzji.
7. Wniosek
(274)
Komisja wyraża ubolewanie, że Portugalia niezgodnie z prawem wdrożyła pomoc państwa wymienioną w sekcji 6.1.2 „Ilościowe określenie pomocy państwa” z naruszeniem art. 108 ust. 3 Traktatu. Przedmiotową pomoc, jak również inne środki pomocy rozważane w niniejszej decyzji, można jednak uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym, jeżeli zostaną wdrożone zobowiązania opisane w sekcji 5.2,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
1. Następujące środki przyznane przez Portugalię stanowią pomoc państwa:
(i)
kredyty udzielone przez CGD przed nacjonalizacją;
(ii)
kredyty i instrumenty płynnościowe BPN przyznane przez CGD po nacjonalizacji, a przed sprzedażą, zabezpieczone lub niezabezpieczone wyraźną gwarancją państwa;
(iii)
przeniesienie aktywów z BPN do spółek celowych według wartości księgowej przed sprzedażą i po sprzedaży;
(iv)
zastrzyk kapitałowy dokonany przez państwo w dniu 15 lutego 2012 r.;
(v)
instrumenty płynnościowe, które na wniosek BIC mają zostać przyznane przez CGD na rzecz połączonego podmiotu;
(vi)
prawo BIC do przeniesienia na państwo depozytów po cenach powyżej […] punktów bazowych lub do uzyskania od państwa wynagrodzenia z tytułu różnicy; oraz
(vii)
przeniesienia na państwo kosztów związanych ze sporami.
2. Środki pomocy określone w ust. 1 są zgodne z rynkiem wewnętrznym w świetle zobowiązań, o których mowa w sekcji 5.2.
Artykuł 2
W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Portugalia informuje Komisję o środkach, które podjęła w celu wykonania niniejszej decyzji. Ponadto Portugalia przedstawia w terminie sześciu miesięcy od daty niniejszej decyzji szczegółowe sprawozdania zawierające informacje na temat środków podjętych w celu wykonania niniejszej decyzji.
Artykuł 3
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Portugalskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 27 marca 2012 r.