ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 27. října 2010
o státní podpoře C 14/09 (dříve NN 17/09), kterou Maďarsko poskytlo společnosti Péti Nitrogénművek Zrt.
(oznámeno pod číslem K(2010) 7274)
(Pouze maďarské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/269/EU)
KOMISE EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62, odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí Komise o zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 (1) ve věci podpory č. C 14/09 (dříve NN 17/09) (2),
poté, co v souladu s uvedeným článkem vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. ŘÍZENÍ
(1)
Ke konci roku 2008 se Komise z tisku dozvěděla o opatřeních přijatých Maďarskem ve prospěch společnosti Péti Nitrogénművek Zrt. (dále jen „Nitrogénművek“). Po opakované výměně informací zahájila Komise dne 29. dubna 2009 formální vyšetřovací řízení ve věci opatření představujících údajnou státní podporu.
(2)
Maďarsko ve dnech 3. a 17. srpna 2009 předložilo své připomínky k rozhodnutí Komise o zahájení řízení.
(3)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo dne 17. července 2009 zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (3). Připomínky přišly od čtyř zúčastněných stran: dne 18. srpna 2009 od společnosti Nitrogénművek, příjemce údajné státní podpory; dne 17. a 18. srpna 2009 od dvou dalších zúčastněných stran, které požádaly o zachování anonymity, a dne 19. srpna 2009 od ZAK S.A.
(4)
Komise ve svém dopise ze dne 21. září 2009 zaslala tyto připomínky Maďarsku. Maďarsko odpovědělo na připomínky třetích stran dopisem ze dne 20. října 2009.
(5)
Komise si dne 3. listopadu 2009 vyžádala od maďarských orgánů další informace, Maďarsko na tuto žádost odpovědělo dopisem ze dne 4. prosince 2009. Mezi útvary Komise a maďarskými úřady došlo prostřednictvím elektronické korespondence v červnu 2010 k neformální výměně informací.
II. PŘÍJEMCE
(6)
Společnost Nitrogénművek je podnik zaměřený na výrobu umělých hnojiv. Sídlo společnosti se nachází v Pétfürdő v župě Veszprém (Maďarsko), jež představuje oblast způsobilou pro podporu ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU. Společnost je hlavním výrobcem umělých hnojiv v Maďarsku a hlavním dodavatelem maďarského trhu.
(7)
Roční obrat Nitrogénművek v roce 2008 činil 64,8 miliardy HUF (přibližně 232 milionů EUR), z čehož společnost realizovala 74 % v Maďarsku a dalších 26 % vyvezla (především na trhy Evropské unie). V roce 2008 zaměstnávala společnost celkem 508 zaměstnanců. Základní kapitál společnosti činí 528 milionů HUF (přibližně 1,92 milionu EUR). Vlastní kapitál činil v roce 2008 celkem 11 miliard HUF (přibližně 40 milionů EUR).
Tabulka č. 1
Hlavní finanční údaje Nitrogénművek
2007
miliard HUF
2007
milionů EUR
2008
miliard HUF
2008
milionů EUR
Obrat
48,211
175
64,836
232
Provozní zisk
2,435
8,9
16,335
59,4
Čistý výsledek zisk/ztráta (-)
-3,303
-12
7,296
26,5
Zdroj: Údaje pochází z účetní závěrky společnosti za rok 2008.
(8)
Dne 19. října 2008 Nitrogénművek zastavila výrobu.
III. POPIS OPATŘENÍ
(9)
Dne 18. prosince 2008 maďarská vláda oznámila (4), že s cílem zajistit kontinuitu výroby umělých hnojiv v Maďarsku a v zájmu zachování pracovních míst „zachrání“ stát společnost Nitrogénművek poskytnutím finančních prostředků ke znovuzahájení výroby a k pokrytí provozních nákladů.
(10)
Dne 20. prosince 2008 vláda schválila (5) dvě samostatné státní záruky sloužící k zajištění úvěrů poskytnutých peněžním ústavem Magyar Fejlesztési Bank Zrt. (dále jen „MFB“), bankou ve 100 % vlastnictví státu. Obě záruky byly poskytnuty za předem hrazený jednorázový poplatek ve výši 2 % zajišťované částky.
(11)
Vedle těchto dvou státních záruk uzavřely MFB a Nitrogénművek dne 26. ledna 2009 dvě úvěrové smlouvy:
a)
„ÚVĚR A“: Investiční úvěr (6) ve výši 52 milionů EUR se splatností 6 let. Úroková sazba je šestiměsíční EURIBOR + 1,7 %. 100 % vládní záruka byla poskytnuta za předem hrazený jednorázový poplatek ve výši 2 % úvěru. Zajištění pro MFB: 100 % státní záruka, zástavní právo na aktiva společnosti (7), zapsané jako druhé v pořadí (tj. v pořadí následujícím bezprostředně po níže uvedeném „úvěru B“). Zvláštní zajištění pro stát nebyla definována. Kapitál musí být splacen v podobě dvanácti šestiměsíčních splátek od 15. června 2009. Úroky jsou splatné každých 6 měsíců.
b)
„ÚVĚR B“: Úvěr na financování oběžných aktiv ve výši 10 miliard HUF (přibližně 36 milionů EUR) poskytnutý na 4 roky s úrokovou sazbou tříměsíční BUBOR (8) +2,5 %. Úvěr je z 80 % jištěn státní zárukou za předem hrazený jednorázový poplatek ve výši 2 % (z částky pokryté 80 % zárukou). Zajištění pro MFB: 80 % státní záruka, zástavní právo na aktiva společnosti zapsané jako první v pořadí. Zvláštní zajištění pro stát nebyla definována. V souladu s nařízením vlády je MFB oprávněna jmenovat dva členy do představenstva Nitrogénművek. Kapitál se splácí na konci splatnosti. Úroky jsou splatné každé 3 měsíce.
Tabulka č. 2
Souhrn státních opatření přijatých ve prospěch Nitrogénművek
Cíl
Výše úvěru
Úrok
Záruka
2 % předem hrazený poplatek za poskytnutí záruky, roční úroveň (9)
Hlavní zajištění poskytnutá bance
„Úvěr A“
Investice
52 milionů EUR
EURIBOR + 1,7 %
100 %
0,41 %
zástavní právo na aktiva společnosti druhé v pořadí
„Úvěr B“
Financování oběžných aktiv
10 miliard HUF
BUBOR + 2,5 %
80 %
0,46 %
zástavní právo na aktiva společnosti první v pořadí
(12)
Společnost Nitrogénművek dne 26. února 2009 opět zahájila výrobu.
IV. DŮVODY ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(13)
Ve svém rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 29. dubna 2009 si Komise položila otázku, zda Nitrogénművek představuje podnik v obtížích ve smyslu Pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (10) (dále jen „pokyny pro záchranu a restrukturalizaci“), a pokud ano, zda by na trhu dokázala získat finanční prostředky za stejných podmínek, za jakých je získala od maďarských orgánů. Komise zastávala předběžné stanovisko, že níže uvedená opatření přijatá ve prospěch společnosti mohou představovat státní podporu neslučitelnou s vnitřním trhem, jelikož se zdá, že úvěry byly poskytnuty s úroky nižšími, než jsou standardní tržní úrokové sazby:
a)
100 % státní záruka poskytnutá na investiční úvěr ve výši 52 milionů EUR.
b)
Samotný investiční úvěr ve výši 52 milionů EUR, pokud se jedná o takový existující úvěr, který byl poskytnut před poskytnutím státní záruky. (Na základě informací dostupných při zahájení řízení nebylo jasné, zda se v případě investičního úvěru jedná o již existující, nebo o nový úvěr.)
c)
80 % státní záruka poskytnutá na úvěr pro financování oběžných aktiv ve výši 10 miliard.
d)
20 % úvěru pro financování oběžných aktiv nekrytých zárukou.
(14)
Komise dále usoudila, že 100 % státní záruka poskytnutá na investiční úvěr může představovat státní podporu poskytnutou ve prospěch MFB, pokud se jedná o záruku poskytnutou na již existující úvěr.
V. PŘIPOMÍNKY MAĎARSKA
(15)
Maďarsko všeobecně argumentovalo tím, že tato opatření nelze považovat za státní podporu, jelikož byla v souladu s tržními podmínkami, a protože jejich příjemci nezajistila žádné výhody. Maďarsko nezpochybňuje splnění ostatních kumulativních podmínek státní podpory, tj. poskytování státních prostředků, selektivitu, narušení hospodářské soutěže a vliv na obchod.
(16)
Maďarsko zpochybňuje především skutečnost, že by společnost Nitrogénművek měla být podnikem v obtížích ve smyslu pokynů pro záchranu a restrukturalizaci. Maďarské orgány tvrdí, že společnost byla zisková a v roce 2008 měla stabilní obchodní vyhlídky. Podle maďarského stanoviska byla bonita společnosti v okamžiku přijetí opatření „uspokojivá“, což mezi ratingovými kategoriemi uvedenými ve sdělení Komise o revizi metody stanovování referenčních a diskontních sazeb (11) (dále jen „sdělení o referenčních sazbách“) odpovídá zařazení „BB“.
(17)
Ohledně zastavení výroby společnosti na podzim roku 2008 maďarské orgány vysvětlují, že výroba umělých hnojiv je charakterizována značnými sezónními výkyvy. Kromě toho se v důsledku finanční a hospodářské krize snížila poptávka. Společnost rozhodla o pozastavení výroby s ohledem na vysoké ceny zemního plynu (jež představují jednu z hlavních nákladových položek výroby umělých hnojiv a je měly podle předpokladů klesat) a s ohledem na významné zásoby. Maďarsko dále poznamenává, že takové pozastavení výroby není na evropském trhu ničím neobvyklým; v dotčeném období zastavila nebo omezila výrobu řada dalších výrobních podniků.
(18)
Ohledně úroků a poplatků splácených za poskytnutí úvěrů Maďarsko i nadále zastává názor, že jsou v souladu s tržními podmínkami: i) v případě „úvěru B“ je s ohledem na sdělení o referenčních sazbách nelze klasifikovat jako podporu, a ii) v případě „úvěru A“ je sice úroková sazba nižší než sazba, kterou by bylo v souladu se sdělením o referenčních sazbách možné klasifikovat jako tržní sazbu, avšak vzhledem k vysoké hodnotě zajištění ji lze přesto za tržní sazbu považovat. Maďarsko dále uvádí, že v první polovině roku 2008 bylo mezi společností a obchodními bankami uzavřeno za podobných podmínek několik smluv o poskytnutí půjček a úvěrů, které - podle názoru Maďarska - dokládají, že poplatky za „úvěry A a B“ a jejich podmínky neznamenají pro společnost žádnou výhodu oproti tržnímu financování.
VI. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(19)
Ve věci rozhodnutí o zahájení řízení obdržela Komise připomínky od tří konkurentů (12). Všechny tři strany podpořily řízení zahájené Komisí, a argumentovaly s tím, že úvěry představují státní podporu.
(20)
Příjemce rovněž předložil připomínky, ve kterých popíral, že by opatření obnášela protiprávní státní podporu. Jeho argumenty a argumenty maďarských orgánů se do značné míry překrývaly.
VII. ODPOVĚĎ MAĎARSKA NA PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(21)
Ve své odpovědi poskytnuté na připomínky zúčastněných stran Maďarsko odmítá připomínky třetích stran a opakuje své argumenty, podle kterých společnost Nitrogénművek státní podporu neobdržela.
VIII. EXISTENCE STÁTNÍ PODPORY VE SMYSLU ČL. 107 ODST. 1 SFEU
(22)
K rozhodnutí o tom, zda nějaké konkrétní opatření představuje státní podporu, musí Komise posoudit, zda sporné opatření splňuje podmínky uvedené v čl. 107 odst. 1 SFEU, jenž stanoví, že „Podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak“.
(23)
Komise ve světle tohoto ustanovení vyhodnotí, zda sporná opatření přijatá ve prospěch společnosti Nitrogénművek představují státní podporu.
VIII.1 Úvěry poskytnuté ze strany MFB lze přičítat státu
(24)
Pravidla vztahující se na provoz MFB se od přijetí opatření změnila. Toto hodnocení se vztahuje na právní stav platný v okamžiku uzavření zkoumaných úvěrových smluv.
(25)
MFB je speciálně zaměřená finanční instituce vlastněná státem, která byla zřízena zvláštním zákonem (dále jen „zákon o MFB“) (13), jenž v okamžiku přijetí opatření upravoval její fungování. Podle zákona banka sleduje stanovené veřejně prospěšné cíle, jejím primárním úkolem je podpora hospodářského rozvoje a účinná spoluúčast na realizaci hospodářské politiky a rozvojové politiky vlády. Část pravidel obezřetnosti vztahujících se na obchodní banky se na MFB neuplatní, jelikož se na ni vztahují zvláštní pravidla obezřetnosti podle zákona o MFB.
(26)
Základní kapitál MFB ve výši 60 miliard HUF je ve 100 % vlastnictví maďarského státu, její akcie jsou ve smyslu zákona o MFB neprodejné. Část závazků MFB kryje státní rozpočet; zákon o rozpočtu stanoví maximální výši úvěru, kterou může MFB poskytnout, dále výši částek, za které se může zaručit. Kromě toho veškeré vyplacené dividendy plynou do státního rozpočtu. Na základě těchto skutečností Komise konstatuje, že opatření poskytnutá ze strany MFB zahrnují státní prostředky.
(27)
Vlastnická práva státu vykonává příslušný ministr. MFB překládá ministrovi každý rok zprávu o své činnosti; také auditor je jmenován příslušným ministrem. Členy a předsedy představenstva a dozorčí rady, jakož i generálního ředitele jmenuje a odvolává příslušný ministr.
(28)
I když státní řízení instituce neznamená, že všechny kroky instituce lze automaticky přičítat státu (14), v projednávaném případě jsou splněny veškeré podmínky definované Evropským soudním dvorem (15), ze kterých lze odvodit, že postup MFB lze přičítat státu. MFB sleduje veřejně prospěšné cíle, její právní status upravuje zvláštní zákon, je částečně osvobozena od dodržování pravidel finančního dozoru a úřady kontrolují ve významné míře její vedení. Především tedy okolnosti rozhodnutí o opatření (tj. nařízení vlády výslovně upravující podmínky záruk na úvěry poskytnutých ze strany MFB a stanovující, že MFB může za to jmenovat dva členy představenstva Nitrogénművek, čemuž předcházelo prohlášení tiskového mluvčí vlády, ve kterém oznámil, že tato opatření budou přijata) tak dokládají, že maďarské orgány byly do rozhodovacího procesu o přijetí opatření zapojeny.
(29)
Na základě výše uvedených argumentů Komise zastává názor, že postup MFB lze přičítat státu.
VIII.2 Opatření je nutné považovat za úvěry poskytnuté bezprostředně státem
(30)
Jelikož samotné úvěry lze bezprostředně přičítat státu, státní záruky poskytnuté nad tento rámec nezvyšují finanční zátěž státu ani výhody společnosti Nitrogénművek. Proto se zdá být správné zahrnout uvedené úvěry a záruky do dvou opatření, jež mají být považována za úvěry bezprostředně poskytnuté státem (jejichž náklady pro Nitrogénművek znamenají úroky z úvěrů, dále poplatek za poskytnutí záruk).
(31)
V důsledku této skutečnosti dochází k posouzení státní podpory ve světle sdělení o referenčních úrokových sazbách, jež se použije v případě úvěrů.
VIII.3 Výhoda: soulad opatření s tržními podmínkami
VIII.3.1 Finanční situace společnosti v období poskytnutí opatření
(32)
Maďarsko i nadále zastává názor, že Nitrogénművek v okamžiku poskytnutí opatření nebylo možné považovat za podnik v obtížích ve smyslu pokynů pro záchranu a restrukturalizaci. Po zastavení výroby v říjnu 2008 maďarské úřady tvrdily, že se jednalo o strategické a sezónní rozhodnutí a že na podzim roku 2008 pozastavili výrobu také další účastníci trhu. Maďarsko tvrdí, že společnost lze v daném okamžiku správně považovat za firmu s ratingem „BB“.
(33)
Komise konstatuje, že navzdory zjevným potížím s likviditou, jak to ostatně dokládají také důkazy předložené Maďarskem, hodnota vlastního kapitálu společnosti přesáhla výši jejího základního kapitálu, podle vnitrostátního práva nesplňovala kritéria kolektivní platební neschopnosti, a z hlediska celého roku 2008 byl provozní výsledek i čistý zisk kladný. Zdá se tedy, že podmínky uvedené v bodech 9-11 pokynů pro záchranu a restrukturalizaci nejsou splněny.
(34)
Z vyšetřování však vyplynulo, jmenovitě z účetní závěrky společnosti za rok 2008, že společnost Nitrogénművek potřebovala k znovuzahájení výroby státní prostředky. Účetní závěrka za rok 2008 zdůraznila: „Finanční a hospodářská krize vzniklá v průběhu druhé poloviny roku [2008] zasáhla i společnost. U agrárních subjektů využívajících výrobky z umělých hnojiv se objevily finanční potíže, prodeje výrobků společnosti se tak zredukovaly na minimum. Z finančních a ekonomických důvodů společnost dne 18. října 2008 zastavila provoz svých výrobních kapacit. V zájmu opětovného zahájení provozu vlastník společnosti zahájil jednání se zástupci vlády. Jako výsledek jednání […] vláda poskytla za účelem zajištění dodávek dusíkatých hnojiv v Maďarsku […] státní solidární záruku.“ (16) Z účetní závěrky lze dále vyvodit také to, že úvěr na financování oběžných aktiv byl k znovuzahájení výroby nutný, dále že část těchto prostředků byla příjemcem využita na úhradu závazků vůči dodavatelům, splatných k 31. prosinci 2008 (17).
(35)
Podle názoru Komise nelze společnost, která zastavila výrobu, a není ji schopna bez státní pomoci znovu zahájit - nezávisle na důvodech vedoucích k zastavení - považovat za zdravou a životaschopnou společnost. Z účetní závěrky jednoznačně vyplývá, že společnost se potýkala s vážným nedostatkem likvidity, dále že zásah státu měl zásadní význam z hlediska přístupu ke zdrojům.
(36)
Co se týče bonity společnosti, Komise pochybuje o tom, že by údajný rating „BB“ odrážel skutečnou finanční situaci Nitrogénművek v okamžiku přijetí opatření. Komise zaprvé konstatuje, že Maďarsko nepředložilo ratingovou zprávu od nezávislé ratingové agentury nebo finanční instituce. Údajný rating „BB“ lze přičíst MFB, která z hlediska zmiňovaných opatření postupovala nikoli jako nezávislá finanční instituce usilující o fundovaný obchodní posudek, ale jako nástroj státu (v souladu s výslovným rozhodnutím vlády). Už jen kvůli tomto faktu lze hodnověrnost „ratingu“ zpochybnit. Zadruhé, Maďarsko neposkytlo žádné informace o tom, jakou metodu MFB použila a z jakých informací vycházela při stanovení finanční situace společnosti. Zatřetí, s ohledem na skutečnost, že společnost Nitrogénművek v období poskytnutí opatření nevykonávala výrobní činnost a zjevně urgentně potřebovala finanční zdroje, bez kterých by výrobu nedokázala znovu zahájit (podrobně k tomu viz výše 34. a 35. bod odůvodnění), nelze věřit tvrzení, že její finanční situaci bylo možné považovat za „uspokojivou“. S ohledem na výše uvedená fakta a nezávisle na minulých výsledcích společnosti má Komise za to, že údajný rating „BB“ nelze brát v tomto případě při posouzení, zda lze opatření na základě sdělení o referenčních sazbách klasifikovat jako státní podporu, v potaz.
(37)
V důsledku těchto skutečností nelze podle názoru Komise společnost považovat za podnik se stabilní finanční situací. Z podání lze jednoznačně vyčíst, že bojovala s vážnými obtížemi v oblasti likvidity, a nebyla schopna opět zahájit výrobu (viz 34. a 35. bod odůvodnění). Společnost je tedy třeba považovat za podnik ve špatné finanční situaci, čemuž ve sdělení o referenčních sazbách odpovídá nejnižší ratingové zařazení (kategorie „CCC“).
VIII.3.2 Zajištění
(38)
Mezi aktivy nabídnutými jako zajištění figurují nemovitosti, budovy a strojní zařízení několika výrobních provozů Nitrogénművek (18).
(39)
Co se týče hodnoty aktiv zatížených zástavním právem, předložilo Maďarsko znalecký odhad vyhotovený společností […] (19) v polovině roku 2008. Podle tohoto odhadu činí tržní cena aktiv zatížených zástavním právem přibližně […] milionů EUR, řádná účetní hodnota činí přibližně […] milionů EUR. Podle propočtů MFB činila likvidační hodnota aktiv vážená s rizikovým činitelem přibližně […] milionů EUR.
(40)
S ohledem na skutečnost, že souhrnná hodnota dvou zkoumaných úvěrů činí 88 milionů EUR (tj. podle nejobezřetnějších odhadů činila hodnota zajištění [více než 70] % úvěrů), má Komise za to, že transakce disponuje vysokou úrovní zajištění. I když je zástavní právo zajišťující „úvěr A“ zapsané jako druhé v pořadí, případné pohledávky vyplývající z této transakce lze uspokojit po uspokojení pohledávek vyplývajících z „úvěru B“.
(41)
Okolnost, že zajištění jsou vystavena na MFB a nikoli přímo na stát, nemá význam. Podle maďarského práva (20), pokud je ručitel povinen uspokojit pohledávky založené na ručení, veškerá práva související s úvěrem sloužícím jako základ přechází na něj. Pokud tedy Nitrogénművek nesplatí úvěry a MFB uplatní záruku, může na základě ručení souvisejícího s úvěrovou smlouvou uspokojit pohledávky státu.
(42)
Kromě toho v případě „úvěru B“ je stát oprávněn jmenovat dva členy do představenstva společnosti, kteří disponují právem veta v otázce výplaty dividend, poskytování dalších zástav třetím osobám čí v otázce rozhodování o přijetí dalších úvěrů přesahujících částku 100 milionů HUF.
(43)
S ohledem na tyto aspekty se Komise přiklání k názoru, že z hlediska sdělení o referenčních sazbách charakterizovala obě transakce vysoká úroveň zajištění.
VIII.3.3 Srovnatelné tržní úrokové sazby
(44)
Ve svém podání Maďarsko prezentuje několik údajně „srovnatelných“ úvěrových smluv uzavřených mezi soukromými bankami a společností Nitrogénművek, aby doložilo, že poplatky byly v souladu s tržními podmínkami.
(45)
Tyto příklady ale nejsou srovnatelné, takže z hlediska tohoto hodnocení nejsou relevantní. Zaprvé se jich velká část vztahuje na nižší částky a na kontokorentní úvěry (21). Zadruhé úrokové sazby účtované bankami jsou vyšší, než jsou úroky v případě zkoumaných úvěrů (22). A nakonec to nejdůležitější, všechny tyto úvěry byly poskytnuty před hospodářskou krizí, většinou v první polovině roku 2008. Obchodní podmínky platné v tomto období nelze srovnávat s podmínkami období prosinec 2008-leden 2009, kdy finanční krize vrcholila.
VIII.3.4 Směrodatné úrokové sazby podle sdělení o referenčních sazbách
(46)
Ke stanovení, zda daný úvěr obsahuje státní podporu, a pokud ano, v jaké míře, používá Komise ve svém sdělení o referenčních sazbách náhradní hodnoty pro tržní úrokové sazby. Podle sdělení o referenčních sazbách je nutné u základních úrokových sazeb používat různé úrokové marže v závislosti na ratingu a dostupných zajištění.
(47)
S ohledem na příslušné datum hodnocení a s ohledem na skutečnost, že k uzavření definitivních, pro strany právně závazných smluv (tj. úvěrových smluv) došlo dne 26. ledna 2009, skutečné kompenzační plnění finančního balíčku se musí porovnat s referenční úrokovou sazbou platnou v tento den (základní úroková sazba plus příslušná marže).
(48)
Co se týče použité úrokové marže, v souladu s výše uvedenými skutečnostmi Komise zastává názor, že společnost Nitrogénművek patřila do nejnižší kategorie tabulky referenčních úrokových sazeb, a transakce charakterizovala vysoká úroveň zajištění. Vyplývá z toho, že jako referenční tržní úrokovou sazbu lze vzít základní úrokovou sazbu navýšenou o marži ve výši 400 bazických bodů.
(49)
Skutečné finanční náklady „úvěru A“ (EUR) dne 26. ledna 2009 činily 4,362 % (23). Oproti tomu příslušná směrodatná referenční úroková sazba v tento den činila 8,99 % (24). Celkové finanční náklady „úvěru A“ se tedy pohybují pod hodnotou směrodatné úrokové sazby, z čehož vyplývá, že opatření poskytuje společnosti výhodu.
(50)
Skutečné finanční náklady „úvěru B“ (HUF) činí 12,44 % (25). Oproti tomu příslušná směrodatná referenční úroková sazba v tento den činila 14,01 % (26). Celkové finanční náklady „úvěru B“ se tedy pohybují pod hodnotou směrodatné úrokové sazby, z čehož vyplývá, že opatření poskytuje společnosti výhodu.
VIII.4 Závěry ohledně státní podpory
(51)
Jak je uvedeno výše, opatření byla financována ze státních zdrojů, a lze je přičítat státu.
(52)
Společnost Nitrogénművek získala finanční prostředky za výhodnějších podmínek, než za jakých by je získala z tržních zdrojů. Opatření tedy znamenala pro společnost výhodu.
(53)
Kromě toho má zmiňovaná výhoda selektivní charakter, protože se opatření vztahovala pouze na Nitrogénművek.
(54)
Tato selektivní opatření pravděpodobně narušují hospodářskou soutěž, protože společnosti zajišťují oproti konkurentům výhodu; obchod s umělými hnojivy mezi členskými státy je navíc rozsáhlý.
(55)
Z výše uvedeného vyplývá, že „úvěry A a B“ představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
IX. PŘÍPADNÁ PODPORA POSKYTNUTÁ VE PROSPĚCH MFB
(56)
Ve svém rozhodnutí o zahájení řízení se Komise zmínila o možnosti, že 100 % záruka poskytnutá na „úvěr A“ může představovat státní podporu poskytnutou ve prospěch MFB, jelikož z jednotlivých protikladných informací bylo možné vyvodit, že v případě investičního úvěru se jedná o existující úvěr (v takovém případě lze dodatečnou záruku považovat za podporu poskytnutou bance, jež má zvýšit pravděpodobnost splacení úvěru). V průběhu kontroly však bylo prokázáno, že se v případě „úvěru A“ jednalo o nový úvěr podepsaný dne 26. ledna 2009, a 100 % státní záruka tak není státní podporou poskytnutou ve prospěch MFB.
X. SLUČITELNOST PODPORY SE VNITŘNÍM TRHEM
X.1 Obecné poznámky
(57)
Ustanovení čl. 107 odst. 2 a 3 SFEU stanoví výjimky z všeobecného pravidla uvedeného čl. 107 odst. 1, podle kterého jsou státní podpory neslučitelné s vnitřním trhem.
(58)
Komise níže vyhodnotí slučitelnost opatření na základě těchto výjimek. Již na začátku je však třeba poznamenat, že Maďarsko nepředložilo žádné argumenty týkající se slučitelnosti s vnitřním trhem.
X.2 Výjimky podle čl. 107 odst. 2 SFEU
(59)
Podmínky pro osvobození uvedené v čl. 107 odst. 2 SFEU nelze v tomto případě uplatnit, jelikož opatření není sociální povahy poskytované individuálním spotřebitelům, ani nebylo poskytnuto za účelem náhrady škod způsobených přírodními pohromami nebo jinými mimořádnými událostmi, ani nebylo poskytnuto hospodářství určitých oblastí Spolkové republiky Německo, postižených rozdělením této země.
X.3 Výjimky podle čl. 107 odst. 3 SFEU
(60)
Další výjimky jsou stanoveny v čl. 107 odst. 3 SFEU. Komise níže vyhodnotí slučitelnost opatření na základě čl. 107 odst. 3 písm. a), c) a d), následně pak na základě čl. 107 odst. 3 písm. b).
(61)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. a) mohou být za slučitelné s vnitřním trhem považovány „podpory, které mají napomáhat hospodářskému rozvoji oblastí s mimořádně nízkou životní úrovní nebo s vysokou nezaměstnaností“. V okamžiku přistoupení bylo celé území Maďarska považováno za takovou oblast, a většina regionů země je k takové podpoře způsobilá (27).
(62)
Slučitelnost státní podpory poskytované podporovaným oblastem upravují Pokyny Komise k regionální podpoře na období 2007 - 2013 (dále jen „pokyny k regionální podpoře“ (28). Opatření však nejsou s pokyny k regionální podpoře v souladu. Co se týče investičního úvěru, byl poskytnut na investici již dokončenou (29), takže požadavek na pobídkový účinek vyžadovaný pokyny k regionální podpoře není splněn. Co se týče případné provozní podpory, tato podpora nenapomáhá rozvoji žádné hospodářské činnosti nebo hospodářské oblasti, dále není časově omezená, není postupně snižována a není přiměřená z hlediska nápravy specifického hospodářského znevýhodnění (30).
(63)
Na základě výše uvedených skutečností Komise konstatuje, že podpora není způsobilá k odchylce stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU.
(64)
V čl. 107 odst. 3 písm. c) se stanoví schválení podpor, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem. Komise vypracovala vícero pokynů a sdělení, ve kterých vysvětluje uplatňování odchylky stanovené v uvedeném ustanovení.
(65)
S ohledem na pokyny pro záchranu a restrukturalizaci Komise poznamenává, že (nezávisle na tom, zda byla společnost podle pokynů způsobilá k získání podpory) podmínky pro slučitelnou podporu nebyly zjevně splněny. Co se týče podpory na záchranu, opatření nebyla omezena na nezbytné minimum, jelikož přesahují 6 měsíců; dále maďarské orgány nedoložily, že by opatření byla opodstatněna závažnými sociálními problémy a že nebudou mít příliš nepříznivý dopad na další členské státy. Co se týče podpory na restrukturalizaci, z důvodu nepředložení plánu restrukturalizace nemůže Komise vyhodnotit, zda by podpora napomohla obnovení dlouhodobé životaschopnosti, dále zda by byla omezena na minimum, nebo zda by bylo zamezeno přílišnému narušení hospodářské soutěže.
(66)
Komise konstatuje, že opatření jsou neslučitelná jako podpory na záchranu a restrukturalizaci.
(67)
Komise se domnívá, že kvůli povaze a znakům podpory nelze na tento případ použít žádnou výjimku stanovenou v jiných pokynech a sděleních vydaných v rámci čl. 107 odst. 3 písm. c).
(68)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. d) SFEU mohou být za slučitelné prohlášeny podpory určené na pomoc kultuře a zachování kulturního dědictví, jestliže neovlivní podmínky obchodu a hospodářské soutěže v Unii v míře odporující společnému zájmu. Tento bod se v tomto případě evidentně nepoužije.
X.4 Posouzení slučitelnosti na základě dočasné rámce
(69)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU mohou být za slučitelné s vnitřním trhem považovány „podpory, které mají napomoci uskutečnění některého významného projektu společného evropského zájmu anebo napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(70)
Komise konstatuje, že projednávaná podpora nemá za cíl napomoci uskutečnění některého významného projektu společného evropského zájmu.
(71)
Ohledně nápravy vážné poruchy v hospodářství některého členského státu Komise přijala dočasný rámec Společenství pro opatření státní podpory zlepšující přístup k financování za současné finanční a hospodářské krize (31) (dále jen „dočasný rámec“).
(72)
Komise na základě finančních údajů předložených maďarskými orgány (32) zastává názor, že společnost před vypuknutím světové finanční a hospodářské krize nevykazovala problémy. Konkrétněji, jak je uvedeno v 33. bodě odůvodnění, její vlastní kapitál přesahoval její základní kapitál, podle vnitrostátního práva nesplňovala kritéria kolektivní platební neschopnosti, a za celý rok 2008 měla pozitivní provozní výsledek i čistý zisk. Problémy vedoucí k zastavení výroby se začaly objevovat po příchodu krize. Komise proto zastává názor, že dne 1. července 2008 společnost Nitrogénművek nepředstavovala podnik v obtížích ve smyslu pokynů pro záchranu a restrukturalizaci. Je tudíž způsobilá k podpoře podle dočasného rámce.
(73)
Opatření ovšem nejsou v souladu s bodem 4.2 dočasného rámce „slučitelnost nižší částky podpory“, jelikož nebyla poskytnuta jako režim podpory, a celková výše podpory zřejmě přesáhla 500 000 EUR. Kromě toho, i kdyby byly záruky hodnoceny odděleně, neodpovídají opatřením ve formě záruk podle bodu 4.3 dočasného rámce, jelikož uhrazené poplatky za poskytnutí záruky (33) nedosahují mezní hodnoty „safe harbour“ prémie (34) podle dočasného rámce. Maďarsko dále nedoložilo, že by bylo splněno kritérium vztahující se na mzdové náklady. Finanční balík nepředstavuje podporu na výrobu ekologicky šetrných výrobků (bod 4.5), ani se nejedná o rizikový kapitál (bod 4.6).
(74)
Co se týče opatření formou subvencované půjčky podle bodu 4.4 dočasného rámce, tato se vztahuje na smlouvy o půjčkách s libovolnou splatností, uzavřené do 31. prosince 2010 (35). Smlouvy o zkoumaných opatřeních byly uzavřeny po vstupu dočasného rámce v platnost a rovněž před 31. prosincem 2010, takže opatření mohla být způsobilá.
(75)
Komise ovšem poznamenává, že skutečná kompenzace transakcí se nachází pod minimální úrokovou sazbou považovanou podle dočasného rámce za slučitelnou.
(76)
Podle příslušného ustanovení „Komise bude uznávat, že veřejné nebo soukromé půjčky jsou poskytovány s úrokovou sazbou, která se přinejmenším rovná sazbě, kterou do druhého dne vyhlašuje centrální banka, a prémii odpovídající rozdílu mezi průměrem roční mezibankovní sazby a průměrem sazby denně vyhlašované centrální bankou v období od 1. ledna 2007 do 30. června 2008, včetně prémie na úvěrové riziko odpovídající rizikovému profilu příjemce, jak je stanoveno ve sdělení Komise o revizi metody stanovování referenčních a diskontních sazeb.“
(77)
V případě úvěru v EUR („úvěr A“) odpovídá rozdíl mezi průměrem roční mezibankovní sazby a průměrem sazby denně vyhlašované centrální bankou v období od 1. ledna 2007 do 30. června 2008 64 bazickým bodům. Kromě toho jednodenní úroková sazba Evropské centrální banky (EONIA) činila dne 26. ledna 2009 (36) 1,228 %. S ohledem na ratingové zařazení příjemce a na míru zajištění transakce (viz 48. bod odůvodnění výše) se k tomuto základu připočítává marže ve výši dalších 400 bazických bodů. Dočasným rámcem povolená subvencovaná úroková sazba by tak činila 5,868 %. Skutečné finanční náklady transakce (4,362 %) však v tomto případě uvedené hodnoty nedosahují.
(78)
V případě úvěru v HUF („úvěr B“) maďarské orgány ve věci č. N 78/2009 (37) potvrdily, že rozdíl mezi průměrem roční mezibankovní sazby a průměrem sazby denně vyhlašované centrální bankou v období od 1. ledna 2007 do 30. června 2008 činí 26 bazických bodů. Kromě toho jednodenní úroková sazba Maďarské národní banky činila dne 26. ledna 2009 (38) 9,14 %. S ohledem na ratingové zařazení příjemce a na míru zajištění transakce se k tomuto základu připočítává marže ve výši dalších 400 bazických bodů. Dočasným rámcem povolená subvencovaná úroková sazba by tak činila 13,40 %. Skutečné finanční náklady transakce (12,44 %) však v tomto případě uvedené hodnoty nedosahují.
X.5 Závěry ohledně slučitelnosti
(79)
Na základě výše uvedených skutečností Komise dospěla k závěru, že „úvěry A a B“ jsou na základě dočasného rámce zčásti slučitelné jako opatření ve formě subvencované půjčky.
(80)
Konkrétně má Komise za to, že rozdíl mezi skutečnou kompenzací transakcí a subvencovanou úrokovou sazbou je neslučitelný, zatímco rozdíl mezi subvencovanou úrokovou sazbou a směrodatnou tržní úrokovou sazbou je podle dočasného rámce slučitelný.
XI. NAVRÁCENÍ
(81)
V souladu s SFEU a ustálenou judikaturou Soudního dvora je Komise - pokud zjistí, že podpora je neslučitelná s vnitřním trhem - oprávněna rozhodnout o tom, že dotčený stát ji zruší nebo upraví (39). Povinnost členského státu zrušit podporu, kterou Komise prohlásila za neslučitelnou s vnitřním trhem, slouží podle stálé judikatury Soudního dvora k obnovení dřívějšího stavu (40). Podle Soudního dvora je tohoto cíle dosaženo, jakmile příjemce vrátí protiprávní podporu, čímž ztrácí výhodu, kterou měl na trhu ve vztahu ke svým soutěžitelům, a obnoví se stav, který předcházel poskytnutí podpory (41).
(82)
V návaznosti na výše zmíněnou judikaturu článek 14 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 (42) stanovil, že „je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil“.
(83)
S ohledem na skutečnost, že zkoumaná opatření lze považovat za protiprávní a částečně neslučitelnou podporu, je tedy nutné neslučitelnou část vrátit s cílem obnovit na trhu stav, který předcházel poskytnutí podpory. Podporu je nutné vrátit od okamžiku, kdy se na straně příjemce objevila výhoda, tj. od okamžiku, kdy byla příjemci poskytnuta podpora, a do data skutečného navrácení zahrnuje také příslušné úroky.
(84)
S ohledem na výše uvedený oddíl X.5 se neslučitelná podpora obsažená v opatřeních vypočítá jako rozdíl mezi subvencovanou úrokovou sazbou podle dočasného rámce a skutečnými finančními náklady financování (tj. úroková sazba plus poplatek za poskytnutí záruky).
(85)
Výpočet přesné částky určené k navrácení je úkolem maďarských orgánů.
XII. ZÁVĚR
(86)
Na základě výše uvedených skutečností Komise konstatuje, že „úvěry A a B“ poskytnuté společnosti Nitrogénművek představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(87)
Dále Komise konstatuje, že „úvěr A“ a „úvěr B“ jsou jako subvencované úvěry částečně slučitelné s vnitřním trhem podle dočasného rámce. Konkrétně, slučitelný je rozdíl mezi subvencovanou úrokovou sazbou podle dočasného rámce a směrodatnou tržní úrokovou sazbou. Oproti tomu rozdíl mezi skutečnou kompenzací transakcí a subvencovanou úrokovou sazbou není slučitelný s vnitřním trhem.
(88)
S ohledem na skutečnost, že „úvěr A“ a „úvěr B“ lze považovat za protiprávní a částečně neslučitelnou podporu, musí být neslučitelná část navrácena s cílem obnovit na trhu stav, který předcházel poskytnutí podpory.
(89)
Výpočet přesné částky určené k navrácení je úkolem maďarských orgánů. Tato částka se vypočítá jako rozdíl mezi subvencovanou úrokovou sazbou podle dočasné rámce a celkovými skutečnými finančními náklady financování (tj. úroková sazba plus poplatek za poskytnutí záruky).
(90)
Dále Komise konstatuje, že 100 % záruka poskytnutá k „úvěru A“ nepředstavuje ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU státní podporu poskytnutou ve prospěch MFB,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Investiční úvěr ve výši 52 milionů EUR a úvěr na financování oběžných aktiv ve výši 10 miliard HUF, které Maďarsko poskytlo společnosti Péti Nitrogénművek Zrt., představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
Článek 2
1. Státní podpora, kterou Maďarsko v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU protiprávně poskytlo společnosti Péti Nitrogénművek Zrt., je zčásti slučitelná a zčásti neslučitelná s vnitřním trhem.
2. Protiprávní státní podpora odpovídající rozdílu mezi subvencovanou úrokovou sazbou podle dočasného rámce a příslušnou referenční úrokovou sazbou je slučitelná s vnitřním trhem.
3. Protiprávní státní podpora odpovídající rozdílu mezi skutečnou kompenzací transakcí a subvencovanou úrokovou sazbou podle dočasného rámce je neslučitelná s vnitřním trhem.
4. Maďarsko od převzetí oznámení o tomto rozhodnutí ukončí poskytování státní podpory uvedené v odst. 3.
Článek 3
1. Maďarsko zajistí, aby příjemce navrátil podporu uvedenou v čl. 2 odst. 3.
2. Navrácené částky musí obsahovat úroky vypočítané od počátečního data poskytnutí částek jejich příjemci do okamžiku jejich skutečného navrácení.
3. V souladu s kapitolou V nařízení (ES) č. 794/2004 musí být úroky vypočítány jako složený úrok.
Článek 4
1. Navrácení podpory uvedené v čl. 2 odst. 3 musí proběhnout bez odkladu a účinně.
2. Maďarsko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno nejpozději do čtyř měsíců od jeho oznámení.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od tohoto oznámení Maďarsko poskytne Komisi následující informace:
a)
celková částka, kterou musí příjemce navrátit (jistina a úroky);
b)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných v zájmu provedení tohoto rozhodnutí;
c)
dokumenty dokládající, že příjemce byl vyzván k navrácení podpory.
2. Maďarsko bude Komisi průběžně informovat o opatřeních přijatých na vnitrostátní úrovni za účelem provedení tohoto rozhodnutí až do okamžiku úplného navrácení podpory uvedené v čl. 2 odst. 3. Maďarsko na žádost Komise okamžitě předloží informace související s opatřeními již přijatými a plánovanými v zájmu provedení tohoto rozhodnutí. Dále poskytne podrobné informace ohledně částek a úroků, které příjemce již navrátil.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Maďarské republice.
V Bruselu dne 27. října 2010.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 27 października 2010 r.
w sprawie pomocy państwa C 14/09 (ex NN 17/09) udzielonej przez Węgry na rzecz Péti Nitrogénművek Zrt.
(notyfikowana jako dokument nr C(2010) 7274)
(Jedynie tekst w języku węgierskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2011/269/UE)
KOMISJA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
uwzględniając decyzję, na mocy której Komisja postanowiła wszcząć procedurę określoną w art. 108 ust. 2 TFUE (1) w odniesieniu do pomocy nr C 14/09 (ex NN 17/09) (2),
po wezwaniu zainteresowanych stron, na podstawie przywołanych artykułów, do przedstawienia uwag zgodnie z tymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
I. PROCEDURA
(1)
Pod koniec 2008 r. Komisja dowiedziała się z mediów o środkach pomocy na rzecz przedsiębiorstwa Péti Nitrogénművek Zrt. (zwanego dalej „Nitrogénművek”) planowanych przez władze węgierskie. Po wielokrotnych wymianach informacji Komisja w dniu 29 kwietnia 2009 r. wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w sprawie środków stanowiących domniemaną pomoc państwa.
(2)
W dniach 3 i 17 sierpnia 2009 r. Węgry przedstawiły uwagi na temat przyjętej przez Komisję decyzji o wszczęciu postępowania wyjaśniającego.
(3)
W dniu 17 lipca 2009 r. (3) decyzja o wszczęciu postępowania wyjaśniającego została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Otrzymano uwagi od czterech zainteresowanych stron: w dniu 18 sierpnia 2009 r. od przedsiębiorstwa Nitrogénművek, beneficjenta środków stanowiących domniemaną pomoc państwa; w dniach 17 i 18 sierpnia 2009 r. od dwóch zainteresowanych stron, które zwróciły się o nieujawnianie ich tożsamości; oraz w dniu 19 sierpnia 2009 r. od przedsiębiorstwa ZAK S.A.
(4)
W piśmie z dnia 21 września 2009 r. Komisja przekazała uwagi władzom węgierskim. Węgry udzieliły odpowiedzi na uwagi osób trzecich w piśmie z dnia 20 października 2009 r.
(5)
W dniu 3 listopada 2009 r. Komisja zażądała od władz węgierskich dodatkowych informacji. Węgry udzieliły odpowiedzi w piśmie z dnia 4 grudnia 2009 r. W czerwcu 2010 r. służby Komisji i władze węgierskie prowadziły dalszą nieformalną wymianę informacji za pośrednictwem poczty elektronicznej.
II. BENEFICJENT
(6)
Nitrogénművek jest producentem nawozów sztucznych. Siedziba zarządu przedsiębiorstwa znajduje się w węgierskiej miejscowości Pétfürdő w komitacie Veszprém, który stanowi obszar objęty pomocą na podstawie art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE. Przedsiębiorstwo jest głównym producentem nawozów na Węgrzech oraz głównym dostawcą na rynku węgierskim.
(7)
W 2008 r. przedsiębiorstwo Nitrogénművek osiągnęło obrót w wysokości 64,8 mld HUF (ok. 232 mln EUR), z czego 74 % pochodziło ze sprzedaży na Węgrzech, a 26 % pochodziło z wywozu (głównie na rynki UE). W roku 2008 w Nitrogénművek zatrudnionych było 508 pracowników. Kapitał zakładowy przedsiębiorstwa wynosi 528 mln HUF (ok. 1,92 mln EUR). W 2008 r. kapitał własny wyniósł 11 mld HUF (ok. 40 mln EUR).
Tabela 1
Najważniejsze dane finansowe przedsiębiorstwa Nitrogénművek
2007
mld HUF
2007
mln EUR
2008
mld HUF
2008
mln EUR
Obrót
48,211
175
64,836
232
Dochód z działalności operacyjnej
2,435
8,9
16,335
59,4
Wynik netto zysk/strata (-)
-3,303
-12
7,296
26,5
Źródło: Dane pochodzą ze sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa za rok 2008.
(8)
W dniu 18 października 2008 r. przedsiębiorstwo Nitrogénművek wstrzymało działalność produkcyjną.
III. OPIS ŚRODKA
(9)
W dniu 18 grudnia 2008 r. rząd węgierski poinformował (4), że, aby zapewnić kontynuację produkcji nawozów na Węgrzech oraz utrzymać miejsca pracy, państwo „uratuje” przedsiębiorstwo Nitrogénművek, dostarczając środków na wznowienie produkcji i pokrycie kosztów operacyjnych.
(10)
W dniu 20 grudnia 2008 r. rząd zatwierdził (5) dwie odrębne gwarancje państwowe dla dwóch pożyczek, których miał udzielić Węgierski Bank Rozwoju (Magyar Fejlesztési Bank Zrt., „MFB”), będący w 100 % własnością państwa. Obie gwarancje zostały przyznane za jednorazową stawkę wynoszącą 2 % gwarantowanej kwoty, pobieraną z góry.
(11)
W wyniku przyznania powyższych gwarancji, w dniu 26 stycznia 2009 r. MFB i przedsiębiorstwo Nitrogénművek zawarły dwie umowy pożyczki dotyczące udzielenia:
a)
pożyczki A: pożyczki inwestycyjnej (6) w wysokości 52 mln EUR z terminem zapadalności wynoszącym sześć lat. Stopa procentowa to sześciomiesięczna stopa EURIBOR wynosząca + 1,7 %. Otrzymanie gwarancji rządu na poziomie 100 % wymaga uiszczenia z góry jednorazowej stawki wynoszącej 2 % kwoty pożyczki. Zabezpieczenia na rzecz MFB obejmują: gwarancję państwową na poziomie 100 % oraz zastaw na aktywach, drugi w kolejności, jeżeli chodzi o pierwszeństwo zaspokojenia (tj. po pożyczce B przedstawionej poniżej) (7). Nie określono żadnych szczególnych zabezpieczeń na rzecz państwa. Kwota główna ma zostać zwrócona w 12 półrocznych transzach począwszy od dnia 15 czerwca 2009 r. Spłata odsetek ma miejsce co sześć miesięcy;
b)
pożyczki B: pożyczki na restrukturyzację istniejącej infrastruktury w wysokości 10 mld HUF (ok. 36 mln EUR), przyznanej na cztery lata, przy trzymiesięcznej stopie procentowej BUBOR (8) wynoszącej 2,5 %. Pożyczka jest objęta w 80 % gwarancją państwową, przy jednorazowej stawce wynoszącej 2 % (kwoty objętej gwarancją na poziomie 80 %), pobieranej z góry. Zabezpieczenia na rzecz MFB obejmują: gwarancję państwową na poziomie 80 % oraz zastaw na aktywach z pierwszeństwem zaspokojenia. Nie określono żadnych szczególnych zabezpieczeń na rzecz państwa. Zgodnie z decyzją rządu MFB miał prawo do wyznaczenia dwóch członków zarządu przedsiębiorstwa Nitrogénművek. Kwota główna ma zostać spłacona przy końcu terminu zapadalności. Odsetki są płatne co trzy miesiące.
Tabela 2
Zestawienie danych dotyczących środków państwowych na rzecz przedsiębiorstwa Nitrogénművek.
Cel
Kwota pożyczki
Odsetki
Gwarancja
Opłata z tytułu gwarancji, wynosząca 2 %, pobierana z góry, uroczniona (9)
Główne zabezpieczenia na rzecz banku
Pożyczka A
Inwestycje
52 mln EUR
EURIBOR + 1,7 %
100 %
0,41 %
Zastaw na aktywach, drugi w kolejności pod względem pierwszeństwa zaspokojenia
Pożyczka B
Istniejąca infrastruktura
10 mld HUF
BUBOR + 2,5 %
80 %
0,46 %
Zastaw na aktywach z pierwszeństwem zaspokojenia
(12)
W dniu 26 lutego 2009 r. przedsiębiorstwo Nitrogénművek wznowiło produkcję.
IV. POWODY WSZCZĘCIA POSTĘPOWANIA
(13)
Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania wyjaśniającego z dnia 29 kwietnia 2009 r. zawiera pytanie, czy Nitrogénművek jest przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji zgodnie z Wytycznymi wspólnotowymi dotyczącymi pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (10) (zwanymi dalej „wytycznymi dotyczącymi pomocy na ratowanie i restrukturyzację”), a jeżeli tak, czy mogło otrzymać finansowanie na rynku na takich samych zasadach jak finansowanie udzielone przez władze węgierskie. Komisja przyjęła wstępne stanowisko, że następujące środki przyznane na rzecz przedsiębiorstwa mogą stanowić pomoc państwa niezgodną ze wspólnym rynkiem, ponieważ wydaje się, że zostały przyznane według stopy niższej niż rynkowa stopa procentowa:
a)
gwarancja państwowa na poziomie 100 % udzielona na pożyczkę inwestycyjną w kwocie 52 mln EUR;
b)
pożyczka inwestycyjna w wysokości 52 mln EUR w przypadku, w którym jest to istniejąca pożyczka udzielona wcześniej niż gwarancja państwowa (z informacji dostępnych w momencie wszczęcia postępowania nie wynikało jasno, czy pożyczka inwestycyjna jest istniejącą czy nową pożyczką);
c)
gwarancja państwowa na poziomie 80 % udzielona na pożyczkę na restrukturyzację istniejącej infrastruktury w kwocie 10 mld HUF;
d)
część nieobjęta gwarancją wynosząca 20 % pożyczki na restrukturyzację istniejącej infrastruktury.
(14)
Komisja uznała również, że gwarancja państwowa w wysokości 100 % udzielona na pożyczkę inwestycyjną może stanowić pomoc na korzyść MFB w zakresie, w jakim stanowi zabezpieczenie istniejącej pożyczki.
V. UWAGI WĘGIER
(15)
Zasadniczo Węgry argumentują, że przedmiotowych środków nie można uznać za pomoc państwa, ponieważ były zgodne z rynkiem i w związku z tym nie przyniosły korzyści beneficjentowi. Władze węgierskie nie kwestionują pozostałych kryteriów łącznych dotyczących pomocy państwa, tj. przeniesienia zasobów państwowych, selektywności, zakłócenia konkurencji oraz wpływu na handel.
(16)
Węgry podważają w szczególności możliwość uznania przedsiębiorstwa Nitrogénművek za znajdujące się w trudnej sytuacji w rozumieniu wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację. Władze węgierskie twierdzą, że w roku 2008 przedsiębiorstwo było rentowne i miało stabilne prognozy dotyczące działalności. Węgry utrzymują, że w momencie przyznania środków zdolność kredytową Nitrogénművek można było uznać za „zadowalającą”, tj. kwalifikującą się do oceny „BB” zgodnie z kategoriami ratingu określonymi w komunikacie Komisji w sprawie zmiany metody ustalania stóp referencyjnych i dyskontowych (11) (zwanym dalej „komunikatem w sprawie stóp referencyjnych”).
(17)
W odniesieniu do zaprzestania produkcji przez przedsiębiorstwo jesienią 2008 r. władze węgierskie wyjaśniają, że zasadniczo sektor produkcji nawozów charakteryzuje w dużym stopniu sezonowość. Ponadto postępujący kryzys finansowo-gospodarczy wpłynął na zmniejszenie popytu. Przedsiębiorstwo podjęło decyzję o przerwaniu produkcji z powodu wysokich cen gazu (którego zakup stanowi istotny koszt w przypadku produkcji nawozów, przy czym prognozowano spadek tych cen) oraz nagromadzenia znaczących ilości zapasów. Węgry zauważają również, że wstrzymanie produkcji nie jest rzadkim rozwiązaniem na europejskim rynku - w tym samym okresie szereg zakładów produkcyjnych przerwało lub ograniczyło produkcję.
(18)
Jeżeli chodzi o wypłacone odsetki oraz opłatę z tytułu gwarancji, władze węgierskie twierdzą, że są one zgodne z rynkiem: (i) w przypadku pożyczki B nie można ich zakwalifikować jako pomoc zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych, natomiast (ii) w przypadku pożyczki A stopa procentowa jest wprawdzie niższa od stopy, którą uznano by za zgodną z rynkiem na podstawie wspomnianego komunikatu, niemniej jednak ze względu na zabezpieczenia o dużej wartości można je uznać za zgodne z rynkiem. Węgry utrzymują również, że w pierwszej połowie 2008 r. przedsiębiorstwo zawarło z prywatnymi bankami szereg umów pożyczki i linii kredytowej na podobnych warunkach, co - jak twierdzą - wskazuje na fakt, że stawki dla pożyczek A i B oraz warunki udzielenia tych pożyczek nie przyniosły przedsiębiorstwu żadnych korzyści w porównaniu z finansowaniem rynkowym.
VI. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON
(19)
Komisja otrzymała uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania wyjaśniającego od trzech konkurentów (12). Wszystkie strony poparły wszczęcie postępowania przez Komisję oraz stwierdziły, że pożyczki stanowią pomoc państwa.
(20)
Beneficjent również wyraził swoje stanowisko, kwestionując stwierdzenie, że środki obejmują pomoc państwa niezgodną z prawem. Przedstawione przez niego argumenty pokrywały się w dużej mierze z argumentami przedstawionymi przez władze węgierskie.
VII. UWAGI WĘGIER DOTYCZĄCE UWAG ZAINTERESOWANYCH STRON
(21)
W odpowiedzi na uwagi zainteresowanych stron Węgry odrzucają zawarte w nich stwierdzenia, ponownie argumentując, że przedsiębiorstwo Nitrogénművek nie korzystała z pomocy państwa.
VIII. ISTNIENIE POMOCY PAŃSTWA W ROZUMIENIU ART. 107 UST. 1 TFUE
(22)
Aby stwierdzić, czy dany środek stanowi pomoc państwa, Komisja musi ocenić, czy zakwestionowany środek spełnia warunki określone w art. 107 ust. 1 TFUE. Artykuł ten stanowi: „Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.
(23)
W świetle powyższego postanowienia Komisja oceni poniżej, czy kwestionowane środki na rzecz przedsiębiorstwa Nitrogénművek stanowią pomoc państwa.
VIII.1. Pożyczki od MFB można przypisać państwu
(24)
Od czasu przyznania środków zasady regulujące funkcjonowanie MFB uległy zmianie. Niniejsza ocena dotyczy sytuacji prawnego w okresie, w którym zawarte zostały umowy pożyczki objęte badaniem.
(25)
MFB to wyspecjalizowana instytucja finansowa będąca własnością państwa, która została ustanowiona na mocy (specjalnego) aktu prawnego (zwanego dalej „ustawą MFB”) (13), którego przepisy regulowały funkcjonowanie instytucji w czasie przyznania środków. Zgodnie z ustawą bank realizuje niektóre cele porządku publicznego. W szczególności jego głównym zadaniem jest promowanie rozwoju gospodarczego oraz przyczynianie się do skutecznego wdrażania polityki gospodarczej państwa i polityki państwa na rzecz rozwoju. Część norm ostrożnościowych dotyczących banków komercyjnych nie ma zastosowania do MFB, ponieważ podlega on specjalnym normom ostrożnościowym na mocy ustawy MFB.
(26)
Kapitał zakładowy MFB, wynoszący 60 mld HUF, jest w 100 % własnością państwa węgierskiego, a jego udziały nie podlegają sprzedaży zgodnie z ustawą MFB. Niektóre zobowiązania MFB są pokrywane z centralnego budżetu państwa. Prawo budżetowe określa maksymalną kwotę udzielanego kredytu MFB oraz kwoty, na jakie może udzielać gwarancji. Ponadto wszelkie wypłacane dywidendy wpływają do budżetu centralnego. W związku z powyższym Komisja uznaje, że środki przyznane przez MFB obejmują zasoby państwowe.
(27)
Prawa własności państwa do MFB wykonuje właściwy minister. Co roku MFB przedstawia sprawozdanie z działalności właściwemu ministrowi, który wyznacza również audytora. Właściwy minister wyznacza i odwołuje członków i przewodniczącego zarządu i rady nadzorczej oraz prezesa.
(28)
Mimo że nadzór publiczny nad instytucją nie oznacza automatycznego przypisania jej działań państwu (14), w rozpatrywanym przypadku niezbędne warunki określone przez ETS (15) zostały spełnione, co sugeruje, że zachowanie MFB można przypisać państwu. MFB realizuje cele porządku publicznego, jego status prawny jest regulowany odrębnym aktem prawnym, jest częściowo wyłączony z zakresu przepisów dotyczących nadzoru finansowego, a organy publiczne prowadzą szeroko zakrojony nadzór nad działaniami zarządu. W szczególności z kontekstu, w jakim zdecydowano o przyjęciu środków (tj. decyzja rządu w sprawie udzielenia gwarancji wyraźnie na pożyczki przyznawane przez MFB, przewidująca, że w zamian MFB ma prawo do powołania dwóch członków zarządu przedsiębiorstwa Nitrogénművek, której wydanie poprzedziło publiczne oświadczenie rzecznika rządu o planowanym przyznaniu środków), wynika, że władze węgierskie należy uznać za uczestnika procesu decyzyjnego prowadzącego do przyjęcia środków.
(29)
Na podstawie powyższego Komisja stwierdza, że działania MFB można przypisać państwu.
VIII.2. Środki należy ocenić jako pożyczki uzyskane bezpośrednio od państwa
(30)
Ponieważ same pożyczki można bezpośrednio przypisać państwu, dodatkowe gwarancje państwowe nie wpływają na zwiększenie obciążenia finansowego dla państwa lub korzyści dla przedsiębiorstwa Nitrogénművek. Słuszne wydaje się zatem zaklasyfikowanie przedmiotowych pożyczek i gwarancji w ramach dwóch środków ocenianych jako pożyczki uzyskane bezpośrednio od państwa (których koszt ponoszony przez przedsiębiorstwo Nitrogénművek będą stanowiły odsetki od kwoty pożyczki powiększone o stawkę za gwarancję).
(31)
W konsekwencji ocena pomocy państwa zostanie przeprowadzona w świetle komunikatu w sprawie stóp referencyjnych, który ma zastosowanie do pożyczek.
VIII.3. Korzyść: zgodność środków z rynkiem
VIII.3.1. Kondycja finansowa przedsiębiorstwa w czasie przyznawania środków
(32)
Węgry utrzymują, że w czasie przyznawania środków Nitrogénművek nie kwalifikowało się jako przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji w rozumieniu wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację. Jeżeli chodzi o wstrzymanie produkcji przedsiębiorstwa w październiku 2008 r., władze węgierskie stwierdziły, że było ono wynikiem decyzji strategicznej warunkowanej sezonem oraz że jesienią 2008 r. działalność produkcyjną wstrzymało kilku innych uczestników rynku. Węgry twierdzą, iż ówczesna ocena „BB” przedsiębiorstwa była prawidłowa.
(33)
Komisja zauważa, że chociaż przedsiębiorstwo miało wyraźne problemy z płynnością oraz - jak wynika z dowodów przedstawionych przez Węgry - łączna kwota kapitału własnego przedsiębiorstwa przekraczała kwotę jego kapitału zakładowego, w świetle prawa krajowego przedsiębiorstwo nie spełniało kryteriów kwalifikujących je do zbiorowego postępowania upadłościowego, a ponadto uzyskało dodatni dochód z działalności operacyjnej oraz dodatnie wyniki netto w odniesieniu do całego 2008 r. W związku z tym wydaje się, że zasady określone w pkt 9-11 wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację nie zostały spełnione.
(34)
Z postępowania jasno wynika jednak - głównie z analizy sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa za rok 2008 - że Nitrogénművek potrzebował publicznych środków pieniężnych na wznowienie działalności. Rzeczywiście w sprawozdaniu finansowym za rok 2008 podkreśla się, że: „W drugiej połowie [2008 r.] przedsiębiorstwo odczuło skutki kryzysu finansowo-gospodarczego. Jego klienci doświadczyli trudności finansowych, w związku z czym wprowadzanie do obrotu produktów przedsiębiorstwa Nitrogénművek spadło do minimalnego poziomu. W dniu 18 października 2008 r. przedsiębiorstwo wstrzymało produkcję z powodów finansowo-gospodarczych. Aby wznowić działalność produkcyjną, właściciel przedsiębiorstwa rozpoczął rozmowy z rządem. Ich wynikiem było udzielenie przez rząd gwarancji w celu zapewnienia dostaw węgierskich nawozów” (16). Ze sprawozdania finansowego wynika również, że pożyczka na restrukturyzację istniejącej infrastruktury była niezbędna w celu wznowienia działalności oraz że część kwoty została przeznaczona na pokrycie kredytów dostawców z terminem spłaty upływającym w dniu 31 grudnia 2008 r. (17).
(35)
Komisja uważa, że przedsiębiorstwa, które po wstrzymaniu działalności produkcyjnej nie jest zdolne do wznowienia działalności bez pomocy publicznej - niezależnie od powodów zatrzymania produkcji - nie można uznać za dobrze prosperujące i rentowne. Ze sprawozdania finansowego jasno wynika, że przedsiębiorstwo borykało się z poważnym niedoborem płynności oraz że interwencja państwa miała zasadnicze znaczenie dla zgromadzenia środków.
(36)
Jeżeli chodzi o zdolność kredytową przedsiębiorstwa, Komisja wątpi, że rzekoma ocena „BB” odpowiada rzeczywistej sytuacji finansowej Nitrogénművek w czasie przyznania środków. Po pierwsze, Komisja zauważa, że Węgry nie przedstawiły oceny kredytowej przeprowadzonej przez niezależną agencję ratingową lub instytucję finansową. Rzekome przyznanie oceny „BB” przypisuje się MFB, który do celów związanych z przedmiotowymi środkami działał w imieniu państwa (w rzeczywistości zgodnie z wyraźną decyzją rządu), a nie jako niezależna instytucja finansowa mająca na celu przeprowadzenie solidnej oceny handlowej. Już sam ten fakt pozwala zakwestionować wartość przedmiotowej „oceny ratingowej”. Po drugie, Węgry nie przedstawiły jakichkolwiek informacji na temat metodyki oraz podstawowych danych przyjętych przez MFB w celu określenia finansowej kondycji przedsiębiorstwa. Po trzecie, biorąc pod uwagę fakt, że w momencie przyznania środka przedsiębiorstwo Nitrogénművek nie prowadziło działalności produkcyjnej oraz wyraźnie potrzebowało pilnej pomocy finansowej, bez której nie mogłoby wznowić produkcji (zob. szczegółowo motywy 34 i 35 powyżej), nie jest wiarygodne stwierdzenie, że sytuację finansową przedsiębiorstwa można by uznać za „zadowalającą”. W świetle powyższych szczegółowych informacji oraz niezależnie od wcześniejszych wyników przedsiębiorstwa Komisja uznaje, że w rozpatrywanym przypadku ocena „BB” nie może mieć zastosowania do oceny pomocy państwa obejmującej przedmiotowe środki zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych.
(37)
Podsumowując, Komisja uważa, że przedsiębiorstwa nie można uznać za znajdujące się w dobrej kondycji finansowej. Z otrzymanych uwag jasno wynika, że przedsiębiorstwo miało poważne problemy z płynnością oraz że nie było zdolne do wznowienia działalności (zob. motywy 34 i 35 powyżej). Jego sytuację można zatem uznać za złą, kwalifikującą się do najniższej kategorii określonej w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych (kategoria „CCC”).
VIII.3.2. Zabezpieczenia
(38)
Aktywa zaproponowane jako zabezpieczenia obejmują grunty, budynki oraz maszyny w obrębie kliku różnych zakładów produkcji (18) przedsiębiorstwa Nitrogénművek.
(39)
W odniesieniu do wartości zastawionych aktywów Węgry przedstawiły sprawozdanie oceniające, sporządzone w połowie 2008 r. przez firmę […] (19). Zgodnie ze sprawozdaniem wartość rynkowa zastawionych aktywów wynosiła około […] mln EUR, a wartość likwidacyjna w przypadku likwidacji kontrolowanej około […] mln EUR. MFB obliczył, że wartość likwidacyjna aktywów ważona ryzykiem wynosi około […] mln EUR.
(40)
Biorąc pod uwagę, że całkowita połączona wartość obu pożyczek objętych badaniem wynosi 88 mln EUR (tj. wartość zabezpieczeń wynosi [ponad 70] % wartości pożyczek zgodnie z najbardziej ostrożnym szacunkiem), Komisja uważa, że poziom zabezpieczenia transakcji jest wysoki. Nawet jeżeli drugie w kolejności pod względem pierwszeństwa zaspokojenia są zastawy przekazane w ramach pożyczki A, wszelkie roszczenia z tytułu tej transakcji mogą zostać zaspokojone po zaspokojeniu roszczeń z tytułu pożyczki B.
(41)
Nie jest istotny fakt, że zabezpieczenia przyjmuje MFB, a nie bezpośrednio państwo. Zgodnie z prawem węgierskim (20), jeżeli gwarant musi zaspokoić roszczenia z gwarancji, zostają na niego przeniesione wszelkie prawa związane z pożyczką, której spłatę ma zabezpieczyć gwarancja. W związku z tym, jeżeli przedsiębiorstwo Nitrogénművek nie będzie w stanie spłacić pożyczek a MFB gwaranta zażąda realizacji gwarancji, państwo będzie mogło zaspokoić jego roszczenia z aktywów zastawionych w ramach umowy pożyczki.
(42)
Ponadto w przypadku pożyczki B, państwo miało prawo wyznaczyć dwóch członków zarządu przedsiębiorstwa dysponujących prawem weta w odniesieniu do każdej decyzji dotyczącej wypłaty dywidend, ustanawiania dodatkowych zastawów na rzecz osób trzecich lub zaciągnięcia dodatkowych pożyczek w kwocie przekraczającej 100 mln HUF.
(43)
W świetle powyższych stwierdzeń Komisja uznaje, że poziom zabezpieczenia obu transakcji - pożyczki A i pożyczki B - był wysoki zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych.
VIII.3.3. Porównywalne rynkowe stopy procentowe
(44)
W złożonych uwagach Węgry przedstawiły szereg rzekomo „porównywalnych” pożyczek, jakie miały miejsce między prywatnymi bankami i przedsiębiorstwem Nitrogénművek, aby wykazać, że obciążenia finansowe w ramach środków publicznych były zgodne z rynkiem.
(45)
Podane przykłady nie są jednak porównywalne, w związku z czym nie można ich uwzględnić w niniejszej ocenie. Po pierwsze, obejmują w przeważającej mierze niższe kwoty oraz linii kredytowych w rachunku bieżącym (21). Po drugie, stopy naliczone przez banki są wyższe niż stopy objęte oceną (22). Najistotniejszy jest jednak fakt, że wszystkie pożyczki zostały udzielone przez kryzysem, głównie w pierwszej połowie 2008 r. Warunki handlowe w tym okresie nie są porównywalne z warunkami z okresu od grudnia 2008 r. do stycznia 2009 r., kiedy kryzys finansowy osiągnął swój szczyt.
VIII.3.4. Stopy referencyjne na podstawie komunikatu w sprawie stóp referencyjnych
(46)
Aby określić, czy pożyczka stanowi pomoc państwa oraz, jeżeli tak, w jakim stopniu, Komisja stosuje w swoim komunikacie w sprawie stóp referencyjnych wskaźnik zastępczy dla rynkowych stóp procentowych. Zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych należy stosować zróżnicowane marże w oparciu o stopę bazową, w zależności od ratingu wierzyciela oraz dostępnych zabezpieczeń.
(47)
Jeżeli chodzi o właściwą datę oceny, uwzględniając fakt, że ostateczne wiążące akty „przyznające pomoc” (tj. umowy pożyczki) zostały podpisane w dniu 26 stycznia 2009 r., stopę referencyjną (którą stanowi stopa bazowa powiększona o właściwą marżę) zgodnie ze stanem na ten dzień należy porównać z odpowiadającą rzeczywistą opłatą z tytułu pakietu finansowego.
(48)
W odniesieniu do marży, którą należy zastosować zgodnie ze szczegółowymi informacjami powyżej, Komisja uważa, że przedsiębiorstwo Nitrogénművek kwalifikowało się do najniższej kategorii w tabeli dotyczącej stóp procentowych oraz że poziom zabezpieczenia transakcji był wysoki. W związku z tym za rynkową stopę referencyjną można uznać marżę 400 punktów bazowych dodaną do odpowiedniej stopy bazowej.
(49)
W przypadku pożyczki A (EUR) w dniu 26 stycznia 2009 r. całkowity rzeczywisty koszt jej finansowania wynosił 4,362 % (23). Dla porównania odpowiednia stopa referencyjna wynosiła w tym dniu 8,99 % (24). Całkowity koszt finansowania pożyczki A jest zatem niższy od stopy referencyjnej, w związku z czym środek przynosi korzyść przedsiębiorstwu.
(50)
W przypadku pożyczki B (HUF) całkowity rzeczywisty koszt jej finansowania wynosi 12,44 % (25). Dla porównania odpowiednia stopa referencyjna wynosiła w tym dniu 14,01 % (26). Całkowity koszt finansowania pożyczki B jest zatem niższy od stopy referencyjnej, w związku z czym środek przynosi korzyść przedsiębiorstwu.
VIII.4. Wniosek dotyczący istnienia pomocy
(51)
Jak wykazano powyżej, środki są finansowane z zasobów państwowych i mogą być przypisane państwu.
(52)
Przedsiębiorstwo Nitrogénművek otrzymało finansowanie na lepszych warunkach niż warunki, na jakich uzyskałoby środki na rynkach. Środki przynoszą zatem korzyść przedsiębiorstwu.
(53)
Ponadto korzyść jest selektywna, ponieważ środki są ograniczone do przedsiębiorstwa Nitrogénművek.
(54)
Przedmiotowe selektywne środki mogą zakłócać konkurencję poprzez zapewnienie przedsiębiorstwu przewagi w stosunku do konkurentów, a państwa członkowskie prowadzą znaczną wymianę handlową w sektorze nawozów.
(55)
W związku z powyższym pożyczki A i B stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
IX. MOŻLIWA POMOC NA RZECZ MFB
(56)
W decyzji o wszczęciu postępowania wyjaśniającego Komisja zauważyła, że gwarancja na poziomie 100 % na pożyczkę A może stanowić pomoc państwa na korzyść MFB, biorąc pod uwagę fakt, że sprzeczne informacje sugerowały, iż pożyczka inwestycyjna była pożyczką istniejącą (w takim przypadku daną gwarancję można uznać za pomoc na rzecz banku, ponieważ zwiększyła prawdopodobieństwo spłaty pożyczki). W toku postępowania stwierdzono jednak, że pożyczka A jest nową pożyczką, na którą umowę podpisano w dniu 26 stycznia 2009 r., w związku z czym gwarancja na poziomie 100 % na pożyczkę A nie stanowiła pomocy państwa na rzecz MFB.
X. ZGODNOŚĆ POMOCY Z RYNKIEM WEWNĘTRZNYM
X.1. Postanowienia ogólne
(57)
Artykuł 107 ust. 2 i art. 107 ust. 3 TFUE przewidują wyłączenia od ogólnej zasady niezgodności pomocy państwa z rynkiem wewnętrznym określonej w art. 107 ust. 1.
(58)
Poniżej Komisja oceni zgodność środków przy zastosowaniu powyższych wyłączeń. Należy jednak na początku zaznaczyć, że Węgry nie przedstawiły żadnych argumentów w odniesieniu do zgodności ich środków z rynkiem wewnętrznym.
X.2. Wyłączenia na mocy art. 107 ust. 2 TFUE
(59)
Wyłączenia przewidziane w art. 107 ust. 2 nie mają zastosowania w rozpatrywanym przypadku, ponieważ środek nie ma charakteru socjalnego, nie został przyznany indywidualnym konsumentom, nie ma na celu naprawienia szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi oraz nie został przyznany gospodarce niektórych regionów Republiki Federalnej Niemiec dotkniętych podziałem Niemiec.
X.3. Wyłączenia na mocy art. 107 ust. 3 TFUE
(60)
Dodatkowe wyłączenia zostały określone w art. 107 ust. 3 TFUE. Poniżej Komisja oceni potencjalną zgodność środków najpierw na podstawie art. 107 ust. 3 lit. a), c) i d), a następnie na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b).
(61)
Artykuł 107 ust. 3 lit. a) stanowi, że „pomoc przeznaczona na sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionów, w których poziom życia jest nienormalnie niski” może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym. W chwili przystąpienia do Unii Europejskiej całe terytorium Węgier zostało uznane za taki obszar, a większość regionów nadal kwalifikuje się do tego rodzaju pomocy (27).
(62)
Postanowienia dotyczące zgodności pomocy państwa przyznawanej obszarom objętym pomocą zostały określone w wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007-2013 („zwanych dalej wytycznymi w sprawie pomocy regionalnej”) (28). Przedmiotowe środki nie są jednak zgodne z powyższymi wytycznymi. Jeżeli chodzi o pożyczkę inwestycyjną, została ona przyznana na realizację inwestycji, która została już zakończona (29), w związku z czym nie występuje zachęta wymagana w wytycznych w sprawie pomocy regionalnej. Jeżeli chodzi o potencjalną pomoc operacyjną, przedmiotowa pomoc nie ułatwia rozwoju jakichkolwiek działań lub regionów gospodarczych ani nie jest ograniczona czasowo, nie ulega obniżeniu i nie jest proporcjonalna do tego, co jest konieczne do zaradzenia szczególnym ograniczeniom (30).
(63)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że pomoc nie kwalifikuje się do objęcia odstępstwem przewidzianym w art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE.
(64)
W art. 107 ust. 3 lit. c) dopuszcza się pomoc państwa przeznaczoną na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych lub niektórych regionów gospodarczych, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem. Komisja opracowała szereg wytycznych i komunikatów, w których wyjaśnia sposób zastosowania odstępstw określonych we wspomnianych wyżej postanowieniach.
(65)
W odniesieniu do wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację Komisja zauważa, że (niezależnie od tego, czy przedsiębiorstwo kwalifikowało się do otrzymania pomocy zgodnie z tymi wytycznymi) kryteria dotyczące zgodności pomocy wydają się nie być spełnione. Jeżeli chodzi o pomoc na ratowanie, środki nie są ograniczone do niezbędnego minimum, ponieważ zostały przyznane na okres dłuższy niż sześć miesięcy; nie wykazano, że środki te są uzasadnione poważną sytuacją społeczną lub że nie spowodują skutków ubocznych na rynkach innych państw członkowskich. Jeżeli chodzi o pomoc na restrukturyzację, ze względu na brak planu restrukturyzacji, Komisja nie może ocenić, czy pomoc przyczyni się do przywrócenia długoterminowej rentowności, będzie ograniczona do minimum oraz czy możliwe będzie uniknięcie nieuzasadnionych zakłóceń konkurencji.
(66)
Komisja stwierdza zatem, że środki nie są zgodne jako pomoc na ratowanie lub pomoc na restrukturyzację.
(67)
Komisja uważa, że ze względu na charakter i właściwości pomocy w rozpatrywanym przypadku nie ma zastosowania żadne z wyłączeń określonych w innych wytycznych i komunikatach opublikowanych na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c).
(68)
Artykuł 107 ust. 3 lit. d) TFUE stanowi, że pomoc przeznaczoną na wspieranie kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego można uznać za zgodną z TFUE, o ile pomoc ta nie zmienia warunków wymiany handlowej i konkurencji w Unii w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem. Postanowienie to nie ma oczywiście zastosowania do rozpatrywanego przypadku.
X.4. Ocena zgodności w oparciu o tymczasowe ramy prawne
(69)
Artykuł 107 ust. 3 lit. b) TFUE stanowi, że za zgodną ze wspólnym rynkiem może zostać uznana „pomoc przeznaczona na wspieranie realizacji ważnych projektów stanowiących przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania lub mająca na celu zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”.
(70)
Komisja zwraca uwagę na fakt, że przedmiotowa pomoc nie ma na celu wsparcia realizacji ważnego projektu stanowiącego przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania.
(71)
W odniesieniu do kwestii zaradzenia poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego Komisja przyjęła tymczasowe wspólnotowe ramy prawne w zakresie pomocy państwa ułatwiające dostęp do finansowania w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego (31) (zwane dalej „tymczasowymi ramami prawnymi”).
(72)
Komisja stwierdza, że zgodnie z danymi finansowymi przedstawionymi przez władze węgierskie (32) przedsiębiorstwo nie wykazywało oznak trudności finansowych przed wybuchem kryzysu finansowego i gospodarczego. W szczególności, jak już wskazano w motywie 33 powyżej, ponieważ łączna kwota kapitału własnego przedsiębiorstwa przekraczała kwotę jego kapitału zakładowego, w świetle prawa krajowego przedsiębiorstwo nie spełniało kryteriów kwalifikujących je do zbiorowego postępowania upadłościowego, a ponadto uzyskało dodatni dochód z działalności operacyjnej oraz dodatnie wyniki netto w odniesieniu do całego 2008 r. Problemy, które doprowadziły do wstrzymania produkcji, pojawiły się po wybuchu kryzysu. Dlatego Komisja stwierdza, że w dniu 1 lipca 2008 r. Nitrogénművek nie kwalifikowało się jako przedsiębiorstwo zagrożone w rozumieniu wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację. W związku z tym kwalifikuje się do korzystania z pomocy na podstawie tymczasowych ram prawnych.
(73)
Środki nie stanowią jednak „ograniczonej kwoty pomocy zgodnej z przepisami” zgodnie z pkt 4.2 tymczasowych ram prawnych, ponieważ nie zostały przyznane w ramach programu pomocy, a kwota przyznanej pomocy wydaje się przekraczać 500 000 EUR. Ponadto nawet gdyby gwarancje były rozpatrywane odrębnie, nie są zgodne z pkt 4.3 tymczasowych ram prawnych jako środki w formie gwarancji, ponieważ wysokość uiszczanych opłat z tytułu gwarancji (33) jest niższa niż wysokość odpowiednich bezpiecznych stawek (34) ustanowionych na podstawie tymczasowych ram prawnych. Poza tym Węgry nie wykazały, że spełniono kryterium dotyczące kosztów wynagrodzeń. Pakiet finansowy nie stanowi pomocy na wytwarzanie produktów ekologicznych (pkt 4.5) ani kapitału podwyższonego ryzyka (pkt 4.6).
(74)
Jeżeli chodzi o dotowany środek w formie pożyczki ustanowiony na podstawie pkt 4.4 tymczasowych ram prawnych, ma on zastosowanie w odniesieniu do pożyczek na czas nieokreślony zaciągniętych do dnia 31 grudnia 2010 r. (35). Środki będące przedmiotem postępowania zostały zaciągnięte po wejściu tymczasowych ram prawnych w życie i przed dniem 31 grudnia 2010 r. i w związku z tym mogły być kwalifikowalne.
(75)
Komisja zauważa jednak, że rzeczywisty poziom opłaty z tytułu transakcji jest niższy niż wysokość minimalnej stopy procentowej uznanej za zgodną na podstawie tymczasowych ram prawnych.
(76)
Zgodnie z odpowiednim przepisem „Komisja zaakceptuje udzielanie kredytów przez podmioty publiczne lub prywatne przy zastosowaniu stopy procentowej co najmniej równej stopie oprocentowania depozytów jednodniowych banku centralnego powiększonej o marżę odpowiadającą różnicy między średnią stopą roczną na rynku międzybankowym a średnią stopą oprocentowania depozytów jednodniowych banku centralnego w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 30 czerwca 2008 r. oraz o marżę za ryzyko kredytowe odpowiadającą profilowi ryzyka kredytobiorcy, zgodnie z komunikatem Komisji w sprawie zmiany metody ustalania stóp referencyjnych i dyskontowych”.
(77)
W odniesieniu do pożyczki w EUR (pożyczka A) różnica między średnią stopą roczną na rynku międzybankowym a średnią stopą oprocentowania depozytów jednodniowych w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 30 czerwca 2008 r. wynosi 64 punkty bazowe. Ponadto stopa oprocentowania depozytów jednodniowych Europejskiego Banku Centralnego (EONIA) w dniu 26 stycznia 2009 r. (36) wynosiła 1,228 %. Biorąc pod uwagę rating beneficjenta oraz poziom zabezpieczenia transakcji (zob. motyw 48 powyżej), konieczne jest ustanowienie dodatkowej marży na poziomie 400 punktów bazowych w odniesieniu do tej podstawy. W związku z tym dopuszczalna wysokość dopłaty do oprocentowania określona na podstawie tymczasowych ram prawnych wynosiłaby 5,868 %. Rzeczywisty koszt finansowania transakcji (4,362 %) jest niższy od tej wartości.
(78)
W odniesieniu do pożyczki w HUF (pożyczka B), w sprawie N 78/09 (37) władze węgierskie potwierdziły, że różnica między średnią stopą roczną na rynku międzybankowym a średnią stopą oprocentowania depozytów jednodniowych w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 30 czerwca 2008 r. wynosi 26 punktów bazowych. Ponadto stopa oprocentowania depozytów jednodniowych Węgierskiego Banku Centralnego w dniu 26 stycznia 2009 r. (38) wynosiła 9,14 %. Biorąc pod uwagę rating beneficjenta oraz poziom zabezpieczenia transakcji, konieczne jest ustanowienie dodatkowej marży na poziomie 400 punktów bazowych w odniesieniu do tej podstawy. W związku z tym dopuszczalna wysokość dopłaty do oprocentowania określonej na podstawie tymczasowych ram prawnych wynosiłaby 13,40 %. Rzeczywisty koszt finansowania transakcji (12,44 %) jest niższy od tej wartości.
X.5. Wniosek dotyczące zgodności
(79)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że pożyczka A oraz pożyczka B są częściowo zgodne jako dotowane środki w formie pożyczki ustanowione zgodnie z tymczasowymi ramami prawnymi.
(80)
W szczególności Komisja stwierdza, że różnicę między rzeczywistym poziomem opłaty z tytułu transakcji a wysokością dopłaty do oprocentowania należy uznać za niezgodną, natomiast różnicę między wysokością dopłaty do oprocentowania a referencyjną stopą rynkową należy uznać za zgodną na podstawie tymczasowych ram prawnych.
XI. ODZYSKANIE POMOCY
(81)
Zgodnie z TFUE i z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości w przypadku stwierdzenia niezgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem Komisja jest uprawniona do podjęcia decyzji o wycofaniu lub zmianie formy pomocy przez zainteresowane państwo (39). Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału nałożenie na państwo obowiązku wycofania pomocy uznanej przez Komisję za niezgodną ze wspólnym rynkiem służy również przywróceniu stanu pierwotnego (40). W tym kontekście Trybunał ustalił, że cel ten jest osiągnięty, gdy beneficjent pomocy przyznanej w sposób niezgodny z prawem dokonał jej zwrotu i utracił tym samym korzyść posiadaną względem jego konkurentów na rynku oraz gdy została przywrócona sytuacja sprzed wypłaty pomocy (41).
(82)
Zgodnie z tym orzecznictwem art. 14 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 (42) stanowi, że: „w przypadku gdy podjęte zostały decyzje negatywne w sprawach pomocy przyznanej bezprawnie, Komisja podejmuje decyzję, że zainteresowane państwo członkowskie podejmie wszelkie konieczne środki w celu windykacji pomocy od beneficjenta”.
(83)
W związku z tym, biorąc pod uwagę fakt, że przedmiotowe środki uznaje się za pomoc niezgodną z prawem i częściowo niezgodną ze wspólnotowym rynkiem, część tych środków przyznana w sposób niezgodny ze wspólnotowym rynkiem musi zostać odzyskana w celu przywrócenia sytuacji istniejącej na rynku przed przyznaniem pomocy. W związku z tym należy rozpocząć proces odzyskiwania środków przyznanych od dnia odniesienia przez beneficjenta korzyści, tj. od dnia przyznania beneficjentowi pomocy, a do środków tych dolicza się odsetki do momentu ich skutecznego odzyskania.
(84)
W świetle sekcji X.5 powyżej część środków stanowiącą pomoc niezgodną ze wspólnotowym rynkiem oblicza się jako różnicę między wysokością dopłaty do oprocentowania ustanowionej zgodnie z tymczasowymi ramami prawnymi a łącznymi rzeczywistymi kosztami finansowania (tj. stopą procentową powiększoną o stawkę za gwarancję).
(85)
Dokładną wysokość kwoty do odzyskania obliczają władze węgierskie.
XII. WNIOSEK
(86)
Na podstawie powyższego Komisja stwierdza, że środki w formie pożyczek A i B przyznane na rzecz przedsiębiorstwa Nitrogénművek stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(87)
Ponadto Komisja stwierdza, że pożyczka A oraz pożyczka B są częściowo zgodne z rynkiem wewnętrznym jako dotowane środki w formie pożyczek ustanowione zgodnie z tymczasowymi ramami prawnymi. W szczególności za zgodną należy uznać różnicę między wysokością dopłaty do oprocentowania zgodną z tymczasowymi ramami prawnymi a referencyjną stopą rynkową. Natomiast różnicę między rzeczywistym poziomem opłaty z tytułu transakcji a wysokością dopłaty do oprocentowania należy uznać za niezgodną z rynkiem wewnętrznym.
(88)
Biorąc pod uwagę fakt, że udzielenie pożyczki A oraz pożyczki B uznaje się za pomoc niezgodną z prawem i częściowo niezgodną ze wspólnotowym rynkiem, od przedsiębiorstwa Nitrogénművek należy odzyskać część pomocy uznaną za niezgodną ze wspólnotowym rynkiem w celu przywrócenia sytuacji istniejącej na rynku przed przyznaniem pomocy.
(89)
Dokładną wysokość kwoty do odzyskania obliczają władze węgierskie. Kwota ta jest obliczana jako różnica między wysokością dopłaty do oprocentowania ustanowionej zgodnie z tymczasowymi ramami prawnymi a łącznymi rzeczywistymi kosztami finansowania (tj. stopą procentową powiększoną o stawkę za gwarancję).
(90)
Komisja stwierdza również, że udzielona w odniesieniu do pożyczki A gwarancja na poziomie 100 % nie stanowi pomocy państwa na rzecz MFB w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Pożyczka inwestycyjna w wysokości 52 mln EUR oraz pożyczka na restrukturyzację istniejącej infrastruktury w wysokości 10 mld HUF udzielona przez Węgry na rzecz przedsiębiorstwa Péti Nitrogénművek Zrt. stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
Artykuł 2
1. Pomoc państwa, która została w sposób niezgodny z prawem i z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE przyznana przez Węgry na rzecz przedsiębiorstwa Péti Nitrogénművek Zrt., jest częściowo zgodna, częściowo zaś niezgodna z rynkiem wewnętrznym.
2. Przyznana niezgodnie z prawem pomoc państwa, na którą składa się różnica między wysokością dopłaty do oprocentowania określoną na podstawie tymczasowych ram prawnych a odpowiednią stopą referencyjną, jest zgodna z rynkiem wewnętrznym.
3. Przyznana niezgodnie z prawem pomoc państwa, na którą składa się różnica między rzeczywistym poziomem opłaty z tytułu środków a wysokością dopłaty do oprocentowania określoną na podstawie tymczasowych ram prawnych, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym.
4. Węgry zaprzestają udzielania pomocy państwa, o której mowa w ust. 3, z dniem notyfikowania niniejszej decyzji.
Artykuł 3
1. Węgry muszą odzyskać od beneficjenta pomoc, o której mowa w art. 2 ust. 3.
2. Do kwot podlegających zwrotowi dolicza się odsetki za cały okres począwszy od dnia, w którym pomoc została przekazana do dyspozycji beneficjenta, do dnia jej faktycznego odzyskania.
3. Odsetki nalicza się narastająco zgodnie z przepisami rozdziału V rozporządzenia (WE) nr 794/2004.
Artykuł 4
1. Odzyskanie pomocy, o której mowa w art. 2 ust. 3, odbywa się w sposób bezzwłoczny i skuteczny.
2. Węgry zapewniają wykonanie niniejszej decyzji w terminie czterech miesięcy od daty jej notyfikacji.
Artykuł 5
1. W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Węgry przekazują Komisji następujące informacje:
a)
łączną kwotę (kwota główna i odsetki od zwracanej pomocy) do odzyskania od beneficjenta;
b)
szczegółowy opis środków już podjętych oraz środków planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji;
c)
dokumenty potwierdzające, że beneficjentowi nakazano zwrot pomocy.
2. Do momentu odzyskania pomocy, o której mowa w art. 2 ust. 3, wraz z odpowiednimi odsetkami, Węgry na bieżąco informują Komisję o kolejnych środkach realizowanych na szczeblu krajowym w celu wykonania niniejszej decyzji. Na wniosek Komisji Węgry bezzwłocznie przedstawiają informacje o środkach już podjętych oraz środkach planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji. Węgry dostarczają również szczegółowe informacje o kwocie pomocy oraz odsetkach już odzyskanych od beneficjenta.
Artykuł 6
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Węgierskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 27 października 2010 r.