ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 29. června 2011
o státní podpoře C 35/08 (ex NN 11/08), kterou Francie poskytla veřejné ìnstituci Institut Français du Pétrole
(oznámeno pod číslem K(2011) 4483)
(Pouze francouzské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/26/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie (1), a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru (2), a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s uvedenými články (3),
vzhledem k těmto důvodům:
1 POSTUP
(1)
V rámci formálního vyšetřovacího řízení ve věci státní podpory č. C 51/05, kterou Francie poskytla podniku Institut Français du Pétrole (4) (dále jen „IFP“), francouzské orgány informovaly útvary Komise dopisem ze dne 18. července 2006, zaevidovaným dne 19. července 2006, že veřejná instituce IFP byla dne 7. července 2006 přeměněna z profesní instituce ve smyslu zákona č. 43-612 ze dne 17. listopadu 1943 o správě odborných zájmů na veřejnou instituci průmyslové a obchodní povahy (dále jen „EPIC“). K této změně došlo na základě dvou dokumentů, které francouzské orgány přiložily ke svému dopisu: i) na základě nařízení č. 2006-797 ze dne 6. července 2006 o nových stanovách veřejné instituce IFP a ii) na základě článku 95 zákona č. 2005-781 ze dne 13. července 2005 o programu orientace energetické politiky (k jehož provedení bylo výše uvedené nařízení přijato).
(2)
Dopisy ze dne 3. srpna 2007 a 7. května 2008 požádala Komise francouzské orgány o informace a obdržela jejich odpověď v dopisech ze dne 28. září 2007 a ze dne 26. června 2008.
(3)
Dne 16. července 2008 přijala Komise v rámci dříve zahájené věci rozhodnutí (dále jen „rozhodnutí C 51/2005“) ohledně první podpory, kterou Francie poskytla skupině IFP (5). Zdůraznila v něm, že prostřednictvím odděleného řízení zvlášť posoudí otázku existence dodatečné státní podpory ve formě případné neomezené státní záruky vyplývající z toho, že veřejná instituce IPF má postavení veřejné instituce průmyslové a obchodní povahy (EPIC).
(4)
Toto druhé řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU bylo zahájeno rozhodnutím Komise ze dne 16. července 2008 (6) (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“), které bylo přijato na základě čl. 4 odst. 4 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (7) (dále jen „procesní nařízení“), ohledně neomezené státní záruky, jíž mohla skupina IFP případně požívat.
(5)
Zveřejněním výše uvedeného rozhodnutí o zahájení řízení dne 11. října 2008 v Úředním věstníku Evropské unie Komise vyzvala zúčastněné třetí strany k předložení připomínek k projednávanému opatření.
(6)
Komise obdržela připomínky Francie dopisem ze dne 14. října 2008.
(7)
Dopisem ze dne 6. listopadu 2008, který Komise zaevidovala téhož dne, poradci ze společnosti UOP Limited informovali Komisi, že jejich klientka si přeje vyjádřit připomínky k projednávanému opatření. S ohledem na čas nezbytný pro překlad požádali o prodloužení termínu k předložení svých připomínek až do 30. listopadu 2008. Komise v dopise ze dne 7. listopadu 2008 uvedla, že souhlasí s odůvodněním této žádosti a že prodlužuje lhůtu pro odpověď společnosti UOP Limited do 30. listopadu 2008. Dopisem ze dne 28. listopadu 2008, který Komise zaevidovala téhož dne, poradci ze společnosti UOP Limited zaslali připomínky své klientky k rozhodnutí o zahájení řízení.
(8)
V témže dopise ze dne 28. listopadu 2008 poradci společnosti UOP Limited požádali o povolení, aby jejich klientka mohla vyjadřovat další připomínky během řízení. Komise dopisem ze dne 17. prosince 2008 odpověděla na tuto žádost a souhlasila s prodloužením lhůty pro odpověď společnosti UOP Limited až do 23. ledna 2009, aby jí umožnila předložit případné další připomínky. V dopise ze dne 23. ledna 2009 zaslali poradci společnosti UOP Limited další připomínky své klientky.
(9)
V dopise ze dne 6. května 2009 Komise informovala francouzské orgány o všech připomínkách, které k rozhodnutí o zahájení řízení vznesla společnost UOP Limited, a to v případě potřeby bez důvěrných údajů. Vyzvala francouzské orgány, aby se k těmto připomínkám vyjádřily nejpozději do dne 8. června 2009. Francouzské orgány dopisem ze dne 2. června 2009 požádaly o prodloužení této lhůty do 22. června 2009, protože připomínky předložené třetí stranou podle nich vyžadovaly podrobnou a hloubkovou analýzu a konzultaci několika ministerských odborů. Komise v dopise ze dne 9. června 2009 schválila prodloužení lhůty do 22. června 2009. Francouzské orgány se vyjádřily k připomínkám společnosti UOP Limited dopisem ze dne 22. června 2009.
(10)
Komise v dopise ze dne 29. července 2009 požádala francouzské orgány o dodatečné informace a vyzvala je, aby je poskytly do 24. srpna 2009. Francouzské orgány dopisem ze dne 19. srpna 2009 požádaly o prodloužení lhůty na odpověď do 7. září 2009, Komise tuto žádost schválila dopisem ze dne 20. srpna 2009. Francouzské orgány nakonec zaslaly požadované informace v dopise ze dne 8. září 2009.
(11)
Komise v dopise ze dne 20. listopadu 2009 požádala francouzské orgány o dodatečné informace a vyzvala je, aby je poskytly do dvaceti dnů. Francouzské orgány dopisem ze dne 14. prosince 2009 požádaly o prodloužení lhůty na odpověď do 22. ledna 2010, Komise tuto žádost schválila dopisem ze dne 18. prosince 2009. Francouzské orgány nakonec zaslaly požadované informace v dopise ze dne 13. ledna 2010.
(12)
Dne 20. května 2010 uspořádaly útvary Komise v Bruselu schůzi, na které s francouzskými orgány projednaly, jaké důsledky má pro posuzovanou podporu rozhodnutí Komise ze dne 26. ledna 2010 ve věci státní podpory č. C 56/07 (ex E 15/05) poskytnuté společnosti La Poste (8) (dále jen „rozhodnutí C 56/2007“). Společnost La Poste byla veřejným subjektem, který měl až do té doby postavení rovnocenné veřejné instituci průmyslové a obchodní povahy (9), věc, která se jí týkala (dále jen „věc La Poste“ nebo„věc týkají se pošty“), měla řadu společných znaků s projednávaným opatřením, a proto francouzské orgány předložily v připomínkách k oběma věcem mutatis mutandis tytéž argumenty. Dne 4. června 2010 zaslaly útvary Komise Francii mailem seznam dodatečných otázek, protože si přály mít k dispozici písemné vyjádření francouzských orgánů k několika bodům, které se projednávaly na výše uvedené schůzi. Francouzské orgány poskytly požadovaná vyjádření v dopise ze dne 16. července 2010.
(13)
V dopise ze dne 29. září 2009 požádala Komise francouzské orgány o dodatečné informace a vyzvala je, aby jí je zaslaly do dvaceti dnů. Francouzské orgány dopisem ze dne 7. října 2010 požádaly o prodloužení lhůty na odpověď do 26. listopadu 2010 a Komise tuto žádost schválila dopisem ze dne 8. října 2010. Francouzské orgány nakonec zaslaly požadované informace v dopise ze dne 26. listopadu 2010.
2 SKUPINA IFP
(14)
Jak Komise uvedla v rozhodnutí o zahájení řízení a ve výše uvedeném rozhodnutí C 51/2005 (10), veřejná instituce IFP plní tyto tři úkoly:
-
výzkum a vývoj v oblasti vyhledávání ložisek ropy a plynu a v oblasti technologií rafinace a petrochemie,
-
vzdělávání inženýrů a techniků a
-
poskytování informací a dokumentace souvisejících s těmito odvětvími.
Uzavírá se státem smlouvu o cílech, v níž jsou pokaždé vymezeny hlavní směry její činnosti na období pěti let.
(15)
Veřejná instituce IFP rovněž přímo či nepřímo ovládá obchodní společnosti, s nimiž uzavřela výhradní výzkumné a licenční dohody. Komise na základě souboru souvisejících prvků, jejichž podrobný popis je uveden ve 137. bodě odůvodnění, dospěla v rozhodnutí C 51/2005 k závěru, že celek, který tvoří akciové společnosti Axens, Beicip-Franlab a Prosernat a jejich mateřská společnost, veřejná instituce IFP, představuje ve smyslu práva hospodářské soutěže hospodářskou skupinu (dále jen „skupinu IFP“).
(16)
Společnost Axens působí na trhu katalyzátorů a technologií pro rafinerie a petrochemický průmysl. V roce 2006, v době změny postavení mateřské společnosti, dosáhla konsolidovaného obratu 308,45 milionů EUR. IFP a Axens jsou propojeny dvěma výhradními dohodami o rámcové licenci a o licenci na výrobky a smlouvou o aplikovaném výzkumu (11). Protihodnotou za tyto dohody platí dceřiná společnost mateřské společnosti jednak poplatky na základě licenčních smluv a jednak odměnu […] (13) za přístup k výzkumným kapacitám veřejné instituce IFP.
(17)
Společnost Beicip-Franlab se specializuje na vydávání a distribuci programového vybavení v oblasti „Průzkum - Ložiska“ a na provádění studií a poradenské činnosti. V roce 2006 činil její obrat 42 milionů EUR. Výhradní smlouva o vývoji, uvádění na trh a užití, která byla podepsána v roce 2003 na dobu deseti let, stanoví, že [IFP nabízí] společnosti Beicip-Franlab [výsledky svých výzkumů] (**) o algoritmech, modelech nebo metodikách [vyvinutých] (**) IFP v oblasti „Průzkum - Ložiska“ a že Beicip-Franlab může IFP požádat o realizaci produktů na tomto základě. Beicip-Franlab hradí veškeré náklady veřejné instituce IFP na vývoj produktů. Beicip-Franlab kromě toho hradí různé doplňkové odměny […] (*) k pokrytí nákladů na údržbu a užívací práva. V roce 2005 byl podepsán dodatek smlouvy, který upravuje podmínky odměňování, ale zachovává přitom zásadu, že Beicip-Franlab hradí veškeré náklady na vývoj.
(18)
Společnost Prosernat dodává studie a služby, jakož i průmyslové celky v oblasti zpracování plynu a rekuperace síry. V roce 2006 činil její obrat 49,9 milionů EUR. Dohoda o rámcové licenci a smlouva o aplikovaném výzkumu mezi veřejnou institucí IFP a společností Prosernat byly podepsány dne 18. srpna 2003 na dobu deseti let, se zpětným účinkem k 1. lednu 2002, a udělují společnosti Prosernat výhradní licenci na patenty veřejné instituce IFP a [IFP této společnosti nabízí výsledky svých] (**) výzkumů […] (*) v oblasti technologií zpracování plynu a rekuperace síry. Společnost Prosernat platí mateřské společnosti poplatek z ročního obratu jako odměnu za licenci na postupy a také poplatek, který je stanoven podle konkrétního vybavení. Odměna veřejné instituce IFP za přístup společnosti Prosernat k výsledkům výzkumných prací činí […] (*) % z celkového ročního obratu společnosti Prosernat.
(19)
V souladu s článkem 6 rozhodnutí C 51/2005 byla v roce 2009 (14) vložena do výhradních dohod, které upravují odměňování veřejné instituce IFP jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, doložka, která zajišťuje, aby se mateřské společnosti vyplácela minimální nepaušální odměna pokrývající alespoň 25 % nákladů na studie proveditelnosti před aplikovaným výzkumem, 50 % nákladů na aplikovaný výzkum a případně 75 % nákladů na předvýrobní vývojové činnosti (15) ve smyslu Pokynů Společenství pro státní podpory na výzkum a vývoj ze dne 17. února 1996 (16) (dále jen „pokyny pro výzkum a vývoj z roku 1996“), které IFP provádí v oblastech činnosti svých dceřiných společností.
(20)
V souladu s rozhodnutím o zahájení řízení by se v rámci vyšetřování projednávané podpory mělo přihlédnout k potenciálnímu dopadu státní záruky, která vyplývá z toho, že veřejná instituce IFP má postavení EPIC, na všechny subjekty skupiny IFP (tedy na veřejnou instituci IFP a její tři soukromoprávní dceřiné společnosti) (17).
3 POPIS OPATŘENÍ
(21)
Až do roku 2006 měla veřejná instituce IFP formu právnické osoby soukromého práva, profesní instituce ve smyslu zákona č. 43-612 ze dne 17. listopadu 1943 o správě odborných zájmů, a byla pod hospodářskou a finanční kontrolou francouzské vlády.
(22)
Článek 95 zákona č. 2005-781 ze dne 13. července 2005 o programu orientace energetické politiky stanovil, že se IFP stane veřejnou institucí průmyslové a obchodní povahy (EPIC). Tato přeměna nabyla účinnosti od data zveřejnění nařízení č. 2006-797 ze dne 6. července 2006 o stanovách veřejné instituce IFP v Úředním věstníku Francouzské republiky.
(23)
K datu změny postavení na EPIC se z veřejné instituce IFP stala právnická osoba veřejného práva (18).
(24)
Právní důsledky postavení EPIC jsou podrobně vysvětleny v části 2 (Popis opatření) rozhodnutí C 56/2007 a v části 3.2.1 (Právní důsledky postavení EPIC pro IFP) rozhodnutí o zahájení řízení, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis.
4 DŮVODY, KTERÉ VEDLY K ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(25)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise uvedla, že pochybnosti související s podporou se týkaly zejména skutečnosti, že nepřiměřený režim obecného práva, který byl zaveden ve prospěch veřejných institucí průmyslové a obchodní povahy (EPIC) v případě konkurzu, je obdobný mechanismu neomezené státní záruky využívajícímu veřejné prostředky:
-
Na veřejné instituce EPIC jakožto právnické osoby veřejného práva se z důvodu obecné zásady nezabavitelnosti majetku právnických osob veřejného práva, kterou francouzské soudy, zejména Kasační soud, uznávají již od konce 19. století (19), nepoužije insolvenční a konkurzní řízení. Podrobnější informace jsou uvedeny v části 3.2.1.1 rozhodnutí o zahájení řízení, konkrétně ve 38. až 40. bodě odůvodnění (20).
-
Na druhou stranu pro veřejné instituce EPIC platí zákon ze dne 16. července 1980 a související prováděcí předpisy. Tyto předpisy výslovně stanoví, že stát je orgánem způsobilým k vymáhání dluhů veřejných institucí, udělují mu významné pravomoci, například pravomoc provedení úhrady z moci úřední a pravomoc vytvoření dostatečných zdrojů, a upravují zásadu konečné odpovědnosti státu za dluhy právnických osob veřejného práva. Komise uvedla podrobnější informace v části 3.2.1.2 rozhodnutí o zahájení řízení, konkrétně ve 41. až 45. bodě odůvodnění (21).
-
V případě zániku EPIC se použije zásada převodu dluhů na stát nebo na jiný veřejnoprávní subjekt (22), takže všichni věřitelé EPIC mají jistotu, že nikdy nepřijdou o svou pohledávku vůči veřejné instituci. Komise uvedla podrobnější informace v části 3.2.1.3 rozhodnutí o zahájení řízení, konkrétně v 46. až 51. bodě odůvodnění (23).
-
EPIC by mohly využít přednostního přístupu k účtům záloh státní pokladny. Komise uvedla podrobnější informace v části 3.2.1.4 rozhodnutí o zahájení řízení, konkrétně v 52. bodě odůvodnění (24).
(26)
Kromě toho, jak Komise podrobněji uvedla v 65 až 74. bodě rozhodnutí o zahájení řízení, měla Komise za to, že vysvětlení, které francouzské orgány podaly k právním předpisům, a priori nestačilo k odstranění pochybností.
(27)
Komise dále uvedla, že nelze vyloučit, že z této situace vyplývá selektivní hospodářská výhoda, zejména kvůli podmínkám financování, které se zdají být příznivější, a to i v přesto, že veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti nejsou oceňovány externí ratingovou agenturou. Skupina IFP by mohla být rovněž zvýhodněna ve svých vztazích se zákazníky a dodavateli, pokud se tito zákazníci a dodavatelé domnívají, že jejich pohledávky jsou zaručené státem. Ve fázi předběžného šetření proto nemohlo být vyloučeno, že při dodávce nebo nákupu zboží či služeb spojených s pohledávkou poskytují tito dodavatelé nebo zákazníci veřejné instituci IFP lepší podmínky, než by poskytli podniku, který nedisponuje státní zárukou.
(28)
Komise rovněž na základě informací, které měla k dispozici po předběžném šetření, dospěla k závěru, že neomezená povaha záruky, zejména pokud jde o její trvání, její výši a její rozsah, velice ztěžuje výpočet tržního poplatku, který by veřejná instituce IFP měla státu platit za poskytnutí této ochrany.
(29)
Komise rovněž uvedla, že pochybuje o slučitelnosti státní podpory s vnitřním trhem, protože se prima facie nezdá, že by tato podpora usnadňovala rozvoj některých hospodářských činností nebo regionů.
5 PŘIPOMÍNKY A NÁVRHY FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ
5.1 PŮVODNÍ PŘIPOMÍNKY FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ
(30)
V návaznosti na výše uvedené rozhodnutí o zahájení řízení sdělily francouzské orgány Komisi své připomínky a návrhy dopisem ze dne 14. října 2008. Tento dopis doplnil připomínky a návrhy uvedené v předchozích dopisech francouzských orgánů (25) a shrnuté v rozhodnutí o zahájení řízení.
(31)
Ve svých připomínkách ze dne 14. října 2008 francouzské orgány na úvod připomněly, že řízení ve věci skupiny IFP bylo zahájeno souběžně s výše uvedeným řízením ve věci pošty, a uvedly, že proto mutatis mutandis využijí stejné argumenty jako ty, které předložily při vyšetřování uvedené věci (26). Francouzské orgány rovněž upozornily, že i přes výše uvedené obdobné prvky je veřejná instituce IFP jedinečná v tom, že se jedná o výzkumnou instituci pověřenou třemi posláními obecného zájmu (výzkum, vzdělávání a dokumentace), jejíž činnosti jsou z velké části nehospodářské povahy, což je důvodem k financování z veřejných zdrojů. Dále odůvodnily změnu postavení na EPIC: údajným účelem změny postavení bylo dosažení souladu mezi povahou činnosti a způsobem financování IFP na jedné straně s jeho právním postavením na straně druhé, aby se instituce IFP přiblížila k veřejné sféře zrušením postavení profesní instituce soukromého práva.
(32)
Francouzské orgány nesouhlasily s tím, že by se jednalo o státní podporu, protože podle nich nejsou splněny dvě podmínky čl. 107 odst. 1 SFEU, projednávané opatření nezahrnuje převod státních zdrojů (5.1.1) a neposkytuje veřejné instituci IFP žádnou výhodu (5.1.2).
5.1.1 NEEXISTENCE ZÁRUKY, KTEROU BY POSKYTOVAL STÁT A KTERÁ BY ZAHRNOVALA PREVOD STÁTNÍCH PROSTREDKU
(33)
Podle francouzských orgánů a) není veřejným institucím poskytována záruka v důsledku jejich postavení a b) odůvodnění Komise v rozhodnutí o zahájení řízení je chybné.
A. Neexistence neomezené státní záruky
(34)
Jak bylo uvedeno v 41. až 45. bodě odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány uvedly na podporu svého tvrzení pět argumentů.
(35)
Za prvé, žádný právní předpis ani žádné rozhodnutí nezavádí zásadu, podle které by stát za dluhy EPIC ručil ze zásady a neomezeně.
(36)
Za druhé, z jurisdikce Státní rady, zejména z rozsudku ve věci Société de l'hôtel d'Albe (27) a ze dvou rozhodnutí ve věci Campoloro (28), vyplývá, že záruky neexistují.
(37)
Za třetí, ústavní zákon ze dne 1. srpna 2001 o rozpočtovém zákoně stanoví, že záruka může vzniknout pouze na základě ustanovení rozpočtového zákona (29), což Státní rada výslovně potvrdila ve své výroční zprávě za rok 2006 (30). Podle znalce, kterého francouzské orgány pověřily ve věci pošty (31), proto od úplného nabytí účinnosti rozpočtového zákona ke dni 1. ledna 2005 nemohla být podle práva poskytnuta žádná implicitní záruka. Na dluhy sjednané po dni 1. ledna 2005 se tudíž nevztahuje žádná implicitní záruka. V případě dluhů sjednaných před dnem 1. ledna 2005 má znalec za to, že vzhledem k tomu, že v této věci neexistuje žádné soudní rozhodnutí, nelze stanovit, zda z důvodu dodržování ústavou chráněných práv věřitele lze nebo nelze vyloučit neplatnost implicitních záruk, které byly poskytnuty před dnem 1. ledna 2005, aniž by byly výslovně povoleny rozpočtovým zákonem.
(38)
Za čtvrté se Francie domnívá, že kdyby měly EPIC nárok na státní záruku, změna jejich postavení by vyžadovala zavedení opatření k ochraně práv věřitelů. Vzhledem k tomu, že takový mechanismus nebyl nikdy zaveden (32), docházejí k závěru, že EPIC naopak nepožívají žádné státní záruky.
(39)
Za páté, francouzské orgány citují článek (33) pana Labetoulle, bývalého předsedy právní sekce Státní rady, podle něhož „z právních předpisů nevyplývá žádné automatické poskytování, využívání a rozsah této záruky [státní záruky, která by se plnoprávně vztahovala na státní veřejné instituce].“
B. Chybné odůvodnění Komise (34)
(40)
Francouzské orgány se domnívají, že v případě EPIC a) není zaručena úhrada individuálních pohledávek, b) není zaručeno zachování existence veřejné instituce nebo jejích závazků.
a) Neexistence záruky za úhradu individuálních pohledávek
(41)
Jak bylo uvedeno v 46. až 49. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány se domnívají, že zákon ze dne 16. července 1980 nezakládá záruku. Francie se dovolává dokumentů a jednání při přípravě zákona, výkladu rozhodnutí ve věci Camporolo ze dne 10. listopadu 1999 (35) a dne 18. listopadu 2005 (36) a zásadních článků (37) a tvrdí, že podle ní není v zákoně ze dne 16. července 1980 stanovena povinnost státu vynaložit své vlastní zdroje: výraz „tak učiní“ uvedený v článku 1 prý dává státu pouze pravomoc „zastoupit“ výkonný orgán právnické osoby, kterou zastupuje, na základě „zásady, podle níž má zástupce stejné pravomoci jako zastupovaný“. V rámci tohoto zastoupení může stát pouze vykonávat pravomoci daného výkonného orgánu, do nichž nepatří možnost nakládat státním rozpočtem, protože přidělení výjimečné dotace „nespadá do oblasti výkonu pravomoci zastupovat“.
(42)
Mimo jiné, jak je uvedeno v 50. až 53. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány tvrdí, že objektivní odpovědnosti státu se nelze dovolávat jen kvůli nedostatku aktiv. Podle francouzských orgánů je předpokladem jakékoli záruky to, že ručitel souhlasí s ručením. Jestliže se odpovědnost vztahuje k pochybení nebo, v případě objektivní odpovědnosti, na převzetí následků vlastního činu, nemůže se jednat o záruku. Francie zastává názor, že není možno uplatnit odpovědnost státu pouze z důvodu, že prefekt nebo dozorčí orgán nemohl z důvodu finanční a majetkové situace veřejné instituce přijmout žádná opatření, která by umožnila úhradu pohledávky Je třeba mít za to, že k žádnému provinění nedošlo, protože skutečnost, že prefekt nebo dozorčí orgán nepřijali opatření, není sama o sobě chybou. Francouzské orgány nicméně uznávají, že představitelé státu musí při postupu podle zákona ze dne 16. července 1980 zohledňovat požadavek na kontinuitu veřejné služby, ale domnívají se, že i kdyby soud nařídil odškodnění věřitele, věřitel by se nacházel ve stejné situaci jako v právu obecném, protože při uplatnění obecného práva by byl daný majetek prodán a věřitelé by obdrželi odpovídající částku. Pro věřitele tudíž podle jejich názoru nevyplývá žádná výhoda.
b) Neexistence záruky za zachování veřejné instituce IFP nebo za její závazky
(43)
Jak bylo uvedeno v 54. až 56. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány se domnívají, že skutečnost, že se na veřejnoprávní subjekty nepoužijí řízení obecného práva v oblasti soudního vyrovnání a likvidace, nevylučuje možnost konkurzu EPIC nebo konkurzního řízení s tímto subjektem. Francouzské orgány nesouhlasí s analýzou Komise, která vychází ze sdělení o státních podporách ve formě záruk (38) (dále jen sdělení o zárukách), a domnívají se, že v tomto konkrétním případě Komise neprokázala existenci „příznivějších úvěrových podmínek“, které by souvisely s vyloučením možnosti konkurzního řízení, a neposkytla důkazy o tom, že veřejná instituce IFP nemůže upadnout do konkurzu a že insolvenční řízení není možné, protože zákon z roku 1985 je pouze procesní zákon a skutečnost, že EPIC nespadají do jeho oblasti působnosti neznamená, že se v jejich případě nemůže použít ad hoc postup soudního vyrovnání, likvidace nebo „úpadku“.
(44)
Jak je mimo jiné vysvětleno ve 25. až 67. bodě odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány tvrdí, že použití „řízení“ zavedeného zákonem ze dne 16. července 1980 místo hromadného řízení obecného práva by věřitelům neposkytlo žádnou výhodu. Nesouhlasí s tím, že pro vyhodnocení, zda uplatnění určitého řízení v případě platební neschopnosti poskytuje subjektu, který takovému řízení podléhá, výhodu oproti podnikům podléhajícím obchodnímu právu (39), je nutné dodržovat kritéria zveřejnění (40) a rovnocennosti (41), jak Komise požaduje v 81. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení, ovšem samy používají tatáž kritéria pro analýzu řízení zavedeného zákonem ze dne 16. července 1980. Francouzské orgány tvrdí, že pokud jde o kritérium zveřejnění, je řízení řádně vymezeno ratingovými agenturami jako použitelné v případě platební neschopnosti EPIC, zatímco pokud jde o kritérium rovnocennosti, rozlišují případ, kdy lze použít požadavek kontinuity veřejné služby, od případu, kdy takový požadavek uplatnit nelze, a upozorňují, že veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti se nacházejí v takové finanční situaci, že je nepravděpodobné, že by skupina IFP neměla dostatek aktiv, její dostupné prostředky a investice (150,3 milionů EUR) totiž v roce 2007 dosahovaly přibližně pětinásobku jejích úvěrů a finančních dluhů (25,2 milionů EUR):
a)
za předpokladu, že by se nepoužil žádný požadavek veřejné služby, by v případě nedostatku aktiv veřejné instituce řízení zavedené zákonem z roku 1980 neposkytlo věřitelům výhodnější podmínky než řízení podle obecného práva: získali by stejné částky jako věřitelé subjektu, který se řídí obchodním právem, tedy částky vyplývající z realizace aktiv, a po ukončení řízení by již neměli nárok na odvolání (42), protože podle názoru francouzských orgánů se odpovědnosti státu nelze dovolávat na základě pouhého nedostatku aktiv. Lišily by se pouze dva aspekty:
-
pohledávky věřitelů by se nevyřizovaly hromadně: na rozdíl od soukromoprávního řízení, v němž se pohledávky vyřizují hromadně a věřitelé jsou uspokojováni podle přednostního pořadí sestupně a v poměru k disponibilním částkám, řízení zavedené zákonem ze dne 16. července 1980 se vyznačuje tím, že věřitel si zachová svá práva, pouze pokud o to sám požádá. Logika zákona ze dne 16. července 1980 je taková, že „kdo dřív přijde, ten dřív bere“,
-
představitel státu pod dohledem správního soudu (dohled nad závažným proviněním, jak jej ustanovila Státní rada ve výše uvedeném rozhodnutí Campoloro) zastává funkci rovnocennou funkci likvidátora a správce konkurzní podstaty.
b)
za předpokladu, že by musela být zajištěna kontinuita veřejné služby, francouzské orgány připouštějí, že by představitel státu při výkonu svých pravomocí svěřených zákonem ze dne 16. července 1980 mohl rozhodnout, že určitá aktiva nezbytná k plnění poslání veřejné služby nebudou prodána. Pokud by určitý majetek nebyl postoupen a stát by za něj neposkytl náhradu, projevila by se tato skutečnost sníženým prodejem aktiv a odpovídajícím snížením částek, které by mohli obdržet věřitelé. Podle francouzských orgánů toto řízení neuděluje věřitelům veřejné instituce IFP větší práva, než která by měli při použití obchodního práva. Francouzské orgány však připouštějí, že za tohoto předpokladu by bylo možné dovolávat se objektivní odpovědnosti státu, která by se projevila odškodněním věřitelů ve výši újmy, kterou utrpěli (maximálně do výše prodejní hodnoty aktiv, která si stát zachoval z důvodu kontinuity veřejné služby). Věřitelé by tedy případně byli ve stejné situaci, jako kdyby se použilo obecné právo. Francouzské orgány z toho vyvozují, že řízení zavedené zákonem ze dne 16. července 1980 neposkytuje žádnou výhodu oproti řízení podle obecného práva, a že tedy není důvod k tomu, aby veřejná instituce IFP musela podléhat řízení podle obecného práva.
(45)
Jak bylo vysvětleno v 68. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány zdůrazňují, že předpisy, které Komise uvádí v rozhodnutí o zahájení řízení, zejména v 82. bodě odůvodnění, tedy kodifikační předpis č. 02-060-M95 ze dne 18. července 2002 o úpravě financování a účetnictví státních veřejných institucí výrobní a obchodní povahy a Příručka k finanční organizaci založení, přeměně a zrušení státních veřejných institucí a sdružení veřejného zájmu ze dne 14. listopadu 2006, nelze ani použít ani přenést na veřejnou instituci IFP.
(46)
Francouzské orgány se domnívají, že v případě rekapitalizace dceřiných společností veřejné instituce IFP by se neměla otázka uvedená v 80. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení posuzovat proto, aby se prokázala existence případné státní záruky, ale spíše proto, aby se změřily případné účinky takové záruky, která by případně vytvářela pro veřejnou instituci IFP a její dceřiné společnosti lepší situaci tím, že by usnadnila podmínky jejich rekapitalizace. Domnívají se rovněž, že tvrzení Komise vychází ze dvou nesprávných názorů:
-
Komise se podle nich mýlí, když tvrdí, že by veřejná instituce mohla eventuálně podporovat své dceřiné společnosti prostřednictvím převodů uvnitř skupiny, protože podmínky, za nichž mateřská společnost skupiny, i kdyby to byla veřejnoprávní společnost, může podporovat svou dceřinou společnost v obtížích, jsou podrobně upraveny právem obchodních společností (43) a nijak nesouvisí s pojmem podniku ve smyslu soutěžního práva.
-
francouzské orgány rovněž nesouhlasí s tvrzením, že by veřejné instituci IFP její postavení EPIC a státní záruka, která by z takového postavení případně vyplývala, umožňovalo rekapitalizovat dceřiné společnosti snadněji, než by tomu bylo v případě soukromoprávní mateřské společnosti skupiny. Francouzské orgány tvrdí, že skutečnost, že určitá společnost dočasně nese ztráty jedné ze svých dceřiných společností, je běžnou součástí fungování skupiny společností, jak již podle jejich názoru uznal i soud Evropské unie (44), a že zásah veřejnoprávního investora, který jedná podle stejných pravidel jako soukromoprávní investor, neobsahuje prvky státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU (45). Podle jejich názoru je tomu tak zejména v případě veřejné instituce IFP, která má právní možnost (nikoli povinnost) rekapitalizovat svou dceřinou společnost v obtížích podle stejných hodnotících kritérií jako každý dobrý investor. Francouzské orgány rovněž nesouhlasí s tvrzením, že veřejné instituce s postavením EPIC mají možnost „přímého přístupu“ k „účtům státní pokladny“. Upřesňují, že rozpočtový mechanismus „účtu finanční pomoci“, který je upraven článkem 24 rozpočtového zákona, se týká zřízení účtů pro omezené úvěry (jejich výše je omezena rozpočtovým zákonem), které státu umožňují, aby v případě, že si to přeje a může tak učinit (zejména s ohledem na právo Evropské unie), poskytl zálohy různým subjektům. Podle francouzských orgánů nemají veřejné instituce EPIC k těmto účtům „přímý přístup“.
5.1.2 NEEXISTENCE VÝHOD NA ÚROVNI VEREJNÉ INSTITUCE IFP A JEJÍCH DCERINÝCH SPOLECNOSTÍ
(47)
Francouzské orgány se především domnívají, že v tomto konkrétním případě nelze na základě výše uvedeného sdělení o zárukách vyvodit existenci výhody, dále že rozšíření výhod, kterých veřejná instituce IFP údajně požívá z důvodu svého postavení EPIC, na její dceřiné společnosti, akciové společnosti veřejného práva, je v rozporu s rozhodovacími postupy Komise a že v tomto konkrétním případě nebylo prokázáno poskytnutí skutečné hospodářské výhody veřejné instituci IFP a jejím dceřiným společnostem.
(48)
Francouzské orgány se domnívají, že Komise mylně vykládá bod 1.2 výše uvedeného sdělení o zárukách, v němž je stanoveno, že „(…) podporu ve formě záruky představují rovněž výhodnější úvěrové podmínky získané podniky, jejichž právní forma vylučuje konkurzní řízení nebo jiná řízení v případě platební neschopnosti, nebo zajistí výslovnou státní záruku nebo pokrytí ztrát státem“:
-
francouzské orgány za prvé nesouhlasí s tvrzením, že veřejná instituce IFP má kvůli svému postavení EPIC právní formu, která vylučuje konkurzní řízení nebo insolvenční řízení; v každém případě to Komise podle jejich názoru neprokázala, pouze předložila důkaz, že toto postavení znemožňuje použít jeden konkrétní postup (v dané věci řízení zavedené zákonem ze dne 25. ledna 1985);
-
francouzské orgány za druhé popírají, že existuje automatická vazba mezi právní a statutární nemožností stát se předmětem konkurzního nebo insolvenčního řízení a mezi využíváním příznivějších podmínek financování na trzích; podle jejich názoru má Komise při uplatňování bodu 1.2 výše uvedeného sdělení o zárukách povinnost předem prokázat existenci příznivějších úvěrových podmínek, aby bylo možné tvrdit, že podnik, jehož právní forma vylučuje konkurzní nebo insolvenční řízení, je příjemcem podpory ve formě záruk.
(49)
Francouzské orgány dále uvádějí, že Komise v rozhodnutí o zahájení řízení nepřihlížela ke své rozhodovací praxi při hodnocení případných výhod, které na úrovni dceřiných společností veřejné instituce IFP vyplývají z existence neomezené záruky pro EPIC. Komise podle jejich názoru uvažovala opačně než při zřízení společnosti La Banque Postale (46): tato společnost byla, stejně jako dceřiné společnosti veřejné instituce IFP, akciovou společností, kterou ze 100 % vlastnil subjekt srovnatelný s veřejnou institucí EPIC, ale Komise dospěla k závěru (a to bez ohledu na závazky, které Francie v této věci přijala), že právní forma veřejnoprávní akciové společnosti umožňuje sama o sobě vyloučit existenci neomezené záruky na úrovni dceřiné společnosti. Stejné uvažování by podle francouzských orgánů mělo vést k závěru, že dceřiné společnosti veřejné instituce IFP, které mají rovněž postavení veřejnoprávní akciové společnosti, rovněž nemají nárok na neomezenou záruku, která případně vyplývá z postavení EPIC.
(50)
Komise rovněž údajně neprokázala existenci skutečné hospodářské výhody v případě veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností, pouze v rozhodnutí o zahájení řízení uvedla, že podmínky financování „se zdají být“ příznivější, aniž by předložila konkrétní důkaz. Z jurisdikce Evropské unie vyplývá, že Komise by měla v tomto konkrétním případě prokázat, že veřejné instituci IFP její postavení EPIC skutečně umožnilo získat příznivější podmínky financování (47). Francouzské orgány tvrdí, že během řízení informovaly o určitých skutečnostech, které prokazovaly, že postavení EPIC veřejné instituci IFP ani jejím dceřiným společnostem neposkytlo a ani nemohlo poskytnout žádnou finanční výhodu, protože při přeměně veřejné instituce IFP byla dodržena obecná zásada kontinuity, zejména na úrovni její činnosti, organizace, účetního a finančního režimu (zdroje a účetní a finanční pravidla) a daňového režimu.
(51)
Francouzské orgány se domnívají, že výše uvedené skutečnosti prokazují, že
-
finanční situace veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností je dobrá, čímž je bezpředmětná otázka jejího případného konkurzu, a tedy i zásahu státu jako konečného ručitele,
-
krátkodobé podmínky financování veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností jsou v případě každého jednotlivého subjektu odlišné a jsou výsledkem konkrétních jednání, které proběhlo intuitu personae s bankami jednotlivých subjektů.
-
ve vztazích veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností s dodavateli rovněž neexistují zvýhodněné podmínky, které by vyplývaly z toho, že uvedení dodavatelé a zákazníci počítají se zárukou státu.
(52)
Francouzské orgány proto dospěly k závěru, že:
-
analýza provedená Komisí v jejím rozhodnutí o zahájení řízení je sporná: veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti nedisponují žádnou státní zárukou,
-
Komise neprokázala existenci výhody, která by pro veřejnou instituci IFP a její dceřiné společnosti vyplývala z postavení EPIC veřejné instituce IFP,
-
Komise proto neprokázala existenci státní podpory ve prospěch veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností.
5.2 NÁVRHY FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ
(53)
Francouzské orgány však za účelem odstranění všech pochybností Komise uvedly, že kdyby Komise souhlasila s ukončením řízení rozhodnutím o neexistenci podpory podle čl. 7 odst. 2 výše uvedeného procesního řízení, jsou ochotny přijmout následující opatření:
-
vyjasnit prováděcí nařízení k zákonu ze dne 16. července 1980,
-
vložit ustanovení o neexistenci záruky do smluv veřejné instituce IFP, které zahrnují pohledávku,
-
vložit ustanovení o neexistenci záruky do smluv o financování dceřiných společností veřejné instituce IFP.
5.2.1 VYJASNENÍ PROVÁDECÍHO NARÍZENÍ K ZÁKONU ZE DNE 16. CERVENCE 1980
(54)
Jak je upřesněno v 94. až 96. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na něž Komise odkazuje mutatis mutandis, francouzské orgány navrhují vyjasnit výklad zákona ze dne 16. července 1980 úpravou čl. 3 odst. 1 čtvrtého pododstavce jeho prováděcího nařízení (48). Navrhovaná změna by podle nich odstranila veškeré pochybnosti o významu výrazu „tak učiní“ při organizaci dozorčích pravomocí svěřených prefektovi nebo dozorčímu orgánu, kteří by po provedení změny museli uvolnit prostředky z rozpočtu daného územního celku nebo dané instituce (49). Podle francouzských orgánů by tento návrh vyloučil, že by v budoucnosti mohl zástupce státu při výkonu své dozorčí pravomoci zvýšit prostředky územního celku nebo dotčené instituce státní dotací nebo vkladem veřejných zdrojů.Vložení zmínky upřesňující absenci záruky do smluv veřejné instituce IFP, které by zahrnovaly pohledávku
5.2.2 VLOŽENÍ ZMÍNKY UPŘESŇUJÍCÍ ABSENCI ZÁRUKY DO SMLUV VEŘEJNÉ INSTITUCE IFP, KTERÉ BY ZAHRNOVALY POHLEDÁVKU
(55)
Jak upřesňují body odůvodnění 97 až 100 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se Komise odvolává mutatis mutandis, francouzské orgány nesouhlasí s názorem Komise (50), podle kterého by bylo možné uplatnit odpovědnost státu čistě na základě platební neschopnosti veřejné instituce IFP. Podávají nicméně návrh založený na výjimce přijatého rizika (viz rozsudky Státní rady ve věcech Sille (51) a Meunier (52)), přičemž podobně jako ve věci La Poste navrhují, že věřitelům veřejné instituce IFP úředně potvrdí, že za jejich pohledávku nebyla vystavena státní záruka a že v případě platební neschopnosti by nebyl stát povinen převzít finanční závazky podniku při zaplacení pohledávky. Proto by se případné zúčastněné strany, jež se vědomě a se znalostí věci vystavily riziku, nemohly domáhat nároku na odškodné. Francouzské orgány by se proto zavázaly, že společně s veřejnou institucí IFP budou při každé transakci ve smlouvě o financování (pro všechny nástroje, na které se vztahuje smlouva) uvádět tuto zmínku:
„Emise/program/půjčka nejsou kryty žádnou přímou či nepřímou státní zárukou. V případě platební neschopnosti není stát povinen převzít finanční závazky IFP při placení pohledávky“.
(56)
Jak upřesňuje 101. bod odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na který se Komise odvolává mutatis mutandis, francouzské orgány rovněž vzaly na vědomí pochybnosti, které Komise vyjádřila v 71. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení, ve kterém se uvádí, že výjimka přijatého rizika je, na jedné straně, pravidlo stanovené judikaturou, která se může měnit, a že, na straně druhé, toto pravidlo spočívá na nástrojích sekundárního práva, jež mohou být v případě konfliktu zbaveny platnosti, a nakonec, že návrh francouzských orgánů se nevztahuje na všechny eventuality, neboť pohledávky mohou být nejen finanční, ale také obchodní či jiné.
(57)
Jak upřesňují body odůvodnění 102 až 104 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se Komise odvolává mutatis mutandis, francouzské orgány poté, co uvedly své zásadní námitky ohledně stanoviska Komise k uplatnění plné odpovědnosti státu za provinění pouze na základě nedostatku aktiv veřejné instituce IFP, poskytly v odpovědi na tyto pochybnosti doplňující údaje:
a)
francouzské orgány se domnívají, že první námitka Komise odpovídá úvaze, že i když vnitrostátní právo členského státu neobsahuje zákonné ustanovení v tomto smyslu, pouhé riziko změny v judikatuře, to znamená změna vnitrostátního práva, postačuje k prokázání existence státní podpory. Komise nemůže zakládat možné opatření podpory na případné změně práva, která je v daném případě více než nepravděpodobná, přičemž výjimka přijatého rizika představuje obecnou zásadu veřejného práva, obsáhle potvrzenou v judikatuře, nikdy nepopíranou a hojně komentovanou;
b)
co se týče druhé námitky, francouzské orgány uznávají, že zákon a právní předpisy jsou nadřazeny smlouvě a že sporná doložka může být kdykoli prohlášena za neplatnou. Nicméně se domnívají, že tato námitka se nedovolává na žádný nadřazený právní předpis, není ničím podepřená, a nemá tedy žádný význam;
c)
nakonec, co se týče třetí námitky, francouzské orgány se domnívají, že tato námitka je založena pouze na předpokladu případné důvěry a očekávání státní záruky na pohledávky ze strany dodavatelů, což je předpoklad, který sám o sobě nemůže zakládat existenci výhody, ale měl by jej potvrdit důkaz svědčící o tom, že veřejné instituci IFP a jejím dceřiným společnostem byla skutečně poskytnuta takováto hospodářská výhoda.
(58)
Přesto, jak upřesňuje 106. bod odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na který se Komise odvolává mutatis mutandis, francouzské orgány poznamenávají, že jsou ochotny rozšířit svůj návrh zápisu absence záruky na všechny smlouvy zahrnující pohledávku tak, aby se výslovně vyloučilo veškeré riziko uplatnění plné odpovědnosti státu, založené pouze na platební neschopnosti veřejné instituce IFP.
5.2.3 VLOŽENÍ ZMÍNKY UPŘESŇUJÍCÍ ABSENCI ZÁRUKY DO SMLUV O FINANCOVÁNÍ DCEŘINÝCH SPOLEČNOSTÍ VEŘEJNÉ INSTITUCE IFP AXENS, BEICIP-FRANLAB, PROSERNAT
(59)
Kromě toho, za účelem doplnění navrhovaného mechanismu, francouzské orgány předložily Komisi dodatečný návrh podobný tomu, jenž byl předložen při zakládání La Banque Postale a který spočíval v přijetí písemného závazku týkajícího se podmínek poskytnutí půjček dceřiným společnostem veřejné instituce IFP (Axens, Beicip-Franlab, Prosernat) na trzích, že při každé transakci se uvede ve smlouvě o financování (pro všechny nástroje, na které se vztahuje smlouva), že „v souladu s francouzským právem (zejména s nutností výslovného povolení každé záruky zákonem) tato finanční transakce nebude kryta žádnou přímou či nepřímou státní zárukou“.
(60)
Jak upřesňují body odůvodnění 107 až 110 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se Komise odvolává mutatis mutandis, francouzské orgány se domnívají, že obě navrhovaná objasňující opatření (jejichž podrobný popis je uveden v 55. a 59. bodě odůvodnění) umožňují objasnit věřitelům veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností jejich práva tak, že Francii nelze považovat, jak uvedla Komise v 87. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení, za „odpovědnou za očekávání věřitelů veřejné instituce IFP ohledně existence záruky“ a domnívat se, že svévolně udržuje „neprůhlednou právní situaci“, jež „zvýhodňuje veřejnou instituci IFP a může vést k uvolnění státních prostředků“.
5.3 DOPLŇUJÍCÍ PŘIPOMÍNKY FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ
(61)
Ve svých dopisech ze dne 16. července 2010 a 26. listopadu 2010 francouzské orgány poskytly doplňující údaje, jež podle nich potvrzují neexistenci státní podpory pro veřejnou instituci IFP.
(62)
V úvodu svého dopisu ze dne 16. července 2010 připomínají věc France Télécom (53) a skutečnost, že soud Evropské unie připomenul povinnost Komise prokázat existenci skutečné výhody s cílem stanovit existenci státní podpory. Domnívají se, že v tomto případě neomezená záruka, která podle Komise vyplývá z postavení veřejné instituce IFP, neposkytuje ve skutečnosti této instituci žádnou hospodářskou výhodu. Ve svém dopise ze dne 26. listopadu 2010 francouzské orgány upřesňují, že podle nich spočívá důkazní břemeno na Komisi. V této souvislosti připomínají požadavky judikatury Evropské unie na důkazy a odůvodnění, zejména pak rozsudku Tribunálu ve výše uvedené věci France Télécom a rozsudků Soudního dvora ve věci Krantz (54) a nověji ve věci Deutsche Post AG (55). Francouzské orgány se domnívají, že analýza předložená Komisí je v tomto případě „založena více na předpokladech, než na konkrétní analýze“.
(63)
Kromě toho francouzské orgány usuzují, že Komise se domnívá, že veřejná instituce IFP by mohla získat výhodu na třech úrovních: i) na úrovni svých vztahů s bankovními a finančními institucemi, ii) na úrovni svých vztahů s dodavateli, iii) na úrovni svých vztahů s třetími průmyslovými partnery, kteří využívají výzkumné služby.
(64)
Co se týče vztahů veřejné instituce IFP s bankovními a finančními institucemi, francouzské orgány se domnívají, že veřejná instituce IFP dosud na základě svého postavení EPIC nezískala žádnou hospodářskou výhodu. Překládají Komisi informace potvrzující, že i) v dlouhodobém časovém horizontu veřejná instituce IFP vykazovala nulový dluh za léta 2005, 2006 a 2007 (56), stejně jako za léta 2008 a 2009, že ii) ve střednědobém horizontu veřejná instituce IFP samozřejmě každoročně dojednala úvěrové linie u různých bankovních institucí, ale získala sazby srovnatelné s těmi na trhu, a v každém případě tyto úvěrové linie nikdy nepoužila a nakonec, že iii) v krátkodobém horizontu bylo zadlužení veřejné instituce IFP za dané období téměř nulové anebo nulové.
(65)
Co se týče vztahů s dodavateli, francouzské orgány se domnívají, že veřejná instituce IFP, coby veřejný zadavatel, podléhá povinnosti zveřejnit informace a povinnosti uskutečnit veřejné výběrové řízení podle vyhlášky č. 2005-649 ze dne 6. června 2005 (57), a proto nemůže získat žádnou výhodu. V svém dopise ze dne 26. listopadu 2010 francouzské orgány znovu poukazují na tuto analýzu a upřesňují, že zadávání zakázek veřejné instituce IFP na základě výběrového řízení v souladu se směrnicí 2004/18/ES Evropského parlamentu a Rady ze dne 31. března 2004 o koordinaci postupů při zadávání veřejných zakázek na stavební práce, dodávky a služby (58) podle nich představuje dostatečnou záruku, že se zabrání narušení hospodářské soutěže na trhu. Podle Francie veřejná instituce IFP, která by získala své dodavatele na základě výběrového řízení v souladu s povinnostmi vyplývajícími z práva Evropské unie, by nemohla být přinejmenším z důvodu neexistence konkrétních důkazů obviněna z toho, že získala neoprávněnou výhodu. Zdůrazňují, že právě v zájmu efektivnosti zadávání veřejných zakázek se zjednodušilo používání elektronických systémů nákupů, přičemž v 13. bodě odůvodnění směrnice 2004/18/ES se například uvádí, že „tato technika nákupů umožňuje veřejným zadavatelům […] disponovat poměrně širokým spektrem nabídek […], a tudíž zajistit optimální využití veřejných prostředků prostřednictvím široké hospodářské soutěže“. V této souvislosti se zmiňují o zprávě (59) Komise, ve které Komise dochází k závěru, že právní předpisy v oblasti zadávání veřejných zakázek mají pozitivní dopad na pokles cen, tedy pokles, jenž je prezentován jako „sociální výhoda“ spravedlivější soutěže mezi uchazeči. Komise tím, že by tyto úspory „připsala“ postavení EPIC veřejné instituce IFP, by se neztotožnila se smyslem směrnice, která ve výběrových řízeních spatřuje hlavní vektor hospodářské soutěže, jež vede ke snížení nákladů veřejné zakázky.
(66)
Konečně, pokud jde o vztahy veřejné instituce IFP s jejími zákazníky, Francie upřesňuje, že příslušné činnosti v oblasti smluvního výzkumu se vztahují na služby poskytované veřejnou institucí IFP na žádost zákazníka, třetí strany nebo dceřiné společnosti v oblasti, která patří do rozsahu úloh veřejné instituce IFP, což nemá z hlediska vlastnictví výsledků pro veřejnou instituci IFP strategický význam, může obohatit poznatky a know-how veřejné instituce z hlediska řízení programů veřejného výzkumu a vývoje, jež uskutečňuje, a nepatří do výhradní oblasti činnosti dceřiných společností. Francouzské orgány poznamenávají, že při poskytování služeb výzkumu těmto zákazníkům se používá specifického vybavení a specifického posudku.
(67)
V této souvislosti Francie tvrdí, že i kdyby měla veřejná instituce IFP na základě svého postavení EPIC výhodu při výkonu těchto hospodářských činností, tato výhoda by neměla žádný materiální dopad na trh. Především by pak nemohla narušit hospodářskou soutěž, ani ovlivnit obchod mezi členskými státy. Pokud jde o běžné období počínající změnou statusu veřejné instituce IFP (ke které došlo v červenci 2006), francouzské orgány nicméně přiznávají, že by veřejná instituce IFP mohla případně dosáhnout snížení poplatků z důvodů nevystavení záruky za řádné provedení smlouvy, které by představovalo zanedbatelnou částku vzhledem k částkám, které banky a pojišťovny obvykle vyžadují. Francouzské orgány z toho vyvozují, že takový účinek nemá charakter výhody, což by zpochybnilo samotnou existenci státní podpory pro veřejnou instituci IFP.
6 PŘIPOMÍNKY TŘETÍCH STRAN A STANOVISKO FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ
6.1 PŘIPOMÍNKY SPOLEČNOSTI UOP LIMITED
(68)
Ve svém dopise ze dne 28. listopadu 2008 společnost UOP Limited nejprve zdůvodnila svůj zájem konat jako třetí strana zainteresovaná na řízení (60) a poté předložila několik obecných připomínek s tím, že podle ní je subjekt, který nazývá „IFP/Axens“, příjemcem státní podpory:
-
celek tvořený veřejnou institucí a její dceřinou společností Axens, „IFP/Axens“ je zřejmě nepopiratelně vnímám trhem jako veřejný subjekt (5.1.1);
-
udělení postavení EPIC subjektu „IFP/Axens“ mohlo umožnit a nadále by umožňovalo zásadní narušení hospodářské soutěže na trhu technologií postupů, tedy trhu, na kterém je činná společnost UOP Limited, protože by ho zvýhodnilo ve vztahu k dodavatelům, poskytovatelům kapitálu a zákazníkům (5.1.2).
6.1.1 VNÍMÁNÍ SUBJEKTU „IFP/AXENS“ ZE STRANY TRHU
(69)
Podle společnosti UOP Limited argument francouzských orgánů, že Axens, stejně jako jiné dceřiné společnosti IFP, tvoří samostatné hospodářské subjekty, není možné přijmout. Komise zřejmě oprávněně zdůrazňuje, že i) Axens je 100 % vlastněn veřejnou institucí IFP; ii) uskutečňování výzkumu a vývoje veřejné instituce IFP společností Axens zřejmě odráží strategické priority rozhodnuté státem; iii) vedoucí pracovníci veřejné instituce IFP se účastní řízení společnosti Axens; iv) Axens má s veřejnou institucí IFP exkluzivní smlouvu, která je podstatná pro hospodářskou činnost dceřiné společnosti; a v) především existuje dohoda o prvním použití a přidělování zaměstnanců.
(70)
K informacím uvedeným v předcházejícím bodě odůvodnění společnost UOP Limited doplňuje, že rozhodujícími faktory jsou rovněž to, jak svůj vztah prezentují IFP a Axens a jak to vnímá trh:
-
IFP a Axens na trhu vystupují jako jeden hospodářský subjekt „IFP/Axens“. Na internetové stránce společnosti Axens se údajně především uvádí, že „společnost se už téměř padesát let opírá o úspěch v oblasti výzkumu a vývoje a vlastní průmyslové výroby“ (61). Kromě toho reklamy společnosti Axens na její technologii odkazují na veřejnou instituci IFP. Navíc zaměstnanci společnosti Axens a veřejné instituce IFP občas navštěvují držitele svých licencí společně.
-
Průmyslový tisk uvádí příklad vnímání subjektu „IFP/Axens“ ze strany trhu jako jednoho hospodářského subjektu. Společnost UOP Limited především připojila výňatky z výstřižků z tisku, jež se týkají činnosti subjektu „IFP/Axens“ v oblasti licencí na technologie postupů, anebo se alternativně zmiňují o poskytování takových licencí veřejnou institucí IFP prostřednictvím dceřiné společnosti Axens. Kromě toho společnost UOP Limited poskytla příklady v podobě článků nebo prezentací, ve kterých se zaměstnanci společnosti Axens nechali slyšet, že veřejná instituce IFP vnímá Axens jako zahrnující „všechny příslušné činnosti průmyslové divize a divize Procatalyse“.
6.1.2 VÝHODY PLYNOUCÍ Z POSTAVENÍ EPIC
(71)
Společnost UOP Limited uvádí, že skutečnost, že dodavatelé i zákazníci vnímají společnost Axens jako nakládající s neomezenými státními zdroji za účelem financování svých činností, ji výrazně zvýhodňuje na trhu. I když by se jednalo pouze o vnímání ze strany trhu, tato skutečnost má v globálním kontextu hospodářské krize stále větší význam.
(72)
Co se týče zákazníků, záruky, které údajně nabízí subjekt „IFP/Axens“, mají zvláštní význam na trhu, kde zákazníci předtím, než si vyberou danou technologii, zváží dlouhodobé ekonomické důvody. Na příkladu „aromatických komplexů“ společnost UOP Limited v podstatě vysvětluje, že před zavedením takovýchto technologií musí zákazníci velmi významně investovat do projektování a vybudování výrobních infrastruktur, které si údajně vyžadují několik let práce. Úspěch těchto průmyslových komplexů je ale spojený s výkonností používaných technologií, u kterých zákazníci obecně požadují, aby jim na ně prodejce postupů poskytl záruku (62). Za předpokladu, že by nebyla dosažena požadovaná úroveň výkonnosti, by neváhali se domáhat odpovědnosti prodejce a vyžadovali by plnění přísných závazků, pokud jde o uvedení do původního stavu. Významným faktorem ve volbě kupujících je tedy dlouhodobá platební schopnost prodejce, nejen kvůli dodržení smluvních závazků, ale také z důvodu perspektiv poskytnutých v oblasti výzkumu a vývoje, jež jsou zárukou budoucího zlepšení výkonnosti získaného postupu. Subjekt „IFP/Axens“, vnímaný trhem jako závislý na státu, má tedy údajnou výhodu ve vztahu ke konkurentům, neboť kupující nemají zvláštní důvod pochybovat o jeho dlouhodobém přežití.
(73)
Pokud jde o dodavatele, společnost UOP Limited se domnívá, že subjektu „IFP/Axens“ mohly být poskytnuty zvýhodněné podmínky v porovnání s konkurencí; v tomto směru odkazuje na smlouvy podepsané společně institucí IFP a společností Axens uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení.
(74)
Co se týče finančních trhů, společnost UOP Limited se domnívá, že subjekt „IFP/Axens“ má zvýhodněné podmínky a zvýhodněné úrokové sazby na kapitálových trzích s ohledem na úlohu konečného ručitele, kterým by byl stát. Kromě toho v souvislosti s finanční krizí přítomnost státu a jistota, kterou tato přítomnost představuje pro investory, údajně umožňuje přilákat soukromý kapitál v době nedostatku. Konkurenční podniky nemají podobný přístup k financování nebo jej mohou získat za méně zajímavých podmínek. Podle společnosti UOP Limited vliv hospodářské a finanční krize ještě posílil potenciál opatření narušovat hospodářskou soutěž.
(75)
Ve svém dopise ze dne 23. ledna 2009 společnost UOP Limited odkazuje na své předchozí připomínky a na připomínky předané v rámci řízení týkajícího se výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005. Domnívá se, že tyto informace poskytují dostatek důkazů o významu platební schopnosti smluvních partnerů na dotyčném trhu s licencemi na výrobní postupy. Opakuje argument, podle kterého zákazníci subjektu „IFP/Axens“ předpokládají, že jsou v obchodním vztahu se státním orgánem, jehož dlouhodobá životaschopnost je bez jakéhokoli rizika. Konečně společnost UOP Limited vyzývá Komisi, aby analyzovala dohody mezi společností Axens a jejími zákazníky, přičemž uvádí, že je přesvědčena o tom, že tyto dohody neobsahují žádné ustanovení, jež by mohlo omezit odpovědnost společnosti Axens.
6.2 STANOVISKO FRANCOUZSKÝCH ORGÁNŮ K PŘIPOMÍNKÁM SPOLEČNOSTI UOP LIMITED
(76)
Ve svém dopise ze dne 22. června 2009 se francouzské orgány domnívají, že připomínky společnosti UOP Limited jsou „založené na nesprávných, nebo dokonce zcela nepravdivých tvrzeních, a v každém případě nejsou založené na žádném důkazu o existenci státní podpory pro veřejnou instituci IFP nebo společnost Axens“.
(77)
Francouzské orgány v zásadě popírají relevantnost tvrzení, že trh vnímá „IFP/Axens“ jako veřejný subjekt zvýhodňovaný ve vztahu k zákazníkům, dodavatelům či finančním trhům, a odmítají tvrzení, že subjekt „IFP/Axens“ je orgánem státu, který se vůbec neobává o svou dlouhodobou životaschopnost.
(78)
Francouzské orgány dále rozvíjejí dva argumenty:
-
zaprvé, subjekt IFP/Axens není orgánem státu disponujícím neomezenými zdroji; navíc nic nedokazuje, že tento subjekt je na trhu takto vnímán (6.2.1);
-
zadruhé, postavení EPIC veřejné instituce IFP neposkytuje společnosti Axens žádnou výhodu na trhu (6.2.2).
6.2.1 SUBJEKT IFP/AXENS ÚDAJNĚ NENÍ STÁTNÍM ORGÁNEM DISPONUJÍCÍM NEOMEZENÝMI ZDROJI
(79)
Podle francouzských orgánů, na rozdíl o tvrzení společnosti UOP Limited, dodavatelé a zákazníci subjektu „IFP/Axens“ údajně nevnímají tento podnik jako „státní orgán“ disponující neomezenými zdroji.
(80)
Zaprvé, francouzské orgány odkazují na právní analýzu, kterou předložily Komisi, a na své předchozí připomínky, jež podle nich dokazují, že postavení EPIC veřejné instituce IFP neposkytuje žádnou státní záruku.
(81)
Zadruhé, francouzské orgány poznamenávají, že společnost UOP Limited se dovolává na „údajné víry v neomezenou státní záruku ve prospěch IFP/Axens“, která právně neexistuje, a ani by sama o sobě nepostačovala k prokázání existence státní podpory.
(82)
Zatřetí, i za předpokladu, že by veřejná instituce IFP získala státní záruku - což francouzské orgány popírají - bylo by chybou se domnívat, že by taková záruka byla automaticky rozšířená na dceřiné společnosti veřejné instituce IFP, protože tato instituce a její dceřiné společnosti údajně tvoří jednu hospodářskou skupinu ve smyslu práva hospodářské soutěže. Podle Francie se na dceřiné společnosti veřejné instituce IFP, především pak společnost Axens, jako na subjekty soukromého práva podléhající právu obchodních společností, nevztahuje tato záruka, přičemž zásada nezávislosti dceřiných společností odporuje zejména teorii „automatického rozšíření“ záruk v rámci skupiny, kterou předložila společnost UOP Limited. Pojem skupina, který může mít význam v právu hospodářské soutěže, není podle všeho obsažen v právu obchodních společností, a tak poskytnutí záruk v rámci skupiny by podléhalo přísným podmínkám co do formy i obsahu. Jednalo by se především o případ veřejné instituce IFP, kde se vyžaduje povolení správní rady ve smyslu článku 7 jejích stanov. Vedle toho se francouzské orgány domnívají, že Komise již vzala tuto skutečnost na vědomí, neboť uznala, „že právní postavení Banque Postale (právnická osoba soukromého práva) stačí samo o sobě na vyloučení existence jakékoli neomezené záruky pro Banque Postale“ (63).
6.2.2 SPOLEČNOST AXENS NENÍ Z DŮVODU POSTAVENÍ EPIC VEŘEJNÉ INSTITUCE IFP NIJAK ZVÝHODNĚNA NA TRHU
(83)
Francouzské orgány se domnívají, že argument společnosti UOP Limited, podle něhož trh věří, že subjekt „IFP/Axens“ je státním orgánem s neomezenými zdroji a že požívá výhod vůči svým zákazníkům, dodavatelům i věřitelům, není založen „na žádném hodnověrném důkaze“, a navíc je „nesporně vyvrácen fakty“.
(84)
Francouzské orgány předložily služební zprávu ředitelství pro právní záležitosti a dohody (AJA) společnosti Axens nazvanou „Zásady právní jistoty Axens“ (64), ve které jsou přesně vymezené vztahy mezi veřejnou institucí IFP a společností Axens. Tyto vztahy se výslovně řídí obecným pravidlem, že Axens nebude od své mateřské společnosti vyžadovat záruku, a to z jakéhokoli důvodu. Francouzské orgány upřesnily, že od tohoto pravidla absence záruky není možná žádná odchylka. Kromě toho se tato zásada připomíná in extenso v dokumentu těmito slovy: „IFP neručí za konání nebo opomenutí společnosti Axens“. Francouzské orgány jasně uvedly, že toto pravidlo se vztahuje na veškeré smlouvy či projekty, jež by mohla společnost Axens uzavřít nebo realizovat se zákazníky, dodavateli nebo na finančních trzích.
6.2.2.1 K vztahům mezi společností Axens a jejími zákazníky
(85)
Podle Francie společnost UOP Limited neodůvodněně vyvozuje z významu státní záruky, jaká je dlouhodobá finanční situace společnosti Axens, zejména co se týče smluvních záruk a závazků údržby klasicky obsažených v licenčních dohodách (65), a rovněž neuvádí důvody, kvůli kterým se „domnívá, že Komise nenalezne žádné ustanovení omezující odpovědnost společnosti Axens“.
(86)
V tomto směru se francouzské orgány jasně vyjádřily, že pravidlo popsané v 84. bodě odůvodnění (podle kterého dceřiná společnost nepředkládá mateřské společnosti žádnou žádost o záruku) se vztahuje rovněž na veškeré záruky, které by mohla společnost Axens vyjednat nebo uzavřít se zákazníkem. Francouzské orgány ilustrovaly své argumenty na příkladu „aromatických komplexů“, který společnost UOP Limited zmínila ve svých připomínkách. Francouzské orgány upřesnily, že obecně společnost Axens volí možnost omezení své odpovědnosti na určitou část poplatku […] (*). Tato politika omezení záruk, která je jednou ze Zásad právní jistoty Axens, se proto výrazně liší od zvyklostí jiných podniků působících v této oblasti, jež mají podle francouzských orgánů ve zvyku poskytovat v určitých případech neomezené záruky.
(87)
Konečně, francouzské orgány připomínají, že povinnosti v oblasti údržby/opravy použitelné v případě škodné události by neměly za následek uvolnění finančního krytí ze strany veřejné instituce IFP:
a)
v případě neplnění závazků ze strany společnosti Axens by kapacita nabízená jejími pojišťovateli odpovědnosti za škodu prostřednictvím různých pojistných linií v rámci jejího globálního programu byla o mnoho větší, než jsou odpovědnostní stropy společnosti Axens smluvně dojednané s držiteli její licence,
b)
velmi významná by byla rovněž schopnost okamžitého nebo rychlého uvolnění zdrojů společnosti Axens, zejména díky jejímu malému zadlužení,
c)
dohody mezi veřejnou institucí IFP a společností Axens by výslovně omezovaly odpovědnost veřejné instituce IFP v případě neplnění závazků ze strany držitele licence společnosti Axens na částky, které musí být nevyhnutelně ohraničené, protože jsou spojeny s poplatkem, který vybírá veřejná instituce IFP,
d)
pojišťovatel odpovědnosti za škodu společnosti Axens by se výslovně zřekl jakéhokoli uplatňování nároků vůči veřejné instituci IFP z jakéhokoli důvodu.
(88)
Na základě toho francouzské orgány vyvozují, že tvrzení společnosti UOP Limited týkající se existence domnělých výhod, které společnost Axens získává na trhu licencí na výrobní postupy, by se tímto vyvrátila, zejména protože společnost Axens bez přestání uskutečňovala politiku omezování záruk týkajících se odpovědnosti a poskytovaných jejím zákazníkům.
(89)
V svém dopise ze dne 8. září 2009 francouzské orgány jasně uvedly, že omezení odpovědnosti vůči zákazníkům je ustanovené jak v dohodě o rámcové licenci (66), tak v dohodě o licenci na výrobky (67), jež byly uzavřeny mezi veřejnou institucí IFP a společností Axens a vstoupily v platnost 1. ledna 2001. V obou smlouvách se ustanovuje, že pokud může společnost Axens prokázat, že příčinou neplnění závazků z její strany jsou služby poskytované veřejnou institucí IFP, finanční odpovědnost této instituce se omezí na určité procento (68) částek, které veřejná instituce IFP skutečně vybrala jako poplatek úměrný prodejní transakci, v souvislosti s kterou vznikla reklamace (licence na výrobky) a úměrný k jednotce, která je předmětem sublicence nebo prodejní transakce uskutečněné v rámci sublicence, v souvislosti s kterou vznikla reklamace (rámcová licence). Jinými slovy, odpovědnost veřejné instituce IFP nikdy nesmí přesáhnout 100 % vybraných částek. Kromě toho je v rámcové licenci ustanoveno, že společnost Axens převezme finanční záruky za technickou výkonnost výrobních postupů poskytovaných držitelům sublicencí. Veřejná instituce IFP tedy není odpovědná za technické záruky poskytované společností Axens jejím zákazníkům.
(90)
Vedle toho je třeba upřesnit, že v licenčních smlouvách mezi společností Axens a jejími zákazníky je symetricky zahrnuta skutečnost, že finanční odpovědnost společnosti Axens je obecně omezena na […] (*) % licenčních poplatků zaplacených za každou jednotku, na kterou se vztahuje reklamace. Odpovědnost veřejné instituce IFP je zcela nezávislá na odpovědnosti společnosti Axens, pokud se záruka, kterou tato společnost poskytla svému zákazníkovi, z obchodních důvodů jeví jako vyšší než ta, kterou poskytla veřejná instituce IFP. Stejná zásada se uplatňuje na veškeré licence, které veřejná instituce IFP poskytne třetím stranám, jiným než svým dceřiným společnostem.
(91)
Nakonec francouzské orgány doplnily, že veřejná instituce IFP sleduje zásadu omezovat svou odpovědnost vůči zákazníkům (dceřiným společnostem nebo společnostem mimo skupinu) v případech, kdy pro ně zabezpečuje služby (studie, výzkumy v oblasti zakázek, testy atd.). Odpovědnost, kterou na sebe bere veřejná instituce IFP, potom spočívá v závazku opravit vykonané práce, zatímco ve finanční oblasti platí zásada, že odpovědnost je omezená na […] (*) % skutečně zaplacené odměny se stropem, který může v závislosti na daném případě být až […] (*) %. Pokud se tedy zákazník domnívá, že práce vykonaná veřejnou institucí IFP je chybná, tato instituce nebude v žádné případě povinna neomezeně vykonávat opravy prací.
6.2.2.2 Ke vztahům mezi společností Axens a jejími dodavateli a k podmínkám financování na finančních trzích
(92)
Francouzské orgány popírají jakoukoli relevantnost tvrzení společnosti UOP Limited, že domnělá víra v existenci neomezených finančních záruk ve prospěch společnosti Axens by této společnosti měla poskytovat zvýhodněné podmínky jak ze strany dodavatelů, tak finančních trhů. Podle názoru Francie neposkytla společnost UOP Limited sebemenší důkaz na podporu tohoto tvrzení.
(93)
Francouzské orgány se domnívají, že pravidlo popsané v 84. bodě odůvodnění, podle kterého dceřiná společnost nepodává mateřské společnosti žádnou žádost o záruku, je dostatečné pro to, aby zneplatnilo hypotézu, kterou předkládá společnost UOP Limited.
(94)
Ostatně pokud jde o podmínky půjčky společnosti Axens, stejně jako v případě společností Beicip-Franlab a Prosernat, na finančních trzích, francouzské orgány poznamenávají, že by byly ochotny se zavázat před Komisí, že při každé transakci bude ve smlouvě o financování uvedeno, že „v souladu s francouzským právem (zejména s nutností výslovného povolení každé záruky zákonem) tato finanční transakce nebude kryta žádnou přímou či nepřímou státní zárukou“ (69).
7 HODNOCENÍ
7.1 EXISTENCE STÁTNÍ PODPORY VE SMYSLU ČL. 107 ODST. 1 SMLOUVY O FUNGOVÁNÍ EU
(95)
Ustanovení čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU stanoví: „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné se společným trhem, nestanoví-li tato smlouva jinak“.
(96)
V tomto případě na prokázání existence státní podpory je především zapotřebí ověřit, zda opatření spočívající v udělení postavení EPIC veřejné instituci IFP ze strany Francie dne 7. července 2006 využívá státní zdroje (7.1.1) na poskytnutí neomezené státní záruky vztahující se na hospodářské činnosti (7.1.2). Zatímco rozsah krytí prostřednictvím státní záruky a povaha činností, na než se vztahuje, umožní vymezit dosah tohoto rozhodnutí (7.1.3), následně bude nutné přezkoumat, zda dotyčné opatření poskytuje skupině IFP selektivní výhodu (7.1.4), která by mohla ovlivňovat obchod mezi členskými státy (7.1.5).
7.1.1 VYUŽÍVÁNÍ STÁTNÍCH ZDROJŮ VE FORMĚ NEOMEZENÉ ZÁRUKY
(97)
Se zřetelem na osobitou strukturu hospodářské skupiny ve smyslu práva hospodářské soutěže je zapotřebí zohlednit možný dopad neomezené státní záruky vyplývající z postavení EPIC veřejné instituce IFP na všechny subjekty skupiny IFP, tj. samotnou veřejnou instituci a její dceřiné společnosti, ve dvou fázích:
-
pokud jde o veřejnou instituci IFP, dopad neomezené záruky přímo vyplývá z postavení EPIC: veřejná instituce IFP, coby právnická osoba veřejného práva, nepodléhá obecnému právu týkajícímu se soudního vyrovnání a likvidace podniků v obtížích. Vzhledem k této zvláštnosti by mateřská společnost skupiny IFP mohla přímo vykonávat své hospodářské činnosti za výhodnějších podmínek, než mají další účastníci na trhu, kteří nemají podobnou ochranu (7.1.1.1),
-
pokud jde o činnosti vykonávané přímo dceřinými společnostmi soukromého práva skupiny IFP, které plně podléhají obecnému právu v oblasti konkurzu, přímé uplatnění nároku vůči veřejné instituci, a tedy i státu, je podle všeho nemožné. Proto je za předpokladu nedostatečné výše majetku některé z dceřiných společností vhodné analyzovat, zda by věřitelé společností Axens, Prosernat a Beicip-Franlab mohli těžit z nepřímého mechanismu na základě případné odpovědnosti mateřské společnosti za počínání jejích dceřiných společností, rovnocenné mechanismu záruky (7.1.1.2).
7.1.1.1 Krytí veřejné instituce IFP prostřednictvím neomezené státní záruky, kterou poskytuje postavení EPIC
(98)
Ve výše uvedeném rozhodnutí C 56/2007 došla Komise k závěru (70), že podstatné zvláštnosti postavení veřejné instituce La Poste (71), a zejména pak existence záruky na úhradu jednotlivých pohledávek a na zachování existence a/nebo povinností La Poste, znamenají, že stát plní úlohu konečného ručitele za hospodářské činnosti vykonávané veřejnou institucí.
(99)
V tomto případě se Komise domnívá, že argumenty použité ve výše uvedeném rozhodnutí C 56/2007 je možno v zásadě uplatnit na postavení EPIC veřejné instituce IFP a že se na tuto instituci taktéž vztahuje zvláštní právní stav, pokud jde o uspokojování jejích věřitelů či zachování její existence v případě platební neschopnosti. Pro potřeby této analýzy bude tedy Komise odkazovat na argumenty rozvinuté v části 4.1 („Charakteristika podpory“) výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007.
A. Záruka za úhradu jednotlivých pohledávek
(100)
Nejprve je třeba ověřit argument francouzských orgánů, že právní předpisy nebo judikatura vylučují existenci státní záruky ve prospěch institucí s postavením EPIC (a), a až potom prokázat, že kdyby se veřejná instituce nacházela v situaci zastavení plateb, na její věřitele by se vztahovalo výhodnější řízení než na věřitelské podniky podléhající obecnému právu.
a) Odmítnutí argumentů francouzských orgánů
(101)
Na rozdíl od tvrzení francouzských orgánů Komise může usuzovat, že francouzské právo připouští existenci implicitních záruk, zejména existenci státní záruky v důsledku postavení veřejné instituce. Komise odmítá argumenty francouzských orgánů z těchto důvodů:
(102)
Zaprvé, Komise se odvolává mutatis mutandis na body odůvodnění 120 a 121 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007 v souvislosti s tvrzením francouzských orgánů, že žádný předpis anebo rozhodnutí nestanovuje zásadu, podle níž stát ručí za dluhy subjektů s postavením EPIC. Komise se naopak domnívá, že ačkoli opravdu neexistuje žádný předpis nebo rozhodnutí potvrzující nebo vylučující existenci výslovné státní záruky ve prospěch subjektů EPIC, absence takové záruky nevylučuje existenci záruky implicitní.
(103)
Zadruhé, Komise se odvolává mutatis mutandis na body odůvodnění 122 až 124 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007 v souvislosti s názorem francouzských orgánů, že existuje judikatura o neexistenci záruk, zejména rozsudek ve věci Société de l'hôtel d'Albe (72) a rozsudky ve věci Campoloro (73). Co se týče první věci, jak zdůraznil odborník Komise ve věci La Poste, rozsudek Société de l'hôtel d'Albe se netýká konkrétní situace, v níž by mohla být záruka uplatněna (74). Pokud jde o druhou věc (75), Komise se naopak domnívá, že tato věc ukazuje, že režim odpovědnosti státu při zavádění opatření ohledně postupu pro vymáhání dluhů veřejných institucí vykazuje veškeré vlastnosti záručního mechanismu.
(104)
Zatřetí, Komise se domnívá, že argument francouzských orgánů předložený ve věci La Poste, podle něhož se na dluhy, které vznikly subjektům s postavením EPIC po vstupu v platnost ústavního zákona a rozpočtovém zákoně (LOLF) dne 1. ledna 2005, nemůže vztahovat implicitní záruka, nelze přijmout:
a)
Komise zdůrazňuje, že změna právního postavení veřejné instituce IFP nastala dne 7. července 2006, což je až po vstupu v platnost zákona LOLF. Za takovýchto podmínek není nutné zkoumat argumenty odborníka francouzských orgánů ve věci La Poste ohledně případných dluhů vzniklých před datem 1. ledna 2005, a to i přesto, že na ně francouzské orgány ve svých připomínkách odkazují mutatis mutandis. Ve skutečnosti dluhy, které vznikly veřejné instituci IFP před datem 1. ledna 2005, vznikly profesní instituci ve smyslu zákona č. 4-612 ze dne 17. listopadu 1943 o řízení profesních zájmů (a tedy právnické osobě soukromého práva), a proto se na ně v čase jejich vzniku (76) nemohla vztahovat neomezená záruka plynoucí z postavení EPIC.
b)
Komise nicméně podotýká, že - jak ostatně zdůraznil její odborník ve věci La Poste a jak už vysvětlila ve 130. bodě odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na který se odvolává mutatis mutandis, že rozsah povinnosti zahrnout do rozpočtového zákona státní záruky se omezuje na „poskytnutí“ takových záruk; že poskytnutí záruk se vztahuje na případy, ve kterých se stát výslovným projevem vůle rozhodl poskytnout záruku za instituci nebo za transakci; že do rozsahu povinnosti zahrnout záruky do rozpočtového zákona proto nepatří záruky vzniklé na základě právního postavení nebo právní povinnosti, jež se vyznačují tím, že jsou implicitní a automatické; že tato druhá kategorie nezávisí na rozhodnutí státu, ale na skutečnosti, že záruka je vlastně důsledkem již existujícího právního rámce daného státem (77).
c)
Komise na základě toho došla k závěru, že stejně jako v 131. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na který se odvolává mutatis mutandis, argument francouzských orgánů opírající se o LOLF není přesvědčivý a skutečnost, že žádný rozpočtový zákon neupřesňuje, že stát poskytuje záruku veřejné instituci IFP z důvodu jejího postavení, nevylučuje existenci takové implicitní záruky; že Komise není v žádném případě vázána charakteristikou opatření jakožto záruky podle francouzského práva, ani skutečností, že by se jednalo o záruku spadající pod ustanovení LOLF; že podstatné je hodnocení tohoto opatření pouze z hlediska práva Evropské unie; že toto právo uznává existenci implicitní záruky, jestliže je členský stát právně vázán k uhrazení pohledávky jiné osoby v případě její platební neschopnosti (78).
(105)
Začtvrté, Komise odmítá argument francouzských orgánů, že v případě existence státní záruky ve prospěch subjektů s postavením EPIC by si založení každého nového subjektu s tímto postavením (včetně změny právního postavení) žádalo zavedení opatření týkajících se záruk, jež by ochránila právní nároky věřitelů, které vznikly před změnou postavení subjektu, a jejich protiargument (modus tollens), že když takový mechanismus nebyl nikdy zaveden (79), neměla by existovat žádná záruka ve prospěch veřejné instituce IFP:
a)
Jak uvedl odborník Komise ve věci La Poste a jak se uvádí v 133. bodě odůvodnění výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na který se odvolává mutatis mutandis, Komise se domnívá, že takové tvrzení vychází z příliš širokého výkladu ústavní ochrany práva vlastnit majetek.
b)
Komise si přeje upřesnit, jak ostatně učinila v 134. bodě odůvodnění rozhodnutí C 56/2007, na který se odvolává mutatis mutandis, že právo vlastnit majetek nestanovuje přijetí zvláštního opatření k zaručení práv věřitelů v době přeměny EPIC na společnost podléhající řízení týkajícímu se soudní vyrovnání a likvidace, a že neexistence takových opatření tudíž není známkou absence implicitní záruky.
c)
Komise dodává, jak vysvětlila v bodech odůvodnění 135 a 136 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se odvolává mutatis mutandis, že skutečnost, že francouzské orgány rozhodly o poskytnutí výslovné záruky podniku La Poste (80), když v roce 1990 získal postavení rovnocenné s EPIC, nedokazuje, že už v jeho prospěch neexistovala nějaká implicitní záruka.
(106)
Zapáté, Komise odkazuje na část tohoto rozhodnutí týkající se uplatnění odpovědnosti státu, stejně jako na část 4.1.1 bod A písm. b) podbod 3) výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, pokud je o článek pana Labetoullea citovaný francouzskými orgány (81) a jeho analýzu judikatury Camporolo (82).
(107)
Oproti tomu, co tvrdí francouzské orgány - podle nich předpisy vylučují takovou záruku - Komise podotýká, že existence implicitních záruk vázaných na právní postavení veřejné instituce je potvrzena oznámením Státní rady předloženým v roce 1995 ve věci Crédit Lyonnais, které zakládá existenci implicitní státní záruky pouze na povaze subjektu coby veřejné instituce (83).
(108)
Jak bylo vysvětleno ve zmíněném rozhodnutí C 56/2007, konkrétně v bodech odůvodnění 142 až 145, na které se odkazuje mutatis mutandis, Komise nesdílí výklad francouzských orgánů, podle něhož nelze toto stanovisko Státní rady přenést na veřejnou instituci IFP. V rozhodnutí se konkrétně zdůrazňuje, že toto stanovisko se nijak neodvolává ani na poslání této veřejné instituce ani na to, zda tato veřejná instituce má nebo nemá veřejného účetního. Francouzské orgány nevysvětlují, proč by se podle nich dalo toto stanovisko použít pouze na veřejné instituce s veřejným účetním. Komise dále odmítá argumenty francouzských orgánů, podle nichž toto stanovisko není použitelné, jelikož je starší než zákon LOLF a je v rozporu z pozdější judikaturou Státní rady. Komise současně připomíná v bodě odůvodnění 104 a také ve dříve zmíněném rozhodnutí C 56/2007, že zákon LOLF není překážkou existence implicitní státní záruky ve prospěch veřejné instituce IFP.
(109)
Jak je uvedeno v bodech odůvodnění 146 a 147 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, bere Komise na vědomí oznámení ministra hospodářství, financí a průmyslu ze dne 22. července 2003, jehož předmětem je „registrace mechanismů implicitních nebo výslovných záruk poskytnutých státem“, a které potvrzuje existenci implicitních záruk vyplývajících ze zákonného nebo správního opatření, které „vytváří a nese s sebou finanční důsledky pro stát“. Toto oznámení ukazuje, že státní záruka může vyplývat z právních aktů nejrůznější povahy (84), a připomíná, že založení veřejné instituce může být ze své podstaty spojeno s vytvořením implicitní státní záruky ve prospěch věřitelů této instituce (85).
b) Věřitel veřejné instituce IFP má jistotu, že jeho pohledávka bude uhrazena.
(110)
Podle příkladu dokazování v části 4.1.1. bod A písm. b) zmíněného rozhodnutí C 56/2007, na které odkazuje mutatis mutandis, hodlá Komise nyní dokázat, že se v případě zastavení plateb ze strany veřejné instituce IFP budou její věřitelé nacházet v příznivější situaci než věřitelé podniku, který podléhá obchodnímu právu.
(111)
Zaprvé, jelikož se jedná o veřejné instituce, nevztahují se na ně tradiční omezení úhrady pohledávek subjektu soukromého práva. Na základě skutečností, jimiž se podrobněji zabývají body odůvodnění 150 až 154 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odvolává mutatis mutandis, Komise v tomto prvním bodě dochází k závěru, že:
-
na rozdíl od věřitelů podniků podléhajících obchodnímu právu, věřitelé veřejné instituce IFP (vzhledem k tomu, že tato instituce nepodléhá obecnému právu ve věcech soudního vyrovnání a soudní likvidace podniků v obtížích) neriskují, že jejich pohledávka při ukončení řízení o soudním vyrovnání zanikne úplně nebo částečně,
-
právní subjektivita veřejné instituce IFP není překážkou pro státní záruku,
-
při absenci výslovného omezení odpovědnosti státu za veřejnou instituci IFP se mohou věřitelé této instituce po právu opírat o zásadu, podle níž stát přebírá dluhy veřejné instituce IFP, i když je tato instituce právnickou osobou.
(112)
Zadruhé, v případě vymáhání dluhů veřejných institucí rozhodnutím soudu je řízení podle zákona ze dne 16. července 1980 (a různých souvisejících prováděcích aktů (86)) z důvodů vysvětlených v bodech odůvodnění 113 až 117 příznivější pro věřitele veřejné instituce IFP než soudní řízení obecného práva, jelikož nevede k zániku pohledávky za veřejnou institucí IFP.
(113)
V souladu s rozborem uvedeným v bodech odůvodnění 157 až 161 rozhodnutí C 56/2007, na které se odvolává mutatis mutandis, Komise především poznamenává, že zákon z roku 1980 (87) a jeho prováděcí opatření (88) označují stát jako orgán oprávněný k vymáhání dluhů veřejných institucí a svěřují mu významné pravomoci: provedení úhrady z moci úřední a vytvoření dostatečných zdrojů.
(114)
Podobně jako v souvislosti s body odůvodnění 162 až 168 rozhodnutí C 56/2007, na něž se odkazuje mutatis mutandis, se Komise domnívá, že zvláštní řízení stanovené zákonem z roku 1980 a jeho prováděcími předpisy je pouze řízením o vymáhání pohledávek, a nikoliv likvidačním řízením, a že následkem jeho použití pohledávka nezaniká, zatímco následkem uplatnění likvidačního řízení podle obecného práva závěrečný rozsudek pro nedostatek aktiv bez postihu s sebou nese zákaz, aby věřitelé pohledávku dále soudně vymáhali. Komise rovněž poznamenává, že zákon z roku 1980 a související prováděcí předpisy tím, že stanoví odklad úhrady z moci úřední a nepočítají se zastavením plateb, umožňují věřitelům předpokládat, že stále existují nebo budou existovat zdroje pro zaplacení jejich pohledávky za veřejným subjektem. Z těchto dvou aspektů vyplývá, že nedostatek peněžních prostředků je v případě potřeby jištěn státem, nebo je pouze přechodný. Naproti tomu žádné likvidační řízení nestanoví možnost, že se třetí osoba stane odpovědnou za dluhy insolventní osoby, samozřejmě vyjma případu, kdy se jedná o ručitele.
(115)
V souladu s rozborem uvedeným v bodech odůvodnění 170 až 180 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, se Komise domnívá, že francouzské právní předpisy dovolují, ba dokonce podporují stát v tom, aby poskytoval dotace veřejným institucím při nedostatku peněžních prostředků přednostně před klasickými bankovními půjčkami, a tyto dotace mohou podle zákona ze dne 16. července 1980 představovat „dodatečné zdroje“. Domnívá se rovněž, že jsou věřitelé s těmito právními dokumenty obeznámeni, a právem se tudíž domnívají, že dozorčí orgán bude schopen nalézt zdroje potřebné k úhradě jejich pohledávky. Komise se domnívá, že předpoklad, za něhož se věřiteli nezdaří dosáhnout splacení své pohledávky za použití řízení podle zákona ze dne 16. července 1980, je málo pravděpodobný.
(116)
Na rozdíl od závěru, k němuž dospěla v souvislosti s věcí La Poste v uvedeném rozhodnutí C 56/2007, Komise zdůrazňuje, že v tomto případě lze uvolnit relativně veliké vlastní zdroje veřejné instituce IFP, jelikož, jak vysvětlily francouzské orgány v bodě odůvodnění 44, hotovost a investice (150,3 milionu EUR) byly na konci roku 2007 přibližně pětkrát vyšší než suma půjček a finančních dluhů (25,2 milionu EUR). Komise tím uznala, že za současného stavu jejích financí je podle všeho málo pravděpodobné, přinejmenším v blízké budoucnosti, že v důsledku nedostatku vlastních zdrojů se veřejná instituce IFP může octnout v platební neschopnosti a vznikne potřeba státního zásahu.
(117)
Přestože je v současné době nedostatek aktiv veřejné instituce IFP nepravděpodobný, neznamená to, že tomu tak bude i v dlouhodobém horizontu. Za těchto okolností by nemožnost uvolnění zdrojů cestou postoupení majetku měla za následek použití jiných záručních mechanismů (zálohy, uplatnění odpovědnosti státu atd.). Ustaví-li totiž zákonodárce systém ochrany majetku, eventuální neplnění závazků ze strany veřejné instituce IFP by mohlo vést k nárůstu sporů o objektivní odpovědnost státu (89). V této souvislosti bere Komise na vědomí argument francouzských orgánů (90), podle něhož by v případě, že by stát považoval aktiva patřící veřejné instituci za nezbytná pro výkon jejího poslání veřejné služby. a postavil se tudíž proti jejich prodeji, nebyl povinen poskytnout vyrovnání prostřednictvím záručních mechanismů. Bere nicméně na vědomí, že francouzské orgány uznaly (i když popírají, že by tím byla veřejná instituce zvýhodněna), že požadavek kontinuity veřejné služby je závazný pro představitele státu při provádění řízení zavedeného zákonem ze dne 16. července 1980 (91). Komise se také domnívá, že by v důsledku tohoto rozhodnutí veřejné moci nepřistoupit k prodeji aktiv v zájmu zachování veřejné služby mohlo dojít k uplatnění objektivní odpovědnosti státu za porušení rovnosti před veřejnými břemeny.
(118)
Zatřetí, z důvodů, které již byly uvedeny v bodech odůvodnění 185 až 226 rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, má Komise za to, že za málo pravděpodobného předpokladu, že řízení ustavené zákonem ze dne 16. července 1980 neumožní uspokojení věřitele, vykazují prostředky, k nimž by se věřitel mohl uchýlit, aby uplatnil odpovědnost státu, vlastnosti záručního mechanismu.
(119)
Přestože se francouzské orgány domnívají, že odpovědnost státu nelze v zásadě uplatnit, ať se jedná o odpovědnost za zavinění či objektivní odpovědnost (92), současně přiznávají, že za předpokladu existence požadavku kontinuity veřejné služby a závaznosti tohoto požadavku pro představitele státu při provádění řízení podle zákona z roku 1980 by mohl soud nařídit odškodnění věřitele. Francouzské orgány mají za tohoto předpokladu za to, že by věřitel nebyl nijak zvýhodněn, jelikož by odškodnění bylo srovnatelné s odškodněním, které by získal podle obecného práva. Komise v této souvislosti upozorňuje na některé právní zvláštnosti plynoucí ze zákona z roku 1980: v soudní likvidaci podle obecného práva věřitelé (zejména věřitelé z písemné smlouvy) obvykle nezískávají zpět celou svou pohledávku a za podnik v likvidaci třetí osoby většinou dluhy neplatí.
(120)
Francouzské orgány rovněž popírají, že možnosti odškodnění věřitelů prostřednictvím uplatnění odpovědnosti lze považovat za formu záruky. Komise se naopak domnívá, že se uplatnění odpovědnosti státu (za zavinění nebo objektivní odpovědnost) při provádění řízení o vymáhání dluhů veřejných subjektů podle zákona ze dne 16. července 1980 rovná mechanismu záruky podle práva Evropské unie, neboť zajišťuje věřitelům uspokojení jejich pohledávky tím, že donutí stát splatit ji v případě neplnění závazků ze strany veřejné instituce IFP. Judikatura Evropského soudu pro lidská práva (ESLP) nadto ve věci Société de gestion du port de Campoloro a Société fermière de Campoloro v. Francie (93) (dále jen „věc Campoloro“) uznává existenci automatické záruky.
(121)
A konečně, podobně jako v důkazech předložených v bodech odůvodnění 181 až 184 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se mutatis mutandis odkazuje, Komise vyjadřuje stanovisko, že návrh francouzských orgánů na vyjasnění prováděcího nařízení k zákonu z roku 1980 nestačí k vyloučení toho, že zdroje budou uvolněny díky poskytnutí dotace z veřejných zdrojů.
a)
Francouzské orgány navrhly změnit prováděcí nařízení k zákonu z roku 1980 takto: „Zůstala-li úřední výzva po uplynutí těchto lhůt bez účinku, představitel státu nebo dozorčí orgán zanese výdaj do rozpočtu územního správního celku nebo veřejné instituce, která neplní své závazky. V případě potřeby uvolní potřebné zdroje v rámci rozpočtu správního celku nebo instituce buď snížením prostředků určených na jiné výdaje, nebo dosud nevyužitých, anebo navýšením zdrojů“ (změny jsou podtrženy).
b)
Komise v každém případě poznamenává, jak učinila v 67. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení, že právní předpisy ani v současném znění ani ve znění změněném podle francouzských orgánů nevylučují, že zdroje mohou být uvolněny díky navýšení zdrojů předem umožněnému poskytnutím dotace nebo finančního příspěvku z veřejných zdrojů.
(122)
Z důvodů vyložených v bodech odůvodnění 204 až 211 výše uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na něž se mutatis mutandis odkazuje, se Komise domnívá, že kromě toho, že rozhodnutí ESPL ve věci Campoloro dokazuje, že uplatnění odpovědnosti francouzského státu v tomto případě působí jako implicitní záruka za pasiva veřejných orgánů a není spojena s žádnou podmínkou vzniku škody.
a)
Komise zejména konstatuje, že ESLP odmítl argumenty francouzských orgánů (94) založené jednak na tom, že příčinu nelze připsat státu, a jednak na neexistenci záruky státu vůči veřejným orgánům, které mají subjektivitu právnické osoby, a dále konstatuje, že ESLP přihlédl k protiargumentům žalujících stran (95).
b)
Komise upozorňuje, že ESLP konstatoval porušení čl. 6 odst. 1 Evropské úmluvy o lidských právech (dále jen „Úmluva“), konkrétně proto, že „Je tudíž třeba, aby tyto rozsudky byly provedeny, přičemž Soudní dvůr připomíná, že státní orgán nemůže pod záminkou chybějících zdrojů nesplatit dluh na základě soudního rozhodnutí […]“. ESLP rovněž shledal, že došlo k porušení článku 1 Protokolu č. 1 k Evropské úmluvě o lidských právech, neboť žalující strany utrpěly zásah do jejich práva vlastnit majetek, neboť jsou zatíženy zvláštním a přílišným břemenem z důvodu nezaplacení dlužných částek (96). Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem nakonec ESLP připsal státu dluhy dlužnických obcí v plné výši (97).
c)
Komise má za to, že z této judikatury vyplývají tři důležité skutečnosti:
-
s výhradou toho, že žalující strany dosáhly soudního rozhodnutí, kterým byla jejich pohledávka uznána, odpovědnost státu plní úlohu implicitní záruky (98), neboť francouzský stát je na jedné straně odsouzen k úhradě celého dluhu právnické osoby veřejného práva (99) a na druhé straně se nerozlišovalo mezi tím, co může souviset s platební neschopností dlužnického orgánu veřejné samosprávy a případným nesplněním povinnosti ze strany státu (neboť ESLP v žádném stadiu řízení nehledá příčinu na straně státu a omezuje se jen na stav platební neschopnosti dlužníka);
-
tato odpovědnost pokrývá dluhy orgánů veřejné moci, které však jsou právnickými osobami. Francouzská vláda se výslovně dovolávala existence právnické osoby a vlastního jmění, aby oponovala uplatnění odpovědnosti francouzského státu, avšak ESLP tento argument odmítl;
-
působnost státní záruky se vztahuje na veřejné orgány, které jsou od něj odvozeny. Záruka je tedy vnitřně spjata s veřejnoprávním statusem dlužníka.
d)
Komise kromě toho konstatuje, že řešení, které přijal ESLP v uvedené věci Campoloro, není ojedinělé, a naopak má svůj původ ve velmi zřetelné tendenci judikatury, která se projevila zejména v rozsudcích Artico v. Itálie (100) a Bourdov v. Rusko (101).
(123)
Z důvodů uvedených v bodech odůvodnění 212 až 220 zmíněného rozhodnutí C 56/2007, na které Komise odkazuje mutatis mutandis, se Komise domnívá, že připomínky francouzských orgánů nejsou takového charakteru, aby mohly způsobit neplatnost tohoto důkazu. Na základě výše uvedeného Komise, podobně jako v závěru, k němuž dospěla ve věci La Poste v bodě odůvodnění 222 uvedeného rozhodnutí C 56/2007 a v rozhodnutí o zahájení řízení, usoudila z toho, co už bylo uvedeno, že za současného stavu francouzského práva může věřitel veřejné instituce IFP, který se nedomohl zaplacení své pohledávky na základě použití postupů podle zákona ze 16. července 1980, získat všechny sumy odpovídající nesplacené pohledávce tak, že se bude domáhat konečné odpovědnosti státu, na rozdíl od toho, k čemu dochází v rámci likvidačního řízení obecného práva, při němž je uspokojení věřitele omezeno hodnotou disponibilního majetku. Komise se proto domnívá, že na odpovědnost státu se má pohlížet jako na záruku, že není omezena žádným francouzským právním předpisem a že je vnitřně spjata s veřejnoprávním postavením dlužnické instituce.
(124)
Kromě toho z důvodů, které už byly vysvětleny v bodech odůvodnění 223 až 226 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, Komise bere na vědomí francouzský návrh na to, aby byla do všech smluv veřejné instituce IFP, z nichž vyplývá dluh, vložena doložka omezující riziko uplatnění objektivní odpovědnosti státu pouze základě platební neschopnosti veřejné instituce IFP. Domnívá se však, že takový právní rámec je křehký a vyvolává pochybnosti o jeho trvalosti, protože výjimku přijatého rizika stanovila jako pravidlo judikatura, která se může dále vyvíjet. Komise se domnívá, že takový návrh je sám o sobě nedostatečný, protože nepočítá se všemi eventualitami: neumožňuje vyloučit, že se státní záruka může uplatnit při všech druzích odpovědnosti (zejména mimosmluvní odpovědnosti a trestní odpovědnosti). Mimoto nelze smluvně stanovit, že stát nebude ručit za dluhy, které má veřejná instituce IFP vůči svým dlužníkům, jelikož veřejná instituce se může například octnout v postavení dlužníka vůči třetí osobě na základě různých právních mechanismů, zejména v případě pohlcení jiného subjektu (102), vůči němuž by měly třetí osoby na první pohled nezjistitelné pohledávky. Závěrem, pokud jde o jednotlivé pohledávky třetích osob, Komise se domnívá, že „odstranit“ státní záruku může jen obecně závazný právní předpis upravující situace a třetí osoby všeho druhu, v němž by bylo uvedeno, že stát není ručitelem veřejné instituce IFP. Nakonec i za předpokladu, že by francouzské návrhy připravily věřitele veřejné instituce IFP o všechny možnosti, jak uplatnit odpovědnost státu za účelem uspokojení své pohledávky (podle Komise je tento předpoklad neověřený), tyto návrhy neumožňují spolehlivě zjistit, k čemu by došlo v případě platební neschopnosti (103) veřejné instituce IFP.
(125)
Za čtvrté, i kdyby věřitel nebyl uspokojen, může způsobit právní účinky přípustného omylu, jehož se dopustil při zakládání pohledávky, a který spočíval v domněnce, že bude tato pohledávka splacena.
(126)
Z důvodů, které již byly vysvětleny v bodech odůvodnění 227, 228 (odstavce 1 až 3) a 229 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, se Komise domnívá, že teorie zdánlivosti (104) umožňuje potvrdit, že věřitelé veřejné instituce IFP jsou oprávnění se domnívat na základě souboru souhlasných indicií, že taková záruka skutečně existuje (a to i za předpokladu, quod non, že postavení veřejné průmyslové a obchodní instituce (EPIC) veřejné instituce IFP jí z právního hlediska neposkytuje neomezenou záruku francouzského státu). Hlavní relevantní indicie z hlediska teorie zdánlivosti vyplývají na jedné straně z toho, že různé právní předpisy (zákon z roku 1980 a jeho prováděcí opatření) nebo úřední dokumenty (rozpočtové dokumenty) dávají věřiteli právo domnívat se, že stát převezme dluhy institucí s postavením EPIC v případě nedostatku hotovosti nebo že uplatní svou odpovědnost, a na druhé straně chybějící vysvětlení právního stavu po skončení řízení ve věci Campoloro a prvních řízení, která Komise zahájila v souvislosti s postavením institucí EPIC, taktéž utvrzuje víru věřitelů v existenci takové záruky; svou roli tu nakonec sehrává i neexistence jasných informací o účincích zastavení plateb instituce se statusem EPIC.
(127)
V tomto případe by Komise chtěla dodat, že před 7. červencem 2006 byli případní věřitelé veřejné instituce IFP ve smluvním vztahu s profesní institucí ve smyslu zákona č. 43-612 ze dne 17. listopadu 1943 o řízení profesních zájmů (a tedy právnickou osobou soukromého práva), u níž nebyl důvod domnívat se, že se na ni může vztahovat jakákoli státní záruka.Proto teorie zdánlivosti může být v daném případě relevantní, pouze co se týče pohledávek vzniklých po změně postavení veřejné instituce IFP.
(128)
Komise dospěla k podobnému závěru jako její odborník ve věci La Post, že co se týče pohledávek vzniklých po 7. červenci 2006, i kdyby se za předpokladu, který obhajují francouzské orgány, věřitel mylně domníval, že stát je povinen ručit za dluhy veřejných institucí, konkrétně za veřejnou instituci IFP, jeho omyl by byl přípustný vzhledem k výše uvedeným prvkům a právo by tomu mohlo připisovat účinky. Kdyby věřitel výjimečně nemohl dosáhnout uspokojení své pohledávky, měl by nicméně jistotu, že není možné, aby zanikla.
B. Záruka zachování existence veřejné instituce IFP nebo jejích závazků
(129)
Z důvodů, které byly vysvětleny v bodech odůvodnění 230 až 250 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, na které se odkazuje mutatis mutandis, se Komise domnívá, že i když se v přiměřené lhůtě a s použitím postupů popsaných v předchozí části nepodaří věřiteli instituce s postavením EPIC dosáhnout úhrady své pohledávky, má jistotu, že tato pohledávka mu nezanikne, na rozdíl od situace, v níž se nachází věřitel subjektu soukromého práva v likvidaci, který nemá žádnou jistotu, že jeho pohledávka bude uspokojena.
(130)
Komise zdůrazňuje, že neexistuje žádný postup týkající se likvidace a zániku veřejné instituce z vůle veřejného orgánu, který by byl spojen se zánikem práv a povinností této instituce: v případě zániku z rozhodnutí veřejného orgánu, třebaže to žádný právní předpis výslovně nestanoví, praxe a určité základní zásady správního práva spíše prokazují, že práva a povinnosti veřejných institucí, které jako takové zaniknou, vždy převezme jiný subjekt, popřípadě stát. Jinými slovy, dluhy veřejných institucí vždy přecházejí na jinou právnickou osobu, která nemůže odmítnout jejich převzetí, takže každý věřitel má jistotu, že bude možné domáhat se práv, které mu vyplývají z jeho pohledávky za jiným subjektem, a že jeho pohledávka tedy nezanikne.
(131)
Komise odkazuje na podrobnou analýzu v bodech odůvodnění 233 až 250 uvedeného rozhodnutí C 56/2007, která se opírá o studii organického vývoje veřejných institucí, kterou provedl odborník ve věci La Poste, a která rozlišuje tři příčiny zániku veřejných institucí (105): případ zániku veřejných institucí uplynutím doby, na kterou byly zřízeny, případ zániku veřejných institucí zánikem jejich poslání a častější případ převodu poslání, který s sebou nevyhnutně nese přechod práv a povinností.
a)
Na základě tohoto znaleckého posudku lze zaprvé soudit, že ačkoli neexistuje obecná právní úprava zániku veřejných institucí, praxe ukazuje, že právní předpis vždy upravuje přesun práv a povinností zanikající instituce buď na stát, nebo na subjekt, který přebírá jeho poslání (106).
b)
Zadruhé, obecně jde o přesun „práv a povinností“ (výraz povinnosti se jistým způsobem vztahuje na dluhy), někdy o převod „majetku“ (107) (formulace, která rovněž zahrnuje dluhy). Jediný zjištěný příklad bezvýhradného zániku veřejné instituce se v každém případě týkal převodu samotných „dluhů“ na jiné subjekty veřejného práva (108).
c)
Zatřetí, i když dojde k zániku poslání, v praxi přebírá práva a povinnosti veřejné instituce jiný subjekt.
d)
Za čtvrté, praxe popsaná ve studii je v souladu s kodifikačním předpisem č. 02-060-M95 z 18. července 2002 a s Příručkou k finanční organizaci založení, přeměně a zrušení státních veřejných institucí (109), tj. práva a povinnosti likvidované instituce s postavením EPIC přecházejí buď na stát nebo na právnickou osobu, která přebírá poslání instituce.
(132)
Komise na základě názoru svého odborníka ve věci La Poste nakonec usoudila, že dluhy veřejných institucí se v praxi vždy převádějí na jinou právnickou osobu veřejného práva v případě zániku veřejné instituce, která vykonávala poslání. Věřitelé těchto veřejných institucí, k nimž náleží veřejná instituce IFP, mají proto jistotu, že jejich neuhrazené pohledávky nezaniknou.
C. Závěr o existenci státní záruky v prospěch veřejné instituce IFP
(133)
Na základě skutečností uvedených za účelem prokázání existence záruky na uspokojení jednotlivých pohledávek a zachovaní existence závazků veřejné instituce IFP Komise dospěla k závěru, že počínaje změnou právního postavení veřejné instituce IFP, k níž došlo 7. července 2006,
-
věřitelé veřejné instituce IFP nenarážejí na obvyklá omezení soukromého práva a veřejného práva, která by mohla bránit plné úhradě pohledávky,
-
věřitelé veřejné instituce IFP mohou k vymáhání svých pohledávek použít zvláštní postupy, které opravňují stát, aby donutil dlužnický subjekt k úhradě pohledávky,
-
francouzské právo věřitelům veřejné instituce IFP nikde nenaznačuje, že by se tato instituce mohla definitivně octnout ve stavu nedostatku peněžních prostředků,
-
rozpočtové dokumenty v případě nedostatku peněžních prostředků naznačují, že stát by mohl poskytnout mimořádný finanční příspěvek subjektům veřejného sektoru, k nimž IFP náleží,
-
neumožňují-li výše popsané postupy věřiteli, aby byl uspokojen, může uplatnit odpovědnost státu, aby dosáhl zaplacení své pohledávky v plné výši,
-
pokud by se výše zvažované činnosti měly rozložit v čase, věřitel má jistotu, že jeho pohledávka nezanikne, i kdyby u veřejné instituce IFP došlo k organickému vývoji.
(134)
Tyto zvláštnosti úzce souvisejí s právním postavením veřejné instituce IFP a znamenají, že stát plní úlohu konečného ručitele. Lze tudíž oprávněně usoudit, že veřejné instituci IFP byla poskytnuta neomezená záruka francouzského státu z důvodu jejího postavení EPIC.
(135)
Neomezená státní záruka ve prospěch veřejné instituce IFP má za následek převod státních zdrojů ve smyslu bodu 2.1 výše uvedeného sdělení o zárukách. Veřejná instituce IFP v praxi neplatí za tuto záruku žádný poplatek. Tímto způsobem dochází ke vzniku výhody a k čerpání státních prostředků, protože stát se zříká odměny, která je s poskytnutím záruk obvykle spojena. Na druhé straně záruka vytváří riziko možného a budoucího čerpání státních zdrojů, jelikož stát by byl povinen platit dluhy veřejné instituce IFP (110).
(136)
Neomezenou státní záruku ve prospěch veřejné instituce IFP lze nakonec přičíst státu, neboť vyplývá z kombinace veřejnoprávního postavení IFP, zásad vnitrostátního práva a dvou právních aktů, tj. zákona ze dne 25. ledna 1985, nyní obchodní zákoník, a zákona č. 80-539 ze dne 16. července 1980 a jeho prováděcích opatření.
7.1.1.2 Neexistence krytí dceřiných společností soukromého práva skupiny IFP neomezenou zárukou
(137)
Jak již Komise uvedla ve svém rozhodnutí týkajícím se uvedené věci C 51/2005 (111), v rozhodnutí o zahájení řízení v této věci a v části 2 (skupina IFP) veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti Axens, Beicip-Franlab a Prosernat tvoří z hlediska práva hospodářské soutěže hospodářskou skupinu: veřejná instituce IFP totiž přímo vlastní 100 % kapitálu společnosti Axens a 100 % kapitálu společnosti Beicip-Franlab a nepřímo vlastní 100 % kapitálu společnosti Prosernat, vykonává kontrolu nad svými dceřinými společnostmi prostřednictvím členství svých řídících pracovníků v rozhodovacích orgánech těchto společností, vyjadřuje se zejména ke strategickému směřování a k rozhodnutím zásadního významu pro budoucnost dceřiných společností a je vázáná exkluzivními dohodami o převodu technologií nezbytných k výkonu hospodářských činností dceřiných společností (dohody zahrnují reciproční práva prvního odmítnutí) (112)), jakož i smlouvami o poskytnutí prostor a přidělení pracovníků, takže hospodářská integrace veřejné instituce IFP a jejich dceřiných společností Axens, Beicip-Franlab a Prosernat je dost silná k tomu, aby bylo možné dospět k tomuto závěru. Také je třeba prozkoumat skutečný rozsah státní záruky a prověřit, zda se v případě, že dceřiná společnost soukromého práva veřejné instituce IFP neplní své závazky, mohou uvolnit státní zdroje, a uspokojit její věřitele (jinými slovy, zda se na hospodářské činnosti dceřiných společností veřejné instituce IFP vztahuje či nevztahuje neomezená státní záruka).
(138)
Společnost UOP Limited se ve svých připomínkách k této otázce nevyjadřuje. Její argumenty vycházejí z vnímání subjektu IFP/Axens z pohledu účastníka trhu, z něhož podle ní může vyplynout výhoda pro skupinu IFP jednak ve vztazích s dodavateli, jednak ve vztazích se zákazníky nebo poskytovateli kapitálu. Tento aspekt bude prozkoumán v bodě 7.1.4 tohoto rozhodnutí v souvislosti se zkoumáním výhod, které má skupina IFP z opatření.
(139)
Naproti tomu, jak se uvádí v bodě odůvodnění 47, francouzské orgány popírají existenci státní záruky v prospěch dceřiných společností veřejné instituce IFP zejména z důvodu jejich postavení akciových společností podle obecného práva.
(140)
Podobně jako při dokazování existence neomezené státní záruky v prospěch veřejné instituce IFP v bodě 7.1.1.1 Komise postupně prozkoumá, zda věřitelé dceřiných společností soukromého práva veřejné instituce IFP získali záruku, pokud jde o uspokojení jejich individuálních pohledávek (A) nebo záruku na zachování závazků těchto dceřiných společností (B) v případě nedostatku majetku.
A. Věřitelé dceřiných společností veřejné instituce IFP nemají žádnou záruku, že jejich individuální pohledávky budou uspokojeny
(141)
Dceřiné společnosti veřejné instituce IFP mají právní postavení akciových společností. Jako právnické osoby soukromého práva (na rozdíl od jejich kontrolujícího akcionáře, který je veřejnou institucí) patří v plném rozsahu do působnosti řízení ve věcech soudního vyrovnání a soudní likvidace podle obecného práva (113) ve Francii.
(142)
Než bude prozkoumáno, zda lze uplatnit odpovědnost kontrolujícího akcionáře - veřejné instituce IFP - za počínání dceřiných společností b), je třeba představit řízení o soudní likvidaci podle obecného práva, jemuž by tyto dceřiné společnosti soukromého práva podléhaly v případě zastavení plateb a).
a) Řízení o soudní likvidaci podle obecného práva
(143)
Za předpokladu, že by se některá z dceřiných společností skupiny IFP, akciová společnost, ocitla v situaci zastavení plateb (jinými slovy, nebyla by více schopna splácet své nevyřízené dluhy s pomocí svých likvidních aktiv) a vyrovnání by bylo zjevně nemožné (114), řízení podle obecného práva (115) by vedlo ke vstupu této společnosti do soudní likvidace. O zahájení řízení (116) by v případě potřeby požádal dlužník nejpozději do čtyřiceti pěti dnů po zastavení plateb (pokud již dlužník nepožádal o zahájení smírčího řízení). Účelem takového řízení o soudní likvidaci by bylo ukončení činnosti podniku nebo zpeněžení jeho majetku celkovým či jednotlivým prodejem jeho práv a majetku (117). V rozhodnutí o zahájení soudní likvidace (118) by soud určil konkurzního soudce a za likvidátora by vyjmenoval soudního zplnomocněnce nebo osobu vybranou kvůli její kompetentnosti v dané věci. Likvidátor by vypracoval v měsíci svého jmenování zprávu o situaci podniku a potom by uskutečnil likvidační operace a audit (119) pohledávek (120). Výtěžek z likvidace by se potom rozdělil mezi věřitele podle jejich pořadí (přednostní věřitelé a hypoteční věřitelé, věřitelé, na které se vztahuje zvláštní movitá záruka, věřitelé na základě písemné smlouvy, tj. nepřednostní věřitelé, v poměru jejich pohledávek).
(144)
Pokud již nejsou nevyřízení závazky a likvidátor má dostatečné sumy na to, aby uspokojil věřitele, nebo pokud není možné pokračovat v operacích soudní likvidace kvůli nedostatku majetku, soud vyhlásí soudní likvidaci za ukončenou (121). Po ukončení řízení se na dlužníka vztahuje zásada zákazu dalšího soudního vymáhání pohledávek. Jinými slovy, rozsudek o ukončení soudní likvidace pro nedostatek majetku nedává věřitelům možnost dále soudně vymáhat pohledávky od dlužníka, vyjma případu (122), kdy je pohledávka důsledkem trestního odsouzení nebo práv souvisejících s osobou věřitele.
b) Neexistence záručního mechanismu ve prospěch dceřiných společností soukromého práva veřejné instituce IFP
(145)
Jak vysvětlil odborník ve věci La Poste, v některých obchodních společnostech, zejména v akciových společnostech a ve společnostech s ručením omezeným nejsou společníci obvykle povinni hradit dluhy organizace, v níž mají účast, nad rámec svého původního vkladu. Přesně do této kategorie patří dceřiné společnosti veřejné instituce jako akciové společnosti. Ve skupině IFP, stejně tak jako v jakékoliv jiné skupině společností se v případě neplnění závazků ze strany dceřiné společnosti, založené ve formě společnosti s omezeným rizikem (v tomto případě akciové společnosti), omezuje odpovědnost mateřské společnosti na ztrátu jejích vkladů (jako v případě každého běžného akcionáře), pokud neexistuje ručení, avaly, záruky, prohlášení o splnění závazků nebo doporučující dopisy (123), které by výslovně zakládaly vznik odpovědnosti mateřské společnosti.
(146)
S ohledem na příslušnost veřejné instituce IFP a jejích dceřiných společností k jedné a té samé skupině ve smyslu práva hospodářské soutěže je třeba prověřit, zda ve francouzském právu obchodních společností vztah hospodářské závislosti, v němž se nacházejí dceřiné společnosti vůči své mateřské společnosti, může nebo nemůže automaticky způsobit vznik odpovědnosti veřejné instituce IFP v případě, že si tyto dceřiné společnosti soukromého práva neplní své závazky, a na základě toho čerpání státních prostředků, když stát zajistil podstatnou část financování veřejné instituce a poskytl jí implicitní neomezenou záruku.
(147)
Po skončení tohoto důkladného prozkoumání může Komise dospět k závěru, že ve francouzském občanském a obchodním právu v případě neplnění závazků ze strany některé dceřiné společnosti v podstatě nelze uplatnit odpovědnost jejího akcionáře, který nad ní vykonává kontrolu, pokud se neprokáže existence zavinění na straně kontrolujícího akcionáře v řízení jeho dceřiné společnosti i). Nedávno uvažované návrhy reformy občanského zákoníku, od nichž bylo poté upuštěno a které se konkrétně týkaly rozšíření zásady odpovědnosti za počínání třetí osoby na případ vztahu mezi mateřskou společností a dceřinými společnostmi, naopak potvrdily, že taková zásada v současnosti ve francouzském právu neexistuje ii).
i) Neexistence obecné odpovědnosti akcionáře za jeho dceřinou společnost
(148)
Podle právní doktríny (124), organizace skupiny není nikdy sama o sobě zdrojem sukcesivní odpovědnosti. Francouzské právo vyznává zásadu osobní odpovědnosti uvedené v článku 1382 občanského zákoníku (125). Proto jedině protiprávní jednání, které lze připsat mateřské společnosti, může umožnit přístup k jejímu majetku.
(149)
V první řadě, pokud je v tomto případě mateřská společnost skupiny IFP právnickou osobou veřejného práva (veřejná instituce IFP), tento problém vyvolává dodatečné potíže: je třeba si totiž nejprve položit otázku, která soustava soudů (správní soudy anebo obecné soudy) je ve francouzském systému v případě potřeby příslušná posoudit případnou odpovědnost právnické osoby veřejného práva kontrolující právnickou osobu soukromého práva, která vstoupila do soudní likvidace.
(150)
Komise poznamenává, že pokud jde o žaloby o odpovědnost při nedostatku majetku (126), kompetenční soud se dlouho domníval, že obecný soud je příslušný v případě, že právnická osoba veřejného práva je řídícím subjektem podle práva (127) a správní soud, když právnická osoba veřejného práva je řídícím subjektem ve skutečnosti (128). V tomto případě je však podle všeho rozdělení pravomocí mezi správní soudy a obecné soudy dále založeno na povaze poskytovaných služeb: veřejná služba v oblasti správy nebo činnost průmyslového a obchodního charakteru.
a)
Pokud jde o veřejnou službu v oblasti správy, kompetenční soud podle všeho upustil od předchozí judikatury, která vycházela z řízení de jure nebo de facto (129) vzhledem ke svému rozhodnutí ve věci Département de la Dordogne (departement Dordogne) (130): soud vyššího stupně tehdy rozhodl ve prospěch příslušnosti správního soudu, protože věc se týkala veřejné služby v oblasti správy, a to tak, že právnická osoba veřejného práva je buď řídícím subjektem de jure anebo de facto právnické osoby soukromého práva, která plní úkoly veřejné služby. Poté, co kompetenční soud připomněl v souvislosti s rozsudkem ve věci Blanco (131), že „odpovědnost, která může náležet státu nebo jiným právnickým osobám veřejného práva z důvodu škod připsaných jejich veřejným službám v oblasti správy, podléhá systému veřejného práva“ (podtržení vloženo) a že jinak je tomu jen v případě, když to zákon výslovně stanovil, rozhodl, že ze zákona z 25. ledna 1985 o vyrovnání a soudní likvidaci podniků (v současnosti kodifikovaného v článcích L. 624-3 a násl. Obchodního zákoníku) nevyplývá, „že by zákonodárce mínil odchylně od zásad, kterými se řídí odpovědnost právnických osob veřejného práva, zahrnout do působnosti obecných soudů přezkum občanskoprávní odpovědnosti státu nebo jiných právnických osob veřejného práva z titulu plnění úkolů veřejné služby v oblasti správy.“ (Podtržení vloženo).
b)
Naopak vzhledem k tomu, že jde o činnost průmyslového nebo obchodního charakteru, jsou k přezkoumání občanskoprávní odpovědnosti právnické osoby veřejného práva vykonávající kontrolu nad soukromou osobou, která vstoupila do likvidace, zjevně příslušné soudy. V rozhodnutí ve věci Société d'Économie Mixte Olympique d'Alès en Cévennes (132) rozhodl soud pro kompetenční spory zejména, že „ačkoli jsou pro přezkum občanskoprávní odpovědnosti státu či jiných právnických osob veřejného práva v důsledku výkonu správní služby příslušné správní soudy, žaloba v takové záležitosti spadá do pravomoci obecných soudů, jakmile se odpovědnost státu nebo právnické osoby veřejného práva zkoumá z hlediska výkonu činnosti průmyslového nebo obchodního charakteru, přičemž není třeba rozlišovat, zda dotyčný orgán státní moci jednal jako řídící subjekt de jure nebo de facto“. (Podtržení přidáno). Kompetenční soud dospěl k tomuto závěru v uvedené věci tak, že neuznal, že činnosti vykonávané akciovou společností s představenstvem a dozorčí radou (SEM Olympique d'Alès en Cévennes) mají povahu veřejné služby v oblasti správy, na základě uvážení dvou aspektů: jejího předmětu (133) a způsobu jejího financování (134).
(151)
Co se týče konkrétně akciových společností Axens, Beicip-Franlab a Prosernat, dceřiných společnosti soukromého práva kontrolovaných veřejnou institucí IFP, z informací uvedených ve spisu a zejména z informací uvedených v bodě odůvodnění 159 vyplývá, že jejich předmět spadá pod hospodářský účel (135), nikoli pod správní účel. Kromě toho podstatná část zdrojů těchto podniků pochází z provozních příjmů, které vytvářejí jejich hospodářské činnosti, nikoli z veřejného financování. Nakonec je třeba uvést, že tyto dceřiné společnosti veřejné instituce IFP byly založeny jako obchodní společnosti z iniciativy právnické osoby soukromého práva (136) (nikoli právnické osoby veřejného práva, protože k transformaci veřejné instituce IFP na veřejnou instituci s postavením EPIC došlo až 7. července 2006). Průmyslová a obchodní povaha činnosti Axens, Beicip-Franlab a Prosernat je tudíž nesporná a v případě soudní likvidace jsou obecné soudy bezpochyby příslušné rozhodovat o případné žalobě o odpovědnosti proti veřejné instituci IFP.
(152)
Za těchto podmínek třeba ověřit podmínky vzniku odpovědnosti kontrolujícího akcionáře z hlediska judikatury kasačního soudu. Jinak podmínky, za nichž lze rozšířit řízení o soudní likvidaci zahájené proti určité osobě (dceřiné společnosti) na jinou právnickou osobu (mateřskou společnost), jsou velice přísné. Ve vztahu k dceřiné společnosti, která neplní své závazky, musí osoby poškozené tímto jednáním dokázat protiprávní jednání mateřské společnosti, aby se domohly náhrady, a zvláště popírání mateřskou společností právní subjektivity její dceřiné společnosti (α) a chybné řízení kontrolované společnosti (β).
α) Popírání právní subjektivity dceřiné společnosti mateřskou společností
(153)
Judikatura kasačního soudu potvrdila možnost rozšířit odpovědnost mateřské společnosti na jednání jejích dceřiných společností ve dvou mimořádných případech (137): jednak když se majetek dceřiných společností zaměňuje s majetkem mateřské společnosti (předpoklad zvaný „záměna majetků“), a jednak když jsou dceřiné společnosti fiktivními právnickými osobami (předpoklad zvaný „fiktivnost právnické osoby“).
(154)
Pokud jde o „záměnu majetků“ (138), tento pojem všeobecně charakterizuje situaci, kdy z příslušných účetních záznamů dvou samostatných právních subjektů nelze určit, ke kterému z nich se vztahuje některá položka aktiv nebo pasiv. K prokázání existence takové záměny majetků však nestačí existence vazeb, ani úzkých, mezi společnostmi skupiny. Kromě toho údaje o společnících nebo řídících pracovnících, ani adresa sídla společnosti (139), neumožňují samy o sobě zjistit záměnu majetků. K vyloučení jakékoliv záměny majetků obvykle stačí formální vymezení vztahů v rámci skupin ve smlouvách uzavřených mezi mateřskou společností a jejími dceřinými společnostmi (140).
(155)
Ve dvou věcech z nedávné doby Metaleurop (141) a AOL Liberté (142) kasační soud podle všeho dokonce zpřísnil svou kontrolu podmínek rozšíření řízení proti mateřské společnosti skupiny. Integrace společností skupiny, dokonce velmi silná, s sebou nezbytně nepřináší záměnu majetků. Podle právní doktríny (143)„[ani] smlouvy o správě hotovosti a výměnách mezi dvěma subjekty, ani výměny zaměstnanců, ani zálohy vyplacené mateřskou společností, ani převzetí mateřskou společností pravomocí řídit dceřinou společnost nenabylo charakter všeobecného zmatku v účtech, který by zdůvodňoval opětovné spojení majetků.“ Proto se zdá, že je zvlášť těžké uplatnit odpovědnost mateřské společnosti za jednání některé její dceřiné společnosti na základě záměny jejich majetků (144), přičemž úroveň důkazů požadovaná kasačním soudem k jejímu prokázání je mimořádně vysoká.
(156)
V tomto případě je třeba konstatovat, že Komise už zdůraznila, že „[…] jelikož veřejná instituce IFP a dotčené dceřiné společnosti jsou samostatnými právními subjekty, jejich účty jsou odděleny“ (145). Kromě toho dohody, které mezi sebou uzavřely veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti, zejména exkluzivní smlouvy o převodu technologií nebo o přidělení zaměstnanců (146), nenabyly charakter všeobecného zmatku v účtech, který by zdůvodňoval opětovné spojení majetků ve smyslu judikatury kasačního soudu, jelikož každé plnění se odděleně účtuje v příslušných výkazech jednotlivých subjektů skupiny IFP, jak stanoví konkrétně body 7.1.4. a 7.3.
(157)
Co se týče „fiktivnosti právnické osoby“, jde o charakteristiku neexistence údajů ve společenské smlouvě dceřiné společnosti (affectio societatis) tak, aby se prokázalo, že ve skutečnosti neexistuje. Kasační soud (147) se domnívá, že společnost je fiktivní, když existence právnické osoby, proti které je zahajováno řízení, je pouze zdánlivá, neboť nemá činnost odlišnou (148) od činnosti majitele společnosti - fyzické nebo právnické osoby.
(158)
Na základě veřejně dostupných informací (149) Komise konstatuje, že veřejná instituce IFP a Axens, Beicip-Franlab a Prosernat nemají ani stejnou adresu, ani stejné provozovny:
a)
veřejná instituce IFP je zapsána v obchodním rejstříku a rejstříku společností (dále jen „ORRS“) v Nanterre pod číslem B 775 729 155 a její sídlo se nachází v Rueil-Malmaison (150). Veřejná instituce IFP má dvě provozovny, které se nacházejí ve Francii, v Solaize (151) a v Pau (152).
b)
Společnost Axens je zapsána v ORRS v Nanterre pod číslem B 599 815 073 a její sídlo se také nachází v Rueil-Malmaison, avšak na adrese, která není totožná (153) s adresou mateřské společnosti. Její provozovny se také nacházejí v místech, které jsou jiné než je místo její mateřské společnosti, nejčastěji mimo Francie: ve Spojených státech v Houstonu (Texas), v Princetonu (New Jersey), v Savannah (Gruzie) a v Calvert City (Kentucky), v Kanadě v Brockville (Ontario), v Číně v Pekingu, v Japonsku v Tokiu, v Indii v Dillí (New Delhi), v Bahrajnu a v Rusku v Moskvě;
c)
společnost Beicip-Franlab je zapsána v ORRS v Nanterre pod číslem B 679 804 047 a její sídlo se též nachází v Rueil-Malmaison, avšak na adrese, která není totožná (154) s adresou její mateřské společnosti a společnosti Axens. Má dceřiné společnosti a kanceláře v mnoha zemích světa, zejména v Bahrajnu, Abú Dhabí, v Libyi v Tripolisu, v Malajsii v Kuala Lumpur, ve Spojených státech v Houstonu v Texasu, v Mexiku ve Villahermosa, v Brazílii v Rio de Janeiro a v Rusku v Moskvě;
d)
společnost Prosernat je zapsána v ORRS v Nanterre pod číslem B 315 251 330 a její sídlo se nachází v Puteaux (155). Společnost uvádí (156), že má zastoupení asi v dvaceti zemích světa, především v Jižní Americe (Argentina, Brazílie, Venezuela), Evropě (Velká Británie, Itálie, Norsko), Severní Africe (Alžírsko, Egypt), v zemích Perského zálivu (Saudská Arábie, Spojené arabské emiráty, Kuvajt, Omán, Katar), Iránu, Rusku a ve Společenství nezávislých států, jakož i v jihovýchodní Asii.
(159)
Kromě toho v tomto případě jsou hospodářské činnosti prováděné jednotlivými dceřinými společnostmi skutečné, takže je přiměřeně nelze hodnotit jako fiktivní, jelikož kasační soud má na hodnocení právnické osoby coby „fiktivní“ velmi přísná kriteria (157):
a)
společnost Axens založená v roce 2001 skutečně provádí hospodářskou činnost na trhu s katalyzátory a technologiemi pro rafinérský a petrochemický průmysl, pro tyto účely zaměstnává přes 600 osob, a díky této činnosti dosahuje roční obrat přibližně 300 milionů EUR.
b)
Společnost Beicip-Franlab založená v roce 1967 vykonává skutečnou činnost v oblasti vydávání a distribuci programového vybavení se zaměřením na „Průzkum - Ložiska“ a provádění studií a poradenské činnosti. Na této činnosti se podílí více než sto zaměstnanců a její roční obrat činí asi čtyřicet milionů EUR.
c)
Společnost Prosernat pořízená v roce 2001 působí v oblasti studií a služeb a výroby zařízení na zpracování plynu a rekuperaci síry. Pro účely výkonu této činnosti podnik zaměstnává přibližně 70 osob a dosahuje obratu přibližně 50 milionů EUR.
(160)
Z uvedeného vyplývá, že kromě případu pochybení při výkonu řízení, který bude prozkoumán v bodech odůvodnění 161 až 164, velice úzce vymezené případy - fiktivnost právnické osoby v případě dceřiné společnosti nebo záměna majetků dceřiné společnosti a mateřské společnosti - ustanovené judikaturou jako předpoklad vzniku odpovědnosti mateřské společnosti za jednání jejích dceřiných společností, nebyly v tomto případě jednoznačně splněny. Komise se proto domnívá, že nejsou splněné podmínky pro automatické uplatnění odpovědnosti veřejné instituce IFP v případě likvidace jejích dceřiných společností Axens, Beicip-Franlab a Prosernat.
β) Odpovědnost za pochybení při řízení dceřiné společnosti mateřskou společností
(161)
Pochybení při výkonu kontroly nad dceřinou společností tradičně může zakládat odpovědnost mateřské společnosti (158). V případě, že se mateřská společnost dopustila nedbalosti při kontrole, kterou je povinna vykonávat při řízení svých dceřiných společností, „zvláště v případě skupin společností judikatura umožňuje domáhat se odpovědnosti mateřské společnosti“ (159). Právní doktrína vyvozuje, že pochybení při řízení dceřiné společnosti v obtížích ze strany její mateřské společnosti, která vystupovala jako řídící subjekt de jure nebo de facto, může založit vznik její odpovědnosti (160) v případě likvidace. Mateřská společnost totiž může být coby společník dceřiné společnosti shledána odpovědnou (161), pokud jí lze připsat chybné jednání, které je příčinou obtíží kontrolované společnosti (162).
(162)
Obecné právo tedy stanoví odpovědnost řídících subjektů vůči jejich společnosti, společníkům nebo věřitelům (163). V případě skupiny se věřitelé dceřiné společnosti, která je v situaci zastavení plateb, budou snažit dokázat, že mateřská společnost měla de jure nebo de facto postavení řídícího subjektu (164) dceřiné společnosti. Odpovědnost mateřské společnosti za pochybení její dceřiné společnosti je potvrzena zejména právem hromadných řízení (165), přesněji v rámci žaloby o odpovědnosti za nedostatek majetku (166), pod podmínkou, že se tato společnost chová jako řídící subjekt (167) své dceřiné společnosti. K uplatnění odpovědnosti mateřské společnosti za pochybení je třeba předložit důkaz o takovém zavinění, a zejména o vztahu příčinnosti mezi pochybením a škodou způsobenou jednáním dceřiné společnosti (168).
(163)
Z uvedeného v každém případě vyplývá, že tyto žaloby nejsou v žádném případě žalobami o záruku, protože jsou vždy založeny na odpovědnosti za pochybení mateřské společnosti. Tyto žaloby též nemohou založit obecnou zásadu odpovědnosti mateřské společnosti za počínání jejích dceřiných společností, která by popřela zásadu omezení odpovědnosti akcionáře za počáteční vklady do akciových společností, s výjimkou předpokladů, že akciové společnosti by byly fiktivními subjekty nebo by se jejich majetek zaměňoval s majetkem mateřské společnosti, které v tomto případě možno vyloučit.
(164)
Nakonec z judikatury kasačního soudu vyplývá, že použití zásady odpovědnosti za pochybení mateřské společnosti při řízení dceřiné společnosti se v žádném případě nepodobá mechanismu, který je rovnocenný záručnímu systému.
ii) Nedávné návrhy reformy odpovědnosti za počínání třetí osoby
(165)
Podle závěrů nedávné parlamentní informační zprávy (169) se tedy zdá, že za současné právní úpravy „řešení přijímaná judikaturou kladou důraz na důležitost překážky, jakou je právní subjektivita právnické osoby v rámci připsatelnosti odpovědnosti“ (170). (Podtržení přidáno).
(166)
V této souvislosti je taková překážka podle všeho rozhodující, protože ve Franci se nedávno rozproudila diskuse o vhodnosti reformy občanského zákoníku, která by rozšířila odpovědnost za počínání třetí osoby (171) (zejména v případě vztahů, v kterých se nacházejí dceřiné společnosti skupiny vůči své mateřské společnosti) na situace hospodářské závislosti. Zdá se, že některá sdružení spotřebitelů (172) zmíněná v uvedené parlamentní zprávě zejména litují toho, že technika „přidružení“ společností umožňuje určitým subjektům v pozdějším sporu namítat právní oddělení společností skupiny v případě zpochybnění odpovědnosti dceřiné společnosti, ačkoli obchodní nabídky byly založeny na obraze skupiny dokonale integrovaných společností nabízejících soubor služeb.
(167)
V článku 1355 předběžného návrhu Catala (173) bylo nedávno navrženo, aby byl stanoven nový právní základ odpovědnosti za počínání třetí osoby, který by přehodnotil zásadu právní nezávislosti dceřiných společností:
„Článek 1355
Plným právem odpovídáme za škody způsobené těmi, jejichž způsob života řídíme nebo jejichž činnost organizujeme, vedeme nebo kontrolujeme ve svém vlastním zájmu. […]“.
(168)
Komentáře autorů tohoto předběžného návrhu objasňují inovace navrhnuté v tomto dokumentu v oblasti mimosmluvní odpovědnosti za počínání třetí osoby. Jeho přijetím by se přidalo do možného základu „řízení a organizování činnosti jiného v osobním zájmu toho, kdo tuto kontrolu vykonává“ (174), čímž by se výrazně změnila současná právní úprava v tom, že od daného okamžiku by tato odpovědnost byla přísná: „nevyžadoval by se důkaz o zavinění řídícím subjektem, nýbrž důkaz o jednání, které by mohlo založit vznik osobní odpovědnosti přímého původce, kdyby nejednal pod kontrolou jiného“ (175).
(169)
V odstavci 2 článku 1360 předběžného návrhu se uvádí tato zásada v případě odpovědnosti mateřské společnosti skupiny společností ve vztahu k jejím dceřiným společnostem:
„Článek 1360
[…] Stejně je odpovědný ten, kdo kontroluje hospodářskou nebo majetkovou činnost profesionála, který je v závislém postavení, i když jedná za sebe samého, pokud poškozený prokáže, že poškozující jednání souvisí s výkonem kontroly. Totéž platí zejména o mateřských společnostech odpovědných za škody způsobené jejich dceřinými společnostmi nebo o poskytovatelích koncesí v případě škod způsobených jejich koncesionáři.“ (Podtržení vloženo.)
(170)
Z uvedeného naopak vyplývá, že za současného stavu francouzského práva uplatnění odpovědnosti mateřské společnosti za počínání její dceřiné společnosti skutečně předpokládá, jak už bylo vysvětleno, předložení důkazu o pochybení mateřské společnosti vůči společnosti dceřiné.
(171)
Pokud jde o předvídatelný vývoj francouzského pozitivního práva, Komise bere na vědomí, že od reformy plánované v tomto směru bylo podle všeho upuštěno. V uvedené parlamentní zprávě se totiž pracovní skupina komise pro zákony vyslovila proti jakémukoli „potvrzení existence objektivní odpovědnosti z důvodu stavu hospodářské závislosti“ (doporučení č. 19). Zdá se však, že taková reforma už není na programu dne: především nefiguruje v návrhu zákona č. 657 o reformě občanskoprávní odpovědnosti (176) předložené na řádném zasedání 2009-2010 (zaevidovaném předsednictvím senátu dne 9. července 2010).
(172)
Následkem toho na rozdíl od odpovědnosti státu v případě neplnění závazků ze strany jeho veřejných institucí, která má vlastnosti záručního mechanismu (zejména) proto, neboť je automatická, za současného stavu francouzského práva neexistuje implicitní a automatické uplatnění odpovědnosti mateřských společností za jednání jejích dceřiných společností soukromého práva, které vstoupily do soudní likvidace.
B. Věřitelé dceřiných společností veřejné instituce IFP nemají žádnou záruku, co se týče zachování jejich existence a/nebo jejich povinností.
(173)
Na základě uvedeného může Komise konstatovat, že pokud dceřiné společnosti veřejné instituce IFP coby akciové společnosti zaniknou po skončení řízení o likvidaci, jejich práva a povinnosti zaniknou spolu s nimi. Za podobných okolností by jejich akcionář, který je kontroluje - veřejná instituce IFP, jistě měl možnost předem vložit kapitál (177), aby zabránil jejich zániku a likvidaci. Takový kapitálový vklad by tak mohl zajistit zachování pohledávek, které mají třetí osoby za těmito dceřinými společnostmi.
(174)
Byla by to tedy strategická volba veřejné instituce a nikoli její automatická povinnost ze zákona. Kromě toho by taková volba byla přísně vymezena právem v oblasti státní podpory: za předpokladu, že by takový kapitálový zásah nebyl odůvodněný chováním soukromého investora v tržním hospodářství, po oznámení francouzskými orgány by nadále podléhal předběžné kontrole (a předběžnému souhlasu) Evropské komise.
(175)
Komise může současně dospět k závěru, že v případě řízení o likvidaci věřitelé dceřiných společností veřejné instituce IFP nemají žádnu jistotu, že jejich pohledávky budou uhrazeny.
C. Závěr o neexistenci státní záruky pokrývající dceřiné společnosti soukromého práva veřejné instituce IFP
(176)
Na základě uvedeného Komise může dospět k závěru, že na rozdíl od věřitelů veřejné instituce IFP nemají věřitelé dceřiných společností soukromého práva skupiny IFP záruku ani toho, že jejich jednotlivé pohledávky budou uhrazeny, a ani toho, že bude zachována existence těchto akciových společností v případě likvidace. Z toho vyplývá, že se na tyto dceřiné společnosti soukromého práva nevztahuje neomezená státní záruka, na kterou má nárok veřejná instituce IFP z důvodu svého právního postavení. Komise opírá svou analýzu o skutečnost, že věřitelé dceřiných společností soukromého práva veřejné instituce IFP:
-
nadále podléhají řízení obecného práva ve věcech vyrovnání a likvidace podniků,
-
za současného stavu francouzského práva nemohou automaticky uplatnit odpovědnost akcionáře kontrolujícího dceřiné společnosti - veřejné instituce IFP (a tedy francouzského státu), za jednání jejích dceřiných společností; jsou totiž povinni předložit předběžný důkaz o tom, že se veřejná instituce dopustila chyby, což vylučuje, aby takové uplatnění odpovědnosti bylo automatické, a aby teda mohlo být považováno za záruční mechanismus.
(177)
Komise zdůrazňuje, že podobné závěry už přijala v jiných případech, kdy usoudila, že na akciovou společnost v 100 % vlastnictví veřejné instituce nebo samotného státu, se nevztahuje neomezená státní záruka, jakou získal její akcionář. Pokud jde o akciové společnosti přímo ve vlastnictví státu, Komise se od roku 2003 domnívala ve věci EDF (178), že transformace podniku se statusem EPIC na akciovou společnost obecného práva, a tedy jeho podřízení obecnému konkursnímu právu, mělo za následek zrušení záruky, která se až do té doby na podnik vztahovala. Nedávno se to potvrdilo, když se sám podnik La Poste transformoval na akciovou společnost (179) v 100 % vlastnictví státu. Co se týče akciových společností ve vlastnictví veřejných institucí, Komise uznala v uvedeném rozhodnutí o zřízení La Banque Postale, že právní postavení takové dceřiné společnosti - akciové společnosti v úplném vlastnictví veřejné instituce (v tomto případě podniku La Poste, který měl svého času veřejnoprávní status EPIC) - samo o sobě umožňuje vyloučit existenci neomezené státní záruky v jejím případě (180).
7.1.2 HOSPODÁŘSKÁ POVAHA ČINNOSTÍ VEŘEJNÉ INSTITUCE IFP KRYTÝCH NEOMEZENOU ZÁRUKOU
(178)
Jak již Komise uvedla ve svých předchozích rozhodnutích týkajících se veřejné instituce IFP (181), veřejná instituce IFP plní podle svých stanov tyto tři úkoly:
-
výzkum a vývoj v oblasti vyhledávání ložisek ropy a plynu a v oblasti technologií rafinace a petrochemie,
-
vzdělávání inženýrů a techniků a
-
poskytování informací a dokumentace souvisejících s těmito odvětvími.
(179)
Jak je uvedeno v bodě odůvodnění 31, francouzské orgány se domnívají, že veřejná instituce IFP je výzkumná instituce, která plní tři úlohy obecného zájmu (výzkum, vzdělávání a dokumentace).
(180)
Komise se rovněž domnívá, že z hlediska úkolů, jimiž byla veřejná instituce IFP pověřena, ji lze kvalifikovat jako „výzkumnou instituci“ ve smyslu bodu 2.2. písm. d) rámce Společenství pro státní podporu na výzkum, vývoj a inovace (182) (dále jen „rámec VaVaI“): jejím prvořadým cílem je vykonávat činnosti základního výzkumu (183), aplikovaného výzkumu (184) nebo experimentálního vývoje (185) a rozšiřovat jejich výsledky formou výuky, publikováním nebo převodem technologií.
(181)
V souladu s judikaturou Soudního dvora (186), veřejné financování činností vykonávaných výzkumnou institucí (včetně jejich krytí neomezenou státní zárukou) může mít za následek (187) poskytnutí státní pomoci uvedené instituci, pokud vykonává hospodářskou činnost, to znamená činnost spočívající v poskytování zboží a služeb na daném trhu (188), a to nezávisle na jejím právním postavení a způsobu jejího financování.
(182)
Co se konkrétně týče hospodářské (nebo nehospodářské) povahy činností vykonávaných výzkumnými institucemi, Komise zpřesnila v průběhu své rozhodovací praxe (189), co patří do jedné či druhé kategorie.
(183)
Pokud jde o hlavní činnosti výzkumných institucí, Komise se domnívá, že v zásadě mají nehospodářskou povahu, konkrétně:
-
vzdělávání s cílem zvýšit počty a zlepšit kvalifikaci lidských zdrojů,
-
provádění nezávislého výzkumu i výzkumu prováděného ve spolupráci s jinými subjekty s cílem zvýšit objem znalostí a zlepšit chápání stávajícího know-how;
-
šíření výsledků výzkumu.
(184)
Komise má dále za to, že činnosti sloužící převodu technologií (poskytování licencí, tvorba vedlejších produktů nebo jiných forem řízení znalostí vytvořených výzkumnou institucí) mají nehospodářskou povahu, jestliže jsou „prováděny interně“ (190) a veškeré příjmy z těchto činností jsou reinvestovány do hlavních činností daných výzkumných institucí.
(185)
Komise se naopak domnívá, že výzkum prováděný na základě smluv s průmyslem, pronájem výzkumné infrastruktury nebo poradenská činnost (191) patří do kategorie hospodářských činností.
(186)
V tomto případě neomezená státní záruka poskytnutá veřejné instituci IFP z důvodu jejího postavení EPIC pokrývá jednak její nehospodářské činnosti (což samo o sobě nevyvolává problém z hlediska práva v oblasti státní podpory), a jednak její hospodářské činnosti, které jsou dvojího druhu.
(187)
Co se týče prvního druhu hospodářských činností, francouzské orgány navzdory své domněnce, jak se uvádí v bodě odůvodnění 31, že činnosti veřejné instituce IFP jsou většinou nehospodářské, ve svých dopisech z 13. ledna a 16. července 2010 přiznaly, že mimo výhradní oblasti činnosti svých dceřiných společností poskytovala veřejná instituce IFP služby spočívající především v pronájmu materiálu svým dceřiným společnostem a prostor, přidělování zaměstnanců a v poskytování právních služeb a služeb v oblasti smluvního výzkumu pro třetí osoby a pro své dceřiné společnosti. Jak je uvedeno v bodě odůvodnění 185, takové činnosti mají skutečně hospodářskou povahu v tom smyslu, v jakém ji obvykle chápe Komise.
(188)
Pokud jde o druhý druh hospodářských činností - činnosti v oblasti převodu technologií, jako je poskytování licencí, tvorba vedlejších produktů nebo jiné formy řízení znalostí, které vytvořila výzkumná instituce -, jsou v podstatě, jak je uvedeno v bodě odůvodnění 184, nehospodářské povahy, jestliže se provádějí interně a jestliže jsou příjmy z nich v plném rozsahu reinvestovány do veřejného výzkumu. V tomto případě však, jak Komise usoudila v uvedeném rozhodnutí C 51/2005, velmi specifické vztahy mezi veřejnou institucí IFP a některými jejími dceřinými společnostmi soukromého práva způsobují, že „[…] některé činnosti veřejné instituce IFP přesahují rámec jejich nehospodářských činností, neboť umožňují jejich komerční využití ze strany jejích dceřiných společností“ (192). Komise totiž dospěla k závěru, že dotyčné dceřiné společnosti nemohou být považovány za hospodářské subjekty nezávislé na mateřské společnosti, vzhledem k tomu, že jejich činnosti jsou začleněny do vývojové strategie veřejné instituce IFP, kde vykonává nejen kontrolu de jure, ale rovněž kontrolu de facto, kde výhradní dohody svědčí o velké hospodářské integraci a kde dotyčné dceřiné společnosti vytvářejí u hospodářských subjektů příslušných odvětví dojem společného subjektu. Převody technologií, zejména těch, které pocházejí z aplikovaného výzkumu (193), mezi veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens, Beicip-Franlab a Prosernat, je proto třeba považovat za hospodářské činnosti ve smyslu práva hospodářské soutěže.
7.1.3 PŮSOBNOST TOHOTO ROZHODNUTÍ
(189)
Z bodu 7.1.1 vyplývá, že činnosti vykonávané přímo veřejnou institucí IFP jsou kryty státní zárukou na rozdíl od činností vykonávaných jejími dceřinými společnostmi soukromého práva, na které se záruka nevztahuje.
(190)
Kromě toho v rámci činností, které vykonává přímo veřejná instituce IFP, případně zahrnuje státní podporu jen pokrytí státní zárukou těch činností, které mají hospodářskou povahu, pokud jsou splněny i ostatní podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 SFEU.
(191)
Z bodu 7.1.2 nakonec vyplývá, že tyto hospodářské činnosti se omezují jednak na činnosti smluvního výzkumu, které vykonává veřejná instituce IFP, a jednak na činnosti v oblasti převodu technologií ve výhradních oblastech činnosti dceřiných společností Axens, Prosernat a Beicip-Franlab, jakož i na pronájem infrastruktur, přidělování zaměstnanců a poskytování právních služeb.
7.1.4 EXISTENCE SELEKTIVNÍ VÝHODY PRO SKUPINU IFP
(192)
Pro účely analýzy případných výhod, které by skupina IFP mohla mít z neomezené státní záruky, která byla poskytnuta její mateřské společnosti - veřejné instituci IFP z důvodu jejího postavení EPIC, Komise bude postupovat dvoufázově: nejdříve prozkoumá případné výhody plynoucí mateřské společnosti (7.1.4.1) a poté prozkoumá výhody, které mohly být přeneseny na její dceřiné společnosti (7.1.4.2).
7.1.4.1 Výhody plynoucí veřejné instituci IFP
(193)
V uvedeném rozhodnutí o zahájení řízení - v souladu s bodem 2.1.3 uvedeného oznámení týkajícího se záruk - Komise uvedla, že veřejná instituce IFP může mít výhodu ze svého postavení EPIC, a to zejména díky výhodnějším podmínkám financování (194) na kapitálových trzích, přičemž výhoda vyplývá z neuplatnitelnosti postupu obecného práva v oblasti vyrovnání a soudní likvidace na právnické osoby veřejného práva. Kromě toho, pokud jde o neplnění závazků ze strany veřejné instituce, Komise poznamenala, že státní záruka se vztahuje na všechny pohledávky veřejné instituce IFP, které, jak bylo upřesněno v bodě odůvodnění 71 rozhodnutí o zahájení řízení, „mohou být nejen finanční, ale i obchodní nebo ještě jiného druhu, zejména pohledávky dodavatelů (jejichž faktury nebyly proplaceny) nebo odběratelů (jimž nebyly poskytnuty služby)“.
(194)
Po skončení důkladného prozkoumání uvedeného opatření se Komise rovněž domnívá, že je třeba analyzovat případnou výhodu pro veřejnou instituci IFP v jejích vztazích s bankovními a finančními institucemi (A), dodavateli (B) a odběrateli (C).
A. Neexistence výhody ve vztazích s bankovními a finančními institucemi
(195)
Ačkoli Komise v uvedeném rozhodnutí o zahájení řízení přiznává, že veřejná instituce IFP není předmětem finančního ratingu ze strany externí ratingové agentury (195), současně zdůrazňuje, že finance, které byly poskytnuty veřejné instituci IFP, jsou nevyhnutelně předmětem hodnocení rizika neplnění závazků ze strany věřitelů (196). Jelikož veřejná instituce IFP „využívá úvěrový trh k financování svého dluhu“, Komise uvádí, že ve stadiu předběžného přezkumu nemůže vyloučit, že IFP může být poskytnuta hospodářská výhoda spočívající v tom, že finanční trhy zohledňují skutečnost, že stát plní úlohu konečného ručitele za dluhy veřejné instituce IFP.
(196)
Po skončení důkladného prozkoumání Komise vzala na vědomí informace od Francie uvedené v bodě odůvodnění 64, které jsou shrnuty do tabulky 1, která se nachází v tomto odůvodnění (a kde „tis. EUR“ znamená „tisíc eur“).
Tabulka č. 1
Zadlužení veřejné instituce IFP v období 2005-2010
Subjekt:
IFP
2005
2006
2007
2008
2009
2010
v tis. EUR
v tis. EUR
v tis. EUR
v tis. EUR
v tis. EUR
v tis. EUR
Půjčky a dluhy vůči úvěrovým ústavům (197)
Splatnost do 1 roku (1)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Splatnost nad 1 rok
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
(1) z toho běžná pomoc od banky a kreditní zůstatky v bankách
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Úroková sazba půjček a dluhů vůči úvěrovým ústavům:
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Úroková sazba - rozpětí
Úroková sazba - rozpětí
Úroková sazba - rozpětí
Úroková sazba - rozpětí
Úroková sazba - rozpětí
Úroková sazba - rozpětí
Střednědobé a dlouhodobé půjčky
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Pomoc od bank a krátkodobé úvěrové linky
[Banka č. 1] (198)
EONIA + […] (197)
EONIA + […] (197)
[Banka č. 2] (198)
EONIA + […] (197)
EONIA + […] (197)
[Banka č. 3] (198)
EONIA + […] (197)
[Banka č. 4] (198)
EONIA + […] (197)
(197)
Z těchto údajů vyplývá, že pokud jde o dobu splatnosti půjček nad jeden rok, veřejná instituce IFP nepoužila půjčku od peněžního ústavu od změny svého právního postavení, tj. v období od roku 2006 do roku 2009, za které jsou k dispozici údaje. Ve stejném období po změně právního postavení veřejná instituce IFP použila půjčku se splatností do jednoho roku pouze jednou, v roku 2009, v zanedbatelné výši […] (*) EUR. Je třeba však konstatovat, že sazba uplatňovaná [bankou č. 3] (**) (EONIA + […] (*) %) byla o […] (*) bazických bodů vyšší (jinak za stejných podmínek) než sazba sjednaná veřejnou institucí IFP v roce 2005 u [banky č. 1] (**) (EONIA + […] (*) %), kdy byla ještě právnickou osobou soukromého práva, a tedy se na ni ještě nevztahovala státní záruka, která jí v současnosti plyne z jejího právního postavení veřejné instituce.
(198)
Co se týče zvláště roku 2010, francouzské orgány se jasně vyjádřily, že veřejná instituce IFP přijala čtyři návrhy úvěrových linek ve výši […] (*) EUR s roční sazbou v rozpětí EONIA + […] (*) % u [banky č. 4] (**) (plus poplatek za poskytnutí úvěrové linky […] (*) %, tj. […] (*) EUR) nebo u [banka č. 5] (**) (plus poplatek za úvěrovou linku […] (*) %, tj. […] (*) EUR) a EONIA + […] (*) % u [banky č. 3] (**) (plus poplatek za úvěrovou linku […] (*) %, tj. […] (*) EUR) nebo u [banky č. 1] (**) (plus poplatek za úvěrovou linku […] (*) %, tj. […] (*) EUR). Veřejná instituce IFP zároveň přijala další nabídku „spotu“ od [banka č. 3] (**) (v závislost na zvolené době čerpání) se sazbou rovnající se sazbě EURIBOR + […] (*) %. Komise poznamenává, že tyto sazby jsou stejné jako sazby, které veřejná instituce IFP sjednávala před změnou svého právního postavení v roce 2006, kdy byla ještě právnickou osobou soukromého práva, na kterou se nevztahovala státní záruka.
(199)
S ohledem na uvedené Komise uznává, že v době od změny jejího právního postavení do roku 2010 veřejná instituce IFP nezískala na základě svého postavení EPIC žádnou skutečnou hospodářskou výhodu ve svých vztazích s bankovními a finančními institucemi. Jinými slovy, možná výhoda, která podniku mohla plynout neomezené záruky v podobě úrokových sazeb půjček, výhodnějších než byly tržní sazby, se v posuzovaném období neuplatnila.
(200)
Takový závěr se samozřejmě týká pouze minulosti, neboť Komise nemůže předvídat budoucí chování tržních subjektů, ani vývoj, pokud jde o jejich vnímání vlivu státní záruky za riziko neplacení závazků ze strany veřejné instituce IFP. Současně bude v rámci ročních zpráv, které musí zasílat Komisi, potřebné, aby francouzské orgány poskytly informace týkající se úrovně a podmínek zadlužení veřejné instituce IFP a předložily důkaz o tom, že jsou tyto půjčky v souladu s tržními podmínkami, a aby v odhadu maximální hodnoty vlivu záruky doplnily informace o hrubém ekvivalentu odpovídající podpory s pomocí podobné metodiky, jako je ta, která je popsána v tabulce č. 6 a v bodě odůvodnění 300.
(201)
Komise nakonec bere na vědomí návrh francouzských orgánů, aby byla do smlouvy o financování u každé transakce (pro každý nástroj, na který se vztahuje smlouva) uvedena tato písemná zmínka:
„Emise/program/půjčka nejsou kryty žádnou přímou či nepřímou státní zárukou. V případě platební neschopnosti není stát povinen převzít finanční závazky IFP při placení pohledávky“.
(202)
V této souvislosti tento závazek spolu se všemi povinnostmi Francie, a to i tehdy, když sám neumožní vyřešit otázku existence záruky, umožní v případě potřeby uplatnit výjimku přijatého rizika a značně omezit případný negativní vliv záruky.
B. Výhoda ve vztazích s dodavateli
(203)
Pokud jde o dodavatele, na rozdíl od toho, co uvádějí francouzské orgány (viz bod odůvodnění 65), nestačí na vyloučení jakékoli výhody z důvodu jejího postavení EPIC, aby veřejná instituce IFP podléhala povinnosti vyhlásit veřejnou soutěž podle práva Evropské unie nebo vnitrostátního práva: v rámci zorganizované veřejné zakázky každý zájemce - dodavatel může předem počítat s nemožností konkurzu veřejné instituce IFP, když odpovídá na výzvu k podání nabídek. V oblasti veřejných zakázek je třeba též rozlišovat mezi nižší cenou spojenou se zvýšením efektivnosti díky konkurenci zájemců ve veřejných soutěžích - která představuje, jak zdůraznila Komise ve zprávě zmíněné francouzskými orgány, skutečný „zisk společnosti“ - a nižší cenou, která vyplývá z příznivějšího posouzení smluvními partnery rizika neplnění závazků ze strany subjektu, o němž vědí, že je chráněn před rizikem soudní likvidace svým právním postavením veřejné instituce. I když oba tyto faktory směřují k zajištění nižších cen veřejných zakázek, vnitřně jsou velice rozdílné, takže Komise nemůže připisovat účinky jednoho faktoru druhému faktoru.
(204)
Pro účely posouzení nižších cen následkem příznivějšího posouzení rizika neplnění závazků ze strany instituce s postavením EPIC jejími dodavateli, má Komise v úmyslu vycházet v úvahách z nákladů na krytí případného rizika. Při neexistenci státní záruky by totiž dodavatel veřejné instituce IFP, který by chtěl získat srovnatelnou záruku (neboli získat úplné krytí rizika neplnění závazků ze strany smluvního partnera), mohl využít služeb peněžního ústavu nebo specializované pojišťovny. Takové převzetí rizika neplnění závazků především běžně nabízejí společnosti, které se specializují na faktoring (199).
(205)
Komise konstatuje, že poplatek za faktoringovou službu zahrnuje dvě složky:
a)
provizi za financování (nebo úroky z půjček) vypočítanou prorata temporis za účelem krytí předběžného financování zálohy poskytnuté dodavateli, která se odvíjí především od úrokové sazby platné v době postoupení pohledávek;
b)
vlastní provizi za faktoring (200), která se pohybuje v rozpětí od 0,7 % do 2,5 % svěřeného obratu při průměrné sazbě 1,5 % a která je vypočtena z částky pohledávek převedených na platby za účetní služby, služby související s vymáháním pohledávek a se zárukou za řádné plnění smlouvy.
(206)
Francouzské orgány ve svém dopise ze dne 26. listopadu 2010 uvedly, že podle jejich názoru se úvahy Komise o úloze faktoringu zakládají na nedokonalém posouzení důvodů, kvůli nimž nějaký podnik může zvolit tento typ služeb. Francouzské orgány samozřejmě uznávají, že faktoringové společnosti mohou zajistit tři služby, a to služby týkající se hotovostních záloh, vymáhání pohledávek a záruk za pohledávky, ale upřesňují, že tyto služby mohou být poskytnuty buď společně nebo jednotlivě. Na základě studie, kterou v roce 2009 provedla Banque de France (201), doplňují, že v nabídce faktorů u těchto služeb převažovalo delegované řízení (tedy finanční transakce bez vymáhání pohledávek), takže využívání faktoringu se pro dodavatele čím dál tím častěji omezovalo na pouhou hotovostní transakci. Komise bere tuto připomínku na vědomí.
(207)
Francouzské orgány mimo jiné sdělily výši plateb, které veřejná instituce IFP provedla faktorům (202) od roku 2004 (za účelem úhrady dodávek nezbytných pro oba typy - tedy hospodářské i nehospodářské činnosti):
Tabulka č. 2
Využití faktoringu dodavateli veřejné instituce IFP v období 2004-2010
Rok
Počet dotčených
dodavatelů
Platby faktorům
v EUR
Počet dotčených
faktur
2004
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2005
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2006
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2010 (203)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Celkem
(2004-2010)
[…] (*)
[…] (*)
(208)
Francouzské orgány shledávají, že od změny postavení IFP v roce 2006 se její platby faktorům zvýšily. Vyvozují z toho, že tento vývoj zneplatňuje argumenty Komise ohledně vnímání rizika neplnění závazků ze strany institucí EPIC třetími osobami. Domnívají se, že pokud by veřejná instituce IFP byla od roku 2006 pojištěna státem proti riziku neplnění závazků, využívání služeb faktorů mělo být od tohoto data méně časté, nebo dokonce mělo zcela vymizet.
(209)
Vzhledem k tomu, jak francouzské orgány samy uvádějí v bodě odůvodnění 206, že využití faktoringu vyplývá čím dál tím častěji z potřeby hotovostní zálohy (nárůst služeb v rámci delegovaného řízení) a stále méně z převzetí rizika nezaplacení (pokles služeb týkajících se vymáhání, financování a záruky) a vzhledem k tomu, že v účetnictví IFP není možné rozlišit, který typ faktoringové služby její dodavatelé využili, Komise se naopak domnívá, že vývoj zjištěný veřejnou institucí IFP neumožňuje vyvrátit její názor, a tím méně prokázat, že dodavatelé veřejné instituce IFP usoudili, že se riziko neplnění závazků ze strany veřejné instituce IFP zvýšilo na základě změny jejího postavení.
(210)
Komise uznává, že není schopna dodat přesný odhad výše poplatku nutného pro krytí dodavatelů proti riziku neplnění závazků ze strany IFP, pokud jim již státní záruka nebyla poskytnuta. Komise však konstatuje, že pokud faktoringová provize uvedená v bodě odůvodnění 205.b ve skutečnosti kryje tři různé služby (vymáhání, financování a záruku proti riziku nezaplacení), představuje uvedená maximální výše 2,5 % zaručeného obratu každopádně horní mez poplatku, který je nutný jen pro krytí rizika neplnění závazků.
(211)
V každém případě francouzské orgány mají i nadále možnost oznámit přesnější metodiku odhadu výhody, kterou záruka poskytuje veřejné instituci v jejích vztazích s dodavateli. Tato metodika založená na hospodářském odborném posudku, který byl kontradiktorně projednán v rámci vyšetřování, může být v budoucnosti předmětem kladného rozhodnutí Komise a Francie ji bude moci použít za účelem plnění povinností poskytovat informace, které jsou upřesněny ve výroku tohoto rozhodnutí.
(212)
Co se týče uvedených částek, francouzské orgány ve svém dopise ze dne 26. listopadu 2010 uvedly, že náklady na získání tohoto majetku a služeb jsou přímo zahrnuty do sazeb valorizace pracovníků pověřených činnostmi, jichž se týká získání tohoto majetku a služeb (204). Mimo jiné s činnostmi souvisejícími s přefakturováním přiděleného personálu a prostor nejsou spojeny žádné výrazné zvláštní výdaje, jelikož všechny související náklady jsou již zahrnuty do strukturálních nákladů instituce.
(213)
Co se týče majetku a služeb získaných konkrétně za účelem vykonávání hospodářských činností, průměrná roční částka těchto dodávek představuje podle francouzských orgánů pouze malý zlomek (205) průměrného ročního obratu veřejné instituce IFP. Co se týče smluvního výzkumu na základě informací, které shromáždila veřejná instituce IFP prostřednictvím svého systému analytického účetnictví, průměrná roční částka těchto dodávek, které veřejná instituce IFP získala za účelem poskytování svých služeb od roku 2006 do roku 2009, dosahuje výše […] (*) EUR ročně.
(214)
Komise se domnívá, že veřejná instituce IFP získala pro výkon svých hospodářských činností skutečnou hospodářskou výhodu, která spočívá v nižších cenách uplatňovaných jejími dodavateli a vyplývá z výhodnějšího hodnocení rizika neplnění závazků ze strany podniku, ke kterému tito dodavatelé dospěli. Přestože Komise není schopná přesně vyčíslit přesnou částku této výhody, domnívá se, že by v každém případě neměla překročit částku […] (*) EUR ročně (206) průměrně za dané období (2006-2009).
(215)
Komise nakonec poznamenává, že tato výhoda, kterou má veřejná instituce IFP ve vztazích se svými dodavateli je selektivní, protože konkurentům, kteří nadále podléhají řízením obecného práva o soudním vyrovnání a soudní likvidaci, nebyla poskytnuta obdobná státní záruka nerozlučně spojená s právním postavením veřejné instituce IFP.
C. Výhoda ve vztazích k zákazníkům
(216)
Co se týče služeb v oblasti smluvního výzkumu, které poskytuje veřejná instituce IFP, Komise bere na vědomí připomínky společnosti UOP Limited, která uvádí, že v oblasti převodu technologií, což je z principu riziková oblast, jsou nabyvatelé obzvláště citliví na záruky, které jsou jim jejich dodavatelé schopni poskytnout z hlediska krytí smluvní i mimosmluvní odpovědnosti.
(217)
Pokud se však jedná o mimosmluvní odpovědnost, francouzské orgány upřesnily ve svém dopise ze dne 13. ledna 2010, že soukromoprávní společnosti a veřejné instituce ve Francii podléhají bez rozdílu systému veřejného práva (článek 1382 Občanského zákoníku týkající se zejména systému trestní odpovědnosti (207)). Dále uvedly, že činnosti veřejné instituce IFP mají specifické vlastnosti, protože se při nich používají laboratorní nástroje a hořlavé, výbušné nebo toxické látky, které jsou možným zdrojem vysokého „průmyslového“ rizika (208) ve smyslu termínu běžně používaného pojišťovateli. Veřejná instituce IFP od té doby uzavřela různé pojistné smlouvy, aby byla krytá nejen proti klasickým rizikům (odpovědnost za škodu), ale rovněž proti specifickým rizikům, jako jsou rizika spojená se zdroji ionizace nebo rizika související se škodami na strojním zařízení v okolí dolů. Pokud jde o pojištění občanskoprávní odpovědnosti, pojistná smlouva veřejné instituce IFP pokrývá čtyři rizika: odpovědnost za škodu způsobenou provozem, odpovědnost za škodu po uskutečnění dodávky, odpovědnost za škodu způsobenou při výkonu povolání a zodpovědnost za škodu na životním prostředí.
(218)
Z uvedeného vyplývá, že veřejná instituce IFP se vůbec nijak nezbavila své mimosmluvní odpovědnosti vůči státu tím, že na sebe vzala riziko spojené s uplatněním záruky, která pro ni vyplývá z postavení EPIC v případě vzniku škodné události, ale naopak to, že uzavřela na trhu pojistné smlouvy nutné ke krytí tohoto rizika.
(219)
Pokud jde o smluvní odpovědnost, z informací, které poskytly francouzské orgány v odpovědi na připomínky společnosti UOP Limited, zejména těch, které jsou uvedeny v 91. bodě odůvodnění, vyplývá, že v oblasti poskytování služeb je odpovědnost veřejné instituce IFP vůči jejím zákazníkům (bez ohledu na to, zda se jedná o její vlastní dceřiné společnosti nebo třetí osoby) „omezená na […] (*) % skutečně vybrané odměny a její strop může případně v závislosti na jednotlivých případech dosáhnout až […] (*) %“, takže pokud se zákazník domnívá, že práce, kterou vykonala veřejná instituce IFP je chybná, tato instituce nemůže být v žádném případě povinna neomezeně vykonávat opravy prací. Kromě toho Komise bere na vědomí poznámku francouzských orgánů, které konstatují, že z důvodu zásady nekumulování odpovědností se smluvní strana nemůže domáhat mimosmluvní odpovědnosti, aby dosáhla náhrady škod, které utrpěla ve smyslu smluvního vztahu (209).
(220)
Je však samozřejmé, že se zřetelem na záruku, kterou poskytl stát veřejné instituci IFP, mají její zákazníci jistotu, že se instituce nikdy nedostane do situace soudní likvidace, a bude tedy vždy schopna plnit své smluvní závazky, nebo, pokud tak neučiní, budou odškodněni za neplnění závazků z její strany.
(221)
Podobně jako při úvahách, které vysvětlila v 204. bodě odůvodnění a bodech následujících, se Komise domnívá, že pokud jde o vztahy s dodavateli, při neexistenci státní záruky je zákazník, který chce získat stejnou úroveň ochrany, nucený sjednat u finančního zprostředkovatele (bankovní instituce nebo pojišťovny) záruku za řádné provedení smlouvy (anglicky „performance bond“), aby získal jistotu o řádném plnění smlouvy, která ho váže s veřejnou institucí IFP. Cílem takové ochrany je zaručit tomuto zákazníkovi finanční náhradu v případě škody, která vznikla následkem (úplného nebo částečného) neplnění smlouvy.
(222)
V tomto směru bere Komise na vědomí, že Francie přiznává, nikterak bez jistých výhrad, a jak je uvedeno v 66. bodě odůvodnění, že „jediný předpokládaný účinek pro veřejnou instituci IFP, který by mohl být zjištěný, spočívá ve snížení poplatků z důvodů nevystavení záruky za řádné provedení smlouvy“. Francouzské orgány proto bez dalších upřesnění dochází k závěru, že vzhledem „k částkám, které banky a pojišťovny obvykle vyžadují za takovou službu, se ukazuje, že výsledek takového snížení představuje zanedbatelnou částku“.
(223)
Komise v prvé řadě zdůrazňuje, že při výpočtu nákladů na záruku za řádné plnění smlouvy se zohledňují mnohé faktory, zejména druh smlouvy a krytá částka, počet zaměstnanců, finanční situace, riziko neplnění závazků a míra výskytu škodných událostí v podniku, jehož služby jsou zárukou kryty, stejně jako další čistě finanční aspekty, jako jsou odměny a provize zprostředkovatelů. Na základě veřejně dostupných informací (210) se Komise domnívá, že uplatňovaná sazba se obvykle pohybuje mezi 1 % a 5 % krytého obratu.
(224)
Stanovení cen za krytí specializovanými zprostředkovateli je založeno na statistických technikách, které jsou případně upřesněny podle druhu rizika, takže pro záruku za řádné plnění smlouvy není možné a priori stanovit paušální sazbu. Konečná cena záruky nakonec závisí na odhadované částce případných ztrát a na míře pravděpodobnosti, že k nim dojde. V důsledku toho, zatímco v některých odvětvích (například v odvětvích stavebního inženýrství a veřejných prací nebo v mezinárodním obchodě) lze poskytnout záruku za „dokonalé plnění“, podle všeho nelze uvažovat o tom, aby se v oblasti služeb smluvního výzkumu jednalo o více než záruku za „vynaložení maximálního úsilí“, protože VaV je svým charakterem rizikovou oblastí, v níž ten, kdo si kupuje výzkumné práce, nemá jistotu, zda povedou nebo nepovedou k využitelným výsledkům. V této souvislosti Komise poznamenává, že částka, která je smluvně zaručena klientům veřejné instituce IFP včetně jejích dceřiných společností, se omezuje na cenu poskytnutých výzkumných prací.
(225)
Komise přiznává, že nedokáže poskytnout přesný odhad částky poplatku, která by byla potřebná k zajištění klientům (včetně dceřiných společností) „vynaložení maximálního úsilí“ ze strany veřejné instituce IFP při poskytování výzkumných služeb. Francouzské orgány, jimž byla položena otázka v tomto směru, uvedly ve svém dopise z 26. listopadu 2010, že také nemají informace o výši pojistného, které vyžaduje trh na krytí zvláštních rizik v oblasti výzkumu a vývoje. Komise se však domnívá, že pojistné, které požaduje trh na krytí takového rizika (omezeného na „vynaložení maximálního úsilí“ ve výzkumu, a tedy menšího než riziko související s „řádným plněním“ smlouvy), by celkem logicky mělo být nižší než maximální odhady uvedené v bodě odůvodnění 223. Komise se rovněž domnívá, že maximální sazba 5 % obratu dosaženého v rámci služby kryté pojištěním v každém případě představuje horní mez pojistného, které by mělo byť potřebné ke krytí takového rizika.
(226)
Pokud jde o hodnotu hospodářských činností, které mohou být kryté takovou zárukou, Komise uvádí, že tyto činnosti jsou dvojího druhu: na jedné straně činnosti jako je pronájem infrastruktur, přidělení výzkumného personálu a poskytování právních služeb, jakož i činnosti smluvního výzkumu prováděné veřejnou institucí IFP (pro třetí osoby a také pro její dceřiné společnosti) a na druhé straně činnosti, jako převod technologií veřejné instituce IFP na její dceřiné společnosti ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat. V případě činností prováděných veřejnou institucí IFP ve výhradní oblasti činnosti její dceřiné společnosti Beicip-Franlab (211), Komise ve skutečnosti už konstatovala, že jsou v plném rozsahu financovány z příjmů získaných na trhu poradenství v oblasti těžby ropy a vývoje programového vybavení pro těžbu ropy. Komise prokázala v uvedeném rozhodnutí C 51/2005, že v rámci skupiny neexistují převody veřejného financování z veřejné instituce IFP na její dceřinou společnost Beicip-Franlab, přičemž obchodní vztahy mezi oběma subjekty se uskutečňují za obvyklých tržních podmínek. Jelikož odměny, které společnost Beicip-Franlab vyplatila veřejné instituci IFP, „dostatečně“ (212) pokryly náklady na práce, které IFP provedla ve výhradní oblasti činnosti své dceřiné společnosti, Komise může dospět k závěru, že ceny jsou stanoveny tak, že Beicip-Franlab v každém případe převezme náklady související s případným dodatečným vlivem státní záruky za náklady na výzkum, které nese veřejná instituce IFP. Za těchto podmínek pokrytí obchodních vztahů mezi dceřinou společností a její materskou společností státní zárukou nemá takovou povahu, aby poskytovalo konkurenční výhodu pro činnosti prováděné veřejnou institucí IFP ve výhradních oblastech činnosti její dceřiné společnosti Beicip-Franlab. Jejich případné pokrytí státní zárukou proto nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(227)
Pokud jde o činnosti prvního druhu, které provádí veřejná instituce IFP jak pro třetí osoby, tak pro své dceřiné společnosti, francouzské orgány oznámily ve svém dopisu z 26. listopadu 2010 hodnotu hospodářských činností provedených veřejnou institucí IFP v letech 2006 až 2009. Z těchto informací vyplývá, že průměrná roční suma vztahující se k výzkumným službám za toto období činí přibližně […] (*) EUR, z toho […] (*) EUR bylo pro třetí osoby a […] (*) pro dceřiné společnosti.
(228)
Francouzské orgány kromě toho poskytly údaje týkající se správních služeb, které veřejná instituce poskytla svým dceřiným společnostem během stejného období. Z těchto informací vyplývá, že od roku 2006 činí průměrná roční částka, kterou veřejná instituce IFP naúčtovala svým dceřiným společnostem, přibližně […] (*) EUR za přidělený personál a […] (*) EUR za náklady na domiciliaci (213).
(229)
Pokud jde o činnosti druhého druhu, tj. činnosti v oblasti převodu technologií veřejné instituce IFP na její dceřiné společnosti ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat, je třeba nejdříve zdůraznit, že rozhodnutí C 51/2005 už zohlednilo sumy týkající se činností za rok 2006:
a)
ve výhradní oblasti činnosti společnosti Axens uskutečnila veřejná instituce IFP studie technické proveditelnosti, které předcházely aplikovanému výzkumu, za […] (*) EUR a práce průmyslového výzkumu za […] (*) EUR, čili celkem hospodářskou činnost za […] (*) EUR;
b)
ve výhradní oblasti činnosti společnosti Prosernat uskutečnila veřejná instituce IFP studie technické proveditelnosti za […] (*) EUR a práce průmyslového výzkumu za […] (*) EUR, čili celkem hospodářskou činnost za […] (*) EUR;
c)
celkem tedy veřejná instituce IFP poskytla výzkumné služby ve výhradních oblastech činnosti svých dceřiných společností za 56,4 milionu EUR (z toho studie technické proveditelnosti za 7,4 milionu EUR a práce průmyslového výzkumu za 49,0 milionu EUR), přičemž z jejích vlastních zdrojů pocházelo jen […] (*) EUR, takže Komise usoudila, že tyto výzkumné činnosti byly podpořeny ze státních prostředků ve výši 11,3 milionu EUR (což představuje 20 % intenzitu podpory (214)).
(230)
Pokud jde o následující roky, v souladu s článkem 5 odst. 1 uvedeného rozhodnutí C 51/2005 až do uplynutí data výlučných dohod bude Francie povinna „odevzdávat Komisi podrobné roční zprávy o projektech, které uskutečnila veřejná instituce IFP ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat.“. Informace obsažené v těchto ročních zprávách umožní přesně vypočítat roční sumu za výzkumné služby, které veřejná instituce IFP vykonala pro své dceřiné společnosti ve výhradní oblasti jejich činnosti.
(231)
Dosud Francie zaslala Komisi roční zprávy za léta 2007, 2008 a 2009. S ohledem na lhůty potřebné ke zpracování účetních údajů se zpráva za rok 2010 odevzdá v průběhu roku 2011.
(232)
Ve výhradních oblastech činnosti společnosti Axens jsou tyto hospodářské činnosti shrnuté za roky 2007 až 2009 v tabulce 3, která se nachází v tomto bodě odůvodnění (v tisících eur).
Tabulka 3
Činnosti veřejné instituce IFP ve výhradních oblastech činnosti společnosti od roku 2007 do roku 2009
(v tis. EUR)
Celkem
Celkové náklady
Celkové vlastní zdroje
Veřejné zdroje (+) nebo zisk (-)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(233)
Výzkum, který veřejná instituce IFP provádí ve výhradní oblasti činnosti společnosti d'Axens, tedy umožnil hospodářskou činnost ve výši […] (*) EUR v roce 2007, […] (*) v roce 2008 a […] (*) v roce 2009, jež je srovnatelná s činností, kterou Komise uvedla v rozhodnutí C 51/2005 pro rok 2006 ([…] (*) EUR).
(234)
Ve výhradních oblastech činnosti společnosti Prosernat jsou tyto hospodářské činnosti shrnuté za roky 2007 až 2009 v tabulce 4, která se nachází v tomto bodě odůvodnění (v tis. eur).
Tabulka 4
Činnosti veřejné instituce lFP ve výhradních oblastech společnosti Prosernat v letech 2007 až 2009
(v tis. EUR)
Celkem
Celkové náklady
Celkové vlastní zdroje
Veřejné zdroje (+) nebo zisk (-)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(235)
Výzkum, který veřejná instituce IFP provádí ve výhradní oblasti činnosti společnosti Prosernat, tedy umožnil hospodářskou činnost ve výši […] (*) EUR v roce 2007, […] (*) v roce 2008 a […] (*) v roce 2009, jež je srovnatelná s činností, kterou Komise uvedla v rozhodnutí C 51/2005 pro rok 2006 ([…] (*) EUR).
(236)
Komise se proto domnívá, že veřejná instituce IFP požívala při výkonu svých hospodářských činností skutečné hospodářské výhody, která spočívala v tom, že neplatila prémii odpovídající záruce za řádné provedení smlouvy nebo přinejmenším záruce za vynaložení maximálního úsilí, a mohla tuto výhodu nabídnout v oblasti výzkumu svým zákazníkům, mezi něž patřily i její dceřiné společnosti Axens a Prosernat v jejich výhradních oblastech činnosti. Aniž by Komise byla schopna tuto výhodu kvůli specifičnosti krytého rizika přesně vyčíslit, domnívá se, že tato výhoda v každém případě, službu po službě, rok po roce, nebude vyšší než částky uvedené v tabulce 5 v tomto bodu odůvodnění (značka „EUR“ v něm znamená EUR a značka „MEUR“ miliony EUR):
Tabulka 5
Horní meze hospodářské výhody, které veřejná instituce IFP požívala díky neomezené záruce ve vztahu se svými klienty v letech 2006 až 2009
2006
2007
2008
2009
Výzkumná činnost
(mimo výhradní oblasti činnosti dceřiných společností)
Obrat
MEUR
Horní mez (215)
(pojistná prémie)
Obrat
MEUR
Horní mez
(pojistná prémie)
Obrat
MEUR
Horní mez
(pojistná prémie)
Obrat
MEUR
Horní mez
(pojistná prémie)
Pro dceřiné společnosti
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Pro třetí strany
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Poskytování administrativních služeb
Fakturování přidělených pracovníků
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Fakturování nákladů na domiciliaci
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Služby ve výhradní oblasti činnosti společnosti Axens
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
Služby ve výhradní oblasti činnosti společnosti Prosernat
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Celkem pro dceřiné společnosti
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
[…] (*)
[…] (*)M EUR
Celkem pro třetí strany
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
(237)
V každém případě mají francouzské orgány i nadále možnost oznámit přesnější metodiku odhadu výhody, kterou záruka poskytuje veřejné instituci v jejích vztazích se zákazníky. Tato metodika založená na hospodářském odborném posudku, který byl kontradiktorně projednán v rámci vyšetřování, může být v budoucnosti předmětem kladného rozhodnutí Komise a Francie ji bude moci použít za účelem plnění povinností poskytovat informace, které jsou upřesněny ve výroku tohoto rozhodnutí.
(238)
Komise nakonec poznamenává, že tato výhoda, kterou má veřejná instituce IFP ve vztazích se svými zákazníky, je selektivní, protože konkurentům, kteří nadále podléhají řízením soudního vyrovnání a soudní likvidace podle obecného práva, nebyla poskytnuta obdobná státní záruka nerozlučně spojená s právním postavením veřejné instituce IFP.
7.1.4.2 Výhody převedené na soukromoprávní dceřiné společnosti skupiny IFP
(239)
Ve vztahu k dceřiným společnostem veřejné instituce IFP Komise v rozhodnutí o zahájení řízení uvedla, že ve fázi předběžného šetření nemůže vyloučit, že „veškeré výhody, které by vyplývaly z toho, že veřejná instituce IFP má postavení EPIC, například výhodnější úvěrové podmínky, by mohly být přeneseny rovněž na všechny tři dceřiné společnosti“ (216).
(240)
Z podrobného šetření, na základě důvodů uvedených v části 7.1.1.2, s ohledem na skutečnost, že ve francouzském právu neexistuje obecná odpovědnost akcionáře za dceřiné společnosti ve skupinách společností, nelze mít za to, že veřejná instituce IFP, a tedy francouzský stát, mohou nést odpovědnost za úhradu pohledávek, které mají třetí strany v důsledku hospodářských činností společností Axens a Prosernat, zejména v případě, že by tyto společnosti byly ve stavu soudní likvidace.
(241)
Je však třeba poznamenat, že i když se v rozhodnutí N 531/2005 mělo za to, že La Banque Postale, jak je uvedeno ve 177. bodě odůvodnění, podléhala jakožto akciová společnost z hlediska soudního vyrovnání a likvidace obecnému právu, a proto neměla prospěch z žádné neomezené státní záruky, Komise přesto posuzovala otázku případného převodu účinků státní záruky, které požíval její jediný akcionář, na dceřinou společnost (217).
(242)
Komise konkrétně usoudila (218), že struktura fungování skupiny umožňovala průniky mezi akcionářem (La Poste) a dceřinou společností (La Banque Postale), protože i) dceřiná společnost využívala personální a materiální zdroje mateřské společnosti a ii) platila za využívání těchto zdrojů na základě nákladů mateřské společnosti, takže v případě existence hospodářské výhody, která by snížila náklady společnosti La Poste, by byly poměrně sníženy poplatky, které společnost La Banque Postale odváděla své mateřské společnosti, čímž by došlo k (alespoň částečnému) přenosu této hospodářské výhody na dceřinou společnost.
(243)
Komise v rozhodnutí C 51/2005 obdobně konstatovala, že existuje možnost průniků, zejména pokud jde o rozhodování o tarifech, které veřejná instituce IFP účtuje za služby, které poskytuje společnostem Axens a Prosernat v jejich výhradních oblastech činnosti, takže obchodní vztahy uvnitř skupiny neodpovídají tržní logice, ale nabízejí naopak možnost křížového dotování hospodářských činností dceřiných společností z veřejných prostředků, jimiž disponuje mateřská společnost. Jak bylo uvedeno ve 226. bodě odůvodnění, Komise mimo jiné dospěla k názoru, že vztahy mezi veřejnou institucí IFP a její dceřinou společností Beicip-Prosernat (219) probíhaly za běžných tržních podmínek.
(244)
Ve věci, která se týkala společnosti La Banque Postal, dospěla Komise k názoru, že je nutné, aby se francouzské orgány zavázaly k zavedení mechanismu, který by na úrovni dceřiných společností neutralizoval eventuální výhody, kterých požívala mateřská společnost. V případě podmínek financování tato povinnost spočívala v tom, že „při každé transakci se uvede ve smlouvě o financování (pro všechny nástroje, na které se smlouva vztahuje), že v souladu s francouzským právem (zejména s nutností výslovného povolení každé záruky zákonem) tato transakce nebude kryta žádnou přímou či nepřímou státní zárukou. Toto smluvní ustanovení bude zveřejněno v emisním prospektu každé transakce (220).“
(245)
V tomto konkrétním případě se francouzské orgány ve věci úvěrových podmínek dceřiných společností veřejné instituce IFP (Axens, Beicip-Franlab, Prosernat) zavázaly, že v každé smlouvě o financování (pro všechny nástroje, na které se smlouva vztahuje) při každé transakci písemně uvedou, že „v souladu s francouzským právem (zejména s nutností výslovného povolení každé záruky zákonem) tato transakce nebude kryta žádnou přímou či nepřímou státní zárukou.“
(246)
Pokud jde o skutečnost, že dceřiné společnosti využívají personální a materiální zdroje, které jim poskytuje mateřská společnost, jak Komise uvedla v rozhodnutí C 51/2005, „pokud existuje dotace hospodářských činností, vyplývá z úrovně odměn vyplacených dotyčnými dceřinými společnostmi mateřské společnosti a odrazí se v účtech IFP (221).“ Ovšem při posuzování účtů veřejné instituce IFP byly jedinými nákladovými položkami, které Komise zatím nezohlednila, jak pro rok 2006 v rozhodnutí C 51/2005, tak pro další roky ve výročních zprávách předaných francouzskými orgány, položky, které se týkaly pokrytí služeb poskytovaných veřejnou institucí IFP jejím dceřiným společnostem v souvislosti s neomezenou zárukou. Vzhledem k tomu, že se státu neplatila prémie odpovídající záruce za řádné provedení smlouvy nebo alespoň záruce za vynaložení maximálního úsilí, nemohla být započtena do sazeb za služby poskytované dceřiným společnostem.
(247)
Proto je třeba mít za to, že hospodářská výhoda spočívající ve statutární záruce, které veřejná instituce požívala z důvodu svého postavení, byla tímto způsobem převedena na soukromoprávní dceřiné společnosti Axens a Prosernat.
(248)
Pokud jde o smlouvy, které veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti Axens, Prosernat a Beicip-Franlab společně podepsaly se svými společnými dodavateli a o nichž se Komise zmínila v rozhodnutí o zahájení řízení a společnost UOP Limited ve svých komentářích, viz 73. bod odůvodnění, francouzské orgány sice potvrdily, že tyto smlouvy existují, ale upřesnily, že se týkají v podstatě pouze oblasti (letecké a železniční) přepravy zaměstnanců jednotlivých subjektů. Komise se domnívá, že pokud dceřiné společnosti mohly využít výhodnějších nákupních podmínek poskytnutých skupině IFP, což v případě těchto dodávek není prokázáno, bylo to spíše z důvodu množstevních slev, které dodavatelé případně poskytly při seskupení zakázek, než z důvodu případného dopadu záruky. V každém případě, i kdyby se mělo za to, že analýza uvedená v části 7.1.4.1 B pro veřejnou instituci může v případě dodávek, které dceřiné společnosti získaly spolu s veřejnou institucí, platit i pro tyto společnosti, a že by tyto společnosti proto levnějším nákupem dodávek využívaly výhodu, které veřejná instituce IFP požívá v důsledku záruky, byly by částky, o které se jedná, v tomto případě tak zanedbatelné, že Komise pochybuje, že by mohly představovat skutečnou hospodářskou výhodu.
(249)
V souladu se závěry výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005 proto platí, že jediné činnosti, na které by se mohla vztahovat výhoda vyplývající z krytí výzkumných činností ve výhradních oblastech činnosti dceřiných společností prostřednictvím státní záruky, jež byla udělena mateřské společnosti, se omezují na „příspěvek [veřejné instituce IFP] na činnosti v oblastech činností společností Axens a Prosernat“ (222). Pokud se konkrétně jedná o výhody převedené na společnosti Axens a Prosernat, Komise se s ohledem na specifičnost krytého rizika domnívá - aniž by byla schopna vyčíslit přesnou výši této výhody -, že by v žádném případě neměla přesáhnout u jednotlivých služeb a v jednotlivých letech položky uvedené v tabulce 5, bodě odůvodnění 236.
(250)
Komise se domnívá, že taková hospodářská výhoda převedená veřejnou institucí IFP na její soukromoprávní dceřiné společnosti Axens a Prosernat je selektivní, neboť konkurenti těchto společností nemají přístup k technologiím a personálním a materiálním zdrojům veřejné instituce IFP za stejně příznivých podmínek.
7.1.5 NARUŠENÍ HOSPODÁŘSKÉ SOUTĚŽE A NEPŘÍZNIVÉ OVLIVNĚNÍ OBCHODU
(251)
Zkoumané opatření může vést ke snížení provozních nákladů veřejné instituce IFP na služby poskytované třetím stranám (smluvní výzkum) a ke snížení provozních nákladů společností Axens a Prosernat na služby, jež jim poskytuje jejich mateřská společnost (výzkum ve výhradní oblasti jejich činnosti, smluvní výzkum, přidělování personálu a poskytování materiálu a správních služeb), což má za následek zvýhodnění skupiny IFP, a tudíž narušení hospodářské soutěže ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(252)
Vzhledem k tomu, že jsou trhy, na nichž působí skupina IFP, zejména trh v oblasti smluvního výzkumu, pokud jde konkrétně o veřejnou instituci IFP, trhy s katalyzátory a technologiemi určenými pro odvětví rafinace a petrochemický průmysl v případě dceřiné společnosti Axens, studie, služby a vybavení v oblasti zpracování plynu a rekuperace síry v případě dceřiné společnosti Prosernat, široce otevřené obchodu v rámci EU, mohlo by mít takové opatření nepříznivý dopad na konkurenční podniky, jež vykonávají nebo hodlají vykonávat obdobné hospodářské činnosti na dotyčných trzích.
(253)
Za těchto podmínek může existence neomezené státní záruky ve prospěch veřejné instituce IFP narušit hospodářskou soutěž a nepříznivě ovlivnit obchod ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
7.1.6 ZÁVĚR O POVAZE OPATŘENÍ PODPORY
(254)
Státní statutární záruka ve prospěch veřejné instituce IFP má tedy za následek převod státních zdrojů přičitatelný státu a vede k narušení nebo hrozbě narušení hospodářské soutěže a obchodu mezi členskými státy, přičemž zvýhodňuje skupinu IFP.
(255)
Komise dochází k závěru, že tato záruka představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
7.2 PROTIPRÁVNOST OPATŘENÍ PODPORY
(256)
Před změnou svého postavení byla IFP právnickou osobou soukromého práva vytvořenou jako profesní instituce ve smyslu zákona č. 43-612 ze dne 17. listopadu 1943 o správě odborných zájmů. IFP tak podléhala řízením obecného práva v oblasti soudního vyrovnání a soudní likvidace a nevyužívala státní záruky poskytnuté na základě postavení veřejné průmyslové a obchodní instituce (EPIC).
(257)
Vyhláškou ze dne 6. července 2006, vydanou podle zákona č. 2005-781 ze dne 13. července 2005, se IFP dne 7. července 2006 stala veřejnou průmyslovou a obchodní institucí (EPIC). Na základě této změny postavení byla veřejné instituci IFP poskytnuta neomezená státní záruka. Dotčené opatření musí být tudíž kvalifikováno jako nová podpora ve smyslu čl. 1 písm. c) procesního nařízení.
(258)
V souladu s čl. 2 odst. 1 procesního nařízení musí členské státy s dostatečným časovým předstihem oznámit „všechny plány na poskytnutí nové podpory“. Vzhledem k tomu, že změna postavení veřejné instituce IFP nebyla Francií formálně oznámena, ale pouze incidenčně sdělena v rámci jiného řízení, a že účinné provedení opatření nebylo podmíněno předběžným schválením ze strany Komise, francouzská vláda poskytnutím uvedené státní podpory porušila čl. 108 odst. 3 SFEU.
(259)
Komise se tudíž domnívá, že toto opatření představuje protiprávní podporu ve smyslu čl. 1 písm. f) procesního nařízení.
7.3 SLUČITELNOST OPATŘENÍ PODPORY
7.3.1 PODPORA V OBLASTI SMLUVNÍHO VÝZKUMU A POSKYTOVÁNÍ SLUŽEB VEŘEJNOU INSTITUCÍ IFP
(260)
Poskytování služeb spočívá v pronájmu výzkumných infrastruktur, přidělování personálu či v poskytování právních služeb (dceřiným společnostem).
(261)
Služby související se smluvním výzkumem pro veřejnou instituci IFP obvykle znamenají poskytnutí pomoci zákazníkovi (třetí straně či dceřiné společnosti (223)), který hodlá vést výzkumné činnosti umožňující lepší pochopení nebo zvládnutí vědeckého nebo technického jevu (224). Žádost může být více méně konkrétní a veřejné instituci IFP může ponechat menší či větší prostor pro vlastní uvážení, od pouhého dodržení technických specifikací přesně stanovených zákazníkem až do poskytnutí kompletní výzkumné služby zahrnující doporučení. […] (*). Na základě každé žádosti předloží veřejná instituce IFP technicko-obchodní návrh společně se smluvními podmínkami realizace, jenž je předmětem jednání se zákazníkem. Francouzské orgány popsaly služby v oblasti smluvního výzkumu a služby, jež poskytuje veřejná instituce IFP v třech oblastech působnosti (CREP, CRRP, CRME).
(262)
Na úrovni CREP jsou služby zaměřené zejména na validaci a/nebo zdokonalení metodik, technologií a programů vyvinutých výzkumným střediskem. Pro účely realizace některých z těchto služeb poskytuje CREP svým průmyslovým partnerům vybavení a algoritmy výpočtů, které jsou specifické pro veřejnou instituci IFP, nebo cenné odborné posudky, jež nejsou k dispozici v rámci obchodní služby poskytované soukromým subjektem. Tyto služby mohou být tříděny podle následujících kategorií:
a)
služby spojené s konkrétním vybavením, jež nemá ve světě obdoby nebo se vyskytuje jen výjimečně (225);
b)
výklad daného případu při použití programů vyvinutých veřejnou institucí IFP, které ještě nebyly uvedeny na trh, nebo jejichž používání v tomto konkrétním kontextu vyžaduje specifické odborné posudky s využitím know-how veřejné instituce IFP (226);
c)
využití zvláštních odborných posudků veřejné instituce IFP (227);
d)
využití odborných posudků v průběhu vývoje pro účely validace know-how, technologií a vyvinutých metodik (228).
(263)
Na úrovni CRRP spočívaly služby v oblasti smluvního výzkumu například v podpoře při zavádění činností - prostřednictvím zahraniční univerzity (229) - spadajících do specifické kompetence IFP v oblasti katalyzátorů, v práci týkající se „[…] (*) (230)“ pro účely pochopení jevů jako […] (*), či ve studii (231) o […] (*).
(264)
Na úrovni CRME spočívaly služby související se smluvním výzkumem - pro výrobce automobilů - například v […] (*) na základě […] (*), […] (*) a na základě metodiky (232) veřejné instituce IFP, dále ve studii […] (*) (233) vyplývající z výzkumných činností veřejné instituce IFP […] (*) nebo z testů […] (*) týkajících se […] (*), které byly vyvinuty veřejnou institucí IFP (234).
(265)
Z tohoto popisu vyplývá, že činnosti související se smluvním výzkumem - prováděné veřejnou institucí IFP pro třetí strany - se zaměřují buď na vypracování technických studií proveditelnosti předcházejících výzkumným činnostem, nebo na nabytí nových znalostí a schopností v oblastech působnosti institutu, nebo na využívání znalostí a technologií vyvinutých veřejnou institucí IFP za účelem vývoje nových výrobků, postupů nebo služeb.
(266)
Francouzské orgány vyčíslily hodnotu činností souvisejících se smluvním výzkumem a s poskytováním služeb, jež veřejná instituce IFP prováděla pro třetí strany v období 2004-2009. Z předložených informací vyplývá, že tyto služby v oblasti výzkumu představují ročně zhruba [0-5] (**) % celkového rozpočtu veřejné instituce IFP (to znamená, že podíl služeb činí […] (*) EUR z rozpočtu přibližně 300 milionů EUR), takže tuto hospodářskou činnost lze hodnotit v rámci činností veřejné instituce jako okrajovou.
7.3.1.1 Předpoklad převodu státní podpory na třetí strany nebo dceřiné společnosti
(267)
V souladu s bodem 3.1.2 rámce pro výzkum, vývoj a inovace platí, že jakmile nezisková výzkumná instituce příležitostně provádí hospodářské činnosti, jako je pronájem vybavení, poskytování služeb podnikům nebo provádění smluv v oblasti výzkumu, veřejné financování těchto hospodářských činností má obecně za následek poskytnutí státní podpory. Pokud je nicméně možné prokázat, že veřejné financování bylo v plném rozsahu převedeno na konečného příjemce a že zprostředkovateli z toho nevyplynula žádná výhoda, lze usoudit, že tomuto zprostředkovateli nebyla poskytnuta státní podpora.
(268)
V tomto případě platí: pokud výzkumná instituce, jakou je veřejná instituce IFP, provádí činnosti v oblasti smluvního výzkumu a zároveň se na ni vztahuje neomezená státní záruka, je třeba konstatovat, že je tato instituce příjemcem státní podpory, pokud se ovšem nepotvrdí, že prodejní cena těchto služeb umožnila převod plné výše státní podpory na její zákazníky.
(269)
Ceny služeb v oblasti smluvního výzkumu veřejné instituce IFP jsou stanoveny na základě jejich úplných výrobních nákladů (235), na něž se uplatní marže, jejíž sazba se mění v závislosti na výsledku jednání se zákazníkem, o kterém se zmiňuje bod odůvodnění 261. Z předchozího vyplývá, že jediná složka nákladů, která veřejnou institucí pravděpodobně nebyla zohledněna, odpovídá právě poplatku za krytí záruky za řádné provedení smlouvy (nebo za vynaložení maximálního úsilí) veřejné instituce IFP.
(270)
Co se týká služeb v oblasti smluvního výzkumu poskytovaných veřejnou institucí IFP svým dceřiným společnostem Axens a Prosernat, Komise se domnívá, že hospodářská výhoda vyplývající ze záruky se může nadále vztahovat buď na veřejnou instituci IFP, nebo jí lze případně využít k jiným účelům, nebo může být tato výhoda vzhledem ke specifické povaze vazeb mezi dceřinými společnostmi a jejich mateřskou společností převedena na tyto dceřiné společnosti formou stanovování cen.
a)
v prvním případě je slučitelnost podpory popsána v této části;
b)
v druhém případě Komise odkazuje na analýzu slučitelnosti (viz část 7.3.2), jež bude z důvodu obezřetnosti zahrnovat předmětné částky, které odpovídají odhadu hospodářské výhody potenciálně převedené na dceřiné společnosti.
(271)
Podobně je tomu u zákazníků, kteří jsou třetími stranami: pokud by bylo možno prokázat, že byla částka odpovídající této složce dodatečných nákladů automaticky převáděna třetím osobám formou stanovování cen, pak by z podrobného posouzení převedených podpor s velkou pravděpodobností vyplynuly částky de minimis (236). Z informací předložených francouzskými orgány je totiž zřejmé, že z většiny fakturovaných služeb vyplývá obrat nižší než […] (*) EUR (tedy maximální výše krytí rizika neplnění závazků je […] (*) EUR), přičemž nejdůležitější smlouva představuje pouze částku ve výši […] (*) EUR (tedy maximální výše krytí rizika neplnění závazků je […] (*) EUR).
(272)
Nelze nicméně vyloučit následující: způsob výpočtu marže uplatňovaný veřejnou institucí IFP ne vždy umožnil, aby byla příjemci služeb v oblasti smluvního výzkumu převedena celá částka státní podpory. V takovém případě by skutečnost, že státu nebyl zaplacen poplatek za záruku za krytí smluv o poskytování služeb v oblasti smluvního výzkumu třetím stranám, představovala dodatečné veřejné financování poskytované veřejné instituci státem.
(273)
Odpovídající veřejné finanční prostředky by tudíž mohly být využity k těmto třem účelům:
a)
buď k financování nehospodářských činností veřejné instituce, jež by nepředstavovalo státní podporu;
b)
nebo k financování jiných činností v oblasti smluvního výzkumu ve prospěch třetích stran či dceřiných společností. Tento předpoklad je předmětem podrobné analýzy v části 7.3.1.2.
c)
nebo k financování výzkumu prováděného veřejnou institucí ve výhradní oblasti činností jejích dceřiných společností, jež by mohlo být připočteno k částkám státní podpory, které již byly převedeny dceřiným společnostem. Tento předpoklad je předmětem podrobné analýzy v části 7.3.2.
7.3.1.2 Slučitelnost státní záruky udělené výzkumné instituci za poskytování služeb v oblasti smluvního výzkumu a služeb, které jsou doplňkem její hlavní činnosti v oblasti nezávislého veřejného výzkumu
(274)
Před samotným rozborem specifik projednávané věci by Komise ráda znovu potvrdila zásadní postoj, který zaujala v rámci své rozhodovací praxe a podle něhož neomezená státní záruka zahrnující hospodářské činnosti v zásadě představuje státní podporu neslučitelnou s vnitřním trhem (237). Komise se obecně domnívá, že neomezené záruky v hospodářském odvětví, jež je otevřeno hospodářské soutěži, jsou neslučitelné se SFEU zejména proto, že z takové záruky vyplývá převzetí všech rizik spojených s hospodářskou činností státem - aniž by podnik, který je příjemcem podpory, nesl náklady tohoto krytí - a že tato záruka vyvolává situaci morálního rizika, jež podnik, který je příjemcem podpory a který je chráněn před jakoukoli hrozbou konkurzu, podněcuje k tomu, aby riskoval více než v situaci, kdy by zcela nesl negativní důsledky svého jednání. Takové neomezené záruky většinou nemohou být v souladu se zásadou proporcionality odůvodněny službami obecného hospodářského zájmu, neboť v případě neomezené záruky není podle všeho možno ověřit, zda výše podpory nepřesahuje čisté náklady na poskytování veřejné služby (238).
(275)
V tomto případě je třeba zdůraznit, že francouzské právní předpisy uložily veřejné instituci IFP povinnosti veřejné služby spočívající v trojím poslání výzkumného, vzdělávacího a dokumentačního charakteru, jež na rozdíl od služeb obecného hospodářského zájmu (239) nespadají ve smyslu práva Unie do rozsahu hospodářských činností. Krytí těchto nehospodářských činností prostřednictvím statutární veřejné záruky tudíž v žádném případě nepředstavuje poskytnutí státní podpory. Celkem vzato má činnost veřejné instituce IFP ve své podstatě nehospodářskou povahu. Dopad záruky, které statutárně využívá, je tudíž znatelný hlavně v jejích nehospodářských činnostech a doplňkového plnění v oblasti smluvního výzkumu či poskytování služeb se týká pouze okrajově.
(276)
Naopak v případě, kdy taková záruka pokrývá hospodářské činnosti výzkumných institucí (například smluvní výzkum nebo poskytování služeb), aniž by byla její cena stanovena na úroveň tržní ceny, pro výzkumnou instituci představuje státní podporu, která, jak je vysvětleno výše, může být připočtena k veřejnému financování jejích nehospodářských činností obecného zájmu (nezávislý veřejný výzkum) nebo k financování jejích dalších hospodářských činností v oblasti smluvního výzkumu či poskytování služeb, nebo k financování činností spojených s převodem technologií na společnosti Axens a Prosernat (240).
(277)
V prvních dvou případech je nicméně nutno konstatovat, že je v dané věci i přes a priori neomezenou státní záruku výjimečně možné pro období 2006-2009 následně odhadnout horní mez hrubého grantového ekvivalentu účinků této záruky (poplatek za riziko, který státu nebyl uhrazen), jenž navýšil (pokud byl na straně veřejné instituce IFP zachován) veřejné finanční prostředky, které již stát veřejné instituci IFP uhradil za účelem pokrytí čistých nákladů na její nezávislý veřejný výzkum, smluvní výzkum či poskytování služeb.
(278)
Z toho důvodu by Komise ráda zdůraznila, že smluvní výzkum a poskytování služeb krytých státní zárukou jsou nicméně omezeny na činnosti, jež „doplňují“ hlavní činnost spojenou s nezávislým veřejným výzkumem. Konkrétně se jedná o hospodářské činnosti, které:
a)
negativně neovlivňují řádný chod výzkumné instituce, její nezávislost či neutralitu;
b)
jsou předmětem služeb poskytovaných za běžných tržních podmínek, a zejména za tržní cenu, nebo jsou v případě neexistence tržní ceny poskytovány za cenu odrážející veškeré její náklady (kromě dopadu záruky), které jsou navýšeny o přiměřenou marži;
c)
jsou předmětem účetnictví, jež je odděleno od účetnictví týkajícího se činností spojených s nezávislým veřejným výzkumem, zejména pokud jde o příslušné náklady a financování;
d)
jsou vnitřně spjaty s hlavní činností v oblasti nezávislého veřejného výzkumu takovým způsobem, že je technicky nemožné je oddělit, zejména z důvodu využití stejných infrastruktur, stejného vybavení, materiálu nebo technologií, či z důvodu zaměstnání stejných výzkumných pracovníků, vědců, inženýrů, projektantů či techniků.
(279)
Tyto doplňující činnosti mohou spočívat v plnění smluv o výzkumu, odborných posudcích nebo technických a vědeckých konzultacích, jež případně zahrnují poskytnutí infrastruktur, vybavení v podobě materiálu nebo technologií s výrazným inovačním obsahem, které jsou financovány nebo zaváděny v rámci činností nutných pro nezávislý veřejný výzkum - jež nemá ve světě obdoby nebo se provádí jen výjimečně (241), a s tímto výzkumem spojených, mimo služeb poskytovaných jedním nebo více srovnatelnými výzkumnými institucemi - a jejichž využití vyžaduje znalecký posudek a odborné schopnosti výzkumných pracovníků, vědců, inženýrů, projektantů či techniků zaměstnaných v prvé řadě výzkumnou institucí s cílem přispět k její práci v oblasti nezávislého veřejného výzkumu.
(280)
Tyto služby umožňují mimo jiné šířit vědecké poznatky mezi veřejným výzkumem a průmyslem tím, že podnikům svých zákazníků nabízí možnost přístupu k experimentálním prostředkům, k technologiím a know-how zaměstnanců veřejné instituce IFP a že této instituci umožňují získávat zpětnou vazbu od uživatelů jejích původních odborných prací, z čehož může čerpat pro budoucí zdokonalení svých činností v oblasti nezávislého veřejného výzkumu. Tyto křížové vedlejší účinky v oblasti vědeckých poznatků přináší zapojeným subjektům a Evropské unii jako celku vzájemný užitek.
(281)
Jak je uvedeno v bodě odůvodnění 266, smluvní výzkum a poskytování služeb představovaly pouze [0-5] (**) % celkového rozpočtu veřejné instituce IFP za období 2004-2009, což je velmi omezený podíl.
(282)
Fakturované služby vztahující se na každého zákazníka mimo jiné představují částku, která je většinou nižší než […] (*) EUR obratu, takže maximální odhadovaná částka podpory zůstane většinou zanedbatelná, tedy zhruba ve výši […] (*) EUR na smlouvu. Komise se tudíž domnívá, že je dotyčná podpora úměrná cíli obecného zájmu, kterým je šíření vědeckých poznatků v Evropské unii.
(283)
Pokud tyto doplňkové činnosti budou nadále představovat velmi omezený zlomek rozpočtu, který veřejná instituce IFP vyčlenila na své hlavní poslání nezávislého veřejného výzkumu, a vzhledem k pozitivnímu dopadu těchto doplňkových činností na cíle společného zájmu se Komise domnívá, že jejich krytí pomocí státní záruky nemůže v žádném případě změnit podmínky obchodu v takové míře, jež by byla ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU v rozporu se zájmem Evropské unie.
(284)
V rámci výročních zpráv týkajících se dotyčného opatření budou francouzské orgány povinny prokázat, že tato podmínka je v budoucnu nadále plněna. V případě pochybností ohledně doplňkového charakteru činností v oblasti smluvního výzkumu či poskytování služeb bude pochopitelně třeba neprodleně informovat Komisi a případně oznámit eventuální státní podpory při zohlednění dopadu státní záruky.
(285)
V této souvislosti Komise bere rovněž na vědomí návrh francouzských orgánů, podle něhož by měla být do každé smlouvy - specificky pokrývající hospodářskou činnost veřejné instituce IFP, a tudíž i její činnosti v oblasti smluvního výzkumu a poskytování služeb - vložena doložka o vyloučení odpovědnosti státu tak, aby bylo případně možné uplatnit výjimku přijatého rizika a výrazně omezit možné negativní dopady záruky.
7.3.2 PODPORA VE PROSPĚCH IFP VE VÝHRADNÍCH OBLASTECH ČINNOSTI SPOLEČNOSTÍ AXENS A PROSERNAT
7.3.2.1 Základ pro posouzení slučitelnosti podpory
(286)
Vzhledem k tomu, že se jedná o opatření státní podpory, jehož cílem je podpořit práci na výzkumu a vývoji vedenou veřejnou institucí IFP, pro posouzení slučitelnosti se použijí pravidla vztahující se na státní podpory v oblasti výzkumu a vývoje.
(287)
Vzhledem k tomu, že postavení veřejné instituce IFP bylo pozměněno dne 7. července 2006, došlo k poskytnutí dotyčné neomezené státní záruky před 1. lednem 2007, kdy vstoupil v platnost výše uvedený rámec pro výzkum, vývoj a inovace. Proto, pokud se týká posouzení slučitelnosti tohoto opatření, Komise na tuto neoznámenou podporu použije - v souladu se sdělením Komise o určení pravidel použitelných na posouzení protiprávních státních podpor (242) - Rámec Společenství pro státní podporu na výzkum a vývoj z roku 1996, jenž byl platný v okamžiku poskytnutí podpory.
(288)
Nicméně vzhledem k tomu, že krytí hospodářských činností veřejné instituce IFP prostřednictvím neomezené záruky, která byla poskytnuta na základě jejího postavení veřejné průmyslové a obchodní instituce (EPIC), má být časově neomezeno, a vzhledem k tomu, že je výjimečně možné (jak již bylo uvedeno v bodě odůvodnění 277) vyčíslit odhad maximálního dopadu záruky v této věci, Komise rovněž prozkoumá, zda je krytí činností veřejné instituce ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat prostřednictvím neomezené záruky slučitelné s vnitřním trhem na základě ustanovení rámce pro výzkum, vývoj a inovace ode dne jeho vstupu v platnost, dne 1. ledna 2007. V každém případě zůstávají závěry analýzy slučitelnosti beze změny, a to bez ohledu na použitý rámec.
7.3.2.2 Fáze výzkumu
(289)
V rámci výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005 (243) se Komise domnívala, že činnosti veřejné instituce IFP ve výhradních oblastech činnosti jejích dceřiných společností Axens a Prosernat a ve spolupráci s těmito společnostmi skutečně patřily do oblasti výzkumu a vývoje, vzhledem k tomu, že u každého projektu - konkrétně pokud jde o jeho komponenty, vztahy mezi nimi nebo o charakteristiky cílových postupů či výrobků - byly vymezeny problematické body, přičemž pracovní úkony, jejichž výsledky mají široký dosah a jsou patentovány, prováděli zaměstnanci (zejména výzkumní pracovníci a technici) před fází schvalování na základě metod založených na pokusech, výkladu a modelování. Komise rovněž zjistila, že činnosti stejného druhu vedené jinými hospodářskými subjekty odvětví byly obvykle klasifikovány jako výzkumné činnosti (244). Analýza inovativních aspektů činností prováděných v oblasti výzkumu byla vypracována na základě mezinárodně uznávaných standardů manuálu Frascati (245).
(290)
Pokud jde o rok 2006, Komise ve svém výše uvedeném rozhodnutí C 51/2005 (246) posoudila práce prováděné v rámci smluv o výzkumu uzavřených mezi veřejnou institucí IFP a Axens na jedné straně a veřejnou institucí IFP a Prosernat na straně druhé. Komise došla k závěru, že uvedené práce spočívaly na jedné straně v aplikovaném výzkumu a na druhé straně ve studiích technické proveditelnosti prováděných před projekty aplikovaného výzkumu ve smyslu rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996. Tato klasifikace výzkumných činností byla provedena na základě specifických příkladů a vysvětlení uvedených v manuálu Frascati, a to pro každou výzkumnou činnost prováděnou veřejnou institucí IFP a Axens na jedné straně a veřejnou institucí IFP a Prosernat na straně druhé.
(291)
V rámci zpráv předložených v souladu s výše uvedeným rozhodnutím C 51/2005 francouzské orgány roztřídily projekty prováděné ve výhradních oblastech činností společností Axens a Prosernat za období 2007, 2008 a 2009, přičemž použily obě výše uvedené kategorie ve smyslu rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996, nebo alternativně činnosti aplikovaného výzkumu ve smyslu bodu 2.2. písm. f) a studie technické proveditelnosti předcházející aplikovanému výzkumu ve smyslu bodu 5.2 rámce pro výzkum, vývoj a inovace z roku 2006. Tyto práce spočívaly ve studii nových způsobů syntézy nebo jejich zdokonalení v měřítku nesouvisejícím s měřítkem průmyslovým. Týkaly se schválení koncepcí a spadaly do aplikovaného výzkumu ve smyslu rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996 a rámce pro výzkum, vývoj a inovace. Roční souhrnné informace o jednotlivých projektech byly zaslány Komisi společně s výročními zprávami předloženými v rámci výše uvedené podpory C 51/2005.
(292)
Pokud jde o následující roky, Komise připomíná, že v souladu s rozhodnutím C 51/2005 musí Francie Komisi předávat podrobnou výroční zprávu o projektech prováděných veřejnou institucí IFP a tříděných podle kategorie výzkumu.
7.3.2.3 Způsobilé náklady
(293)
V rámci výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005 (247) (za rok 2006) a ve výročních zprávách (za roky 2007, 2008 a 2009), náklady na projekty ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat jsou v souladu se způsobilými výdaji vymezenými v příloze II rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996, stejně jako se způsobilými náklady ve smyslu bodu 5.1.4 rámce pro výzkum, vývoj a inovace.
(294)
Připomeňme, že náklady na výzkumné činnosti veřejné instituce IFP účtované společnostem Axens a Prosernat zahrnují poplatky přímo přičitatelné projektům a týkají se subdodávek, pracovních cest, pojištění a dokumentace, jakož i dodávek a drobného nehmotného majetku. Zahrnují rovněž další náklady přičitatelné projektům, které se týkají nákladů na výzkumné pracovníky, odpisů dlouhodobých hmotných a nehmotných aktiv, jakož i ostatních režijních nákladů. Tyto náklady vznikají přímo z důvodu výzkumných činností a jsou rozděleny mezi jednotlivé výzkumné projekty v poměru k době, kterou výzkumný personál strávil nad každým projektem. Náklady na horizontální výzkumné a vývojové projekty týkající se metod a zařízení použitých v jiných výzkumných a vývojových projektech jsou přičítány v poměru k nákladům na každý výzkumný a vývojový projekt.
(295)
Tyto náklady odpovídají následujícím kategoriím: náklady na konzultační a rovnocenné služby, náklady na zaměstnance, náklady na nástroje, materiál, pozemky a prostory, jakož i dodatečné režijní náklady a další provozní náklady v souladu s kategoriemi způsobilých nákladů rámce z roku 1996 a rámce pro výzkum, vývoj a inovace.
(296)
Pokud jde o následující roky, měly by být tyto informace rovněž uvedeny ve výročních zprávách předložených francouzskými orgány.
7.3.2.4 Intenzita podpor
(297)
Z rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996 vyplývá, že maximální povolené intenzity pro studie technické proveditelnosti prováděné před projekty aplikovaného výzkumu činí 75 % (bod 5.4.) a pro projekty aplikovaného výzkumu 50 % (bod 5.3.).
(298)
Z rámce pro výzkum, vývoj a inovace vyplývá, že intenzita podpory vypočítaná na základě způsobilých nákladů na projekt nemůže přesáhnout 50 % v případě aplikovaného výzkumu (bod 5.1.2 b) a 65 % v případě studií prováděných před aplikovaným výzkumem vedeným ve velkých podnicích (bod 5.2. b). Připomeňme, že činnosti kryté státní zárukou se týkají pouze aplikovaného výzkumu a studií technické proveditelnosti prováděných veřejnou institucí IFP, přičemž práce na předvýrobním vývoji ve smyslu rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996 (nebo experimentálního vývoje ve smyslu rámce pro výzkum, vývoj a inovace) jsou v plném rozsahu financovány společnostmi Axens a Prosernat z vlastních zdrojů z příjmů získaných na trzích.
(299)
Komise vypracovala tabulku č. 6 v bodě odůvodnění 300 na základě seznamů projektů, které podrobně uvádějí roční náklady podle projektů a fází výzkumu, jakož i na základě výkazu vlastních zdrojů veřejné instituce IFP.
(300)
Komise se přitom řídila konzervativním přístupem a zahrnula všechny náklady vztahující se přímo nebo nepřímo na výhradní oblasti činností Axens a Prosernat a vyloučila všechny ostatní výnosy, které nebyly poukázány společnostmi Axens a Prosernat (248). Do této tabulky Komise z důvodu obezřetnosti rovněž zahrnula veškeré možné účinky neomezené záruky za předpokladu - přestože málo pravděpodobného -, že by je veřejná instituce IFP všechny použila na financování výzkumných činností ve výhradních v oblastech činností společností Axens a Prosernat (účinky záruky, pokud jde o vztahy s dodavateli a se zákazníky, nejen dceřinými společnostmi, ale také třetími stranami).
Tabulka č. 6
Maximální odhad celkové výše celkového veřejného financování poskytnutého veřejnou institucí IFP na činnosti ve výhradních oblastech společností Axens a Prosernat v letech 2006 až 2009
(v milionech eur)
2006
2007
2008
2009
Roční náklady na studie technické proveditelnosti (v milionech eur)
Oblast činností IFP/Axens
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Oblast činností IFP/Prosernat
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Celkem
7,4
3,5
0,9
0,9
Roční náklady na práce aplikovaného výzkumu (v milionech eur)
Oblast činností IFP/Axens
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Oblast činností IFP/Prosernat
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Celkem
49,0
45,5
52,8
55,2
Vlastní zdroje (v milionech eur)
Částka
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Roční státní podpora (v milionech eur)
Výše veřejného financování (249)
11,3
6,4
7,7
11,1
Horní mez účinků záruky ve vztazích mezi veřejnou institucí a jejími dodavateli
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Horní mez účinků záruky ve vztazích mezi veřejnou institucí a jejími zákazníky (250)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
-
ve výhradní oblasti dceřiných společností
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
-
mimo výhradní oblast dceřiných společností
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Maximální výše veřejného financování
(včetně horní meze účinků záruky)
13,1
9,8
11,3
14,7
Intenzita podpory
(mimo horní meze účinků záruky)
20,0 %
13,0 %
14,3 %
19,8 %
Horní mez intenzity podpory
(včetně horní meze účinků záruky)
23,2 %
20,0 %
21,0 %
26,2 %
Maximální povolená intenzita (251)
-
ustanovení rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996
53 %
51,8 %
50,4 %
50,4 %
-
ustanovení rámce pro výzkum, vývoj a inovace
-
51,1 %
50,3 %
50,2 %
(301)
Komise prověřila dodržování způsobilých intenzit podle fází výzkumu na základě ročních seznamů projektů vedených v letech 2006 až 2009, zohlednila zároveň největší možné účinky neomezené záruky spojené s postavením IFP jakožto veřejné instituce a jako doplňující prvek podpory začlenila odhad horní meze poplatku za krytí různých druhů rizika. Horní mez intenzity podpory je v každém případě i po začlenění veškerého možného dopadu záruky na vztahy mezi zákazníky a dodavateli stále hluboce pod úrovní maximální povolené intenzity. Závěrem se Komise domnívá, že intenzity podpory povolené rámcem pro výzkum a vývoj z roku 1996 a rámcem pro výzkum, vývoj a inovace jsou dodrženy.
(302)
Pokud jde o následující roky, Komise připomíná, že v souladu s výše uvedeným rozhodnutím C 51/2005 musí Francie předat Komisi výroční zprávu, aby se Komise ujistila, že jsou intenzity podpory dodrženy nejen v rámci jednotlivých fází výzkumu, ale i jednotlivých projektů. Od roku 2010 musí tato zpráva uvádět všechny projekty vedené v oblastech činností Axens a Prosernat, jež jsou tříděny podle kategorie výzkumu, přičemž kromě jejich nákladů - podle fází výzkumu - a výše financování z veřejných zdrojů a vlastních zdrojů přidělených veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi se upřesní také horní mez poplatku za záruku, jejíž odhad byl proveden na základě metody popsané v tomto rozhodnutí, včetně případných účinků na podmínky zadlužení veřejné instituce IFP v souladu s úvahou popsanou v bodě odůvodnění 200.
7.3.2.5 Kumulace podpor
(303)
Ustanovení týkající se kumulace, ať se jedná o ustanovení bodu 5.12 rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996 nebo bodu 8 rámce pro výzkum a vývoj a inovace, byla dodržena. Komise totiž vypočítala celkovou výši veřejného financování nezávisle na jeho původu, včetně maximálního dopadu neomezené záruky na roky 2006 až 2009.
(304)
Od roku 2010 francouzské orgány použijí stejnou metodu ve výročních zprávách předložených Komisi.
7.3.2.6 Motivační účinek
(305)
Na základě rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996 a rámce pro výzkum, vývoj a inovace musejí mít státní podpory motivační účinek, tedy musejí vést k tomu, že způsobí změnu chování příjemce podpory tak, že zvýší jeho činnost v oblasti výzkumu a vývoje (a inovace). K prokázání existence motivačního účinku v případě projektů, které získají podporu pod prahovými hodnotami podrobného přezkumu obecně stačí následující kritéria: zvýšení velikosti projektu, rozšíření jeho rozsahu, urychlení postupu projektu a růst celkové částky určené na výzkum, vývoj a inovace. Pokud bude možné prokázat výrazný účinek na alespoň jeden z těchto prvků, Komise se bude obecně domnívat, že projekt podpory má vzhledem k obvyklému jednání podniku dotyčného odvětví (252) motivační účinek.
(306)
Komise odkazuje na analýzu popsanou v bodech odůvodnění 196 až 198 výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005, jež se týká strategického zájmu - monitorovaného a schváleného technickými výbory - o výzkumy prováděné veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi v oblasti dlouhodobého zabezpečování dodávek energie, zejména pokud jde o obnovu a zvýšení produkce ropy a zemního plynu (zvýšení míry úspěšnosti při vyhledávání a míry využití ložisek, ale také využití nekonvenčních zdrojů atd.), vývoj postupů rafinace, transformační technologie, vývoj inovativních pohonných látek a účinných pohonných technologií, diverzifikaci energetických zdrojů nezbytnou pro výrobu paliva, přičemž mnohé se řadí mezi priority Evropské unie v oblasti výzkumu, energetické politiky a politiky životního prostředí.
(307)
Pokud jde o rok 2006, Komise se opět odvolává na svou analýzu uvedenou v bodě odůvodnění 199 výše zmíněného rozhodnutí C 51/2005. Veřejná instituce IFP a její dceřiné společnosti mohly podle této analýzy díky veřejné podpoře, jejíž neoddělitelnou součástí je neomezená záruka, úspěšně dokončit dodatečné výzkumné činnosti, které by jinak kvůli technologickým rizikům nebo velmi nejisté povaze návratnosti investic nebyly proveditelné.
(308)
Na základě výročních zpráv zaslaných francouzskými orgány Komise zjišťuje, že v této logice se pokračovalo v letech 2007, 2008 a 2009. V těchto zprávách francouzské orgány u jednotlivých projektů uvedly motivační účinek rozsahu dosažený díky podpoře, zejména pokud jde o rozsah projektu, rychlost postupu daného projektu a navýšení celkové částky určené na výzkum a vývoj.
(309)
Například v roce 2007 vedla skupina IFP - ve výhradní oblasti společnosti Axens - zejména stěžejní projekty […] (*) (253).[…] (*). Bez státní podpory by v uvedení těchto výrobků na trh došlo k několikaletému zpoždění: výzkumné a vývojové projekty by byly zahájeny později, jejich vývoj by byl býval pomalejší a […] (*).
(310)
Ve výhradní oblasti společnosti Prosernat jinak státní podpora umožnila zahájit projekt […] (*) týkající se […] (*), vývoj a patentování originálních postupů […] (*) (254) […] (*). [Takový projekt] (**) zahrnoval citlivé a důležité operace vyžadující velké lidské zdroje, jakož i významné technické a finanční prostředky, které by společnost jako je Prosernat nemohla sama vytvořit. Ukázalo se, že veřejná podpora poskytnutá veřejnou institucí IFP je tudíž nevyhnutelná. Pouze veřejná instituce IFP měla specializované týmy, jež byly schopny vyvinout modely potřebné pro vývoj postupů, a laboratorní vybavení, jež umožňovalo zpracování složek nebezpečných pro zdraví.
(311)
V roce 2008 byly díky státní podpoře ve výhradní oblasti společnosti Axens odstraněny bariéry po stránce vědecké a technické […] (*). Kromě toho došlo rovněž k důležitému pokroku ve vývoji projektu […] (*) (255). Státní podpora umožnila veřejné instituci IFP vyvinout ve spolupráci s průmyslovými partnery postup […] (*), který bude na trhu zpřístupněn prostřednictvím licence. Práce na vývoji takového druhu postupu zahrnují jak […] (*), tak […] (*).
(312)
Ve výhradní oblasti společnosti Prosernat byl navíc prováděn projekt […] (*) týkající zachycování CO2 ve spalinách. Zachycování/ukládání CO2 (256) je jedním ze zjištěných prostředků k omezení globálního oteplování. Vzhledem ke složení spalin a k jejich nízkému tlaku si veřejná instituce IFP stanovila nové technologické výzvy. Prosernat by nebyl vzhledem k nejistotě ohledně struktury, velikosti, rozložení a právního rámce budoucího trhu technologie zachycování CO2 schopen tento postup vyvinout z vlastních prostředků.
(313)
V roce 2009 lze jako příklad - ve výhradní oblasti společnosti Axens - uvést projekt[…] (*) o postupech […] (*). Jeho cílem byl vývoj […] (*) a vylepšení určitých postupů […] (*). Díky veřejným prostředkům bylo možné prostudovat […] (*), což umožnilo výrazně zdokonalit […] (*). V rámci projektu bylo díky veřejnému financování […] (*) možno prozkoumat řešení, která se výrazně odchylují od stávajících technologií […] (*). Stejně tak se pokračovalo v projektu […] (*) týkajícím se katalyzátorů, které po extrapolaci umožnily diversifikaci nabídky na stále rostoucím trhu […] (*). Bez státní podpory by vývoj katalyzátorů probíhal více po etapách a výkon by se zlepšoval pomaleji. V oblasti […] (*) bylo možno prostřednictvím projektu […] (*), který se týkal inovativních katalyzátorů […] (*), díky státní podpoře prozkoumat nové metody, zatímco prostřednictvím projektu […] (*), jehož cílem bylo prozkoumat hranice technologie (zejména změny zátěže) s cílem […] (*) bylo možno rozšířit jeho spektrum nad rámec stávajícího výkonu.
(314)
Ve výhradní oblasti společnosti Prosernat jinak státní podpora například umožnila opětné zahájení a pokračování prací na výzkumu a vývoji v oblasti […] (*), které byly postupně ponechávány stranou. Díky veřejné podpoře tak bylo možno zamezit ztrátám technologických výdobytků minulosti a udržet si na trhu sortiment postupů […] (*). Stejně tak se díky státní podpoře pokračovalo v projektu […] (*) týkajícím se zachycování CO2 […] (*).
(315)
Komise zároveň poznamenává, že v období 2007 až 2009 pokračoval pozitivní vývoj ukazatelů úsilí vyvinutého veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat v oblasti výzkumu a vývoje, na který Komise poukázala v bodě odůvodnění 200 výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005.
Tabulka č. 7
Nárůst ukazatelů úsilí vyvinutého veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat v letech 2007, 2008 a 2009
Nárůst ukazatelů
IFP/Axens
IFP/Prosernat
2007/2003
2008/2003
2009/2003
2007/2003
2008/2003
2009/2003
Výdaje na výzkum a vývoj ve výhradní oblasti
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Zaměstnanci přidělení na výzkum a vývoj ve výhradní oblasti
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(316)
Komise mimo jiné opět dospěla ke zjištěním shrnutým v bodech odůvodnění 201 až 203 svého výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005: podíl výdajů na výzkum a vývoj v obratu skupiny IFP je zvláště vysoký, ačkoliv se tato skupina vyvíjí v prostředí, jež podléhá četným a neustále se vyvíjejícím vnitrostátním předpisům, zejména pokud jde o normy v oblasti ochrany životního prostředí či systémy ochrany duševního vlastnictví.
(317)
Jak již bylo uvedeno v bodě odůvodnění 204 výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005, Komise zohledňuje rozmanitost a strukturu nabídky, jakož i fungování hospodářské soutěže (257) na trhu postupů rafinace či petrochemie. V této souvislosti Komise poznamenává, že někteří konkurenti mají daleko výhodnější konkurenční postavení než skupina IFP; například společnost UOP Limited má na světovém trhu tržní podíl v hodnotě přibližně 57 % oproti pouze 7 % podílu skupiny IFP. Komise se také domnívá, že veřejná podpora poskytnutá výzkumným a vývojovým projektům vedeným skupinou IFP, není svou povahou nebo svou velikostí schopna narušit dynamické pobídky trhu s technologiemi rafinace. Dále je nutno konstatovat, že obchodní partneři Evropské unie, zejména Spojené státy americké, věnují velké rozpočty na financování výzkumu v oblasti energie, které umožnily podpořit výzkumné a vývojové projekty vedené konkurenty skupiny IFP. Někteří konkurenti skupiny IFP, zejména společnost UOP Limited, tak získali významnou státní podporu (258) nebo využívali nepřímých veřejných podpor díky partnerstvím s výzkumnými ústavy a vysokými školami.
(318)
Na závěr se Komise domnívá, že státní podpora ve prospěch skupiny IFP ve výhradní oblasti jejích dceřiných společností Axens a Prosernat měla v letech 2006, 2007, 2008 a 2009 motivační účinek.
(319)
Výroční zprávy, jež bude Francie Komisi předkládat do ukončení výhradních dohod mezi veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, budou muset od roku 2010 prokázat, že je vždy prověřen motivační účinek podpory.
(320)
S ohledem na výše uvedené údaje Komise dospívá k závěru, že státní podpora, která byla skupině IFP poskytnuta na provozování činností ve výhradní oblasti činností jejích dceřiných společností Axens a Prosernat, včetně prvku podpory souvisejícího s účinky neomezené záruky, které využívá veřejná instituce IFP, je v souladu s ustanoveními rámce pro výzkum a vývoj z roku 1996, jakož i s ustanoveními rámce pro výzkum, vývoj a inovace s výhradou dodržování podmínek uvedených v těchto ustanoveních.
7.3.3 ZÁVĚR O SLUČITELNOSTI DOTYČNÉHO OPATŘENÍ
(321)
Závěrem uveďme, že podle Komise je dotyčné opatření slučitelné s vnitřním trhem s výhradou dodržování podmínek uvedených v částech 7.3.1 a 7.3.2.
8 NESTRANNOST VE VĚCI ÚPRAVY VLASTNICTVÍ
(322)
Komise by ráda zdůraznila, že nijak nezpochybňuje příslušnost veřejné instituce IFP ke státu, ani nepopírá samotné postavení právnické osoby veřejného práva.
(323)
Podle článku 345 SFEU je Společenství nestranné ve věci úpravy vlastnictví v členských státech a žádné ustanovení Smlouvy nebrání tomu, aby stát držel ve vlastnictví podniky (úplně nebo částečně). Vzhledem k této skutečnosti je nutno použít pravidla hospodářské soutěže stejným způsobem na soukromé i státní podniky. Žádný z obou těchto druhů podniků nesmí být použitím jejích pravidel zvýhodněn nebo znevýhodněn.
(324)
V tomto případě nevyplývá záruka, které využívá veřejná instituce IFP, z vlastnictví, nýbrž z právního postavení podniku. Členské státy mohou svobodně zvolit právní formu podniků, musí však při své volbě dodržovat pravidla hospodářské soutěže vyplývající ze Smlouvy. Zvláště prostá skutečnost, že státní záruka je automaticky spojena se zvláštním právním postavením, nebrání tomu, aby uvedená záruka představovala státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU, pokud byly splněny všechny platné podmínky, které jsou v ní uvedeny (259),
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Tím, že Francie udělila veřejné instituci IFP postavení veřejné instituce průmyslové a obchodní povahy, poskytla jí počínaje dnem 7. července 2006 neomezenou veřejnou záruku (dále jen „státní záruka“) pokrývající všechny její činnosti.
2. Krytí nehospodářských činností veřejné instituce IFP státní zárukou, zejména krytí jejích činností týkajících se vzdělávání s cílem zvýšit množství a zlepšit kvalifikaci lidských zdrojů, činností nezávislého výzkumu a vývoje s cílem zvýšit objem znalostí a zlepšit chápání stávajícího know-how a činností týkajících se šíření výsledků dosažených v oblasti výzkumu, nepředstavuje státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
3. V případě činností týkajících se převodů technologií, které veřejná instituce IFP provádí v oblastech stanovených ve výhradní smlouvě o vývoji, uvádění na trh a užití - uzavřené s její dceřinou společností Beicip-Franlab - nepředstavuje krytí státní zárukou státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
4. V případě činností týkajících se převodů technologií, které veřejná instituce IFP provádí v oblastech stanovených ve výhradních smlouvách, jež byly uzavřeny s jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, uvedených v čl. 3 odst. 1 rozhodnutí Komise ze dne 16. července 2008 ohledně podpory, kterou Francie poskytla skupině IFP (dále jen „rozhodnutí C 51/2005“), krytí státní zárukou představuje státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
5. V případě služeb v oblasti smluvního výzkumu a služeb poskytovaných veřejnou institucí IFP, jak třetím stranám, tak dceřiným společnostem, krytí státní zárukou představuje státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
Článek 2
V případě změny smlouvy uzavřené mezi veřejnou institucí IFP a její dceřinou společností Beicip-Franlab, která je uvedena v čl. 1 odst. 3 tohoto rozhodnutí, oznámí Francie uvedenou smlouvu Komisi a přihlédne k možnému dopadu státní záruky za účelem posouzení případné celkové částky veřejného financování, pokud ovšem nové smluvní podmínky neumožní vyloučení existence státní podpory.
Článek 3
Krytí hospodářských činností uvedených v čl. 1 odst. 4 a 5 tohoto rozhodnutí státní zárukou v období od 7. července 2006 do 31. prosince 2009 představovalo podporu slučitelnou s vnitřním trhem.
Článek 4
Krytí hospodářských činností uvedených v čl. 1 odst. 4 tohoto rozhodnutí státní zárukou - od 1. ledna 2010 do ukončení platnosti výhradních dohod mezi veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, které jsou uvedeny v čl. 3 odst. 1 rozhodnutí C 51/2005 - představuje podporu slučitelnou s vnitřním trhem s výhradou dodržování podmínek uvedených v článcích 5 a 6 tohoto rozhodnutí.
Článek 5
1. Výroční finanční zpráva uvedená v čl. 4 odst. 2 rozhodnutí C 51/2005 obsahuje kromě prvků již uvedených v čl. 5 odst. 1 uvedeného rozhodnutí také prvky uvedené v odstavcích 2, 3 a 4 tohoto článku.
2. Výroční finanční zpráva obsahuje údaje o výši, úrokové sazbě a smluvních podmínkách pro poskytnutí půjček, které si vzala veřejná instituce IFP v průběhu daného ročního období, jakož i hrubý grantový ekvivalent případného úrokového zvýhodnění spojeného se státní zárukou, pokud se nepředloží důkaz o tom, že tyto smlouvy o úvěru jsou v souladu s běžnými tržními podmínkami, a to buď porovnáním jejich podmínek s podmínkami získanými veřejnou institucí IFP před změnou jejího postavení, nebo na základě přesnější metodiky, jež byla předem schválena Komisí.
3. Výroční finanční zpráva obsahuje údaje o hodnotě majetku a služeb, jež veřejná instituce IFP získala od dodavatelů za účelem poskytování hospodářských služeb uvedených v čl. 1 odst. 4 a 5 tohoto rozhodnutí v průběhu daného ročního období, jakož i maximální odhad hrubého grantového ekvivalentu podpory, jenž vyplývá ze skutečnosti, že dodavatelé příznivěji hodnotili riziko neplnění závazků podnikem. Toto hodnocení se provádí buď uplatněním paušální sazby ve výši 2,5 % na hodnotu provedených nákupů, nebo na základě přesnější metodiky, jež byla předem schválena Komisí.
4. Výroční finanční zpráva obsahuje údaje o hodnotě hospodářských činností uvedených v čl. 1 odst. 4 a 5 tohoto rozhodnutí, které veřejná instituce IFP realizovala v průběhu daného ročního období, jakož i maximální odhad hrubého grantového ekvivalentu podpory, jenž vyplývá ze skutečnosti, že nebyl zaplacen poplatek odpovídající záruce za řádné provedení smlouvy, nebo alespoň za vynaložení maximálního úsilí, která byla příjemcům uvedených hospodářských služeb poskytnuta. Toto hodnocení se provádí buď uplatněním paušální sazby ve výši 5 % na hodnotu poskytnutých služeb, nebo na základě přesnější metodiky, jež byla předem schválena Komisí.
Článek 6
1. Celková výše veřejných finančních prostředků přidělených na činnosti veřejné instituce IFP ve výhradních oblastech činnosti společností Axens a Prosernat, včetně maximálního dopadu státní záruky, tak jak byl odhadnut v čl. 5 odst. 2, 3 a 4 tohoto rozhodnutí, musí být nižší než maximální intenzita povolená Rámcem Společenství pro státní podporu na výzkum, vývoj a inovace.
2. V případě překročení prahové hodnoty uvedené v odstavci 1 tohoto článku vrátí případně společnost Axens nebo Prosernat přebytek podpory veřejné instituci IFP.
Článek 7
Krytí hospodářských činností uvedených v čl. 1 odst. 5 prostřednictvím státní záruky ode dne 1. ledna 2010 představuje státní podporu slučitelnou s vnitřním trhem s výhradou dodržování podmínek uvedených v článku 8 tohoto rozhodnutí.
Článek 8
1. Činnosti v oblasti smluvního výzkumu a poskytování služeb, jež provádí veřejná instituce IFP - uvedené v čl. 1 odst. 5 tohoto rozhodnutí -, musí pouze doplňovat její hlavní činnost v oblasti nezávislého veřejného výzkumu.
2. Aby mohly být činnosti v oblasti smluvního výzkumu a poskytování služeb, jež provádí veřejná instituce IFP, považovány za doplňkové, je třeba, aby:
-
negativně neovlivňovaly řádný chod uvedené veřejné instituce IFP, její nezávislost či neutralitu,
-
na ně byly uplatňovány tržní ceny, nebo aby se na ně v případě neexistence tržní ceny uplatnila cena, ve které se kromě možného dopadu státní záruky promítnou veškeré náklady, jež jsou navýšeny o přiměřenou marži,
-
byly předmětem účetnictví, jež je odděleno od účetnictví týkajícího se činností nezávislého veřejného výzkumu (oddělené účetnictví, pokud jde o příslušné náklady a financování), a aby zisky, které z nich vyplývají, byly plně investovány zpět do hlavní činnosti v oblasti nezávislého veřejného výzkumu,
-
byly vnitřně spjaty s hlavní činností v oblasti nezávislého veřejného výzkumu uvedené veřejné instituce IFP, zejména z důvodu využití stejných infrastruktur, stejného vybavení, materiálu nebo technologií, či z důvodu zaměstnání stejných výzkumných pracovníků, vědců, inženýrů, projektantů či techniků,
-
nespadaly do oblasti působnosti výhradních dohod uzavřených mezi veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, uvedených v čl. 3 odst. 1 výše uvedeného rozhodnutí C 51/2005, jejichž platnost byla případně prodloužena nebo jejichž znění bylo pozměněno v souladu s čl. 3 odst. 2 rozhodnutí C 51/2005 a v souladu s čl. 12 odst. 2 tohoto rozhodnutí,
-
představovaly okrajový podíl rozpočtu, který veřejná instituce IFP vyčlenila na své činnosti v oblasti nezávislého veřejného výzkumu.
3. Francie Komisi každoročně předloží zprávu o činnostech v oblasti smluvního výzkumu a poskytování služeb, jež provádí veřejná instituce IFP, ve které je upřesněn podíl těchto činností v poměru k rozpočtu veřejné instituce IFP vyčleněnému touto institucí na její činnosti v oblasti nezávislého veřejného výzkumu.
Článek 9
1. Francouzské orgány a veřejná instituce IFP zajistí, aby při každé transakci byla ve smlouvě o financování (pro všechny nástroje, na které se smlouva vztahuje) uvedena tato zmínka:
„Emise/program/půjčka nejsou kryty žádnou přímou či nepřímou státní zárukou. V případě platební neschopnosti není stát povinen převzít finanční závazky veřejné instituce IFP při placení pohledávky“.
2. Francouzské orgány zajistí vložení obdobné doložky, kterou se vyloučí odpovědnost státu, do všech smluv týkajících se služeb v oblasti smluvního výzkumu či služeb uvedených v čl. 1 odst. 5 tohoto rozhodnutí.
3. Francouzské orgány zajistí vložení obdobné doložky, kterou se vyloučí odpovědnost veřejné instituce IFP a státu, do všech smluv, které zahrnují pohledávku a které byly uzavřeny akciovými společnostmi Axens, Beicip-Franlab a Prosernat.
4. Veřejná instituce IFP se zdrží vydání jakéhokoli druhu ručení, avalu, záruky, prohlášení o splnění závazků či doporučujícího dopisu ve prospěch akciových společností Axens, Beicip-Franlab a Prosernat, které by nebyly v souladu s běžnými tržními podmínkami.
Článek 10
Francie jednotlivě oznámí Komisi podpory, jejichž částka je vyšší než prahové hodnoty stanovené rámcem Společenství pro státní podporu na výzkum, vývoj a inovace, a to s přihlédnutím k možnému dopadu státní záruky.
Článek 11
Francie sdělí Komisi do dvou měsíců ode dne oznámení tohoto rozhodnutí opatření, která přijala pro dosažení souladu s tímto rozhodnutím.
Článek 12
1. Články 4, 5 a 6 tohoto rozhodnutí se použijí do ukončení platnosti výhradních dohod mezi veřejnou institucí IFP a jejími dceřinými společnostmi Axens a Prosernat, které jsou uvedeny v čl. 3 odst. 1 rozhodnutí C 51/2005.
2. V okamžiku, kdy francouzské orgány Komisi oznámí prodloužení platnosti či pozměnění uvedených výhradních dohod v souladu s čl. 3 odst. 2 rozhodnutí C 51/2005, zohlední při posouzení celkové výše veřejného financování dopad státní záruky.
Článek 13
Toto rozhodnutí je určeno Francouzské republice.
V Bruselu dne 29. června 2011.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 29 czerwca 2011 r.
w sprawie pomocy państwa C 35/08 (ex NN 11/08) przyznanej przez Francję na rzecz przedsiębiorstwa publicznego Institut Français du Pétrole
(notyfikowana jako dokument nr C(2011) 4483)
(Jedynie tekst w języku francuskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2012/26/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (1), w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym (2), w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (3) zgodnie z przywołanymi artykułami,
a także mając na uwadze, co następuje:
1 PROCEDURA
(1)
W ramach formalnego postępowania wyjaśniającego w sprawie pomocy państwa C 51/05 dotyczącego środków pomocy przyznanych przez Francję na rzecz Institut Français du Pétrole (4), władze francuskie poinformowały służby Komisji, pismem z dnia 18 lipca 2006 r., zarejestrowanym dnia 19 lipca 2006 r., o przekształceniu, dnia 7 lipca 2006 r., przedsiębiorstwa publicznego IFP, dawniej przedsiębiorstwa branżowego w rozumieniu ustawy nr 43-612 z dnia 17 listopada 1943 r. w sprawie zarządzania interesami branżowymi, w przedsiębiorstwo publiczne o charakterze przemysłowo-handlowym (zwane dalej „EPIC”). Przekształcenie wynika z dwóch dokumentów, które władze francuskie załączyły do swojego pisma: (i) z dekretu nr 2006-797 z dnia 6 lipca 2006 r. ustanawiającego nowy status przedsiębiorstwa publicznego IFP i (ii) z art. 95 ustawy programowej nr 2005-781 z dnia 13 lipca 2005 r. ustanawiającej kierunki polityki energetycznej (na podstawie której przyjęto wspomniany dekret).
(2)
Pismami z dnia 3 sierpnia 2007 r. i z dnia 7 maja 2008 r. Komisja skierowała do władz francuskich wnioski o udzielenie informacji, na które władze francuskie odpowiedziały pismami odpowiednio z dnia 28 września 2007 r. i z dnia 26 czerwca 2008 r.
(3)
W ramach poprzedniej sprawy dnia 16 lipca 2008 r. Komisja podjęła decyzję (zwaną dalej „decyzją C 51/2005”) dotyczącą pierwszego środka pomocy wdrożonego przez Francję na rzecz grupy IFP (5). We wspomnianej decyzji Komisja podkreśliła, że kwestia istnienia dodatkowej pomocy państwa w postaci ewentualnej nieograniczonej gwarancji ze strony państwa wynikającej z nowego statusu przedsiębiorstwa publicznego o charakterze przemysłowo-handlowym (EPIC) uzyskanego przez przedsiębiorstwo publiczne IFP będzie przedmiotem osobnego badania w ramach innego postępowania.
(4)
To drugie postępowanie, przewidziane w art. 108 ust. 2 TFUE, było przedmiotem decyzji Komisji z dnia 16 lipca 2008 r. (6) (zwanej dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”), podjętej na mocy art. 4 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (7) (zwanego dalej „rozporządzeniem proceduralnym”) wobec nieograniczonej gwarancji ze strony państwa, z której potencjalnie korzystała grupa IFP.
(5)
Publikując dnia 11 października 2008 r. wspomnianą wyżej decyzję o wszczęciu postępowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawiania uwag dotyczących przedmiotowego środka pomocy.
(6)
Komisja otrzymała uwagi Francji pismem z dnia 14 października 2008 r.
(7)
Pismem z dnia 6 listopada 2008 r., zarejestrowanym przez Komisję tego samego dnia, doradcy spółki UOP Limited poinformowali Komisję o zamiarze przedstawienia przez ich klienta uwag dotyczących przedmiotowego środka pomocy. Uwzględniając terminy niezbędne na dokonanie tłumaczenia, wnieśli o przedłużenie terminu na przekazanie uwag do dnia 30 listopada 2008 r. Pismem z dnia 7 listopada 2008 r. Komisja wskazała, że zgadza się z uzasadnieniem wspomnianego wniosku i przedłuża spółce UOP Limited termin na przekazanie uwag do dnia 30 listopada 2008 r. Pismem z dnia 28 listopada 2008 r., zarejestrowanym przez Komisję tego samego dnia, doradcy spółki UOP Limited przedstawili uwagi swojego klienta dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania.
(8)
W tym samym piśmie z dnia 28 listopada 2008 r. doradcy spółki UOP Limited wystąpili o pozwolenie dla swojego klienta na przedstawiane dodatkowych uwag w trakcie postępowania. Pismem z dnia 17 grudnia 2008 r. Komisja odpowiedziała na ten wniosek, zgadzając się na przedłużenie spółce UOP Limited terminu na udzielenie odpowiedzi do dnia 23 stycznia 2009 r., aby pozwolić jej na przedstawienie ewentualnych dodatkowych uwag. Pismem z dnia 23 stycznia 2009 r. doradcy spółki UOP Limited przedstawili dodatkowe uwagi swojego klienta.
(9)
Pismem z dnia 6 maja 2009 r. Komisja przedstawiła władzom francuskim wszystkie uwagi spółki UOP Limited dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania, w wersji poufnej, gdy było to konieczne. Komisja zaprosiła je do przedstawienia uwag najpóźniej do dnia 8 czerwca 2009 r. Pismem z dnia 2 czerwca 2009 r. władze francuskie wystąpiły z wnioskiem o przedłużenie tego terminu do dnia 22 czerwca 2009 r. ponieważ ich zdaniem uwagi przedstawione przez osobę trzecią wymagały przeprowadzenia szczegółowej i dogłębnej analizy oraz konsultacji z kilkoma departamentami ministerialnymi. Pismem z dnia 9 czerwca 2009 r. Komisja zgodziła się na przedłużenie terminu do dnia 22 czerwca 2009 r. Pismem z dnia 22 czerwca 2009 r. władze francuskie przekazały swoje komentarze do uwag spółki UOP Limited.
(10)
Pismem z dnia 29 lipca 2009 r. Komisja zwróciła się do władz francuskich o udzielenie dodatkowych informacji i odpowiedź do dnia 24 sierpnia 2009 r. Pismem z dnia 19 sierpnia 2009 r. władze francuskie poprosiły o dodatkowy termin na udzielenie odpowiedzi do dnia 7 września 2009 r., udzielony przez Komisję pismem z dnia 20 sierpnia 2009 r. Pismem z dnia 8 września 2009 r. władze francuskie przedstawiły wreszcie wymagane informacje.
(11)
Pismem z dnia 20 listopada 2009 r. Komisja zwróciła się do władz francuskich o udzielenie dodatkowych informacji i odpowiedź w terminie dwudziestu dni. Pismem z dnia 14 grudnia 2009 r. władze francuskie poprosiły o dodatkowy termin na udzielenie odpowiedzi do dnia 22 stycznia 2010 r., który Komisja przyznała pismem z dnia 18 grudnia 2009 r. Pismem z dnia 13 stycznia 2010 r. władze francuskie przedstawiły wreszcie wymagane informacje.
(12)
Dnia 20 maja 2010 r. służby Komisji zorganizowały w Brukseli spotkanie w celu omówienia z władzami francuskimi konsekwencji decyzji przyjętej przez Komisję dnia 26 stycznia 2010 r. w sprawie pomocy państwa C 56/07 (ex E 15/05) przyznanej na rzecz przedsiębiorstwa La Poste (8) (zwanej dalej „decyzją C 56/2007”) dla niniejszej sprawy. W związku z faktem, że przedsiębiorstwo La Poste jako podmiot prawa publicznego posiadało, do tamtej pory, status, który można uznać za tożsamy ze statusem zakładu publicznego o charakterze przemysłowo-handlowym (9), sprawa dotycząca tego przedsiębiorstwa (zwana dalej „sprawą La Poste” lub „sprawą pocztową”) przedstawiała wiele podobieństw do przedmiotowego środka pomocy, tak że władze francuskie wysunęły te same argumenty mutatis mutandis w uwagach dotyczących każdej z dwóch spraw. Dnia 4 czerwca 2010 r. pocztą elektroniczną skierowano do Francji listę dodatkowych pytań, ponieważ służby Komisji chciały uzyskać pisemne wyjaśnienie władz francuskich dotyczące różnych punktów poruszonych podczas wspomnianego spotkania. Dnia 16 lipca 2010 r. władze francuskie przekazały wymagane informacje.
(13)
Pismem z dnia 29 września 2010 r. Komisja zwróciła się do władz francuskich o przekazanie dodatkowych informacji, prosząc o udzielenie odpowiedzi w terminie dwudziestu dni. Pismem z dnia 7 października 2010 r. władze francuskie wniosły o dodatkowy termin na udzielenie odpowiedzi do dnia 26 listopada 2010 r., który Komisja przyznała pismem z dnia 8 października 2010 r. Pismem z dnia 26 listopada 2010 r. władze francuskie przedstawiły wreszcie wymagane informacje.
2 GRUPA IFP
(14)
Jak wskazała Komisja w decyzji o wszczęciu postępowania i we wspomnianej wyżej decyzji C 51/2005 (10), przedsiębiorstwo publiczne IFP wypełnia zadania w trzech dziedzinach:
-
w zakresie badań i rozwoju w dziedzinie poszukiwania złóż roponośnych i gazowych, w zakresie technologii rafinacji oraz petrochemii,
-
w dziedzinie kształcenia inżynierów i techników, oraz
-
w dziedzinie dostarczania informacji i dokumentacji z wymienionych sektorów.
Umowa zadaniowa zawarta z państwem określa kierunki jego działania na okresy pięcioletnie.
(15)
Ponadto przedsiębiorstwo publiczne IFP posiada bezpośrednią lub pośrednią kontrolę nad spółkami handlowymi, z którymi zawarło umowy badawcze i licencyjne na wyłączność. Na podstawie szeregu zgodnych elementów, których szczegóły przypomniano w motywie 137, Komisja uznała we wspomnianej wyżej decyzji C 51/2005, że całość, którą tworzą spółki akcyjne Axens, Beicip-Franlab i Prosernat oraz ich spółka dominująca, przedsiębiorstwo publiczne IFP, stanowi grupę gospodarczą (zwaną dalej „grupą IFP”) w rozumieniu prawa konkurencji.
(16)
Spółka Axens działa na rynku katalizatorów i technologii dla przemysłu rafineryjnego i petrochemicznego i w 2006 r., kiedy zmieniano status spółki dominującej, osiągnęła skonsolidowane obroty w wysokości 308,45 mln EUR. Przedsiębiorstwo publiczne IFP i spółkę Axens wiążą ramowa umowa licencyjna na wyłączność i umowa na wyłączność na licencje na produkty, jak również porozumienie o badaniach przemysłowych (11). W zamian za wspomniane umowy spółka zależna przekazuje na rzecz IFP z jednej strony opłaty z tytułu umów licencyjnych, a z drugiej strony wynagrodzenie […] (13) za dostęp do potencjału badawczego przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(17)
Spółka Beicip-Franlab specjalizuje się w wydawaniu i rozpowszechnianiu oprogramowania komputerowego używanego w dziedzinie poszukiwania złóż oraz w realizacji badań i doradztwie. W 2006 r. jej obroty wynosiły 42 mln EUR. Porozumienie na wyłączność dotyczące opracowania, obrotu i wykorzystania, podpisane w 2003 r. na okres 10 lat stwierdza, że [IFP proponuje przedsiębiorstwu Beicip-Franlab wyniki swoich badań] (**) w zakresie algorytmów, modeli i metodyki [opracowanych przez] (**) przedsiębiorstwo publiczne IFP w dziedzinie „Działalność poszukiwawcza - złoża” oraz że Beicip-Franlab może zwrócić się do IFP o opracowanie produktów na tej podstawie. Beicip-Franlab pokrywa całość kosztów opracowania produktów poniesionych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP. Ponadto Beicip-Franlab opłaca różne dodatkowe wynagrodzenia […] (*) przeznaczone na pokrycie konserwacji i praw do wykorzystania. W 2005 r. podpisano aneks do porozumienia, który zmienia tryb wynagradzania przez Beicip-Franlab przy zachowaniu zasady całkowitego pokrycia kosztów opracowania.
(18)
Prosernat wykonuje badania i świadczy usługi oraz dostarcza zestawy wyposażenia w dziedzinie przetwarzania gazu i odzyskiwania siarki. W 2006 r. jego obroty wyniosły 49,9 mln EUR. Dnia 18 sierpnia 2003 r. pomiędzy przedsiębiorstwem publicznym IFP i Prosernat podpisano z mocą wsteczną od dnia 1 stycznia 2002 r. na okres 10 lat: ramową umowę licencyjną i porozumienie o badaniach przemysłowych, zgodnie z którymi Prosernat dysponuje wyłączną koncesją licencyjną na patenty przedsiębiorstwa publicznego IFP, a [IFP proponuje Prosernat wyniki swoich] (**) badań przeprowadzonych […] (*) w dziedzinie technologii przetwarzania gazu i odzyskiwania siarki. Prosernat przekazuje na rzecz spółki dominującej opłatę od obrotów rocznych jako wynagrodzenie za licencję na procesy, jak również określaną indywidualnie w każdym przypadku opłatę z tytułu wyposażenia. Wynagrodzenie przedsiębiorstwa publicznego IFP za dostęp spółki Prosernat do wyników prac badawczych wynosi […] (*) % obrotów rocznych ogółem zrealizowanych przez Prosernat.
(19)
Zgodnie z art. 6 wspomnianej wyżej decyzji C 51/2005 w 2009 r. (14) w umowach na wyłączność, które regulują wynagrodzenia przedsiębiorstwa publicznego IFP od spółek zależnych Axens i Prosernat, zawarto klauzulę, która zapewni przekazywanie do spółki dominującej minimalnego nieryczałtowego wynagrodzenia pokrywającego co najmniej 25 % kosztów studiów wykonalności mających charakter przygotowawczy w odniesieniu do prac z zakresu badań przemysłowych, 50 % kosztów badań przemysłowych i, w odpowiednich przypadkach, 75 % kosztów przedkonkurencyjnej działalności rozwojowej w rozumieniu wspólnotowych zasad ramowych dotyczących pomocy państwa na rzecz badań i rozwoju z dnia 17 lutego 1996 r. (15) (zwanych dalej „zasadami ramowymi dotyczącymi badań i rozwoju z 1996 r.”), prowadzonej przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w obszarach działalności spółek zależnych (16).
(20)
Zgodnie z decyzją o wszczęciu postępowania wyjaśniającego, którego przedmiotem jest rozpatrywany środek, konieczne wydaje się uwzględnienie ewentualnego wpływu gwarancji państwowej wynikającej ze statusu EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP na ogół podmiotów grupy IFP (w tym przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego trzy spółki zależne prawa prywatnego) (17).
3 OPIS ŚRODKA
(21)
Do 2006 r. przedsiębiorstwo publiczne IFP było osobą prawną prawa prywatnego, przedsiębiorstwem branżowym w rozumieniu ustawy nr 43-612 z dnia 17 listopada 1943 r. w sprawie zarządzania interesami branżowymi, kontrolowanym pod względem ekonomicznym i finansowym przez rząd francuski.
(22)
W art. 95 ustawy programowej nr 2005-781 z dnia 13 lipca 2005 r. ustanawiającej kierunki polityki energetycznej ustanowiono zasadę przekształcenia IFP w EPIC. Przekształcenie stało się skuteczne od publikacji dekretu nr 2006-797 z dnia 6 lipca 2006 r. ustanawiającego status przedsiębiorstwa publicznego IFP w Dzienniku Urzędowym Republiki Francuskiej.
(23)
Jako EPIC przedsiębiorstwo publiczne IFP stało się z dniem zmiany statusu osobą prawną prawa publicznego (18).
(24)
Skutki prawne uznania za EPIC wyjaśniono szczegółowo w części 2 („Opis środka”) wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, jak również w części 3.2.1 („Konsekwencje prawne statusu EPIC IFP”) decyzji o wszczęciu postępowania, do których Komisja odsyła mutatis mutandis.
4 PRZYCZYNY WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO
(25)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja najpierw uznała, że środek budzi wątpliwości ze względu na fakt, że nieproporcjonalny system prawa powszechnego wprowadzony na rzecz EPIC w zakresie upadłości przypomina mechanizm nieograniczonej gwarancji ze strony państwa z wykorzystaniem zasobów publicznych:
-
postępowania upadłościowe i likwidacyjne nie mają zastosowania do EPIC jako podmiotów prawa publicznego, co wynika z ogólnej zasady niemożności dokonania zajęcia egzekucyjnego majątku podmiotów prawa publicznego, potwierdzanej we francuskim orzecznictwie od XIX w., w szczególności przez Cour de Cassation (19). W celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji Komisja odsyła do części 3.2.1.1 decyzji o wszczęciu postępowania, do motywów 38-40 (20);
-
ustawa z dnia 16 lipca 1980 r. i jej akty wykonawcze mają natomiast zastosowanie do EPIC. Wskazują one wyraźnie państwo jako właściwy organ odzyskiwania długów przedsiębiorstw publicznych, nadają mu znaczne uprawnienia, takie jak polecenie zapłaty z urzędu i stworzenie wystarczających zasobów, a także organizują zasadę ostatecznej odpowiedzialności państwa za długi osób prawnych prawa publicznego. W celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji Komisja odsyła do części 3.2.1.2 decyzji o wszczęciu postępowania, do motywów 41-45 (21);
-
w razie rozwiązania EPIC stosuje się na ogół zasadę przeniesienia długów na państwo lub inny podmiot publiczny (22), w taki sposób, że każdy wierzyciel EPIC ma pewność, że nigdy nie straci wierzytelności, którą posiada wobec przedsiębiorstwa publicznego. W celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji Komisja odsyła do części 3.2.1.3 decyzji o wszczęciu postępowania, do motywów 46-51 (23);
-
EPIC mogłyby dysponować uprzywilejowanym dostępem do zasobów Skarbu Państwa przeznaczonych na zaliczki. W celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji Komisja odsyła do części 3.2.1.4 decyzji o wszczęciu postępowania, do motywu 52 (24).
(26)
Ponadto jak wyjaśniono w motywach 65-74 decyzji o wszczęciu postępowania, do których Komisja odsyła w celu uzyskania bardziej szczegółowych informacji, wyjaśnienia przepisów ustawowych i wykonawczych zaproponowane przez władze francuskie nie wydały się wystarczające w celu rozwiania a priori przedmiotowych wątpliwości.
(27)
Komisja wskazała następnie, że nie można wykluczyć faktu, że z sytuacji tej wynika selektywna korzyść gospodarcza, głównie w związku z korzystniejszymi warunkami finansowania, nawet jeżeli przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego spółki zależne nie są przedmiotem procesu ratingu kredytowego zewnętrznej agencji ratingowej. Grupa IFP mogłaby również uzyskiwać korzyści w relacjach z klientami i dostawcami w zakresie, w jakim dostawcy sądzą, że korzystają z gwarancji państwowej w stosunku do ich wierzytelności. Nie można zatem było wykluczyć na etapie wstępnego badania, że w przypadku dostawy lub zakupu towarów lub usług wiążących się z wierzytelnością, zainteresowani dostawcy lub klienci przyznają przedsiębiorstwu publicznemu IFP lepsze warunki niż warunki, które przyznaliby przedsiębiorstwu niekorzystającemu z gwarancji państwowej.
(28)
Ponadto, na podstawie informacji dostępnych w wyniku wstępnej oceny, Komisja uznała, że nieograniczony charakter gwarancji, w szczególności w kwestii jej długości, wysokości i zakresu, bardzo utrudniał obliczanie rynkowej wysokości składki, którą przedsiębiorstwo publiczne IFP powinno zapłacić państwu, aby uzyskać taką ochronę.
(29)
Komisja wskazała wreszcie, że ma wątpliwości co do zgodności pomocy państwa z rynkiem wewnętrznym, ponieważ na pierwszy rzut oka nie wydaje się, aby przeznaczano ją na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych lub niektórych regionów gospodarczych.
5 UWAGI I PROPOZYCJE WŁADZ FRANCUSKICH
5.1 POCZĄTKOWE UWAGI WŁADZ FRANCUSKICH
(30)
W następstwie wspomnianej wyżej decyzji o wszczęciu postępowania władze francuskie przedstawiły Komisji swoje uwagi i propozycje pismem z dnia 14 października 2008 r. Wspomniane pismo uzupełnia uwagi i propozycje przedstawione w poprzednich pismach władz francuskich (25), podsumowane w decyzji o wszczęciu postępowania.
(31)
W uwagach z dnia 14 października 2008 r. władze francuskie przypomniały na wstępie, że postępowanie wobec grupy IFP wszczęto równolegle ze wspomnianą wyżej sprawą pocztową, a zatem wskazały, że powtarzają mutatis mutandis te same argumenty, które rozwinęły w trakcie rozpatrywania tej sprawy (26). Pomimo tych podobieństw władze francuskie przypomniały jednak specyfikę przedsiębiorstwa publicznego IFP: chodzi o organizację badawczą, której powierzono trzy zadania leżące w interesie ogólnym (badania, kształcenie i dokumentację), której działalność nie jest, w znacznej większości, działalnością gospodarczą, co ma uzasadniać finansowanie publiczne, które mu przyznano. Ponadto wyjaśniły powody zmiany jego statusu na EPIC: uzyskanie spójności pomiędzy charakterem działań i sposobem finansowania IFP z jednej strony, a jego statusem prawnym z drugiej strony ma uzasadniać zmianę statusu, aby zbliżyć IFP do sfery publicznej, przy rezygnacji z formy przedsiębiorstwa branżowego prawa prywatnego.
(32)
Władze francuskie zakwestionowały istnienie pomocy państwa w związku z faktem, że według nich nie spełniono dwóch warunków określonych w art. 107 ust. 1 TFUE, ponieważ przedmiotowy mechanizm nie wiązał się z jakimkolwiek przekazaniem zasobów państwowych (5.1.1) ani nie przyznawał żadnej korzyści przedsiębiorstwu publicznemu IFP (5.1.2).
5.1.1 BRAK GWARANCJI, KTÓRĄ MOŻNA PRZYPISAĆ PAŃSTWU I KTÓRA WIĄŻE SIĘ Z PRZEKAZANIEM ZASOBÓW PAŃSTWOWYCH
(33)
Według władz francuskich z jednej strony przedsiębiorstwa publiczne nie korzystają z automatycznej gwarancji w związku ze swoim statusem (A), z drugiej strony rozumowanie Komisji zawarte w decyzji o wszczęciu postępowania jest błędne (B).
A. Brak nieograniczonej gwarancji ze strony państwa
(34)
Jak wyjaśniono w motywach 41-45 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie przedstawiają pięć środków na poparcie swojej argumentacji.
(35)
Po pierwsze, żaden akt prawny ani decyzja nie wprowadza reguły, zgodnie z którą państwo miałoby gwarantować co do zasady bezterminowo długi EPIC.
(36)
Po drugie, Rada Stanu wypowiedziała się w swoim orzecznictwie w kwestii braku gwarancji, w szczególności w wyroku dotyczącym Société de l’hôtel d’Albe (27), jak również w obydwu decyzjach wydanych w sprawie Campoloro (28).
(37)
Po trzecie, ustawa organiczna z dnia 1 sierpnia 2001 r. dotycząca ustaw budżetowych (LOLF) przewiduje, że gwarancję można utworzyć jedynie przepisem ustaw budżetowych (29), co Rada Stanu wyraźnie potwierdziła w sprawozdaniu rocznym za 2006 r. (30). W związku z tym, według eksperta władz francuskich we wspomnianej wyżej sprawie pocztowej (31), od pełnego wejścia w życie LOLF dnia 1 stycznia 2005 r. nie można było zgodnie z prawem udzielić żadnej nieujawnionej gwarancji. Długi zaciągnięte od dnia 1 stycznia 2005 r. nie są objęte nieujawnioną gwarancją. Jeżeli chodzi o długi zaciągnięte przed dniem 1 stycznia 2005 r. ekspert uważa, że wobec braku spornej decyzji nie można określić, czy możliwe jest odrzucenie bezskuteczności nieujawnionych gwarancji udzielonych do dnia 1 stycznia 2005 r., na których przyznanie nie zezwala wyraźnie ustawa budżetowa, w oparciu o konieczność przestrzegania chronionych konstytucyjnie praw wierzycieli.
(38)
Po czwarte, Francja uważa, że gdyby EPIC korzystały z gwarancji państwowej, zmiana ich statusu wymagałaby wprowadzenia środków ochrony praw wierzycieli. W związku z faktem, że takiego mechanizmu nigdy jednak nie wprowadzono (32), władze francuskie wnioskują z tego, że a contrario EPIC nie korzystają z żadnej gwarancji państwowej.
(39)
Po piąte, władze francuskie przytaczają artykuł (33) p. Labetoulle’a, byłego przewodniczącego wydziału spraw spornych Rady Stanu, według którego „w prawie nie występuje automatyczność w przyznawaniu, korzystaniu i zakresie przedmiotowej gwarancji [gwarancji państwowej, która miałaby na mocy prawa zastosowanie do publicznych przedsiębiorstw państwowych]”.
B. Błędne rozumowanie Komisji (34)
(40)
Władze francuskie uważają, że, jeżeli chodzi o EPIC, zwrot wierzytelności indywidualnych nie jest zagwarantowany (a), podobnie jak utrzymanie istnienia przedsiębiorstwa publicznego lub jego zobowiązań (b).
a) Brak gwarancji zwrotu wierzytelności indywidualnych
(41)
Jak wyjaśniono w motywach 46-49 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie uważają, że ustawa z dnia 16 lipca 1980 r. nie może stanowić podstawy gwarancji: na podstawie prac przygotowawczych do ustawy, interpretacji orzecznictwa w sprawie Campoloro z dnia 10 listopada 1999 r. (35) i 18 listopada 2005 r. (36) oraz komentarze prawne (37), Francja wskazuje, że według niej ustawa z dnia 16 lipca 1980 r. nie przewiduje obowiązku wykorzystania przez państwo własnych środków: wyrażenie „stanowi odpowiedź na to zapotrzebowanie” zawarte w art. 1 udziela tylko państwu uprawnienie do „przejęcia zobowiązań” organu wykonawczego osoby, której zobowiązania przejmuje, przy czym „zasadą jest, że przejmujący zobowiązania dysponuje takimi samymi kompetencjami co podmiot, którego zobowiązania są przejmowane”. W ramach takiego przejęcia zobowiązań państwo mogłoby zatem jedynie wykonywać uprawnienia leżące w kompetencji tego organu wykonawczego, które nie obejmują możliwości dysponowania budżetem państwa, natomiast przyznanie specjalnej dotacji znajduje się „poza wykonywaniem uprawnienia do przejęcia zobowiązań”.
(42)
Ponadto, jak wskazano w motywach 50-53 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie twierdzą, że nie można powołać się na odpowiedzialność państwa na zasadzie ryzyka umotywowaną jedynie niedoborem aktywów. Według władz francuskich każda gwarancja oznacza dla gwaranta przyjęcie na siebie zobowiązań podmiotu, za którego poręczył. W sytuacji przyjęcia na siebie winy, a w przypadku odpowiedzialności na zasadzie ryzyka - konsekwencji właściwego działania, nie można mówić o gwarancji. Według Francji w żadnym przypadku nie można uznać odpowiedzialności po stronie państwa jedynie ze względu na fakt, że prefekt lub organ nadzorczy nie mógł podjąć żadnego działania umożliwiającego spłatę wierzytelności z uwagi na sytuację finansową i majątkową przedsiębiorstwa publicznego. Należy odsunąć przewinienie, ponieważ powstrzymanie się prefekta lub organu nadzorczego nie może być samo w sobie zawinione. Władze francuskie uznają jednak, że przedstawiciel państwa stosujący procedurę ustanowioną ustawą z dnia 16 lipca 1980 r. winien kierować się wymogiem utrzymania ciągłości świadczenia usług publicznych, ale uważają, że nawet gdyby sąd nakazał wypłacenie wierzycielowi rekompensaty, taka rekompensata spowodowałaby objęcie wierzyciela prawem powszechnym, ponieważ w ostatnim przypadku przedmiotowe dobro zostałoby zbyte, a ogół wierzycieli otrzymałby odpowiednią kwotę. Wierzyciel nie uzyskałby z tego tytułu żadnej korzyści.
b) Brak gwarancji utrzymania istnienia przedsiębiorstwa publicznego IFP lub jego zobowiązań
(43)
Jak sprecyzowano w motywach 54-56 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie uważają, że brak zastosowania do osób prawnych prawa powszechnego dotyczącego postępowania naprawczego lub likwidacyjnego nie wyklucza możliwości upadłości EPIC lub postawienia go w stan upadłości. Kwestionują analizę Komisji opartą na obwieszczeniu w sprawie pomocy państwowej w formie gwarancji (38) (zwanym dalej „obwieszczeniem w sprawie gwarancji”) i uważają, że w przedmiotowym przypadku Komisja nie wykazała jednak istnienia „bardziej korzystnych warunków finansowania”, które wynikają z wykluczenia ryzyka upadłości i nie ustaliła jednak niemożności upadłości przedsiębiorstwa publicznego IFP ani wszczęcia postępowania upadłościowego w zakresie, w jakim ustawa z 1985 r. jest jedynie ustawą proceduralną i w jakim okoliczność, że zakres jej stosowania nie obejmuje EPIC nie oznacza niemożności zastosowania wobec niego postępowania naprawczego, likwidacyjnego lub „upadłościowego”ad hoc.
(44)
Ponadto, jak wyjaśniono w motywach 57-67 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie twierdzą, że zastosowanie „procedury” ustanowionej ustawą z dnia 16 lipca 1980 r. zamiast procedury zbiorowej prawa powszechnego nie przyznaje wierzycielowi korzyści. Kwestionują konieczność przestrzegania kryteriów jawności (39) i równoważności (40), ustanowionych przez Komisję w motywie 81 decyzji o wszczęciu postępowania w celu dokonania oceny, czy stosowanie szczególnej procedury w przypadku niewypłacalności przyznaje korzyść podmiotowi, który jej podlega w porównaniu z przedsiębiorstwami podlegającymi prawu handlowemu (41), ale wybierają te same kryteria w celu dokonania analizy postępowania ustanowionego na mocy ustawy z dnia 16 lipca 1980 r. Uznają, że jeżeli chodzi o kryterium jawności agencje ratingowe poprawnie wskazują na procedurę ustanowioną ustawą z dnia 16 lipca 1980 r. jako mającą zastosowanie w przypadku niewypłacalności EPIC, natomiast w odniesieniu do kryterium równoważności rozróżniają przypadek, w którym ma zastosowanie wymóg utrzymania ciągłości świadczenia usług publicznych od przypadku, w którym omawiany wymóg nie ma zastosowania, zauważając jednocześnie, że sytuacja finansowa przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych czyni nieprawdopodobną sytuację niedoboru aktywów grupy IFP, której środki i inwestycje (150,3 mln EUR) równały się na koniec 2007 r. około pięciokrotności kwoty pożyczek i zobowiązań finansowych (25,2 mln EUR):
a)
zakładając, że nie ma zastosowania żaden wymóg związany ze świadczeniem usług publicznych, w przypadku niedoboru aktywów przedsiębiorstwa publicznego, zastosowanie procedury ustanowionej ustawą z dnia 16 lipca 1980 r. nie stawiałoby wierzycieli w korzystniejszej sytuacji niż w przypadku zastosowania procedury prawa powszechnego: odzyskaliby tę samą kwotę co wierzyciele podmiotu podlegającego prawu handlowemu, mianowicie kwotę pochodzącą ze spieniężenia aktywów i nie będą mieli żadnego środka prawnego po zakończeniu procedury (42), ponieważ nie można, według Francji, uznać odpowiedzialności państwa na samej podstawie niedoboru aktywów. Różne są tylko dwa aspekty:
-
brak wspólnego ujęcia wierzycieli: w przeciwieństwie do procedury prawa prywatnego, w której wierzytelności ujmuje się wspólnie, a wierzycieli zaspakaja w kolejności malejących przywilejów i proporcjonalnie do dostępnych kwot, procedura ustanowiona ustawą a dnia 16 lipca 1980 r. różni się tym, że jedynie działanie wierzyciela pozwala mu zachować prawa. Logika ustawy z dnia 16 lipca 1980 r. opiera się na kolejności zgłoszeń;
-
przedstawiciel państwa, pod kontrolą sądu administracyjnego (kontrola przewinienia ciężkiego ustanowiona przez Radę Stanu w wyżej wymienionym wyroku w sprawie Campoloro), przyjmuje funkcję równoważną z funkcją likwidatora i syndyka masy upadłościowej.
b)
w przypadku konieczności utrzymania ciągłości świadczenia usług publicznych władze francuskie przyznają, że przedstawiciel państwa wykonujący uprawnienia nadane mu ustawą z dnia 16 lipca 1980 r. może podjąć decyzję o niezbywaniu niektórych aktywów koniecznych do świadczenia usług publicznych. Niezbywalność niektórych składników majątku przekładałaby się, gdyby nie odszkodowania państwa, na mniejsze spieniężanie aktywów i na związane z nim zmniejszenie kwot, które wierzyciele mogą odzyskać. Według władz francuskich procedura ta nie daje wierzycielom przedsiębiorstwa publicznego IFP większych praw od praw, które mieliby przy zastosowaniu prawa handlowego. Władze francuskie przyznają jednak, że w takim przypadku można powoływać się na odpowiedzialność państwa na zasadzie ryzyka: przekładałaby się na zaspokojenie wierzycieli do wysokości szkody, jaką ponieśli (co najwyżej do wysokości wartości rynkowej aktywów zachowanych przez państwo w celu utrzymania ciągłości świadczenia usług publicznych). Wierzyciele znaleźliby się potencjalnie w takiej samej sytuacji, jak sytuacja, która wynikałaby z zastosowania prawa powszechnego. Władze francuskie stwierdzają, że procedura ustanowiona ustawą z dnia 16 lipca 1980 r. nie przyznaje żadnej korzyści w porównaniu z procedurą prawa powszechnego i że poddanie przedsiębiorstwa publicznego IFP bezpośrednio tej procedurze nie jest uzasadnione.
(45)
Jak wyjaśniono w motywie 68 decyzji C 56/2007, do którego Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie podkreślają, że akty prawne wspomniane przez Komisję w decyzji o wszczęciu postępowania, w szczególności w motywie 82, mianowicie ujednolicenie nr 02-060-M95 z dnia 18 lipca 2002 r. dotyczące przepisów finansowych i księgowych odnośnie do krajowych przedsiębiorstw publicznych o charakterze przemysłowo-handlowym i przewodnik po finansowej organizacji tworzenia, przekształcania i likwidacji krajowych przedsiębiorstw publicznych oraz ugrupowań interesu publicznego z dnia 14 listopada 2006 r., nie mają zastosowania ani odniesienia do przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(46)
Jeżeli chodzi o dokapitalizowanie spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP, władze francuskie uznają przede wszystkim, że kwestii poruszonej w motywie 80 decyzji o wszczęciu postępowania nie należy poddawać ocenie w celu wykazania istnienia ewentualnej gwarancji państwa, ale raczej w celu zmierzenia potencjalnych skutków takiej gwarancji, dzięki którym w odpowiednim przypadku przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego spółki zależne znalazłyby się w preferencyjnej sytuacji z uwagi na wygodniejsze warunki dokapitalizowania. Uważają ponadto, że argumentacja Komisji opiera się na dwóch błędnych koncepcjach:
-
z jednej strony Komisja popełnia błąd w rozumowaniu, jeżeli chodzi o ewentualne wsparcie, jakie przedsiębiorstwo publiczne IFP mogłoby udzielić swoim spółkom zależnym za pośrednictwem przeniesienia wewnątrz grupy, ponieważ prawo spółek ściśle określa warunki, w których spółka dominująca grupy, choćby osoba prawna prawa publicznego, może wspierać jedną ze swoich spółek zależnych w trudnej sytuacji (43), nie będąc w żadnym stopniu związaną z pojęciem przedsiębiorstwa w rozumieniu prawa konkurencji;
-
z drugiej strony władze francuskie kwestionują fakt, że status EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP, i gwarancja państwa, z jaką taki status wiąże się w odpowiednim przypadku, pozwala mu dokapitalizować jego spółki zależne łatwiej niż spółki dominujące grupy mające status prawny prawa prywatnego. Według władz francuskich fakt, że spółka odpowiada tymczasowo za straty jednej ze swoich spółek zależnych wiąże się z normalnym funkcjonowaniem grupy spółek, jak uznał już sąd Unii Europejskiej (44), a interwencja inwestora publicznego, który działałby zgodnie z tymi samymi zasadami postępowania co inwestor prywatny, nie zawierałaby elementów pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE (45). Dotyczyłoby to w szczególności przedsiębiorstwa publicznego IFP, które dysponowałoby możliwością (a nie obowiązkiem) prawną dokapitalizowania spółki zależnej w trudniej sytuacji zgodnie z tymi samymi kryteriami oceny co każdy przezorny inwestor. Władze francuskie kwestionują wreszcie fakt, że EPIC dysponują pewną możliwością „bezpośredniego dostępu” do „rachunków Skarbu Państwa”. Wyjaśniają, że instrument budżetowy „rachunek pomocy finansowej”, określony w art. 24 LOLF, przewiduje stworzenie rachunków kredytów ograniczających (ograniczonych przez ustawę budżetową), które pozwalają państwu, zgodnie z jego życzeniem i możliwością (w szczególności pod kątem prawa Unii Europejskiej), przyznawać zaliczki różnym podmiotom. Według władz francuskich EPIC nie mają „bezpośredniego dostępu” do wspomnianych rachunków.
5.1.2 BRAK JAKIEJKOLWIEK KORZYŚCI NA POZIOMIE PRZEDSIĘBIORSTWA PUBLICZNEGO IFP I JEGO SPÓŁEK ZALEŻNYCH
(47)
Władze francuskie uważają przede wszystkim, że wspomniane wyżej obwieszczenie w sprawie gwarancji nie pozwala stwierdzić istnienia korzyści w przedmiotowym przypadku, że rozszerzenie na spółki zależne przedsiębiorstwa publicznego IFP, będące spółkami akcyjnymi prawa powszechnego, ewentualnych korzyści, z których miałoby korzystać IFP z powodu statusu EPIC, jest sprzeczne z praktyką decyzyjną Komisji i że w przedmiotowym przypadku nie dowiedziono rzeczywistej korzyści gospodarczej na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP i dla jego spółek zależnych.
(48)
Władze francuskie uważają, że Komisja dokonuje błędnej interpretacji pkt 1.2 wspomnianego wyżej obwieszczenia w sprawie gwarancji, który przewiduje, że „[Komisja] za pomoc w formie gwarancji uznaje również korzystniejsze warunki finansowania uzyskane przez przedsiębiorstwa, których forma prawna wyklucza upadłość lub inne procedury niewypłacalności, lub umożliwia bezpośrednie gwarancje lub pokrycie strat przez państwo”.
-
po pierwsze władze francuskie kwestionują fakt, że przedsiębiorstwo publiczne IFP posiada jako EPIC status prawny wykluczający wszelkie postępowanie likwidacyjne i upadłościowe; w każdym razie Komisja tego nie wykazała, a jedynie przedstawiła dowód, że dany status nie pozwala na zastosowanie szczególnego postępowania (w przedmiotowym przypadku postępowanie ustanowione na mocy ustawy z dnia 25 stycznia 1985 r.);
-
po drugie, władze francuskie negują automatyczność związku pomiędzy prawną i statusową niemożliwością bycia przedmiotem postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego i zyskiem z korzystniejszych warunków finansowania na rynkach; stosując pkt 1.2 wspomnianego wyżej obwieszczenia w sprawie gwarancji, Komisja musi najpierw wykazać istnienie korzystniejszych warunków kredytowych, aby stwierdzić, że przedsiębiorstwo, którego status prawny wyklucza możliwość przeprowadzenia postępowania likwidacyjnego lub upadłościowego, korzysta z pomocy w postaci gwarancji.
(49)
Ponadto w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zignorowała swoją praktykę decyzyjną podczas badania ewentualnych korzyści wynikających na poziomie spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP z istnienia nieograniczonej gwarancji dla EPIC. Komisja przyjęła rozumowanie sprzeczne z rozumowaniem przyjętym podczas tworzenia spółki La Banque Postale (46): chociaż była ona, tak jak spółki zależne przedsiębiorstwa publicznego IFP, spółką akcyjną będącą w 100 % w posiadaniu podmiotu podobnego do EPIC, Komisja uznała (niezależnie od zobowiązań podpisanych przez Francję w tej sprawie), że status prawny spółki akcyjnej prawa powszechnego pozwala, sam z siebie, wykluczyć istnienie wszelkiej nieograniczonej gwarancji na poziomie spółki zależnej. To samo rozumowanie powinno doprowadzić, według władz francuskich, do uznania, że spółki zależne przedsiębiorstwa publicznego IFP, mające również status spółki akcyjnej prawa powszechnego, nie korzystają również z nieograniczonej gwarancji uzyskanej ewentualnie z tytułu statusu EPIC.
(50)
Komisja nie wykazała wreszcie istnienia rzeczywistej korzyści gospodarczej na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych, zadowalając się wspomnieniem w decyzji o wszczęciu postępowania o warunkach finansowania „uznawanych” za korzystniejsze bez przytoczenia skutecznego dowodu. Orzecznictwo Unii Europejskiej wymagałoby, aby w przedmiotowym przypadku Komisja wykazała, że status EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP pozwolił mu rzeczywiście otrzymać korzystniejsze warunki finansowania (47). Władze francuskie przekazały jednak pewne informacje podczas postępowania oświadczające, że status EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP nie stanowił, ani nie mógł stanowić, żadnej korzyści finansowej dla przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych, ponieważ przekształcenie przedsiębiorstwa publicznego IFP odbyło się zgodnie z ogólną zasadą utrzymania ciągłości, w szczególności na poziomie jego działalności, organizacji, systemu księgowego i finansowego (środki i zasady księgowe i finansowe) oraz systemu podatkowego.
(51)
Władze francuskie uważają, że poprzedzające informacje wykazują, że:
-
sytuacja finansowa przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych jest dobra, co czyni bezprzedmiotowym kwestię ewentualnej upadłości, a zatem ostatecznie interwencji państwa;
-
krótkoterminowe warunki finansowania przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych różnią się w przypadku każdego z podmiotów i wynikają z poszczególnych negocjacji odbywających się intuitu personae z ich odpowiednimi bankami.
-
relacje przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych z ich dostawcami i klientami nie stanowią również podstawy preferencyjnych warunków wynikających głównie z oczekiwania przez wspomnianych dostawców i klientów gwarancji państwa na ich rzecz.
(52)
Władze francuskie stwierdzają, że:
-
analiza przedstawiona przez Komisję w decyzji o wszczęciu postępowania może zostać zakwestionowana: przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego spółki zależne nie korzystają z żadnej gwarancji państwa;
-
Komisja nie wykazała istnienia korzyści dla przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych wynikającej ze statusu EPIC IFP;
-
w związku z tym Komisja nie wykazała istnienia pomocy państwa na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych.
5.2 PROPOZYCJE WŁADZ FRANCUSKICH
(53)
Jednak w celu wyeliminowania wszelkich wątpliwości Komisji władze francuskie wyraziły gotowość, w przypadku zgody Komisji na zamknięcie postępowania decyzją stwierdzającą brak pomocy państwa, zgodnie z art. 7 ust. 2 rozporządzenia proceduralnego, do wprowadzenia następujących środków:
-
wyjaśnienie dekretu wykonawczego do ustawy z dnia 16 lipca 1980 r.;
-
umieszczenie wzmianki precyzującej brak gwarancji w umowach przedsiębiorstwa publicznego IFP wiążących się z wierzytelnością;
-
umieszczenie wzmianki precyzującej brak gwarancji w umowach dotyczących finansowania spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP.
5.2.1 WYJAŚNIENIE DEKRETU WYKONAWCZEGO DO USTAWY Z DNIA 16 LIPCA 1980 r.
(54)
Jak wyjaśniono w motywach 94-96 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie proponują wyjaśnić interpretację ustawy z dnia 16 lipca 1980 r., zmieniając akapit czwarty art. 3-1 dekretu wykonawczego (48). Proponowana modyfikacja zmierza, według nich, do uniknięcia wszelkich wątpliwości odnośnie do zakresu wyrażenia „stanowi odpowiedź na to zapotrzebowanie”, przy określaniu uprawnień nadzorczych powierzonych prefektowi lub organowi nadzorczemu, którzy muszą uwalniać środki z budżetu organu samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa (49). Według władz francuskich omawiana propozycja wyklucza, przy wykonywaniu uprawnień nadzorczych, możliwość podwyższenia przez przedstawiciela państwa środków organu samorządu terytorialnego lub danego przedsiębiorstwa przez subwencję państwa lub zasilenie ze środków publicznych.
5.2.2 UMIESZCZENIE WZMIANKI PRECYZUJĄCEJ BRAK GWARANCJI W UMOWACH PRZEDSIĘBIORSTWA PUBLICZNEGO IFP WIĄŻĄCYCH SIĘ Z WIERZYTELNOŚCIĄ
(55)
Jak wyjaśniono w motywach 97-100 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie kwestionują propozycję Komisji (50), zgodnie z którą odpowiedzialność państwa można uznać na podstawie samej niewypłacalności przedsiębiorstwa publicznego IFP. Składają jednak propozycję opartą na wyłączeniu podjętego ryzyka (por. wyroki Rady Stanu w sprawach Sille (51) i Meunier (52)), sugerując, podobnie do propozycji w sprawie pocztowej, oficjalne potwierdzenie wierzycielom przedsiębiorstwa publicznego IFP, że ich wierzytelność nie jest gwarantowana przez państwo i że w przypadku niewypłacalności państwo nie będzie miało obowiązku przejęcia zobowiązań finansowych przedsiębiorstwa w celu spłaty wierzytelności. Ewentualne zainteresowane strony, narażając się świadomie i przy pełnej znajomości okoliczności sprawy, nie będą zatem uprawnione do uzyskania odszkodowania. Władze francuskie zobowiązują się zatem, wspólnie z przedsiębiorstwem publicznym IFP, w przypadku każdej operacji, do umieszczania w umowie dotyczącej finansowania następującego zapisu:
„Emisja/program/pożyczka nie podlega żadnemu rodzajowi gwarancji, czy to bezpośredniej, czy pośredniej, ze strony państwa. W razie niewypłacalności IFP, państwo nie będzie zobowiązane do przejęcia jego zobowiązań finansowych w celu spłacenia wierzytelności.”.
(56)
Jak wyjaśniono w motywie 101 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do której Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie przyjęły również do wiadomości wątpliwości wyrażone przez Komisję w motywie 71 decyzji o wszczęciu postępowania, w której wskazano z jednej strony, że wyłączenie podjętego ryzyka jest zasadą ustaloną w orzecznictwie, która może ulec zmianie, z drugiej strony że zasada ta opierała się na aktach prawa wtórnego, które można unieważnić w przypadku konfliktu, wreszcie że propozycja władz francuskich nie obejmuje wszystkich przypadków, ponieważ wierzytelności mogą być nie tylko finansowe, ale również handlowe lub o innym charakterze.
(57)
Jak wyjaśniono w motywach 102-104 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których Komisja odsyła mutatis mutandis, po przypomnieniu swojego zasadniczego sprzeciwu wobec stanowiska Komisji dotyczącego uznania odpowiedzialności państwa na zasadzie ryzyka wyłącznie na podstawie niedoboru aktywów przedsiębiorstwa publicznego IFP, władze francuskie wniosły informacje uzupełniające w celu rozstrzygnięcia tych wątpliwości:
a)
Władze francuskie uważają, że pierwszy zarzut Komisji sprowadza się do uznania, że nawet jeżeli prawo krajowe państwa członkowskiego nie przewiduje przepisu w tym względzie, samo ryzyko zmiany linii orzecznictwa, czyli zmiany prawa krajowego, wystarczyłoby do uzasadnienia pomocy państwa. Komisja nie może opierać potencjalnego środka pomocy na ewentualnej zmianie prawa, co w niniejszym przypadku jest więcej niż nieprawdopodobne, ponieważ wyłączenie podjętego ryzyka stanowi ogólną zasadę prawa publicznego potwierdzaną często w orzecznictwie, która nigdy nie spotkała się ze sprzeciwem i była szeroko komentowana.
b)
Jeżeli chodzi o drugi zarzut, władze francuskie przyznają, że ustawa i rozporządzenie przeważają nad umową i że sporną klauzulę można zawsze usunąć. Uważają jednak, że dany zarzut nie wynika z żadnego aktu prawnego wyższego rzędu, nic go nie uzasadnia, nie ma on zatem mocy;
c)
Wreszcie, jeżeli chodzi o trzeci zarzut, władze francuskie uważają, że opiera się on na prostym ewentualnym domniemaniu wiary lub oczekiwania przez dostawców gwarancji państwa wobec ich wierzytelności; samo domniemanie nie świadczy o istnieniu korzyści, należy poprzeć je informacją pokazującą, że przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego spółki zależne rzeczywiście korzystały z takiej korzyści gospodarczej.
(58)
Jak jednak wyjaśniono w motywie 106 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do którego Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie wskazują swoją gotowość do rozszerzenia swojej propozycji wpisania braku gwarancji na wszystkie umowy wiążące się z wierzytelnością, aby wykluczyć wszelkie ryzyko uznania odpowiedzialności państwa na zasadzie ryzyka w oparciu o samą niewypłacalność przedsiębiorstwa publicznego IFP.
5.2.3 UMIESZCZENIE WZMIANKI PRECYZUJĄCEJ BRAK GWARANCJI W UMOWACH DOTYCZĄCYCH FINANSOWANIA SPÓŁEK ZALEŻNYCH AXENS, BEICIP-FRANLAB, PROSERNAT PRZEDSIĘBIORSTWA PUBLICZNEGO IFP
(59)
Ponadto w celu uzupełnienia zaproponowanego mechanizmu władze francuskie składają Komisji dodatkową propozycję podobną do propozycji złożonej podczas tworzenia La Banque Postale, polegającą na zobowiązaniu się, jeżeli chodzi o warunki pożyczek spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP (Axens, Beicip-Franlab, Prosernat) na rynkach, do wzmianki, w formie pisemnej, w umowie dotyczącej finansowania (w przypadku każdego instrumentu objętego umową) przy każdej operacji, że „zgodnie z prawem francuskim (w szczególności z koniecznością wyraźnego upoważnienia ustawowego w przypadku każdej gwarancji), niniejsza operacja finansowania nie będzie wiązała się z żadną gwarancją o jakimkolwiek charakterze, bezpośrednią czy pośrednią ze strony państwa”.
(60)
Jak wyjaśniono w motywach 107-110 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których Komisja odsyła mutatis mutandis, władze francuskie uważają, że obydwa zaproponowane środki wyjaśniające (których szczegóły przypomniano w motywach 55 i 59) powinny pozwolić wyjaśnić wierzycielom przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych ich prawa, tak aby nie można było uważać, jak czyni Komisja w motywie 87 decyzji o wszczęciu postępowania, że Francja „odpowiada za oczekiwania wierzycieli przedsiębiorstwa publicznego IFP dotyczące istnienia gwarancji” i że utrzymuje dobrowolnie „niejasną sytuację prawną”, która „stanowi korzyść dla przedsiębiorstwa publicznego IFP i może wiązać się z wykorzystaniem zasobów państwowych”.
5.3 DODATKOWE UWAGI WŁADZ FRANCUSKICH
(61)
W pismach z dnia 16 lipca 2010 r. i 26 listopada 2010 r. władze francuskie przedstawiły dodatkowe informacje potwierdzające, ich zdaniem, brak pomocy państwa na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(62)
Na wstępie, przypominając sprawę France Télécom (53), władze francuskie podkreślają w piśmie z dnia 16 lipca 2010 r., że sąd Unii Europejskiej przypomniał Komisji obowiązek wykazania istnienia rzeczywistej korzyści w celu ustalenia istnienia pomocy państwa. Uważają, że w przedmiotowym przypadku nieograniczona gwarancja, która według Komisji wynika ze statusu przedsiębiorstwa publicznego IFP, nie przyznaje mu w rzeczywistości żadnej korzyści gospodarczej. W piśmie z dnia 26 listopada 2010 r. władze francuskie wyjaśniają, że według nich ciężar dowodu spoczywa na Komisji. Z tego tytułu przypominają wymogi ustanowione w orzecznictwie Unii Europejskiej dotyczącym dowodu i uzasadnienia, w szczególności w orzecznictwie Sądu w wyżej wymienionej sprawie France Telecom i Trybunału Sprawiedliwości w sprawach Krantz (54) i niedawno Deutsche Post AG (55). Władze francuskie uważają, że analiza przedstawiona przez Komisję w przedmiotowym przypadku opiera się „bardziej na hipotezach niż na analizie in concreto”.
(63)
Ponadto władze francuskie uważają, że Komisja uznaje, że przedsiębiorstwo publiczne IFP mogłoby uzyskać korzyść na trzech poziomach: (i) na poziomie relacji z instytucjami bankowymi i finansowymi, (ii) na poziomie relacji z dostawcami i (iii) na poziomie relacji z partnerami przemysłowymi, będącymi osobami trzecimi, którzy korzystają z usług badawczych.
(64)
Jeżeli chodzi o relacje przedsiębiorstwa publicznego IFP z instytucjami bankowymi i finansowymi, władze francuskie uważają, że przedsiębiorstwo publiczne IFP nie uzyskało do chwili obecnej żadnej korzyści gospodarczej w związku ze swoim statusem EPIC. Przedstawiają Komisji informacje poświadczające, że i) w długiej perspektywie terminowej przedsiębiorstwo publiczne IFP nie miało żadnego zadłużenia w latach 2005, 2006 i 2007 (56), a także w latach 2008 i 2009, że ii) w perspektywie średnioterminowej przedsiębiorstwo publiczne IFP negocjowało corocznie linie kredytowe z różnymi instytucjami bankowymi, ale otrzymywało stopy procentowe porównywalne z rynkowymi stopami procentowymi i nigdy nie wykorzystało wspomnianych linii kredytowych i wreszcie, że iii) w perspektywie krótkoterminowej zadłużenie przedsiębiorstwa publicznego IFP w rozpatrywanym okresie było prawie zerowe lub zerowe.
(65)
Jeżeli chodzi o relacje z dostawcami, władze francuskie uważają, że przedsiębiorstwo publiczne IFP, jako podmiot udzielający zamówienia, podlega obowiązkom dotyczącym jawności i ogłoszenia z zarządzenia nr 2005-649 z dnia 6 czerwca 2005 r. (57) i że nie może w związku z tym uzyskać żadnej korzyści. W piśmie z dnia 26 listopada 2010 r. władze francuskie powtarzają wspomnianą analizę i wyjaśniają, że poddanie zamówień przedsiębiorstwa publicznego IFP procedurze przetargu zgodnej z dyrektywą 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie koordynacji procedur udzielania zamówień publicznych na roboty budowlane, dostawy i usługi (58) stanowi, według nich, wystarczającą gwarancję uniknięcia zakłóceń konkurencji na rynku. Według Francji, poddanie dostawców procedurze przetargu, zgodnie z obowiązkami wynikającymi z prawa Unii Europejskiej, powoduje, że przedsiębiorstwa publicznego IFP nie można, przynajmniej wobec braku jakiegokolwiek konkretnego dowodu, oskarżyć o uzyskanie niedozwolonej korzyści. Podkreślają, że to właśnie w trosce o skuteczność zamówienia publicznego ułatwiono korzystanie z systemów zakupów elektronicznych, ponieważ motyw 13 dyrektywy 2004/18/WE wskazuje na przykład, że „taka technika zakupów umożliwia instytucji zamawiającej […] uzyskanie szczególnie szerokiego wachlarza ofert […], a poprzez to zapewnienie optymalnego wykorzystania środków publicznych dzięki szerokiej konkurencji”. Z tego tytułu wspominają sprawozdanie (59) Komisji, w którym stwierdzono pozytywny wpływ przepisów dotyczących zamówień publicznych na obniżkę cen, którą przedstawiono jako „korzyść społeczną” wynikającą z bardziej sprawiedliwej konkurencji pomiędzy oferentami. Przypisując zatem dane oszczędności statusowi EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP, Komisja nie byłaby w zgodnie z duchem dyrektywy, która w procedurach wyboru widzi podstawowy czynnik lepszej konkurencji prowadzącej do zmniejszenia kosztów zamówienia publicznego.
(66)
Wreszcie, jeżeli chodzi o relacje przedsiębiorstwa publicznego IFP ze swoimi klientami, Francja wyjaśnia, że działalność badawcza w ramach umowy obejmuje usługi świadczone przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na zamówienie klienta, osoby trzeciej lub spółki zależnej, w dziedzinie, która wchodzi w zakres zadań przedsiębiorstwa publicznego IFP, nie stanowi dla przedsiębiorstwa publicznego IFP interesu strategicznego na poziomie własności wyników, może wzbogacić wiedzę i zdolności przedsiębiorstwa publicznego w zakresie prowadzenia programów publicznych badań i rozwoju i nie należy do wyłącznego obszaru działalności spółek zależnych. Władze francuskie zauważają, że usługi badawcze, które dani klienci nabywają, wymagają korzystania ze specyficznego wyposażenia i specyficznej wiedzy fachowej.
(67)
W tym względzie Francja podnosi, że nawet gdyby przedsiębiorstwo publiczne IFP czerpało korzyść ze swojego statusu EPIC przy wykonywaniu swojej działalności gospodarczej, dana korzyść nie miałaby żadnego rzeczowego wpływu na rynek. W szczególności nie mogłaby zakłócać konkurencji ani wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi. W okresie od zmiany statusu przedsiębiorstwa publicznego IFP (która miała miejsce w lipcu 2006 r.), władze francuskie uznają jednak, że przedsiębiorstwo publiczne IFP mogłoby ewentualnie korzystać ze zmniejszenia opłat w związku z brakiem zawarcia gwarancji należytego wykonania, które na podstawie kwot, których zwykle żądają banki i zakłady ubezpieczeń za świadczenie tego typu usług, są jednak kwotami o niewielkiej wartości. W związku z powyższym władze francuskie stwierdzają, że taki skutek nie przybiera charakteru korzyści, co może poddać w wątpliwość samo istnienie pomocy państwa na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP.
6 UWAGI OSÓB TRZECICH I KOMENTARZE WŁADZ FRANCUSKICH
6.1 UWAGI SPÓŁKI UOP LIMITED
(68)
W piśmie z dnia 28 listopada 2008 r. spółka UOP Limited uzasadnia swoje zainteresowanie wystąpieniem w charakterze zainteresowanej osoby trzeciej w postępowaniu (60), a następnie formułuje kilka uwag ogólnych i wskazuje, że według niej podmiot, który nazywa „IFP/Agens” korzysta z pomocy państwa:
-
całość, jaką tworzy przedsiębiorstwo publiczne i jego spółka zależna Axens, „IFP/Axens”, jest niekwestionowanie postrzegana przez rynek jako podmiot publiczny (5.1.1);
-
nadanie „IFP/Axens” statusu EPIC pozwoliło i nadal pozwala na znaczne zakłócanie konkurencji na rynku technologii alternatywnych, na którym spółka działa, ponieważ przyznaje korzyści w relacjach z dostawcami, podmiotami wnoszącymi kapitał i klientami (5.1.2).
6.1.1 POSTRZEGANIE PODMIOTU „IFP/AXENS” PRZEZ RYNEK
(69)
Według spółki UOP Limited argument władz francuskich, zgodnie z którym Axens, tak samo jak pozostałe spółki zależne IFP, stanowią odrębne podmioty gospodarcze nie ma podstaw. Komisja słusznie podnosi, że (i) Axens jest w 100 % w posiadaniu przedsiębiorstwa publicznego IFP; (ii) wdrażanie przez Axens badań i rozwoju przedsiębiorstwa publicznego IFP odzwierciedla priorytety strategiczne państwa; (iii) osoby odpowiedzialne za przedsiębiorstwo publiczne IFP uczestniczą w zarządzaniu Axens; (iv) Axens korzysta z umowy na wyłączność z przedsiębiorstwem publicznym IFP, co ma zasadnicze znaczenie dla działalności gospodarczej spółki zależnej i (v) istnieje umowa w sprawie pierwszeństwa w korzystaniu z pracowników i ich udostępnianiu.
(70)
Poza informacjami zawartymi w poprzednim motywie, spółka UOP Limited dodaje, że obraz relacji łączącej IFP i Axens, podobnie jak jej postrzeganie przez rynek, stanowią również czynniki determinujące:
-
IFP i Axens występują na rynku jako jeden podmiot gospodarczy „IFP/Axens”. Na stronie internetowej Axens wspomniano w szczególności, że „od prawie pięćdziesięciu lat spółka opiera się na sukcesach w zakresie badań i rozwoju i przemysłu” (61). Co więcej, w reklamach Axens dotyczących jego technologii znajdują się odniesienia do przedsiębiorstwa publicznego IFP. Ponadto pracownicy Axens i przedsiębiorstwa publicznego IFP składają niekiedy wspólne wizyty posiadaczom ich licencji.
-
Prasa przemysłowa daje przykład postrzegania „IFP/Axens” przez rynek jako jednego podmiotu gospodarczego. Spółka UOP Limited dołączyła fragmenty wycinków prasowych odnoszących się do działalności „IFP/Axens” w dziedzinie licencji technologii alternatywnych lub wspominających, w inny sposób, o udzielaniu przez przedsiębiorstwo publiczne IFP omawianych licencji za pośrednictwem swojej spółki zależnej Axens. Ponadto spółka UOP Limited przedstawiła przykłady artykułów lub prezentacji, w których pracownicy Axens dawali do zrozumienia, że przedsiębiorstwo publiczne IFP postrzega Axens jako wykonujące „wszystkie odpowiednie działania z zakresu podziału przemysłowego i prokatalizy”.
6.1.2 KORZYŚCI PRZYZNANE POPRZEZ STATUS EPIC
(71)
Spółka UOP Limited wskazuje, że fakt postrzegania spółki Axens jednocześnie przez dostawców i klientów jako dysponującej nieograniczonymi środkami państwowymi na finansowanie działalności przyznaje jej znaczną korzyść na rynku. Nawet gdyby chodziło jedynie o postrzeganie przez rynek, waga tej informacji wzrasta w kontekście światowego kryzysu gospodarczego.
(72)
Jeżeli chodzi o klientów, gwarancje oferowane przez podmiot „IFP/Axens” mają szczególne znaczenie na rynku, na którym klienci uwzględniają długoterminowe względy gospodarcze przed dokonaniem wyboru danej technologii. Wychodząc od przykładu „kompleksów aromatycznych”, spółka UOP Limited wyjaśnia, że przed wprowadzeniem danych technologii, klienci muszą zgodzić się na bardzo znaczne inwestycje w projektowanie i budowę infrastruktury produkcyjnej, które wymagają wielu lat pracy. Sukces danych kompleksów przemysłowych wiąże się jednak z wydajnością zastosowanych technologii, w przypadku których klienci wymagają na ogół gwarancji sprzedawcy (62). W przypadku nieosiągnięcia wymaganego poziomu wydajności, bez wahania pociągną cesjonariusza do odpowiedzialności i będą wymagali spełniania ściśle określonych obowiązków w zakresie przywrócenia do stanu używalności. Długoterminowa wypłacalność cesjonariusza byłby ważnym elementem przy wyborze nabywców, nie tylko w zakresie przestrzegania zobowiązań umownych, ale również perspektyw oferowanych w zakresie badań i rozwoju, zabezpieczeń na przyszłą poprawę wydajności nabytego procesu. Podmiot „IFP/Axens”, postrzegany na rynku jako zależny od państwa, dysponuje zatem korzyścią w stosunku do swoich konkurentów, ponieważ nabywcy nie mają szczególnego powodu wątpić w jego przetrwanie w długiej perspektywie czasowej.
(73)
Jeżeli chodzi o dostawców, spółka UOP Limited uważa, że podmiot „IFP/Axens” mógłby uzyskać preferencyjne warunki w stosunku do swoich konkurentów; z tego tytułu odnosi się do umów podpisanych wspólnie przez IFP i Axens wspomnianych w decyzji o wszczęciu postępowania.
(74)
Jeżeli chodzi o rynki finansowe, spółka UOP Limited uważa, że podmiot IFP/Axens korzysta z preferencyjnych warunków i odsetek na rynkach kapitałowych, uwzględniając rolę gwaranta w ostatniej instancji, którą odgrywa państwo. Ponadto, w kontekście kryzysu finansowego, obecność państwa i bezpieczeństwo, które reprezentuje ona dla inwestorów, pozwala przyciągnąć kapitał prywatny w przypadku jego braku. Konkurencyjne przedsiębiorstwa nie mogłyby uzyskać dostępu do porównywalnego finansowania lub mogłyby je otrzymać jedynie na mniej interesujących gospodarczo warunkach. Według spółki UOP Limited, skutki kryzysu gospodarczego i finansowego wzmocniły jeszcze potencjalne zakłócenie konkurencji przez środek.
(75)
W piśmie z dnia 23 stycznia 2009 r. spółka UOP Limited odsyła do swoich poprzednich uwag, jak również do uwag przekazanych w ramach postępowania dotyczącego wspomnianej wyżej decyzji C 51/2005. Uważa, że dane informacje dostarczyły wystarczające informacje pokazujące znaczenie wypłacalności kontrahentów na wspomnianym rynku licencji na procesy. Powtarza argument, zgodnie z którym klienci podmiotu „IFP/Axens” zakładają, że wymiana handlowa odbywa się z organem państwowym, którego długoterminowa stabilność nie przedstawia żadnego ryzyka. Wreszcie spółka UOP Limited wnosi, by Komisja poddała analizie umowy pomiędzy spółką Axens i jej klientami, wskazując na swoje przekonanie, że nie zawierają one żadnej wzmianki mogącej ograniczać odpowiedzialność na poziomie Axens.
6.2 KOMENTARZE WŁADZ FRANCUSKICH DO UWAG SPÓŁKI UOP LIMITED
(76)
W piśmie z dnia 22 czerwca 2009 r. władze francuskie stwierdzają, że uwagi spółki UOP Limited„opierają się na błędnych, a nawet całkowicie fałszywych, twierdzeniach, a w każdym razie na żadnej informacji, która może wykazać istnienie pomocy państwa na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP lub spółki Axens”.
(77)
Zasadniczo władze francuskie negują wszelką rzeczowość postawionego zarzutu, według którego podmiot „IFP/Axens” postrzegany jest na rynku jako podmiot publiczny uzyskujący korzyści względem klientów, dostawców i rynków finansowych i odrzucają stwierdzenie, zgodnie z którym wspomniany podmiot „IFP/Axens” stanowi organ państwowy niemający żadnych obaw w zakresie długoterminowej stabilności.
(78)
Władze francuskie rozwijają dwa argumenty:
-
po pierwsze, podmiot „IFP/Axens” nie jest organem państwowym dysponującym nieograniczonymi środkami; ponadto nic nie dowodzi, że omawiany podmiot postrzegany jest jako taki na rynku (6.2.1).
-
po drugie, status EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP nie przyznaje spółce Axens żadnej korzyści na rynku (6.2.2).
6.2.1 „IFP/AXENS” NIE JEST ORGANEM PAŃSTWOWYM DYSPONUJĄCYM NIEOGRANICZONYMI ŚRODKAMI
(79)
Według władz francuskich, w przeciwieństwie do tego, co twierdzi spółka UOP Limited, dostawcy i klienci podmiotu „IFP/Axens” nie postrzegają tego przedsiębiorstwa jako „organu państwowego” dysponującego nieograniczonymi środkami.
(80)
Po pierwsze władze francuskie odsyłają do analizy prawnej, którą przekazały Komisji, jak również do poprzednich uwag, które miały, ich zdaniem, wykazać, że status EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP nie przyznaje gwarancji państwa żadnego rodzaju.
(81)
Po drugie władze francuskie zauważają, że spółka UOP Limited posługuje się „rzekomym przekonaniem o nieograniczonej gwarancji ze strony państwa na rzecz IFP/Axens”, która nie istnieje w prawie i która nie wystarczy sama, aby uzasadnić istnienie pomocy państwa.
(82)
Po trzecie, zakładając nawet, że przedsiębiorstwo publiczne IFP korzysta z gwarancji publicznej - co kwestionują władze francuskie - błędem byłoby uważać, że dana gwarancja obejmuje mechanicznie spółki zależne przedsiębiorstwa publicznego IFP z tego względu, że omawiane przedsiębiorstwo i jego spółki zależne tworzą grupę gospodarczą w rozumieniu prawa konkurencji. Według Francji wspomniana gwarancja nie obejmuje spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP, w szczególności Axens, jako podmiotów prawa prywatnego, podlegających prawu spółek, ponieważ zasada autonomii spółek zależnych sprzeciwia się w szczególności zaproponowanej przez spółkę UOP Limited teorii „automatycznego rozszerzenia” gwarancji w grupie. Pojęcia grupy, które może mieć sens w prawie konkurencji, w prawie spółek nie uznaje się, a przyznanie gwarancji w grupie podlegałoby rygorystycznym warunkom formalnym i materialnym. Miałoby to miejsce w szczególności w przypadku przedsiębiorstwa publicznego IFP, które wymaga pozwolenia zarządu zgodnie z art. 7 jego statusu. Ponadto władze francuskie uważają, że Komisja uwzględniła już ten punkt, ponieważ uznała, „że status prawny La Banque Postale (osoba prawna prawa prywatnego) wystarczył sam w sobie, aby wykluczyć istnienie wszelkiej nieograniczonej gwarancji na poziomie La Banque Postale (63)”.
6.2.2 AXENS NIE UZYSKUJE ŻADNEJ KORZYŚCI NA RYNKU Z POWODU STATUSU EPIC PRZEDSIĘBIORSTWA PUBLICZNEGO IFP
(83)
Władze francuskie uważają, że argument przedstawiony przez spółkę UOP Limited, zgodnie z którym rynek podziela przekonanie, że podmiot „IFP/Axens” jest organem państwowym posiadającym nieograniczone środki i uzyskującym korzyści zarówno wobec klientów, jak i dostawców i wierzycieli, nie opiera się „na żadnej poważnej informacji”, a poza tym „fakty unieważniają go w sposób niezaprzeczalny”.
(84)
Władze francuskie przedstawiły notatkę służbową dyrekcji do spraw prawnych i umów (AJA) Axens, zatytułowaną „Zasady bezpieczeństwa prawnego Axens” (64), która wyjaśnia stosunki utrzymywane przez przedsiębiorstwo publiczne IFP i Axens. Stosunkami tymi kieruje wyraźnie ogólna zasada, zgodnie z którą Axens nie prosi spółki dominującej o gwarancję niezależnie od przyczyny. Władze francuskie wyjaśniły, że jeżeli chodzi o wspomnianą zasadę braku gwarancji, żadne odstępstwo nie jest możliwe. Zasadę tę przypomniano ponadto w pełni w dokumencie, w następującym brzmieniu: „IFP nie gwarantuje działań ani zaniechań spółki Axens”. Władze francuskie wyjaśniły, że dana zasada ma zastosowanie do wszystkich umów lub projektów, które Axens może zawierać lub prowadzić z klientami, z dostawcami i na rynkach finansowych.
6.2.2.1 W kwestii stosunków Axens z klientami
(85)
Według Francji spółka UOP Limited podnosi bez żadnego uzasadnienia znaczenie gwarancji publicznej dla długoterminowej sytuacji finansowej Axens, w szczególności pod względem gwarancji umownych i obowiązków w zakresie konserwacji przewidywanych standardowo w umowach licencyjnych (65), podobnie jak powody, dla których jest „przekonana, że Komisja nie znajdzie żadnego postanowienia o ograniczeniu odpowiedzialności na poziomie Axens”.
(86)
Odnośnie danych punktów władze francuskie wyjaśniły, że zasada opisana w motywie 84 (zgodnie z którą spółka zależna nie zgłasza do spółki dominującej żadnego wniosku o udzielenie gwarancji) ma zastosowanie również do każdej gwarancji, którą spółka Axens mogłaby negocjować lub zawrzeć z klientem. Władze francuskie zilustrowały swój argument przykładem „kompleksów aromatycznych” wspomnianym w uwagach przez spółkę UOP Limited. Władze francuskie wyjaśniły, że w zasadzie Axens z wyboru ogranicza swoją odpowiedzialność do pewnego ułamka opłaty […] (*). Polityka ograniczania gwarancji, które stanowi jedną z zasad bezpieczeństwa prawnego Axens, różni się wyraźnie od zwyczajów innych przedsiębiorstw działających w tej dziedzinie, które mają w zwyczaju, według władz francuskich, przyznawać w niektórych przypadkach nieograniczone gwarancje.
(87)
Władze francuskie przypominają wreszcie, że obowiązki w zakresie konserwacji/reperacji mające zastosowanie w przypadku szkody nie uruchomiłyby środków finansowych przedsiębiorstwa publicznego IFP:
a)
w przypadku niewykonania zobowiązania przez Axens zdolność oferowana przez jej ubezpieczycieli w ramach odpowiedzialności cywilnej w ramach różnych systemów ubezpieczeń jej programu na świecie przewyższyłaby znacznie limity odpowiedzialności Axens określone w umowach z licencjobiorcami;
b)
zdolność natychmiastowego lub szybkiego uruchomienia środków Axens, w szczególności dzięki słabemu zadłużeniu, jest również bardzo istotna;
c)
porozumienia pomiędzy przedsiębiorstwem publicznym IFP i Axens ograniczają wyraźnie odpowiedzialność przedsiębiorstwa publicznego IFP w przypadku niewykonania zobowiązań przez jednego licencjobiorcy Axens do kwot ograniczonych z konieczności, ponieważ powiązanych z opłatą pobieraną przez przedsiębiorstwo publiczne IFP;
d)
ubezpieczyciel w zakresie odpowiedzialności cywilnej Axens rezygnuje wyraźnie z roszczeń wobec przedsiębiorstwa publicznego IFP niezależnie od przyczyny.
(88)
Władze francuskie stwierdzają, że twierdzenia spółki UOP Limited dotyczące istnienia rzekomych korzyści, które Axens otrzymuje na rynku licencji na procesy są niepotwierdzone w zakresie, w jakim Axens nie przestało prowadzić polityki ograniczania gwarancji w zakresie odpowiedzialności przyznanych swoim klientom.
(89)
W piśmie z dnia 8 września 2009 r. władze francuskie wyjaśniły, że ograniczenie odpowiedzialności wobec klientów przewidziano jednocześnie w ramowej umowie licencyjnej (66) i umowie na licencje na produkty (67) zawartych między przedsiębiorstwem publicznym IFP i Axens, które weszły w życie dnia 1 stycznia 2001 r. Te dwie umowy przewidują, że jeżeli Axens może udowodnić, że przyczyna niewykonania przez nią zobowiązania tkwi w usługach świadczonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, odpowiedzialność finansową IFP ogranicza się do procentu (68) sum faktycznie otrzymanych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP z tytułu opłaty pro rata od operacji sprzedaży, z którą wiąże się reklamacja (licencja na produkty) i jednostki będącej przedmiotem podlicencji lub operacji sprzedaży dokonanej w ramach podlicencji, z którą wiąże się reklamacja (ramowa umowa licencyjna). Inaczej mówiąc, odpowiedzialność przedsiębiorstwa publicznego IFP nie może nigdy przekraczać 100 % otrzymanych sum. Ponadto ramowa umowa licencyjna przewiduje, że Axens czerpie zyski z gwarancji finansowych udzielanych sublicencjobiorcom w zakresie możliwości technicznych procesów. Przedsiębiorstwa publicznego IFP nie uznaje się za odpowiedzialne za gwarancje techniczne udzielane przez Axens swoim klientom.
(90)
Ponadto należy wyjaśnić, że umowy na licencje pomiędzy Axens i jej klientami przewidują symetrycznie, że odpowiedzialność finansowa Axens ogranicza się na ogół do […] (*)% tantiem płaconych za każdą jednostkę będącą przedmiotem reklamacji. Odpowiedzialność przedsiębiorstwa publicznego IFP jest całkowicie niezależna od odpowiedzialności Axens, jeżeli, ze względów handlowych, gwarancja udzielona przez Axens jej klientowi okaże się wyższa od gwarancji udzielonej jej przez przedsiębiorstwo publiczne IFP. Ta sama zasada ma zastosowanie do każdej licencji, którą przedsiębiorstwo publiczne IFP przyzna osobom trzecim innym niż swoje spółki zależne.
(91)
Na koniec władze francuskie dodały, że przedsiębiorstwo publiczne IFP zgodnie ze swoją zasadą ogranicza odpowiedzialność wobec swoich klientów (spółek zależnych lub poza grupą), jeżeli świadczy usługi w ich imieniu (studia, badania na zamówienie, testy, itp.). Odpowiedzialność dopuszczana przez przedsiębiorstwo publiczne IFP polega wówczas na zobowiązaniu do naprawy zrealizowanych prac, podczas gdy na poziomie finansowym odpowiedzialność z zasady ogranicza się do […] (*) % faktycznie otrzymanego wynagrodzenia, przy limicie, który w zależności od przypadku może ewentualnie osiągnąć do […] (*) %. Jeżeli zatem klient uważa, że praca wykonana przez przedsiębiorstwo publiczne IFP jest wadliwa, nie może w żadnym wypadku zobowiązać IFP do nieskończonego przerabiania prac.
6.2.2.2 W kwestii stosunków pomiędzy Axens i jej dostawcami i w kwestii jej warunków finansowania na rynkach finansowych
(92)
Władze francuskie zaprzeczają wszelkiej rzeczowości stwierdzenia spółki UOP Limited, zgodnie z którym domniemane przekonanie o istnieniu nieograniczonych środków finansowych na rzecz Axens przyznaje mu preferencyjne warunki zarówno ze strony dostawców, jak i rynków finansowych. Według Francji spółka nie przedstawiła najmniejszego dowodu, popierającego dane twierdzenia.
(93)
Władze francuskie uważają, że zasada opisana w motywie 84, zgodnie z którą spółka zależna nie zgłasza do spółki dominującej żadnego wniosku o udzielenie gwarancji, wystarczy, aby uznać za nieważne założenie przedstawione przez spółkę UOP Limited.
(94)
Ponadto, jeżeli chodzi o warunki w zakresie zaciągania pożyczek przez Axens, podobnie jak przez Beicip-Franlab i Prosernat, na rynkach finansowych, władze francuskie przypominają swoją gotowość do przyjęcia wobec Komisji zobowiązania, że umieszczą w formie pisemnej, w każdej umowie dotyczącej finansowania, przy każdej operacji, wzmiankę, że „zgodnie z prawem francuskim (w szczególności z koniecznością wyraźnego ustawowego upoważnienia w przypadku każdej gwarancji), niniejsza operacja finansowania nie uzyska żadnej gwarancji, jakiegokolwiek rodzaju, bezpośredniej czy pośredniej ze strony państwa” (69).
7 OCENA
7.1 ISTNIENIE POMOCY PAŃSTWA W ROZUMIENIU ART. 107 UST. 1 TFUE
(95)
Art. 107 ust. 1 TFUE stanowi: „z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między Państwami Członkowskimi”.
(96)
W przedmiotowym przypadku w celu ustalenia istnienia pomocy państwa, należy najpierw sprawdzić, czy środek polegający na przyznaniu Francji statusu EPIC przedsiębiorstwu publicznemu IFP dnia 7 lipca 2006 r. odwołuje się do środków państwowych (7.1.1) w celu przyznania nieograniczonej gwarancji publicznej obejmującej działalność gospodarczą (7.1.2). Ponieważ zakres gwarancji państwa i charakter objętych nią działań pozwala określić zakres stosowania niniejszej decyzji (7.1.3), należy następnie zbadać, czy przedmiotowy środek zapewnia grupie IFP selektywną korzyść (7.1.4), która może wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi (7.1.5).
7.1.1 KORZYSTANIE ZE ŚRODKÓW PAŃSTWOWYCH POD POSTACIĄ NIEOGRANICZONEJ GWARANCJI
(97)
Uwzględniając szczególną strukturę grupy gospodarczej w rozumieniu prawa konkurencji, należy uwzględnić ewentualny wpływ nieograniczonej gwarancji ze strony państwa wynikający ze statusu EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP na ogół podmiotów z grupy IFP, mianowicie na samo przedsiębiorstwo publiczne i na jego spółki zależne, korzystając z dwuetapowej metody:
-
jeżeli chodzi o przedsiębiorstwo publiczne IFP, wpływ nieograniczonej gwarancji wynika bezpośrednio ze statusu EPIC: przedsiębiorstwo publiczne IFP, jako osoba prawna prawa publicznego, nie podlega prawu powszechnemu w zakresie postępowania naprawczego lub likwidacyjnego odnoszącego się do przedsiębiorstw w trudnej sytuacji. Uwzględniając tę szczególną cechę, spółka dominująca grupy IFP mogłaby prowadzić bezpośrednio swoją działalność gospodarczą w korzystniejszych warunkach niż inne podmioty na rynku, które nie korzystają z porównywalnej ochrony (7.1.1.1).
-
jeżeli chodzi o działalność wykonywaną bezpośrednio przez spółki zależne prawa prywatnego grupy IFP, z których wszystkie podlegają prawu powszechnemu w zakresie upadłości, bezpośrednie uznanie odpowiedzialności przedsiębiorstwa publicznego, a w konsekwencji państwa, wydaje się niemożliwe. Przy założeniu niedoboru aktywów spółki zależnej, analizie należy poddać fakt, czy wierzyciele Axens, Prosernat i Beicip-Franlab mogliby korzystać z pośredniego mechanizmu opartego na ewentualnej odpowiedzialności spółki dominującej za czyny swoich spółek zależnych, równoważnego mechanizmowi gwarancji (7.1.1.2).
7.1.1.1 Objęcie przedsiębiorstwa publicznego IFP nieograniczoną gwarancją ze strony państwa przyznaną ze względu na status EPIC
(98)
W ww. decyzji C 56/2007 Komisja stwierdziła (70), że swoiste szczególne cechy statusu przedsiębiorstwa publicznego La Poste (71), a w szczególności istnienie gwarancji spłaty indywidualnych wierzytelności i podtrzymanie istnienia przedsiębiorstwa La Poste lub jego zobowiązań, oznaczają, że państwo odgrywa rolę gwaranta w ostatniej instancji dla działalności gospodarczej prowadzonej przez przedsiębiorstwo publiczne.
(99)
W przedmiotowym przypadku Komisja uważa, że argumenty wykorzystane we wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007 można, w dużej mierze, przełożyć na status EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP i że korzysta ono ze szczególnej sytuacji prawnej, zarówno jeżeli chodzi o zwrot jego wierzytelności, jak i utrzymanie jego istnienia w przypadku upadłości. Dla potrzeb niniejszej analizy Komisja będzie odsyłała do argumentów rozwiniętych z części 4.1 („Uznanie środka za pomoc”) wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007.
A. Gwarancja spłaty indywidualnych wierzytelności
(100)
Należy najpierw zweryfikować argument władz francuskich, zgodnie z którym prawodawstwo lub orzecznictwo wyklucza istnienie gwarancji państwa na rzecz EPIC (a), a następnie wykazać, że w przypadku gdy przedsiębiorstwo publiczne IFP nie dotrzymuje zobowiązań, jego wierzyciele otrzymują korzystniejszą procedurę niż wierzyciele przedsiębiorstw objętych prawem powszechnym.
a) Odrzucenie argumentów władz francuskich
(101)
Wbrew temu, co twierdzą władze francuskie, Komisja może stwierdzić, że prawo francuskie dopuszcza istnienie domniemanej gwarancji, a w szczególności istnienie gwarancji państwa ze względu na status przedsiębiorstwa publicznego. Komisja odrzuca argumenty władz francuskich z następujących powodów:
(102)
Po pierwsze, Komisja odsyła do motywów 120 i 121 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, mutatis mutandis, w przypadku gdy władze francuskie stwierdzają, że żaden akt ani decyzja nie wprowadzają zasady, zgodnie z którą państwo udzielałoby gwarancji na zobowiązania EPIC. Komisja uważa natomiast, że o ile prawdą jest, że nie istnieje akt ani decyzja potwierdzający (potwierdzająca) lub wykluczający (wykluczająca) istnienie wyraźnej gwarancji państwa na rzecz EPIC, brak ten nie wyklucza istnienia domniemanej gwarancji.
(103)
Po drugie, Komisja odsyła do motywów 122-124 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, mutatis mutandis, w przypadku gdy władze francuskie stwierdzają, że istnieje orzecznictwo na temat braku gwarancji, w szczególności w wyroku w sprawie Société de l’hôtel d’Albe (72) i w wyrokach w sprawie Campoloro (73). Jeżeli chodzi o pierwszą sprawę, jak podkreślił ekspert Komisji w sprawie pocztowej, wyrok w sprawie Société de l'hôtel d'Albe nie odnosi się do konkretnej sytuacji, w której gwarancja może mieć miejsce (74). Jeżeli chodzi o drugą sprawę (75), Komisja uważa natomiast, że pokazuje ona, że mechanizm odpowiedzialności państwa w ramach procedury spłaty zobowiązań przedsiębiorstw publicznych posiada wszelkie znamiona mechanizmu gwarancji.
(104)
Po trzecie, Komisja uważa, że argument przedstawiony przez władze francuskie w sprawie pocztowej, zgodnie z którym zobowiązania zaciągnięte przez EPIC od chwili wejścia w życie LOLF, tj. dnia 1 stycznia 2005 r., nie mogą być objęte domniemaną gwarancją, nie ma podstaw:
a)
Komisja podkreśla, że zmiana statusu przedsiębiorstwa publicznego IFP miała miejsce dnia 7 lipca 2006 r., czyli po wejściu w życie LOLF. W przedstawionych okolicznościach należy zbadać argumenty wysunięte przez eksperta władz francuskich w sprawie pocztowej dotyczące ewentualnych długów zaciągniętych do dnia 1 stycznia 2005 r., chociaż władze francuskie odsyłają do tej kwestii mutatis mutandis w swoich uwagach. Długi zaciągnięte przez przedsiębiorstwo publiczne IFP do dnia 1 stycznia 2005 r. zostały zaciągnięte przez przedsiębiorstwo branżowe w rozumieniu ustawy nr 43-612 z dnia 17 listopada 1943 r. w sprawie zarządzania interesami branżowymi (a zatem przez osobę prawną prawa prywatnego), nie mogła zatem obejmować ich, w chwili ich zaciągnięcia (76), nieograniczona gwarancja uzyskana z tytułu statusu EPIC.
b)
Komisja zauważa jednak, jak zresztą zauważył jej ekspert w sprawie pocztowej, i jak już wyjaśniła w motywie 130 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do którego odsyła mutatis mutandis, że zakres obowiązku wprowadzenia do ustawy budżetowej gwarancji państwa ogranicza się do „przyznania” takich gwarancji; że fakt przyznania gwarancji obejmuje przypadki, w których poprzez wyraźne ujawnienie woli państwo postanawia udzielić swojej gwarancji danej instytucji lub danej działalności; że zakres obowiązku wpisu gwarancji do ustawy budżetowej nie obejmuje więc gwarancji udzielanych w związku ze statusem lub narzucanych orzecznictwem, mających domniemany i automatyczny charakter; że ta druga kategoria nie wynika z decyzji państwa, a z faktu, że państwo wchodzi we wcześniej istniejące ramy prawne, czego gwarancja jest jedynie skutkiem (77).
c)
Komisja stwierdza, podobnie jak w motywie 131 decyzji 56/2007, do której odsyła mutatis mutandis, że argument władz francuskich oparty na LOLF nie jest przekonujący, a fakt, że żadna ustawa budżetowa nie precyzuje, że państwo oferuje gwarancję przedsiębiorstwu publicznemu IFP ze względu na jego status, nie wyklucza istnienia domniemanej gwarancji; że w każdym razie dla Komisji nie jest istotne uznanie w przepisach francuskich środka za gwarancję ani fakt, że jest to przypadek gwarancji podlegającej LOLF; że znaczenie ma jedynie klasyfikacja takiego środka w świetle prawa Unii Europejskiej; że prawo Unii Europejskiej uznaje istnienie domniemanej gwarancji, gdy państwo członkowskie jest prawnie zobowiązane do spłaty wierzytelności innej osoby prawnej w razie jej niewypłacalności (78).
(105)
Po czwarte Komisja odrzuca argument władz francuskich, zgodnie z którym w przypadku istnienia gwarancji państwa na rzecz EPIC, każde stworzenie nowego EPIC (w tym zmiana statusu) wymagałoby wprowadzenia środków gwarancji, które chroniłyby prawa wierzycieli powstałe przed przekształceniem i jego kontrapozycja (modus tollens), zgodnie z którą z uwagi na fakt, że nigdy nie uruchomiono takiego mechanizmu (79), nie istnieje żadna gwarancja na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP:
a)
Jak wskazał ekspert Komisji w sprawie pocztowej i jak przypomniano w motywie 133 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do którego odsyła mutatis mutandis, Komisja uważa, że takie stwierdzenie wynika z bardzo szerokiej wykładni konstytucyjnej ochrony prawa własności.
b)
Komisja chciałaby wyjaśnić, co już zresztą zrobiła w motywie 134 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do którego odsyła mutatis mutandis, że prawo własności nie wymaga również wprowadzenia szczególnego środka w celu zagwarantowania praw wierzycieli w chwili przekształcenia EPIC w spółkę podlegającą postępowaniu naprawczemu i likwidacyjnemu i że brak takich środków nie stanowi nadal dowodu na brak istnienia domniemanej gwarancji.
c)
Komisja dodaje, jak wyjaśniła w motywach 135 i 136 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, że władze francuskie postanowiły przyznać gwarancję wyraźną przedsiębiorstwu La Poste (80), kiedy otrzymało w 1990 r. status podobny do statusu EPIC, nie dowodzi, że nie istniała domniemana gwarancja na jego rzecz.
(106)
W końcu Komisja odsyła do części niniejszej decyzji dotyczącej uznania odpowiedzialności państwa, jak również do części 4.1.1 A b) 3) wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007 w odniesieniu do artykułu p. Labetoulle’a przytoczonego przez władze francuskie (81), jak również analizy orzecznictwa w sprawie Campoloro (82).
(107)
W przeciwieństwie do tego, co wysuwają władze francuskie - taka gwarancja byłaby, według nich, wykluczona przez akty prawne - Komisja zauważa, że istnienie domniemanej gwarancji związanej ze statusem przedsiębiorstwa publicznego zostało potwierdzone w opinii Rady Stanu wydanej w 1995 r. w sprawie Crédit Lyonnais, w której istnienie domniemanej gwarancji państwa oparto tylko na charakterze podmiotu przedsiębiorstwa publicznego (83).
(108)
Jak wyjaśniono w motywach 142-145 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, Komisja nie podziela interpretacji władz francuskich, zgodnie z którą opinii Rady Stanu nie można odnieść do przedsiębiorstwa publicznego IFP. Podkreśla w szczególności, że we wspomnianej opinii w żaden sposób nie odnosi się do zadań przedsiębiorstwa, ani do obecności w przedsiębiorstwie publicznym księgowego środków publicznych. Ponadto władze francuskie nie wyjaśniają, dlaczego, według nich, opinia miałaby zastosowanie wyłącznie do przedsiębiorstw publicznych, w których środki administrowane są przez księgowego środków publicznych. Komisja odrzuca ponadto argumenty władz francuskich, zgodnie z którymi opinia nie znajduje zastosowania, ponieważ pochodzi z okresu sprzed LOLF i jest sprzeczna z wcześniejszym orzecznictwem Rady Stanu, przypomniawszy w motywie 104, jak również we wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, że LOLF nie stoi na przeszkodzie istnieniu domniemanej gwarancji państwa na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(109)
Wreszcie, jak wskazano w motywach 146 i 147 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, Komisja uznaje opinię ministra gospodarki, finansów i przemysłu z dnia 22 lipca 2003 r., której przedmiotem był „Wykaz mechanizmów domniemanej lub wyraźnej gwarancji udzielonej przez państwo”, który potwierdza istnienie domniemanych gwarancji, które wynikają z aktu administracyjnego lub legislacyjnego „powodującego i zawierającego skutki finansowe dla państwa”. Opinia ta pokazuje, że gwarancja państwa może wynikać z aktów prawnych niezwykle odmiennych w charakterze (84) i przypomina, że utworzenie przedsiębiorstwa publicznego może wiązać się z domniemaną gwarancją państwa dla wierzycieli tego przedsiębiorstwa (85).
b) Wierzyciel przedsiębiorstwa publicznego IFP ma zapewniony zwrot swojej wierzytelności
(110)
Tak jak w wywodzie przedstawionym w części 4.1.1. A b) wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do której odsyła mutatis mutandis, Komisja chce wykazać, że w przypadku niedotrzymania zobowiązań przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, jego wierzyciele znajdowaliby się w korzystniejszej sytuacji, niż wierzyciele przedsiębiorstwa podlegającego prawu handlowemu.
(111)
Po pierwsze, jeżeli chodzi o przedsiębiorstwa publiczne, nie mają zastosowania tradycyjne ograniczenia w zakresie regulowania wierzytelności podmiotu prawa prywatnego. W oparciu o informacje omówione szerzej w motywach 150-154 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, Komisja stwierdza w odniesieniu do pierwszego punktu, że:
-
w przeciwieństwie do wierzycieli przedsiębiorstw podlegających przepisom prawa handlowego, wierzycieli przedsiębiorstwa publicznego IFP (biorąc pod uwagę, że to ostatnie nie podlega przepisom prawa powszechnego regulującym kwestie naprawy i likwidacji przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji) nie dotyczy ryzyko całkowitej lub częściowej utraty wierzytelności w wyniku postępowania likwidacyjnego;
-
osobowość prawna przedsiębiorstwa publicznego IFP nie stanowi przeszkody dla gwarancji państwa;
-
w obliczu braku wyraźnego ograniczenia odpowiedzialności państwa wobec przedsiębiorstwa publicznego IFP wierzyciele tego przedsiębiorstwa mają prawo do oparcia się na zasadzie, zgodnie z którą państwo odpowiada za zobowiązania przedsiębiorstwa publicznego IFP, choć posiada ono osobowość prawną.
(112)
Po drugie w przypadku spłaty zobowiązań przedsiębiorstw publicznych skazanych orzeczeniem sądu procedura ustanowiona ustawą z dnia 16 lipca 1980 r. (i w różnych aktach wykonawczych (86)) jest, z powodów wyjaśnionych w motywach 113-117, korzystniejsza dla wierzycieli przedsiębiorstwa publicznego IFP niż postępowania sądowe prawa powszechnego w zakresie, w jakim nie może ona prowadzić do wygaśnięcia wierzytelności wobec przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(113)
Zgodnie z analizą przedstawioną w motywach 157-161 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do której odsyła mutatis mutandis, Komisja zauważa najpierw, że ustawa z 1980 r. (87) i jej akty wykonawcze (88) wskazują na państwo jako właściwy podmiot do spłaty zobowiązań przedsiębiorstw publicznych i nadają mu istotne prerogatywy: polecenie wypłaty z urzędu i zapewnienie dostatecznych środków.
(114)
Tak jak w rozważaniach przedstawionych z motywach 162-168 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, Komisja uważa, że szczegółowa procedura określona w ustawie z 1980 r. i jej aktach wykonawczych jest jedynie procedurą odzyskiwania wierzytelności, bez postępowania likwidacyjnego; po jej zastosowaniu wierzytelność nie znika, podczas gdy po przeprowadzeniu postępowania likwidacyjnego prawa powszechnego decyzja o zakończeniu działalności z powodu niedoboru aktywów, bez sankcji, wiąże się z zakazem korzystania przez wierzycieli ze środków odwoławczych. Komisja zauważa również, że ustawa z 1980 r. i jej akty wykonawcze, przewidując przesunięcie polecenia wypłaty w czasie i nie przewidując w ogóle sytuacji niedotrzymania zobowiązań, pozwalają sądzić wierzycielom, że zawsze istnieją lub będą istnieć środki niezbędne do uregulowania wierzytelności, którą posiadają u podmiotu publicznego. Te dwa elementy prowadzą ją do stwierdzenia, że sytuacja niewystarczających środków finansowych jest regulowana, w razie konieczności przez państwo, lub jest jedynie tymczasowa. Natomiast żadne postępowanie likwidacyjne nie przewiduje możliwości, by osoba trzecia stała się odpowiedzialna za zobowiązania niewypłacalnego podmiotu, oprócz oczywiście, gdy chodzi o gwaranta.
(115)
Zgodnie z analizą przedstawioną w motywach 170-180 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do której odsyła mutatis mutandis, Komisja uważa, że akty prawa francuskiego zezwalają, a nawet zachęcają państwo do przyznawania dotacji na rzecz przedsiębiorstw publicznych, korzystniejszych w stosunku do klasycznych pożyczek bankowych, w razie niewystarczających środków finansowych; dotacje te mogą stanowić „dodatkowe środki”, o których mowa w ustawie z dnia 16 lipca 1980 r. Uważa również, że akty te są znane wierzycielom, którzy mają tym samym prawo uznać, że organ nadzorczy będzie w stanie znaleźć niezbędne środki do uregulowania ich wierzytelności. Komisja uznaje, że hipoteza, zgodnie z którą wierzyciel nie mógłby doprowadzić do uregulowania swojej wierzytelności w wyniku zastosowania procedur z ustawy z dnia 16 lipca 1980 r., jest mało prawdopodobna.
(116)
Jednak w przeciwieństwie do tego co stwierdzono w odniesieniu do przedsiębiorstwa La Poste we wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, Komisja zauważa, że w przedmiotowym przypadku możliwe do uruchomienia zasoby własne przedsiębiorstwa publicznego IFP są dość znaczne w zakresie, w jakim, jak wyjaśniły władze francuskie w motywie 44, środki i inwestycje (150,3 mln EUR) równały się na koniec 2007 r. około pięciokrotności kwoty pożyczek i długów finansowych (25,2 mln EUR). Komisja uznaje zatem, że przy obecnym stanie finansów, wydaje się mało prawdopodobne, przynajmniej w bliskiej przyszłości, aby brak zasobów własnych spowodował, że przedsiębiorstwo publiczne IFP nie będzie w stanie spłacić swoich długów i powstanie konieczności interwencji państwa.
(117)
Chociaż w chwili obecnej jest ona nieprawdopodobna, sytuacja niedoboru aktywów przedsiębiorstwa publicznego IFP jest możliwa w perspektywie długoterminowej. W takiej sytuacji, brak możliwości uruchomienia zasobów poprzez zbycie majątku zwiększa uciekanie się do innych mechanizmów gwarancji (zaliczki, ubieganie się o odpowiedzialność państwa itp.). Ponadto ustanowienie systemu ochrony majątku przez ustawodawcę mogłoby być źródłem sporów o odpowiedzialność państwa na zasadzie ryzyka w obliczu ewentualnej niewypłacalności przedsiębiorstwa publicznego IFP (89). W tej kwestii Komisja uznaje argument władz francuskich (90), zgodnie z którym w przypadku uznania przez państwo aktywów należących do przedsiębiorstwa publicznego za „niezbędne” do świadczenia usług publicznych i sprzeciwienia się zbyciu majątku, nie będzie zobowiązane do rekompensaty przez mechanizmy gwarancji. Zauważa jednak, że władze francuskie uznały (nawet jeśli nie zgadzają się, by przedsiębiorstwo publiczne IFP mogło z tego czerpać korzyści), że wymóg ciągłości świadczenia usług publicznych dotyczy przedstawiciela państwa w trakcie prowadzenia procedury ustanowionej ustawą z dnia 16 lipca 1980 r. (91). Komisja uważa zatem, że taki wybór władzy publicznej, aby nie zbywać aktywów z tytułu utrzymania ciągłości świadczenia usług publicznych mógłby wiązać się z odpowiedzialnością państwa na zasadzie ryzyka z powodu naruszenia zasady równego traktowania w zakresie obciążeń publicznych.
(118)
Po trzecie z powodów przedstawionych już w motywach 185-226 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, Komisja uważa, że w bardzo mało prawdopodobnym scenariuszu, w którym procedura określona w ustawie z 1980 r. nie umożliwia wierzycielowi uregulowania wierzytelności, środki odwoławcze, jakie pozostają wierzycielowi, aby powstała odpowiedzialność państwa posiada znamiona mechanizmu gwarancji.
(119)
Chociaż władze francuskie uważają, że państwo zasadniczo nie może zostać pociągnięte do odpowiedzialności, czy to na zasadzie winy, czy na zasadzie ryzyka (92), uznają jednak, że w przypadku istnienia wymogu ciągłości świadczenia usług publicznych, który dotyczy przedstawiciela państwa w trakcie prowadzenia procedury ustanowionej ustawą z 1980 r., sąd mógłby nakazać zaspokojenie wierzyciela. Przy tym założeniu władze francuskie uważają jednak, że wierzyciel nie uzyskałby żadnej korzyści, ponieważ odszkodowanie byłoby porównywalne do odszkodowania otrzymanego w przypadku zastosowania prawa powszechnego. W tym temacie Komisja zauważa pewne cechy szczególne prawa specjalnego ustanowionego przez ustawę z 1980 r.: podlegając pod zasady prawa powszechnego dotyczące likwidacji, wierzyciele (w szczególności z wierzytelnościami niezabezpieczonymi) co do zasady nie odzyskują całego należnego im zobowiązania i najczęściej zobowiązania przedsiębiorstwa objętego postępowaniem likwidacyjnym nie są spłacane przez osobę trzecią.
(120)
Władze francuskie kwestionują również fakt, że możliwości zaspokojenia wierzycieli poprzez pociąganie do odpowiedzialności można utożsamiać z formą gwarancji. Przeciwnie, Komisja uważa, że powstanie odpowiedzialności państwa (na zasadzie winy lub na zasadzie ryzyka) w procedurze odzyskiwania długów od podmiotów publicznych, o których mowa w ustawie z dnia 16 lipca 1980 r., jest równoznaczne z mechanizmem gwarancji do celów prawa Unii Europejskiej, ponieważ gwarantuje ono wierzycielom spłatę ich wierzytelności przez zobowiązanie państwa członkowskiego do jej spłaty w przypadku niewypłacalności przedsiębiorstwa publicznego IFP. Ponadto orzecznictwo Europejskiego Trybunału Praw Człowieka w sprawie Société de gestion du port de Campoloro i Société fermière de Campoloro przeciwko Francji (93) (zwanej dalej „sprawą Campoloro”) ma na celu uznanie istnienia gwarancji automatycznej.
(121)
Wreszcie, podobnie do wywodu przedstawionego w motywach 181-184 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do której odsyła mutatis mutandis, Komisja uważa, że propozycja władz francuskich mająca na celu doprecyzowanie dekretu wykonawczego do ustawy z 1980 r. jest niewystarczająca, aby wykluczyć uwolnienie środków w wyniku zastrzyku środków publicznych.
a)
Władze francuskie zaproponowały dokonanie następującej zmiany dekretu wykonawczego ustawy z 1980 r.: „Jeśli po upływie tego terminu wezwanie do usunięcia uchybienia nie odniosło skutku, przedstawiciel państwa lub organ odpowiedzialny za sprawowanie nadzoru zapisuje wydatki w budżecie niewypłacalnego organu samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa publicznego. Uwalnia on w razie potrzeby konieczne środki z budżetu organu samorządu terytorialnego lub przedsiębiorstwa publicznego poprzez zmniejszenie środków przeznaczonych na inne wydatki i jeszcze niewykorzystanych, albo poprzez zwiększenie zasobów.” (zmiany podkreślono).
b)
Komisja uważa jednak, jak uczyniła to w motywie 67 decyzji o wszczęciu postępowania, że przepisy te, ani w ich obecnej wersji, ani w wersji zmienionej według propozycji władz francuskich, nie wykluczają uwolnienia środków w wyniku wcześniejszego zwiększenia zasobów dzięki dotacji lub zastrzykowi środków publicznych.
(122)
Z powodów przedstawionych już w motywach 204-211 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, Komisja uważa ponadto, że uregulowanie wspomnianej wyżej sprawy Campoloro przez Europejski Trybunał Praw Człowieka pokazuje, że odpowiedzialność państwa francuskiego funkcjonuje w tym przypadku jak domniemana gwarancja zobowiązań władz publicznych i nie jest powiązana z żadnym warunkiem w zakresie szkody.
a)
Komisja zauważa w szczególności, że Europejski Trybunał Praw Człowieka odrzuca argumenty (94) władz francuskich, które próbowały z jednej strony oprzeć swoją argumentację na braku przyczyny, którą można przypisać państwu, a z drugiej na braku gwarancji państwa wobec władz publicznych posiadających osobowość prawną i że przyjął argumenty przeciwne skarżących przedsiębiorstw (95).
b)
Komisja zauważa, że Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził w końcu naruszenie art. 6 ust. 1 europejskiej konwencji praw człowieka (zwanej dalej „konwencją”), w szczególności na tej podstawie, że: „Należy więc wykonać te wyroki, a Trybunał przypomina, że organ państwa nie może powoływać się na brak zasobów w celu uniknięcia pokrycia długu wynikającego z orzeczenia sądu […]”. Ponadto Europejski Trybunał Praw Człowieka stwierdził naruszenie art. 1 Protokołu nr 1 do wspomnianej konwencji, ponieważ skarżące przedsiębiorstwa doświadczyły ingerencji w swoje prawo własności w związku ze szczególnym i nadmiernym obciążeniem wynikającym z niespłacenia kwot, które były im należne (96). W związku z powyższym Europejski Trybunał Praw Człowieka obciążył państwo całością długu gmin będących dłużnikami (97).
c)
Komisja uważa, że ze wspomnianego orzecznictwa wynikają trzy ważne elementy:
-
z zastrzeżeniem otrzymania przez skarżących orzeczenia sądu uznającego ich wierzytelność, odpowiedzialność państwa funkcjonuje jak domniemana gwarancja (98) w zakresie, w jakim z jednej strony od państwa francuskiego zasądza się zapłatę całości długu podmiotu publicznego (99) a z drugiej strony nie dokonano żadnego podziału między tym, co mogłoby wynikać z niewypłacalności organu władzy publicznej będącego dłużnikiem, a ewentualnymi uchybieniami ze strony państwa (Europejski Trybunał Praw Człowieka nie szukał w żadnym momencie przyczyny, którą można przypisać państwu, odwołując się jedynie do niewypłacalności dłużnika);
-
odpowiedzialność ta obejmuje długi władz publicznych posiadających jednak osobowość prawną. Istnienie osobowości prawnej i własnego majątku zostało wyraźnie przywołane przez rząd francuski w celu sprzeciwienia się stwierdzeniu odpowiedzialności państwa francuskiego, ale argument ten został odrzucony przez Europejski Trybunał Praw Człowieka;
-
zakres zastosowania gwarancji państwa rozciąga się na jego władze publiczne. Gwarancja jest zatem ściśle powiązana ze statusem podmiotu prawa publicznego dłużnika.
d)
Komisja stwierdza ponadto, że rozstrzygnięcie przyjęte przez Europejski Trybunał Praw Człowieka we wspomnianej wyżej sprawie Campoloro nie stanowi odrębnego przypadku i wynika z mocno utrwalonego orzecznictwa, w szczególności w wyrokach Artico przeciwko Włochom (100) i Bourdov przeciwko Rosji (101).
(123)
Z powodów przedstawionych już w motywach 212-220 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, Komisja uważa, że uwagi przedstawione przez władze francuskie nie mogą unieważnić tego wywodu. W związku z powyższym, podobnie do wniosku wyciągniętego w sprawie pocztowej w motywie 222 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007 i w decyzji o wszczęciu postępowania, Komisja stwierdza w związku z powyższym, że w obecnym stanie prawa francuskiego wierzyciel przedsiębiorstwa publicznego IFP, którego wierzytelność nie została uregulowana przez zastosowanie procedur przewidzianych w ustawie z dnia 16 lipca 1980 r., może otrzymać całość kwoty odpowiadającej niepokrytej wierzytelności przez ostateczne powołanie się na odpowiedzialność państwa w przeciwieństwie do sytuacji, która ma miejsce w przypadku postępowania likwidacyjnego w prawie powszechnym, w którym spłata wierzyciela jest ograniczona przez wartość dostępnego majątku. W związku z powyższym Komisja stwierdza, że odpowiedzialność państwa traktuje się jak gwarancję, że nie jest ona w żaden sposób ograniczona aktem prawa francuskiego i że jest ściśle powiązana ze statusem podmiotu prawa publicznego dłużnika.
(124)
Ponadto z powodów przedstawionych już w motywach 223-226 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, Komisja uznaje propozycję francuską zmierzającą do wpisywania klauzuli do wszystkich umów przedsiębiorstwa publicznego IFP wiążących się z wierzytelnością, tak aby ograniczyć ryzyko odwołania się do odpowiedzialności państwa na zasadzie ryzyka opartej jedynie na niewypłacalności przedsiębiorstwa publicznego IFP. Stwierdza jednak, że dane ramy prawne pozostają niestabilne i że ma wątpliwości dotyczące ich trwałości w zakresie, w jakim wyjątek dotyczący akceptowanego ryzyka stanowi zasadę ustanowioną przez orzecznictwo, które może ciągle ewoluować. Komisja uważa jednak propozycję władz francuskich, samą w sobie, za niedostateczną, ponieważ nie obejmuje ona wszystkich przypadków: nie pozwala wykluczyć, że gwarancja państwa może funkcjonować w przypadku każdego rodzaju odpowiedzialności (w szczególności odpowiedzialności pozaumownej i karnej). Ponadto nie można przewidzieć na podstawie umowy, że w stosunku do wierzycieli państwo nie będzie obciążone długami przedsiębiorstwa publicznego IFP w zakresie, w jakim przedsiębiorstwo publiczne IFP może na przykład stać się dłużnikiem osoby trzeciej przez różne mechanizmy prawne, w szczególności w przypadku wchłonięcia innego podmiotu (102), który posiadałby zobowiązania wobec osób trzecich, które nie zostaną zidentyfikowane na pierwszy rzut oka. W konsekwencji, jeżeli chodzi o wierzytelności indywidualne posiadane przez osoby trzecie, Komisja uważa, że jedynie ogólny dokument wskazujący, że państwo nie jest gwarantem przedsiębiorstwa publicznego IFP i mający zastosowanie do każdej sytuacji i każdego rodzaju osób trzecich mógłby „uchylić” nieograniczoną gwarancję. Ponadto nawet gdyby propozycje francuskie zablokowały wszystkie możliwości pociągnięcia państwa do odpowiedzialności przez wierzyciela przedsiębiorstwa publicznego IFP w celu otrzymania spłaty jego wierzytelności (przypadek, który według Komisji nie jest potwierdzony), propozycje te nie pozwoliłyby wyraźnie stwierdzić, co stałoby się w przypadku niewypłacalności (103) przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(125)
Po czwarte nawet gdyby wierzyciel przedsiębiorstwa publicznego nie otrzymał zadośćuczynienia, może wyprowadzać skutki prawne w związku z uzasadnionym błędem, jaki popełnił w trakcie ustanawiania wierzytelności uznając, że będzie ona zawsze honorowana.
(126)
Z powodów przedstawionych już w motywach 227, 228 (akapity 1-3) i 229 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, Komisja uważa, że teoria widocznych oznak (104) pozwala potwierdzić, że wierzyciele przedsiębiorstwa publicznego IFP mają prawo wierzyć, na podstawie szeregu zgodnych oznak, że taka gwarancja w rzeczywistości istnieje (nawet przy założeniu, quod non, że status EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP nie może mu udzielić, zgodnie z prawem, nieograniczonej gwarancji ze strony państwa). Podstawowe oznaki właściwe pod kątem teorii widocznych oznak wiążą się, z jednej strony, z faktem, że różne dokumenty (ustawa z 1980 r. i jej środki wykonawcze) lub dokumenty urzędowe (dokumenty budżetowe) upoważniają wierzyciela do wiary, że państwo przejmie długi przedsiębiorstw publicznych o charakterze przemysłowo-handlowym w przypadku niedoboru środków pieniężnych lub uzna swoją odpowiedzialność, z drugiej strony z faktem, że brak wyjaśnienia przez władze francuskie stanu prawnego w tej dziedzinie w następstwie rozstrzygnięcia sprawy Campoloro i pierwszych procedur podjętych przez Komisję w sprawie statusu przedsiębiorstw publicznych o charakterze przemysłowo-handlowym również stanowią podstawę przekonania wierzycieli o istnieniu takiej gwarancji i wreszcie z faktem, że brak wyraźnego wskazania skutków niedotrzymania zobowiązań przez przedsiębiorstwo publiczne o charakterze przemysłowo-handlowym również za tym przemawia.
(127)
W przedmiotowym przypadku Komisja pragnie dodać, że do dnia 7 lipca 2006 r. ewentualni wierzyciele przedsiębiorstwa publicznego IFP byli związani umową z przedsiębiorstwem branżowym w rozumieniu ustawy nr 43-612 z dnia 17 listopada 1943 r. w sprawie zarządzania interesami branżowymi, osobą prawną prawa prywatnego, co do której nie mieli żadnego powodu, aby myśleć, że może ją obejmować jakakolwiek gwarancja państwa. Zastosowanie teorii widocznych oznak może zatem być w przedmiotowym przypadku właściwe jedynie w przypadku wierzytelności powstałych po zmianie statusu przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(128)
Tak jak we wnioskach swojego eksperta w sprawie pocztowej, Komisja stwierdza, że jeżeli chodzi o wierzytelności powstałe po dniu 7 lipca 2006 r., nawet gdyby, jak w przypadku bronionym przez władze francuskie, przekonanie wierzyciela, że państwo jest zobowiązane do zagwarantowania spłaty długów przedsiębiorstw publicznych, w szczególności przedsiębiorstwa publicznego IFP, było błędne, jego błąd byłby uzasadniony w świetle przywołanych elementów i prawo mogłoby w związku z nim wywoływać skutki. Gdyby jednak, wyjątkowo, wierzyciel nie uzyskał spłaty swojej wierzytelności, byłby pewien, że zobowiązanie to nie zniknie.
B. Gwarancja utrzymania istnienia przedsiębiorstwa publicznego IFP lub jego zobowiązań
(129)
Z powodów przedstawionych już w motywach 230-250 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, do których odsyła mutatis mutandis, Komisja stwierdza, że nawet jeżeli w odpowiednim terminie i po zastosowaniu procedur opisanych w poprzedniej części wierzycielowi EPIC nie uda się uzyskać zwrotu wierzytelności, może być pewny, że wierzytelność nie przestanie istnieć, w odróżnieniu od sytuacji, w której znajduje się wierzyciel podmiotu prawa prywatnego postawionego w stan likwidacji, który nie posiada żadnej pewności co do uregulowania jego wierzytelności.
(130)
Komisja podkreśla, że nie występuje likwidacja-zniknięcie przedsiębiorstwa publicznego z woli organu publicznego połączona ze zniknięciem jego praw i zobowiązań: w przypadku zniknięcia przedsiębiorstwa na mocy decyzji organu publicznego, chociaż żaden akt prawny nie przewiduje tego wyraźnie, praktyka i niektóre podstawowe zasady prawa administracyjnego pokazują, że prawa i zobowiązania przedsiębiorstw publicznych, które przestają istnieć jako takie, są zawsze przejmowane przez inny podmiot, a w razie jego braku przez państwo. Inaczej mówiąc, długi przedsiębiorstw publicznych są zawsze przenoszone na inną osobę prawną, która nie może ich odrzucić, każdy wierzyciel jest zatem pewny, że może powołać się na prawo, które wynika z jego wierzytelności, wobec innego podmiotu i że jego wierzytelność nie przestanie istnieć.
(131)
Komisja odsyła do szczegółów analizy przedstawionej w motywach 233-250 wspomnianej wyżej decyzji C 56/2007, którą oparto na analizie przeprowadzonej przez jej eksperta w sprawie pocztowej dotyczącej zmian organicznych, którym podlegają przedsiębiorstwa publiczne i w której wyróżniono trzy przyczyny znikania przedsiębiorstw publicznych (105): przypadek przedsiębiorstw publicznych, których okres istnienia się kończy, przypadek znikania przedsiębiorstw publicznych na skutek zakończenia istnienia ich zadań i najczęściej spotykany przypadek przekazania zadań, wiążący się obowiązkowo z przeniesieniem praw i zobowiązań.
a)
Na podstawie danej ekspertyzy można uznać po pierwsze, że o ile nie istnieje ogólny porządek prawny organizujący znikanie przedsiębiorstw publicznych, praktyka pokazuje, że przeniesienie praw i zobowiązań przedsiębiorstwa, które zniknęło, na państwo lub podmiot, który przejmuje jego zadania, reguluje zawsze akt prawny (106).
b)
Po drugie na ogół chodzi o przeniesienie „praw i zobowiązań” (przy czym termin zobowiązania dotyczy z całą pewnością długów), niekiedy o przekazanie „majątku (107)” (takie sformułowanie obejmuje również długi). Jedyny znaleziony przykład zniknięcia przedsiębiorstwa publicznego odnosi się do przeniesienia „długów” samych w sobie na inne podmioty prawa publicznego (108).
c)
Po trzecie nawet w przypadku zakończenia istnienia zadań w praktyce inny podmiot przejmuje prawa i zobowiązania przedsiębiorstwa.
d)
Po czwarte opisana w analizie praktyka jest zgodna ze wspomnianym wyżej ujednoliceniem nr 02-060-M95 z dnia 18 lipca 2002 r. i z przewodnikiem dotyczącym organizacji finansowej tworzenia, przekształcania i zamykania państwowych przedsiębiorstw publicznych (109), mianowicie, że prawa i zobowiązania likwidowanego EPIC przypadają państwu lub osobie prawnej, która przejmie zadania przedsiębiorstwa.
(132)
W konsekwencji, zgodnie z opinią swojego eksperta w sprawie pocztowej Komisja stwierdza, że w przypadku zniknięcia przedsiębiorstwa publicznego, które wykonywało zadania, długi przedsiębiorstw publicznych są w praktyce zawsze przenoszone na inną osobę prawną prawa publicznego. Wierzyciele omawianych przedsiębiorstw publicznych, do których należy przedsiębiorstwo publiczne IFP, mają tym samym pewność, że ich nieuregulowane wierzytelności nie wygasną.
C. Wniosek dotyczący istnienia gwarancji państwa na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP
(133)
Na podstawie elementów przedstawionych w celu wykazania istnienia gwarancji spłaty indywidualnych wierzytelności i utrzymania istnienia zobowiązań przedsiębiorstwa publicznego IFP Komisja stwierdza, że od zmiany statusu przedsiębiorstwa publicznego IFP, która miała miejsce dnia 7 lipca 2006 r.:
-
wierzyciele przedsiębiorstwa publicznego IFP nie borykają się z ograniczeniami stwarzanymi zazwyczaj przez prawo prywatne i publiczne, które mogą przeszkadzać w uregulowaniu wierzytelności;
-
w celu odzyskania swoich wierzytelności wierzyciele przedsiębiorstwa publicznego IFP mogą skorzystać ze szczególnych procedur pozwalających państwu zmusić podmiot będący dłużnikiem do uregulowania wierzytelności;
-
w żadnym momencie prawo francuskie nie daje wierzycielom przedsiębiorstwa publicznego IFP podstaw do myślenia, że może dotknąć je ostatecznie niedobór środków finansowych;
-
w przypadku niedoboru środków finansowych dokumenty budżetowe pozwalają zakładać, że państwo może przyznać szczególną dotację na rzecz podmiotów sektora publicznego, którego część stanowi przedsiębiorstwo publiczne IFP;
-
jeżeli wyżej opisane procedury nie umożliwiają wierzycielowi uzyskania zadośćuczynienia, może on wskazać na odpowiedzialność państwa w celu uzyskania spłaty całości swojej wierzytelności;
-
jeżeli powyżej przewidziane działania rozciągną się w czasie, wierzyciel ma pewność, że jego zobowiązanie nie zniknie, nawet gdyby przedsiębiorstwo publiczne IFP przeszło ewolucję organiczną, jak wskazuje praktyka.
(134)
Te szczególne cechy są ściśle powiązane ze statusem zakładu publicznego, który przedsiębiorstwo publiczne IFP posiada i oznaczają, że państwo jest ostatecznym gwarantem. Można zatem słusznie stwierdzić, że przedsiębiorstwo publiczne IFP korzysta z nieograniczonej gwarancji państwa francuskiego z powodu swojego statusu EPIC.
(135)
Nieograniczona gwarancja państwa na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP prowadzi do przekazania zasobów państwowych w rozumieniu pkt 2.1 wspomnianego wyżej obwieszczenia w sprawie gwarancji. W istocie przedsiębiorstwo publiczne IFP nie uiszcza żadnej składki za tę gwarancję. W ten sposób występuje jednocześnie korzyść dla przedsiębiorstwa i uszczuplenie zasobów państwa, ponieważ państwo rezygnuje z opłaty, która zazwyczaj towarzyszy gwarancjom. Ponadto gwarancja stwarza zagrożenie ewentualnego i przyszłego uruchomienia zasobów państwa, które mogłoby zostać zobowiązane do spłacania długów przedsiębiorstwa publicznego IFP (110).
(136)
Wreszcie nieograniczoną gwarancję państwa na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP można przypisać państwu, ponieważ wynika ona z połączenia statusu przedsiębiorstwa publicznego IFP jako podmiotu prawa publicznego, zasad prawa krajowego i dwóch aktów prawnych, mianowicie ustawy z dnia 25 stycznia 1985 r., która stała się kodeksem handlowym, i ustawy nr 80-539 z dnia 16 lipca 1980 r. i jej środków wykonawczych.
7.1.1.2 Brak objęcia spółek zależnych prawa prywatnego grupy IFP gwarancją nieograniczoną
(137)
Jak już wskazała Komisja we wspomnianej wyżej decyzji dotyczącej przypadku C 51/2005 (111), w decyzji o wszczęciu postępowania w przedmiotowym przypadku i w części 2 („GRUPA IFP”), przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego spółki zależne Axens, Beicip-Franlab i Prosernat tworzą, z punktu widzenia prawa konkurencji, grupę gospodarczą: przedsiębiorstwo publiczne IFP posiada bezpośrednio 100 % kapitału Axens i 100 % kapitału Beicip-Franlab oraz pośrednio 100 % kapitału Prosernat, sprawuje kontrolę nad swoimi spółkami zależnymi poprzez obecność kadry kierowniczej w organach decyzyjnych spółek zależnych, wypowiada się w szczególności w sprawie kierunków strategicznych i zasadniczych decyzji dotyczących przyszłości spółek zależnych i jest związane umowami na wyłączność na transfer technologii niezbędnych do prowadzenia działalności gospodarczej spółek zależnych (umowy, które zawierają wzajemne prawa pierwszej odmowy (112)), jak również poprzez umowy o udostępnieniu pomieszczeń i pracowników, tak że integracja gospodarcza przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych Axens, Beicip-Franlab i Prosernat jest wystarczająco silna, aby dojść do takiego wniosku. Należy zatem zbadać dokładny zakres gwarancji państwa, aby sprawdzić, czy w przypadku niewykonania zobowiązania przez spółkę zależną prawa prywatnego przedsiębiorstwa publicznego IFP, można by uruchomić zasoby państwowe w celu wypłaty odszkodowania jej wierzycielom (inaczej mówiąc, czy nieograniczona gwarancja państwa obejmuje działalność gospodarczą spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP).
(138)
W swoich uwagach spółka UOP Limited nie wypowiada się w tej kwestii. Jej argumentacja opiera się na postrzeganiu podmiotu „IFP/Axens” przez uczestników rynku, które według niej może wiązać się z korzyścią dla grupy IFP, zarówno względem dostawców, jak i klientów lub inwestorów. Wspomniany aspekt zostanie poddany analizie w części 7.1.4 niniejszej decyzji poświęconej analizie korzyści, jakie grupa IFP uzyskuje ze środka.
(139)
Natomiast, jak wskazano w motywie 47, władze francuskie kwestionują istnienie gwarancji państwa na rzecz spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP z powodu ich statusu spółek akcyjnych prawa powszechnego.
(140)
Tak jak w wywodzie dotyczącym istnienia nieograniczonej gwarancji na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP przedstawionym w części 7.1.1.1, Komisja przeanalizuje kolejno, czy wierzyciele spółek zależnych prawa prywatnego przedsiębiorstwa publicznego IFP uzyskują gwarancję w zakresie zwrotu wierzytelności indywidualnych (A) lub gwarancję utrzymania zobowiązań danych spółek zależnych (B) w przypadku niedoboru aktywów.
A. Wierzyciele spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP nie mają gwarancji zwrotu ich wierzytelności indywidualnych
(141)
Spółki zależne przedsiębiorstwa publicznego IFP mają status spółek akcyjnych. Jako osoby prawne prawa prywatnego (w przeciwieństwie do ich kontrolującego akcjonariusza, które jest przedsiębiorstwem publicznym), wchodzą w pełni w zakres stosowania postępowania naprawczego lub likwidacyjnego prawa powszechnego (113) we Francji.
(142)
Przed przeanalizowaniem, czy odpowiedzialność akcjonariusza kontrolującego, przedsiębiorstwa publicznego IFP, może powstać w związku z działaniem jego spółek zależnych (b), należy przedstawić postępowanie likwidacyjne prawa powszechnego, któremu podlegają wspomniane spółki zależne prawa prywatnego w przypadku niedotrzymania zobowiązań (a).
a) Postępowanie likwidacyjne prawa powszechnego
(143)
Zakładając, że jedna za spółek zależnych w grupie IFP, spółka akcyjna, nie dotrzymuje zobowiązań (inaczej mówiąc, nie jest już w stanie pokryć zobowiązań przy pomocy dostępnych aktywów) i że naprawa wydaje się całkowicie niemożliwa (114), procedura prawa powszechnego (115) doprowadziłaby do likwidacji. W przedmiotowym przypadku dłużnik występuje o wszczęcie postępowania (116) najpóźniej w terminie czterdziestu pięciu dni po niedotrzymaniu zobowiązań (chyba że wystąpił on już o wszczęcie postępowania pojednawczego). Postępowanie likwidacyjne ma na celu zakończenie działalności przedsiębiorstwa lub spieniężenie majątku przez całkowitą lub częściową cesję jego praw i dóbr (117). W postanowieniu otwierającym likwidację (118) sąd wyznacza sędziego-komisarza i mianuje, w charakterze likwidatora, administratora lub osobę wybraną ze względu na jej kompetencje w tym zakresie. Likwidator przygotowuje, w miesiącu, w którym go wyznaczono, sprawozdanie na temat sytuacji przedsiębiorstwa, a następnie przystępuje do operacji likwidacji, podobnie jak do weryfikacji (119) wierzytelności (120). Zysk z likwidacji zostanie wówczas podzielony pomiędzy wierzycieli w zależności od ich stopnia (wierzyciele uprzywilejowani i hipoteczni, wierzyciele korzystający ze specjalnego zabezpieczenia na ruchomościach, wierzyciele niezabezpieczeni, czyli nieuprzywilejowani, proporcjonalnie do ich wierzytelności).
(144)
Jeżeli nie istnieją już zobowiązania, a likwidator dysponuje sumami wystarczającymi na zaspokojenie wierzycieli lub gdy dalsze prowadzenie likwidacji staje się niemożliwe z uwagi na niedobór aktywów, sąd ogłasza zakończenie likwidacji (121). Po zakończeniu postępowania, dłużnik zostaje objęty zasadą niekorzystania ze środków odwoławczych. Inaczej mówiąc, decyzja o zakończeniu likwidacji z uwagi na niedobór aktywów nie daje wierzycielom możliwości żądania płatności od dłużnika, chyba (122) że wierzytelność wynika z wyroku skazującego lub z praw związanych z osobą wierzyciela.
b) Brak mechanizmu gwarancji na rzecz spółek zależnych prawa prywatnego przedsiębiorstwa publicznego IFP
(145)
Jak wyjaśnił ekspert Komisji w sprawie pocztowej, w niektórych spółkach handlowych, w szczególności spółkach akcyjnych i spółkach z ograniczoną odpowiedzialności, wspólnicy nie są zobowiązani do spłaty zobowiązań swojej organizacji powyżej wniesionego wkładu. Jako spółki akcyjne spółki zależne przedsiębiorstwa publicznego IFP mieszczą się właśnie w danej kategorii. W grupie IFP, jak w każdej innej grupie spółek, w przypadku niewykonania zobowiązania przez spółkę zależną mającą formę spółki z ograniczoną odpowiedzialnością (w tym przypadku spółki akcyjnej), wobec braku kaucji, poręczenia, gwarancji, listów intencyjnych lub popierających (123), które wiązałyby ją wyraźnie, odpowiedzialność spółki dominującej ogranicza się do utraty jej wkładów (jak w przypadku każdego innego zwykłego akcjonariusza).
(146)
Uwzględniając przynależność przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych do tej samej grupy gospodarczej w rozumieniu prawa konkurencji, należy sprawdzić, czy we francuskim prawie spółek stosunek zależności ekonomicznej, w jakim znajdują się spółki zależne w stosunku do spółki dominującej może, w przypadku niewykonania zobowiązania przez spółki zależne prawa prywatnego, wiązać się automatycznie z odpowiedzialnością przedsiębiorstwa publicznego IFP, a zatem uruchamiać środki publiczne, gdy państwo zapewnia zasadniczą część jego finansowania i udzieliło przedsiębiorstwu publicznemu nieograniczonej domniemanej gwarancji.
(147)
W wyniku niniejszej dogłębnej analizy, Komisja może stwierdzić, że zgodnie z francuskim prawem cywilnym i handlowym, w przypadku niewykonania zobowiązania przez jedną ze spółek zależnych, jej kontrolującego akcjonariusza nie uznaje się zasadniczo za odpowiedzialnego, chyba że w celu wykazania istnienia winy kontrolującego akcjonariusza w zarządzeniu jego spółką zależną (i). Niedawno rozważane, a następnie porzucone projekty reformy kodeksu cywilnego, które miały na celu właśnie rozszerzenie na stosunki spółki dominującej i spółek zależnych grupy zasady odpowiedzialności za czyny innych osób, potwierdzają, że a contrario taka zasada nie istnieje w chwili obecnej w prawie francuskim (ii).
i) Brak ogólnej odpowiedzialności akcjonariusza za czyny jego spółki zależnej
(148)
Zgodnie z doktryną (124) organizacja grupy nie będzie nigdy sama z sobie źródłem odpowiedzialności kaskadowej. Prawo francuskie przyjmuje zasadę odpowiedzialności osobistej sformułowaną w art. 1382 kodeksu cywilnego (125). Jedynie bezprawne działanie, które można przypisać zachowaniu spółki dominującej, mogłoby skutkować otwarciem dostępu do jej majątku.
(149)
Na wstępie w zakresie, w jakim w przedmiotowym przypadku spółka dominująca grupy IFP jest osobą prawną prawa publicznego (przedsiębiorstwo publiczne IFP), dana kwestia podnosi dodatkową trudność: należy zastanowić się wcześniej nad systemem prawnym (administracyjnym lub sądowym), który w systemie francuskim byłby właściwy w przedmiotowym przypadku w celu ubiegania się o ewentualną odpowiedzialności osoby prawnej prawa publicznego kontrolującej osobę prawną prawa prywatnego będącą w likwidacji.
(150)
Komisja zauważa, że jeżeli chodzi o roszczenia z tytułu odpowiedzialności cywilnej wynikającej z niedoboru aktywów (126), Trybunał kompetencyjny od dawna uważa, że sąd powszechny jest właściwy, jeżeli podmiot publiczny prawnie zarządza przedsiębiorstwem (127), a sąd administracyjny, jeżeli podmiot publiczny zarządza nim faktycznie (128). W tej kwestii wydaje się jednak, że podział właściwości pomiędzy sądy administracyjne i powszechne opiera się na charakterze świadczonych usług: usługa administracji publicznej lub działalność o charakterze przemysłowym lub handlowym.
a)
Jeżeli chodzi o usługę administracji publicznej, wydaje się, że Trybunał kompetencyjny porzucił wcześniejsze orzecznictwo oparte na zarządzaniu prawnym lub faktycznym (129) w następstwie decyzji w sprawie Département de la Dordogne (130): Sąd Najwyższy rozstrzygnął wówczas na korzyść właściwości sądu administracyjnego w przypadku usługi administracji publicznej niezależnie od faktu, czy podmiot publiczny zarządza prawnie czy faktycznie osobą prywatną świadczącą usługi publiczne. Przypomniawszy, zgodnie z wyrokiem w sprawie Blanco (131), że „odpowiedzialność, która może spoczywać na państwie lub na innych osobach prawnych prawa publicznego z uwagi na szkody, które można przypisać ich usługom administracji publicznej, podlega systemowi prawa publicznego” (podkreślenie dodano) i że inaczej jest tylko w przypadkach wyraźnie przewidzianych w prawie, Trybunał kompetencyjny uznał, że z ustawy z dnia 25 stycznia 1985 r. o naprawie i likwidacji przedsiębiorstw (skodyfikowanej obecnie w art. L. 624-3 i następnych kodeksu handlowego) nie wynika, „że prawodawca chciał w drodze odstępstwa od zasad regulujących odpowiedzialność osób publicznych objąć właściwością sądów ubiegania się o odpowiedzialność cywilną państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego z tytułu świadczenia usług administracji publicznej”. (Podkreślenie dodano).
b)
Natomiast, jeżeli chodzi o działalność o charakterze przemysłowym lub handlowym, właściwość do ubiegania się o odpowiedzialność cywilną osoby prawnej prawa publicznego kontrolującej osobę prywatną będącą w likwidacji należy wyraźnie do sądów. W decyzji w sprawie Société d'Économie Mixte Olympique d'Alès en Cévennes (132) Trybunał kompetencyjny stwierdził mianowicie, że „jeżeli ubieganie się o odpowiedzialność cywilną państwa lub innych osób prawnych prawa publicznego z tytułu świadczenia usług administracyjnych znajduje się w kompetencji sądów administracyjnych, takie działanie podlega kompetencji sądów, jeżeli odpowiedzialność państwa lub osoby prawnej prawa publicznego ustala się z tytułu działalności o charakterze przemysłowym lub handlowym bez rozróżniania, czy dany podmiot prawa publicznego działał w charakterze podmiotu zarządzającego faktycznie czy prawnie.” (podkreślenie dodano). Aby dojść do danego wniosku w przedmiotowej wówczas sprawie, Trybunał kompetencyjny oddalił charakter usługi administracji publicznej działalności prowadzonej przez spółkę akcyjną posiadającą zarząd i radę nadzorczą (SEM Olympique d'Alès en Cévennes) na podstawie dwóch względów: przedmiotu jej działalności (133) z jednej strony i jej sposobu finansowania (134) z drugiej strony.
(151)
Jeżeli chodzi dokładnie o spółki akcyjne Axens, Beicip-Franlab i Prosernat, spółki zależne prawa prywatnego kontrolowane przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, z informacji znajdujących się w aktach, w szczególności przypomnianych w motywie 159 wynika, że przedmiot ich działalności ma cel gospodarczy (135) a nie administracyjny. Ponadto zasadnicza część środków danych przedsiębiorstw pochodzi z dochodu z działalności operacyjnej generowanego przez ich działalność gospodarczą, a nie z finansowania publicznego. Należy wreszcie zauważyć, że dane spółki zależne przedsiębiorstwa publicznego IFP stworzono jako spółki handlowe z inicjatywy osoby prawnej prawa prywatnego (136) (a nie podmiotu publicznego, ponieważ zmiana przedsiębiorstwa publicznego IFP w EPIC miała miejsce dopiero dnia 7 lipca 2006 r.). Również przemysłowy i handlowy charakter działalności Axens, Beicip-Franlab i Prosernat wydaje się niekwestionowany i w przypadku likwidacji sądy są bez wątpienia właściwe do rozpatrzenia ewentualnego roszczenia w zakresie odpowiedzialności wobec przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(152)
W tych okolicznościach należy sprawdzić warunki uznawania odpowiedzialności akcjonariusza kontrolującego wobec orzecznictwa Cour de cassation. Aby jednak rozszerzyć postępowanie likwidacyjne wobec określonej osoby (spółki zależnej) na inną osobę prawną (spółkę dominującą), warunki są bardzo surowe. Wobec niewykonywania przez spółkę zależną zobowiązań, w celu uzyskania naprawy ofiary danych działań są zobowiązane udowodnić niezgodne z prawem działanie spółki dominującej, w szczególności zanegowanie przez spółkę dominującą osobowości prawnej swojej spółki zależnej (α) i niezgodne z prawem kierowanie spółką kontrolowaną (β).
α) Zanegowanie osobowości prawnej spółki zależnej przez spółkę dominującą
(153)
Orzecznictwo Cour de cassation uznało możliwość rozszerzenia odpowiedzialności spółki dominującej na działania jej spółek zależnych w dwóch wyjątkowych przypadkach (137): z jednej strony jeżeli majątek spółek zależnych łączy się z majątkiem spółki dominującej (tak zwana hipoteza „połączenia majątku”), a z drugiej strony jeżeli spółki zależne są fikcyjnymi osobami prawnymi (tak zwana hipoteza „fikcyjności osoby prawnej”).
(154)
Jeżeli chodzi o „połączenie majątków (138)”, dane pojęcie określa na ogół sytuację, w której księgowość obydwu odrębnych podmiotów prawnych jest taka, że nie można określić, do której z nich odnosi się taki lub inny element aktywów czy pasywów. Jednak w celu wykazania istnienia takiego połączenia majątków nie wystarczy istnienie związku, nawet wąskiego, pomiędzy spółkami grupy. Podobnie tożsamość wspólników lub podmiotów zarządzających, a nawet tożsamość siedziby firmy (139), nie wystarczają same w sobie, aby stwierdzić połączenie majątków. Sformalizowanie relacji wewnątrzgrupowych w umowach podpisanych przez spółkę dominującą i jej spółki zależne wystarczy najczęściej, aby odsunąć możliwość połączenia majątków (140).
(155)
W dwóch niedawnych sprawach, Metaleurop (141) i AOL Liberté (142), wydaje się, że Cour de Cassation zacieśnił nawet swoją kontrolę nad warunkami rozszerzania postępowania wobec spółki dominującej grupy. Integracja, nawet bardzo daleko posunięta, spółek grup, nie wiąże się koniecznie z połączeniem majątków. Zgodnie z doktryną (143)„ani umowy dotyczące zapewnienia środków pieniężnych i wymiany walutowej pomiędzy obydwoma podmiotami, ani wymiana pracowników, ani zaliczki od spółki dominującej, ani kontrola spółki dominującej nad uprawnieniami w zakresie zarządzania spółki zależnej, nie posiadają charakteru ogólnego bezładu w rachunkach uzasadniającego połączenie majątków”. Uznanie odpowiedzialności spółki dominującej wobec działań jednej z jej spółek zależnych na podstawie połączenia ich majątków wydaje się więc szczególnie trudne (144), ponieważ standard dowodu wymagany przez Cour de cassation, aby ją wykazać, jest wyjątkowo wysoki.
(156)
W przedmiotowym przypadku należy stwierdzić, że Komisja podniosła już, że „w związku z faktem, że przedsiębiorstwo publiczne IFP i zainteresowane spółki zależne są odrębnymi podmiotami prawnymi, ich rachunki są oddzielne” (145). Ponadto umowy podpisane pomiędzy przedsiębiorstwem publicznym IFP i jego spółkami zależnymi, w szczególności umowy na wyłączność w zakresie transferów technologii lub udostępniania pracowników (146), nie pokrywają ogólnego bezładu w rachunkach uzasadniającego połączenie majątków w rozumieniu orzecznictwa Cour de cassation, ponieważ każda usługa jest konkretnie klasyfikowana w odpowiednich budżetach każdego podmiotu grupy IFP, jak zostanie ustalone w częściach 7.1.4 i 7.3.
(157)
W odniesieniu do „fikcyjności osoby prawnej”, chodzi o scharakteryzowanie braku elementów umowy spółki w spółce zależnej (affectio societatis), aby wykazać, że nie istnieje ona w rzeczywistości. Cour de cassation (147) uważa, że ma do czynienia z fikcyjną spółką, jeżeli osoba prawna, wobec której wszczęto postępowanie, istnieje tylko pozornie, nie posiadając odrębnej działalności (148) od działalności beneficjenta, osoby fizycznej lub prawnej.
(158)
Na podstawie informacji dostępnych publicznie (149) Komisja zauważa również, że przedsiębiorstwo publiczne IFP oraz Axens, Beicip-Franlab i Prosernat nie mają ani takich samych danych kontaktowych, ani takich samych miejsc prowadzenia działalności:
a)
Przedsiębiorstwo publiczne IFP jest zarejestrowane w Registre du Commerce et des Sociétés (rejestrze przedsiębiorstw) (zwanym dalej „RCS”) w Nanterre pod numerem B 775 729 155, a jego siedziba mieści się w Rueil-Malmaison (150). Przedsiębiorstwo publiczne IFP posiada dwa zakłady mieszczące się we Francji, odpowiednio w Solaize (151) i w Pau (152).
b)
Axens jest zarejestrowana w RSC w Nanterre pod numerem B 599 815 073, a jej siedziba mieści się również w Rueil-Malmaison, ale pod innym adresem (153) niż siedziba spółki dominującej. Jej centra operacyjne mieszczą się również w różnych lokalizacjach spółki dominującej, najczęściej poza Francją: w Stanach Zjednoczonych w Houston (Teksas), w Princeton (New Jersey), w Savannah (Georgia) i w Calvert City (Kentucky), w Kanadzie w Brockville (Ontario), w Chinach w Pekinie, w Japonii w Tokio, w Indiach w New Delhi, w Bahreinie i w Rosji w Moskwie;
c)
Beicip-Franlab jest zarejestrowana w RCS w Nanterre pod numerem B 679 804 047, a jej siedziba mieści się również w Rueil-Malmaison, ale pod innym adresem (154) niż siedziby spółki dominującej i Axens. Posiada spółki zależne i biura w wielu krajach na świecie, mianowicie w Bahreinie, w Abu Dhabi, w Libii w Trypolisie, w Malezji w Kuala Lumpur, w Stanach Zjednoczonych w Houston w Teksasie, w Meksyku w Villahermosa, w Brazylii w Rio de Janeiro i w Rosji w Moskwie;
d)
Prosernat jest zarejestrowana w RCS w Nanterre pod numerem B 315 251 330, a jej siedziba mieści się w Puteaux (155). Spółka wskazuje (156), że jest obecna w około dwudziestu krajach na świecie, mianowicie w Ameryce Południowej (Argentyna, Brazylia, Wenezuela), w Europie (Wielka Brytania, Włochy, Norwegia), w Afryce Północnej (Algieria, Egipt), w krajach rejonu Zatoki Perskiej (Arabia Saudyjska, Zjednoczone Emiraty Arabskie, Kuwejt, Oman, Katar), w Iranie, w Rosji i we Wspólnocie Niepodległych Państw, jak również w Azji Południowo-Wschodniej.
(159)
Ponadto w przedmiotowym przypadku działalność gospodarcza wykonywana przez każdą ze spółek zależnych jest realna, tak że nie można uznać ich w granicach rozsądku za fikcyjne, tym bardziej że Cour de cassation stawia surowe wymagania, aby uznać osobę prawną za „fikcyjną” (157):
a)
Spółka Axens, stworzona w 2001 r., prowadzi faktycznie działalność gospodarczą na rynku katalizatorów i technologii dla przemysłu rafineryjnego i petrochemicznego, przy której zatrudnia ponad 600 osób i dzięki której osiąga roczne obroty o wartości około 300 mln EUR.
b)
Spółka Beicip-Franlab, stworzona w 1967 r., prowadzi rzeczywistą działalność polegającą na wydawaniu i rozpowszechnianiu oprogramowania komputerowego używanego w dziedzinie poszukiwania złóż oraz w realizacji badań i doradztwie. Przy wspomnianej działalności zatrudniono ponad stu pracowników i osiąga ona roczne obroty o wartości około czterdziestu mln EUR.
c)
Spółka Prosernat, nabyta w 2001 r., prowadzi działalność w dziedzinie badań, usług i produkcji wyposażenia przeznaczonego do przetwarzania gazu i odzyskiwania siarki. W celu wykonywania wspomnianej działalności przedsiębiorstwo zatrudnia około 70 osób i osiąga obroty w wysokości około pięćdziesięciu mln EUR.
(160)
Z powyższego wynika, że poza przypadkiem błędu w zarządzaniu, który zostanie poddany analizie w motywach 161-164, bardzo ograniczone przypadki - fikcyjność osoby prawnej spółki zależnej lub połączenie majątków spółki zależnej i spółki dominującej - przewidziane w orzecznictwie, żeby uznać odpowiedzialność spółki dominującej za działania jej spółek zależnych w przedmiotowym przypadku nie zostały jednoznacznie spełnione. W rezultacie Komisja stwierdza, że nie spełniono warunków umożliwiających automatyczne wyłączenie odpowiedzialności przedsiębiorstwa publicznego IFP w przypadku likwidacji spółek zależnych Axens, Beicip-Franlab i Prosernat.
β) Odpowiedzialność za błędne kierowanie spółką zależną przez spółkę dominującą
(161)
Błędne sprawowanie kontroli spółki zależnej może zazwyczaj wiązać się z odpowiedzialnością spółki dominującej (158). Jeżeli spółka dominująca popełniła błędy w kontroli, którą ma sprawować w zakresie zarządzania swoimi spółkami zależnymi, „w szczególności w przypadku grup spółek, orzecznictwo zezwala na wyłączenie odpowiedzialności spółki dominującej” (159). Doktryna uznaje, że błąd w zarządzaniu spółki dominującej, która działała jako podmiot prawnie lub faktycznie zarządzający spółką zależną w trudnej sytuacji, może wiązać się z jej odpowiedzialnością (160) w przypadku likwidacji. Spółka matka może bowiem być uznana za odpowiedzialną jako wspólnik spółki zależnej (161), jeżeli można przypisać jej błędne działania będące przyczyną trudności spółki kontrolowanej (162).
(162)
Prawo powszechne przewiduje więc odpowiedzialność kierownictwa za spółkę, wspólników lub wierzycieli (163). W obecności grupy wierzyciele spółki zależnej niedotrzymującej zobowiązań spróbują wykazać, że spółka dominująca przyjęła rolę podmiotu zarządzającego - prawnie lub faktycznie (164) - spółką zależną. Odpowiedzialność na zasadzie winy spółki dominującej wobec jej spółki zależnej ustanowiono w szczególności w prawie procedur upadłościowych (165), a dokładniej w ramach postępowania w sprawie odpowiedzialności w przypadku niedoboru aktywów (166), pod warunkiem że dana spółka działała jako podmiot zarządzający (167) swojej spółki zależnej. Aby jednak uznać odpowiedzialność spółki dominującej na zasadzie winy, należy dowieść takiej winy, a w szczególności związku przyczynowego między winą a szkodą poniesioną z powodu działania spółki zależnej (168).
(163)
W każdym razie z powyższego wynika, że takie wyłączenia nie stanowią w żadnym przypadku roszczenia regresowego, ponieważ opierają się zawsze na odpowiedzialności spółki dominującej na zasadzie winy. Dane działania nie mogą zatem ustanowić ogólnej zasady odpowiedzialności spółki dominującej za czyny jej spółek zależnych, które naruszałoby zasadę ograniczenia odpowiedzialności akcjonariusza do wkładu początkowego w spółkach akcyjnych, poza założeniami, w których spółki akcyjne są podmiotami fikcyjnymi lub mającymi majątek połączony z ich spółką dominującą, które w przedmiotowym przypadku można odrzucić.
(164)
Ostatecznie z orzecznictwa Cour de cassation wynika, że korzystanie z zasady odpowiedzialności spółki dominującej na zasadzie winy w zarządzaniu spółką zależną nie przypomina w żadnym wypadku mechanizmu równoważnego systemowi gwarancji.
ii) Niedawne projekty reformy odpowiedzialności za czyny innych osób
(165)
Przy aktualnym stanie prawa wydaje się zatem, zgodnie z wnioskami z niedawnego sprawozdania informacyjnego dla parlamentu (169), że „rozwiązania wysunięte w orzecznictwie uwydatniają przeszkodę, jaką stanowi osobowość prawna w ramach możliwości przypisania odpowiedzialności” (170). (Podkreślenie dodano).
(166)
Wspomniana przeszkoda wydaje się do tego stopnia podważająca, że we Francji powstała debata dotycząca możliwości reformy kodeksu cywilnego, która rozszerzyłaby odpowiedzialność za czyny innych osób o sytuacje zależności ekonomicznej (171) (w szczególności w przypadku relacji, w których znajdują się spółki zależne grupy w stosunku do ich spółki dominującej). Niektóre organizacje konsumenckie (172) wspomniane we wspomnianym wyżej sprawozdaniu dla parlamentu wydają się w szczególności ubolewać nad faktem, że technika „wyodrębniania w formie spółki zależnej” pozwala niektórym podmiotom, w przypadku późniejszego sporu, sprzeciwić się rozdrobnieniu prawnemu spółek grupy, jeżeli chodzi o odpowiedzialność spółki zależnej, podczas gdy oferty handlowe przedstawiały obraz grupy idealnie zintegrowanych spółek świadczących wszystkie usługi.
(167)
W art. 1355 wstępnego projektu Catala (173) zaproponowano niedawno ustanowienie nowej podstawy odpowiedzialności za winy innej osoby, która zakwestionowałaby zasadę autonomii prawnej spółek zależnych:
„Art. 1355
Ponosi się odpowiedzialność z mocy prawa za szkody spowodowane przez tych, których styl życia regulujemy lub których działalność organizujemy lub kontrolujemy we własnym interesie. […]”
(168)
Uwagi redaktorów omawianego wstępnego projektu wyjaśniają innowacje zaproponowane przez dany tekst w kwestii pozaumownej odpowiedzialności za czynny innych osób. Jego przyjęcie dodałoby jako możliwą podstawę „fakt kontrolowania i organizowania działalności innej osoby w osobistym interesie sprawującego kontrolę” (174), co dość głęboko zmieniłoby obecny stan prawny, tym bardziej że odpowiedzialność byłaby wtedy ściśle określona: nie „wymagałaby udowodnienia winy podmiotu odpowiedzialnego, ale czynu, który mógłby powodować osobistą odpowiedzialność bezpośredniego sprawcy, jeżeli nie działał pod kontrolą innej osoby” (175).
(169)
Akapit drugi art. 1360 wstępnego projektu uchyla daną zasadę w przypadku odpowiedzialności spółki dominującej grupy spółek wobec jej spółek zależnych:
„Art. 1360
[…] Podobnie jest odpowiedzialny kontrolujący działalność gospodarczą lub majątek podmiotu znajdującego się w sytuacji zależności finansowej, chociaż działa na własny rachunek, jeżeli ofiara wykaże, że zdarzenie wywołujące szkodę ma związek ze sprawowaniem kontroli. Dotyczy to w szczególności spółek dominujących w przypadku szkód spowodowanych przez ich spółki zależne lub koncesjodawców w przypadku szkód spowodowanych przez ich koncesjonariuszy.” (podkreślenie dodano).
(170)
Z powyższego wynika, że a contrario, przy obecnym stanie prawa francuskiego, uznanie odpowiedzialności spółki dominującej za czyny jej spółki zależnej zakłada, jak pokazano wyżej, przedstawienia dowodu winy spółki dominującej w sytuacji spółki zależnej.
(171)
Jeżeli chodzi o przewidywalną ewolucję francuskiego prawa pozytywnego, Komisja uznaje fakt, że porzucono planowaną w tym zakresie reformę. W ramach wspomnianego wyżej sprawozdania dla parlamentu grupa robocza komisji ds. ustaw wypowiedziała się na niekorzyść jakiejkolwiek „konsekracji istnienia odpowiedzialności na zasadzie ryzyka w związku z zależnością ekonomiczną” (Zalecenie nr 19). Wydaje się, że taka reforma nie występuje już wśród zagadnień: nie figuruje w szczególności w projekcie ustawy nr 657 dotyczącej reformy odpowiedzialności cywilnej (176) przedstawionym na posiedzeniu zwyczajnym 2009-2010 (zarejestrowanym u przewodniczącego Senatu dnia 9 lipca 2010 r.).
(172)
Podsumowując, w przeciwieństwie do odpowiedzialności państwa w przypadku niewykonania zobowiązań przez przedsiębiorstwa publiczne, która ma cechy mechanizmu gwarancji z uwagi (w szczególności) na jej automatyczność, nie istnieje, przy aktualnym stanie prawa francuskiego, domniemane i automatyczne wyłączenie odpowiedzialności spółek dominujących za działania spółek zależnych prawa prywatnego będących w likwidacji.
B. Wierzyciele spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP nie dysponują żadną gwarancją utrzymania ich istnienia lub ich zobowiązań
(173)
Na podstawie powyższego Komisja jest w stanie stwierdzić, że jeżeli, jako spółki akcyjne, spółki zależne przedsiębiorstwa publicznego IFP znikną w wyniku postępowania likwidacyjnego, ich prawa i zobowiązania znikają wraz z nimi. W podobnych okolicznościach ich akcjonariusz kontrolujący, przedsiębiorstwo publiczne IFP, dysponowałby możliwością wcześniejszego zasilenia kapitałem (177) w celu uniknięcia zniknięcia-likwidacji. Takie wniesienie funduszy mogłoby wówczas zapewnić utrzymanie wierzytelności posiadanych przez osoby trzecie wobec spółek zależnych.
(174)
Chodziłoby wówczas jednak o wybór strategiczny przedsiębiorstwa publicznego, a nie o obowiązek prawny, który narzucałby mu się automatycznie. Ponadto taki wybór byłby ściśle określony przez prawo pomocy państwa: w razie interwencji kapitałowej nieuzasadnionej przez zachowanie prywatnego inwestora, podlegałaby ona uprzedniej kontroli (i zgodzie) Komisji Europejskiej, po zgłoszeniu przez władze francuskie.
(175)
Komisja może zatem stwierdzić, że w przypadku postępowania likwidacyjnego wierzyciele spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP nie dysponują żadną pewnością w zakresie uregulowania ich wierzytelności.
C. Wniosek dotyczący braku gwarancji państwowej obejmującej spółki zależne prawa prywatnego przedsiębiorstwa publicznego IFP
(176)
W oparciu o powyższe rozważania Komisja jest w stanie stwierdzić, że w przeciwieństwie do wierzycieli przedsiębiorstwa publicznego IFP wierzyciele spółek zależnych prawa prywatnego grupy IFP nie są objęci gwarancją spłaty indywidualnych wierzytelności ani gwarancją utrzymania istnienia tych spółek akcyjnych w przypadku likwidacji. Wynika z tego, że te spółki zależne prawa prywatnego nie są objęte nieograniczoną gwarancją, z której korzysta przedsiębiorstwo publiczne IFP z racji swojego statusu. Komisja opiera swoją analizę na fakcie, że wierzyciele spółek zależnych prawa prywatnego przedsiębiorstwa publicznego IFP:
-
podlegają procedurom prawa powszechnego dotyczącego postępowania naprawczego lub likwidacyjnego wobec przedsiębiorstw;
-
nie mogą, zgodnie z obecnymi stanem prawnym we Francji, automatycznie pociągnąć do odpowiedzialności większościowego udziałowca spółek zależnych, przedsiębiorstwa publicznego IFP (a tym samym państwa francuskiego) ze względu na działania tych spółek zależnych; muszą bowiem dostarczyć uprzednio dowód, że przedsiębiorstwo publiczne popełniło błąd, co wyklucza automatyczny charakter pociągania do odpowiedzialności, a tym samym możliwość traktowania takiej odpowiedzialności jako mechanizmu gwarancji.
(177)
Komisja podkreśla, że przyjęła już podobne wnioski w innych przypadkach, w których uznała, iż spółka akcyjna należąca w 100 % do przedsiębiorstwa publicznego lub samego państwa nie była objęta nieograniczoną publiczną gwarancją, którą był objęty jej udziałowiec. Jeśli chodzi o spółki akcyjne należące bezpośrednio do państwa, Komisja uznała, już od 2003 r., w sprawie EDF (178), że przekształcenie EPIC w spółkę akcyjną prawa powszechnego, a więc zastosowanie do tego przedsiębiorstwa przepisów powszechnego prawa upadłościowego, skutkowało zniesieniem gwarancji, którą przedsiębiorstwo było dotąd objęte. Ten tok rozumowania znalazł ostatnio potwierdzenie, gdy przedsiębiorstwo La Poste zostało przekształcone w spółkę akcyjną (179) należącą w 100 % do państwa. Jeśli chodzi o spółki akcyjne należące do przedsiębiorstw publicznych, Komisja uznała, we wspomnianej wyżej decyzji dotyczącej utworzenia La Banque Postale, że status prawny takiej zależnej spółki akcyjnej należącej w całości do przedsiębiorstwa publicznego (w niniejszym przypadku do La Poste, która w tamtym czasie miała status prawa publicznego analogiczny do EPIC) pozwala sam w sobie na wykluczenie istnienia nieograniczonej gwarancji na jej poziomie (180).
7.1.2 GOSPODARCZY CHARAKTER DZIAŁALNOŚCI PRZEDSIĘBIORSTWA PUBLICZNEGO IFP OBJĘTEJ NIEOGRANICZONĄ GWARANCJĄ
(178)
Jak Komisja już wskazała w poprzednich decyzjach dotyczących przedsiębiorstwa publicznego IFP (181), zgodnie ze swoim statusem przedsiębiorstwa publicznego IFP realizuje zadania w trzech dziedzinach:
-
w zakresie badań i rozwoju w dziedzinie poszukiwania złóż roponośnych i gazowych, w zakresie technologii rafinacji oraz petrochemii,
-
w dziedzinie kształcenia inżynierów i techników,
-
w dziedzinie dostarczania informacji i dokumentacji z wymienionych sektorów.
(179)
Władze francuskie, jak przypomniano w motywie 31, uznają, że przedsiębiorstwo publiczne IFP jest organizacją badawczą, której powierzono trzy zadania leżące w interesie ogólnym publicznego (badania, kształcenie i dokumentację).
(180)
Komisja uznaje również, w świetle zadań powierzonych przedsiębiorstwu, że przedsiębiorstwo publiczne IFP można uznać za „organizację badawczą” w rozumieniu pkt 2.2 lit. d) wspólnotowych zasad ramowych dotyczących pomocy państwa na działalność badawczą, rozwojową i innowacyjną (182) (zwanych dalej „zasadami ramowymi dotyczącymi badań, rozwoju i innowacji”): jego głównym celem jest prowadzenie badań podstawowych (183), badań przemysłowych (184) lub rozwoju eksperymentalnego (185) oraz rozpowszechnianie jej wyników poprzez działalność dydaktyczną, publikacje lub transfer technologii.
(181)
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości (186) finansowanie publiczne działalności wykonywanej przez organizację badawczą (w tym objęcie jej nieograniczoną publiczną gwarancją) może (187) wiązać się z przyznaniem pomocy państwa, jeśli odnośna organizacja badawcza prowadzi działalność gospodarczą, tj. działalność polegającą na oferowaniu towarów lub usług na określonym rynku (188), niezależnie od jej statusu prawnego lub sposobu finansowania.
(182)
Jeśli chodzi w szczególności o gospodarczy (lub niegospodarczy) charakter działalności prowadzonej przez organizacje badawcze, Komisja uściśliła w swojej praktyce decyzyjnej (189), co uznaje za mieszczące się w jednej lub drugiej z tych kategorii.
(183)
Jeśli chodzi o główną działalność organizacji badawczych, Komisja uznaje, że zasadniczo stanowi ona działalność o charakterze niegospodarczym, w szczególności:
-
kształcenie mające na celu zwiększanie coraz lepiej wyszkolonych zasobów ludzkich;
-
niezależne badania i rozwój mające na celu powiększanie zasobów wiedzy i lepsze zrozumienie, w tym badania i rozwój w ramach współpracy,
-
rozpowszechnianie wyników badań.
(184)
Ponadto Komisja jest zdania, że działalność dotycząca transferu technologii (udzielanie licencji, tworzenie produktów pochodnych lub inne formy zarządzania wiedzą uzyskaną przez organizację badawczą) ma charakter niegospodarczy, jeśli odbywa się wewnątrz przedsiębiorstwa (190) i cały pochodzący z niej dochód jest reinwestowany w zasadniczą działalność organizacji badawczych.
(185)
Komisja uznaje natomiast, że działalność gospodarcza obejmuje w szczególności badania prowadzone w ramach umowy z przedsiębiorstwem przemysłowym oraz wynajem infrastruktury badawczej i oferowanie usług konsultacyjnych (191).
(186)
W niniejszej sprawie nieograniczona gwarancja udzielona przedsiębiorstwu publicznemu IFP z racji jego statusu EPIC obejmuje jednocześnie działalność niegospodarczą (co nie stanowi samo w sobie problemu w świetle przepisów dotyczących pomocy państwa) i działalność gospodarczą dwojakiego rodzaju.
(187)
Jeśli chodzi o pierwszy rodzaj działalności gospodarczej, władze francuskie, choć uznają, jak wskazano w motywie 31, że działalność przedsiębiorstwa publicznego IFP ma w większości charakter niegospodarczy, w pismach z dnia 13 stycznia i z dnia 16 lipca 2010 r. przyznały, że poza wyłącznym obszarem działalności jego spółek zależnych przedsiębiorstwo publiczne IFP świadczyło usługi polegające głównie na wynajmie materiałów i pomieszczeń, udostępnianiu pracowników oraz usługi prawnicze na rzecz spółek zależnych oraz usługi badawcze w ramach umowy na rzecz osób trzecich i spółek zależnych. Jak wskazano w motywie 185, taka działalność ma charakter gospodarczy w rozumieniu przyjmowanym zwykle przez Komisję.
(188)
Jeśli chodzi o drugi rodzaj działalności gospodarczej, transfer technologii, taki jak udzielanie licencji, tworzenie produktów pochodnych lub inne formy zarządzania wiedzą uzyskaną przez organizację badawczą, zasadniczo stanowi, jak przypomniano w motywie 184, działalność niegospodarczą, jeśli jest prowadzona wewnątrz przedsiębiorstwa i cały pochodzący z niej dochód jest reinwestowany w badania publiczne. Jednakże w niniejszej sprawie, jak Komisja stwierdziła we wspomnianej wyżej decyzji C 51/2005, bardzo szczególne relacje pomiędzy przedsiębiorstwem publicznym IFP a niektórymi z jego spółek zależnych prawa prywatnego sprawiają, że „[…] niektóre obszary działalności IFP wychodzą poza zakres jego działalności niegospodarczej, ponieważ są one wykorzystywane do działalności komercyjnej przez jego spółki zależne” (192). Komisja doszła bowiem do wniosku, że przedmiotowe spółki zależne nie mogą być uważane za podmioty autonomiczne w stosunku do spółki matki, ponieważ ich działalność wpisuje się w strategię rozwoju przedsiębiorstwa publicznego IFP, przedsiębiorstwo publiczne IFP sprawuje nie tylko prawną, ale również faktyczną kontrolę, umowy na wyłączność świadczą o silnej integracji ekonomicznej oraz ponieważ IFP i przedmiotowe spółki zależne posiadają wspólny wizerunek wśród podmiotów działających w odnośnych sektorach. Transfery technologiczne, w szczególności będące wynikiem prac z zakresu badań przemysłowych (193), pomiędzy przedsiębiorstwem publicznym IFP a jego spółkami zależnymi Axens, Beicip-Franlab i Prosernat, należy więc uznać za działalność gospodarczą w rozumieniu prawa konkurencji.
7.1.3 ZAKRES NINIEJSZEJ DECYZJI
(189)
Z pkt 7.1.1 wynika, że tylko działalność prowadzona bezpośrednio przez przedsiębiorstwo publiczne IFP jest objęta gwarancją państwową, w przeciwieństwie do działalności prowadzonej przez jego spółki zależne prawa prywatnego, która nie mieści się w zakresie gwarancji.
(190)
Ponadto w działalności prowadzonej bezpośrednio przez przedsiębiorstwo publiczne IFP tylko objęcie gwarancją państwową działalności o charakterze gospodarczym odnosi się ewentualnie do pomocy państwa, pod warunkiem że pozostałe warunki określone w art. 107 ust. 1 TFUE są również spełnione.
(191)
Z pkt 7.1.2 wynika również, że ta działalność gospodarcza jest ograniczona, z jednej strony, do badań w ramach umowy prowadzonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, a z drugiej, do działalności z zakresu transferu technologii w wyłącznych obszarach działalności spółek zależnych Axens, Prosernat i Beicip-Franlab, oraz działalności z zakresu wynajmu infrastruktury, udostępniania pracowników i świadczenia usług prawniczych.
7.1.4 ISTNIENIE SELEKTYWNEJ KORZYŚCI DLA GRUPY IFP
(192)
Aby przeanalizować ewentualne korzyści, jakie grupa IFP mogłaby czerpać z nieograniczonej gwarancji udzielonej spółce matce, przedsiębiorstwu publicznemu IFP, z racji jego statusu EPIC, Komisja podzieli swoje rozważania na dwie części: najpierw przeanalizuje ewentualne korzyści na rzecz spółki matki (7.1.4.1), a następnie przeprowadzi analizę korzyści potencjalnie przeniesionych na jej spółki zależne (7.1.4.2).
7.1.4.1 Korzyści na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP
(193)
We wspomnianej wyżej decyzji o wszczęciu postępowania, zgodnie z pkt 2.1.3 wspomnianego wyżej obwieszczenia w sprawie gwarancji, Komisja wskazała, iż uznała, że przedsiębiorstwo publiczne IFP mogłoby czerpać korzyść ze swojego statusu EPIC głównie dzięki bardziej korzystnym warunkom finansowania (194) na rynkach kapitałowych, tj. korzyść wynikającą z braku zastosowaniu procedury prawa powszechnego dotyczącego postępowania naprawczego lub likwidacyjnego do osób prawnych prawa publicznego. Ponadto Komisja zauważa, że w razie niewypłacalności przedsiębiorstwa publicznego gwarancja państwa dotyczyłaby wszystkich wierzytelności przedsiębiorstwa publicznego IFP, które jak stwierdzono w motywie 71 decyzji o wszczęciu postępowania „mogą być nie tylko finansowe, ale również komercyjne lub mieć jeszcze inny charakter”, w szczególności wierzytelności należących do dostawców (których faktury nie zostały opłacone) lub do klientów (na rzecz których usługi nie zostały wykonane).
(194)
Ponadto w wyniku szczegółowej analizy przedmiotowego środka, Komisja uznaje, że należy przeanalizować istnienie ewentualnej korzyści na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP na poziomie jego relacji z instytucjami bankowymi i finansowymi (A), dostawcami (B) i klientami (C).
A. Brak korzyści na poziomie relacji z instytucjami bankowymi i finansowymi
(195)
We wspomnianej wyżej decyzji o wszczęciu postępowania, Komisja uznaje, że przedsiębiorstwo publiczne IFP nie jest przedmiotem procesu ratingu kredytowego ze strony zewnętrznej agencji ratingowej (195), stwierdza jednak, że środki finansowe przyznane przedsiębiorstwu publicznemu IFP są z pewnością przedmiotem oceny ryzyka niewykonania zobowiązań przeprowadzanej przez wierzycieli (196). Uznając, że przedsiębiorstwo publiczne IFP „korzysta z rynku kredytowego w celu finansowania swojego zadłużenia”, wskazuje, że na etapie wstępnej oceny nie może wykluczyć możliwości czerpania przez to przedsiębiorstwo korzyści gospodarczej związanej z uwzględnieniem, w ocenie rynków finansowych, funkcji gwaranta ostatniej instancji, którą pełni państwo w odniesieniu do zobowiązań przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(196)
W wyniku szczegółowej analizy Komisja odnotowuje informacje przekazane przez Francję, o których mowa w motywie 64 powyżej, podsumowane w tabeli 1 zamieszczonej w niniejszym motywie (w której skrót „KEUR” oznacza „tysiące EUR”).
Tabela 1
Zadłużenie przedsiębiorstwa publicznego IFP w latach 2005-2010
Podmiot:
IFP
2005
2006
2007
2008
2009
2010
w K EUR
w K EUR
w K EUR
w K EUR
w K EUR
w K EUR
Pożyczki i zobowiązania w instytucjach kredytowych (197)
Termin spłaty krótszy niż rok (1)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Termin spłaty dłuższy niż rok
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
(1) w tym bieżące środki bankowe i kredyty w rachunkach bankowych
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Opracentowanie pożyczek i zobowiązań w ramach umów z instytucjami kredytowymi:
2005
2006
2007
2008
2009
2010
Oprocentowanie + marża
Oprocentowanie + marża
Oprocentowanie + marża
Oprocentowanie + marża
Oprocentowanie + marża
Oprocentowanie + marża
Pożyczki średnio- i długoterminowe
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
[…] (197)
Środki bankowe i krótkoterminowe linie kredytowe
[Bank nr 1] (198)
EONIA + […] (197)
EONIA + […] (197)
[Bank nr 2] (198)
EONIA + […] (197)
EONIA + […] (197)
[Bank nr 3] (198)
EONIA + […] (197)
[Bank nr 4] (198)
EONIA + […] (197)
(197)
Z informacji tych wynika, że jeśli chodzi o terminy spłaty powyżej jednego roku przedsiębiorstwo publiczne IFP nie korzystało z pożyczek instytucji kredytowych od chwili zmiany statusu, tj. w okresie 2006-2009, dla którego danych są dostępne. W tym samym okresie, po zmianie statusu, przedsiębiorstwo publiczne IFP tylko raz skorzystało z pożyczki o terminie spłaty krótszym niż rok, w 2009 r., w niemałej kwocie […] (*) EUR. Należy ponadto stwierdzić, że oprocentowanie stosowane wówczas przez [Bank nr 3]] (**) (EONIA + […] (*) %) było o […] (*) punktów bazowych wyższe (przy innych parametrach na równi) niż oprocentowanie wynegocjowane prze przedsiębiorstwo publiczne IFP w 2005 r. z [Bankiem nr 1]] (**) (EONIA + […] (*) %), gdy było ono jeszcze osobą prawną prawa prywatnego, a więc nie było jeszcze objęte gwarancją państwową, wynikającą obecnie z jego statusu przedsiębiorstwa publicznego.
(198)
Jeśli chodzi w szczególności o rok 2010 r., władze francuskie stwierdziły, że przedsiębiorstwo publiczne IFP otrzymało cztery propozycje linii kredytowych w wysokości […] (*) EUR, z oprocentowaniem rocznym w wysokości w przedziale od EONIA + […] (*) % w [Banku nr 4] (**) (plus prowizja od zaangażowania w wysokości […] (*) %, tj. […] (*) EUR) lub w [Banku nr 5] (**) (plus prowizja od zaangażowania w wysokości […] (*) %, tj. […] (*) EUR) do EONIA + […] (*) % w [Banku nr 3] (**) (plus prowizja od zaangażowania w wysokości […] (*) %, tj. […] (*) EUR) lub w [Banku nr 1] (**) (plus prowizja od zaangażowania w wysokości […] (*) %, tj. […] (*) EUR). Przedsiębiorstwo publiczne IFP otrzymało również inną ofertę „spot” od [Banku nr 3] (**) (funkcja wybranego okresu ciągnienia kredytu) z oprocentowaniem wynoszącym EURIBOR + […] (*) %. Komisja odnotowuje fakt, że odnośne stopy procentowe są równoważne stopom procentowym, jakie przedsiębiorstwo publiczne IFP wynegocjowało przed zmianą statusu w 2006 r., gdy było jeszcze osobą prawną prawa prywatnego nieobjętą gwarancją państwową.
(199)
W związku z powyższym Komisja uznaje, że w okresie od zmiany statusu do 2010 r. przedsiębiorstwo publiczne IFP nie czerpało faktycznej korzyści gospodarczej ze swojego statusu EPIC w relacjach z instytucjami bankowymi i finansowymi. Innymi słowy, wydaje się, że potencjalna korzyść, jaką przedsiębiorstwo mogło czerpać z nieograniczonej gwarancji w formie bardziej korzystnego oprocentowania pożyczek niż oprocentowanie na warunkach rynkowych, nie wystąpiła w rzeczywistości w odnośnym okresie.
(200)
Wniosek ten dotyczy oczywiście przeszłości, Komisja nie może bowiem domniemywać o przyszłych zachowaniach podmiotów rynkowych ani o zmianie ich postrzegania wpływu gwarancji państwowej na ryzyko niewykonania zobowiązań przedsiębiorstwa publicznego IFP. Ponadto, w ramach sprawozdań rocznych, jakie władze francuskie będą musiały przedstawić Komisji w przyszłości, powinny one dostarczyć informacje odnoszące się do poziomów i warunków zadłużenia przedsiębiorstwa publicznego IFP oraz przedstawić dowody, że pożyczki te są zgodne z warunkami rynkowymi, lub dodać ekwiwalent brutto odpowiedniej pomocy do szacunków maksymalnych kwot skutków gwarancji według metody analogicznej do metody opisanej w tabeli 6 zamieszczonej w motywie 300.
(201)
Ponadto Komisja odnotowuje złożoną przez władze francuskie propozycję dodania w umowie o finansowaniu (dla każdego instrumentu objętego umową) następującej pisemnej informacji w odniesieniu do każdej operacji:
„Emisja/program/pożyczka nie jest objęta żadną, pośrednią ani bezpośrednią, gwarancją ze strony państwa. W razie niewypłacalności państwo nie będzie zobowiązanie do finansowego zastępstwa IFP w spłacie wierzytelności”.
(202)
W tym kontekście przedmiotowe zobowiązanie, w powiązaniu z wszystkimi innymi zobowiązaniami ciążącymi na Francji, nawet jeśli samo w sobie nie pozwoli rozwiązać kwestii istnienia gwarancji, umożliwi w stosownym przypadku wyłącznie przyjętego ryzyka i znaczne ograniczenie ewentualnych negatywnych skutków gwarancji.
B. Korzyść na poziomie relacji z dostawcami
(203)
Jeśli chodzi o dostawców, wbrew temu, co twierdzą władze francuskie (zobacz motyw 65), nie wystarczy, aby przedsiębiorstwo publiczne IFP podlegało, na mocy prawa Unii Europejskiej lub prawa krajowego, obowiązkowi organizowania zaproszenia do ubiegania się o zamówienie, by wyeliminować korzyści wynikające ze statusu EPIC: w ramach organizowanych zamówień publicznych każdy oferent-dostawca może przewidywać brak możliwości upadłości przedsiębiorstwa publicznego IFP przy składaniu swojej oferty. Ponadto, w ramach zakupów publicznych należy wyróżnić obniżkę ceny związaną ze wzrostem wydajności, na jaką pozwala zaproszenie oferentów do ubiegania się o zamówienie w przetargach - co stanowi, jak Komisja stwierdziła w sprawozdaniu przytoczonym przez władze francuskie, autentyczną „korzyść społeczną” - i obniżkę ceny wynikającą z bardziej korzystnej oceny ze strony kontrahentów w odniesieniu do ryzyka niewykonania zobowiązań danego podmiotu, o którym wiedzą, że jest on zabezpieczony w odniesieniu do ryzyka postępowania likwidacyjnego z racji swojego statusu przedsiębiorstwa publicznego. Te dwa czynniki, choć oba powodują obniżenie cen w ramach zamówień publicznych, są w swej naturze od siebie odmienne; Komisja uważa więc, że nie można przypisać skutków drugiego czynnika czynnikowi pierwszemu.
(204)
Aby oszacować obniżkę ceny wynikającą z bardziej korzystnej oceny ryzyka niewykonania zobowiązań EPIC przez jego dostawców, Komisja zamierza oprzeć swoje rozumowanie na koszcie zabezpieczenia równoważnego ryzyka. Przy braku gwarancji państwowej dostawca przedsiębiorstwa publicznego IFP, który chciałaby skorzystać z podobnej gwarancji (tj. zabezpieczyć się całkowicie przed ryzykiem niewykonania zobowiązań swojego kontrahenta) mógłby skorzystać z usług wyspecjalizowanej instytucji kredytowej lub ubezpieczeniowej. Takie pokrycie ryzyka niewykonania zobowiązań jest w szczególności często oferowane przez spółki wyspecjalizowane w faktoringu (199).
(205)
Komisja zauważa, że opłata za taką usługę faktoringu obejmuje dwa elementy:
a)
prowizję z tytułu finansowania (lub ujemne odsetki), obliczaną prorata temporis w celu pokrycia finansowania z góry zaliczki przyznanej dostawcy, która jest w szczególności funkcją stopy procentowej obowiązującej w chwili zbycia wierzytelności;
b)
faktyczną prowizję z tytułu faktoringu, w wysokości (200) od 0,7 % do 2,5 % obrotu objętego faktoringiem, ze średnim wskaźnikiem 1,5 %, obliczana w odniesieniu do kwoty wierzytelności przekazanych w celu opłaty za usługi rachunkowe, odzyskiwania należności i gwarancji należytego wykonania.
(206)
W swoim piśmie z dnia 26 listopada 2010 r. władze francuskie wskazały, że ich zdaniem rozważania Komisji dotyczące roli faktoringu są oparte na niedokładnej ocenie powodów skorzystania przez przedsiębiorstwo z tego typu usług. Władze francuskie uznają w prawdzie, że spółki zajmujące się faktoringiem mogą zapewnić trzy usługi - zaliczkowania środków pieniężnych, odzyskiwania należności i gwarantowania wierzytelności - ale uściślają, że mogą one oferować te usługi łącznie lub oddzielnie. W oparciu o badanie przeprowadzone w 2009 r. przez Banque de France (201) dodają, że wśród tych różnych usług zarządzanie delegowane (tj. operacje finansowania bez odzyskiwania należności) staje się dominujące w ofercie firm faktoringowych, przez co korzystanie z faktoringu sprowadza się coraz częściej do zwykłej operacji udostępnienia środków pieniężnych dla dostawcy. Komisja odnotowuje tę uwagę.
(207)
Ponadto władze francuskie przekazały informację o kwocie płatności dokonanych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na rzecz firm faktoringowych (202) od 2004 r. (jako wynagrodzenie za usługi niezbędne dla obu rodzajów działalności, gospodarczej i niegospodarczej):
Tabela 2
Korzystanie z faktoringu przez dostawców przedsiębiorstwa publicznego IFP w latach 2004-2010
Rok
Liczba odnośnych dostawców
Płatności na rzecz firm faktoringowych
(w EUR)
Liczba odnośnych faktur
2004
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2005
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2006
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2010 (203)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Cały okres
(2004-2010)
[…] (*)
[…] (*)
(208)
Władze francuskie stwierdzają, że od chwili zmiany statusu przedsiębiorstwa publicznego IFP w 2006 r. dokonane przez nie płatności na rzecz firm faktoringowych wzrosły. Wnioskują z tego, że zmiana ta podważa rozumowanie Komisji dotyczące postrzegania przez osoby trzecie ryzyka niewykonania zobowiązań EPIC. Uważają bowiem, że gdyby przedsiębiorstwo publiczne IFP było objęte zabezpieczeniem przed ryzykiem niewykonania zobowiązań przez państwo od 2006 r., korzystanie z usług firm faktoringowych miałoby miejsce rzadziej od tego momentu, jeśli w ogóle by z takich usług korzystano.
(209)
Ponieważ, jak wskazały same władze francuskie w motywie 206, korzystanie z faktoringu jest coraz częściej związane z zapotrzebowaniem na zaliczkowanie środków pieniężnych (wzrost usług zarządzania delegowanego), a coraz mniej z przejmowaniem ryzyka braku zapłaty (ograniczenie usług odzyskiwania należności, finansowania i gwarancji) i ponieważ na rachunkach przedsiębiorstwa publicznego IFP nie można odróżnić korzystania jego dostawców z faktoringu według rodzaju usługi, Komisja uznaje wręcz przeciwnie, że zmiana odnotowana przez przedsiębiorstwo publiczne IFP nie pozwala podważyć jej rozumowania ani tym bardziej wykazać, że dostawcy przedsiębiorstwa publicznego IFP wyciągnęli wniosek, iż ryzyko niewykonania zobowiązań przez to przedsiębiorstwo w związku ze zmianą jego statusu wzrosło.
(210)
Komisja uznaje, że nie jest w stanie przedstawić dokładnego szacunku kwoty składki niezbędnej do zabezpieczenia dostawców przed ryzykiem niewykonania zobowiązań przedsiębiorstwa publicznego IFP, gdyby nie było ono objęte gwarancją państwową. Zauważa ona jednak, że ponieważ prowizja za faktoring, o której mowa w motywie 205 lit. b), obejmuje w rzeczywistości trzy odrębne usługi (odzyskiwanie należności, finansowanie i gwarancja w odniesieniu do ryzyka braku zapłaty), wspomniana maksymalna stopa 2,5 % obrotu objętego gwarancją stanowi bez wątpienia największą kwotą składki, którą należałoby zapłacić za zabezpieczenie się przed samym ryzykiem niewykonania zobowiązań.
(211)
W każdym razie władze francuskie mają nadal możliwość zgłoszenia dokładniejszej metody szacowania korzyści przyznanej z tytułu gwarancji przedsiębiorstwu publicznemu w jego relacjach z dostawcami. Metoda ta, oparta na specjalistycznej wiedzy ekonomicznej omówionej kontradyktoryjnie w ramach rozpatrywania sprawy, będzie mogła być przedmiotem ewentualnej pozytywnej decyzji Komisji i Francja będzie mogła ją zastosować w celu spełnienia obowiązków informowania określonych w części normatywnej niniejszej decyzji.
(212)
Jeśli chodzi o odnośne kwoty, władze francuskie wskazały w piśmie z dnia 26 listopada 2010 r., że koszt nabycia tych towarów i usług jest bezpośrednio uwzględniony w stopie waloryzacji wynagrodzeń pracowników zaangażowanych w działalność związaną z nabywaniem wspomnianych towarów i usług (204). Ponadto, jeśli chodzi o działalność w zakresie refakturowania pracowników delegowanych i pomieszczeń, nie wiążą się one ze szczególnym znaczącym wydatkiem, ponieważ wszystkie odnośne koszty są już włączone do kosztów struktury przedsiębiorstwa.
(213)
Dodatkowo w odniesieniu do towarów i usług nabywanych specjalnie w celu prowadzenia wyłącznie działalności gospodarczej roczna średnia kwota tych dostaw stanowi, według władz francuskich. niewielki odsetek (205) średniego rocznego obrotu realizowanego przez przedsiębiorstwo publiczne IFP. Jeśli chodzi o badania w ramach umowy, w oparciu o informacje zgromadzone przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w systemie księgowania kosztów średnia roczna kwota dostaw, jakie przedsiębiorstwo publiczne IFP nabyło w celu prowadzenia swoich usług w okresie od 2006 r. do 2009 r. wynosi […] (*) EUR rocznie.
(214)
Komisja uznaje, że do celów prowadzenia działalności gospodarczej przedsiębiorstwo publiczne IFP czerpało faktyczną korzyść gospodarczą polegającą na obniżeniu cen stosowanych przez jej dostawców i prowadzącą do korzystniejszej oceny przez tych ostatnich ryzyka niewykonania zobowiązań przez to przedsiębiorstwo. Komisja, choć nie jest w stanie podać dokładnej kwoty odzwierciedlającej tę korzyść, uznaje, że w każdym razie nie powinna ona przekraczać kwoty rzędu […] (*) EUR rocznie (206) średnio w odnośnym okresie (lata 2006-2009).
(215)
Ponadto Komisja zauważa, że taka korzyść w relacjach utrzymywanych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP z dostawcami, jest selektywna, ponieważ jego konkurenci, podlegający procedurom prawa powszechnego dotyczącego postępowania naprawczego i likwidacyjnego, nie są objęte podobną gwarancją udzielaną przez państwo i nieodłącznie związaną ze statusem przedsiębiorstwa publicznego, który posiada przedsiębiorstwo IFP.
C. Korzyść na poziomie relacji z klientami
(216)
Jeśli chodzi o usługi badawcze świadczone przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, Komisja odnotowuje uwagi spółki UOP Limited, w których stwierdza ona, że w zakresie zbywania technologii, dziedziny charakteryzującej się ryzykiem z natury rzeczy, nabywcy są szczególnie wrażliwi na gwarancje, jakie ich usługodawcy są w stanie im dostarczyć, pod względem zabezpieczenia zobowiązań zarówno umownych, jak i pozaumownych.
(217)
Jeśli chodzi jednak o zobowiązania pozaumowne, władze francuskie stwierdziły w swoim piśmie z dnia 13 stycznia 2010 r., że we Francji spółki prawa prywatnego i przedsiębiorstwa publiczne podlegają w tej samej mierze systemowi prawa powszechnego (art. 1382 kodeksu cywilnego odnoszącego się w szczególności do systemu odpowiedzialności deliktowej (207). Dodały również, że działalność przedsiębiorstwa publicznego IFP miała szczególny charakter, ponieważ wiązała się z wykorzystaniem narzędzi laboratoryjnych i produktów łatwopalnych, wybuchowych lub toksycznych, potencjalnych źródeł poważnego ryzyka „przemysłowego” (208) w rozumieniu stosowanym zwykle przez ubezpieczycieli. Stąd przedsiębiorstwo publiczne IFP podpisało różne umowy ubezpieczenia w celu objęcia nie tylko klasycznego ryzyka (odpowiedzialność cywilna), ale również szczególnego rodzaju ryzyka, takiego jak ryzyko związane ze źródłami promieniowania jonizującego lub ryzyko związane z uszkodzeniami maszyn w pobliżu szybów. Jeśli chodzi o uwzględnienie odpowiedzialności cywilnej, umowa ubezpieczenia przedsiębiorstwa publicznego IFP obejmuje cztery rodzaje ryzyka: odpowiedzialność cywilna z tytułu eksploatacji, odpowiedzialność cywilna po dostawie, odpowiedzialność cywilna zawodowa i naruszenie środowiska.
(218)
Z powyższego wynika, że przedsiębiorstwo publiczne IFP w żadnym razie nie wyzbyło się odpowiedzialności pozaumownej przenosząc ją na państwo poprzez podjęcie ryzyka wykorzystania z gwarancji, jaka wynikała z jego statusu EPIC, w razie wystąpienia szkody, a przeciwnie, zawarło na rynku umowy ubezpieczenia niezbędne do zabezpieczenia się przed tym ryzykiem.
(219)
Jeśli chodzi o odpowiedzialność umowną, z informacji dostarczonych przez władze francuskie w odpowiedzi na uwagi spółki UOP Limited, w szczególności informacji przytoczonych w motywie 91, wynika, że w dziedzinie usług odpowiedzialność przedsiębiorstwa publicznego IFP wobec jego klientów (zarówno własnych spółek zależnych, jak i osób trzecich) „ogranicza się do […] (*) % faktycznie otrzymanego wynagrodzenia, przy limicie, który w zależności od przypadku może ewentualnie osiągnąć do […] (*) %”; jeżeli zatem klient uzna, że praca wykonana przez przedsiębiorstwo publiczne IFP jest wadliwa, nie może w żadnym wypadku zobowiązać IFP do ponownego jej wykonania nieskończoną ilość razy. Ponadto Komisja odnotowuje uwagę władz francuskich, które stwierdzają, iż ze względu na zasadę niekumulowania odpowiedzialności umawiająca się strona nie może powołać się na odpowiedzialność pozaumowną, wnosząc o odszkodowanie za szkody poniesione w ramach relacji umownej (209).
(220)
Należy jednak zauważyć, że ze względu na gwarancję udzieloną przez państwo przedsiębiorstwu publicznemu IFP klienci mają pewność, że to ostatnie nigdy nie znajdzie się w sytuacji postępowania likwidacyjnego, a więc będzie zawsze w stanie wywiązać się ze zobowiązań umownych albo w przypadku gdyby tego nie zrobiło - klienci uzyskają odszkodowanie z tego tytułu.
(221)
Analogicznie do rozumowania przedstawionego w motywach 204 i kolejnych, dotyczącego relacji z dostawcami, Komisja uznaje, że przy braku gwarancji państwowej klient, który chciałby zostać objęty tym samym poziomem ochrony, musiałby wykupić u pośrednika finansowego (na przykład w instytucji kredytowej lub zakładzie ubezpieczeń) gwarancję należytego wykonania (w języku angielskim „performance bond”) w celu zapewnienia wykonania umowy wiążącej go z przedsiębiorstwem publicznym IFP. Celem tej ochrony byłoby zagwarantowanie temu klientowi rekompensaty finansowej w razie szkody powstałej w związku z niewykonaniem (całkowitym lub częściowym) umowy.
(222)
W tym względzie Komisja odnotowuje, że Francja uznaje nie bez pewnych zastrzeżeń i zgodnie z motywem 66, że „jedyny domniemany skutek dla przedsiębiorstwa publicznego IFP, który można by stwierdzić, stanowi niższy koszt ze względu na niewykupienie gwarancji należytego wykonania”. Władze francuskie stwierdzają więc, bez dalszych wyjaśnień, że w oparciu o „kwoty, jakich zazwyczaj żądają banki i zakłady ubezpieczeń przy świadczeniu tego typu usługi, wydaje się, że wynik takiego obniżenia kosztu stanowi nieznaczną kwotę.”»
(223)
Komisja podnosi przede wszystkim, że obliczenia kosztu gwarancji należytego wykonania uwzględniają wiele czynników, w szczególności rodzaj umowy i objętą kwotę, zatrudnionych pracowników, sytuację finansową, ryzyko niewykonania zobowiązań oraz szkodowość przedsiębiorstwa, którego usługa jest objęta gwarancją oraz inne czysto finansowe elementy, takie jak wynagrodzenia czy prowizje pośredników. W oparciu o publicznie dostępne informacje (210) Komisja szacuje, że stosowany poziom wynosi zwykle od 1 % do 5 % obrotu objętego gwarancją.
(224)
Ceny objęcia gwarancją przez wyspecjalizowanych pośredników są oparte na technikach statystycznych, ewentualnie dostosowanych według rodzaju ryzyka, przez co nie możliwe jest ustalenie a priori ryczałtowej stawki gwarancji należytego wykonania. Cena końcowa gwarancji zależy ostatecznie od szacowanej kwoty ewentualnych strat i prawdopodobieństwa ich wystąpienia. Wynika z tego, że podczas gdy gwarancja „doskonałego wykonania” może być oferowana w niektórych sektorach (na przykład w sektorach inżynierii lądowej, budownictwa i robót publicznych lub handlu międzynarodowego), nie wydaje się możliwe zagwarantowanie „należytej staranności” w odniesieniu do usług z zakresu badań w ramach umowy, badania i rozwój stanowią bowiem charakteryzującą się ryzykiem z natury rzeczy, w której nabywca prac badawczych nie ma żadnej pewności co do tego, czy doprowadzą czy nie do przydatnych wyników. W związku z tym Komisja zauważa, że kwota zagwarantowana w ramach umowy klientom przedsiębiorstwa publicznego IFP, w tym jego spółkom zależnym, ogranicza się do ceny wykonanych prac badawczych.
(225)
Komisja uznaje, że nie jest w stanie przedstawić dokładnego szacunku kwoty składki niezbędnej do zagwarantowania klientom (w tym spółkom zależnym) „należytej staranności” przedsiębiorstwa publicznego IFP przy realizacji usług badawczych. Władze francuskie wskazały w tej kwestii, w piśmie z dnia 26 listopada 2010 r., że również nie posiadają informacji na temat poziomów składek rynkowych zabezpieczających przed poszczególnymi zagrożeniami w dziedzinie badań i rozwoju. Komisja uznaje jednak, że składka rynkowa z tytułu zabezpieczenia przed takim ryzykiem (ograniczającym się do „należytej staranności” przy badaniach, a więc mniejszym niż ryzyko związane z „doskonałym wykonaniem” mowy) powinna, wedle wszelkich przesłanek, być niższa od maksymalnych szacunków wskazanych w motywie 223. Komisja uznaje również, że maksymalna stopa 5 % obrotu wygenerowanego przez usługi objęte gwarancją stanowi bez wątpienia największą kwotę składki niezbędnej do zabezpieczenia się przed takim ryzykiem.
(226)
Jeśli chodzi o kwotę wartości działalności gospodarczej, którą można objąć taką gwarancją, Komisja przypomina, że taka działalność jest dwojakiego rodzaju: z jednej strony działalność z zakresu wynajmu infrastruktury, udostępniania personelu badawczego i świadczenia usług prawnych oraz działalność badawcza w ramach umowy prowadzona przez przedsiębiorstwo publiczne IFP (zarówno na rzecz osób trzecich, jak i spółek zależnych), a z drugiej strony działalność z zakresu transferu technologii przedsiębiorstwa publicznego IFP na rzecz jego spółek zależnych w wyłącznych obszarach działalności Axens i Prosernat. Ponadto, jeśli chodzi o działalność prowadzoną przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w wyłącznym obszarze działalności jego spółki zależnej Beicip-Franlab (211), Komisja stwierdziła już, że jest ona w całości finansowana z dochodów wypracowanych na rynku doradztwa w dziedzinie eksploatacji złóż ropy naftowej i obsługi oprogramowania geo-naftowego. Komisja stwierdziła we wspomnianej wyżej decyzji C 51/2005 brak wewnątrzgrupowych transferów środków publicznych przedsiębiorstwa publicznego IFP do jego spółki zależnej Beicip-Franlab, gdyż stosunki handlowe pomiędzy tymi dwoma podmiotami odbywają się na normalnych warunkach rynkowych. Ponieważ dochody przekazywane przez Beicip-Franlab na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP pokrywają „zdecydowanie” (212) koszty prac prowadzonych przez to ostatnie w wyłącznym obszarze działalności jego spółki zależnej, Komisja jest w stanie stwierdzić, że praktykowane ceny opierają się na tym, że Beicip-Franlab ponosi w każdym wypadku ewentualne dodatkowe skutki gwarancji państwowej dla kosztów badań ponoszonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP. W tych warunkach objęcie gwarancją państwową stosunków handlowych pomiędzy spółką zależną a jej spółką matką nie wiąże się z przyznaniem przewagi konkurencyjnej na rzecz działalności prowadzonej przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w wyłącznych obszarach badań jego spółki zależnej Beicip-Franlab. W związku z tym ewentualne objęcie tej działalności gwarancją państwową nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(227)
Jeśli chodzi o działalność pierwszego rodzaju prowadzoną przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, zarówno na rzecz osób trzecich, jak i jego spółek zależnych, władze francuskie dostarczyły, w piśmie z dnia 26 listopada 2010 r., dane dotyczące wartości dotyczące działalności gospodarczej zrealizowanej przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w latach 2006-2009. Z informacji tych wynika, że średnia roczna kwota usług badawczych w tym okresie jest rzędu […] (*) EUR, w tym […] (*) EUR na rzecz osób trzecich i […] (*) na rzecz spółek zależnych
(228)
Władze francuskie dostarczyły ponadto dane dotyczące usług administracyjnych świadczonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na rzecz spółek zależnych w tym samym okresie. Z informacji tych wynika, że od 2006 r. średnia roczna kwota refakturowana przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na rzecz spółek zależnych jest rzędu […] (*) EUR w przypadku pracowników delegowanych i […] (*) EUR w przypadku kosztów udostępniania pomieszczeń i usług powiązanych (213).
(229)
Jeśli chodzi o działalność drugiego rodzaju, tj. działalność w zakresie transferu technologii przedsiębiorstwa publicznego IFP na rzecz spółek zależnych w wyłącznych obszarach działalności Axens i Prosernat, należy przede wszystkim zaznaczyć, że decyzja C 51/2005 zawiera już dane dotyczące wartości działalności za rok 2006:
a)
w wyłącznym obszarze działalności Axens przedsiębiorstwo publiczne IFP przeprowadziło wstępne studia wykonalności technicznej i badania przemysłowe na kwotę […] (*) EUR oraz prace z zakresu badań przemysłowych na kwotę […] (*) EUR, co daje łączną wartość działalność gospodarczej wynoszącą […] (*) EUR;
b)
w wyłącznym obszarze działalności Prosernat przedsiębiorstwo publiczne IFP przeprowadziło studia wykonalności technicznej w kwocie […] (*) EUR i prace z zakresu badań przemysłowych w kwocie […] (*) EUR, łączną wartość działalność gospodarczej wynoszącą […] (*) EUR;
c)
łącznie przedsiębiorstwo publiczne IFP zrealizowało więc usługi badawcze w wyłącznych obszarach działalności jego spółek zależnych na kwotę 56,4 mln EUR (w tym 7,4 mln EUR studiów wykonalności technicznej i 49,0 mln EUR prac z zakresu badań przemysłowych), podczas gdy kwota zasobów własnych wynosiła jedynie […] (*) EUR, przez co Komisja uznała, że ta działalność badawcza była dotowana przy użyciu zasobów publicznych w wysokości 11,3 mln EUR (co daje intensywność pomocy wynoszącą (214) 20 %).
(230)
Jeśli chodzi o kolejne lata, zgodnie z art. 5 ust. 1 wspomnianej wyżej powyżej decyzji C 51/2005, do daty wygaśnięcia umów na wyłączność, Francja jest zobowiązana „przekazywać Komisji szczegółowe roczne sprawozdanie z projektów prowadzonych przez IFP w wyłączonych obszarach działalności spółek Axens i Prosernat”. Informacje zawarte w tych rocznych sprawozdaniach pozwalają dokładnie obliczyć roczne kwoty wartości usług badawczych wykonanych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na rzecz jego spółek zależnych i w wyłącznym obszarze ich działalności.
(231)
Jak dotąd Francja przekazała Komisji roczne sprawozdania za rok 2007, 2008 i 2009. Ze względu na wymagany czas obróbki danych księgowych sprawozdanie 2010 r. zostanie przekazane na przestrzeni 2011 r.
(232)
W odniesieniu do wyłącznego obszaru działalności Axens ta działalność gospodarcza została podsumowana za lata 2007-2009 w tabeli 3 zamieszczonej w niniejszym motywie (w mld EUR).
Tabela 3
Działalność przedsiębiorstwa publicznego IFP w wyłącznych obszarach działalności Axens w latach 2007-2009
(mld EUR)
Łącznie
Całkowite koszty
Łączne zasoby własne
Zasoby publiczne (+) lub zysk (-)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(233)
Usługi badawcze wykonane przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w wyłącznym obszarze działalności Axens wiązały się więc z działalnością gospodarczą o wartości […] (*) EUR w 2007 r., […] (*) EUR w 2008 r. i […] (*) EUR w 2009 r., porównywalną do działalności stwierdzonej przez Komisję w odniesieniu do 2006 r. ([…] (*) EUR) w decyzji C 51/2005.
(234)
W wyłącznych obszarach działalności Prosernat ta działalność gospodarcza została podsumowana za lata 2007-2009 w tabeli 4 zamieszczonej w niniejszym motywie (w mld EUR).
Tabela 4
Działalność przedsiębiorstwa publicznego IFP w wyłącznych obszarach działalności Prosernat w latach 2007-2009
(mld EUR).
Łącznie
Całkowite koszty
Łączne zasoby własne
Zasoby publiczne (+) lub zysk (-)
2007
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2008
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
2009
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(235)
Usługi badawcze wykonane przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w wyłącznym obszarze działalności Prosernat wiązały się więc z działalnością gospodarczą o wartości […] (*) EUR w 2007 r., […] (*)EUR w 2008 r. i […] (*) EUR w 2009 r., porównywalną do działalności stwierdzonej przez Komisję w odniesieniu do 2006 r. ([…] (*) EUR) w decyzji C 51/2005.
(236)
W oparciu o powyższe rozważania Komisja uznaje, że do celów prowadzenia działalności gospodarczej przedsiębiorstwo publiczne IFP czerpało faktyczną korzyść gospodarczą polegającą na niezapłaceniu składki odpowiadającej gwarancji należytego wykonania, czy też przynajmniej należytej staranności, którą mogło zapewnić swoim klientom w odniesieniu do swojej działalności badawczej, w tym spółkom zależnym Axens i Prosernat w wyłącznym obszarze ich działalności. Komisja, nie będąc w stanie precyzyjnie obliczyć dokładnej kwoty tej korzyści i uwzględniając specyfikę ryzyka objętego gwarancją, uznaje, że w żadnym razie nie może ona przekroczyć w odniesieniu do poszczególnych usług i lat kwot podanych w tabeli 5 zamieszczonej w niniejszym motywie (w której skrót „EUR” oznacza euro, a skrót „MEUR”„mln euro”).
Tabela 5
Największe kwoty korzyści gospodarczej przedsiębiorstwa publicznego IFP w stosunkach z klientami ze względu na nieograniczoną gwarancję w latach 2006-2009
2006
2007
2008
2009
Usługi badawcze (poza wyłącznymi obszarami działalności spółek zależnych)
Obrót
(w MEUR)
Górna granica (215)
(składka gwarancyjna)
Obrót
(w MEUR)
Górna granica
(składka gwarancyjna)
Obrót
(w MEUR)
Górna granica
(składka gwarancyjna)
Obrót
(w MEUR)
Górna granica
(składka gwarancyjna)
Na rzecz spółek zależnych
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Na rzecz osób trzecich
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Usługi administracyjne
Refakturowane pracowników delegowanych
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Refakturowanie kosztów udostępniania
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Usługi w wyłącznym obszarze działalności Axens
[…] (*)
[…] (*) MEUR
[…] (*)
[…] (*)MEUR
[…] (*)
[…] (*)MEUR
[…] (*)
[…] (*)MEUR
Usługi w wyłącznym obszarze działalności Prosernat
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
Łącznie dla spółek zależnych
[…] (*)
[…] (*)MEUR
[…] (*)
[…] (*) MEUR
[…] (*)
[…] (*) MEUR
[…] (*)
[…] (*) MEUR
Łącznie dla osób trzecich
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
[…] (*)
[…] (*) EUR
(237)
W każdym razie władze francuskie mają nadal możliwość zgłoszenia dokładniejszej metody szacowania korzyści przyznanej z tytułu gwarancji przedsiębiorstwu publicznemu w jego relacjach z klientami. Metoda ta, oparta na specjalistycznej wiedzy ekonomicznej omówionej kontradyktoryjnie w ramach rozpatrywania sprawy, będzie mogła być przedmiotem ewentualnej pozytywnej decyzji Komisji i Francja będzie mogła ją zastosować w celu spełnienia obowiązków informowania określonych w części normatywnej niniejszej decyzji.
(238)
Ponadto Komisja zauważa, że taka korzyść w relacjach utrzymywanych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP z klientami, jest selektywna, ponieważ jego konkurenci, podlegający procedurom prawa powszechnego dotyczącego postępowania naprawczego i likwidacyjnego, nie są objęci podobną gwarancją udzielaną przez państwo i nieodłącznie związaną ze statusem przedsiębiorstwa publicznego, który posiada przedsiębiorstwo IFP.
7.1.4.2 Korzyści przeniesione na spółki zależne prawa prywatnego grupy IFP
(239)
Jeśli chodzi o spółki zależne przedsiębiorstwa publicznego IFP, w swojej decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wskazała, że na etapie wstępnej oceny nie może wykluczyć, że „korzyści wynikające ze statusu EPIC przedsiębiorstwa publicznego IFP, w szczególności korzystniejsze warunki kredytowe, dotyczą również trzech spółek zależnych” (216).
(240)
W wyniku niniejszej szczegółowej analizy, ze względów wymienionych w pkt 7.1.1.2, a także uwzględniając brak w prawie francuskim ogólnej odpowiedzialności udziałowca za jego spółki zależne w grupach spółek, nie można uznać, że przedsiębiorstwo publiczne IFP, a tym samym państwo francuskie, mogą być odpowiedzialne za zwrot wierzytelności osób trzecich w zakresie działalności ekonomicznej Axens i Prosernat, w szczególności w przypadku, gdyby te ostatnie zostały objęte postępowaniem likwidacyjnym.
(241)
Należy jednak zauważyć, że we wspomnianej wyżej decyzji nr 531/2005, chociaż uznano, jak przypomniano w motywie 177, że jako spółka akcyjna La Banque Postale podlega prawu powszechnemu dotyczącemu postępowania naprawczego i likwidacyjnego, a tym samym nie jest objęta bezpośrednio nieograniczoną gwarancją państwową, Komisja nie pominęła bynajmniej kwestii ewentualnego przeniesienia na spółki zależne skutków gwarancji publicznej nadanej jedynemu udziałowcowi (217).
(242)
Ściślej rzecz ujmując, Komisja uznała (218), że struktura funkcjonowania grupy zakłada oddziaływanie pomiędzy udziałowcem (La Poste) a spółka zależną (La Banque Postale), ze względu na łączny skutek (i) wykorzystywania przez spółkę zależną zasobów ludzkich i materialnych udostępnionych przez spółkę matkę i (ii) wynagrodzenia za te zasoby w oparciu o koszty poniesione przez spółkę matkę, przez co w razie wystąpienia korzyści gospodarczej obniżającej koszty La Poste wynagrodzenie przekazywane przez La Banque Postale spółce matce zostałoby obniżone w odpowiedniej proporcji, co wiązałoby się z przeniesieniem (przynajmniej w części) tej korzyści gospodarczej na spółkę zależną.
(243)
Analogicznie, we wspomnianej wyżej decyzji C 51/2005 Komisja uznała, że istniała pewna zależność, w szczególności w zakresie wyboru cen stosowanych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP za usługi świadczone na rzecz Axens i Prosernat w wyłącznym obszarze ich działalności, przez co stosunki handlowe wewnątrz grupy nie byłyby zgodne z zasadami wolnego rynku, a przeciwnie dawałby możliwość skrośnego subsydiowania działalności gospodarczej spółek zależnych przy użyciu zasobów państwowych udostępnionych spółce matce. Jak przypomniano w motywie 226 Komisja stwierdziła ponadto, że relacje pomiędzy przedsiębiorstwem publicznym IFP a jego spółką zależną Beicip-Prosernat (219) przebiegają w normalnych warunkach rynkowych.
(244)
We wspomnianej wyżej sprawie dotyczącej La Banque Postale Komisja uznała za konieczne, aby władze francuskie wzięły na siebie zobowiązania umożliwiające wprowadzenie mechanizmu neutralizującego, na poziomie spółki zależnej, możliwe korzyści występujące na rzecz spółki matki. Jeśli chodzi o warunki finansowania obowiązek ten polegał „na dodaniu w umowie o finansowaniu (dla każdego instrumentu objętego umową) pisemnej informacji w odniesieniu do każdej operacji, że zgodnie z prawem francuskim (w szczególności koniecznością wyraźnego ustawowego zezwolenia dla każdej gwarancji) wspomniana operacja finansowania nie będzie objęta żadną, pośrednią ani bezpośrednią, gwarancją ze strony państwa. Prospekt emisyjny każdej operacji musi udostępniać publicznie ten zapis umowny” (220).
(245)
W niniejszej sprawie władze francuskie zobowiązały się, w odniesieniu do warunków kredytowania spółek zależnych przedsiębiorstwa publicznego IFP (Axens, Beicip-Franlab, Prosernat) do dodania w umowie o finansowaniu (dla każdego instrumentu objętego umową) pisemnej informacji w odniesieniu do każdej operacji, że „zgodnie z prawem francuskim (w szczególności koniecznością wyraźnego ustawowego zezwolenia dla każdej gwarancji) niniejsza operacja finansowania nie będzie objęta żadną, pośrednią ani bezpośrednią, gwarancją ze strony państwa”.
(246)
Jeśli chodzi o wykorzystanie przez spółki zależne zasobów ludzkich i materialnych udostępnionych przez spółkę matkę, jak Komisja odnotowała we wspomnianej wyżej decyzji C 51/2005 „jeśli mamy do czynienia z dotowaniem działalności gospodarczej, wynika ono z poziomu wynagrodzeń przekazywanych przez przedmiotowe spółki zależne do spółki matki i znajduje odzwierciedlenie w księgach IFP” (221). W analizie ksiąg przedsiębiorstwa publicznego IFP jedyne koszty, które nie zostały uwzględnione przez Komisję dla roku 2006 we wspomnianej wyżej decyzji C 51/2005 i dla kolejnych lat w rocznych sprawozdaniach przekazanych przez władze francuskie, to koszty odnoszące się do zabezpieczenia, z tytułu nieograniczonej gwarancji, usług świadczonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na rzecz jego spółek zależnych. Składka odpowiadająca gwarancji należytego wykonania, lub przynajmniej należytej staranności, nie została zapłacona na rzecz państwa, nie mogła również zostać wykazana w cenniku usług świadczonych na rzecz spółek zależnych.
(247)
W konsekwencji należy stwierdzić, że korzyść gospodarcza uzyskana przez przedsiębiorstwo publiczne z tytułu gwarancji wynikającej z jego statusu została przeniesiona na spółki zależne prawa prywatnego Axens i Prosernat.
(248)
Jeśli chodzi o umowy podpisane jednocześnie przez przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego spółki zależne Axens, Prosernat i Beicip-Franlab ze wspólnymi dostawcami, o których Komisja wspomina w decyzji o wszczęciu postępowania i które spółka UOP Limited również przywołuje w swoich uwagach, jak wskazano w motywie 73, ich istnienie zostało co prawda potwierdzone przez władze francuskie, ale te ostatnie stwierdziły, że odnosiły się one głównie do kwestii transportu (powietrznego i kolejowego) w zakresie podróży służbowych pracowników różnych jednostek. Komisja uważa, że jeśli spółki zależne mogły skorzystać z korzystniejszych warunków zakupu przyznanych grupie IFP, czego nie ustalono jednoznacznie w odniesieniu do odnośnych dostaw, byłoby tak raczej ze względu na politykę rabatową w odniesieniu do nabywanych ilości, która byłaby ewentualnie stosowana przez tych dostawców w przypadku zakupów grupowych, a nie z racji ewentualnego wpływu gwarancji. W każdym razie, zakładając nawet, że analiza przedstawiona w pkt 7.1.4.1 B w odniesieniu do przedsiębiorstwa publicznego może być zastosowana do spółek zależnych w związku z dostawami nabytymi wspólnie z przedsiębiorstwem publicznym i że te ostatnie były objęte takim mechanizmem przeniesienia korzyści, którą czerpie przedsiębiorstwo publiczne IFP z racji gwarancji, nabywając taniej te usługi, odnośne kwoty były tak niewielkie, że Komisja wątpi, by mogły mieć charakter faktycznej korzyści gospodarczej.
(249)
W konsekwencji, zgodnie z wnioskami wspomnianej wyżej decyzji C 51/2005, jedyna działalność, w odniesieniu do której można mówić o czerpaniu korzyść z objęcia gwarancją państwową przyznaną spółce matce działalności badawczej prowadzonej w wyłącznych obszarach działalności spółek zależnych, ogranicza się do „wkładu [przedsiębiorstwa publicznego IFP] w działalność w obszarach działalności spółek Axens i Prosernat” (222). Jeśli chodzi o korzyści przeniesione na spółki Axens i Prosernat, Komisja, nie będąc w stanie precyzyjnie obliczyć dokładnej kwoty tej korzyści i uwzględniając specyfikę ryzyka objętego gwarancją, uznaje, że w żadnym razie nie może ona przekroczyć w odniesieniu do poszczególnych usług i lat kwot podanych w tabeli 5 zamieszczonej w motywie 236.
(250)
Komisja uznaje, że taka korzyść gospodarcza przeniesiona przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na spółki zależne prawa prywatnego Axens et Prosernat jest selektywna, ponieważ konkurenci tych spółek nie mają dostępu do technologii i zasobów ludzkich i materialnych przedsiębiorstwa publicznego IFP na równie korzystnych warunkach.
7.1.5 ZAKŁÓCENIE KONKURENCJI I WPŁYW NA WYMIANĘ HANDLOWĄ
(251)
Badany środek może prowadzić do obniżki kosztów funkcjonowania przedsiębiorstwa publicznego IFP w przypadku usług, które świadczy ono na rzecz osób trzecich (badania w ramach umowy) oraz do obniżki kosztów funkcjonowania Axens i Prosernat w przypadku usług, które nabywają one od spółki matki (badania w wyłącznym obszarze ich działalności, badania na zlecenie, udostępnianie pracowników i materiałów, usługi administracyjne), co prowadzi do sprzyjania grupie IFP, a więc zakłócenia konkurencji w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(252)
Ponieważ rynki, na których grupa IFP prowadzi działalność, w tym rynek badań w ramach umowy, w zakresie bezpośrednio odnoszącym się do przedsiębiorstwa publicznego IFP, rynki katalizatorów i technologii dla przemysłu rafineryjnego i petrochemicznego w przypadku spółki Axen oraz rynki badań, usług i sprzętu w zakresie przetwarzania gazu i odzyskiwania siarki w przypadku spółki zależnej Prosernat, są w ogromnym stopniu otwarte na wymianę handlową w obrębie Unii Europejskiej, taki środek może mieć niekorzystny wpływ na konkurujące przedsiębiorstwa, które prowadzą lub zamierzają rozwinąć podobną działalność gospodarczą na odnośnych rynkach.
(253)
W tych warunkach istnienie nieograniczonej gwarancji państwowej przyznanej na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP może zakłócać konkurencję i wpływać na wymianę handlową w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
7.1.6 WNIOSEK DOTYCZĄCY USTALENIA, CZY ŚRODEK MA CHARAKTER POMOCY
(254)
Wynikająca ze statusu gwarancja państwowa przyznana na rzecz przedsiębiorstwa publicznego IFP wiąże się z przekazaniem zasobów państwowych, które można przypisać państwu i zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji i wymiany handlowej pomiędzy państwami członkowskimi, sprzyjając grupie IFP.
(255)
Komisja stwierdza, że gwarancja ta stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
7.2 NIEZGODNOŚĆ POMOCY Z PRAWEM
(256)
Przed zmianą statusu IFP było osobą prawną prawa prywatnego, ustanowioną w formie przedsiębiorstwa branżowego w rozumieniu ustawy nr 43-612 z dnia 17 listopada 1943 r. w sprawie zarządzania interesami branżowymi. W związku z tym IFP nie podlegało procedurom prawa powszechnego dotyczącego postępowania naprawczego i likwidacyjnego oraz nie było objęte gwarancją państwową uzyskaną z tytułu statusu EPIC.
(257)
Na mocy dekretu z dnia 6 lipca 2006 r., przyjętego na podstawie ustawy nr 2005-781 z dnia 13 lipca 2005 r., IFP stało się przedsiębiorstwem EPIC w dniu 7 lipca 2006 r. Ta zmiana statusu stoi u źródeł przyznania przedsiębiorstwu publicznemu IFP nieograniczonej gwarancji państwowej. Odnośny środek należy więc uznać za nową pomoc w rozumieniu art. 1 lit. c) rozporządzenia proceduralnego.
(258)
Zgodnie z art. 2 ust. 1 rozporządzenia proceduralnego państwa członkowskie mają obowiązek zgłosić w odpowiednim czasie „wszelkie plany przyznania nowej pomocy”. Ponieważ zmiana statusu przedsiębiorstwa publicznego IFP nie została oficjalne zgłoszona przez Francję, a jedynie zasygnalizowana przypadkowo w ramach innego postępowania, a faktyczne wdrożenie środka nie było uzależnione od uprzedniego zatwierdzenia przez Komisję, przedmiotowa pomoc państwa została wdrożona przez rząd francuski z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE.
(259)
W związku z tym Komisja uznaje, że środek ten stanowi pomoc przyznaną niezgodnie z prawem w rozumieniu art. 1 lit. f) rozporządzenia proceduralnego.
7.3 ZGODNOŚĆ ŚRODKA POMOCY
7.3.1 POMOC W DZIEDZINIE BADAŃ W RAMACH UMOWY I ŚWIADCZENIA USŁUG PRZEZ PRZEDSIĘBIORSTWO PUBLICZNE IFP
(260)
Świadczenie usług polega na wynajmie infrastruktury badawczej, udostępnianiu pracowników lub na obsłudze prawnej (spółek zależnych).
(261)
Badania w ramach umowy polegają na ogół na tym, że przedsiębiorstwo publiczne IFP udziela wsparcia klientowi (osobie trzeciej lub spółce zależnej (223), który zamierza prowadzić działalność badawczą w celu lepszego zrozumienia zjawiska naukowego lub technicznego (224). Wniosek może być bardziej lub mniej precyzyjny i pozostawiać przedsiębiorstwu publicznemu IFP dość duże pole manewru, począwszy od zwykłego przestrzegania specyfikacji ściśle określonych przez klienta aż do pełnej usługi badawczej obejmującej zalecenia. […] (*) Na podstawie każdego wniosku przedsiębiorstwo publiczne IFP przedstawia ofertę techniczno-handlową wraz z warunkami umownymi realizacji, która jest przedmiotem negocjacji z klientem. Władze francuskie podały przykłady badań w ramach umowy i usług zrealizowanych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w trzech obszarach kompetencji (CREP, CRRP, CRME).
(262)
Na poziomie CREP usługi dotyczą w szczególności zatwierdzania lub usprawniania metod, technologii i programów opracowanych przez ośrodek badawczy. Ponadto, aby świadczyć niektóre usługi, CREP udostępnia swoim partnerom przemysłowym sprzęt i algorytmy obliczeń stosowane przez przedsiębiorstwo publiczne IFP lub rzadkie ekspertyzy, które nie są dostępne w ramach usług handlowych oferowanych przez podmiot prywatny. Usługi te można sklasyfikować według następujących kategorii:
a)
usługi związane ze specjalnym sprzętem mającym bardzo niewiele lub niemającym odpowiedników na świecie (225);
b)
interpretacja przypadków wymagająca wykorzystania programów opracowanych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, które nie zostały jeszcze wprowadzone do sprzedaży lub których stosowanie w tym konkretnym kontekście wymaga specyficznej wiedzy specjalistycznej wykorzystującej kompetencje przedsiębiorstwa publicznego IFP (226).
c)
wykorzystanie konkretnej ekspertyzy przedsiębiorstwa publicznego IFP (227);
d)
wykorzystanie opracowywanej ekspertyzy do zatwierdzenia opracowanych kompetencji, technologii i metod (228).
(263)
Na poziomie CRRP badania w ramach umowy dotyczyły na przykład pomocy we wdrożeniu przez zagraniczny uniwersytet (229) działań podlegających szczególnej kompetencji IFP w dziedzinie katalizatorów, prac w zakresie „[…] (*) (230)” w celu zgłębienia zjawisk […] (*) lub badania (231) dotyczącego […] (*).
(264)
Na poziomie CRME badania w ramach umowy dla producentów samochodów polegały na przykład na […] (*) na podstawie […] (*), […] (*) i metody (232) przedsiębiorstwa publicznego IFP, na analizie […] (*) (233) wynikającej z badań przedsiębiorstwa publicznego IFP […] (*) lub testów […] (*) na […] (*), które opracowało przedsiębiorstwo publiczne IFP (234).
(265)
Z powyższego opisu wynika, że działalność badawcza w ramach umowy prowadzona przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na rzecz osób trzecich dotyczy albo realizacji technicznych studiów wykonalności poprzedzających działania badawcze, albo zakupu nowej wiedzy i nowych umiejętności w dziedzinach kompetencji IFP, albo wykorzystania wiedzy i technologii opracowanych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP do dopracowania nowych produktów, procedur lub usług.
(266)
Władze francuskie dostarczyły dane liczbowe dotyczące działalności badawczej w ramach umowy i usług świadczonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na rzecz osób trzecich w latach 2004-2009. Z przekazanych informacji wynika, że usługi badawcze stanowią około [0-5] (**) % całkowitego budżetu przedsiębiorstwa publicznego IFP (tj. […] (*) EUR za usługi w stosunku do 300 mln EUR budżetu), co oznacza, że tego rodzaju działalność gospodarczą można uznać za marginalną w ramach działań przedsiębiorstwa publicznego.
7.3.1.1 Hipoteza dotycząca przeniesienia pomocy państwa na osoby trzecie lub spółki zależne
(267)
Zgodnie z pkt. 3.1.2. zasad ramowych dotyczących badań, rozwoju i innowacji, jeżeli organizacja badawcza nienastawiona na zysk prowadzi okazjonalnie działalność gospodarczą, na przykład wynajem sprzętu, świadczenie usług na rzecz przedsiębiorstw, wykonywanie umów na badania, finansowanie publiczne działalności gospodarczej oznacza zazwyczaj pomoc państwa. Jeżeli jednak można wykazać, że finansowanie publiczne zostało w całości przeniesione na beneficjenta końcowego, a pośrednik nie czerpał z tego tytułu żadnych korzyści, można uznać, że nie był on beneficjentem pomocy państwa.
(268)
W takim przypadku, w zakresie, w jakim organizacja badawcza, którą jest przedsiębiorstwo publiczne IFP, prowadzi działalność badawczą w ramach umowy, a jednocześnie jest objęta nieograniczoną gwarancją publiczną, należy uznać, że korzystała z pomocy państwa, o ile nie zostanie dowiedzione, że cena sprzedaży tych usług pozwoliła przenieść całość pomocy państwa na jej klientów.
(269)
Cennik usług badawczych przedsiębiorstwa publicznego IFP realizowanych w ramach umowy sporządza się na podstawie pełnych kosztów usług (235), do których dolicza się marżę w wysokości zależnej od wyniku negocjacji z klientem wymienionym w motywie 261. Oznacza to, że jedyny element kosztów, którego nie uwzględniło przedsiębiorstwo publiczne, odpowiada dokładnie składce z tytułu objęcia gwarancją należytego wykonania (lub należytej staranności) przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(270)
Jeżeli chodzi o badania w ramach umowy prowadzone przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na rzecz jego spółek zależnych Axens i Prosernat, Komisja uważa, że korzyść gospodarcza wynikająca z gwarancji może pozostawać po stronie przedsiębiorstwa publicznego IFP i, w razie potrzeby, zostać wykorzystana w inny sposób albo może zostać przeniesiona na spółki zależne w drodze ustalenia cennika, mając na uwadze specyfikę związków łączących je ze spółką macierzystą:
a)
w pierwszym przypadku zgodność pomocy została przedstawiona w niniejszej części;
b)
w drugim przypadku Komisja odsyła do analizy zgodności przedstawionej w części 7.3.2, która, z ostrożności, będzie obejmować kwoty uwzględnione w szacunkowym ujęciu korzyści potencjalnie przeniesionej na spółki zależne.
(271)
Podobnie, w przypadku klientów będących osobami trzecimi, jeżeli można dowieść, że kwota odpowiadająca temu elementowi dodatkowych kosztów była systematycznie przenoszona na osoby trzecie w drodze stosowanego cennika, wówczas szczegółowa analiza przeniesionej pomocy najprawdopodobniej wskazywałaby na kwoty pomocy de minimis (236). Z informacji przekazanych przez władze francuskie wynika, że większość zafakturowanych usług składa się na mniej niż […] (*) EUR obrotu (co odpowiada maksymalnej kwocie ubezpieczenia od ryzyka niewykonania zobowiązań […] (*) EUR), przy czym wartość największej umowy wynosiła jedynie […] (*) EUR (co odpowiada maksymalnej kwocie ubezpieczenia od ryzyka niewykonania zobowiązań wynoszącej […] (*) EUR).
(272)
Nie można jednak wykluczyć, że marża przyjęta przez przedsiębiorstwo publiczne IFP nie zawsze pozwalała przenieść w całości kwotę pomocy państwa na klienta usług w zakresie badań w ramach umowy. W takim przypadku niezapłacenie składki z tytułu gwarancji państwowej dotyczącej umów na badania w ramach umowy na rzecz osób trzecich stanowiłoby dodatkowe finansowanie publiczne udostępnione przedsiębiorstwu publicznemu przez państwo.
(273)
Odpowiadające tej kwocie fundusze publiczne mogłyby zatem zostać wykorzystane w trojaki sposób:
a)
albo na finansowanie działań przedsiębiorstwa publicznego o charakterze niegospodarczym, co nie stanowiłoby pomocy państwa;.
b)
albo na finansowanie innych działań z zakresu badań w ramach umowy na rzecz osób trzecich lub spółek zależnych. Ta hipoteza została szczegółowo przeanalizowana w części 7.3.1.2;
c)
albo na finansowanie badań prowadzonych przez przedsiębiorstwo publiczne w wyłącznym obszarze działalności jego spółek zależnych, wówczas stanowiłyby one dodatkową kwotę pomocy państwa już przeniesionej na spółki zależne. Ta hipoteza została szczegółowo przeanalizowana w części 7.3.2.
7.3.1.2 Zgodność gwarancji państwowej udzielonej organizacji badawczej na świadczenie usług z zakresu badań w ramach umowy i usług dodatkowych w stosunku do głównego obszaru niezależnych badań publicznych
(274)
Przed zbadaniem specyfiki tego przypadku Komisja zamierza potwierdzić ogólne stanowisko przyjęte w praktyce decyzyjnej, zgodnie z którym nieograniczona gwarancja państwowa obejmująca działalność gospodarczą stanowi w praktyce niezgodną pomoc państwa (237). Zazwyczaj Komisja uważa, że nieograniczone gwarancje w sektorze gospodarki otwartym na konkurencję są niezgodne z TFUE, w szczególności dlatego że takie gwarancje obciążają państwo całym ryzykiem związanym z działalnością gospodarczą, a przedsiębiorstwo będące beneficjentem nie ponosi kosztów takiej ochrony, i otwierają drogę dla dwuznacznej moralnie sytuacji, która skłania przedsiębiorstwo będące beneficjentem niezagrożone ryzykiem upadłości, do podnoszenia ryzyka w stosunku do sytuacji, w której ponosiłoby pełne konsekwencje swoich działań. Zgodnie z zasadą proporcjonalności tego rodzaju nieograniczone gwarancje najczęściej nie mogą być uzasadnione zadaniami gospodarczymi realizowanymi w ogólnym interesie w zakresie, w jakim w przypadku nieograniczonej gwarancji nie można sprawdzić, czy kwota pomocy nie przekracza kosztów netto świadczenia usługi publicznej (238).
(275)
W niniejszym przypadku należy podkreślić, że prawo francuskie nakłada na przedsiębiorstwo publiczne IFP obowiązek świadczenia usługi publicznej składającej się z trzech części: badań, kształcenia i dokumentacji, które - w przeciwieństwie do usług świadczonych w ogólnym interesie gospodarczym (239), nie wchodzą w zakres działań gospodarczych w rozumieniu prawa Unii. Objęcie działań o charakterze niegospodarczym gwarancją publiczną wynikającą ze statusu przedsiębiorstwa w żadnym razie nie wiąże się zatem z przyznaniem pomocy państwa. Zresztą główna część działalności przedsiębiorstwa publicznego IFP nie ma charakteru gospodarczego. Wpływ gwarancji, z której przedsiębiorstwo korzysta z racji swojego statusu, koncentruje się zatem głównie na działalności o charakterze niegospodarczym i nie dotyczy usług dodatkowych z zakresu badań w ramach umowy, a także usług świadczonych incydentalnie.
(276)
Przeciwnie, kiedy tego rodzaju gwarancja obejmuje działania gospodarcze organizacji badawczych, na przykład w zakresie badań w ramach umowy lub świadczenia usług, które nie są wyceniane według cen rynkowych, jest ona równoznaczna z udzieleniem organizacji badawczej pomocy państwa, która, jak wyjaśniono powyżej, może stanowić albo dodatkowe finansowanie publiczne działań o charakterze niegospodarczym świadczonych w interesie ogólnym (niezależne badania publiczne), albo dodatkowe finansowanie innych działań gospodarczych w zakresie badań w ramach umowy i świadczenia usług, albo wreszcie dodatkowe finansowanie działań związanych z transferami technologii na rzecz spółek Axens i Prosernat (240).
(277)
W dwóch pierwszych przypadkach należy jednak stwierdzić, że w takiej sytuacji, pomimo a priori nieograniczonego charakteru gwarancji państwowej, wyjątkowo można wycenić a posteriori, jeżeli chodzi o lata 2006-2009, największą kwotę ekwiwalentu dotacji brutto skutków tej gwarancji (składka z tytułu ryzyka niezapłacona państwu), która zasiliła (o ile została zachowana po stronie przedsiębiorstwa publicznego IFP) fundusze publiczne wypłacone przez państwo tej organizacji w celu pokrycia kosztów netto jej działalności w zakresie niezależnych badań publicznych, badań w ramach umowy lub świadczenia usług.
(278)
W związku z tym Komisja pragnie podkreślić, że badania w ramach umowy i świadczenie usług objętych gwarancją państwową ograniczają się jednak do działań „dodatkowych” w stosunku do głównej działalności prowadzonej w obszarze niezależnych badań publicznych, tj. działań o charakterze gospodarczym, które:
a)
nie mają wpływu na normalne funkcjonowanie, niezależność lub neutralność organizacji badawczej;
b)
są realizowane w normalnych warunkach rynkowych, a w szczególności po cenie rynkowej lub, w razie braku ceny rynkowej, po cenie, która odzwierciedla wszystkie koszty (oprócz skutków gwarancji) powiększone o racjonalną marżę;
c)
są przedmiotem odrębnej księgowości w stosunku do działań w zakresie niezależnych badań publicznych, w szczególności jeżeli chodzi odpowiednio o koszty i finansowanie;
d)
są nierozerwalnie związane z główną działalnością w zakresie niezależnych badań publicznych, tak że technicznie nie można ich oddzielić, w szczególności ze względu na wykorzystywanie tej samej infrastruktury, tego samego sprzętu, tych samych materiałów lub technologii albo zatrudniania tych samych badaczy, naukowców, inżynierów, projektantów lub techników;
(279)
Działania dodatkowe mogą polegać na wykonywaniu umów na badania, ekspertyzy lub konsultacje techniczne albo naukowe obejmujących w stosownym przypadku udostępnianie infrastruktury, sprzętu, materiałów lub technologii o wysokiej zawartości innowacyjnej, sfinansowanych lub zainstalowanych w ramach niezależnych badań publicznych i niezbędnych do prowadzenia tych badań, mających niewiele lub niemających wcale odpowiedników na świecie (241) poza usługami oferowanymi przez porównywalną organizację badawczą lub porównywalne organizacje badawcze, których stosowanie wymaga doświadczenia i kompetencji badaczy, naukowców, inżynierów, projektantów lub techników zatrudnionych przez organizację badawczą głównie w celu udziału w niezależnych badaniach publicznych.
(280)
Usługi te umożliwiają ponadto rozpowszechnianie wiedzy naukowej między sektorem badań publicznych a sektorem przemysłowym, oferując przedsiębiorstwom będącym klientami możliwość dostępu do eksperymentalnych rozwiązań, technologii i know-how osób z przedsiębiorstwa publicznego IFP, a przedsiębiorstwu - możliwość zbierania informacji zwrotnych z doświadczeń w zastosowaniu jego pierwotnych prac, co stanowi przyszłych usprawnień działań w zakresie niezależnych badań publicznych. Te wzajemne reakcje w obszarze wiedzy naukowej stanowią wzajemną korzyść dla różnych uczestników i dla całej Unii Europejskiej.
(281)
Jak podano w motywie 266, badania w ramach umowy i inne usługi stanowiły jedynie [0-5] (**) % ogólnego budżetu przedsiębiorstwa publicznego IFP w latach 2004-2009. Jest to zatem bardzo nieznaczna proporcja.
(282)
Ponadto w odniesieniu do każdego klienta zafakturowane usługi opiewają najczęściej na kwotę mniejszą niż […] (*) EUR obrotu, co oznacza, że maksymalna szacowana kwota pomocy jest najczęściej niewielka, rzędu […] (*) EUR za umowę. Komisja uważa zatem, że przedmiotowa pomoc jest proporcjonalna do celu, jakim jest rozpowszechnianie wiedzy naukowej w Unii Europejskiej w interesie ogólnym.
(283)
O ile działania dodatkowe nadal stanowią ograniczoną część budżetu przedsiębiorstwa publicznego IFP przeznaczonego na jego główne zadania związane z niezależnymi badaniami publicznymi, a także mając na uwadze pozytywny wpływ tych działań dodatkowych, jeżeli chodzi o cele realizowane we wspólnym interesie, Komisja jest zdania, że objęcie gwarancją państwową nie może w żadnym razie zmieniać warunków wymiany handlowej w stopniu sprzecznym z interesem Unii w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE.
(284)
W ramach sprawozdań rocznych dotyczących przedmiotowego środka władze francuskie będą musiały udowodnić, że warunek ten będzie nadal spełniany w przyszłości. W razie wątpliwości odnośnie do dodatkowego charakteru działań w zakresie badań w ramach umowy lub świadczenia usług, należy oczywiście bezzwłocznie powiadomić o tym fakcie Komisję, a w stosownym wypadku, zgłosić ewentualną pomoc państwa, mając na uwadze wpływ gwarancji państwowej.
(285)
W tym kontekście Komisja zapoznała się również z propozycją władz francuskich, aby w każdej umowie dotyczącej w sposób szczególny działalności gospodarczej przedsiębiorstwa publicznego IFP, a zatem działań w zakresie badań w ramach umowy i świadczenia usług, umieścić klauzulę o wyłączeniu odpowiedzialności państwa, tak aby w stosownym przypadku powołać się na wyjątek dotyczący akceptowanego ryzyka, i w sposób pozwalający znacznie ograniczyć ewentualne negatywne skutki gwarancji.
7.3.2 POMOC NA RZECZ GRUPY IFP W WYŁĄCZNYCH OBSZARACH DZIAŁALNOŚCI SPÓŁEK AXENS I PROSERNAT
7.3.2.1 Podstawa oceny zgodności pomocy
(286)
Jeżeli chodzi o pomoc państwa, której celem jest wspieranie prac w zakresie badań i rozwoju prowadzonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, stosuje się zasady oceny zgodności dotyczące pomocy państwa na rzecz badań i rozwoju.
(287)
W zakresie, w jakim zmiana statusu przedsiębiorstwa publicznego IFP nastąpiła dnia 7 lipca 2006 r., data udzielenia przez państwo nieograniczonej gwarancji jest wcześniejsza w stosunku do dnia 1 stycznia 2007 r., kiedy weszły w życie ww. zasady ramowe dotyczące badań, rozwoju i innowacji. Jeżeli zatem chodzi o ocenę zgodności tego środka, zgodnie z komunikatem w sprawie określania zasad mających zastosowanie do oceny niezgodnej z prawem pomocy państwa (242), Komisja zastosuje w stosunku do przedmiotowej niezgłoszonej pomocy wspólnotowe zasady ramowe dotyczące pomocy państwa na badania i rozwój z 1996 r., które obowiązywały w momencie udzielenia pomocy.
(288)
Mając jednak na uwadze fakt, że objęcie działań gospodarczych przedsiębiorstwa publicznego IFP nieograniczoną gwarancją udzieloną ze względu na jej status EPIC z założenia nie jest ograniczone w czasie, a także mając na uwadze fakt, że - zgodnie z wyjaśnieniem przedstawionym w motywie 277, w niniejszym przypadku wyjątkowo istnieje możliwość ilościowego oszacowania maksymalnego wpływu gwarancji, Komisja oceni również zgodność z rynkiem wewnętrznym objęcia nieograniczoną gwarancją działań prowadzonych przez przedsiębiorstwo publiczne w wyłącznych obszarach działalności spółek Axens i Prosernat na podstawie przepisów zasad ramowych dotyczących badań, rozwoju i innowacji począwszy od dnia 1 stycznia 2007 r., tj. daty wejścia w życie zasad ramowych. W każdym razie wnioski analizy zgodności nie ulegają zmianie bez względu na zastosowane zasady ramowe.
7.3.2.2 Etapy badań
(289)
W ramach ww. decyzji C 51/2005 (243) Komisja uznała, że działania prowadzone przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w wyłącznych obszarach działalności spółek zależnych Axens i Prosernat oraz we współpracy z tymi spółkami rzeczywiście należały do dziedziny badań i rozwoju w stopniu, w jakim w każdym projekcie wskazywano punkty blokujące na poziomie komponentów i związków między nimi lub cech charakterystycznych konkretnych procesów lub produktów, a prace były wykonywane przed homologacją przez personel składający się głównie z badaczy i techników na podstawie metod opierających się na eksperymentowaniu, interpretacji oraz modelowaniu, zaś ich wyniki miały duży zasięg i były patentowane. Komisja stwierdziła również, że działalność tego typu prowadzona przez inne podmioty działające w tym sektorze zazwyczaj klasyfikowana jest jako działalność o charakterze badawczym (244). Analiza innowacyjnych aspektów prowadzonej działalności badawczej została przeprowadzona na podstawie standardów uznanych na szczeblu międzynarodowym zawartych w podręczniku Frascati (245).
(290)
Jeżeli chodzi o rok 2006, Komisja zbadała w ww. decyzji C 51/2005 (246) prace prowadzone w ramach porozumień dotyczących badań zawartych po pierwsze między przedsiębiorstwem publicznym IFP a spółką Axens, a po drugie między przedsiębiorstwem publicznym IFP a spółką Prosernat. Komisja stwierdziła, że prace te po pierwsze wchodzą w zakres badań przemysłowych, a po drugie stanowią techniczne studia wykonalności mające charakter przygotowawczy w projektach z zakresu badań przemysłowych w rozumieniu zasad ramowych dotyczących badań i rozwoju z 1996 r. Klasyfikacja działalności badawczej została przeprowadzona na podstawie konkretnych przykładów i wyjaśnień zawartych w podręczniku Frascati w odniesieniu do każdego działania badawczego prowadzonego po pierwsze przez przedsiębiorstwo publiczne IFP i spółkę Axens, a po drugie przez przedsiębiorstwo publiczne IFP i spółkę Prosernat.
(291)
Ponadto w ramach sprawozdań przekazanych zgodnie z ww. decyzją C 51/2005 władze francuskie sklasyfikowały projekty prowadzone w wyłącznych obszarach działalności spółek Axens i Prosernat w latach 2007, 2008 i 2009, stosując dwie ww. kategorie w rozumieniu zasad ramowych dotyczących badań i rozwoju z 1996 r. lub alternatywnie jako działalność w zakresie badań przemysłowych w rozumieniu pkt. 2.2 lit. f) i techniczne studia wykonalności mające charakter przygotowawczy w projektach z zakresu badań przemysłowych w rozumieniu pkt. 5.2 zasad ramowych dotyczących badań, rozwoju i innowacji z 2006 r. Prace te dotyczyły badania nowych metod syntezy lub ich ulepszenia na skalę niemającą związku ze skalą przemysłową. Miały one na celu zatwierdzenie koncepcji i wchodziły w zakres badań przemysłowych w rozumieniu zasad ramowych dotyczących badań i rozwoju z 1996 r., a także zasad ramowych dotyczących badań, rozwoju i innowacji. Roczne syntetyczne prezentacje poszczególnych projektów zostały dostarczone Komisji wraz ze sprawozdaniami rocznymi przekazanymi w ramach ww. decyzji C 51/2005.
(292)
Jeżeli chodzi o kolejne lata, Komisja przypomina, że zgodnie z ww. decyzją C 51/2005 Francja ma obowiązek przekazywać Komisji roczne sprawozdanie wraz ze szczegółowym wykazem projektów prowadzonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP sklasyfikowanych według kategorii badawczych.
7.3.2.3 Koszty kwalifikowalne
(293)
W ww. decyzji C 51/2005 (247) (za rok 2006) oraz w rocznych sprawozdaniach (za lata 2007, 2008 i 2009) koszty projektów w wyłącznych obszarach działalności spółek Axens i Prosernat są zgodne z kwalifikowalnymi wydatkami określonymi w załączniku II do zasad ramowych dotyczących badań i rozwoju z 1996 r., a także z kosztami kwalifikowalnymi w rozumieniu pkt. 5.1.4 zasad ramowych dotyczących badań, rozwoju i innowacji.
(294)
Tytułem przypomnienia koszty w ramach fakturowania działalności badawczej przedsiębiorstwa publicznego IFP na rzecz spółek Axens i Prosernat obejmują koszty, które można bezpośrednio przypisać projektom, i dotyczą podwykonawstwa, delegacji, ubezpieczeń i dokumentacji, a także materiałów pomocniczych i drobnego sprzętu. Obejmują również pozostałe koszty, które można bezpośrednio przypisać do projektów, takie jak wydatki na personel badawczy, amortyzację rzeczowych środków trwałych i wartości niematerialnych i prawnych, a także pozostałe koszty ogólne. Koszty te są ponoszone bezpośrednio w związku z działalnością badawczą i są dzielone pomiędzy różne projekty badawcze proporcjonalnie do czasu przepracowanego przez personel badawczy w ramach każdego projektu. Ponadto koszty horyzontalnych projektów w zakresie badań i rozwoju dotyczące metod i wyposażenia wykorzystywanych w innych projektach badawczo rozwojowych zalicza się proporcjonalnie do kosztów każdego projektu w zakresie badań i rozwoju.
(295)
Koszty te dzielą się odpowiednio na następujące kategorie: koszty usług doradczych i usług równorzędnych, koszty personelu, koszty aparatury, sprzętu, gruntów i budynków, a także dodatkowe koszty ogólne i pozostałe koszty eksploatacyjne zgodnie z kategoriami kosztów kwalifikowalnych wyszczególnionymi w zasadach ramowych z 1996 r. i zasadach ramowych dotyczących badań, rozwoju i innowacji.
(296)
Jeżeli chodzi o kolejne lata, informacje te również powinny znajdować się w rocznych sprawozdaniach przekazywanych przez władze francuskie.
7.3.2.4 Intensywność pomocy
(297)
Z zasad ramowych dotyczących badań i rozwoju z 1996 r. wynika, że maksymalna dozwolona intensywność pomocy przeznaczonej na techniczne studia wykonalności mające charakter przygotowawczy (pkt 5.4) wynosi 75 %, a w projektach z zakresu badań przemysłowych (pkt. 5.3) - 50 %.
(298)
Zgodnie z zasadami ramowymi dotyczącymi badań, rozwoju i innowacji intensywność pomocy na badania przemysłowe obliczona na podstawie dopuszczalnych kosztów projektu nie może przekraczać 50 % (pkt 5.1.2 b), a intensywność pomocy na badania mające charakter przygotowawczy w projektach z zakresu badań przemysłowych prowadzonych przez duże przedsiębiorstwa nie może przekraczać 65 % (pkt 5.2. b). Tytułem przypomnienia, działania objęte gwarancją państwową dotyczą wyłącznie badań przemysłowych i technicznych studiów wykonalności prowadzonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, prac z zakresu przedkonkurencyjnej działalności rozwojowej w rozumieniu zasad ramowych dotyczących badań i rozwoju z 1996 r. (lub prac z zakresu eksperymentalnej działalności rozwojowej w rozumieniu zasad ramowych dotyczących badań, rozwoju i innowacji), które są w całości finansowane przez spółki Axens i Prosernat ze środków własnych pochodzących z dochodów uzyskanych na rynku.
(299)
Komisja sporządziła tabelę 6, która znajduje się w motywie 300, na podstawie szczegółowych wykazów projektów zawierających informacje na temat kosztów rocznych poszczególnych projektów i etapu badań oraz na podstawie zestawień środków własnych przedsiębiorstwa publicznego IFP.
(300)
Wykonując to zadanie, Komisja przyjęła podejście zachowawcze, uwzględniając wszystkie koszty wchodzące, bezpośrednio lub pośrednio, w zakres wyłącznych obszarów działalności spółek Axens i Prosernat i wykluczając wszystkie przychody inne niż przychody przekazane przez spółki Axens i Prosernat (248). Przez ostrożność Komisja uwzględniła również w tabeli wszystkie potencjalne skutki nieograniczonej gwarancji przy założeniu - jednak mało prawdopodobnym - że zostałyby w całości wykorzystane przez przedsiębiorstwo publiczne IFP do finansowania działalności badawczej w wyłącznych obszarach działalności spółek Axens i Prosernat (skutki gwarancji w relacjach z dostawcami i klientami, nie tylko spółkami zależnymi, lecz również osobami trzecimi).
Tabela 6
Maksymalna szacunkowa kwota całkowita finansowania publicznego przekazanego przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na działania prowadzone w wyłącznych obszarach działalności spółek Axens i Prosernat w latach 2006-2009
(w mln EUR)
2006
2007
2008
2009
Roczny koszt technicznych studiów wykonalności (w mln EUR)
Obszar działalności IFP/Axens
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Obszar działalności IFP/Prosernat
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Ogółem
7,4
3,5
0,9
0,9
Roczny koszt prac z zakresu badań przemysłowych (w mln EUR)
Obszar działalności IFP/Axens
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Obszar działalności IFP/Prosernat
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Ogółem
49,0
45,5
52,8
55,2
Środki własne (w mln EUR)
Kwota
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Roczna pomoc państwa (w mln EUR)
Kwota finansowania publicznego (249)
11,3
6,4
7,7
11,1
Największa kwota skutku gwarancji w relacjach przedsiębiorstwa publicznego z dostawcami
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Największa kwota skutku gwarancji w relacjach przedsiębiorstwa publicznego z klientami (250)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
-
w wyłącznym obszarze działalności spółek zależnych
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
-
poza wyłącznym obszarem działalności spółek zależnych
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Maksymalna kwota finansowania publicznego
włącznie z największą kwotą skutku gwarancji)
13,1
9,8
11,3
14,7
Intensywność pomocy
(z wyłączeniem największej kwoty skutku gwarancji)
20,0 %
13,0 %
14,3 %
19,8 %
Największa intensywność pomocy
(włącznie z największą kwotą skutku gwarancji)
23,2 %
20,0 %
21,0 %
26,2 %
Maksymalna dozwolona intensywność (251)
-
postanowienia zasad ramowych dotyczących badań i rozwoju z 1996 r.
53 %
51,8 %
50,4 %
50,4 %
-
postanowienia zasad ramowych dotyczących badań, rozwoju i innowacji
-
51,1 %
50,3 %
50,2 %
(301)
Komisja sprawdziła przestrzeganie dozwolonej intensywności na każdym etapie badań na podstawie rocznych wykazów projektów prowadzonych w latach 2006-2009, uwzględniając maksymalny możliwy wpływ nieograniczonej gwarancji związanej ze statusem przedsiębiorstwa publicznego, z którego korzysta przedsiębiorstwo publiczne IFP, a także - jako element dodatkowy pomocy - największą szacowaną kwotę składek z tytułu ochrony przed różnymi rodzajami ryzyka. We wszystkich przypadkach, nawet po uwzględnieniu wszystkich ewentualnych skutków gwarancji w relacjach z klientami i dostawcami, pułap intensywności pomocy pozostaje zdecydowanie poniżej maksymalnej dozwolonej intensywności. Podsumowując, Komisja uważa, że przestrzegano dozwolonej intensywność pomocy zgodnie z zasadami ramowymi dotyczącymi badań i rozwoju z 1996 r. i zasadami ramowymi dotyczącymi badań, rozwoju i innowacji.
(302)
Jeżeli chodzi o kolejne lata, Komisja przypomina, że - zgodnie z ww. decyzją C 51/2005 - Francja ma obowiązek składać Komisji sprawozdanie roczne, aby ta mogła sprawdzić, czy intensywność pomocy na każdym etapie badań i w każdym projekcie również jest przestrzegana. Od 2010 r. w sprawozdaniu należy przedstawić wszystkie projekty prowadzone w obszarach działalności spółek Axens i Prosernat, sklasyfikowane w podziale na kategorie badań, precyzując - na podstawie ich kosztów w podziale na etap badań oraz kwot finansowania publicznego i środków własnych przekazanych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego spółki zależne - największą kwotę składki z tytułu gwarancji oszacowaną w zastosowaniu metody opisanej w niniejszej decyzji, w tym ewentualny wpływ na warunki zadłużenia przedsiębiorstwa publicznego IFP zgodnie z argumentacją przedstawioną w motywie 200.
7.3.2.5 Kumulacja
(303)
Przestrzegane są postanowienia dotyczące kumulacji, wymienione zarówno w pkt. 5.12 zasad ramowych dotyczących badań i rozwoju z 1996 r., jak w pkt. 8 zasad ramowych dotyczących badań, innowacji i rozwoju. Komisja obliczyła bowiem kwotę łącznego finansowania publicznego niezależnie od jego pochodzenia, w tym maksymalnego wpływu nieograniczonej gwarancji w latach 2006-2009.
(304)
Od 2010 r. władze francuskie będą stosować tę samą metodę w rocznych sprawozdaniach przekazywanych Komisji.
7.3.2.6 Efekt zachęty
(305)
Na podstawie zasad ramowych dotyczących badań i rozwoju z 1996 r. i zasad ramowych dotyczących badań, rozwoju i innowacji pomoc państwa musi mieć efekt zachęty, tj. wywołać w beneficjencie zmianę zachowania prowadzącą do intensyfikacji działań z zakresu badań i rozwoju (a także innowacji). Wymienione poniżej kryteria wystarczają zazwyczaj, aby wykazać istnienie efektu zachęty do udziału w projektach objętych pomocą w granicach pogłębionej oceny: zwiększenie wielkości projektu, zwiększenie zakresu, zwiększenie tempa projektu i zwiększenie ogólnej kwoty przyznanej na badania, rozwój i innowacje. Jeżeli można udowodnić znaczne oddziaływanie na co najmniej jeden z tych elementów, Komisja uzna ogólnie, że projekt pomocy ma efekt zachęty, mając na uwadze normalne zachowanie przedsiębiorstwa z przedmiotowego sektora (252).
(306)
Komisja odsyła do analizy opisanej w motywach 196-198 ww. decyzji C 51/2005 dotyczącej strategicznego interesu, monitorowanego i zatwierdzonego przez komitety techniczne, badań prowadzonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego spółki zależne w dziedzinach długoterminowego zagwarantowania dostaw energii, zwłaszcza odnowy i zwiększenia produkcji ropy i gazu (zwiększenie wskaźnika skuteczności poszukiwań, wskaźnika odzyskiwania złóż, wykorzystanie zasobów niekonwencjonalnych itp.), opracowania czystych procesów rafinacji, technologii konwersji, tworzenia innowacyjnych paliw i wydajnych technologii silnikowych, zróżnicowania źródeł energii do produkcji paliw. Wiele z tych obszarów stanowi priorytety Unii Europejskiej w dziedzinie badań, polityki energetycznej i polityki ochrony środowiska.
(307)
Jeżeli chodzi o rok 2006, Komisja powtórzyła swoją analizę, przedstawioną w motywie 199 ww. decyzji C 51/2005, stwierdzając, że dzięki wsparciu publicznemu, którego nieograniczona gwarancja jest elementem składowym, przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego spółki zależne mogły przeprowadzić dodatkowe działania badawcze, które nie mogłyby zostać zrealizowane ze względu na ryzyko technologiczne lub duży stopień niepewności zwrotu z inwestycji.
(308)
Na podstawie rocznych sprawozdań przekazanych przez władze francuskie Komisja stwierdza, że zgodnie z tą logiką postępowano również w latach 2007, 2008 i 2009. Władze francuskie wykazały w sprawozdaniach, w odniesieniu do wszystkich projektów, efekt zachęty uzyskany dzięki pomocy, zwłaszcza jeżeli chodzi o zakres projektu, jego tempo i zwiększenie całkowitej kwoty przeznaczonej na badania i rozwój.
(309)
Tytułem przykładu, w 2007 r. w wyłącznym obszarze działalności spółki Axens grupa IFP prowadziła zwłaszcza projekty przewodnie […] (*) (253).[…] (*). Bez pomocy publicznej wprowadzenie tych produktów na rynek wymagałoby kilku dodatkowych lat: projekty w zakresie badań i rozwoju zostałyby uruchomione później, ich przebieg byłby wolniejszy i […] (*).
(310)
Ponadto w wyłącznym obszarze działalności spółki Prosernat pomoc państwa pozwoliła na uruchomienie projektu […] (*) dotyczącego […] (*), opracowania i opatentowania oryginalnych procesów […] (*) (254) […] (*). [Taki projekt] (**) zakładał przeprowadzenie delikatnych i trudnych operacji, wymagających zainwestowania znacznych zasobów ludzkich, technicznych i finansowych Inwestycji tych spółka taka jak Prosernat nie może zrealizować sama. W związku z tym wsparcie publiczne wniesione przez przedsiębiorstwo publiczne IFP okazało się niezbędne. W szczególności jedynie przedsiębiorstwo publiczne IFP dysponowało ekipami specjalistów zdolnych do opracowania modeli niezbędnych do wprowadzenia procesu oraz wyposażeniem laboratoryjnym dostosowanym do obróbki składników niebezpiecznych dla zdrowia.
(311)
W 2008 roku, dzięki pomocy państwa w wyłącznym obszarze działalności spółki Axens udało się pokonać ograniczenia naukowe i techniczne w zakresie […] (*). Ponadto istotne zmiany odnotowano również w projekcie […] (*) (255). Pomoc państwa pozwoliła przedsiębiorstwu publicznemu IFP opracować, we współpracy z partnerami przemysłowymi, proces […] (*), który będzie dostępny na rynku w postaci licencji. Prace związane z opracowaniem procesu tego typu wymagają jednocześnie […] (*) i […] (*).
(312)
Ponadto w wyłącznym obszarze działalności spółki Prosernat zrealizowano projekt […] (*) dotyczący wychwytywania CO2 z dymu. Wychwytywanie/składowanie CO2 (256) jest jednym z ustalonych sposobów ograniczania procesu ocieplania klimatu. Mając na uwadze powstawanie dymu i jego niskie ciśnienie, przedsiębiorstwo publiczne IFP przyjęło nowe wyzwania technologiczne. Spółka Prosernat nie byłaby w stanie opracować tego procesu przy użyciu środków własnych, mając na uwadze niepewny charakter struktury, zakresu, zastosowania i ram regulacyjnych przyszłego rynku wychwytywania CO2.
(313)
W 2009 jako przykład można wymienić projekt […] (*) dotyczący procesów […] (*) w wyłącznym obszarze działalności spółki Axens. Dotyczył on opracowania […] (*), a także ulepszenia niektórych procesów […] (*). Dzięki środkom publicznym można było zbadać […] (*), co pozwoliło znacząco ulepszyć […] (*). Dzięki finansowaniu publicznemu można było szukać rozwiązań pozwalających odejść od istniejących technologii […] (*) w ramach projektu […] (*). Kontynuowano również projekt […] (*) dotyczący katalizatorów, które, po ekstrapolacji, pozwoliły zróżnicować ofertę na dobrze rozwijającym się rynku […] (*). Bez pomocy publicznej katalizatory byłyby opracowywane w sposób dużo bardziej sekwencyjny, a poprawa wyników trwałaby dłużej. W dziedzinie […] (*), w ramach projektu […] (*), który dotyczył innowacyjnych katalizatorów […] (*), można było zbadać nowe rozwiązania dzięki pomocy publicznej, natomiast w przypadku projektu […] (*), którego celem było zbadanie ograniczeń technologii (w szczególności wahania kosztów), aby móc […] (*), można było rozszerzyć jego spektrum poza istniejące wyniki.
(314)
Ponadto w wyłącznym obszarze działalności spółki Prosernat dzięki pomocy publicznej można było ponownie uruchomić i kontynuować prace w zakresie badań i rozwoju podjęte w dziedzinie […] (*), które były stopniowo marginalizowane. W ten sposób wsparcie publiczne pozwoliło uniknąć utraty wcześniejszych osiągnięć technologicznych i utrzymać gamę procesów […] (*) na rynku. Również projekt […] (*) dotyczący wychwytywania CO2 […] (*) kontynuowano dzięki pomocy publicznej.
(315)
Komisja stwierdza również, że pozytywne zmiany wskaźników mierzących nakłady na działania w zakresie badań i rozwoju prowadzone przez przedsiębiorstwo publiczne IFP i jego spółki zależne Axens i Prosernat, o których wspomniano w motywie 200 ww. decyzji C 51/2005, występowały również w latach 2007 i 2009.
Tabela 7
Wzrost wskaźników mierzących nakłady przedsiębiorstwa publicznego IFP i jego spółek zależnych Axens i Prosernat w latach 2007, 2008 i 2009
Wzrost wskaźników
IFP/Axens
IFP/Prosernat
2007/2003
2008/2003
2009/2003
2007/2003
2008/2003
2009/2003
Wydatki przeznaczone na badania i rozwój w wyłącznym obszarze działalności
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
Personel przydzielony do działalności w zakresie badań i rozwoju w wyłącznym obszarze
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
[…] (*)
(316)
Ponadto Komisja potwierdza swoje obserwacje przedstawione w motywach 201-203 ww. decyzji C 51/2005: część wydatków na badania i rozwój w obrocie grupy IFP jest szczególnie wysoka, podczas gdy grupa funkcjonuje w środowisku podlegającym licznym ciągle zmieniającym się uregulowaniom krajowym, zwłaszcza jeżeli chodzi o normy w dziedzinie środowiska lub systemy ochrony własności intelektualnej.
(317)
Podobnie jak w motywie 204 ww. decyzji C 51/2005 Komisja odnotowuje różnorodność i strukturę oferty, a także funkcjonowanie konkurencji (257) na rynku procesów rafinacji lub petrochemii. W tym względzie Komisja odnotowuje, że niektórzy konkurenci posiadają o wiele lepszą pozycję konkurencyjną niż grupa IFP, np. Grupa UOP Limited kontroluje część rynku światowego odpowiadającego 57 % jego wartości, podczas gdy grupa tylko 7 %. Komisja uważa zatem, że wsparcie publiczne dla projektów w zakresie badań i rozwoju prowadzonych przez grupę IFP, ze względu na jego charakter lub proporcje, nie może zakłócać dynamicznych zachęt rynku technologii rafinacji. Ponadto należy stwierdzić, że partnerzy handlowi Unii Europejskiej, w szczególności Stany Zjednoczone, przeznaczają znaczne budżety na finansowanie badań w dziedzinie energetyki, dzięki którym wsparcie otrzymały projekty w zakresie badań i rozwoju prowadzone przez konkurentów grupy IFP. Zatem niektórzy konkurenci grupy IFP, w szczególności spółka UOP Limited, otrzymały znaczne wsparcie publiczne (258) lub korzystały ze wsparcia publicznego w sposób pośredni dzięki partnerstwom z instytutami badawczymi i uniwersytetami.
(318)
Podsumowując, Komisja stwierdza, że pomoc państwa na rzecz grupy IFP w wyłącznym obszarze działalności jej spółek zależnych Axens i Prosernat miała efekt zachęty w latach 2006, 2007, 2008 i 2009.
(319)
Począwszy od 2010 r., Francja musi wykazywać w rocznych sprawozdaniach przekazywanych Komisji do czasu wygaśnięcia umów na wyłączność między przedsiębiorstwem publicznym IFP a jego spółkami zależnymi Axens i Prosernat, że efekt zachęty pomocy nadal istnieje.
(320)
W świetle powyższych ustaleń Komisja stwierdza, że pomoc państwa przyznana grupie IFP na działania w wyłącznym obszarze działalności jej spółek zależnych Axens i Prosernat, w tym element pomocy powiązany ze skutkami nieograniczonej gwarancji, z której korzystało przedsiębiorstwo publiczne IFP, jest zgodna z postanowieniami zasad ramowych dotyczących badań i rozwoju z 1996 r. oraz zasad ramowych dotyczących badań, rozwoju i innowacji, z zastrzeżeniem spełnienia warunków w nich określonych.
7.3.3 WNIOSEK DOTYCZĄCY ZGODNOŚCI PRZEDMIOTOWEGO ŚRODKA
(321)
Podsumowując, Komisja uważa, że przedmiotowy środek jest zgodny z rynkiem wewnętrznym z zastrzeżeniem spełnienia warunków, o których mowa w częściach 7.3.1 i 7.3.2.
8 NEUTRALNOŚĆ WZGLĘDEM ZASAD PRAWA WŁASNOŚCI
(322)
Komisja pragnie podkreślić, że nie podważa w żadnym przypadku przynależności przedsiębiorstwa publicznego IFP do państwa ani nie kwestionuje statusu podmiotu prawa publicznego jako takiego.
(323)
Zgodnie z art. 345 TFUE Wspólnota pozostaje neutralna pod względem zasad prawa własności w państwach członkowskich i żadne postanowienie traktatu nie sprzeciwia się, aby państwo było właścicielem przedsiębiorstw (w całości lub części). W związku z tym reguły konkurencji muszą mieć zastosowanie w taki sam sposób do przedsiębiorstw prywatnych, jak do przedsiębiorstw publicznych. Żaden z tych dwóch rodzajów przedsiębiorstw nie mógłby znaleźć się w bardziej lub mniej korzystnej sytuacji w wyniku zastosowania tych zasad.
(324)
W niniejszym przypadku gwarancja, z której korzysta przedsiębiorstwo publiczne IFP, nie wynika z własności, lecz ze statusu prawnego przedsiębiorstwa. Państwa członkowskie mogą swobodnie decydować o formie prawnej przedsiębiorstw, ale przy takiej decyzji muszą przestrzegać reguł konkurencji zawartych w Traktacie. W szczególności sam fakt, że gwarancja państwowa jest automatycznie związana z konkretnym statusem prawnym nie stoi na przeszkodzie, aby wspomniana gwarancja stanowiła pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, jeżeli spełnione są odpowiednie warunki (259),
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
1. Nadanie przez Francję IFP statusu przedsiębiorstwa publicznego o charakterze przemysłowo-handlowym wiązało się z udzieleniem mu, począwszy od dnia 7 lipca 2006 r., nieograniczonej gwarancji publicznej (zwanej dalej „gwarancją państwową”) w odniesieniu do całej działalności IFP.
2. Objęcie gwarancją państwową działalności przedsiębiorstwa publicznego IFP o charakterze niegospodarczym, w szczególności działalności w zakresie kształcenia w celu zwiększenia liczby i kwalifikacji personelu, jego niezależnej działalności w zakresie badań i rozwoju w celu poszerzenia wiedzy i lepszego pojmowania zjawisk, a także działalności związanej z rozpowszechnianiem wyników badań, nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
3. Objęcie gwarancją państwową działalności w zakresie transferu technologii prowadzonej przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w obszarach przewidzianych w umowie na wyłączność w sprawie opracowywania, sprzedaży i wykorzystania zawartej z jego spółką zależną Beicip-Franlab nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
4. Objęcie gwarancją państwową działalności w zakresie transferu technologii prowadzonej przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w obszarach przewidzianych w umowach na wyłączność zawartych z jej spółkami zależnymi Axens i Prosernat, o których mowa w art. 3 ust. 1 decyzji Komisji z dnia 16 lipca 2008 r. w sprawie środka pomocy wdrożonego przez Francję na rzecz grupy IFP (zwanej dalej „decyzją C 51/2005”), stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
5. Objęcie gwarancją państwową usług w zakresie badań w ramach umowy i usług świadczonych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP zarówno na rzecz osób trzecich, jak i na rzecz jego spółek zależnych stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
Artykuł 2
W razie zmiany umowy między przedsiębiorstwem publicznym IFP a jego spółką zależną Beicip-Franlab, o której mowa w art. 1 ust. 3 niniejszej decyzji, Francja przekaże wspomnianą umowę Komisji, uwzględniając ewentualny wpływ gwarancji państwowej w celu oszacowania ogólnej kwoty ewentualnego finansowania publicznego, chyba że nowe warunki umowne pozwalają wykluczyć występowanie pomocy państwa.
Artykuł 3
W okresie od dnia 7 lipca 2006 r. do dnia 31 grudnia 2009 r. objęcie gwarancją państwową działalności gospodarczej określonej w art. 1 ust. 4 i 5 niniejszej decyzji stanowiło pomoc państwa zgodną z rynkiem wewnętrznym.
Artykuł 4
Od dnia 1 stycznia 2010 r. do zakończenia umów na wyłączność między przedsiębiorstwem publicznym IFP a jego spółkami zależnymi Axens i Prosernat, o których mowa w art. 3 ust. 1 decyzji C 51/2005, objęcie gwarancją państwową działalności gospodarczej określonej w art. 1 ust. 4 niniejszej decyzji stanowi pomoc zgodną z rynkiem wewnętrznym, z zastrzeżeniem spełnienia warunków określonych w art. 5 i 6 niniejszej decyzji.
Artykuł 5
1. Roczne sprawozdanie finansowe, o którym mowa w art. 4 ust. 2 decyzji C 51/2005, obejmuje - oprócz elementów wymienionych w art. 5 ust. 1 wspomnianej decyzji - elementy wymienione w ust. 2, 3 i 4 niniejszego artykułu.
2. Roczne sprawozdanie finansowe zawiera kwotę, oprocentowanie i warunki umowne pożyczek zaciągniętych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w danym okresie rocznym, a także szacunkową kwotę ekwiwalentu dotacji brutto ewentualnej dotacji na spłatę oprocentowania związanej z gwarancją państwową, z zastrzeżeniem dostarczenia dowodu, że umowy o pożyczkę są zgodne z normalnymi warunkami rynkowymi albo poprzez porównanie tych warunków z warunkami uzyskanymi przez przedsiębiorstwo publiczne IFP przed zmianą statusu, albo na podstawie dokładniejszej metody zatwierdzonej uprzednio przez Komisję.
3. Roczne sprawozdanie finansowe zawiera kwotę odpowiadającą wartości towarów i usług zakupionych przez przedsiębiorstwo publiczne IFP od dostawców w celu świadczenia usług gospodarczych, o których mowa w art. 1 ust. 4 i 5 niniejszej decyzji, w trakcie danego okresu rocznego, a także maksymalną szacunkową kwotę ekwiwalentu dotacji brutto w odniesieniu do pomocy wynikającej ze stosowania przez dostawców bardziej korzystnej oceny ryzyka niewykonania zobowiązania przez przedsiębiorstwo. Wycenę przeprowadza się albo poprzez zastosowanie zryczałtowanego wskaźnika w wysokości 2,5 % do kwoty zrealizowanych zamówień, albo na podstawie dokładniejszej metody zatwierdzonej uprzednio przez Komisję.
4. Roczne sprawozdanie finansowe zawiera kwotę odpowiadającą wartości działalności gospodarczej, o której mowa w art. 1 ust. 4 i 5 niniejszej decyzji, zrealizowanej przez przedsiębiorstwo publiczne IFP w ciągu danego okresu rocznego, a także maksymalną szacunkową kwotę ekwiwalentu dotacji brutto w odniesieniu do pomocy wynikającej z niezapłacenia składki odpowiadającej gwarancji należytego wykonania lub, co najmniej, należytej staranności, oferowanej beneficjentom wspomnianych usług o charakterze gospodarczym. Wycenę przeprowadza się albo poprzez zastosowanie zryczałtowanego wskaźnika w wysokości 5 % do kwoty zrealizowanych usług, albo na podstawie dokładniejszej metody zatwierdzonej uprzednio przez Komisję.
Artykuł 6
1. Ogólna kwota środków publicznych przyznanych na działalność przedsiębiorstwa publicznego IFP w wyłącznych obszarach działalności spółek Axens i Prosernat, w tym maksymalny wpływ gwarancji państwowej oszacowany zgodnie z art. 5 ust. 2, 3 i 4 niniejszej decyzji, musi być niższa od maksymalnej intensywności dozwolonej we wspólnotowych zasadach ramowych dotyczących pomocy państwa na badania, rozwój i innowację.
2. W razie przekroczenia progu, o którym mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, spółka zależna Axens lub Prosernat zwróci ewentualną nadwyżkę pomocy przedsiębiorstwu publicznemu IFP.
Artykuł 7
Od dnia 1 stycznia 2010 r. objęcie gwarancją państwową działalności gospodarczej, o której mowa w art. 1 ust. 5, stanowi pomoc państwa zgodną ze wspólnym rynkiem z zastrzeżeniem spełnienia warunków przewidzianych w art. 8 niniejszej decyzji.
Artykuł 8
1. Działalność w zakresie badań w ramach umowy i świadczenia usług prowadzona przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, o której mowa w art. 1 ust. 5 niniejszej decyzji, musi stanowić działalność dodatkową w stosunku do głównej działalności w obszarze niezależnych badań publicznych.
2. Aby działalność przedsiębiorstwa publicznego IFP w zakresie badań w ramach umowy i świadczenia usług została uznana za działalność dodatkową:
-
nie może mieć wpływu na normalne funkcjonowanie, niezależność lub neutralność przedsiębiorstwa publicznego IFP;
-
musi być wyceniana według ceny rynkowej, a w przypadku braku ceny rynkowej, według ceny odzwierciedlającej wszystkie koszty, z wyjątkiem potencjalnego wpływu gwarancji państwowej, powiększone o rozsądną marżę;
-
musi być przedmiotem odrębnej księgowości w stosunku do działalności w zakresie niezależnych badań publicznych (odrębność księgowa odpowiednich kosztów i finansowania), a uzyskiwane z niej zyski muszą być w całości zainwestowane w główną działalność z zakresu niezależnych badań publicznych;
-
musi być nierozerwalnie związana z główną działalnością w zakresie niezależnych badań publicznych przedsiębiorstwa publicznego IFP, w szczególności ze względu na wykorzystywanie tej samej infrastruktury, tego samego sprzętu, tych samych materiałów lub technologii albo zatrudniania tych samych badaczy, naukowców, inżynierów, projektantów lub techników;
-
nie może wchodzić w zakres umów na wyłączność zawartych między przedsiębiorstwem publicznym IFP a jego spółkami zależnymi Axens i Prosernat, o których mowa w art. 3 ust. 1 ww. decyzji C 51/2005, w określonym przypadku przedłużonych lub zmienionych zgodnie z art. 3 ust. 2 decyzji C 51/2005 i art. 12 ust. 2 niniejszej decyzji;
-
musi stanowić rezydualną część budżetu przeznaczonego przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na działalność w zakresie niezależnych badań publicznych.
3. Każdego roku Francja przekazuje Komisji sprawozdanie z działalności w zakresie badań w ramach umowy i świadczenia usług prowadzonej przez przedsiębiorstwo publiczne IFP, w którym należy określić proporcję jej wartości w budżecie przeznaczonym przez przedsiębiorstwo publiczne IFP na działalność w zakresie niezależnych badań publicznych.
Artykuł 9
1. Władze francuskie i przedsiębiorstwo publiczne IFP umieszczą w umowie o finansowanie (dla każdego instrumentu objętego umową) następującą informację w odniesieniu do każdej operacji:
„Emisja/program/pożyczka nie podlega żadnemu rodzajowi gwarancji, czy to bezpośredniej, czy pośredniej, ze strony państwa. W razie niewypłacalności państwo nie będzie zobowiązane do przejęcia zobowiązań finansowych przedsiębiorstwa publicznego IFP w celu spłacenia wierzytelności.”
2. Władze francuskie umieszczą analogiczną klauzulę wykluczającą odpowiedzialność państwa w każdej umowie dotyczącej badań w ramach umowy lub świadczenia usług, o których mowa w art. 1 ust. 5 niniejszej decyzji.
3. Władze francuskie umieszczą analogiczną klauzulę wykluczającą odpowiedzialność przedsiębiorstwa publicznego IFP i państwa w każdej umowie zakładającej wierzytelność, zawartej przez spółki akcyjne Axens, Beicip-Franlab i Prosernat.
4. Przedsiębiorstwo publiczne IFP powstrzyma się od wydawania jakichkolwiek zabezpieczeń, poręczeń, gwarancji, listów intencyjnych lub pism o braku zastrzeżeń na rzecz spółek akcyjnych Axens, Beicip-Franlab i Prosernat, które nie byłyby zgodne z normalnymi warunkami rynkowymi.
Artykuł 10
Francja zgłasza Komisji indywidualnie pomoc w kwocie przekraczającej progi przewidziane we wspólnotowych zasadach ramowych dotyczących pomocy państwa na badania, rozwój i innowacje, uwzględniając ewentualny wpływ gwarancji państwowej.
Artykuł 11
W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Francja przekazuje Komisji informacje o środkach podjętych w celu jej wykonania.
Artykuł 12
1. Artykuły 4, 5 i 6 niniejszej decyzji mają zastosowanie do czasu zakończenia umów na wyłączność zawartych między przedsiębiorstwem publicznym IFP a jego spółkami zależnymi Axens i Prosernat, o których mowa w art. 3 ust. 1 decyzji C 51/2005.
2. Jeżeli strony zgłoszą Komisji przedłużenie lub zmianę wspomnianych umów na wyłączność, zgodnie z art. 3 ust. 2 decyzji C 51/2005, władze francuskie uwzględnią wpływ gwarancji państwowej w celu oszacowania ogólnej kwoty finansowania publicznego.
Artykuł 13
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Francuskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 29 czerwca 2011 r.