ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 3. srpna 2011
o státní podpoře SA. 26980 (C 34/09 (ex N 588/08)), kterou Portugalsko hodlá poskytnout společnosti Petrogal
(oznámeno pod číslem C(2011) 5546)
(Text s významem pro EHP)
(2012/466/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1), a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. Postup
(1)
Dopisem ze dne 19. listopadu 2009 informovala Komise Portugalsko o svém rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy s ohledem na regionální podporu ad hoc pro investiční projekt společnosti Petroleos de Portugal, Petrogal S.A. (dále jen „Petrogal“) týkající se jejích rafinérií v Sines a Matosinhos (dále jen „investiční projekt“). Dopisem ze dne 9. prosince 2009 poskytlo Portugalsko znění rozhodnutí o zahájení řízení bez důvěrných informací, jež bylo určeno ke zveřejnění.
(2)
Dopisem ze dne 17. prosince 2009 požádalo Portugalsko o prodloužení lhůty pro podání připomínek o jeden měsíc. Komise této žádosti vyhověla dne 22. prosince 2009. Dopisem ze dne 21. ledna 2010 podalo Portugalsko své připomínky.
(3)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (2). Komise zúčastněné strany vyzvala k podání připomínek.
(4)
Komise obdržela připomínky od Associação das Indústrias da Petroquímica, Química e Refinação (3), Confederação da Indústria Portuguesa (4), Associação para a eficiência energética (5), od soutěžitele č. 2 (6), konkurenčního podniku společnosti Petrogal (7), od soutěžitele č. 1 (8) (9), od União Geral de trabalhadores (10), od obce Sines (11), od Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses (12) a od Associação Industrial Portuguesa (13).
(5)
Dopisy ze dne 9. března, 10. března, 17. března a 19. března 2010 předala Komise tyto připomínky Portugalsku, aby se k nim mohlo vyjádřit; jeho poznámky byly doručeny v dopise ze dne 8. dubna 2010.
(6)
Dopisy ze dne 15. a 28. července 2010 (14) si Komise vyžádala další informace, které Portugalsko poskytlo dopisy ze dne 16. a 23. srpna 2010.
(7)
Dopisy ze dne 4. a 5. srpna 2010 požádala Komise soutěžitele č. 1 a 2 o vysvětlení, která byla poskytnuta dopisy ze dne 10. a 15. září 2010. Dopisem ze dne 20. září 2010 byla tato vysvětlení předána Portugalsku, aby se k nim vyjádřilo.
(8)
Dopisy ze dne 17. září a 1. října 2010 si Komise vyžádala od Portugalska další informace. Portugalsko odpovědělo dne 18. a 29. října 2010.
(9)
Dopisy ze dne 13. října 2010 byli soutěžitelé č. 1 a 2 požádáni o konkrétní údaje týkající se jejich odpovědí ze dne 10. resp. 15. září 2010.
(10)
Dopisy ze dne 21. a 28. října 2010 požádala Komise Portugalsko o doplňkové informace. Portugalsko odpovědělo dopisy ze dne 12. listopadu 2010.
(11)
Dopisem ze dne 10. listopadu 2010 podal soutěžitel č. 1 vysvětlení ke svému dopisu ze dne 15. září 2010. Dne 12. listopadu 2010 byla tato vysvětlení předána Portugalsku, aby se k nim vyjádřilo, a Portugalsko odpovědělo dne 19. listopadu 2010.
(12)
Dopisem ze dne 30. listopadu 2010 požádala Komise Portugalsko o doplňkové informace. Portugalsko poskytlo svou odpověď v dopise ze dne 20. prosince 2010.
(13)
Dopisem ze dne 11. listopadu 2010 požádala Komise Portugalsko o analýzu nákladů a přínosů investičního projektu. Požadované informace poskytlo Portugalsko dne 1. prosince 2010.
(14)
Dopisem ze dne 6. ledna 2011 předalo Portugalsko informace týkající se akcionářů společnosti Petrogal.
(15)
Dne 12. ledna 2011 se uskutečnila schůzka portugalských orgánů, zástupců společnosti Petrogal a Komise. Dopisem ze dne 25. ledna 2011 předalo Portugalsko informace týkající se některých záležitostí, jež byly předloženy během schůzky (např. hodnocení trhu, pobídkový účinek podpory).
(16)
Dopisy ze dne 24. ledna, 16. března a 12. dubna 2011 si Komise vyžádala doplňkové informace týkající se možného srovnávacího scénáře pro investiční projekt a Portugalsko na tuto žádost odpovědělo dopisy ze dne 7. února, 4. dubna a 29. dubna 2011. E-mailem ze dne 7. června 2011 si Komise vyžádala informace, které Portugalsko neposkytlo v předchozích dopisech. Informace týkající se některých těchto záležitostí předalo Portugalsko e-mailem ze dne 9. června 2011 a v dopisech ze dne 11. a 17. června 2011.
(17)
Dopisem ze dne 24. června 2011 požádala Komise Portugalsko o objasnění zbývajících informací týkajících se trhu s motorovou naftou. Portugalsko tyto informace poskytlo dopisy ze dne 30. června a 14. července 2011. Dopisem ze dne 20. července 2011 udělily portugalské orgány souhlas s tím, že Komise přijme toto rozhodnutí v angličtině.
2. PODROBNÝ POPIS STÁTNÍ PODPORY
2.1 Příjemce
(18)
Příjemce státní podpory, společnost Petróleos de Portugal - Petrogal, S.A. (dále jen „Petrogal“), je dceřiná společnost, kterou zcela vlastní Galp Energia, SGPS, S.A. (dále jen „Galp Energia“). Hlavními akcionáři společnosti Galp Energia jsou ENI SpA (15) (33,34 %), Amorim Energia BV (dále jen „Amorim Energia“) (16) (33,34 %), Parpública Participações Públicas (dále jen „Parpública“)(SGPS) (17) (7 %), Fidelity International Limited (2,01 %), Caixa Geral de Depósitos SA (dále jen „CGD“) (18) (1 %) a další (23,31 %). Galp Energia je holdingová společnost skupiny Galp Energia (dále jen „Galp“). Společnost Galp Energia působí na trhu ropných produktů (který zahrnuje rafinérské a marketingové činnosti, například maloobchodní a jiný než maloobchodní prodej) a rovněž na trhu se zemním plynem.
(19)
Holdingová společnost byla původně založena dne 22. dubna 1999 s názvem GALP - Petróleos e Gás de Portugal SGPS, S.A., a to především za účelem obchodování s ropou a zemním plynem, a spojovala dvě dřívější společnosti ve vlastnictví portugalské vlády, které byly pod kontrolou společnosti Galp Energia, konkrétně společnost Petrogal zaměřující se na ropné produkty a GDP - Gas de Portugal, SGPS, S.A., zaměřující se na zemní plyn (19).
(20)
Činnost společnosti Galp Energia zahrnuje rovněž uvádění rafinovaných ropných produktů na maloobchodní a velkoobchodní trh na Pyrenejském poloostrově. Jedná se o subjekt s předním postavením na trhu v Portugalsku (20) a s rostoucí přítomností ve Španělsku.
(21)
Společnost Petrogal vlastní jediné dvě rafinérie v Portugalsku. Tyto rafinérie se nacházejí v Sines a Matosinhos. Činnost rafinérií zahrnuje veškeré rafinérské, dodavatelské a logistické činnosti. Společnost Petrogal je největším obchodníkem s ropnými produkty v Portugalsku a rovněž jedním z největších obchodníků na Pyrenejském poloostrově. Fakticky ovládá veškerý dovoz surové ropy a část dovozu rafinovaných produktů do Portugalska; spravuje rovněž 80 % skladovací kapacity pro surovou ropu a rafinované produkty (21) a má důležité postavení v portugalské logistické infrastruktuře pro ropné produkty.
(22)
Společnost Petrogal má rozsáhlý sortiment výrobků, který zahrnuje automobilový benzin, motorovou naftu, tryskové palivo, topný olej, primární benzin, LPG, bitumen a řadu aromátů. Rafinérie odpovídají za dodávky ropných produktů maloobchodní a velkoobchodní divizi společnosti Petrogal a její divizi pro uvádění LPG na trh, konkurentům a zahraničním odběratelům a za fungování rafinačních zařízení a logistických nástrojů. Společnost Petrogal skladuje a přepravuje své produkty prostřednictvím skladovacích zařízení, která zcela vlastní, nebo prostřednictvím přidružených logistických společností.
(23)
Na obr. 1 jsou uvedena vlastnická a kontrolní práva společnosti Petrogal:
(24)
Dne 29. prosince 2005 byla mezi společnostmi Amorim Energia, ENI a Rede Eléctrica Nacional de Portugal (REN) podepsána dohoda akcionářů, přičemž dne 28. března 2006 se k dohodě připojila společnost CGD (dále jen „dohoda akcionářů“). Dohoda akcionářů vstoupila v platnost dne 29. března 2006 na dobu osmi let. Podle čl. 20 odst. 1 písm. c) portugalského zákona o cenných papírech jsou hlasovací práva spojená s akciemi společnosti Galp Energia, které vlastní strany dohody akcionářů, přidělena recipročně ostatním stranám. Má se proto za to, že společnost Galp Energia ovládají společně akcionáři, kteří jsou stranami dohody akcionářů.
(25)
Podle Portugalska z dohody akcionářů vyplývá, že akcionáři, a zejména společnost ENI, nemohou kontrolovat a sami stanovit strategie mezi svými vlastními rafinérskými činnostmi a rafinérskými činnostmi společnosti Petrogal.
2.2 Investiční projekt společnosti Petrogal
(26)
Cílem investičního projektu je přestavba a rozšíření stávajících rafinérií v Sines a Matosinhos, jediných dvou stávajících rafinérií v Portugalsku. Cílem investičního projektu je rovněž zlepšení integrace a součinnosti mezi oběma rafinériemi. Projekt otevírá možnost používat těžší frakce surové ropy.
(27)
Cílem investičního projektu je zejména zvýšení výroby motorové nafty na úkor automobilového benzinu. Investiční projekt předpokládá, že větší využívání těžkých frakcí surové ropy sníží náklady na suroviny a zajistí flexibilitu s ohledem na původ surové ropy, která má být zpracována.
(28)
Investiční projekt týkající se přestavby rafinérie v Matosinhos spočívá konkrétně ve výstavbě nové vakuové destilační jednotky pro získávání vakuového plynového oleje a zařízení ke snižování viskozity pro mírné tepelné krakování výsledného vakuového zbytku.
(29)
Cílem investičního projektu týkající se přestavby rafinérie v Sines je výstavba nové hydrokrakovací jednotky, tj. jednotky pro hydrokrakování vakuového plynového oleje, pro výrobu motorové nafty a tryskového paliva. Podle investičního projektu bude hydrokrakovací jednotka používat jako surovinu vakuový plynový olej a plynový olej získaný v procesu snižování viskozity, jenž byl vyroben v rafinériích v Matosinhos a Sines, čímž bude zajištěno plné využití zpracovatelské kapacity obou portugalských rafinérií. Zařízení bude zpracovávat přibližně [ ] barelů denně s využitím zbytků z atmosférické destilace ve výši přibližně [ ] kilotun netto ročně jako primární suroviny.
(30)
Produkty získané hydrokrakováním (LPG, těžký benzin (22) a motorová nafta) jsou [ ] hydrogenované, což zajišťuje jejich vysokou jakost. Předpokládá se, že se v důsledku investičního projektu zvýší pouze výroba motorové nafty a těžkého benzinu.
(31)
Podle investičního projektu bude část těžkého benzinu vyrobeného v rafinérii v Sines odesílána do rafinérie Matosinhos jako surovina pro závod společnosti Petrogal na výrobu aromátů (23), což bude představovat další krok k větší integraci obou rafinérií. Vyšší výroba těžkého benzinu je nevyhnutelným technickým důsledkem projektu přestavby rafinérie v Sines.
(32)
Práce na investičním projektu byly zahájeny v roce 2008 (první objednávka byla vystavena dne 14. března 2008 na základě rozhodnutí přijatého správní radou dne 5. března 2008) a měly být dokončeny do 31. prosince 2010. Úplné výrobní kapacity má být podle předpokladů dosaženo do roku 2011.
2.3 Jeden investiční projekt
(33)
Portugalsko uvádí, že navzdory zeměpisné vzdálenosti mezi oběma rafinériemi (přibližně 450 km, k překonání této vzdálenosti se má využívat námořní doprava) je nutno investiční projekt považovat za jeden investiční projekt ve smyslu odstavce 60 pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (24) (dále jen „pokyny k regionální podpoře“). Portugalské orgány potvrdily, že v předchozích třech letech před zahájením oznámeného investičního projektu neobdržela společnost Petrogal státní podporu.
2.4. Náklady investičního projektu
(34)
Investice v Sines představuje investiční náklady ve výši [ ] EUR v nominální hodnotě. Rafinérie v Sines má obdržet podporu ve výši [ ] EUR (nominální hodnota), přičemž intenzita podpory činí 16 %. Co se týká rafinérie v Matosinhos, investice činí [ ] EUR (nominální hodnota) a rafinérie má obdržet podporu ve výši [ ] EUR (nominální hodnota), což odpovídá intenzitě podpory ve výši 13 %.
(35)
Způsobilé výdaje investičního projektu činí 974 064 894 EUR v současné hodnotě (1 058 934 146 EUR v nominální hodnotě) a zahrnují výhradně zařízení (žádné pozemky ani budovy). Výše podpory u obou rafinérií činí 121 091 314 EUR v současné hodnotě (160 484 007 EUR v nominální hodnotě), což odpovídá intenzitě podpory ve výši 12,43 %. Rozdělení způsobilých výdajů v jednotlivých letech je uvedeno v tabulce č. 1:
Tabulka 1
Způsobilé náklady (v EUR)
2007
2008
2009
2010
Celkem
Dlouhodobá hmotná aktiva
[ ] (25)
[ ]
[ ]
[ ]
1 058 934 146
2.5 Financování investičního projektu
(36)
Společnost Petrogal hodlá tento investiční projekt financovat s využitím vlastních zdrojů a státní podpory, o kterou požádala (160 484 007 EUR v nominální hodnotě). Nepředpokládají se žádné další zdroje financování ve formě státní podpory. Investiční projekt využívá rovněž půjčky Evropské investiční banky v celkové výši 500 milionů EUR, které byly schváleny v roce 2009. Vlastní příspěvek příjemce ke způsobilým výdajům činí 36 %.
2.6 Limit regionální podpory
(37)
Podle portugalské mapy regionální podpory na období 2007-2013 (26) jsou regiony Alentejo a Norte, v nichž se nacházejí rafinérie Sines resp. Matosinhos, způsobilé pro regionální podporu podle výjimky stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy s limity regionální investiční podpory pro velké podniky ve výši 40 %, resp. 30 % hrubého ekvivalentu podpory.
2.7 Příspěvek k rozvoji regionu
(38)
Investiční projekt má v obou regionech podle předpokladů vést k vytvoření přibližně 150 přímých pracovních míst a 450 nepřímých pracovních míst. Podle informací, které poskytlo Portugalsko, bude ve fázi výstavby vytvořeno přibližně 3 000 dočasných pracovních míst.
2.8 Forma podpory
(39)
Státní podpora má být poskytnuta jako podpora ad hoc, která byla navržena při použití ustanovení režimu podpory, jehož platnost již skončila (N 97/1999), a to podle legislativního nařízení č. 409/99 ze dne 15. října 1999.
(40)
Na základě usnesení portugalské rady ministrů ze dne 6. března 2008 byly dne 10. března 2008 podepsány mezi portugalskou vládou a společnostmi Petrogal a Galp Energia dvě smlouvy o poskytnutí státní podpory. Těmito smlouvami byla „smlouva o přiznání daňových úlev“ a „smlouva o investici“ (dále jen „smlouvy o státní podpoře“).
(41)
Podepsané smlouvy o státní podpoře předpokládaly přiznání daňového dobropisu v souvislosti s dokončením investičního projektu. Podporu bude představovat daňový dobropis, jehož výše se odpočítá od budoucích plateb daně z příjmu právnických osob. Výši daňového dobropisu vypočítají portugalské orgány jako procentní podíl způsobilých investičních nákladů. Daňový dobropis se použije pouze u daní vytvořených investičním projektem. V případě, že by nebylo možno daňový dobropis odečíst v plné výši, lze případný daňový dobropis uplatnit později, a to až do skončení doby platnosti smlouvy (tj. do 31. prosince 2016).
2.9 Výše podpory
(42)
Portugalsko zamýšlí udělit regionální podporu ve výši 160 484 007 EUR v nominální hodnotě, která má být poskytována od roku 2011. V tabulce č. 2, kterou předaly portugalské orgány, je uveden harmonogram poskytnutí podpory:
Tabulka 2
Rok
Odhadované zdanitelné příjmy
Daně
Využití daňového dobropisu (27)
2008
2009
2010
2011
[ ]
[ ]
2012
[ ]
[ ]
[ ]
2013
[ ]
[ ]
[ ]
2014
[ ]
[ ]
[ ]
2015
[ ]
[ ]
[ ]
2016
[ ]
[ ]
160 484 007
(43)
Portugalsko potvrdilo, že podpora pro investiční projekt nebude kumulována s podporou, která byla s ohledem na stejné způsobilé náklady obdržena z jiných místních, regionálních nebo vnitrostátních zdrojů či zdrojů EU.
(44)
Podpora je mimoto poskytnuta pod podmínkou, že Portugalsko zachová investice v podporovaných regionech po dobu nejméně pěti let od dokončení investičního projektu.
(45)
Portugalsko potvrdilo, že poskytnutí podpory podléhá schválení Komisí.
(46)
Společnost Petrogal požádala o státní podporu v souvislosti s investičním projektem dne 22. ledna 2007. Dne 23. ledna 2007 portugalské orgány společnosti Petrogal na základě podrobného ověření písemně potvrdily, že investiční projekt ještě před zahájením prací na projektu vyhověl podmínkám způsobilosti stanoveným v „daňovém režimu“.
(47)
Portugalsko se zavázalo, že nepřekročí maximální výši podpory a maximální intenzitu podpory uvedenou v tomto rozhodnutí, a to ani v případě nižších či zvýšených způsobilých výdajů.
2.10 Obecná ustanovení
(48)
Portugalsko se zavázalo předložit:
-
do dvou měsíců od poskytnutí podpory kopii dokumentu zaslaného společnosti Petrogal, který oznamuje vstup smluv o státní podpoře v platnost,
-
každých pět let počínaje ode dne schválení podpory Komisí průběžnou zprávu (obsahující informace o vyplacené podpoře, o plnění smlouvy o státní podpoře a o případných dalších investičních projektech zahájených ve stejné provozovně/ve stejném výrobním závodě),
-
do šesti měsíců od vyplacení poslední tranše podpory podle oznámeného harmonogramu poskytnutí podpory podrobnou závěrečnou zprávu.
3. DŮVODY PRO ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(49)
Ve svém rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) vyslovila Komise pochybnosti ohledně slučitelnosti podpory s ustanoveními pokynů k regionální podpoře. V tomto ohledu vyjádřila Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybnosti týkající se záležitostí uvedených v 50. až 64. bodě odůvodnění.
3.1 Slučitelnost s obecnými ustanoveními pokynů k regionální podpoře
(50)
V odstavci 34 pokynů k regionální podpoře jsou popsány běžné kategorie počátečních investic jako „investice do hmotného a nehmotného majetku“ v souvislosti s:
-
založením nové provozovny,
-
rozšířením stávající provozovny,
-
rozšířením výrobního sortimentu provozovny o nové, dodatečné výrobky,
-
zásadní změnou výrobního postupu stávající provozovny.
Investice na obnovu, které nesplňují některou z uvedených podmínek, jsou z definice počáteční investice výslovně vyloučeny.
(51)
V tomto ohledu vyslovila Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybnosti, zda lze investiční projekt, jehož cílem je modernizace a větší integrace obou rafinérií, zvýšení výroby motorové nafty (a zároveň primárního benzinu) při současném snížení výroby automobilového benzinu, považovat za počáteční investici. Komise se domnívala, že investiční projekt nepředstavuje investici do nové provozovny ani do rozšíření výrobního sortimentu provozovny o nové, dodatečné výrobky. Lze však mít za to, že zahrnuje aspekty „rozšíření“ a „zásadní změny výrobního postupu“.
(52)
Komise v rozhodnutí o zahájení řízení podotkla, že jelikož je nutné opatření podpory posoudit jako podporu ad hoc, musí Portugalsko prokázat, že investiční projekt přispívá k jednotné strategii regionálního rozvoje ve smyslu odstavce 10 pokynů k regionální podpoře.
(53)
Komise v rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila zejména pochybnosti, zda očekávaný příspěvek k regionálnímu rozvoji skutečně vyrovnává odvětvové účinky vyplývající z podpory (podpora ve výši 160 milionů EUR vytvářející pouze 150 přímých pracovních míst).
(54)
V této souvislosti Komise podotkla, že je důvod pochybovat o nezbytnosti podpory, jelikož z účetní závěrky společnosti Petrogal za rok 2008 je zřejmé, že investiční projekt je součástí její průmyslové strategie a podle analýzy srovnávacího scénáře je pravděpodobné, že by byl proveden i bez podpory. Komise uvedla, že se nezdá, že je podpora nezbytná k provedení investice (v jejímž případě byly práce zahájeny již v roce 2008) a že by společnost Petrogal mohla uvážit jiné lokality pro investici. Není pravděpodobné, že nepotřebná podpora přispěje k rozvoji regionu, a může vést k nepřijatelnému narušení hospodářské soutěže.
(55)
Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybovala, zda jsou splněny požadavky týkající se formálního pobídkového účinku, které jsou stanoveny v odstavci 38 pokynů k regionální podpoře. V případě podpory ad hoc by měl příslušný orgán ještě před zahájením prací na projektu vystavit dokument vyjadřující úmysl přiznat podporu pod podmínkou obdržení souhlasu Komise s takovým opatřením.
(56)
V tomto ohledu vyslovila Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybnosti, zda písemné potvrzení Portugalska na základě podrobného ověření, že investiční projekt je způsobilý pro státní podporu, skutečně splňuje požadavky odstavce 38 pokynů k regionální podpoře.
3.2 Posouzení podpory podle ustanovení o podpoře pro velké investiční projekty
(57)
Portugalsko oznámilo investiční projekt v obou rafinériích jako jeden investiční projekt. Podle odstavce 60 pokynů k regionální podpoře se počáteční investice považuje za jeden investiční projekt, pokud je ekonomicky neoddělitelná, přičemž se vezmou v úvahu technické, funkční a strategické souvislosti a geografická blízkost.
(58)
V této souvislosti vyslovila Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybnosti ohledně vzdálenosti mezi oběma rafinériemi. Pokládání investičního projektu za jeden investiční projekt by mimoto znamenalo použití upraveného limitu regionální podpory podle odstupňovaných procentních podílů v souladu s odstavcem 67 pokynů k regionální podpoře.
(59)
V rozhodnutí o zahájení řízení uvedla Komise pochybnosti, pokud jde o posouzení podpory podle ustanovení těchto dvou odstavců pokynů k regionální podpoře.
(60)
Komise nebyla konkrétně schopna dospět k závěru ohledně příslušných produktů, jichž se investiční projekt týká. Není jasné, zda jsou dotčenými produkty výhradně motorová nafta a primární benzin, jak tvrdí Portugalsko, nebo zda by měly být vzaty v úvahu i jiné produkty rafinérské činnosti. Je nutno uvážit možnou nahraditelnost rafinovaných produktů z hlediska strany nabídky spolu se skutečností, že primární benzin lze považovat za meziprodukt ve smyslu odstavce 69 pokynů k regionální podpoře.
(61)
Komise uvedla pochybnosti ohledně relevantního výrobkového trhu a toho, zda je pro motorovou naftu i primární benzin nutno pokládat relevantní výrobkový trh za trh na úrovni rafinérie, jak tvrdí Portugalsko.
(62)
Komise uvedla pochybnosti ohledně toho, zda je nutno relevantní zeměpisné trhy pro dotčené produkty vymezit na vnitrostátní úrovni, regionální úrovni (Pyrenejský poloostrov) nebo na úrovni Evropského hospodářského prostoru (dále jen „EHP“).
(63)
Komise mimoto pochybovala, zda mají společnost Petrogal a skupiny Galp Energia a ENI, do nichž společnost Petrogal náleží, na relevantním trhu podíl nižší než 25 % v souladu s odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře.
(64)
V souladu s odst. 68 písm. b) pokynů k regionální podpoře vyslovila Komise s ohledem na všechny dotčené produkty pochybnosti ohledně toho, zda výrobní kapacita vytvořená investičním projektem překračuje 5 % relevantního trhu měřeno prostřednictvím údajů o zdánlivé spotřebě a zda je v tomto případě průměrné meziroční tempo růstu zdánlivé spotřeby produktu za posledních pět let vyšší než průměrné meziroční tempo růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru.
4. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
4.1 Připomínky Associação das Indústrias da Petroquímica, Química e Refinação (dále jen „AIPQR“)
(65)
AIPQR považuje investiční projekt za nezbytný pro podporu portugalského hospodářství a za způsob posílení evropské konkurenceschopnosti v petrochemickém a rafinérském průmyslu. Pokud by nebylo možno investiční projekt dokončit nebo pokud by chyběla podpora potřebná pro jeho provedení, mohlo by to mít vážné důsledky pro nezávislost a podporu petrochemického řetězce.
(66)
Nové zařízení na výrobu přečištěné kyseliny tereftalové, které plánuje společnost Artensa (Artenius - Produção e Comercialização de Ácido Tereftálico Purificado e Produtos Conexos, S.A., což je španělská dceřiná společnost společnosti La Seda de Barcelona S.A) v Sines, podstatně zvýší požadavky společnosti La Seda na primární benzin. Vyšší výroba primárního benzinu prostřednictvím hydrokrakovací jednotky společnosti Petrogal je proto pro realizaci investice společnosti La Seda, která se odhaduje přibližně na 400 milionů EUR, zásadní.
(67)
Podle AIPQR sníží investiční projekt nedostatek motorové nafty na evropské úrovni.
(68)
AIPQR považuje příspěvek společnosti Petrogal za zásadní pro zajištění a podporu rozvoje centra pro konkurenceschopnost a technologie rafinérského a petrochemického průmyslu a výrobních odvětví jako součást portugalské strategie pro podporu klíčových výrobních odvětví pro národní a regionální hospodářství.
(69)
Podle AIPQR má motorová nafta získaná hydrokrakováním vysokou jakost, což zajišťuje účinnější spalování a minimalizaci znečišťujících látek v emisích výfukových plynů. Jakost motorové nafty a rovněž energetická účinnost, jíž by mělo být investičním projektem dosaženo, umožní společnosti Petrogal splnit její plán na období 2008-2011 týkající se energetické účinnosti.
(70)
AIPQR se rovněž domnívá, že investiční projekt přispěje k sociální a hospodářské udržitelnosti regionů Matosinhos a Sines a k sociální a hospodářské udržitelnosti na vnitrostátní úrovni.
4.2 Připomínky Associação para a eficiência energética (dále jen „COGEN“)
(71)
Investiční projekt je důležitý: zajistí větší pružnost dodávek a větší nezávislost, pokud jde o motorovou naftu.
(72)
Podle COGEN bude investiční projekt představovat významnou příležitost, pokud jde o technologické inovace, a vytvoří přibližně 150 přímých pracovních míst a okolo 500 nepřímých pracovních míst pro osoby se středoškolským vzděláním, a to vše jako stálá pracovní místa.
(73)
Co se týká energetického hlediska, COGEN se domnívá, že projekty přestavby obou rafinérií umožní úspory energie ve výši 14 %. COGEN mimoto vyzdvihuje skutečnost, že investiční projekt umožní rovněž další druh investice, na niž se investiční projekt nevztahuje - vybudování dvou kogeneračních jednotek o výkonu 82 MW, po jedné v každé rafinérii, což bude mít za následek zvýšení kapacity této technologie v Portugalsku o 12 %.
4.3 Připomínky Confederação da Indústria Portuguesa (dále jen „CIP“)
(74)
CIP se domnívá, že investiční projekt řeší situaci Portugalska, pokud jde o tyto záležitosti:
i)
nesoulad mezi spotřebou motorové nafty a stávající zpracovatelskou kapacitou v Portugalsku, jehož důsledkem je trvalá potřeba dovozu velkého objemu motorové nafty a prodej nadbytečného automobilového benzinu v zahraničí;
ii)
budoucí přebytky topného oleje způsobené skutečností, že topný olej se již nepoužívá při výrobě elektřiny a že se obecně odrazuje od využívání topného oleje v průmyslu, jak je stanoveno v portugalském národním programu změny klimatu;
iii)
tendence na mezinárodních trzích související se zvýšením nákupů těžších a kyselejších frakcí surové ropy, přičemž projekt zajistí větší pružnost, pokud jde o výběr surové ropy;
iv)
přínos k zabezpečení dodávek.
(75)
CIP se domnívá, že investiční projekt podstatně zvýší energetickou účinnost obou rafinérií v souladu se závazky Portugalska vůči EU, pokud jde o zvýšení evropské energetické účinnosti o 10 %.
(76)
CIP usuzuje, že plánované vytvoření přibližně 150 pracovních míst pro vysoce kvalifikované pracovníky a 450 nepřímých stálých pracovních míst významně přispěje k hospodářskému rozvoji Portugalska. Podpoří místní hospodářství v dotyčných regionech, v nichž je HDP na obyvatele nižší než celostátní průměr, a během fáze výstavby bude vytvořeno přibližně 5 000 dočasných pracovních míst.
4.4 Připomínky União Geral de Trabalhadores (dále jen „UGT“)
(77)
UGT se domnívá, že investiční projekt podpoří regionální rozvoj a bude mít kladný dopad na hospodářský rozvoj a sociální a územní soudržnost dotyčných regionů. Dotyčné regiony se vyznačují vysokou mírou nezaměstnanosti, strukturou podniků s malou diverzifikací a HDP na obyvatele, který je nižší než celostátní průměr. Investiční projekt bude mít významný dopad na průmyslovou strukturu obou regionů a celého Portugalska, jelikož se budou rozvíjet předcházející i navazující činnosti, zejména v oblastech jako strojírenství a stavebnictví, elektrická energie, či dokonce obchod a služby společného stravování.
(78)
UGT se domnívá, že investiční projekt vytvoří pracovní místa ve vyšším počtu i kvalitě, zejména v době rychle se zvyšující nezaměstnanosti z důvodu hospodářské a sociální krize. Investiční projekt má v obou rafinériích vytvořit 150 přímých pracovních míst, přičemž mnoho z nich pro vysoce kvalifikované pracovníky. Dalších 450 pracovních míst má být podle očekávání vytvořeno nepřímo, přičemž během doby výstavby bude vytvořeno 5 000 dočasných pracovních míst. Investiční projekt přispěje k zachování některých z 2 050 stávajících pracovních míst, která by mohla být bez investičního projektu ohrožena.
(79)
UGT má za to, že investiční projekt pomůže splnit přísné ekologické a bezpečnostní normy, jelikož rafinérie budou vybaveny technologií, která je šetrnější k životnímu prostředí.
(80)
Podle UGT je investiční projekt velmi důležitý k zvýšení nedostatečné kapacity Portugalska v oblasti rafinace a výroby motorové nafty. Stávající kapacita rafinérií je jednoznačně příliš malá k uspokojení domácí poptávky, což má za následek, že Portugalsko je více závislé na dovozu motorové nafty než jiné země (to znamená vyšší strategická rizika). Nižší dovoz motorové nafty by snížil rovněž stávající schodek obchodní bilance, který je do značné míry způsoben položkami tkajícími se energie.
(81)
UGT závěrem podotýká, že investiční projekt je důležitý nejen z vnitrostátního hlediska, nýbrž rovněž pro EU, jelikož má pomoci rozvíjet zelenější a udržitelnější ekonomiku.
4.5 Připomínky obce Matosinhos
(82)
Obec Matosinhos se domnívá, že vytvoření pracovních příležitostí má na oblast velký dopad. Vytvořením kvalifikovaných pracovních míst s platy přesahujícími regionální průměr přispěje rafinérie v Matosinhos k zvýšení kupní síly oblasti a celého regionu. Bude mít významný dopad na regionální hrubou přidanou hodnotu vyplývající z činnosti rafinérie a z činnosti stovek obchodních a průmyslových malých a středních podniků, zejména vzhledem k tomu, že míra nezaměstnanosti v regionu činí přibližně 13 % (přesahuje celostátní průměr). Obec Matosinhos se domnívá, že investiční projekt je pro region zásadní, a to z ekonomického i sociálního hlediska.
4.6 Připomínky obce Sines
(83)
Obec Sines je přesvědčena o významu nových výrobních jednotek v rafinérii Sines pro rozvoj místního a regionálního hospodářství. To bude mít kladný dopad na sociální rozvoj regionu kvůli vytvoření kvalifikovaných pracovních míst a zakládání více a lepších malých a středních podniků.
4.7 Připomínky Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses (dále jen „CGTP“)
(84)
CGTP se domnívá, že investiční projekt vytváří velmi pozitivní environmentální dopady a je důležitý pro regionální rozvoj v Portugalsku, jelikož:
i)
umožní nabízet portugalskému odvětví organické chemie a rovněž na vývoz diverzifikovanější produkty vyšší jakosti. Investiční projekt proto kladně přispěje k zhodnocení specializačního profilu zpracovatelského průmyslu;
ii)
vytvoří stovky stálých pracovních míst a ve fázi výstavby několik tisíc dočasných pracovních míst, především v regionech, které mají jednu z nejvyšších měr nezaměstnanosti v Portugalsku;
iii)
kromě jiných ekonomických činností rozvine místní hospodářství na úrovni bydlení, obchodu a hotelů.
4.8 Připomínky Associação Industrial Portuguesa (dále jen „AIP“)
(85)
AIP uvádí, že investiční projekt rozhodně přispěje k vyššímu blahobytu regionů Norte a Alentejo.
(86)
Region Norte s mírou nezaměstnanosti 11,6 % v porovnání s celostátním průměrem ve výši 9,8 % (údaje z třetího čtvrtletí roku 2009) je v současnosti portugalským regionem s nejvyšší mírou nezaměstnanosti, a zejména vysokou dlouhodobou nezaměstnaností (polovina nezaměstnaných osob hledá zaměstnání rok či déle). V souvislosti se současnou sociální krizí představuje vytvoření 500 přímých pracovních míst a 200 stálých nepřímých pracovních míst a rovněž přibližně 2 000 dočasných pracovních míst během fáze výstavby pro region obrovský přínos.
(87)
Region Alentejo je v současnosti jedním z portugalských regionů s nejvyšší mírou nezaměstnanosti - 10,2 % v porovnání s celostátním průměrem ve výši 9,8 % (údaje z třetího čtvrtletí roku 2009), a zejména vysokou dlouhodobou nezaměstnaností (polovina nezaměstnaných osob hledá zaměstnání rok či déle). V této souvislosti představuje vytvoření 100 přímých pracovních míst a 250 stálých nepřímých pracovních míst spolu s přibližně 3 000 pracovními místy během fáze výstavby pro region důležitý přínos.
4.9 Připomínky soutěžitele č. 1
4.9.1 Připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení
(88)
Podle soutěžitele č. 1 lze investiční projekt považovat za pouhé „rozšíření stávající provozovny“ ve smyslu odstavce 34 pokynů k regionální podpoře. Investiční projekt nelze pokládat za jeden investiční projekt, jelikož dlouhodobá aktiva investice budou „ekonomicky oddělitelná“ ve smyslu odstavce 60 pokynů k regionální podpoře. Rafinérie v Sines a Matosinhos jsou geograficky vzdálené. Investiční projekt jednoznačně vymezuje zvláštní investici pro každou rafinérii. Rafinérie se mohou rozhodnout pro vakuovou destilační jednotku a zařízení ke snižování viskozity, přičemž v tom případě nebudou mít hydrokrakovací jednotku, nebo naopak. Investice do rafinérií proto nejsou nutně přímo spojené. Rafinérie mohou každopádně fungovat samostatně, aniž by byla nutná integrace. Rafinérie v Matosinhos by mimoto mohla prodávat vyráběný vakuový plynový olej na mezinárodních trzích a hydrokrakovací jednotka nacházející se v Sines může být zásobována dovezeným vakuovým plynovým olejem.
(89)
Portugalsko zmínilo jako příspěvek investičního projektu k rozvoji regionu pouze vytvoření přímých a nepřímých pracovních míst. Nelze proto prokázat, že investiční projekt přispěje k soudržné regionální rozvojové strategii a že se zabývá cílem týkajícím se hospodářské soudržnosti (28). Stěží lze uznat, že vynaložení více než jednoho milionu EUR na jedno vytvořené přímé pracovní místo lze považovat za mimořádný příspěvek k regionálnímu rozvoji. V tomto ohledu je poměr výše podpory k přímým pracovním místům u investičního projektu porovnán s předchozími rozhodnutími Komise (uvedenými v tabulce zkoumající tento poměr v předchozích rozhodnutích Komise). Soutěžitel č. 1 se mimoto domnívá, že investiční projekt není spojen s údajným selháním trhu.
(90)
Pokud jde o požadavek týkající se formálního pobídkového účinku, společnost Petrogal neobdržela od Portugalska před zahájením prací dokument vyjadřující úmysl přiznat podporu. Soutěžitel č. 1 proto dospěl k závěru, že podpora není v souladu s odstavcem 38 pokynů k regionální podpoře.
(91)
Co se týká ekonomického posouzení, soutěžitel č. 1 se domnívá, že podpora nesplňuje kritérium nezbytnosti a nevytváří pobídkový účinek. Investiční projekt je výrobní investicí, která je ekonomicky motivována nerovnováhou mezi nabídkou a poptávkou a možností získat přístup k těžším frakcím surové ropy, jež jsou levnější. Jedná se o investici reagující na přirozený vývoj poptávky po motorové naftě. Všechny ostatní hospodářské subjekty v Evropě uskutečňují v rafinériích podobné investice bez státní podpory. Ze skutečností proto vyplývá, že by se investiční projekt uskutečnil v každém případě, což není v souladu s odstavcem 22 sdělení Komise ze dne 24. června 2009 (29) (dále jen „sdělení o podrobném posouzení“).
(92)
Soutěžitel č. 1 se domnívá, že dotčenými produkty jsou:
-
motorová nafta (což je konečný produkt),
-
primární benzin (což je meziprodukt ve smyslu odstavce 69 pokynů k regionální podpoře), za (domnělé) dotčené produkty je proto nutno považovat rovněž petrochemické výrobky na bázi primárního benzinu,
-
zbytky hydrokrakování (není-li hydrokrakovací jednotka vybavena recyklačním zařízením).
- Motorová nafta
(93)
Podle soutěžitele č. 1 je společnost Petrogal jediným tržním subjektem s kapacitou pro rafinaci surové ropy v Portugalsku. Společnost Petrogal zásobuje své konkurenty na tomto trhu. Společnost Petrogal kontroluje největší dovozní a skladovací zařízení pro automobilový benzin a motorovou naftu. Tato společnost má největší síť čerpacích stanic v Portugalsku. Společnost Petrogal má na velkém počtu trhů s ropnými produkty v Portugalsku dominantní postavení či přinejmenším významnou tržní sílu. Soutěžitel č. 1 se domnívá, že by se posouzení relevantního trhu nemělo provést pouze na úrovni rafinérie, nýbrž je nutné posoudit situaci v oblasti hospodářské soutěže rovněž na úrovni maloobchodního a jiného než maloobchodního trhu s motorovou naftou.
- Primární benzin
(94)
Co se týká primárního benzinu, soutěžitel č. 1 se domnívá, že by relevantní výrobkový trh, jenž je nutno posoudit, neměl být omezen na prodej na úrovni rafinérie, nýbrž že je třeba vzít v úvahu navazující činnosti.
(95)
Pokud jde o relevantní zeměpisný trh, podíl celkového dovozu a vývozu motorové nafty ve vztahu k celkovému prodeji motorové nafty v Portugalsku je příliš nízký, než aby odůvodňoval volbu regionálního trhu jako relevantního trhu. Soutěžitel č. 1 zastává názor, že relevantním zeměpisným trhem je portugalský trh.
(96)
Soutěžitel č. 1 usuzuje, že je třeba vzít v úvahu činnosti společnosti ENI na dotčených výrobkových trzích, jelikož pokud může určitá společnost vykonávat rozhodující vliv na prodejní politiku jiné společnosti, je nutné posoudit společný podíl obou společností na relevantních trzích.
(97)
Soutěžitel č. 1 vyvozuje závěr, že u motorové nafty je významně překročena 25 % prahová hodnota pro podíl na trhu stanovená v odstavci 68 pokynů k regionální podpoře. Podpora poskytnutá investičnímu projektu má proto dotovat tržní subjekt s dominantním postavením a umožnit mu zachovat a zvýšit jeho tržní sílu. Hospodářská soutěž bude vážně nepříznivě ovlivněna a podpora významně naruší relevantní trhy.
(98)
Soutěžitel č. 1 se závěrem domnívá, že podpora představuje provozní podporu, která posiluje postavení dominantního hospodářského subjektu na relevantních trzích. Podpora nepřispívá k vytvoření pobídkového účinku. Negativní dopady podpory každopádně převažují nad jejími případnými kladnými dopady.
4.9.2 Připomínky předložené v dopisech ze dne 15. září a 10. listopadu 2010 (v odpovědi na dotazy Komise ze dne 5. srpna a 13. října 2010)
(99)
Obdobné investiční projekty byly provedeny ve čtyřech rafinériích (La Rabida, Castellón, Cartagena a Bilbao), a to se stejným cílem, tj. zvýšit ziskovost aktiv vybudováním nových konverzních jednotek, které maximalizují výtěžnost středních destilátů, snižují výrobu topného oleje a zpracovávají těžší frakce surové ropy. Soutěžitel č. 1 odkazuje rovněž na podobné investiční projekty v Itálii (rafinérie Sannazzaro a Taranto, uskutečněné společností ENI), v Německu (Bayernoil), v Litvě (Mazeikiu Nafta) a v Bělorusku (Slavneft).
(100)
Pokud jde o možnou referenční míru návratnosti u takových investic v daném odvětví, soutěžitel č. 1 uvádí, že mu referenční hodnota není známa: ziskovost investičního projektu závisí obvykle na kapitálových nákladech každé společnosti a na jiných aspektech. Soutěžitel č. 1 se domnívá, že v době, kdy se rozhodovalo o investičním projektu, by referenční míra návratnosti v odvětví rafinace měla činit nejméně 10 %.
(101)
Soutěžitel č. 1 odkazuje obecně na existenci překážek dovozu ve vztahu k relevantnímu zeměpisnému trhu. Domnívá se, že hlavním problémem v Portugalsku je dominantní postavení společnosti Petrogal na trhu, která ovládá veškerou rafinační kapacitu v Portugalsku, a tudíž nejdůležitější dovozní a vývozní terminály. Soutěžitel č. 1 dále tvrdí, že společnost Petrogal má dominantní postavení, pokud jde o kapacitu pro skladování produktů, která podle některých nezávislých zdrojů (30) představuje až 90 % trhu. To společnosti Petrogal umožňuje dosáhnout podílu na maloobchodním prodeji ve výši přibližně 45 % a podílu na jiném než maloobchodním prodeji ve výši 80 % portugalského trhu.
(102)
Pokud jde o dotaz Komise týkající se odmítnutí udělit přístup ke skladovací kapacitě společnosti Petrogal, soutěžitel č. 1 nebyl schopen takovouto situaci popsat.
(103)
Soutěžitel č. 1 se domnívá, že v Portugalsku je skladovací kapacita omezená a že skladovací náklady u podobných zařízení nebo činností jsou v Portugalsku vyšší než v jiných zemích, jako je Španělsko a Itálie (přibližně o 25 %).
(104)
Soutěžitel č. 1 má za to, že mezi cenami dovezené motorové nafty a cenou motorové nafty pořízené od společnosti Petrogal neexistují podstatné rozdíly, jelikož ceny jsou indexovány podle mezinárodních cen s připočtením logistických nákladů.
4.10 Připomínky soutěžitele č. 2
4.10.1 Připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení
(105)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že investiční projekt zvýší kapacitu společnosti Petrogal pro výrobu motorové nafty přibližně o 2,5 milionu tun a přemění Portugalsko z malého dovozce na významného vývozce motorové nafty.
(106)
Soutěžitel č. 2 vyslovil pochybnosti ohledně nezbytnosti podpory, jelikož společnost Petrogal patří do velké skupiny, kterou vlastní a ovládá společnost ENI. Společnost Petrogal je zisková společnost, která v Brazílii a Angole uskutečnila významné investice do činností předcházejících rafinaci a ve Španělsku investice do navazujících činností za účelem rozšíření své distribuční sítě. V Portugalsku má výsadní postavení, jelikož je vlastníkem jediných dvou rafinérií.
(107)
Společnost Petrogal je vertikálně integrovaná a je největší společností, která v Portugalsku uvádí ropné produkty na trh, a třetím největším soutěžitelem na Pyrenejském poloostrově.
(108)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že státní podpora nesplňuje formální požadavky týkající se pobídkového účinku podpory, jak jsou stanoveny v odstavci 38 pokynů k regionální podpoře. Investiční projekt je sám o sobě ziskovou transakcí, která plní střednědobé až dlouhodobé strategické cíle společnosti Petrogal, proto by se uskutečnil v každém případě.
(109)
Podle soutěžitele č. 2 přispěje investiční projekt k uspokojení rostoucí domácí poptávky po motorové naftě, umožní společnosti Petrogal stát se čistým vývozcem na ostatní trhy (jako je Francie a Španělsko) a zvýší rafinérskou marži společnosti Petrogal.
(110)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že nezbytnost podpory je nutno posoudit na základě ustanovení oddílu 2.3 sdělení o podrobném posouzení.
(111)
Soutěžitel č. 2 odkazuje na zprávu PFC Energy uvedenou v poznámce pod čarou č. 31, v níž je zmíněno, že investiční projekt společnosti Petrogal byl realitou již v roce 2006. Investiční projekt mohl být proveden pouze v regionech Matosinhos a Sines (nikoli proto, že se jedná o podporované oblasti, nýbrž z toho důvodu, že se zde obě rafinérie nacházejí).
(112)
Soutěžitel č. 2 má rovněž za to, že z podstaty věci nebylo možno investovat do přestavby stávajících rafinérií na jiném místě.
(113)
Soutěžitel č. 2 uvedl pouze připomínky týkající se motorové nafty.
- Úroveň rafinérie
(114)
Soutěžitel č. 2 objasnil, že ačkoliv neexistují žádné právní překážky dovozu, dovoz je velmi podmíněn (ne-li omezen) řadou fyzických faktorů (nedostatečné skladovací prostory pro dovoz, jejich umístění a vlastnictví, omezení týkající se sekundární logistické sítě) a faktorů týkajících se struktury trhu (možnost stanovit ceny na úrovni rafinérie).
- Jiná než maloobchodní úroveň
(115)
Ostatní portugalští účastníci trhu dovážejí 90 % celkového objemu dovezené motorové nafty, přičemž se potýkají s významnými problémy, jak je uvedeno ve zprávě portugalského orgánu pro hospodářskou soutěž s názvem „Relatório final sobre os sectores dos combustíveis líquidos e do gás engarrafado em Portugal“ (31) (dále jen „zpráva orgánu“). Soutěžitel č. 2 se domnívá, že všechny tyto faktory vedou k tomu, že portugalský trh je uzavřenější než srovnatelné trhy v ostatních zemích.
(116)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že by posouzení relevantního trhu nemělo být omezeno na úroveň rafinérie, nýbrž že by mělo zahrnovat rovněž distribuční a prodejní kanály (maloobchodní a jiné než maloobchodní). Investiční projekt zvýší výrobu o 2,5 milionu tun ročně, což přemění Portugalsko na zemi s ročním přebytkem ve výši 1,6 milionu tun motorové nafty a 0,5 milionu tun bionafty ročně pocházející z rafinérie v Sines.
- Maloobchodní a jiný než maloobchodní prodej
(117)
Podle zprávy orgánu je tato úroveň prodeje považována za druhou úroveň ve struktuře distribuce motorové nafty. Cena motorové nafty bude záviset na kupní ceně v rafinérii nebo při dovozu, k níž se připočítávají náklady na přepravu a skladování a obchodní marže.
(118)
Soutěžitel č. 2 má za to, že společnost Petrogal soutěží rovněž na úrovni distribuce, přičemž má jednoznačnou konkurenční výhodu: podpora poskytnutá k snížení nákladů společnosti Petrogal na výrobu motorové nafty posílí její stávající dominantní postavení na portugalském trhu (51 % na jiném než maloobchodním trhu a 37 % na maloobchodním trhu).
(119)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že by relevantním zeměpisným trhem měl být nanejvýš trh na Pyrenejském poloostrově. Relevantní zeměpisný trh by mohl být na úrovni EHP pouze tehdy, pokud by dovoz motorové nafty skutečně soutěžil s motorovou naftou, která byla rafinována v Portugalsku (za předpokladu, že neexistují žádné právní ani ekonomické překážky vstupu).
(120)
Podpora investice nepříznivě ovlivní konkurenty společnosti Petrogal na trhu na Pyrenejském poloostrově, jelikož rafinérie nacházející se ve Španělsku provedly podobné investice (s velmi podobnými strategickými cíli) bez podpory.
(121)
Pokud by se maloobchodní a jiný než maloobchodní prodej považoval za součást relevantního výrobkového trhu, byl by podíl společnosti Petrogal na vnitrostátním trhu a místních trzích značně nad 25 % prahovou hodnotou stanovenou v odstavci 68 pokynů k regionální podpoře a podpora by neměla být poskytnuta.
(122)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že z hlediska strany nabídky jsou jiné než maloobchodní trhy s automobilovým benzinem a motorovou naftou vysoce koncentrované (přední čtyři účastníci trhu mají podíl na trhu vyšší než 95 %), jak ve své zprávě uvádí portugalský orgán pro hospodářskou soutěž.
(123)
Společnost Petrogal má na základě objemu odhadovaný podíl na jiném než maloobchodním trhu s motorovou naftou v Portugalsku ve výši 35 % až 45 %. Soutěžitel č. 2 má za to, že investiční projekt povede k dodatečné výrobní kapacitě ve výši 2,5 milionu tun, a vezme-li se tento projekt v úvahu společně s ostatními projekty, které provedla společnost Petrogal, bude tato společnost schopna nejen uspokojit domácí poptávku na portugalském trhu s motorovou naftou, nýbrž rovněž vyvézt téměř 2 miliony tun motorové nafty do sousedních zemí (Španělsko a Francie).
4.10.2 Připomínky předložené v dopise ze dne 10. září 2010 v odpovědi na žádost Komise o informace ze dne 4. srpna 2010
(124)
Soutěžitel č. 2 uvedl, že na úrovni odvětví není stanovena referenční míra návratnosti, jelikož společnosti mají vlastní cílovou míru návratnosti a tyto cílové míry návratnosti se mohou lišit v závislosti na charakteristice každého investičního projektu. Soutěžitel č. 2 poskytl seznam pěti rafinérií, které uskutečnily podobné investiční projekty v celkové výši více než 6 miliard EUR, a to bez státní podpory.
(125)
Soutěžitel č. 2 poukázal na skutečnost, že skladovací kapacity a přístavní zařízení jsou omezené. Dodávky do Portugalska se proto uskutečňují v menším množství, což má za následek vyšší distribuční náklady, které nepříznivě ovlivňují konečné maloobchodní a jiné než maloobchodní marže.
(126)
Co se týká skladovacích zařízení, soutěžitel č. 2 uvedl, že zařízení obvykle využívá vlastník (jako je společnost Petrogal) pro vlastní účely. V případě skladovacích zařízení, která patří třetím stranám, je k dispozici málo skladovacího prostoru kvůli stávajícím dlouhodobým smlouvám, které již byly podepsány s jinými hospodářskými subjekty.
(127)
Soutěžitel č. 2 se domnívá, že společnost Petrogal má kvůli svému dominantnímu postavení v oblasti skladovacích zařízení v porovnání se svými konkurenty výhodu spočívající v její prodejní ceně motorové nafty, která se odhaduje přibližně na 3 až 5 USD/t.
5. PŘIPOMÍNKY PORTUGALSKA
5.1 Připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení
(128)
Portugalsko upřesnilo, že se schůzka mezi portugalskými orgány a útvary Komise uskutečnila dne 11. března 2009. Portugalsko uvedlo, že investiční projekt není projektem na obnovu ani projektem modernizace; jedná se o projekt přestavby, který povede k účinné změně procesu rafinace za účelem lepšího uspokojování rostoucí poptávky po motorové naftě. Portugalsko dodává, že financování poskytne i EIB a že podpora ve formě daňového dobropisu bude poskytnuta od roku 2011. Portugalsko se rovněž domnívá, že by posouzení investičního projektu jako podpory ad hoc nemělo vést k zpřísnění pravidel pro posouzení. Smlouva o investičním projektu a smlouva o státní podpoře, které byly uzavřeny mezi Portugalskem a příjemcem podpory, jsou podmíněny kladným rozhodnutím Komise. Jelikož smlouva o investičním projektu a smlouva o státní podpoře již byly předány Komisi ve fázi oznámení, Portugalsko tvrdí, že předání administrativního dopisu (se smlouvou o investičním projektu a smlouvou o státní podpoře uvedenou na straně 8 rozhodnutí o zahájení řízení v příloze tohoto administrativního dopisu) určuje vstup těchto smluv v platnost.
5.1.1 Připomínky týkající se investičního projektu
(129)
Portugalsko se domnívá, že investiční projekt představuje počáteční investici spadající do těchto kategorií: rozšíření stávající provozovny nebo zásadní změna výrobního postupu.
(130)
Podle Portugalska umožní nová vakuová destilační jednotka a nová hydrokrakovací jednotka výrobu většího množství motorové nafty, a tudíž přizpůsobení výroby motorové nafty potřebám trhu. Toto přizpůsobení není možné při stávajícím uspořádání systému rafinace, který je velmi málo pružný, pokud jde o přechod výroby z automobilového benzinu na motorovou naftu.
(131)
Nová vakuová destilační jednotka a zařízení ke snižování viskozity v rafinérii Matosinhos, nová hydrokrakovací jednotka v rafinérii v Sines a původní, již existující rafinační jednotky budou fungovat současně. Portugalsko proto usuzuje, že investiční projekt je rozšířením systému výroby se zásadní změnou výrobního postupu.
(132)
Portugalské orgány objasnily, že nové uspořádání výrobního postupu posílí doplňkové provozní a funkční souvislosti mezi oběma rafineriemi: vakuový plynový olej [ ] se bude přepravovat z Matosinhos do Sines a těžký benzin [ ] se bude přepravovat ze Sines do Matosinhos. Investiční projekt se uskutečňuje v integrovaném systému rafinace: rafinérie Sines a Matosinhos jsou neoddělitelné, zejména za účelem optimalizace výroby motorové nafty. Není dodrženo pouze geografické kritérium („geografická blízkost“). Rozdělení investičního projektu na dvě části by však bylo umělé, jelikož investiční projekt je technicky, funkčně a strategicky neoddělitelný (32).
5.1.2 Připomínky týkající se charakteristiky trhu a příslušných produktů
(133)
Portugalsko se domnívá, že příslušnými produkty jsou motorová nafta a těžký benzin, přičemž hlavním ekonomickým důvodem investice je motorová nafta a těžký benzin je technicky nevyhnutelným vedlejším produktem výroby v Sines.
(134)
Pokud jde o těžký benzin vyráběný rafinériemi po přestavbě, ten se bude využívat v tuzemsku, při výrobě aromátů společností Petrogal v Matosinhos, a nahradí dovoz (přičemž 92 % dovozu pochází ze zemí mimo EU). Investiční projekt zvýší výrobu těžkého benzinu pouze v Sines (o [200-250] kilotun ročně) (33). Vyšší výroba těžkého benzinu v Sines nahradí množství, jež je v současnosti dováženo do Matosinhos, a nebude se prodávat třetím stranám.
(135)
Portugalsko objasnilo, že investice do rafinérie v Matosinhos nesouvisí se zvláštními jednotkami zpracovávajícími těžký benzin na reformát, meziprodukt pro výrobu aromátů (tj. výrobků na bázi primárního benzinu), a s následným zpracováním reformátu v závodě společnosti Petrogal na výrobu aromátů v Matosinhos na výrobky na bázi primárního benzinu (které se prodávají na trhu petrochemickému odvětví druhé generace za tržní ceny). Cena reformátu účtovaného závodu na výrobu aromátů se nezmění, jelikož je indexována na [10-20] % cenové parity dováženého primárního benzinu a [80-90] % cenové parity vyváženého automobilového benzinu.
(136)
Portugalsko má za to, že relevantní vnitrostátní trh je otevřený a konkurenční bez překážek obchodu. Ceny motorové nafty jsou založeny na ceně surové ropy a nákladech na rafinaci. Rafinérie musí soutěžit s dovozem. Portugalsko se domnívá, že relevantním zeměpisným trhem je severozápadní Evropa.
(137)
V předchozích rozhodnutích Komise se uvádí, že primární benzin je produktem, s nímž se obchoduje na mezinárodní úrovni, a relevantním výrobkovým trhem je přinejmenším západní Evropa.
(138)
Na úrovni skupiny (bez údajů společnosti ENI, jelikož ta nemá na Pyrenejském poloostrově rafinérské ani maloobchodní činnosti a Herfindahl-Hirschmanův index (HHI) ukazuje nízkou míru koncentrace na evropské úrovni) je podíl na regionálním trhu nižší než 25 %.
5.1.3 Připomínky týkající se projektu v rámci evropské, vnitrostátní a regionální strategie
(139)
Portugalsko zdůrazňuje, že investiční projekt je v souladu se strategickými cíli přijatými na vnitrostátní nebo evropské úrovni. Maximální zvýšení výroby motorové nafty (odhadované od roku 2011 na [1-3] miliony tun ročně) umožní lepší využití zpracovatelské kapacity portugalského systému rafinace. Umožní rovněž lépe sladit nabídku a poptávku a vyrovnat významný nedostatek motorové nafty a snížit přebytek automobilového benzinu.
(140)
Podle Portugalska sníží investiční projekt závislost na dovozu motorové nafty z Ruska, což je cíl, který přijala Komise (ve svém druhém strategickém přezkumu energetické politiky z roku 2008: Akční plán EU pro zabezpečení dodávek energie a jejich solidární využití (34)) a členské státy.
(141)
Poptávka po motorové naftě se zvyšuje a mezi rokem 2000 a 2025 bude dále růst, při současném uspořádání se však rafinérie mohou vývoji poptávky přizpůsobit bez velkých investic do přestavby pouze nepatrně. Investice společnosti Petrogal předpokládá rostoucí poptávku a snižuje závislost na dovozu a rizika spojená s dodávkami.
(142)
Investiční projekt podpoří snižování emisí do ovzduší a bude optimalizována energetická účinnost zařízení. Plánovaná opatření k hospodárnému využívání energie umožní snížit stávající spotřebu energie v rafinériích o [ ] %.
(143)
Po zahájení výroby v rafinériích po přestavbě se bude zpracovávat stejný produkt, avšak s podstatně vyšší zpracovatelskou kapacitou, nižší spotřebou energie a nižšími emisemi.
(144)
Podle Portugalska má velký význam dopad na znečištění ovzduší, jelikož projekt sníží emise ze stacionárních zdrojů, a přispěje tak k dosažení regionálních a vnitrostátních cílů týkajících se kvality ovzduší.
(145)
Uznává se význam investičního projektu na regionální úrovni, jelikož vede rovněž k zahrnutí zemního plynu do portfolia pohonných hmot obou rafinérií a nahrazení stávajícího závodu na výrobu páry kogenerační jednotkou.
(146)
Na vnitrostátní úrovni lze přínosy pro životní prostředí posoudit s ohledem na přispění k dosažení cílů stanovených v národním programu snižování emisí oxidu siřičitého a oxidů dusíku (35).
(147)
Investiční projekt zvýší jakost motorové nafty, a sníží tudíž emise znečišťujících látek z vozidel. Investiční projekt bude mít rovněž kladný dopad na biologické faktory (flóru a faunu) a na krajinu.
5.1.4 Připomínky týkající se příspěvku k regionálnímu rozvoji
(148)
Portugalsko zdůrazňuje významný příspěvek investičního projektu k regionálnímu rozvoji vzhledem k jeho umístění ve dvou znevýhodněných regionech, jež jsou postiženy vysokou nezaměstnaností. Oba regiony jsou způsobilými oblastmi podle čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy s běžnými limity regionální podpory pro velké podniky ve výši 40 % (v případě Sines v regionu Alentejo) a 30 % (v případě Matosinhos v regionu Norte) podle portugalské mapy regionální podpory. Obě oblasti jsou regiony spadajícími do cíle „Konvergence“ (jak je vymezeno v regionální politice EU) s HDP na obyvatele pod 75 % evropského průměru.
(149)
Portugalsko se domnívá, že rafinérie v Sines a Matosinhos představují základní pilíře regionálních ekonomik. Portugalsko očekává, že investiční projekt bude mít mimořádně kladné dopady na zaměstnanost a obecněji na hospodářskou strukturu regionů Norte a Alentejo.
i) Sines
(150)
Rafinérie v Sines se nachází v regionu Alentejo, což je region s HDP o 6 % nižším oproti celostátnímu průměru. Region se vyznačuje menším počtem podniků a nedostatkem vyspělých služeb pro podporu rozvoje a inovací. Ve třetím čtvrtletí roku 2009 činila míra nezaměstnanosti 10,2 %, tj. byla o 0,4 % vyšší než celostátní průměr, a ve třetím čtvrtletí roku 2010 vzrostla na 11,6 % (0,7 % nad celostátním průměrem).
ii) Matosinhos
(151)
Rafinérie v Matosinhos se nachází v oblasti Porta v regionu Norte. Region Norte je v současnosti nejchudším portugalským regionem NUTS II (společná klasifikace územních statistických jednotek) s HDP na obyvatele v roce 2008 přibližně o 20 % nižším oproti celostátnímu průměru. Region má tempo hospodářského růstu nižší než je průměr v EU a Portugalsku a vykazuje nízkou úroveň kvalifikovaných lidských zdrojů. Míra nezaměstnanosti vzrostla z 11,6 % ve třetím čtvrtletí roku 2009 na 13,2 % v témže čtvrtletí roku 2010, což významně překračuje celostátní průměr (9,8 % v roce 2009 resp. 10,9 % v roce 2010).
5.1.5 Pracovní místa a odborná příprava
(152)
Podle Portugalska vytvoří investiční projekt v obou rafinériích v provozní fázi podle odhadů 150 nových pracovních míst přímo spojených s provozem zpracovatelských jednotek.
(153)
Poměr mezi investičními výdaji a počtem vytvořených přímých míst ukazuje, že odvětví rafinace je kapitálově velmi náročné. Odvětví mimoto vyžaduje zvláštní a kvalifikovanou odbornou přípravu.
(154)
Investiční projekt má velký potenciál k vytváření nepřímých pracovních míst, jelikož nové jednotky zvýší technologickou složitost rafinérií a vyžadují větší údržbu. V důsledku politiky rafinérií v oblasti subdodávek se bude zvyšovat poptávka po poskytování služeb specializovanými pracovníky. Portugalsko se domnívá, že „přestavba rafinačních jednotek bude mít výrazný dopad na vnitrostátní průmyslovou strukturu, zejména ve strojírenství, energetice a stavebnictví. Odhaduje se, že během nejrušnějšího období výstavby se na výstavbě obou rafinérií bude podílet přibližně 3 000 pracovníků“ a „podle očekávání bude vytvořeno přibližně 450 nepřímých stálých pracovních míst“. Tato pracovní místa vyžadují kvalifikované pracovníky, kteří mají obvykle vyšší mzdu, než je průměr na trhu, s očekávaným významným sociálním a hospodářským dopadem na okolní komunity, zejména v oblasti Sines.
(155)
Pokud jde o to, zda je poměr tři nepřímá pracovní místa na každé přímé pracovní místo u investičního projektu (a použitá metodika) odůvodněné, Portugalsko odpovědělo, že tento poměr je nutno porovnat s poměrem u jiných investičních projektů v témže odvětví. S odkazem na dvě jiná opatření podpory, která Komise schválila (rozhodnutí Komise týkající se petrochemických projektů, a to ve věci N 898/06 - Repsol Polimeros a ve věci N 899/06 - Artensa) (36), se Portugalsko domnívá, že předpokládaný poměr přímých pracovních míst k nepřímým pracovním místům je u investičního projektu konzervativnější a reálnější než poměr u projektu Repsol Polimeros (15 nepřímých pracovních míst na každé přímé pracovní místo), ačkoliv se oba projekty týkají starých průmyslových areálů. Portugalsko rovněž uvedlo, že se počty u daného investičního projektu blíží počtům u projektu Artensa, který je počátečním projektem (projektem na zelené louce). Portugalsko přihlíží rovněž k referenční hodnotě, kterou stanovila společnost HSB Solomon Associates LLC pro ropný průmysl: PEI (ukazatel efektivity zaměstnanců). Tento ukazatel ukazuje počet odpracovaných hodin na ekvivalent destilační kapacity, tj. obecně počet vytvořených pracovních míst na zpracovaný barel surové ropy. Podle poslední dostupné zprávy (údaje pro rok 2008) vykazoval příjemce celkový index [50-70] v porovnání s hodnotou 113,7 pro průměr ve studii a 206,8 pro průměr v jižní a střední Evropě. To odráží počet osob pracujících interně v rafinérii, [ ] a existenci skupiny podpůrných činností na základě trvale poskytovaných externích služeb. Portugalsko se domnívá, že toto využívání externích služeb zajišťuje vytváření nepřímých pracovních míst a odůvodňuje očekávání vyššího poměru nepřímých pracovních míst k přímým pracovním místům než v případě projektu Artensa. V porovnání s rozhodnutími Komise popsanými v tomto bodě odůvodnění proto Portugalsko dospělo k závěru, že tato strategie je u projektu Repsol Polimeros dovedena do extrému (minimální využití vnitřních zdrojů a maximální využití vnějších zdrojů). Projekt Artensa ukazuje opak, tj. rovnováhu při využívání vnitřních a vnějších zdrojů. Portugalsko má za to, že navrhovaný poměr 3:1 je v souladu s příslušným poměrem v odvětví rafinace a náležitě odráží míru externalizace činností společnosti Petrogal (např. v oblasti údržby).
(156)
V následném podání Portugalsko toto tvrzení podpořilo citováním novějšího dokumentu (37) zveřejněného Komisí, který podle názoru Portugalska udává poměr mezi 4:1 a 6:1: „ačkoli tudíž odvětví zaměstnává v EU přímo pouze 100 000 osob, lze mít za to, že na odvětví rafinace v EU přímo závisí 400 000 až 600 000 pracovních míst“. Týž dokument uvedený v poznámce pod čarou č. 41 zmiňuje „dalších 600 000 pracovních míst v logistice a marketingu“, z čehož vyplývá poměr dokonce 12:1.
(157)
Během formálního vyšetřovacího řízení vyčíslilo Portugalsko v dalším dokumentu (analýze nákladů a přínosů) poskytnutém Komisi počet pracovních míst zajištěných investičním projektem, jelikož bylo zřejmé, že podle srovnávacího scénáře bez investice by společnost Petrogal zavedla některá restrukturalizační opatření, včetně snížení počtu pracovních sil. Pokud by investiční projekt nebyl proveden, došlo by k „celkovému úbytku 1 240 pracovních míst - 150 přímých pracovních míst + 450 nepřímých pracovních míst (přímý důsledek projektu) navíc k odhadovanému úbytku 160 přímých pracovních míst + 480 nepřímých pracovních míst kvůli opatřením k snižování nákladů, která by byla provedena s cílem vyrovnat se s nižšími rafinérskými maržemi rafinérií v současné podobě“.
(158)
Portugalsko zdůrazňuje, že investiční projekt bude využívat především kvalifikované pracovníky s platem [ ] průměrného platu na relevantním místním trhu. Výsledné sociální a hospodářské dopady na okolní komunity přispějí k rozvoji dalších podniků a činností. Investiční projekt proto přispěje k vytvoření a obnově infrastruktur a zařízení v regionech Porto a Sines a zajistí podmínky nezbytné pro to, aby tyto regiony mohly vstoupit do nové etapy, pokud jde o kvalitu života a konkurenceschopnost.
(159)
Ve své odpovědi Portugalsko rovněž zdůrazňuje, že „během fáze výstavby bude mít projekt významný dopad na vnitrostátní průmyslovou strukturu, a to podporou zakládání a rozvoje místních podniků. Jakmile bude projekt zcela funkční, bude podporovat rozvoj nových podniků spojených s údržbou, a bude tudíž dále upevňovat dynamiku regionu“. Proto „touto iniciativou pomůže společnost Petrogal vyrovnat konkurenceschopnost méně rozvinutých regionů s ohledem na celostátní průměr. Projekt bude mít rovněž kladný dopad na podniky v regionu Alentejo a na jejich vystavení zahraničním trhům“.
(160)
Zvýšením toku surovin a hotových produktů mezi oběma rafinériemi investiční projekt vytvoří podle očekávání velmi kladný dopad na přístavní infrastruktury v Sines a Leixões (38), a to významným zvýšením jejich činnosti a využití, a tudíž rovněž jejich provozních výsledků.
(161)
Portugalsko má rovněž za to, že společnost Petrogal předpokládá, že bude investiční projekt využívat po dobu nejméně 30 let, což prokazuje dlouhodobý závazek týkající se regionálních, vnitrostátních a evropských cílů.
(162)
Investiční projekt přispěje rovněž k zlepšení potenciálu lidského kapitálu v regionu. Za účelem vyškolení pracovníků podílejících se na investičním projektu, a to nově přijatých či stávajících zaměstnanců, budou ve spolupráci s Technickou fakultou Alentejo Litoral (39) vytvořeny v podnikatelském centru průmyslové a logistické zóny v Sines (40) struktury pro odborné kvalifikace a odbornou přípravu.
(163)
Pokud jde o souvislost s projekty v oblasti výzkumu a vývoje a spolupráci s univerzitami, Portugalsko uvedlo, že obě rafinérie představují centra regionálního rozvoje, pokud jde o výzkum a odbornou přípravu. Portugalsko má za to, že podle očekávání bude mít investiční projekt kladný dopad a má potenciál přilákat nové dohody mezi společností Petrogal a vzdělávacími středisky ve vědecko-technické oblasti.
(164)
Portugalsko se vyjádřilo k poměru investice k počtu vytvořených pracovních míst, který prokazuje naprostou odůvodněnost tohoto podílu, zejména vezme-li se v úvahu, že odvětví rafinace je kapitálově velmi náročné a vyžaduje vysoce kvalifikované pracovní síly a vysoké úrovně investic do odborné přípravy kvalifikovaných pracovních sil. Podobně vysoké poměry podpory k vytvořeným pracovním místům Komise schválila v případě petrochemických projektů Repsol Polimeros a Artensa (41).
(165)
Na základě žádosti Komise o vypracování analýzy nákladů a přínosů a hodnocení projektu, které jsou srovnatelné s požadavky u velkých projektů spolufinancovaných ze strukturálních fondů (42), předložilo Portugalsko dokument, jehož cílem je především vyčíslení sociálních a hospodářských přínosů vyplývajících z investičního projektu. Dokument poukazuje na hospodářské dopady v důsledku kladných příspěvků vyplývajících z investice, jako je splatná daň, přímá zaměstnanost (daně), nepřímá zaměstnanost (daně), zamezení vyplácení podpory v nezaměstnanosti, spotřební daň (DPH), úspory emisí CO2 v dopravě a průmyslu, zamezení placení úroků z vnějšího dluhu portugalské vlády, dopravné a skladné (daně), dodatečné příjmy přístavu Leixões a podpora rozvoje místních komunit.
(166)
Místní přínosy investičního projektu spočívají ve spotřební dani (DPH), dodatečných příjmech přístavu Leixões a podpoře rozvoje místních komunit (v čisté současné hodnotě celkem 49 milionů EUR), zatímco ostatní přínosy je nutno pokládat za výhodu pro celý stát (v čisté současné hodnotě celkem 454 milionů EUR) přinášející prospěch celému národnímu hospodářství, a lze je proto jen částečně přidělit dotyčným regionům. Je-li tato výhoda pro celý stát úměrně rozložena na portugalské regiony podle jejich příslušného hospodářského významu, přesahuje vzhledem k tomu, že na regiony Norte a Alentejo v roce 2007 připadalo 34,8 % portugalského HDP, celkový regionální přínos (v čisté současné hodnotě 195 milionů EUR) zdaleka náklady na podporu poskytnutou investičnímu projektu (v čisté současné hodnotě 121 milionů EUR).
5.1.6 Připomínky ohledně nezbytnosti podpory
(167)
Portugalsko zdůraznilo, že podpora účinně a rozhodně přispěla k rozhodnutí společnosti Petrogal uskutečnit investici, jelikož byla nezbytná k zajištění její ziskovosti. Dne 5. března 2008 schválila správní rada společnosti Galp investiční projekt poté, co obdržela od vnitrostátních orgánů dokument potvrzující způsobilost projektu, který byl vystaven dne 23. ledna 2007. První příslib objednávky zařízení pochází ze dne 14. března 2008, tj. po podpisu smluv o státní podpoře s portugalskou vládou dne 10. března 2008.
(168)
Bez podpory by investiční projekt nebyl proveden, jelikož by jeho ziskovost nebyla odůvodněná.
(169)
V roce 2001 zamítla správní rada společnosti Galp předchozí plán modernizace rafinérie v Matosinhos, jelikož návratnost vloženého kapitálu (ROCE) byla u daného projektu nižší než vážené průměrné kapitálové náklady (WACC) společnosti Galp Energia v odvětví rafinace.
(170)
V roce 2005 zvažovala správní rada společnosti Galp znovu strategickou příležitost provést projekt přestavby obou rafinérií. Po interním přezkoumání alternativních investičních projektů byl v březnu 2008 projekt přestavby rafinérií v Sines a Matosinhos předložen správní radě ke schválení. Vnitřní míra návratnosti spojená s posuzovanou investicí ve výši [ ] milionů EUR byla vypočítána v rozmezí [8-10] % bez pobídky, tj. o [ ] procentních bodů nad průměrnými váženými kapitálovými náklady společnosti Galp Energia u rafinérských činností (stanoveny na [7-9] %).
(171)
Rozhodnutí správní rady společnosti Galp v březnu 2008 vycházelo z následující analýzy citlivosti vnitřní míry návratnosti (IRR) investičního projektu
Tabulka 3
S podporou
Čistá současná hodnota
[100-150] milionů EUR
Míra návratnosti/IRR
[9-11] %
Bez podpory
Čistá současná hodnota
[1-50] milionů EUR
Míra návratnosti/IRR
[8-10] %
Zdroj: GALP
(172)
Podle diskusí výkonného výboru společnosti Galp Energia dne 10. ledna 2008 činily průměrné vážené kapitálové náklady a vnitřní „minimální návratnost“ (riziková prémie připočítaná ke kapitálovým nákladům (43)) pro oblast zásobování, rafinace a logistiky [7-9] % resp. [10-12] %.
(173)
Portugalsko uvedlo, že průměrné vážené kapitálové náklady i vnitřní minimální míra návratnosti stanovené společností Galp Energia byly v souladu s běžnou praxí v odvětví rafinace a že použití těchto ekonomických kritérií je běžně akceptováno všemi velkými společnosti v odvětví. K doložení těchto tvrzení poskytlo Portugalsko Komisi tabulku, kterou v roce 2010 vypracovaly Citigroup, Bloomberg a Broker Research a která porovnává průměrné vážené kapitálové náklady významných společností působících v odvětví.
(174)
Portugalsko trvá na tom, že investiční rozhodnutí bylo a je v souladu s praxí a běžnými požadavky na ziskovost, kterou příjemce podpory vyžaduje u všech svých projektů. K posouzení ziskovosti se kromě průměrných vážených kapitálových nákladů používá jako dodatečné kritérium minimální návratnost. Odhady budoucích peněžních toků nejsou obecně spolehlivé. S odhadem peněžních toků je vždy spojena určitá nejistota (riziko); čím větší je časový odstup, tím větší je možnost, že se jedná o hrubý odhad, který obsahuje chyby. Nejběžnějším způsobem, jak se vypořádat s nejistotou, je přičíst ke kapitálovým nákladům (průměrné vážené kapitálové náklady) rizikovou prémii a použít tuto míru jako minimální míru ziskovosti požadovanou u investice (minimální návratnost). Rozdíl mezi hodnotou minimální návratnosti a hodnotou průměrných vážených kapitálových nákladů proto představuje dodatečný zisk, který se při rozhodování o investici očekává, jelikož zohledňuje dodatečné riziko obsažené v odhadovaných budoucích peněžních tocích. Portugalsko uvedlo, že zahrnutí minimální návratnosti do analýzy a rozhodování společnosti Galp Energia o investičních projektech se používá od roku 2002. V tomto roce bylo stanoveno, že minimální návratnost u projektů představují průměrné vážené kapitálové náklady navýšené o [1-5] procentních bodů. V roce 2006 se společnost Galp Energia rozhodla vypočítat minimální návratnost mírně odlišným způsobem, konkrétně místo přičtení [1-5] procentních bodů k průměrným váženým kapitálovým nákladům se rozhodla navýšit průměrné vážené kapitálové náklady o [10-50] % (WACC2006 + minimální návratnost2006 = [1,1-1,5] x WACC2006). Toto nové kritérium bylo výsledkem interní úvahy, že vzhledem k různým úrovním průměrných vážených kapitálových nákladů u jednotlivých činností se použití určitého procentního podílu ze základu jeví jako vhodnější a logičtější než používání absolutní hodnoty. Pro další vysvětlení poskytlo Portugalsko Komisi různé průměrné vážené kapitálové náklady a minimální návratnosti, které společnost Galp Energia mezi rokem 2002 a 2006 používala u jednotlivých činností: zásobování a rafinace, uvádění ropných produktů na trh, průzkum a těžba, zemní plyn a elektrická energie.
(175)
Portugalsko tvrdilo, že podle mezinárodně uznávaných standardů pro projekty tohoto druhu správní rada společnosti Galp, vzhledem k tomu, že míra kolísání je u investice v této fázi technického vývoje (počáteční technický projekt) dosud značná, neposoudila, že projekt tohoto významu s minimální návratností blížící se průměrným váženým kapitálovým nákladům je životaschopný, jelikož by mohl snadno skončit s nižší návratností, než je referenční hodnota.
(176)
Avšak s přihlédnutím k poskytnutí daňové pobídky investičnímu projektu by návratnost investičního projektu činila [9-11] %, což se vzhledem k strategické povaze investičního projektu pokládalo za přijatelné minimum pro zahájení prací a schválení příslibů objednávky daných dodavatelům zařízení.
(177)
Portugalsko předložilo seznam alternativních investičních projektů, které mohla společnost Petrogal provést v době, kdy rozhodla o daném investičním projektu. Kvůli omezení dostupných finančních zdrojů pro nové investice soutěží o tyto omezené zdroje několik oblastí činnosti společnosti Galp Energia a existuje přísná politika výběru.
(178)
Pokud by však nebyla s portugalským státem podepsána smlouva o státní podpoře a investiční projekt by se neuskutečnil, konkurenceschopnost obou rafinérií by se nevyhnutelně zhoršila. Podle Portugalska by se v případě, že by se investiční projekt neuskutečnil, snížilo využití kapacity rafinérií na [80-90] %, jakožto reakce na klesající tržní poptávku po automobilovém benzinu a topném oleji (jelikož studie předpokládají významný pokles poptávky v období od roku 2008 do roku 2020 se snížením poptávky mezi [20-30] % a [40-50] %). Rafinérie by si udržely pouze velmi omezenou rafinérskou marži. K vyrovnání této situace by byl zaveden drastický program restrukturalizace zahrnující snížení počtu pracovních míst.
(179)
Jelikož Komise měla pochybnosti, zda správní rada společnosti Galp vzala při rozhodování v úvahu změny obchodního prostředí, požádala Portugalsko, aby poskytlo podrobný rozbor srovnávacího scénáře bez investičního projektu. Za tímto účelem požádala Portugalsko, aby poskytlo vnitřní míru návratnosti investičního projektu s přihlédnutím k možné ziskovosti rafinérií v případě, že by se investiční projekt neuskutečnil, a se zohledněním nižších rafinérských marží.
(180)
Srovnávací scénář poskytnutý Portugalskem je shrnut v tabulce 4:
Tabulka 4
Obchodní případ
Hodnota nové konečné investice
S podporou
Čistá současná hodnota
[200-250] milionů EUR
[150-200] milionů EUR
Míra návratnosti/IRR
[10-12] %
[10-12] %
Bez podpory
Čistá současná hodnota
[100-150] milionů EUR
[100-150] milionů EUR
Míra návratnosti/IRR
[9-11] %
[9-11] %
(181)
Podle Portugalska „skutečnost, že projekt může být pro společnost velmi důležitý, dokonce strategický, neznamená, že se jedná o jediný projekt či nesporný projekt, pokud by vnitřní míra návratnosti nevzrostla tak, aby splňovala minimální přípustné požadavky“ (jak tomu bylo v roce 2001).
5.2 Vyjádření Portugalska k připomínkám třetích stran
(182)
Portugalsko zdůraznilo vysokou míru účasti různých subjektů (obce, svazy a odvětvová a průmyslová sdružení) a uvádí všechny připomínky, které podporují význam investičního projektu, pokud jde o rozvoj regionu a energetickou účinnost.
5.2.1 Vyjádření k připomínkám soutěžitele č. 1 a č. 2
(183)
Při doplnění svého podání ze dne 21. ledna 2010 Portugalsko objasnilo, že trh s vakuovým plynovým olejem je velmi nestálý a nezajišťuje potřebné stálé dodávky vakuového plynového oleje, které jsou zapotřebí pro hydrokrakovací jednotku o velikosti jako v Sines. Co se týká produkce zbytků hydrokrakování, Portugalsko potvrzuje, že je téměř nevýznamná, jelikož hydrokrakovací jednotka bude využívat technologii hydrogenačního krakování.
(184)
Portugalsko zopakovalo, že investiční projekt podpoří regionální rozvoj v znevýhodněných regionech (vytvoření a zachování pracovních míst, odborná příprava pracovníků, úspory z rozsahu, přenos technologií, vedlejší účinky atd.), i když se nachází v již existujících rafinériích, a toto potvrzují všechny obdržené kladné připomínky. Portugalské orgány zdůraznily rovněž strategický význam investičního projektu a jeho význam pro životní prostředí s cílem vyvrátit připomínky, podle nichž je přínosem pro daný region pouze zaměstnanost.
(185)
Pokud jde o tabulku, kterou vypracoval soutěžitel č. 1 a která porovnává poměr „podpory k vytvořeným pracovním místům“ u jiných projektů s regionální podporou ad hoc (viz 89. bod odůvodnění), Portugalsko uvedlo, že nezahrnuje jiné projekty v odvětví rafinace či jiném kapitálově náročném odvětví výroby. Z tohoto důvodu nelze investiční projekt porovnávat s projekty uvedenými v tabulce, nýbrž by měl být srovnán s podporou pro velké investiční projekty ve stejném hospodářském odvětví (viz rozhodnutí Komise ze dne 10. července 2007 ve věci státní podpory N 898/06 - Repsol Polimeros a rozhodnutí ze dne 10. července 2007 ve věci státní podpory N 899/06 - Artensa (Artenius) - Produção e Comercialização de Ácido Tereftálico Purificado e Produtos Conexos, SA, kde je poměr „podpory k vytvořeným pracovním místům“ ve srovnatelném rozmezí jako u projektu společnosti Petrogal).
(186)
Obdobně při srovnání poměru „nepřímých pracovních míst k přímým pracovním místům“ se srovnatelnými projekty (jako jsou projekty uvedené v 185. bodě odůvodnění) je dosaženo rovnocenných údajů.
(187)
Portugalsko zopakovalo, že správní rada společnosti Galp schválila investiční projekt (v březnu 2008) poté, co v lednu 2007 obdržela písemné potvrzení od portugalských orgánů, že investiční projekt je způsobilý pro podporu. Podpora byla proto před zahájením prací poskytnuta podmíněně (zapotřebí byl zejména souhlas Komise). K první závazné objednávce došlo v březnu 2008 po podepsání smluv o státní podpoře společností Petrogal.
(188)
Portugalsko odmítá připomínky, podle nichž společnost Petrogal rozhodla o zahájení investičního projektu již v roce 2006.
(189)
Portugalsko připouští, že před přijetím konečného rozhodnutí byly provedeny studie proveditelnosti. Ačkoliv tyto informace byly naprosto nezbytné, aby mohla správní rada společnosti Galp přijmout rozhodnutí, neznamená to, že správní rada již rozhodla.
(190)
Portugalsko trvá na tom, že bez podpory by se investiční projekt neuskutečnil.
(191)
Portugalsko objasnilo, že investiční projekt měl nedostatečnou vnitřní míru návratnosti v porovnání s úrovní přijatého rizika a přitažlivostí jiných projektů ([ ]), které jsou zásadní pro rozvoj společnosti Galp Energia. Z toho vyplývá, že bez podpory by investiční projekt nebyl zahájen.
(192)
Portugalsko z připomínek obdržených od třetích stran vyvozuje, že relevantním zeměpisným trhem není portugalský trh, nýbrž přinejmenším trh na Pyrenejském poloostrově.
(193)
Portugalsko uvedlo, že podíly společnosti Petrogal na trhu s motorovou naftou (na úrovni rafinérie, maloobchodní a jiné než maloobchodní úrovni) nikdy nepřekročí 25 %, je-li relevantním zeměpisným trhem Pyrenejský poloostrov či ještě větší trh.
(194)
Portugalsko znovu ujistilo, že investiční projekt nebude mít v žádném případě dopad na maloobchodní a jiné než maloobchodní trhy s motorovou naftou, jelikož cena na úrovni rafinérie je stanovena za tržních podmínek: společnost Petrogal se chová jako příjemce cen. Pokud by tomu tak nebylo, přešli by odběratelé společnosti Petrogal snadno na dovoz, jelikož podle Portugalska neexistují žádné překážky (technické, celní, logistické (44) atd.) dovozu motorové nafty z ostatních členských států. Portugalské požadavky na dovoz jsou v souladu s požadavky EU.
(195)
Portugalsko poskytlo souhrnné údaje o dovozu motorové nafty (námořní a pozemní přeprava) do Portugalska.
Tabulka 5
Dovoz a vývoz motorové nafty
Rok
2006
2007
2008
2009
DOVOZ
Celkem (kilotuny)
638
776
1,011
1,478
Petrogal
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Ostatní
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
VÝVOZ
Celkem (kilotuny)
314
192
164
95
Petrogal
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Ostatní
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Zdroj: údaje DGEG (kurziva) a společnosti Petrogal
(196)
Portugalsko má mimoto dostatečnou skladovací kapacitu: Portugalsko poskytlo údaje, které prokazují, že jednotlivé hospodářské subjekty mají různé strategické možnosti (investovat do skladovací kapacity nebo si pronajmout zařízení) a že obě alternativy jsou možné a schůdné. Hlavní hospodářské subjekty svou skladovací kapacitu nezvýšily, a to navzdory příležitostem, které se objevily na trhu, což naznačuje, že jejich skladovací prostory jsou pro podporu jejich marketingových činností dostatečné. Portugalsko uvedlo, že se celkový dovoz motorové nafty trvale zvyšuje a současně mírně klesá vývoz. To vyplývá z trvalého růstu trhu a rostoucího nedostatku místní výrobní kapacity. Údaje pro rok 2009 odrážejí dopad nehody v rafinérii Sines, která po dobu několika týdnů omezila chod rafinérie a výrobu. Hospodářské subjekty musely během tohoto roku zvýšit dovoz, což prokazuje existenci alternativních zdrojů dodávek.
(197)
Dovoz motorové nafty do Portugalska v roce 2009 představoval 27,2 % celkové spotřeby motorové nafty v tomto roce. V předchozích letech činil průměrný dovoz motorové nafty ve vztahu k roční spotřebě v Portugalsku (zhruba 5,4 milionu tun) přibližně 14 %.
(198)
Portugalsko se proto domnívá, že portugalský trh s motorovou naftou je otevřeným a konkurenčním trhem, na němž je usnadněn obchod a ceny vycházejí z ceny surové ropy, nákladů na rafinaci a jsou omezeny alternativou dovozu za ceny Platts.
(199)
Pokud jde o těžký benzin, Portugalsko se domnívá, že trhem je přinejmenším EHP, jelikož primární benzin je produkt, s nímž se obchoduje na mezinárodní úrovni.
6. POSOUZENÍ OPATŘENÍ PODPORY
6.1 Existence státní podpory
(200)
V čl. 107 odst. 1 Smlouvy se uvádí, že podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.
(201)
Podpora, kterou Portugalsko poskytne společnosti Petrogal, bude mít podobu daňového dobropisu. Lze mít proto za to, že podpora je poskytnuta členským státem ze státních prostředků ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(202)
Podpora je poskytnuta jednomu podniku, společnosti Petrogal, a je proto selektivní.
(203)
Podpora je poskytnuta na investici, která má vést k vyšší výrobě motorové nafty a těžkého benzinu. Jelikož tyto produkty jsou předmětem obchodu mezi členskými státy, opatření proto pravděpodobně ovlivní obchod mezi členskými státy. Podpora poskytnutá společnosti Petrogal osvobodí společnost od nákladů, které by musela normálně hradit sama. Společnost Petrogal tudíž získá ve srovnání se svými konkurenty hospodářskou výhodu. Tímto zvýhodněním společnosti Petrogal a její výroby proto podpora narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž.
(204)
Komise se proto domnívá, že podpora představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(205)
Po zjištění, že podpora představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy, je nutné ověřit, zda lze opatření považovat za slučitelné s vnitřním trhem.
6.2 Zákonnost opatření podpory
(206)
Oznámením podpory před jejím poskytnutím splnilo Polsko oznamovací povinnost vyplývající z čl. 108 odst. 3 Smlouvy.
6.3 Právní základ pro posouzení
(207)
Jelikož cílem podpory je podpora regionálního rozvoje, jsou základem pro posouzení slučitelnosti podpory s vnitřním trhem pokyny k regionální podpoře, a zejména ustanovení oddílu 4.3 těchto pokynů, který se týká velkých investičních projektů, a kritéria pro podrobné posouzení regionální podpory pro velké investiční projekty stanovená ve sdělení o podrobném posouzení, ledaže formální vyšetřovací řízení vede k závěru, že nejsou překročeny prahové hodnoty stanovené v odst. 68 písm. a) („kritérium týkající se podílu na trhu“) a písm. b) („kritérium týkající se zvýšení výrobní kapacity a výkonnosti trhu“) pokynů k regionální podpoře.
(208)
Komise musí provést posouzení ve třech krocích:
-
za prvé musí posoudit slučitelnost s obecnými ustanoveními pokynů k regionální podpoře,
-
za druhé musí ověřit, zda nejsou s konečnou platností splněna kritéria týkající podílu na trhu a zvýšení kapacity a výkonnosti trhu (dále jen „kritéria podle odst. 68 písm. a) a b)“),
-
za třetí může v závislosti na výsledku posouzení ve druhém kroku přikročit k podrobnému posouzení.
6.4 Slučitelnost s obecnými ustanoveními pokynů k regionální podpoře - ověření pochybností uvedených v rozhodnutí o zahájení řízení
(209)
Komise ověřila, zda je poskytnutá podpora v souladu s obecnými ustanoveními pokynů k regionální podpoře. Toto posouzení vedlo k následujícím připomínkám:
(210)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda investiční projekt představuje počáteční investici, nebo zda by jej bylo možno pokládat za investici na obnovu.
(211)
Komise vzala v úvahu připomínky Portugalska uvedené v 130. a 131. bodě odůvodnění, že investice vede k rozšíření stávající provozovny a zásadní změně celkového výrobního procesu stávající provozovny, a proto ji lze považovat za počáteční investici, jak je vymezena v odstavci 34 pokynů k regionální podpoře.
(212)
Nová vakuová destilační jednotka a zařízení ke snižování viskozity v rafinérii Matosinhos a nová hydrokrakovací jednotka v Sines budou fungovat souběžně s původními, již existujícími rafinačními jednotkami; investiční projekt proto nepředstavuje nahrazení, nýbrž rozšíření systému výroby. Investiční projekt mimoto přemění rafinérie tím, že jim poskytne nové technologické infrastruktury pro přeměnu těžších frakcí surové ropy na automobilový benzin a motorovou naftu.
(213)
Soutěžitel č. 1 nevznesl námitku vůči povaze projektu jako počáteční investice; domníval se však, že investice představuje pouhé rozšíření stávající provozovny.
(214)
Komise proto konstatuje, že investiční projekt představuje počáteční investici ve smyslu odstavce 34 pokynů k regionální podpoře, a pochybnosti ohledně povahy investičního projektu jako počáteční investice byly proto rozptýleny.
(215)
V rozhodnutí o zahájení řízení měla Komise pohybnosti, zda je splněn požadavek týkající se formálního pobídkového účinku vztahujícího se na podpory ad hoc, jak je stanoveno v odstavci 38 pokynů k regionální podpoře. Komise vyslovila zejména pochybnosti, zda může písemné potvrzení Portugalska na základě podrobného ověření, že investiční projekt vyhovuje podmínkám způsobilosti stanoveným v režimu podpory (45), nahradit požadovaný dokument vyjadřující úmysl přiznat podporu.
(216)
Odstavec 38 pokynů k regionální podpoře zní: „Je důležité zajistit, aby regionální podpora měla skutečný pobídkový účinek k investování, k němuž by v podporovaných oblastech jinak nedošlo. Podporu lze tedy poskytnout pouze na základě režimu podpory, jestliže příjemce podal žádost a orgán odpovědný za provádění režimu podpory písemně a na základě podrobného ověření potvrdil, že projekt ještě před zahájením prací na projektu v zásadě vyhověl podmínkám způsobilosti stanoveným v režimu podpory. (…). V případě ad hoc podpory musí příslušný orgán ještě před zahájením prací na projektu vystavit dokument vyjadřující úmysl přiznat podporu pod podmínkou obdržení souhlasu Komise s takovým opatřením. Pokud práce započnou před splněním podmínek uvedených v tomto odstavci, nebude celý projekt způsobilý pro přiznání podpory.“
(217)
„Zahájení prací“ je v poznámce pod čarou č. 40 pokynů k regionální podpoře definováno buď jako zahájení stavebních prací, nebo první závazná objednávka zařízení.
(218)
Komise vzala v úvahu tyto věcné informace, které poskytlo Portugalsko:
-
společnost Petrogal požádala o podporu dne 22. ledna 2007,
-
Portugalsko v zásadě potvrdilo způsobilost projektu pro podporu dne 23. ledna 2007,
-
podporu schválila portugalská rada ministrů dne 6. března 2008, poskytnutí podpory je však podmíněno souhlasem Komise a společnost Petrogal nevyužije podporu před rokem 2011 (po dokončení investice),
-
správní rada společnosti Petrogal přikročila k objednávkám zařízení dne 8. března 2008,
-
první závazná objednávka byla zadána dne 14. března 2008. Stavební práce na investičním projektu byly zahájeny v Sines v listopadu 2008 a v Matosinhos v lednu 2009.
(219)
Komise se domnívá, že smlouvy o státní podpoře, které Portugalsko a společnost Petrogal podepsaly dne 10. března 2008, a zveřejnění usnesení rady ministrů, která byla přijata dne 6. března 2008, v portugalském Úředním listu (46), jsou přinejmenším rovnocenné dokumentu vyjadřujícímu úmysl přiznat podporu a je nutno je považovat za přesnější důkaz o formálním pobídkovém účinku než dokument vyjadřující úmysl přiznat podporu, jenž se vyžaduje v odstavci 38 pokynů k regionální podpoře. Tyto smlouvy o státní podpoře byly podepsány před zahájením prací na investičním projektu.
(220)
Komise proto konstatuje, že pochybnosti ohledně formálního pobídkového účinku byly rozptýleny.
(221)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti ohledně příspěvku investice k rozvoji regionu. V této souvislosti vyslovila Komise rovněž pochybnosti ohledně nezbytnosti podpory a zdůraznila, že „nepotřebná podpora pravděpodobně nepřispěje k regionálnímu rozvoji a může vést k nepřijatelnému narušení hospodářské soutěže“ (47).
(222)
Soutěžitel č. 1 a soutěžitel č. 2 uvedli, že by společnost Petrogal investiční projekt uskutečnila i bez podpory. Podle jejich názoru se jedná o výrobní investici, která je ekonomicky motivována nerovnováhou mezi nabídkou motorové nafty a poptávkou po ní a příležitostí získat přístup k těžším frakcím surové ropy, které jsou levnější. Všechny hospodářské subjekty v Evropě uskutečňují podobné investice ve svých rafinériích bez státní podpory.
(223)
Proto je třeba posoudit, zda je podpora nezbytná k vytvoření skutečného pobídkového účinku k investování, k němuž by jinak v těchto dvou podporovaných oblastech nedošlo, nebo zda by byl investiční projekt proveden v každém případě. V tomto ohledu musí Komise zjistit, zda podpora změnila chování společnosti Petrogal, takže tato uskutečnila v dotyčných regionech dodatečné investice.
(224)
Zdá se, že strategické rozhodnutí o investici bylo přijato v roce 2006. To je vyjádřeno v dokumentu, který společnost Galp Energia zveřejnila v říjnu 2006 (48). Jak se uvádí ve výroční zprávě společnosti Galp Energia za rok 2006, správní rada přijala rozhodnutí o uskutečnění investičního projektu dne 23. ledna 2007 (49) a 5. března 2008 (tj. po obdržení dopisu vnitrostátních orgánů potvrzujícího způsobilost projektu ze dne 23. ledna 2007). Správní rada přijala operativní rozhodnutí o objednávce prvního zařízení v souvislosti s investičním projektem dne 14. března 2008.
(225)
Portugalsko uvedlo, že do roku 2008 společnost Petrogal investici neprovedla kvůli nedostatečné finanční životaschopnosti a že se správní rada společnosti Galp nakonec rozhodla přikročit k objednávkám zařízení a výstavbě až poté, co portugalská vláda vydala příslušné usnesení rady ministrů.
(226)
Portugalsko tvrdí, že pro rozhodnutí společnosti Petrogal o investici byla zásadní dostupnost státní podpory. Bez podpory by bylo od investičního projektu upuštěno. Společnost Petrogal by provedla alternativní plán restrukturalizace s cílem přizpůsobit své rafinérské činnosti změněnému trhu a podmínkám dodávky surové ropy. Dostupné finanční zdroje by byly použity k investicím do alternativních projektů mimo rafinérskou činnost.
(227)
Portugalsko předložilo dokumenty patřící společnosti Petrogal, které obsahují analýzu očekávané vnitřní míry návratnosti investičního projektu, kapitálových nákladů (průměrné vážené kapitálové náklady) a rovněž seznam možných alternativních investic, které mohla společnost Galp Energia s dostupným kapitálem uskutečnit.
(228)
Komise se domnívá, že pro posouzení nezbytnosti podpory jsou rozhodující dokumenty předložené správní radě společnosti Galp dne 23. ledna 2007 a 5. března 2008, jelikož rozhodnutí správní rady vycházelo z těchto dokumentů.
(229)
Podle Portugalska ukazují výpočty předložené správní radě společnosti Galp v roce 2008 vnitřní míru návratnosti investičního projektu bez poskytnutí podpory ve výši [8-10] %. Tato vnitřní míra návratnosti značně přesahuje průměrné vážené kapitálové náklady společnosti Petrogal ve výši [7-9] %.
(230)
Portugalsko však objasnilo, že rozhodnutí správní rady společnosti Galp vycházela z přístupu založeného na minimální návratnosti, který byl zaveden již v roce 2002. Minimální návratnost neboli minimální přijatelná míra návratnosti je minimální míra návratnosti u projektu, kterou je osoba s rozhodovací pravomocí před zahájením projektu ochotna přijmout vzhledem k jeho riziku a alternativním nákladům jiných projektů. Jinými výrazy používanými pro minimální návratnost je „mezní míra návratnosti“ nebo „referenční míra návratnosti“.
(231)
Od roku 2006 byla u rafinérských činností vnitřní minimální návratnost stanovena na [110-150] % průměrných vážených kapitálových nákladů, tj. na [10-12] %. Investiční rozhodnutí nebylo obvykle přijato, pokud vypočítaná vnitřní míra návratnosti nepřekračovala tuto prahovou hodnotu. V daném případě zvyšuje podpora u výpočtů předložených správní radě v roce 2008 vnitřní míru návratnosti o [1-3] procentní body, z [8-10] % na [9-11] %, jak je uvedeno v tabulce č. 3 v 171. bodě odůvodnění. Ačkoliv je vnitřní míra návratnosti po úpravě o podporu i nadále významně nižší než stanovená minimální návratnost, považovala správní rada společnosti Galp dodatečnou bezpečnostní rezervu vytvořenou podporou za dostatečnou, aby s konečnou platností investiční projekt schválila.
(232)
Minimální návratnost je nástroj, který společnosti používají při rozhodování v situacích zahrnujících vysokou míru rizika, a může proto kolísat v závislosti na rizicích spojených s projektem. Minimální návratnost může být ovlivněna rovněž měnou, v níž je vypočítána: v měnovém prostoru s vysokou úrovní inflace je minimální návratnost vyšší než v oblastech se stálými cenami.
(233)
Rozhodnutí o státní podpoře v oblasti regionální podpory dosud při rozhodování o otázkách nezbytnosti a pobídkovém účinku podpory pojem „minimální návratnost“ nepoužívala. Pojem „minimální návratnost“ není uveden ani ve sdělení o podrobném posouzení. Pojem „minimální návratnost“ však již byl použit v omezeném počtu rozhodnutí o státní podpoře (např. rozhodnutí Komise ze dne 23. února 2011 o státní podpoře N 204/10 - Švédsko - podpora VaV pro společnost Volvo Aero na projekt Trent XWB ICC, dosud nezveřejněno v Úředním věstníku) přijatých především podle rámce Společenství pro státní podporu výzkumu, vývoje a inovací (50) v případě projektů s vysokou mírou rizika.
(234)
Portugalsko zdůrazňuje, že se investiční projekt vyznačuje četnými riziky, která odůvodňují použití přístupu založeného na minimální návratnosti. Investiční projekt je největší výrobní investicí, jaká se kdy v Portugalsku uskutečnila. Realizace investičního projektu potrvá několik let. Odhady nákladů na investiční projekt jsou mimořádně obtížné: Portugalsko předložilo údaje prokazující, že počáteční odhady nákladů byly ve skutečnosti značně překročeny. Jelikož se jedná o dlouhodobý investiční projekt, jsou dlouhodobé odhady rafinérských marží mimořádně složité, zejména v situaci, kdy mohou být v dlouhodobém horizontu tradiční automobily se spalovacími motory nahrazeny elektrickými či jinými vozidly.
(235)
Empirická studie (51) roku 2006, která analyzuje více než 100 minimálních návratností nahlášených samotnými podniky (především severoamerické společnosti), udává průměrnou minimální návratnost ve výši 14,1 % a absolutní rozdíl mezi průměrnými váženými kapitálovými náklady a minimální návratností ve výši 5 %, konkrétně přibližně 155 % průměrných vážených kapitálových nákladů. S přihlédnutím k těmto informacím se minimální návratnost, kterou používají společnosti Petrogal a Galp Energia pro odvětví rafinace, nejeví jako zjevně vysoká.
(236)
Vzhledem k těmto údajům, a zejména s přihlédnutím ke zvláštní povaze odvětví a daného případu (a to významu souvisejících rizik vzhledem k velikosti investičního projektu a dlouhé době jeho využívání) se Komise domnívá, že při rozhodování, zda byla podpora nezbytná jako pobídka k provedení investičního projektu, či nikoli, lze vzít minimální návratnost v úvahu.
(237)
Soutěžitel č. 1 a soutěžitel č. 2 potvrdili, že u rafinérských činností neexistuje žádná odvětvová referenční hodnota. Soutěžitel č. 1 však uvedl, že za dostatečnou pro provedení investičního projektu považuje referenční hodnotu (tj. míru návratnosti) ve výši 10 %. Komise podotýká, že tato referenční míra návratnosti ve výši 10 % je velmi podobná vnitřní míře návratnosti po poskytnutí podpory, která byla v roce 2008 předložena správní radě společnosti Galp, a to [9-11] %. Komise proto usuzuje, že podpora nepřekračuje částku, kterou soutěžitel považoval za nezbytnou, aby bylo dosaženo přijatelné vnitřní míry návratnosti.
(238)
Zdá se proto, že opatření podpory přibližuje vypočtenou vnitřní míru návratnosti minimální návratnosti společnosti Petrogal a referenční míře návratnosti, kterou uvedl soutěžitel č. 1. Po poskytnutí podpory nepřekračuje vnitřní míra návratnosti minimální návratnost stanovenou společností Petrogal ani referenční míru návratnosti, kterou uvedl soutěžitel, což naznačuje, že podpora není příliš vysoká. Skutečnost, že investiční rozhodnutí bylo přijato v roce 2008 v situaci, kdy vnitřní míra návratnosti upravená o podporu byla podstatně nižší než stanovená minimální návratnost, nepostačuje k tomu, aby byl zpochybněn význam minimální návratnosti. Z dřívějších prohlášení správní rady společnosti Galp je zřejmé, že si byla vědoma strategického významu investičního projektu pro zastavení poklesu rafinérských marží. Ačkoliv nebylo zcela dosaženo minimální návratnosti, zdá se, že tento strategický význam postačuje k odůvodnění omezené odchylky od stanovené minimální návratnosti.
(239)
V důsledku toho se Komise domnívá, že podpora byla nezbytná jako investiční pobídka a nepřesahovala částku potřebnou za tímto účelem. V tomto ohledu není zcela správné tvrdit, že všechny hospodářské subjekty v Evropě provedly podobné investice ve svých rafinériích bez státní podpory. Komise například analyzovala jiná opatření podpory u podobných investic. Jednalo se zejména o případ v rozhodnutí Komise ve věci N 283/2004 (52) týkající se destilační hydrokrakovací jednotky.
(240)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise s odkazem na odstavec 10 pokynů k regionální podpoře pochybnosti ohledně příspěvku podpory a investičního projektu k regionálnímu rozvoji, přičemž zdůraznila omezený počet (150) vytvořených pracovních míst v porovnání s výší podpory (160 milionů EUR), a ohledně toho, zda očekávaný příspěvek k regionálnímu rozvoji skutečně převáží odvětvové dopady vyplývající z podpory.
(241)
Komise podotýká (a zdůraznil to rovněž soutěžitel č. 1), že výše podpory na vytvořené pracovní místo skutečně významně překračuje výši podpory na vytvořené pracovní místo v předchozích nedávných případech podpory ad hoc (viz 89. bod odůvodnění). Několik záporných rozhodnutí (53) dospělo na základě počtu vytvořených pracovních míst k závěru, že příspěvek k regionálnímu rozvoji není dostatečný.
(242)
Portugalsko uznává, že výše podpory na jedno vytvořené přímé pracovní místo je velmi vysoká; to však vysvětluje kapitálová náročnost investičního projektu, která je u investic v tomto odvětví typická: Komise v minulosti schválila jednotlivě oznámená použití režimů podpory v tomto odvětví s ještě vyššími částkami podpory na jedno vytvořené pracovní místo (54). Portugalsko se domnívá, že je nutno vzít v úvahu i jiné faktory než výši podpory na jedno vytvořené přímé pracovní místo, například význam vytvoření nepřímých pracovních míst, dočasných pracovních míst a jiné související aspekty.
(243)
V předchozích rozhodnutích Komise vždy přihlédla k vytvoření přímých pracovních míst. V řadě rozhodnutí bylo vzato v úvahu rovněž vytvoření nepřímých pracovních míst (55).
(244)
Portugalsko zpočátku tvrdilo, že každé vytvořené (nebo zaniklé) přímé pracovní místo povede rovněž ke třem nepřímým pracovním místům. Poměr 3:1 byl odůvodněn odkazem na jiné portugalské případy v témže výrobním odvětví (56), u nichž Komise v minulosti uznala podobné či vyšší poměry. Možnost vytváření nepřímých pracovních míst vyplývá z činnosti v oblasti údržby, která pravděpodobně představuje specifickou část trhu, jež bude mít z projektu největší prospěch. To bude zapříčiněno větší technickou složitostí rafinérií vedoucí k subdodavatelským službám, které vyžadují vysoce specializované zaměstnance a techniky.
(245)
Portugalsko podpořilo své tvrzení odkazem na nedávný pracovní dokument útvarů Komise týkající se petrochemického průmyslu (57), v němž se uvádí, že ačkoli výrobní odvětví zaměstnává v EU přímo pouze 100 000 osob, lze mít za to, že na odvětví rafinace v EU přímo závisí 400 000 až 600 000 pracovních míst. V témže dokumentu se v poznámce pod čarou č. 41 zmiňuje dalších 600 000 pracovních míst v logistice a marketingu. Na základě těchto tvrzení lze odůvodnit vyšší poměr než 3:1, konkrétně 4:1 až 6:1, a s přihlédnutím k vytvoření pracovních míst v logistice a marketingu dokonce 12:1.
(246)
Portugalsko rovněž uvedlo, že v případě srovnávacího scénáře založeného na předpokladu, že podpora nebude poskytnuta a projekt se neuskuteční, by společnost Petrogal své rafinérie restrukturalizovala a snížila by počet pracovníků, což by znamenalo úbytek 160 přímých pracovních míst. Komise by proto měla při posuzování příspěvku podpory k regionálnímu rozvoji vzít v úvahu 310 vytvořených nebo zachovaných přímých pracovních míst (58) a přibližně 930 (59) až 3 720 nepřímých pracovních míst vyplývajících z investičního projektu, což nadměrnou výši podpory na jedno přímé pracovní místo snižuje.
(247)
Portugalsko mimoto zdůraznilo, že investiční projekt představuje největší jednotlivou investici, jaká se kdy v Portugalsku uskutečnila, a v dotyčných regionech během fáze výstavby vytvoří 3 000 dočasných pracovních míst.
(248)
V předchozích rozhodnutích (60) schvalujících regionální podporu ad hoc Komise mimoto poukázala na význam těchto činitelů:
-
zvýšení příjmů zaměstnanců (vytvoření lépe placených přímých a nepřímých pracovních míst),
-
sociální blahobyt v regionu (díky lepším ekologickým a životním podmínkám, podpoře místních akcí),
-
zvýšení potenciálu lidského kapitálu (prostřednictvím programů odborné přípravy a vzdělávání a doktorských studijních programů),
-
přispění k VaV, přenosu technologií a know-how (v důsledku investice do modernizace),
-
vyšší činnost subdodavatelů v dotčených oblastech,
-
lepší využívání stávajících přístavních zařízení.
Tyto faktory jsou jistě kladnými prvky, které by mohly být zohledněny při posuzování příspěvku podpory a investičního projektu k regionálnímu rozvoji v Portugalsku.
(249)
Připomínky Portugalska a řady zúčastněných stran proto odkazují na jiné důležité příspěvky k regionálnímu rozvoji, pokud jde o sociální a environmentální dopady, větší odbornou přípravu a dohody s vysokoškolskými institucemi.
(250)
Portugalsko poukázalo rovněž na rozvoj dodavatelského řetězce a dopad výstavby nových jednotek na vnitrostátní průmyslovou strukturu s dopadem na stavebně inženýrské a stavební práce a strojírenství. To jsou jistě kladné dopady, jsou však pouze dočasné, nebo mají obecnou povahu (viz 154. bod odůvodnění).
(251)
Komise bere v úvahu kladné vedlejší a nikoliv dočasné účinky investičního projektu v dotčených regionech, jak je předložilo Portugalsko. Zejména očekávaná dlouhá doba životnosti rafinérií (které mají podle očekávání fungovat nejméně 30 let), kladný dopad na subdodavatelské odvětví, značná odborná příprava a počet dohod se školami a univerzitami naznačují význam rafinérií v dotčených regionech. Ačkoliv velká část těchto kladných vedlejších účinků již existuje v důsledku dlouhé doby existence rafinérií, lze souhlasit s tím, že investice jistě zvýší význam přítomnosti společnosti Petrogal v Sines i v oblasti Porta.
(252)
Portugalsko předložilo rovněž analýzu nákladů a přínosů podpořeného projektu. Cílem analýzy nákladů a přínosů je jít nad rámec analýzy životaschopnosti projektu provedené investorem a vzít v úvahu všechny (diskontované) sociální náklady a přínosy plynoucí z projektu. V tomto rámci vyčísluje analýza nákladů a přínosů očekávané přínosy, včetně výše daní plynoucích z přímého a nepřímého zaměstnání, zamezení vyplácení dávek v nezaměstnanosti (zajištěním pracovních míst), výše spotřebních daní, dodatečných příjmů přístavu Leixões, přímé podpory místních komunit atd.
(253)
Analýza nákladů a přínosů dospěla k závěru, že podpora je pro Portugalsko velmi přínosná. Zeměpisný rozsah analýzy nákladů a přínosů přesahuje regiony Norte a Alentejo, které jsou investičním projektem přímo dotčeny. Jsou-li však přínosy pro celý stát poměrně převedeny na dotčené regiony podle jejich příslušného hospodářského významu, připadne na regiony Norte a Alentejo 34,8 % přínosů pro celý stát.
(254)
Portugalsko rovněž zdůraznilo, že podpora a výsledná investice mají příznivé účinky i v jiných oblastech politiky než regionální rozvoj. Portugalsko trvalo na strategickém významu investičního projektu na celostátní úrovni a na jeho významu pro zabezpečení dodávek energie v Evropě. Tyto příznivé účinky zahrnují menší závislost na dovozu, reagování na rostoucí poptávku po motorové naftě, zvýšení energetické účinnosti v obou rafinériích a kladné environmentální dopady. Při posuzování příspěvku podpory k regionálnímu rozvoji nelze tato tvrzení vzít v úvahu.
(255)
Navzdory zjevně neúměrné částce podpory na vytvořené přímé pracovní místo naznačují kladné nepřímé dopady (nepřímá pracovní místa, vedlejší účinky, vytvoření pracovních míst s vysokými příjmy, zlepšení lidského kapitálu, zvýšení sociálního blahobytu) příspěvek pro regiony Alentejo a Norte, jenž nelze považovat za zanedbatelný. Komise má proto za to, že její původní pochybnosti ohledně příspěvku podpory k regionálnímu rozvoji byly rozptýleny.
(256)
Následující oddíly týkající se použití odst. 68 písm. a) a b) prokazují, že negativní odvětvové účinky podpory jsou omezené, jelikož trhy, jež jsou investičním projektem dotčeny, nejsou nevýkonné, to znamená, že nevykazují absolutní nebo relativní pokles. Společnost Petrogal nemá mimoto na úrovni rafinérie na relevantním trhu vysoký podíl, jenž by bylo možno zneužít protisoutěžním chováním. Nahrazení dovozu těžkého benzinu pro odvětví výroby aromátů má na dodavatele v EHP omezený dopad. Komise má proto za to, že její počáteční pochybnosti, že negativní odvětvové účinky podpory nejsou vyváženy očekávaným příspěvkem k regionálnímu rozvoji, jsou rozptýleny.
(257)
V souladu s odstavcem 9 pokynů k regionální podpoře není společnost Petrogal podnikem v obtížích ve smyslu sdělení Komise o pokynech Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (61).
(258)
V souladu s odstavcem 39 pokynů k regionální podpoře je vlastní příspěvek společnosti Petrogal ke způsobilým výdajům vyšší než 25 % (viz 36. bod odůvodnění).
(259)
V souladu s odstavcem 50 pokynů k regionální podpoře jsou způsobilé výdaje investičního projektu vypočítány podle způsobilých investičních nákladů (viz 34. bod odůvodnění).
(260)
V souladu s odstavci 71-75 pokynů k regionální podpoře jsou dodržena pravidla pro kumulaci podpory (viz 43. bod odůvodnění).
(261)
V souladu s odstavcem 40 pokynů k regionální podpoře je podpora poskytnuta pod podmínkou, že společnost Petrogal zachová investiční projekt v dotyčných regionech nejméně pět let po jeho realizaci.
(262)
Komise proto usuzuje, že podpora splňuje obecná ustanovení pokynů k regionální podpoře.
6.5 Slučitelnost s kritérii pro velké investiční projekty - ověření pochybností uvedených v rozhodnutí o zahájení řízení
(263)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda lze investiční projekt pokládat za jeden investiční projekt ve smyslu odstavce 60 pokynů k regionální podpoře navzdory skutečnosti, že se rafinérie nenacházejí v geografické blízkosti.
(264)
Ačkoliv se obě rafinérie nenacházejí v geografické blízkosti, Portugalsko se domnívá, že mezi nimi existují silné hospodářské, funkční a strategické souvislosti. Bez investice do vakuové destilační jednotky v Matosinhos by nebyla možná související investice do hydrokrakovací jednotky v Sines, a to kvůli riziku častých výpadků na trhu s vakuovým plynovým olejem (surovina pro hydrokrakovací jednotku). Portugalsko se proto domnívá, že silné funkční souvislosti znamenají, že rafinérie jsou ekonomicky neoddělitelné.
(265)
Tento přístup zpochybnil soutěžitel č. 1, jelikož měl za to, že dlouhodobá aktiva investičního projektu jsou ekonomicky oddělitelná.
(266)
V jedné z připomínek třetích stran, které byly obdrženy v reakci na rozhodnutí o zahájení řízení, se uvádělo, že zvýšení výroby těžkého benzinu je pro realizaci investice skupiny La Seda v Sines zásadní. Komise ověřila, zda by investice skupiny La Seda mohla představovat jeden investiční projekt spolu s investicí v Matosinhos. Portugalsko potvrdilo, že vyšší výrobu těžkého benzinu bude společnost Petrogal využívat výhradně interně a že těžký benzin nebude prodáván třetím stranám. Komise proto vyvozuje závěr, že investiční projekt nepředstavuje jeden investiční projekt s investičním projektem skupiny La Seda.
(267)
Odstavec 60 pokynů k regionální podpoře se zaměřuje na investiční projekty, které jsou uměle rozděleny na dílčí projekty s cílem obejít mechanismus odstupňování snižující maximální intenzitu podpory, jenž lze použít u investičních projektů přesahujících 50 milionů EUR. V tomto konkrétním případě Komise ověřila, zda je použitá intenzita podpory (12,43 % v čisté současné hodnotě) nižší než maximální intenzita podpory, která by se měla použít v případě, že se investiční projekt považuje za jeden investiční projekt (14,28 % v čisté současné hodnotě), a je proto nižší než maximální intenzita podpory, kterou by mohly oba projekty využít samostatně. Maximální intenzita podpory je i v případě jednoho investičního projektu dodržena a Komise vyvozuje závěr, že není nutné rozhodnout, zda oba projekty v Sines a Matosinhos představují jeden investiční projekt, či nikoli, a to navzdory jejich geografické vzdálenosti, jelikož tato otázka nebrání posouzení slučitelnosti podpory podle pokynů k regionální podpoře.
(268)
Výpočet intenzity podpory podle odstavce 67 pokynů k regionální podpoře závisí na skutečnosti, zda se investiční projekt pokládá za jeden investiční projekt, nebo spíše za dva samostatné investiční projekty. Vezmou-li se ve druhém případě v úvahu investice v obou lokalitách zvlášť, bere výpočet intenzity podpory v úvahu dva různé standardní limity regionální podpory použitelné pro Sines (40 %) a Matosinhos (30 %).
(269)
Podle oznámení Portugalska činí celkové plánované způsobilé náklady investičního projektu 1 058 934 146 EUR ([ ] EUR u investice v Sines a [ ] EUR v Matosinhos) v nominální hodnotě.
(270)
Čistá současná hodnota investice v Sines činí [ ] EUR při plánované výši podpory [ ] EUR v čisté současné hodnotě, což odpovídá intenzitě podpory pro tuto rafinérii ve výši 13,12 % hrubého ekvivalentu podpory, to je méně než upravená maximální intenzita podpory ve výši 15,94 %.
(271)
Čistá současná hodnota investice v Matosinhos činí [ ] EUR při plánované výši podpory [ ] EUR v čisté současné hodnotě, což odpovídá intenzitě podpory pro tuto rafinérii ve výši 10,66 % hrubého ekvivalentu podpory, to je méně než upravená maximální intenzita podpory ve výši 14,68 %.
(272)
V rozhodnutí o zahájení řízení ověřila Komise intenzitu podpory v obou regionech, která se liší a která v Sines činí 40 % a v Matosinhos 30 %, a přepočetla maximální intenzitu podpory zvážením intenzit podpory, přičemž přiměřeně přihlédla k investici (v čisté současné hodnotě) v příslušném regionu ve vztahu k celkové investici. Výsledkem je intenzita podpory ve výši 37,18 %, což odpovídá upravené maximální intenzitě podpory ve výši 14,21 %.
(273)
I kdyby se investiční projekt považoval za jeden investiční projekt, činila by čistá současná hodnota celkových investičních nákladů 974 064 894 EUR. Celková plánovaná podpora by činila 121 091 314 EUR v čisté současné hodnotě, což odpovídá intenzitě podpory ve výši 12,43 % hrubého ekvivalentu podpory, to je méně než dříve vypočítaná upravená maximální intenzita podpory ve výši 14,21 %.
(274)
Jelikož intenzita podpory vyjádřená v hrubém ekvivalentu podpory je nižší než upravená maximální intenzita podpory s ohledem na pravidla pro odstupňování, Komise se domnívá, že navrhovaná intenzita podpory u investičního projektu je v souladu s odstavcem 67 pokynů k regionální podpoře.
(275)
Portugalsko ujistilo, že maximální výše podpory a maximální intenzita podpory stanovená v tomto rozhodnutí nebude překročena, a to ani v případě nižších či vyšších způsobilých výdajů.
(276)
V rozhodnutí o zahájení řízení uvedla Komise pochybnosti ohledně určitých záležitostí týkajících se posouzení podpory podle pravidel stanovených v odst. 68 písm. a) a b) pokynů k regionální podpoře. Jedná se o tyto záležitosti:
-
zda jsou produkty, jichž se investiční projekt týká, výhradně motorová nafta a těžký benzin, jak tvrdí Portugalsko, nebo zda zahrnují rovněž jiné rafinované produkty, a to vzhledem k možné nahraditelnosti rafinovaných produktů z hlediska strany poptávky a ke skutečnosti, že těžký benzin lze považovat za meziprodukt ve smyslu odstavce 69 pokynů k regionální podpoře,
-
zda je relevantním výrobkovým trhem pro motorovou naftu i těžký benzin trh na úrovni rafinérie, jak tvrdí Portugalsko;
-
zda je nutno relevantní zeměpisný trh pro dotčené produkty vymezit na vnitrostátní úrovni, regionální úrovni (Pyrenejský poloostrov) nebo na úrovni EHP,
-
zda na příjemce podpory, společnost Petrogal a skupiny Galp Energia a ENI, do nichž společnost Petrogal náleží, nepřipadá na některém z relevantních trhů podíl vyšší než 25 % (odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře),
-
zda u všech dotčených produktů představuje výrobní kapacita vytvořená investičním projektem více než 5 % kteréhokoli relevantního trhu, měřeno prostřednictvím údajů o zdánlivé spotřebě, a pokud ano, zda průměrné meziroční tempo růstu zdánlivé spotřeby dotyčného produktu za posledních pět let bylo nižší než průměrné meziroční tempo růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru.
(277)
V 278. až 311. bodě odůvodnění Komise znovu posoudí, zda jsou překročeny prahové hodnoty stanovené v odst. 68 písm. a) a b), aby rozhodla, zda je nutné podrobné posouzení investičního projektu. Za prvé jsou přezkoumány produkty dotčené a údajně dotčené investičním projektem. Za druhé jsou určeny výsledné relevantní výrobkové trhy. Za třetí je analyzováno, zda by se mělo posouzení provést na úrovni rafinérie, maloobchodního trhu nebo jiného než maloobchodního trhu. V 312. až 344. bodě odůvodnění je vymezen výrobkový trh a relevantní zeměpisný trh, načež je dotčený výrobkový trh posouzen s ohledem na podíl společnosti Petrogal na relevantním trhu. Na závěr se analýza zaměřuje na to, zda zvýšení výrobní kapacity přesahuje 5 % příslušné zdánlivé spotřeby v EHP na trhu, který je s ohledem na růst zdánlivé spotřeby dotčených produktů v EHP nevýkonný.
(278)
Odstavec 69 pokynů k regionální podpoře zní takto: „Daný výrobek je obvykle výrobek pokrytý investičním projektem. Týká-li se projekt meziproduktu a významná část produkce se na trhu neprodává, může být předmětný výrobek následným výrobkem….“ V poznámce pod čarou č. 64 je upřesněno, že „pokud investiční projekt zahrnuje výrobu několika různých výrobků, je třeba brát v úvahu každý z nich“.
(279)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise určila jako produkty, jichž se investiční projekt přímo týká, motorovou naftu a těžký benzin. Jelikož se zjevně celá výroba těžkého benzinu ve společnosti Petrogal používá k výrobě výrobků na bázi primárního benzinu, považují se za předmětný výrobek rovněž výrobky na bázi primárního benzinu. Komise rovněž přijala ujištění Portugalska, že ostatní horizontálně spojené produkty vyráběné rafinériemi (automobilový benzin, LPG, topný olej, tryskové palivo a bitumen) nejsou investičním projektem dotčeny.
(280)
Komise bere na vědomí vysvětlení Portugalska, že rafinérie fungují na základě výroby více produktů, při níž je vstupní surovina, surová ropa, přeměňována na několik meziproduktů (např. těžký benzin, vakuový plynový olej) a konečných výrobků (např. automobilový benzin, motorová nafta). Mnoho meziproduktů se okamžitě znovu používá v rámci jednotlivých kroků procesu rafinace jako vstupy („suroviny“), zatímco jiné jsou prodávány na trhu nebo používány jako vstupy pro petrochemický průmysl první generace, například těžký benzin k výrobě aromátů. Technická výrobní funkce závisí zejména na druhu používané surové ropy (v daných zařízeních nelze zpracovávat všechny druhy surové ropy) a přesném technickém uspořádání rafinérie. Rafinérie usilující o co nejvyšší zisk se snaží optimalizovat zisky z celé škály produktů, tzv. „rafinérské marže“, a to přizpůsobením výroby různých produktů s přihlédnutím k technickým omezením vyplývajícím z výrobní funkce (a druhu používané surové ropy) a cenám vstupů a výstupů. Možnosti úpravy technického uspořádání stávající rafinérie bez dodatečných investic jsou však mimořádně omezené.
(281)
Odvětví rafinace se v posledním desetiletí potýkalo se strukturálními změnami. Lehčí frakce surové ropy se stávají stále vzácnějšími a jsou stále více nahrazovány těžšími frakcemi surové ropy. Současně rychle roste tržní poptávka po motorové naftě (v rostoucí míře běžná náhrada automobilového benzinu jako pohonné hmoty). Poptávka po topném oleji používaném při výrobě elektřiny a v námořní dopravě se naopak snižuje a podle očekávání se bude snižovat i nadále (kvůli jeho nahrazení v těchto použitích technologiemi, které jsou šetrnější k životnímu prostředí). EU je čistým dovozcem motorové nafty a vývozcem automobilového benzinu (zejména na trh USA, který se bude podle očekávání zmenšovat).
(282)
Jak objasnilo Portugalsko a potvrdili soutěžitelé č. 1 a 2, ekonomickým motivem investičního projektu je na straně jedné snaha umožnit, aby mohly rafinérie zpracovávat těžší frakce surové ropy, a na straně druhé změnit jejich uspořádání tak, aby mohly rafinérie vyrábět více motorové nafty a méně topného oleje.
(283)
Jak je popsáno v oddíle 2.2, motorová nafta a těžký benzin jsou produkty, jichž se investiční projekt přímo týká. Investiční projekt zvýší výrobu motorové nafty (na úkor výroby topného oleje) a rovněž výrobu těžkého benzinu, který je podle Portugalska z technického hlediska nevyhnutelným vedlejším produktem. Komise bere na vědomí tvrzení Portugalska, že ostatní horizontálně spojené produkty, které rafinérie vyrábějí (automobilový benzin, LPG, topný olej, tryskové palivo a bitumen), nejsou investičním projektem dotčeny.
(284)
Komise však v průběhu formálního vyšetřovacího řízení zjistila, že investice do nové vakuové destilační jednotky a nového zařízení ke snižování viskozity v Matosinhos povede rovněž k výrobě vakuového plynového oleje. V Sines se bude vyrábět větší množství motorové nafty, kdy nová hydrokrakovací jednotka bude používat jako surovinu vakuový plynový olej vyrobený v rafinériích v Matosinhos a Sines. Vakuový plynový olej je proto nutno rovněž považovat za produkt, jehož se investice přímo týká, jelikož investiční projekt bude mít za následek významné zvýšení jeho výroby v rafinérii Matosinhos.
(285)
Portugalsko uvedlo, že vakuový plynový olej se bude používat výhradně jako surovina pro hydrokrakovací jednotku v Sines. Vakuový plynový olej by se proto měl považovat za meziprodukt pro větší výrobu motorové nafty, a neměl by se posuzovat zvlášť. Portugalsko rovněž uvedlo, že potřebné stálé a bezpečné dodávky suroviny pro hydrokrakovací jednotku o velikosti jako v Sines nebylo možno zajistit nákupem potřebného množství na trhu. Důvodem je velmi omezená velikost a velké výkyvy na otevřeném trhu s vakuovým plynovým olejem jakožto spotovém trhu. Dodávky vakuového plynového oleje z Matosinhos do Sines proto nevylučují možné dodávky třetí stranou.
(286)
Komise uznává, že se vakuový plynový olej považuje za meziprodukt a že se významná část produkce vakuového plynového oleje neprodává na trhu (přičemž nejsou vyloučeny možné dodávky třetí stranou). V tomto případě lze dospět k závěru (jak je uvedeno v odstavci 69 pokynů k regionální podpoře), že s ohledem na novou vakuovou destilační jednotku a zařízení ke snižování viskozity v Matosinhos je předmětným výrobkem následný výrobek, a to motorová nafta.
(287)
Komise rovněž podotýká, že se soutěžitel č. 1 domnívá, že by se zbytky hydrokrakování měly považovat za produkt, jehož se týká investiční projekt (viz 92. bod odůvodnění). Jak objasnilo Portugalsko, kvůli využívání technologie hydrogenačního krakování je produkce těchto zbytků téměř zanedbatelná (viz 183. bod odůvodnění), Komise proto nebere zbytky hydrokrakování v úvahu jako dotčený produkt.
(288)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda jsou jedinými dotčenými produkty motorová nafta a primární benzin, a poukázala na skutečnost, že primární benzin lze považovat za meziprodukt ve smyslu odstavce 69 pokynů k regionální podpoře a že by výrobky na bázi primárního benzinu mohly být domnělými dotčenými produkty, u nichž je nutno provést testy podle odst. 68 písm. a) a b).
(289)
Portugalsko podalo toto vysvětlení:
-
Pojem primární benzin zahrnuje těžký i lehký benzin; těžký a lehký benzin nejsou vzájemně nahraditelné, a to ani při výrobě, ani při užití.
-
Těžký benzin je produkt, který se používá jako surovina v procesu rafinace a při výrobě velmi široké škály chemických výrobků, nejen při výrobě aromátů.
-
Investiční projekt povede k dodatečné výrobě těžkého benzinu v Sines: výroba těžkého benzinu v rafinérii v Sines se zvýší o [200-250] kilotun ročně.
-
Největší část těžkého benzinu vyrobeného v rafinérii v Sines se přepravuje do rafinérie společnosti Petrogal v Matosinhos, kde se zpracovává společně s těžkým benzinem dovezeným z jiných zemí a těžkým benzinem vyrobeným v samotné rafinérii v Matosinhos (v období 2007-2009 průměrně [650-700] kilotun) na reformát (62). Celkový objem těžkého benzinu spotřebovaného v rafinérii v Matosinhos k výrobě reformátu činí [1 000-1 050] tun (průměr v období 2007-2009).
-
Z celkové dodatečné výroby [200-250] kilotun těžkého benzinu v Sines se do Matosinhos přepravuje [100-150] kilotun (zbytek se používá znovu jako surovina při hydrokrakování v Sines) k nahrazení [100-150] kilotun dováženého těžkého benzinu; objem dovozu ve výši [250-300] kilotun před investicí se sníží na [100-150] kilotun, tj. o [50-60] %.
-
V roce 2009 pocházelo 92 % dovozu těžkého benzinu ze zemí mimo EHP, 8 % z EHP (63).
-
Investiční projekt nemění vlastní kapacitu rafinérie v Matosinhos pro výrobu těžkého benzinu (průměrná výroba v období 2007-2009: [650-700] kilotun).
-
Reformát je meziprodukt pro výrobu aromátů.
-
Kapacita pro výrobu reformátu není investicí změněna.
-
Reformát vyrobený v Matosinhos se používá jako surovina v závodě společnosti Petrogal v Matosinhos na výrobu aromátů.
-
Závod na výrobu aromátů vyrábí širokou škálu primárních aromátů nebo výrobků na bázi primárního benzinu, zejména benzen, toluen, orthoxylen, paraxylen a rozpouštědla.
-
Výrobní kapacita závodu na výrobu aromátů (průměrný prodej v období 2007-2009: [400-450] kilotun) se investičním projektem nemění a neplánuje se žádné rozšíření.
-
Závod na výrobu aromátů je nezávislá obchodní jednotka; vnitropodnikovou cenou těžkého benzinu je (a bude i po investici) dovozní cena těžkého benzinu. Cena reformátu při prodeji závodu na výrobu aromátu je (a bude i po investici) vypočítána jako [10-20] % cenové parity dováženého primárního benzinu (CIF NEW) a [80-90] % cenové parity vyváženého automobilového benzinu (RBOB USA) a náklady na přepravu ze Sines do Porta.
-
Náklady na suroviny (těžký benzin) představují přibližně [90-100] % celkových nákladů na výrobu aromátů. Dodatečná výroba těžkého benzinu v Sines představuje přibližně 14 % celkového objemu těžkého benzinu zpracovaného na reformát.
-
Primární aromáty se na trhu prodávají petrochemickému průmyslu za tržní ceny; společnost Petrogal s podílem na trhu nižším než [0-5] % je na trhu EHP s aromáty příjemcem cen. Celkový obrat závodu společnosti Petrogal na výrobu aromátů činil v roce 2009 přibližně [ ] milionů EUR. Po dokončení investice bude [ ] % obratu (přibližně [ ] milionů EUR na základě obratu v roce 2009) vyplývat z těžkého benzinu vyrobeného navíc v Sines.
(290)
Komise podotýká, že soutěžitel č. 1 má za to, že těžký benzin je meziproduktem a že by posouzení mělo zahrnovat výrobky na bázi primárního benzinu jako předmětné výrobky.
(291)
Aby bylo možno rozhodnout, zda je nutno u výrobků na bázi primárního benzinu provést test podle odst. 68 písm. a) a b), je třeba podat výklad znění odstavce 69 pokynů k regionální podpoře. Odstavec 69 stanoví, že předmětným výrobkem může být následný výrobek, týká-li se investice meziproduktu a významná část produkce se na trhu neprodává. Toto znění se zaměřuje na případy, kdy na trhu meziproduktu není pociťován rušivý účinek podpory na soutěžitele (nebo je pociťován pouze částečně) a přenáší se na trh konečného výrobku. Podle informací poskytnutých Portugalskem ohledně vymezení předmětných výrobků se Komise domnívá, že podpora neovlivňuje objemy výroby, výrobní náklady ani cenové chování závodu společnosti Petrogal na výrobu aromátů. Množství dodatečného těžkého benzinu vyrobeného v Sines má v porovnání s celkovým množstvím těžkého benzinu používaného k výrobě reformátu mimoto jen malý význam. Komise se proto domnívá, že trhy s aromáty nejsou podporou pro investiční projekt dotčeny (či jsou dotčeny pouze nepřímo a velmi nepatrně, a to prostřednictvím nepřímého snížení dovozní ceny primárního benzinu, viz další oddíl).
(292)
Komise se proto domnívá, že pro trhy s aromáty není vhodné provést testy podle odst. 68 písm. a) a b).
(293)
Komise současně usuzuje, že podpora může nepříznivě ovlivnit trh s primárním benzinem, pokud investiční projekt umožní nahradit dovoz a donutí dodavatele, aby na trhu s těžkým benzinem hledali jiná odbytiště. Komise proto s ohledem na těžký benzin jako předmětný výrobek provedla testy podle odst. 68 písm. a) a b).
(294)
V odstavci 69 pokynů k regionální podpoře je upřesněno, že relevantní výrobkový trh zahrnuje daný výrobek a jeho rovnocenné náhrady z pohledu spotřebitele (z důvodu charakteristických vlastností, ceny a určeného účelu použití) nebo výrobce (na základě flexibility výrobního zařízení).
(295)
V rozhodnutí o zahájení řízení nebyla Komise s to dospět k závěru ohledně relevantního trhu pro dotčený produkt (dotčené produkty), a to kvůli problémům určit s konečnou platností seznam dotčených produktů.
(296)
V rozhodnutí o zahájení řízení dospěla Komise k závěru, že z pohledu spotřebitele neexistují pro motorovou naftu žádné náhrady. Ohledně strany nabídky však existovaly pochybnosti, pokud jde o nahraditelnost při výrobě motorové nafty, jelikož by flexibilita výrobních zařízení po změně uspořádání rafinérií mohla vést k výrobě jiných druhů výrobků (především automobilového benzinu).
(297)
K rozptýlení těchto pochybností Portugalsko uvedlo, že se rozhodnutí Komise o spojení podniků (64) uvedené Komisí vztahovalo na jinou situaci, kdy byla nerovnováha mezi nabídkou a poptávkou na trzích s automobilovým benzinem a motorovou naftou mnohem méně významná než nyní a kdy při přechodu mezi výrobou těchto dvou produktů existovala určitá úroveň flexibility. Podle Portugalska však od roku 2000 s významným nárůstem poptávky po motorové naftě tato možnost volby již neexistuje a v současnosti není k dispozici dodatečná kapacita k uspokojení poptávky.
(298)
Ačkoliv toto vysvětlení nevylučuje zcela možnost, že by zařízení na výrobu motorové nafty bylo možno využít k výrobě automobilového benzinu, zdá se nereálné předpokládat, že by podnik mohl vynaložit více než 1 miliardu EUR na zvýšení kapacity pro výrobu automobilového benzinu, zatímco v Evropě existuje nadměrná nabídka tohoto výrobku. Různé studie (65) naznačují pokles poptávky po automobilovém benzinu a těžkém topném oleji a zvýšení poptávky po motorové naftě na evropském trhu s pohonnými hmotami. Tento posun ve struktuře poptávky vede k tomu, že rafinérie vyrábějí nadměrné objemy produktů, po nichž se poptávka snižuje a klesá rovněž jejich hodnota, a nedostatečné objemy produktu s rostoucí poptávkou a hodnotou (66). Spotřeba automobilového benzinu v Evropě má v období 2010 až 2030 podle odhadů významně klesnout v důsledku přechodu od vozidel na benzin k vozidlům na naftu a zavedení alternativních zdrojů energie. Z dostupných studií rovněž vyplývá, že se poptávka po automobilovém benzinu bude snižovat kvůli používání energeticky účinnějších automobilů v USA (hlavní vývozní trh pro evropský přebytek) a předpokládané budoucí úloze elektrických vozidel.
(299)
Komise se proto domnívá, že v tomto konkrétním případě je nutno mít za to, že pro daný druh investice je s ohledem na střednědobé tendence na výrobkovém trhu dotčeným produktem rovněž z hlediska strany nabídky motorová nafta.
(300)
V souladu s diskusí o dotčených produktech je druhým relevantním výrobkovým trhem, jímž je nutno se zabývat, trh pro těžký benzin. V rafinérii v Sines představuje výroba těžkého benzinu vedlejší výrobu při výrobě motorové nafty, což je hlavní důvod investice. Těžký benzin se používá při výrobě velmi široké škály chemických výrobků, nejen při výrobě aromátů. Při svém obecném užití nemůže být nahrazen jinými produkty. Komise se proto domnívá, že trh s těžkým benzinem je relevantním výrobkovým trhem s ohledem na testy uvedené v odst. 68 písm. a) a b).
(301)
Komise proto usuzuje, že relevantními výrobkovými trhy s ohledem na testy uvedené v odst. 68 písm. a) a b) jsou výrobkové trhy pro motorovou naftu a těžký benzin. Pro informaci budou uvedeny rovněž údaje pro výrobky na bázi benzinu.
(302)
V rozhodnutí o zahájení řízení nebyla Komise s to dospět k závěru, pokud jde o otázku, zda je nutno tyto trhy posoudit na úrovni rafinérie, maloobchodního trhu nebo jiného než maloobchodního trhu.
(303)
Soutěžitel č. 1 a soutěžitel č. 2 se domnívají, že by se relevantní výrobkový trh měl rozšířit na maloobchodní a jiný než maloobchodní prodej motorové nafty (viz 93. a 116. bod odůvodnění). Portugalsko usuzuje, že v případech státní podpory je náležitou úrovní pro posouzení úroveň rafinérie. Ustanovení pokynů k regionální podpoře neupřesňují, na jaké úrovni je nutno provést testy podle odst. 68 písm. a) a b), a zejména test podle odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře.
(304)
V závislosti na otázce, která má být analyzována, a na související teorii újmy hodnotí politika hospodářské soutěže situaci v oblasti hospodářské soutěže na trzích na různých úrovních, na úrovni výroby, distribuce (jiné než maloobchodní) a na úrovni maloobchodu. Účastníky trhu jsou v automobilovém odvětví například spotřebitelé a jednotliví prodejci automobilů pro maloobchodní úroveň, prodejci a distributoři automobilů pro jinou než maloobchodní úroveň a distributoři a výrobci pro úroveň výroby. V případě produktů, jichž se týká toto rozhodnutí, jsou účastníky trhu například majitelé vozidel a čerpací stanice u maloobchodního trhu, čerpací stanice a distributoři v případě jiného než maloobchodního trhu a rafinérie a distributoři v případě trhu na úrovni rafinérie.
(305)
V tomto rozhodnutí odpovídá úroveň výroby úrovni rafinérie. Portugalsko potvrdilo, že trh na úrovni rafinérie odpovídá celkovému trhu s motorovou naftou. Podle Portugalska zahrnuje pojem „prodej na úrovni rafinérie“ veškerý prodej uskutečněný ve velkém množství v rámci promptního obchodu (přímo v rafinérii) pro ropné společnosti (včetně vlastních společností skupiny Galp Energia), obchodníky, distributory nebo velké průmyslové odběratele, včetně dovozu motorové nafty (67). Prodej na úrovni rafinérie v Portugalsku odpovídá veškerému prodeji na úrovni rafinérií společnosti Petrogal po odečtení vývozu a připočtení dovozu do Portugalska. Strana nabídky na trhu na úrovni rafinérie proto v Portugalsku zahrnuje rafinérie společnosti Petrogal a jiné než portugalské rafinérie vyvážející své produkty do Portugalska a na straně poptávky na trhu s motorovou naftou různé řetězce distributorů nafty, jako jsou společnosti Petrogal, Repsol, CEPSA a BP, které nakupují u společnosti Petrogal nebo jsou zásobovány touto společností nebo dovážejí motorovou naftu ze zemí mimo Portugalsko.
(306)
Hlavním účelem kontroly investiční podpory nemá být ochrana spotřebitelů (nebo obchodníků) před nežádoucími důsledky protisoutěžního chování, například před snižováním zisků spotřebitelů kvůli stanovování monopolních cen kartely či před účastníky trhu zneužívajícími své dominantní postavení na trhu. Investiční podpora ve skutečnosti umožňuje zvýšit množství dodávané na trh, a vede proto k snižování cen, což je zjevně přinejmenším v krátkodobém až střednědobém horizontu přínosné pro spotřebitele.
(307)
Cílem kontroly investiční podpory je spíše chránit ostatní výrobce a ekonomiky ostatních členských států před nadměrnými (přesahujícími úroveň narušení, která se považuje za slučitelnou s vnitřním trhem ve smyslu čl. 107 odst. 3 Smlouvy) rušivými účinky podpory na hospodářskou soutěž a obchod. Tato hospodářská soutěž mezi výrobci probíhá na úrovni výroby a v tomto případě k hospodářské soutěži mezi rafinériemi dochází na úrovni rafinérií.
(308)
Zatímco běžné limity regionální podpory stanovené v mapách regionální podpory a odstupňování intenzity podpory pro velké investiční projekty podle odstavce 60 pokynů k regionální podpoře mají zajistit standardní (a u velkých projektů) odstupňovanou úroveň ochrany před takovým narušením hospodářské soutěže a ovlivněním obchodu, testy uvedené v odst. 68 písm. a) a b) mají za účelem následného podrobného posouzení odhalit případy, kdy může být hospodářská soutěž mezi výrobci obzvláště nepříznivě dotčena. Test uvedený v odst. 68 písm. b) zkoumá, do jaké míry zahrnuje investiční podpora významné zvýšení kapacity, které příjemci podpory umožní uvádět množství výrobků na trh vykazující absolutní nebo relativní pokles za příznivějších podmínek, než jakým čelí soutěžitelé, kteří podporu neobdrželi. Test v odst. 68 písm. a) zkoumá, nakolik investiční podpora zachová, posílí nebo vytvoří silné tržní postavení příjemce podpory, které by mohlo být dominantním účastníkem trhu zneužito, například v podobě omezení přístupu na trh. V obou případech mohou soutěžitelé přijít o podíly na trhu na úrovni výroby, může u nich dojít k poklesu ziskovosti nebo mohou být vyloučeni z trhu, zatímco potenciálním soutěžitelům může být zabráněno v přístupu na trh.
(309)
Komise se proto domnívá, že testy je nutno provést na úrovni výroby. Tržní situace na úrovni výroby je rozhodující, jelikož rozhodnutí o poskytnutí státní podpory pro výrobní zařízení posuzují dopady podpory na narušení hospodářské soutěže mezi výrobci a na obchod mezi členskými státy. Mimoto lze předpokládat, že pokud je podíl příjemce na předchozím trhu (na úrovni rafinérie) vysoký, má to samo o sobě za následek dostatečně vysokou pravděpodobnost zjištění značného narušení hospodářské soutěže bez ohledu na podíl na navazujícím trhu. Pro účely testů podle odst. 68 písm. a) a b) není nutno vzít v úvahu prodej motorové nafty na maloobchodní a jiné než maloobchodní úrovni, a to ani v případě, že v předchozích rozhodnutích Komise o spojení podniků (68) byl zahrnut do definice relevantních výrobkových trhů.
(310)
Testy v odst. 68 písm. a) a b) představují jednoduché filtry, které mají mechanicky určit případy ohrožení hospodářské soutěže a obchodu. Zevrubné posouzení těchto rizik je však cílem následného podrobného posouzení. Ačkoliv se toto podrobné posouzení obvykle zabývá situací na trhu na úrovni výroby, může být například v případě omezení přístupu na trh nezbytné analyzovat dopad podpory na navazující trhy.
(311)
S přihlédnutím k rozhodovací praxi Komise v případech státní podpory v jiných hospodářských odvětvích, zejména v automobilovém odvětví (69), a ke skutečnosti, že se investiční projekt týká výhradně výdajů v oblasti rafinérské činnosti společnosti Petrogal, je pro účely použití testů uvedených v odst. 68 písm. a) a b) jedinou úrovní, která je důležitá pro toto rozhodnutí, úroveň rafinérie.
(312)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti ohledně toho, zda by se za relevantní zeměpisný trh pro motorovou naftu měl považovat trh na úrovni EHP, na regionální úrovni (Pyrenejský poloostrov) nebo na vnitrostátní úrovni.
(313)
Portugalsko se domnívá, že by relevantní trh pro motorovou naftu měl být širší než vnitrostátní trh, přednostně západoevropský trh nebo trh EHP. Soutěžitelé č. 1 a 2 nerozlišují mezi úrovní trhu, která by měla být posouzena. Tvrdí, že by relevantním zeměpisným trhem měl být portugalský trh nebo nanejvýš trh na Pyrenejském poloostrově.
(314)
V roce 1997 přijala Komise sdělení o definici relevantního trhu pro účely práva hospodářské soutěže Společenství (dále jen „sdělení“) (70). Ve sdělení je stanoveno, že relevantní zeměpisný trh zahrnuje oblast, ve které se dotyčné podniky účastní dodávky a poptávky výrobků nebo služeb, kde jsou podmínky hospodářské soutěže dostatečně stejnorodé a která může být odlišena od sousedních zeměpisných oblastí, protože zejména podmínky hospodářské soutěže jsou v těchto oblastech zjevně odlišné.
(315)
Sdělení bylo vypracováno jako nástroj posuzování pro antimonopolní politiku a politiku v oblasti kontroly fúzí. Je založeno na vyšetřovacích pravomocích v rámci každé politiky a není přímo použitelné na státní podpory. Ve sdělení se výslovně uznává, že „v případech posouzení státní podpory se pozornost soustřeďuje spíše na dotyčného příjemce podpory a průmysl/odvětví než na stanovení konkurenčních tlaků, jimž příjemce podpory čelí“. Sdělení však uvádí, že by „prvky uváděného přístupu mohly sloužit jako základ pro posouzení případů státní podpory“.
(316)
Komise dosud nezveřejnila sdělení o zásadách a přístupu při definování relevantního výrobkového a zeměpisného trhu v případech státní podpory. Samotné pokyny k regionální podpoře neobsahují vodítko, jak by měl být relevantní zeměpisný trh vymezen. Odstavec 70 pokynů k regionální podpoře však obsahuje znění, které (jak se zdá) do jisté míry upřednostňuje posouzení na úrovni EHP: „Pro účely uplatnění bodů a) (…) jsou objem trhu (…) definovány (…), obvykle na úrovni Evropského hospodářského prostoru, anebo, nebudou-li tyto informace k dispozici či nebudou-li relevantní, na základě jiné obecně přijaté segmentace trhu, o níž existují snadno dostupné statistické údaje“.
(317)
Vhodnou definici zeměpisného trhu je nutno posoudit na základě související teorie újmy. Zdá se však, že lze předpokládat, že test uvedený v odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře týkající se podílů na trhu nepřesahujících 25 % má chránit soutěžitele v EHP před vyloučením z trhu, na němž působí, nebo před zabráněním v přístupu na tento trh (vytěsnění) v důsledku protisoutěžního chování příjemce podpory s tržní silou.
(318)
Pro účely tohoto rozhodnutí není důležité stanovit přesné zeměpisné vymezení trhu na úrovni výroby, jelikož podíl společnosti na trhu překračuje 25 % prahovou hodnotu pouze na vnitrostátním trhu. Postačuje ověřit, zda vnitrostátní trh představuje relevantní zeměpisný trh. Byla uvážena tvrzení předložená soutěžiteli, k nimž se Portugalsko vyjádřilo, zejména ohledně překážek dovozu a omezené skladovací kapacity. Byl vyvozen závěr, že definice zeměpisného trhu, která se odklání od běžného přístupu, jenž pro účely testů uvedených v odst. 68 písm. a) a b) vymezuje trhy jako trh EHP, a jako relevantní zeměpisný trh stanoví vnitrostátní trh, může být odůvodněná pouze v případě, existují-li jednoznačné signály, že trh je do značné míry uzavřený. Je proto nutno posoudit, zda existují překážky obchodu, které by podnikům, jež se společností Petrogal soutěží na jiném než maloobchodním trhu, bránily v dovozu motorové nafty z rafinérií ze zemí mimo Portugalsko, jestliže ceny na portugalském trhu na úrovni rafinérie překračují ceny zaznamenané na větším trhu.
(319)
V této souvislosti bylo zjištěno následující:
-
Motorová nafta prodávaná na portugalském trhu má stejné technické vlastnosti jako motorová nafta prodávaná na sousedních trzích.
-
V případě dovozu v rámci EHP není uloženo dovozní clo.
-
Neexistují žádná právní nebo správní omezení dovozu do Portugalska.
-
Statistické údaje, které poskytlo Portugalsko (viz 195. bod odůvodnění), prokazují existenci obchodních toků, a to jak dovoz do Portugalska, tak vývoz z Portugalska do sousedních zemí. Vývoz se snižuje kvůli rostoucí potřebě motorové nafty v Portugalsku.
-
Dovoz se uskutečňuje prostřednictvím námořní i pozemní přepravy; objemy dovozu za poslední roky silně reagovaly na vnější události a v posledních letech významně vzrostly. Nárůst dovozu prokazuje, že ostatní hospodářské subjekty mají alternativní zdroje dodávek a jsou schopny nahradit přímé dodávky z rafinérií společnosti Petrogal dovozem. Z informací, které poskytlo Portugalsko (viz 195. bod odůvodnění), vyplývá, že to bylo obzvláště patrné v roce 2009, kdy byla po nehodě v rafinérii v Sines výroba na několik týdnů zastavena.
-
Portugalsko odmítlo tvrzení, že společnost Petrogal kontroluje více než 90 % stávající skladovací kapacity, a objasnilo, že skladovací kapacita třetích stran umožňuje dodání 2,9 milionu tun ročně, což je více než 50 % vnitrostátního trhu. Žádný soutěžitel se nezajímal o nákup další skladovací kapacity, když byla nabízena k prodeji.
-
Komise soutěžitele vyzvala, aby uvedli konkrétní příklady, které potvrzují existenci těchto překážek obchodu, nebo aby popsali situace, kdy se při dovozu motorové nafty setkali s problémy, takovéto informace však nebyly poskytnuty.
(320)
Jelikož nejsou k dispozici konkrétní příklady, vyvozuje se na základě informací ohledně skladovacích kapacit a dovozu, které poskytlo Portugalsko, závěr, že neexistují důkazy o skutečné existenci omezení, pokud jde o dostupnost skladovacích kapacit a jiné překážky dovozu motorové nafty.
(321)
Co se týká cen motorové nafty pořizované třetími stranami od společnosti Petrogal na úrovni rafinérie, zdá se, že se podobají nákladům na dovoz motorové nafty do Portugalska. Jak uvedlo Portugalsko při oznámení a jak je uvedeno v oddíle 3.4.3 rozhodnutí o zahájení řízení, ceny na úrovni rafinérie jsou stanoveny podle mezinárodních cenových nabídek týkajících se daného produktu a v případě rafinovaných produktů v Portugalsku podle cen Platts (Rotterdam) pro oblast severozápadní Evropy se započtením přirážek (přeprava, dopravné, pojištění, ztráty a jiné). To naznačuje širší trh, než je vnitrostátní (portugalský) trh. Ostatní soutěžitelé nepředložili žádná tvrzení ohledně cen na úrovni rafinérie, které uplatňuje společnost Petrogal, nýbrž se ve svých připomínkách omezili na tržní sílu a postavení této společnosti. Soutěžitel č. 1 podotkl, že poměr celkového objemu dovozu a vývozu motorové nafty je příliš nízký, než aby odůvodňoval regionální trh, nenaznačil však případný nedostatek motorové nafty nebo situaci, kdy by kontrola skladovací kapacity způsobovala soutěžitelům problémy.
(322)
Soutěžitel č. 2 uvedl (viz 109. bod odůvodnění), že investiční projekt přemění společnost Petrogal na čistého vývozce na ostatní trhy a posílí její tržní postavení na Pyrenejském poloostrově.
(323)
Nelze proto dospět k závěru, že relevantním zeměpisným trhem pro motorovou naftu je vnitrostátní trh, jelikož se zdá, že neexistují žádná omezení dovozu motorové nafty do Portugalska ani vývozu do sousedních zemí. Relevantním zeměpisným trhem je proto přinejmenším regionální trh, tj. Pyrenejský poloostrov.
(324)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti ohledně toho, zda by se za relevantní zeměpisný trh pro těžký benzin měl považovat trh na úrovni EHP, regionální úrovni (Pyrenejský poloostrov) nebo na vnitrostátní úrovni.
(325)
Portugalsko se domnívalo, že relevantním zeměpisným trhem pro těžký benzin a výrobky na bázi benzinu je přinejmenším EHP, ne-li světový trh. Soutěžitele nevznesli proti této definici relevantního zeměpisného trhu námitky.
(326)
Zúčastněné strany připomínky Portugalska nezamítly a vzhledem ke skutečnosti, že těžký benzin je zboží, které lze snadno přepravovat na velké vzdálenosti s nízkými dopravními náklady, je relevantním zeměpisným trhem přinejmenším EHP (71).
(327)
V odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře je stanoveno, že Komise přistoupí k podrobnému posouzení, pokud „na příjemce podpory připadá více než 25 % objemu prodeje daného výrobku/daných výrobků na příslušném trhu/příslušných trzích před investicí nebo na něj připadne více než 25 % po provedení investice“.
(328)
V rozhodnutí o zahájení řízení nebyla Komise s to potvrdit, zda byla překročena prahová hodnota stanovená v odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře, a to kvůli pochybnostem ohledně náležité definice relevantního výrobkového a zeměpisného trhu a příslušné úrovni posouzení (na úrovni rafinérie, maloobchodní či jiné než maloobchodní úrovni). Mimoto nebyly k dispozici údaje na úrovni skupiny (včetně podílů skupiny ENI na trhu). K dispozici nebyly rovněž údaje o výrobcích na bázi benzinu.
(329)
Z údajů, které poskytlo Portugalsko, vyplývá, že by podíl společnosti Petrogal na regionálním trhu (Pyrenejský poloostrov) s motorovou naftou na úrovni rafinérie byl nižší než 25 %, jak již bylo uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení a jak potvrdilo Portugalsko během formálního vyšetřovacího řízení. Tyto informace se vztahují pouze na výrobní kapacitu společnosti Petrogal, jelikož Portugalsko prohlásilo, že na Pyrenejském poloostrově není skupina ENI na úrovni rafinérie přítomna. Rovněž v případě západní Evropy a EHP je podíl společnosti Petrogal na trhu s motorovou naftou na úrovni rafinérie u skupiny (včetně podílů skupiny ENI na trhu) nižší než 25 %, jak je zjevné z údajů poskytnutých Portugalskem (viz tabulky č. 6 a 7).
Tabulka 6
Společné podíly společností Petrogal a ENI na západoevropském trhu (v milionech tun ročně)
Dotčený produkt
2007
2012
Prodej společností Petrogal a ENI
Západo-evropský trh
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Prodej společností Petrogal a ENI
Západo-evropský trh
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Motorová nafta
[ ]
243,6
[5-10] %
[ ]
252
[5-10] %
Tabulka 7
Společné podíly společností Petrogal a ENI na trhu EHP (v milionech tun ročně)
Dotčený produkt
2007
2012
Prodej společností Petrogal a ENI
Trh EHP
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Prodej společností Petrogal a ENI
Trh EHP
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Motorová nafta
[ ]
323,5
[5-10] %
[ ]
334,6
[5-10] %
(330)
Na základě číselných údajů uvedených v tabulkách č. 6 a 7 se vyvozuje závěr, že na společnost Petrogal nepřipadá více než 25 % objemu prodeje daného výrobku na relevantním trhu na regionální úrovni (Pyrenejský poloostrov) ani na západoevropské úrovni a úrovni EHP, včetně podílů skupiny ENI na trhu na úrovni rafinérie. V případě motorové nafty proto není překročena prahová hodnota stanovená v odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře.
(331)
Jelikož společný podíl společností ENI a Petrogal na trhu nepřesahuje 25 %, není nutné uvážit, zda skupina ENI kontroluje podíl společnosti Petrogal na trhu v míře, která by vyžadovala, aby byl zohledněn jejich společný podíl na trhu.
(332)
Podle informací, které poskytlo Portugalsko, většina rafinérií vyrábějících těžký benzin jej zpracovává interně při výrobě pro vlastní spotřebu. Údaje o podílech na trhu, které Portugalsko poskytlo pro účely testu podle odst. 68 písm. a), se vztahují (jak se požaduje) na prodej v EHP, a to na velkoobchodním trhu.
(333)
Za účelem ověření, zda je investiční projekt slučitelný s odst. 68 písm. a) pokynů k regionální podpoře, je nutno analyzovat podíl společnosti Petrogal na trhu před provedením investičního projektu a posléze a ověřit, zda tento podíl přesahuje 25 %.
Tabulka 8
Podíly společnosti Petrogal na trhu EHP (v kilotunách)
Dotčené produkty
2007
2012
Prodej společnosti Petrogal
Trh EHP
Podíly společnosti Petrogal na trhu
Prodej společnosti Petrogal
Trh EHP
Podíly společnosti Petrogal na trhu
Těžký benzin
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Výrobky na bázi benzinu:
[ ]
16 045
[0-5] %
[ ]
15 640
[0-5] %
-
Benzen
[ ]
10 093
[0-5] %
[ ]
10 093
[0-5] %
-
Orthoxylen
[ ]
681
[5-10] %
[ ]
606
[5-10] %
-
Paraxylen
[ ]
2 169
[5-10] %
[ ]
2 169
[5-10] %
-
Toluen
[ ]
2 503
[5-10] %
[ ]
2 173
[5-10] %
-
Rozpouštědla
[ ]
599
[5-10] %
[ ]
599
[5-10] %
Tabulka 9
Podíly skupiny ENI na trhu EHP (v kilotunách)
Dotčené produkty
2007
2012
Prodej skupiny ENI
Trh EHP
Podíly skupiny ENI na trhu
Prodej skupiny ENI
Trh EHP
Podíly skupiny ENI na trhu
Těžký benzin
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Výrobky na bázi benzinu:
Nepouž.
16 045
Nepouž.
15 640
-
Benzen
[ ]
10 093
[5-10] %
[ ]
10 093
[0-5] %
-
Orthoxylen
[ ]
681
[5-10] %
[ ]
606
[10-20] %
-
Paraxylen
[ ]
2 169
[0-5] %
[ ]
2 169
[0-5] %
-
Toluen
[ ]
2 503
[5-10] %
[ ]
2 173
[5-10] %
-
Rozpouštědla
Nepouž.
599
Nepouž.
599
Tabulka 10
Společné podíly společností Petrogal a ENI na trhu EHP (v kilotunách)
Dotčené produkty
2007
2012
Prodej společností Petrogal a ENI
Trh EHP
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Prodej společností Petrogal a ENI
Trh EHP
Podíly společností Petrogal a ENI na trhu
Těžký benzin
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Výrobky na bázi benzinu:
Nepouž.
16 045
Nepouž.
15 640
-
Benzen
[ ]
10 093
[5-10] %
[ ]
10 093
[5-10] %
-
Orthoxylen
[ ]
681
[10-20] %
[ ]
606
[10-20] %
-
Paraxylen
[ ]
2 169
[5-10] %
[ ]
2 169
[5-10] %
-
Toluen
[ ]
2 503
[10-20] %
[ ]
2 173
[10-20] %
-
Rozpouštědla
[ ]
599
[5-10] %
[ ]
599
[0-5] %
(334)
Na základě číselných údajů uvedených v tabulkách č. 8 až 10 se vyvozuje závěr, že společnost Petrogal sama a ve spojení se skupinou ENI má na relevantním výrobkovém trhu pro těžký benzin na úrovni EHP u dotčeného produktu podíly na trhu nižší než 25 %. Podíl společnosti Petrogal na trhu nepřekračuje 25 % ani na trhu s výrobky na bázi benzinu.
(335)
Celková vnitropodniková výroba těžkého benzinu používaného společností Petrogal při výrobě pro vlastní spotřebu, která není ve výše uvedených údajích o podílu na trhu v tabulce č. 8 zahrnuta, činí méně než [ 5] % maloobchodního trhu v EHP. Dodatečná výroba v rafinérii Sines představuje přibližně [ 5] %.
(336)
Na základě těchto úvah se vyvozuje závěr, že u těžkého benzinu není překročena prahová hodnota stanovena v odst. 68 písm. a).
(337)
V odst. 68 písm. b) pokynů k regionální podpoře je stanoveno, že Komise přikročí k podrobnému posouzení, pokud „projektem vytvořená výrobní kapacita představuje více než 5 % trhu měřeno prostřednictvím údajů o zdánlivé spotřebě daného výrobku, ledaže průměrné meziroční tempo růstu jeho zdánlivé spotřeby za posledních pět let bylo vyšší než průměrné meziroční tempo růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru“.
(338)
Odstavec 70 pokynů k regionální podpoře objasňuje, že “…pro účely uplatnění odst. 68 písm. a) a b) jsou objem trhu a zdánlivá spotřeba definovány na příslušné úrovni nomenklatury Prodcom, obvykle na úrovni Evropského hospodářského prostoru, anebo, nebudou-li tyto informace k dispozici či nebudou-li relevantní, na základě jiné obecně přijaté segmentace trhu, o níž existují snadno dostupné statistické údaje“.
(339)
V rozhodnutí o zahájení řízení uvedla Komise u všech dotčených produktů pochybnosti, zda výrobní kapacita vytvořená investičním projektem představuje více než 5 % trhu měřeno prostřednictvím údajů o zdánlivé spotřebě, a pokud ano, zda průměrné meziroční tempo růstu zdánlivé spotřeby daného výrobku za posledních pět let (před zahájením prací) bylo nižší než průměrné meziroční tempo růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru.
(340)
Složená roční míra růstu („CAGR“) zdánlivé spotřeby motorové nafty v EHP v letech 2001 až 2006 představuje přibližně 2,12 % v objemovém vyjádření nebo 15,38 % v hodnotovém vyjádření. Odpovídající složená roční míra růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru v letech 2001 až 2006 dosáhla 2,06 % v reálném vyjádření (je třeba klást na roveň objemovému vyjádření) a 4,12 % v nominálním vyjádření (je nutno klást na roveň hodnotovému vyjádření).
(341)
Z toho vyplývá, že trh s motorovou naftou nelze považovat za nevýkonný, vezme-li se v úvahu složená roční míra růstu zdánlivé spotřeby v objemovém i hodnotovém vyjádření v porovnání s tempem růstu HDP v nominálním resp. reálném vyjádření. Není proto nutné ověřit, zda kapacita vytvořená investičním projektem představuje více než 5 % dotčeného trhu.
(342)
Za účelem přezkoumání, zda investiční projekt vyhovuje odst. 68 písm. b) pokynů k regionální podpoře, musí Komise ověřit, zda kapacita vytvořená investičním projektem představuje méně než 5 % trhu měřeno prostřednictvím údajů o zdánlivé spotřebě daného výrobku, ledaže průměrné meziroční tempo růstu jeho zdánlivé spotřeby za posledních pět let bylo vyšší než průměrné meziroční tempo růstu HDP v Evropském hospodářském prostoru.
(343)
Portugalsko poskytlo údaje uvedené v tabulkách č. 11 až 13. Údaje ve sloupci pro trh EHP jsou totožné s údaji uvedenými v tabulkách o podílech na trhu označenými jako trh EHP (objem prodeje). Jelikož velikost maloobchodního trhu (objem prodeje) je menší než výše zdánlivé spotřeby včetně výroby pro vlastní spotřebu, údaje o zvýšení výrobní kapacity nadhodnocují význam nárůstu. Lze tudíž mít za to, že představují pesimistický scénář.
Tabulka 11
Podíl zvýšení výrobní kapacity v rafinérii v Sines v porovnání s trhy dotčených produktů v EHP (v kilotunách)
Dotčené produkty
Výrobní kapacita v roce 2007
Výrobní kapacita v roce 2012
Zvýšení výrobní kapacity
Trh EHP v roce 2007
Podíl nárůstu kapacity ve srovnání s trhem EHP
CAGR zdánlivé spotřeby
Těžký benzin
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Výrobky na bázi benzinu:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Benzen
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
Orthoxylen
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
Paraxylen
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Toluen
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Rozpouštědla
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
Tabulka 12
Podíl zvýšení výrobní kapacity v Matosinhos v porovnání s trhy dotčených produktů v EHP (v kilotunách)
Dotčené produkty
Výrobní kapacita v roce 2007
Výrobní kapacita v roce 2012
Zvýšení výrobní kapacity
Trh EHP v roce 2007
Podíl nárůstu kapacity ve srovnání s trhem EHP
CAGR zdánlivé spotřeby
Těžký benzin
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Výrobky na bázi benzinu:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Benzen
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
Orthoxylen
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
Paraxylen
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Toluen
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Rozpouštědla
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
Tabulka 13
Podíl zvýšení společné výrobní kapacity (v rafinériích v Sines a Matosinhos) v porovnání s trhy dotčených produktů v EHP (v kilotunách)
Dotčené výrobky
Výrobní kapacita v roce 2007
Výrobní kapacita v roce 2012
Zvýšení výrobní kapacity
Trh EHP v roce 2007
Podíl nárůstu kapacity ve srovnání s trhem EHP
CAGR zdánlivé spotřeby
Těžký benzin
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Výrobky na bázi benzinu:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Benzen
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
Orthoxylen
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
Paraxylen
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Toluen
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Rozpouštědla
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
(344)
Ve všech případech představuje zvýšení výrobní kapacity u výrobků uvedených v tabulkách č. 11 až 13 méně než 5 % relevantních výrobkových trhů na úrovni EHP. Má se tudíž za to, že investiční projekt nepřekračuje prahovou hodnotu stanovenou v první části odst. 68 písm. b) pokynů k regionální podpoře.
7. ZÁVĚR
(345)
Na základě údajů uvedených v 278. až 344. bodě odůvodnění nepřekračuje investiční projekt u dotčených produktů prahové hodnoty stanovené v odst. 68 písm. a) a b) pokynů k regionální podpoře. Není proto nutné po zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy provést podrobné posouzení podpory.
(346)
Navrhovaná regionální investiční podpora pro společnost Petrogal splňuje všechny podmínky stanovené v pokynech k regionální podpoře, aby ji bylo možno považovat za slučitelnou s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy. Není proto nezbytné posoudit, zda by bylo možno podporu schválit na základě ostatních výjimek stanovených ve Smlouvě.
(347)
Portugalsko výjimečně souhlasilo s tím, aby bylo toto rozhodnutí přijato v angličtině jako jediném závazném znění,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Státní podpora, kterou Portugalsko hodlá poskytnout společnosti Petrogal, ve výši 160 484 007 EUR v nominální hodnotě (121 091 314 EUR v diskontovaných cenách) a která představuje maximální intenzitu podpory ve výši 12,43 % v diskontovaných cenách, je slučitelná s vnitřním trhem v souladu s čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy.
2. Poskytnutí státní podpory uvedené v čl. 1 odst. 1 se proto povoluje. V případě odchylek od plánovaných způsobilých výdajů a oznámeného harmonogramu poskytnutí státní podpory nepřekročí Portugalsko maximální částku podpory ve výši 121 091 314 EUR v diskontovaných cenách ani maximální intenzitu podpory ve výši 12,43 % v diskontovaných cenách.
Článek 2
1. Každých pět let od data vydání tohoto rozhodnutí předloží Portugalsko Komisi průběžnou zprávu. Průběžné zprávy obsahují aktuální informace o poskytnutých částkách státní podpory, o plnění smluv o státní podpoře a o případných jiných investičních projektech, které byly zahájeny v rafinériích v Sines nebo Matosinhos.
2. Do šesti měsíců ode dne provedení poslední tranše státní podpory podle oznámeného harmonogramu poskytnutí podpory předloží Portugalsko podrobnou závěrečnou zprávu obsahující informace o vyplacených částkách státní podpory, o plnění smluv o státní podpoře a o případných jiných investičních projektech, které byly zahájeny v rafinériích v Sines nebo Matosinhos.
Článek 3
Toto rozhodnutí je určeno Portugalské republice.
V Bruselu dne 3. srpna 2011.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 3 sierpnia 2011 r.
w sprawie pomocy SA. 26980 (C 34/09 (ex N 588/08)), którą Portugalia zamierza przyznać na rzecz Petrogal
(notyfikowana jako dokument nr C(2011) 5546)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2012/466/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (1) zgodnie z przywołanymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
Pismem z dnia 19 listopada 2009 r. Komisja poinformowała Portugalię o swojej decyzji w sprawie wszczęcia postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu w odniesieniu do regionalnej pomocy ad hoc dla projektu inwestycyjnego spółki Petroleos de Portugal, Petrogal S.A. („Petrogal”), dotyczącego działalności rafineryjnej tej spółki w rafineriach Sines i Matosinhos („projekt inwestycyjny”). Pismem z dnia 9 grudnia 2009 r. Portugalia przedstawiła nieopatrzoną klauzulą poufności wersję decyzji w sprawie wszczęcia postępowania do celów jej publikacji.
(2)
Pismem z dnia 17 grudnia 2009 r. Portugalia zwróciła się z prośbą o przedłużenie o jeden miesiąc terminu na przedstawienie uwag. W dniu 22 grudnia 2009 r. Komisja przyjęła ten wniosek. Portugalia przedstawiła swoje uwagi pismem z dnia 21 stycznia 2010 r.
(3)
Decyzję Komisji o wszczęciu postępowania opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (2). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag.
(4)
Komisja otrzymała uwagi od Associação das Indústrias da Petroquímica, Química e Refinação (3), od Confederação da Indústria Portuguesa (4), od Associação para a eficiência energética (5), od konkurenta nr 2 (6), od przedsiębiorstwa konkurującego ze spółką Petrogal (7), od konkurenta nr 1 (8) (9), od União Geral de trabalhadores (10), od władz gminy Sines (11), od Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses (12) oraz od Associação Industrial Portuguesa (13).
(5)
Pismami z dnia 9 marca, z dnia 10 marca, z dnia 17 marca i z dnia 19 marca 2010 r. Komisja przekazała te uwagi Portugalii, dając jej możliwość odniesienia się do nich; uwagi Portugalii wpłynęły pismem z dnia 8 kwietnia 2010 r.
(6)
Pismami z dnia 15 i 28 lipca 2010 r. (14) Komisja zwróciła się z prośbą o udzielenie dalszych informacji, które Portugalia przekazała pismami z dnia odpowiednio 16 i 23 sierpnia 2010 r.
(7)
Pismami z dnia 4 i 5 sierpnia 2010 r. Komisja zwróciła się do konkurentów nr 1 i nr 2 z prośbą o udzielenie wyjaśnień, które dostarczono pismami z dnia 10 i 15 września 2010 r. Pismem z dnia 20 września 2010 r. wyjaśnienia te przedstawiono Portugalii do skomentowania.
(8)
Pismami z dnia 17 września i z dnia 1 października 2010 r. Komisja zwróciła się do Portugalii z prośbą o udzielenie dalszych informacji. Portugalia udzieliła odpowiedzi w dniach 18 i 29 października 2010 r.
(9)
Pismami z dnia 13 października 2010 r. zwrócono się do konkurentów nr 1 i nr 2 z prośbą o udzielenie szczegółowych informacji dotyczących ich odpowiedzi z dnia odpowiednio 10 i 15 września 2010 r.
(10)
Pismami z dnia 21 i z dnia 28 października 2010 r. Komisja zwróciła się do Portugalii z prośbą o udzielenie dodatkowych informacji. Portugalia udzieliła odpowiedzi pismami z dnia 12 listopada.
(11)
Pismem z dnia 10 listopada 2010 r. konkurent nr 1 przedstawił wyjaśnienia dotyczące swojego pisma z dnia 15 września 2010 r. W dniu 12 listopada 2010 r. wyjaśnienia te przedstawiono Portugalii do skomentowania; Portugalia odpowiedziała na nie w dniu 19 listopada 2010 r.
(12)
Pismem z dnia 30 listopada 2010 r. Komisja zwróciła się do Portugalii z prośbą o udzielenie dodatkowych informacji. Portugalia przedstawiła swoją odpowiedź pismem z dnia 20 grudnia 2010 r.
(13)
Pismem z dnia 11 listopada 2010 r. Komisja zwróciła się do Portugalii z prośbą o przedstawienie analizy kosztów i korzyści projektu inwestycyjnego. Portugalia przedstawiła wymagane informacje w dniu 1 grudnia 2010 r.
(14)
Pismem z dnia 6 stycznia 2011 r. Portugalia przedstawiła informacje dotyczące akcjonariuszy spółki Petrogal.
(15)
W dniu 12 stycznia 2011 r. odbyło się spotkanie władz portugalskich, przedstawicieli spółki Petrogal i Komisji. Pismem z dnia 25 stycznia 2011 r. Portugalia przedstawiła informacje dotyczące niektórych kwestii poruszonych na spotkaniu (np. oceny rynku, efektu zachęty pomocy).
(16)
Pismami z dnia 24 stycznia, z dnia 16 marca i z dnia 12 kwietnia 2011 r. Komisja zwróciła się z prośbą o udzielenie dodatkowych informacji na temat ewentualnego scenariusza alternatywnego dla projektu inwestycyjnego; Portugalia odpowiedziała na tę prośbę pismami z dnia odpowiednio 7 lutego, 4 kwietnia i 29 kwietnia 2011 r. Za pośrednictwem poczty elektronicznej w dniu 7 czerwca 2011 r. Komisja zwróciła się z prośbą o udzielenie informacji, których Portugalia nie przedstawiła we wcześniejszych pismach. Pocztą elektroniczną w dniu 9 czerwca 2011 r. oraz pismami z dnia 11 i 17 czerwca 2011 r. Portugalia przekazała informacje dotyczące niektórych z tych kwestii.
(17)
Pismem z dnia 24 czerwca 2011 r. Komisja zwróciła się do Portugalii z prośbą o wyjaśnienie brakujących informacji na temat rynku oleju napędowego. Portugalia przedstawiła te informacje pismami z dnia 30 czerwca i z dnia 14 lipca 2011 r. Pismem z dnia 20 lipca 2011 r. władze portugalskie wyraziły zgodę na przyjęcie przez Komisję decyzji w języku angielskim.
2. SZCZEGÓŁOWY OPIS POMOCY PAŃSTWA
2.1. Beneficjent
(18)
Beneficjent pomocy państwa, Petróleos de Portugal - Petrogal, S.A. (zwana dalej „Petrogal”), jest spółką zależną w całości należącą do Galp Energia, SGPS, S.A. („Galp Energia”). Głównymi akcjonariuszami Galp Energia są: ENI SpA (15) (33,34 %), Amorim Energia BV („Amorim Energia”) (16) (33,34 %), Parpública Participações Públicas („Parpública”) (SGPS) (17) (7 %), Fidelity International Limited (2,01 %), Caixa Geral de Depósitos SA („CGD”) (18) (1 %) oraz inne podmioty (23,31 %). Galp Energia jest spółką holdingową grupy Galp Energia („Galp”). Prowadzi działalność na rynku produktów naftowych (która obejmuje działalność rafineryjną i wprowadzanie produktów do obrotu, np. sprzedaż niedetaliczną i detaliczną) oraz na rynku gazu.
(19)
Spółka holdingowa powstała w dniu 22 kwietnia 1999 r. pod nazwą GALP - Petróleos e Gás de Portugal SGPS, S.A., głównie na potrzeby handlu ropą naftową i gazem ziemnym, z połączenia dwóch istniejących wcześniej spółek należących do portugalskiego rządu, które znalazły się pod kontrolą Galp Energia, a mianowicie Petrogal, koncentrującej się na produktach naftowych, oraz GDP - Gas de Portugal, SGPS, S.A., koncentrującej się na gazie ziemnym (19).
(20)
Działalność gospodarcza Galp Energia obejmuje również detaliczną i hurtową sprzedaż rafinowanych produktów naftowych na Półwyspie Iberyjskim. Spółka ta jest liderem na portugalskim rynku (20) i w coraz większym stopniu zaznacza swoją obecność w Hiszpanii.
(21)
Petrogal jest właścicielem jedynych dwóch rafinerii w Portugalii. Są to rafinerie Sines i Matosinhos. Działalność związana z przerobem ropy naftowej obejmuje wszystkie działania z zakresu rafinacji, dostaw i logistyki. Spółka Petrogal jest największym sprzedawcą produktów naftowych w Portugalii oraz jednym z największych na Półwyspie Iberyjskim. W rzeczywistości zarządza całym przywozem ropy naftowej oraz częścią przywozu produktów rafinowanych do Portugalii; zarządza również 80 % pojemności magazynowej ropy naftowej i produktów rafinowanych (21), a także zajmuje ważną pozycję w portugalskiej infrastrukturze logistycznej produktów naftowych.
(22)
Spółka Petrogal oferuje bogatą gamę produktów, w tym benzynę, olej napędowy, paliwo lotnicze, olej opałowy, benzynę ciężką, skroplony gaz ropopochodny, asfalt oraz szereg węglowodorów aromatycznych. Działalność rafineryjna zapewnia zaopatrzenie w produkty naftowe działów Petrogal zajmujących się sprzedażą detaliczną, hurtową i sprzedażą skroplonego gazu ropopochodnego, konkurentów i klientów zagranicznych oraz na potrzeby obsługi ich aktywów produkcyjnych i narzędzi logistycznych. Spółka Petrogal magazynuje i transportuje swoje produkty, korzystając z obiektów magazynowych, których jest właścicielem, lub z usług powiązanych przedsiębiorstw logistycznych.
(23)
Na rys. 1 przedstawiono strukturę własności oraz uprawnień kontrolnych spółki Petrogal:
(24)
W dniu 29 grudnia 2005 r. podpisano umowę akcjonariuszy pomiędzy Amorim Energia, ENI oraz Rede Eléctrica Nacional de Portugal (REN); CGD przystąpiła do umowy w dniu 28 marca 2006 r. („umowa akcjonariuszy”). Umowa akcjonariuszy weszła w życie w dniu 29 marca 2006 r. na okres ośmiu lat. Zgodnie z art. 20 ust. 1 lit. c) portugalskiego Kodeksu Papierów Wartościowych prawa głosu związane z akcjami spółki Galp Energia znajdującymi się w posiadaniu stron umowy akcjonariuszy są wzajemnie przyznawane pozostałym stronom. W rezultacie uznaje się, że spółka Galp Energia jest kontrolowana wspólnie przez akcjonariuszy będących stronami umowy akcjonariuszy.
(25)
Zdaniem Portugalii z umowy akcjonariuszy wynika, że akcjonariusze, a w szczególności ENI, nie mogą kontrolować ani całkowicie określać strategii między swoją działalnością rafineryjną a działalnością rafineryjną spółki Petrogal.
2.2. Projekt inwestycyjny spółki Petrogal
(26)
Projekt inwestycyjny ma na celu ponowną konfigurację oraz rozbudowę istniejących instalacji rafineryjnych w Sines i Matosinhos, będących jedynymi dwoma istniejącymi rafineriami w Portugalii. Projekt ma również na celu większe zintegrowanie tych dwóch rafinerii oraz zwiększenie efektów synergii między nimi. Otwiera to możliwość wykorzystania cięższych gatunków ropy naftowej.
(27)
Głównym zamierzeniem projektu inwestycyjnego jest zwiększenie produkcji oleju napędowego kosztem produkcji benzyny. Z założeń projektu inwestycyjnego wynika, że zwiększenie wykorzystania ciężkich gatunków ropy naftowej obniży koszt surowców i zwiększy elastyczność w odniesieniu do pochodzenia gatunków ropy naftowej, które mają być przetwarzane.
(28)
Dokładniej, projekt inwestycyjny dotyczący przekształcenia rafinerii Matosinhos polega na budowie nowej instalacji destylacji próżniowej do pozyskiwania próżniowego oleju gazowego (VGO) oraz nowej instalacji do krakowania wstępnego (visbreaker) do niskotemperaturowego krakowania otrzymanego gudronu.
(29)
Projekt inwestycyjny dotyczący przekształcenia rafinerii Sines ma na celu budowę nowego hydrokrakera, tzn. instalacji hydrokrakingu destylatu próżniowego do produkcji oleju napędowego i paliwa lotniczego. Zgodnie z założeniami projektu inwestycyjnego jako materiał wsadowy w instalacji hydrokrakingu będzie wykorzystywany destylat próżniowy oraz olej napędowy z krakowania wstępnego, wyprodukowane w rafineriach Matosinhos i Sines, co zapewni pełne wykorzystanie zdolności przetwórczych krajowych urządzeń do rafinacji. Instalacja ta będzie przerabiać około [ ] baryłek dziennie przy użyciu około [ ] kt/rok pozostałości atmosferycznych jako podstawowego materiału wsadowego.
(30)
Produkty wytwarzane w procesie hydrokrakingu (skroplony gaz ropopochodny, benzyna ciężka (22) i olej napędowy) są [ ] poddawane uwodornieniu, co sprawia, że są bardzo wysokiej jakości. Oczekuje się, że rezultatem projektu inwestycyjnego będzie jedynie zwiększenie produkcji oleju napędowego i benzyny ciężkiej.
(31)
Zgodnie z założeniami projektu inwestycyjnego część benzyny ciężkiej wyprodukowanej w rafinerii Sines będzie transportowana do Matosinhos jako surowiec na potrzeby należącej do spółki Petrogal instalacji do produkcji węglowodorów aromatycznych (23), co będzie kolejnym krokiem w kierunku większej integracji obu rafinerii. Zwiększenie produkcji benzyny ciężkiej jest nieuniknionym skutkiem technicznym projektu przekształcenia rafinerii Sines.
(32)
Prace nad projektem inwestycyjnym rozpoczęły się w 2008 r. (pierwsze zarządzenie wydano w dniu 14 marca 2008 r. w efekcie decyzji podjętej przez zarząd w dniu 5 marca 2008 r.) i miały zakończyć się do dnia 31 grudnia 2010 r. Oczekuje się, że pełna zdolność produkcyjna zostanie osiągnięta do 2011 r.
2.3. Jednostkowy projekt inwestycyjny
(33)
Portugalia sugeruje, że pomimo odległości geograficznej dzielącej obie przedmiotowe rafinerie (około 450 km drogą morską) projekt inwestycyjny należy uznać za jednostkowy projekt inwestycyjny w rozumieniu pkt 60 wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007-2013 (24) (zwanych dalej „wytycznymi KPR”). Władze portugalskie potwierdzają, że spółka Petrogal nie otrzymała pomocy państwa w ciągu trzech lat poprzedzających rozpoczęcie zgłoszonego projektu inwestycyjnego.
2.4. Koszty projektu inwestycyjnego
(34)
Przewiduje się, że koszty inwestycyjne inwestycji w Sines wyniosą [ ] EUR w wartości nominalnej. Rafineria Sines ma otrzymać pomoc w wysokości [ ] EUR (wartość nominalna), co odpowiada intensywności pomocy na poziomie 16 %. W przypadku rafinerii Matosinhos inwestycja ma wartość [ ] EUR (wartość nominalna), a rafineria ma skorzystać z pomocy w wysokości [ ] EUR (wartość nominalna), co odpowiada intensywności pomocy na poziomie 13 %.
(35)
Kwalifikowalne wydatki projektu inwestycyjnego wynoszą 974 064 894 EUR według wartości bieżącej (1 058 934 146 EUR według wartości nominalnej) i obejmują wyłącznie urządzenia (bez gruntów oraz budynków). Kwota pomocy dla obu rafinerii wynosi 121 091 314 EUR według wartości bieżącej (160 484 007 EUR według wartości nominalnej), co odpowiada intensywności pomocy na poziomie 12,43 %. W tabeli 1 przedstawiono zestawienie wydatków kwalifikowalnych w poszczególnych latach:
Tabela 1
Koszty kwalifikowalne (w EUR)
2007
2008
2009
2010
Ogółem
Rzeczowe aktywa trwałe
[ ] (25)
[ ]
[ ]
[ ]
1 058 934 146
2.5. Finansowanie projektu inwestycyjnego
(36)
Spółka Petrogal planuje sfinansować ten projekt inwestycyjny z własnych środków oraz z pomocy państwa, o której przyznanie złożyła wniosek (160 484 007 EUR w wartości nominalnej). Nie przewiduje się żadnych innych źródeł finansowania w ramach pomocy państwa. Na realizację projektu inwestycyjnego Europejski Bank Inwestycyjny przyznał również kredyt w wysokości 500 mln EUR, który zatwierdzono w 2009 r. Udział własny beneficjenta w wydatkach kwalifikowalnych wynosi 36 %.
2.6. Pułap pomocy regionalnej
(37)
Zgodnie z portugalską mapą pomocy regionalnej na lata 2007-2013 (26) regiony Alentejo i Norte, w których znajdują się, odpowiednio, rafinerie Sines i Matosinhos, kwalifikują się do pomocy regionalnej na podstawie odstępstwa przewidzianego w art. 107 ust. 3 lit. a) Traktatu przy zastosowaniu pułapu dla regionalnej pomocy na inwestycje dla dużych przedsiębiorstw w wysokości odpowiednio 40 % i 30 % ekwiwalentu dotacji brutto (EDB).
2.7. Wkład w rozwój regionalny
(38)
Oczekuje się, że projekt inwestycyjny doprowadzi do utworzenia około 150 bezpośrednich miejsc pracy oraz 450 pośrednich miejsc pracy w obu regionach. Ponadto, jak wynika z informacji przedstawionych przez Portugalię, w okresie budowy zostanie utworzone około 3 000 tymczasowych miejsc pracy.
2.8. Forma pomocy
(39)
Pomoc państwa ma zostać przyznana jako pomoc ad hoc, którą zaplanowano, realizując przepisy wygasłego programu pomocy (nr 97/1999) na podstawie dekretu z mocą ustawy nr 409/99 z dnia 15 października 1999 r.
(40)
Na podstawie rezolucji portugalskiej Rady Ministrów z dnia 6 marca 2008 r. w dniu 10 marca 2008 r. podpisano dwie umowy pomiędzy rządem portugalskim, spółką Petrogal i Galp Energia w celu przyznania pomocy państwa. Dwoma wspomnianymi umowami były: „umowa o przyznaniu korzyści podatkowych” oraz „umowa inwestycyjna” („umowy o przyznaniu pomocy”).
(41)
W podpisanych umowach o przyznaniu pomocy przewidziano ulgę podatkową powiązanej z ukończeniem projektu inwestycyjnego. Pomoc miałaby formę ulgi podatkowej do odliczenia od płaconego w przyszłości podatku od osób prawnych. Władze portugalskie obliczyłyby kwotę ulgi podatkowej jako procent kwalifikowalnej inwestycji. Ulga podatkowa byłaby stosowana wyłącznie w odniesieniu do podatków z tytułu projektu inwestycyjnego. W przypadku braku możliwości pełnego odliczenia ulgi podatkowej ulga, która nie została wykorzystana, mogłaby nadal zostać odliczona do czasu wygaśnięcia umowy (a mianowicie do dnia 31 grudnia 2016 r.).
2.9. Kwota pomocy
(42)
Portugalia zamierza udzielić pomocy regionalnej w wysokości 160 484 007 EUR w wartości nominalnej, począwszy od 2011 r. W tabeli 2 poniżej, przekazanej przez władze portugalskie, przedstawiono szczegółowy harmonogram przyznania pomocy:
Tabela 2
Rok
Szacowany przychód podlegający opodatkowaniu
Podatki
Wykorzystanie ulgi podatkowej (27)
2008
2009
2010
2011
[ ]
[ ]
2012
[ ]
[ ]
[ ]
2013
[ ]
[ ]
[ ]
2014
[ ]
[ ]
[ ]
2015
[ ]
[ ]
[ ]
2016
[ ]
[ ]
160 484 007
(43)
Portugalia potwierdziła, że pomoc na realizację projektu inwestycyjnego nie będzie łączona z żadną inną pomocą otrzymaną na pokrycie tych samych kwalifikowalnych kosztów z innych źródeł lokalnych, regionalnych, krajowych lub unijnych.
(44)
Ponadto pomoc jest przyznawana pod warunkiem utrzymania przez spółkę Petrogal inwestycji w obszarach objętych pomocą przez okres co najmniej pięciu lat od zakończenia projektu inwestycyjnego.
(45)
Portugalia potwierdziła, że przyznanie pomocy jest uzależnione od zgody Komisji.
(46)
Spółka Petrogal złożyła wniosek o przyznanie pomocy na realizację projektu inwestycyjnego w dniu 22 stycznia 2007 r. W dniu 23 stycznia 2007 r. władze portugalskie przekazały spółce Petrogal potwierdzenie na piśmie, że z zastrzeżeniem szczegółowej weryfikacji projekt inwestycyjny spełnił warunki kwalifikowalności określone w „systemie podatkowym” przed rozpoczęciem prac nad projektem.
(47)
Portugalia zobowiązała się, że nie przekroczy maksymalnej kwoty pomocy ani maksymalnej intensywności pomocy określonej w niniejszej decyzji, nawet w przypadku niższych lub zwiększonych kwalifikowalnych wydatków.
2.10. Przepisy ogólne
(48)
Portugalia zobowiązała się do:
-
przedstawienia, w terminie dwóch miesięcy od przyznania pomocy, kopii dokumentu przesłanego spółce Petrogal, powiadamiającego o wejściu w życie umów o przyznaniu pomocy,
-
przedstawiania co pięć lat, począwszy od daty zatwierdzenia pomocy przez Komisję, sprawozdania okresowego (zawierającego informacje o wypłaconych kwotach pomocy, wykonaniu umowy o przyznaniu pomocy oraz wszelkich innych projektach inwestycyjnych w tym samym przedsiębiorstwie/zakładzie),
-
przedstawienia szczegółowego sprawozdania końcowego w terminie sześciu miesięcy od przyznania ostatniej transzy pomocy według zgłoszonego harmonogramu przyznawania pomocy.
3. PODSTAWY WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO
(49)
W swojej decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego na podstawie z art. 108 ust. 2 Traktatu WE („decyzja o wszczęciu postępowania”) Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące zgodności pomocy z przepisami wytycznych KPR. W tym kontekście w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące kwestii, o których mowa w motywach 50-64.
3.1. Zgodność z ogólnymi przepisami wytycznych KPR
(50)
W pkt 34 wytycznych RAG opisuje się standardowe kategorie inwestycji początkowej jako „inwestycję w aktywa materialne oraz aktywa niematerialne i prawne” związane z:
-
utworzeniem nowego zakładu,
-
rozbudową istniejącego zakładu,
-
dywersyfikacją produkcji zakładu poprzez wprowadzenie nowych dodatkowych produktów,
-
zasadniczą zmianą dotyczącą całościowego procesu produkcyjnego istniejącego zakładu.
Z zakresu definicji inwestycji początkowej wyraźnie wyłącza się inwestycje odtworzeniowe niespełniające żadnego z powyższych warunków.
(51)
W tym kontekście w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości, czy można uznać projekt inwestycyjny, którego celem jest modernizacja i większa integracja dwóch rafinerii, zwiększenie produkcji oleju napędowego (i równolegle benzyny ciężkiej) przy jednoczesnym zmniejszeniu produkcji benzyny, za inwestycję początkową. Komisja uznała, że projekt inwestycyjny nie stanowi inwestycji w nowy zakład ani dywersyfikacji produkcji istniejącego zakładu poprzez wprowadzenie nowych dodatkowych produktów. Można jednak uznać, że zawiera on niektóre aspekty „rozbudowy” oraz „zasadniczej zmiany dotyczącej procesu produkcyjnego”.
(52)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zauważyła, że ponieważ środek pomocy należy oceniać jako pomoc ad hoc, Portugalia musi wykazać, że projekt inwestycyjny przyczynia się do osiągnięcia celów spójnej strategii rozwoju regionalnego w rozumieniu pkt 10 wytycznych KPR.
(53)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła w szczególności wątpliwości, czy oczekiwany wkład w rozwój regionalny rzeczywiście równoważy sektorowe skutki przyznania pomocy (160 mln EUR pomocy i utworzenie zaledwie 150 bezpośrednich miejsc pracy).
(54)
W tym kontekście Komisja zauważyła, że istnieją podstawy do tego, aby poddać w wątpliwość konieczność pomocy, jak wynika wyraźnie ze sprawozdania finansowego spółki Petrogal za 2008 r., projekt inwestycyjny stanowi część strategii przemysłowej i prawdopodobnie będzie realizowany w ramach analizy alternatywnego scenariusza braku pomocy. Komisja wskazała, że pomoc nie wydaje się konieczna dla realizacji inwestycji (prace nad którą rozpoczęły się w 2008 r.) oraz że spółka Petrogal mogła wziąć pod uwagę inne lokalizacje dla tej inwestycji. Pomoc, która nie jest konieczna, prawdopodobnie nie przyczyni się do rozwoju regionalnego i może powodować niedopuszczalne zakłócenia konkurencji.
(55)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do spełnienia formalnych wymogów dotyczących efektu zachęty określonych w pkt 38 wytycznych KPR. W przypadku pomocy ad hoc właściwy organ, przed rozpoczęciem prac nad realizacją projektu, musi wydać list intencyjny w sprawie przyznania pomocy, uzależniający je od zatwierdzenia przez Komisję.
(56)
W tym kontekście w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości, czy wydane przez Portugalię pisemne potwierdzenie, że na podstawie szczegółowej weryfikacji projekt inwestycyjny kwalifikuje się do pomocy państwa, faktycznie spełnia wymogi pkt 38 wytycznych KPR.
3.2. Ocena pomocy w kontekście przepisów dotyczących pomocy dla dużych projektów inwestycyjnych
(57)
Portugalia zgłosiła projekt inwestycyjny w dwóch przedmiotowych rafineriach jako jednostkowy projekt inwestycyjny. Zgodnie z pkt 60 wytycznych KPR inwestycję początkową uznaje się za jednostkowy projekt inwestycyjny, jeżeli jest ona ekonomicznie niepodzielna, biorąc pod uwagę powiązania techniczne, funkcjonalne i strategiczne oraz bezpośrednią bliskość.
(58)
W tym kontekście w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące odległości dzielącej dwie przedmiotowe rafinerie. Poza tym uznanie projektu inwestycyjnego za jednostkowy projekt inwestycyjny wiązałoby się z zastosowaniem skorygowanego pułapu regionalnego, w oparciu o zmniejszenie wartości procentowej zgodnie z pkt 67 wytycznych KPR.
(59)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do oceny pomocy w kontekście przepisów dwóch wymienionych punktów wytycznych KPR.
(60)
W szczególności Komisja nie mogła wyciągnąć wniosków na temat właściwych produktów, których dotyczy projekt inwestycyjny. Niejasne pozostaje to, czy produktami tymi są wyłącznie olej napędowy i benzyna ciężka, jak twierdzi Portugalia, czy też należy wziąć pod uwagę inne produkty uzyskane w wyniku działalności rafineryjnej. Należy wziąć pod uwagę ewentualną substytucjonalność produktów rafineryjnych po stronie podaży oraz fakt, że benzynę ciężką można uznać za produkt pośredni w rozumieniu pkt 69 wytycznych KPR.
(61)
Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące właściwego rynku produktowego oraz czy obejmuje on, jak twierdzi Portugalia, poziom loco rafineria zarówno w odniesieniu do oleju napędowego, jak i benzyny ciężkiej.
(62)
Komisja wyraziła wątpliwości, czy należy określić właściwe rynki geograficzne dla przedmiotowych produktów na poziomie krajowym, regionalnym (Półwysep Iberyjski) czy też na szczeblu Europejskiego Obszaru Gospodarczego („EOG”).
(63)
Komisja wyraziła również wątpliwości, czy udział w rynku spółki Petrogal i grup Galp Energia oraz ENI, do których należy Petrogal, wynosił mniej niż 25 % właściwego rynku zgodnie z pkt 68 lit. a) wytycznych KPR.
(64)
Zgodnie z pkt 68 lit. b) wytycznych KPR Komisja wyraziła wątpliwości, w odniesieniu do wszystkich przedmiotowych produktów, czy zdolności produkcyjne osiągnięte w wyniku realizacji projektu stanowią ponad 5 % rynku, co potwierdzają dane o widocznej konsumpcji danego produktu, a w takim przypadku czy średni roczny wskaźnik wzrostu jego widocznej konsumpcji w ciągu ostatnich pięciu lat nie przekraczał średniego rocznego wzrostu PKB w Europejskim Obszarze Gospodarczym.
4. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON
4.1. Uwagi Associação das Indústrias da Petroquímica, Química e Refinação („AIPQR”)
(65)
AIPQR uważa projekt inwestycyjny za niezbędny dla ożywienia portugalskiej gospodarki oraz za sposób na wzmocnienie konkurencyjności Europy w sektorze petrochemicznym i rafineryjnym. Gdyby projekt inwestycyjny nie mógł zostać doprowadzony do końca lub gdyby zabrakło środków niezbędnych do jego ukończenia, mogłoby to mieć poważne konsekwencje dla autonomii i wsparcia łańcucha produkcji petrochemicznej.
(66)
Nowy zakład produkcji PTA (oczyszczony kwas tereftalowy) planowany przez Artensa (Artenius - Produção e Comercialização de Ácido Tereftálico Purificado e Produtos Conexos, S.A., która jest hiszpańską jednostką zależną La Seda de Barcelona S.A.) w Sines znacznie zwiększy zapotrzebowanie spółki La Seda na ciężką benzynę. Dlatego też zwiększenie produkcji ciężkiej benzyny przez instalację hydrokrakingu spółki Petrogal ma zasadnicze znaczenie dla realizacji szacowanej na około 400 mln EUR inwestycji spółki La Seda.
(67)
Według AIPQR projekt inwestycyjny zmniejszy deficyt oleju napędowego na poziomie europejskim.
(68)
AIPQR uważa wkład spółki Petrogal za niezbędny dla umożliwienia i promowania rozwoju Centrum Konkurencyjności i Technologii dla Branży Rafineryjnej, Petrochemicznej i Przemysłowej w ramach strategii Portugalii na rzecz promowania sektorów o kluczowym znaczeniu dla gospodarki krajowej i regionalnej.
(69)
Według AIPQR olej napędowy otrzymywany metodą hydrokrakingu jest najwyższej jakości, zapewnia bardziej wydajne spalanie i ogranicza zawartość zanieczyszczeń w spalinach do minimum. Jakość olejów napędowych, a także efektywność energetyczna, które zostaną osiągnięte w wyniku projektu inwestycyjnego, pozwolą spółce Petrogal na zrealizowanie planu efektywności energetycznej na lata 2008-2011.
(70)
Ponadto AIPQR uważa, że projekt inwestycyjny przyczyni się do stabilności społecznej i gospodarczej w gminach Matosinhos i Sines oraz do stabilności społecznej i gospodarczej całego kraju.
4.2. Uwagi Associação para a eficiência energética („COGEN”)
(71)
Projekt inwestycyjny jest właściwy: większa elastyczność dostaw i większa autonomia w zakresie oleju napędowego.
(72)
Według COGEN projekt inwestycyjny stworzy duże możliwości pod względem innowacji technologicznych oraz przyczyni się do stworzenia bezpośrednio około 150 miejsc pracy i pośrednio około 500 miejsc pracy wymagających średnich kwalifikacji - będą to wszystko osoby zatrudnione na stałe.
(73)
COGEN uważa, że pod względem energetycznym projekty dotyczące przekształceń obydwu rafinerii pozwolą na zaoszczędzenie 14 % energii. Ponadto COGEN podkreśla, że projekt inwestycyjny umożliwi również realizację innej inwestycji, nieobjętej tym projektem, a mianowicie instalacji dwóch jednostek kogeneracji o mocy 82 MW, po jednej w każdej rafinerii, w wyniku czego zdolność przetwórcza z wykorzystaniem tej technologii zwiększy się w Portugalii o około 12 %.
4.3. Uwagi Confederação da Indústria Portuguesa („CIP”)
(74)
CIP uważa, że projekt inwestycyjny jest odpowiedzią na sytuację panującą w Portugalii, którą charakteryzuje:
(i)
rozbieżność między zużyciem oleju napędowego a istniejącymi zdolnościami przetwórczymi Portugalii, co prowadzi do nieustannego zapotrzebowania na przywóz dużych ilości oleju napędowego i sprzedaży nadwyżek benzyny za granicą;
(ii)
przyszłe nadwyżki oleju opałowego spowodowane faktem, że olej ten nie jest już wykorzystywany do wytwarzania energii elektrycznej, oraz występowaniem czynników zniechęcających do stosowania oleju opałowego w przemyśle w ogóle, które określono w portugalskim programie krajowym dotyczącym zmiany klimatu;
(iii)
tendencje rynkach międzynarodowych związane ze wzrostem zakupów cięższych gatunków ropy naftowej o większej zawartości siarki, co zapewniłoby większą elastyczność pod względem wyboru gatunku ropy naftowej;
(iv)
wkład w bezpieczeństwo dostaw.
(75)
CIP uważa, że przedmiotowy projekt inwestycyjny znacznie zwiększy efektywność energetyczną obydwu rafinerii zgodnie ze zobowiązaniami podjętymi przez Portugalię wobec UE dotyczącymi zwiększenia europejskiej efektywności energetycznej o 10 %.
(76)
CIP uważa, że przewidywane utworzenie około 150 stanowisk dla wysoko wykwalifikowanych pracowników oraz 450 pośrednich stałych miejsc pracy znacznie przyczyni się do rozwoju gospodarczego Portugalii. Ożywi to lokalną gospodarkę w odnośnych regionach, w których PKB na mieszkańca jest niższy od średniej krajowej, oraz spowoduje utworzenie w przybliżeniu 5 000 tymczasowych miejsc pracy na etapie budowy.
4.4. Uwagi União Geral de Trabalhadores („UGT”)
(77)
UGT uważa, że przedmiotowy projekt inwestycyjny będzie promował rozwój regionalny oraz pozytywnie wpłynie na rozwój gospodarczy oraz spójność społeczną i terytorialną w odnośnych regionach. Odnośne regiony charakteryzują się wysoką stopą bezrobocia, strukturą przedsiębiorstw, która wykazuje niewielkie zróżnicowanie, oraz PKB na mieszkańca niższym od średniej krajowej. Projekt inwestycyjny będzie miał znaczący wpływ na strukturę przemysłową obydwu regionów i całej Portugalii, ponieważ nastąpi rozwój działalności zarówno na wcześniejszych, jak i na późniejszych etapach łańcucha produkcji, w szczególności w takich dziedzinach, jak budowa maszyn i inżynieria lądowa, energia elektryczna, a nawet handel i usługi gastronomiczne.
(78)
UGT uważa, że projekt inwestycyjny przyczyni się do utworzenia lepszych i liczniejszych miejsc pracy, w szczególności w okresie szybkiego wzrostu poziomu bezrobocia spowodowanego kryzysem gospodarczym i społecznym. Zgodnie z założeniami projektu inwestycyjnego ma zostać stworzone bezpośrednio 150 miejsc pracy w obydwu rafineriach, z których wiele ma być przeznaczonych dla wysoko wykwalifikowanych pracowników. Oczekuje się, że pośrednio powstanie kolejnych 450 miejsc pracy, natomiast 5 000 tymczasowych miejsc pracy zostanie utworzonych na etapie budowy. Projekt inwestycyjny przyczyni się do utrzymania około 2 050 istniejących miejsc pracy, które w przeciwnym razie byłyby zagrożone.
(79)
Ponadto UGT uważa, że projekt inwestycyjny pomoże spełnić rygorystyczne normy ochrony środowiska i bezpieczeństwa, ponieważ rafinerie będą stosowały technologie bardziej przyjazne dla środowiska.
(80)
Według UGT projekt inwestycyjny ma bardzo istotne znaczenie dla poprawy niedostatecznych zdolności Portugalii w zakresie rafinacji i produkcji oleju napędowego. Obecne zdolność przerobu jest ewidentnie zbyt niska, aby zaspokoić popyt krajowy, co sprawia, że Portugalia jest w większym stopniu zależna od przywozu oleju napędowego z innych państw (co zwiększa tym samym ryzyko strategiczne). Spadek przywozu oleju napędowego zmniejszyłby również obecny deficyt handlowy, który w dużej mierze wynika z rachunków energetycznych.
(81)
UGT zauważa ponadto, że projekt inwestycyjny jest istotny nie tylko ze względów krajowych, ale również dla UE, ponieważ ma w założeniu pomóc w rozwinięciu bardziej ekologicznej i zrównoważonej gospodarki.
4.5. UWAGI WŁADZ GMINY MATOSINHOS („CMM”)
(82)
CMM uważają, że stworzenie miejsc pracy ma ogromny wpływ na obszar. Dzięki stworzeniu miejsc pracy dla wykwalifikowanych pracowników z wynagrodzeniem powyżej średniej regionalnej rafineria Matosinhos przyczyni się do wzrostu siły nabywczej obszaru i regionu. Wpływ na wartość dodaną brutto regionu będzie nadal znaczący dzięki działalności rafinerii oraz setek małych i średnich przedsiębiorstw handlowych i przemysłowych, zwłaszcza że stopa bezrobocia w regionie wynosi 13 % (tj. przekracza średnią krajową). CMM sądzą, że projekt inwestycyjny ma kluczowe znaczenie dla regionu zarówno pod względem gospodarczym, jak i społecznym.
4.6. Uwagi władz gminy Sines („CMS”)
(83)
CMS są przekonane o znaczeniu nowych jednostek produkcyjnych rafinerii Sines dla rozwoju gospodarki lokalnej i regionalnej. Projekt pozytywnie wpłynie na społeczny rozwój regionu ze względu na stworzenie miejsc pracy dla wykwalifikowanych pracowników oraz utworzenie liczniejszych i lepszych małych i średnich przedsiębiorstw.
4.7. Uwagi Confederação Geral dos Trabalhadores Portugueses („CGTP”)
(84)
CGTP uważa, że projekt inwestycyjny wywiera bardzo pozytywny wpływ na środowisko oraz jest istotny dla rozwoju regionalnego Portugalii, ponieważ:
(i)
umożliwi oferowanie większego asortymentu produktów o wyższej jakości zarówno na potrzeby krajowego przemysłu chemii organicznej, jak i na eksport. Dlatego też projekt inwestycyjny pozytywnie wpłynie na podniesienie wartości specjalistycznego profilu przemysłu wytwórczego;
(ii)
spowoduje stworzenie setek stałych miejsc pracy oraz tysięcy tymczasowych miejsc pracy na etapie budowy, przede wszystkim w regionach, w których stopa bezrobocia należy do najwyższych w Portugalii;
(iii)
przyczyni się do rozwoju lokalnej gospodarki na poziomie mieszkalnictwa, handlu i hotelarstwa.
4.8. Uwagi Associação Industrial Portuguesa („AIP”)
(85)
AIP wskazuje, że projekt inwestycyjny zdecydowanie przyczyni się do zwiększenia zamożności regionów Norte i Alentejo.
(86)
Region Norte, ze stopą bezrobocia wynoszącą 11,6 % w porównaniu ze średnią krajową 9,8 % (dane za trzeci kwartał 2009 r.), jest obecnie regionem Portugalii o najwyższym poziomie bezrobocia, w szczególności długotrwałego bezrobocia (połowa populacji bezrobotnych poszukuje pracy przez co najmniej rok). W kontekście obecnego kryzysu społecznego stworzenie bezpośrednio 500 miejsc pracy i pośrednio 200 stałych miejsc pracy, a także około 2 000 tymczasowych miejsc pracy na etapie budowy ma ogromne znaczenie dla regionu.
(87)
Region Alentejo jest obecnie jednym z regionów Portugalii o najwyższej stopie bezrobocia wynoszącej 10,2 % w porównaniu ze średnią krajową 9,8 % (dane za trzeci kwartał 2009 r.), w szczególności długotrwałego bezrobocia (połowa populacji bezrobotnych poszukuje pracy przez co najmniej rok). W tym kontekście stworzenie bezpośrednio 100 miejsc pracy oraz pośrednio 250 stałych miejsc pracy, a także około 3 000 miejsc pracy na etapie budowy będzie miało duże znaczenie dla regionu.
4.9. Uwagi konkurenta nr 1
4.9.1. Uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania
(88)
Według konkurenta nr 1 projekt inwestycyjny może zostać uznany za zwykłą „rozbudowę istniejącego zakładu” w rozumieniu pkt 34 wytycznych KPR. Przedmiotowy projekt nie może zostać uznany za jednostkowy projekt inwestycyjny, ponieważ aktywa trwałe inwestycji byłyby „podzielne ekonomicznie” w rozumieniu pkt 60 wytycznych KPR. W rzeczywistości rafinerie Sines i Matosinhos są geograficznie oddalone od siebie. W projekcie inwestycyjnym wyraźnie zdefiniowano oddzielną inwestycję dla każdej rafinerii. Rafinerie mogą wybrać instalacje próżniowe i instalacje do krakowania wstępnego bez instalacji hydrokrakingu lub odwrotnie. Inwestycje w rafineriach niekoniecznie są zatem bezpośrednio ze sobą powiązane. W każdym przypadku rafinerie mogłyby funkcjonować niezależnie bez konieczności jakiejkolwiek ingerencji. Ponadto rafineria Matosinhos mogłaby sprzedawać swoją produkcję oleju napędowego uzyskiwanego metodą destylacji próżniowej na rynkach międzynarodowych, zaś instalację hydrokrakingu zlokalizowaną w Sines można by było zasilać przywożonym olejem napędowym.
(89)
Portugalia wymieniła wyłącznie bezpośrednie i pośrednie stworzenie miejsc pracy jako wkład projektu inwestycyjnego w rozwój regionalny. Nie można zatem wykazać, że projekt inwestycyjny przyczynia się do spójnej strategii rozwoju regionalnego ani że realizuje cel spójności gospodarczej (28). Trudno zaakceptować fakt, że wydanie ponad jednego miliona euro na bezpośrednie stworzenie jednego miejsca pracy może zostać uznane za jakiś wyjątkowy wkład w rozwój regionalny. Pod tym względem stosunek kwoty pomocy do stworzonych bezpośrednich miejsc pracy dla przedmiotowego projektu inwestycyjnego jest porównywany z poprzednimi decyzjami Komisji (porównanie tego stosunku z poprzednimi decyzjami Komisji zawiera tabela). Ponadto konkurent nr 1 uważa, że projekt inwestycyjny nie wiąże się z żadną domniemaną niedoskonałością rynku.
(90)
Jeżeli chodzi o formalny wymóg efektu zachęty, Petrogal nigdy nie otrzymał listu intencyjnego od Portugalii przed rozpoczęciem prac. Dlatego też konkurent nr 1 stwierdza, że pomoc jest niezgodna z przepisami pkt 38 wytycznych KPR.
(91)
Konkurent nr 1 uważa, że z punktu widzenia oceny ekonomicznej pomoc nie spełnia kryterium konieczności i nie generuje żadnego efektu zachęty. Projekt inwestycyjny jest inwestycją produkcyjną motywowaną pod względem gospodarczym brakiem równowagi między podażą a popytem oraz możliwością uzyskania dostępu do cięższych i tańszych gatunków ropy naftowej. Inwestycja ta jest odpowiedzią na naturalne zmiany popytu na olej napędowy. Wszystkie inne podmioty gospodarcze w całej Europie realizują podobne inwestycje w rafineriach bez pomocy państwa. Fakty wskazują zatem, że przedmiotowy projekt inwestycyjny i tak zostałby przeprowadzony, co jest niezgodne z przepisami pkt 22 komunikatu Komisji z dnia 24 czerwca 2009 r. (29) (komunikat w sprawie szczegółowej oceny).
(92)
Konkurent nr 1 uważa, że projekt dotyczy następujących produktów:
-
oleju napędowego (który jest produktem końcowym),
-
ciężkiej benzyny (która jest produktem pośrednim w rozumieniu przepisów pkt 69 wytycznych KPR), a zatem produkty petrochemiczne uzyskane z benzyny ciężkiej również należy uznać za przedmiotowe produkty (lub produkty uważane za przedmiotowe),
-
pozostałości z hydrokrakingu (jeżeli instalacja hydrokrakingu nie jest wyposażona w urządzenie do recyclingu).
- Olej napędowy
(93)
Według konkurenta nr 1 Petrogal jest jedynym podmiotem gospodarczym w Portugalii, który posiada zdolności przerobu ropy naftowej. Petrogal zapewnia dostawy swoim konkurentom na tym rynku. Petrogal kontroluje największe instalacje przywozowe i zakłady magazynowania benzyny i oleju napędowego. Petrogal ma największą sieć stacji obsługi w Portugalii. Petrogal ma dominującą, lub co najmniej znaczącą, pozycję rynkową na rynku bardzo wielu produktów naftowych w Portugalii. Konkurent nr 1 uważa, że przy ocenie właściwego rynku należy uwzględnić nie tylko poziom loco rafineria, ale również sytuację w zakresie konkurencji na poziomie detalicznego i niedetalicznego rynku oleju napędowego.
- Ciężka benzyna
(94)
W odniesieniu do ciężkiej benzyny konkurent nr 1 również uważa, że właściwy rynek produktów, który należy ocenić, nie powinien ograniczać się do sprzedaży loco rafineria, ale powinien uwzględniać działalność na późniejszych etapach łańcucha produkcji.
(95)
Jeżeli chodzi o właściwy rynek geograficzny, stosunek całkowitego przywozu i wywozu oleju napędowego do całkowitej sprzedaży oleju napędowego w Portugalii jest zbyt niski, aby mógł uzasadniać wybór rynku regionalnego jako właściwego rynku. Konkurent nr 1 uznaje rynek portugalski za właściwy rynek geograficzny.
(96)
Konkurent nr 1 uważa, że należy wziąć pod uwagę działalność spółki ENI na rynkach produktów, których dotyczy projekt, ponieważ w przypadku gdy jedna spółka może wywierać decydujący wpływ na politykę sprzedaży innej spółki, konieczne jest przeanalizowanie łącznego udziału obydwu spółek we właściwych rynkach.
(97)
Konkurent nr 1 stwierdza, że w odniesieniu do oleju napędowego próg 25 % udziału w rynku, określony w pkt 68 wytycznych KPR, jest znacznie przekroczony. W związku z tym pomoc przyznana poprzez projekt inwestycyjny ma w założeniu subsydiować dominujący podmiot gospodarczy, umożliwiając mu utrzymanie i zwiększenie jego pozycji rynkowej. Będzie to miało poważny wpływ na konkurencję i pomoc w dużym stopniu zakłóci funkcjonowanie właściwych rynków.
(98)
Podsumowując, konkurent nr 1 stwierdza, że pomoc stanowi pomoc operacyjną, która umacnia pozycję rynkową dominującego podmiotu gospodarczego na właściwych rynkach. Pomoc nie przyczynia się do wygenerowania żadnego efektu zachęty. Negatywne skutki pomocy pod każdym względem przewyższają ewentualne skutki pozytywne.
4.9.2. Uwagi przedstawione w pismach z dnia 15 września i 10 listopada 2010 r. (w odpowiedzi na pytania Komisji z dnia 5 sierpnia i 13 października 2010 r.)
(99)
Podobne projekty inwestycyjne zostały zrealizowane w czterech rafineriach (La Rabida, Castellón, Cartagena i Bilbao) w takim samym celu, tj. w celu zwiększenia rentowności aktywów w wyniku instalacji nowych jednostek konwersji, które maksymalizują wydajność produkcji pośrednich produktów destylacji, ograniczają produkcję oleju opałowego oraz przetwarzają cięższe gatunki ropy naftowej. Konkurent nr 1 odnosi się również do podobnych projektów inwestycyjnych we Włoszech (rafinerie Sannazzaro i Taranto, zrealizowane przez ENI), w Niemczech (Bayernoil), na Litwie (Mazeikiu Nafta) oraz na Białorusi (Slavneft).
(100)
Jeżeli chodzi o potencjalną, referencyjną stopę zwrotu dla takich inwestycji w tym sektorze, konkurent nr 1 stwierdza, że nie jest mu znany żaden poziom odniesienia: rentowność projektu inwestycyjnego zależy zazwyczaj m.in. od kosztu kapitału każdej spółki. Konkurent nr 1 uważa, że w okresie, w którym podjęto decyzję w sprawie projektu inwestycyjnego, zastępcza stopa zwrotu w sektorze rafineryjnym powinna wynosić co najmniej 10 %.
(101)
Konkurent nr 1 odnosi się ogólnie do istnienia barier przywozowych w odniesieniu do właściwego rynku geograficznego. Jego zdaniem głównym problemem w Portugalii jest dominująca pozycja spółki Petrogal na rynku, która kontroluje 100 % zdolności przerobu w Portugalii, a tym samym najważniejsze terminale przywozowe i wywozowe. Ponadto konkurent nr 1 twierdzi, że Petrogal ma dominującą pozycję pod względem pojemności magazynowej produktów, którą niektóre niezależne źródła (30) oceniają na 90 % rynku. Dzięki temu spółka Petrogal osiąga udział w sprzedaży detalicznej w wysokości około 45 % oraz udział w sprzedaży niedetalicznej w wysokości 80 % rynku portugalskiego.
(102)
Jeżeli chodzi o zapytanie Komisji o zaistnienie faktu odmowy możliwości skorzystania z pojemności magazynowej spółki Petrogal, konkurent nr 1 nie był w stanie opisać takiej sytuacji.
(103)
Konkurent nr 1 uważa, że pojemność magazynowa w Portugalii jest ograniczona i że koszty magazynowania są wyższe w Portugalii niż w innych państwach, takich jak Hiszpania czy Włochy, w odniesieniu do podobnych obiektów lub operacji (w przybliżeniu o 25 % wyższe).
(104)
Konkurent nr 1 uważa, że nie występują znaczące różnice między cenami przywożonego oleju napędowego a ceną oleju napędowego nabywanego od spółki Petrogal, ponieważ ceny są indeksowane względem cen międzynarodowych i doliczane są koszty logistyczne.
4.10. Uwagi konkurenta nr 2
4.10.1. Uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania
(105)
Konkurent nr 2 uważa, że projekt inwestycyjny zwiększy zdolność produkcyjną spółki Petrogal w zakresie oleju napędowego o około 2,5 mln ton, dzięki czemu Portugalia z małego importera przekształci się w dużego eksportera oleju napędowego.
(106)
Konkurent nr 2 wyraża wątpliwości co do konieczności pomocy, ponieważ Petrogal jest własnością dużej spółki, należącej do ENI i kontrolowanej przez tę spółkę. Petrogal jest rentowną spółką, która zrealizowała znaczące inwestycje zarówno na wcześniejszych etapach łańcucha produkcji, tj. rafinacja w Brazylii i Angoli, jak i na etapach późniejszych w celu powiększenia swojej sieci dystrybucji w Hiszpanii. Petrogal cieszy się uprzywilejowaną pozycją w Portugalii, będąc właścicielem jedynych dwóch rafinerii.
(107)
Petrogal jest zintegrowaną pionowo i zarazem największą spółką wprowadzającą produkty naftowe do obrotu w Portugalii oraz trzecim co do wielkości konkurentem na Półwyspie Iberyjskim.
(108)
Konkurent nr 2 uważa, że pomoc państwa nie spełnia formalnych wymogów efektu zachęty pomocy, określonych w przepisach pkt 38 wytycznych KPR. Projekt inwestycyjny jako taki jest rentowną transakcją, która pozwala zrealizować średnio- i długoterminowe strategiczne cele spółki Petrogal, w związku z czym zostanie przeprowadzony niezależnie od okoliczności.
(109)
Według konkurenta nr 2 projekt inwestycyjny przyczyni się do zaspokojenia coraz większego krajowego popytu na olej napędowy, pozwoli spółce Petrogal stać się eksporterem netto na inne rynki (na przykład rynek francuski i hiszpański) oraz zwiększy marżę rafineryjną spółki Petrogal.
(110)
Konkurent nr 2 uważa, że konieczność pomocy należy ocenić na podstawie przepisów sekcji 2.3 komunikatu w sprawie szczegółowej oceny.
(111)
Konkurent nr 2 nawiązuje do sprawozdania PFC Energy, o którym mowa w przypisie 31, w którym wspomniano, że projekt inwestycyjny spółki Petrogal był już faktem w 2006 r. Przedmiotowy projekt inwestycyjny można było zrealizować wyłącznie w gminach Matosinhos i Sines (nie dlatego, że są to obszary objęte pomocą, ale ponieważ rafinerie są tam zlokalizowane).
(112)
Wreszcie konkurent nr 2 stwierdza, że z definicji nie wchodziła w grę żadna inna lokalizacja dla inwestycji w reorganizację istniejących rafinerii.
(113)
Konkurent nr 2 przedstawił jedynie uwagi dotyczące oleju napędowego.
- Poziom loco rafineria
(114)
Konkurent nr 2 wyjaśnia, że chociaż nie ma barier prawnych dla wywozu, jest on w dużej mierze uwarunkowany (jeżeli nie ograniczony) szeregiem czynników fizycznych (brak obiektów do składowania przywożonych produktów, ich lokalizacja i kwestie własności, ograniczenia sieci logistyki wtórnej) oraz czynnikami związanymi ze strukturą rynku (zdolność do ustalania cen loco rafineria).
- Poziom niedetaliczny
(115)
Pozostałe portugalskie podmioty rynkowe przywożą 90 % całkowitego przywożonego oleju napędowego, w związku z czym napotykają oni poważne trudności, jak wspomniano w sprawozdaniu portugalskiego organu ds. konkurencji zatytułowanym „Relatório final sobre os sectores dos combustíveis líquidos e do gás engarrafado em Portugal” (31) („sprawozdanie organu”). Konkurent nr 2 uważa, że wszystkie wymienione czynniki sprawiają, iż rynek portugalski staje się bardziej zamknięty niż porównywalne rynki w innych państwach.
(116)
Konkurent nr 2 sądzi, że przy ocenie właściwego rynku nie należy ograniczać się do poziomu loco fabryka, ale należy również uwzględnić kanały dystrybucji i sprzedaży (detaliczne i niedetaliczne). Projekt inwestycyjny zwiększy produkcję o 2,5 mln ton rocznie, przekształcając Portugalię w państwo o rocznej nadwyżce 1,6 mln ton oleju napędowego oraz 0,5 mln ton biodiesela rocznie z rafinerii Sines.
- Sprzedaż niedetaliczna i detaliczna
(117)
Zgodnie ze sprawozdaniem organu ten poziom sprzedaży uznaje się za drugi poziom w systemie dystrybucji oleju napędowego. Cena oleju napędowego będzie uzależniona od ceny zakupu w rafinerii lub przywozu, do której dolicza się koszty transportu i magazynowania, oraz od marży sprzedaży.
(118)
Konkurent nr 2 uważa, że Petrogal konkuruje również na poziomie dystrybucji, gdzie zyskuje wyraźną przewagę konkurencyjną: każda pomoc przyznana na obniżenie kosztów Petrogalu związanych z produkcją oleju napędowego wzmocni jego obecną dominującą pozycję na rynku portugalskim (51 % na rynku niedetalicznym i 37 % na rynku detalicznym).
(119)
Konkurent nr 2 uważa, że właściwym rynkiem geograficznym powinien być co najwyżej rynek iberyjski. Rynek EOG mógłby być właściwym rynkiem geograficznym tylko wtedy, gdyby przywożony olej napędowy efektywnie konkurował z olejem napędowym rafinowanym w Portugalii (mianowicie zakładając, że nie istnieją żadne prawne ani ekonomiczne bariery wejścia).
(120)
Pomoc dla przedmiotowej inwestycji wpłynie na konkurentów Petrogalu na rynku iberyjskim, ponieważ rafinerie zlokalizowane w Hiszpanii zrealizowały podobne inwestycje (o bardzo podobnych celach strategicznych) bez żadnej pomocy.
(121)
Gdyby uznać sprzedaż niedetaliczną i detaliczną za część właściwego rynku produktów, udział Petrogalu w rynku krajowym i w rynkach lokalnych znacznie przekroczyłby próg 25 % określony w pkt 68 wytycznych KPR, w związku z czym pomoc nie powinna zostać przyznana.
(122)
Konkurent nr 2 uważa, że po stronie podaży niedetaliczny rynek benzyny i oleju napędowego jest silnie skoncentrowany (cztery największe podmioty gospodarcze mają ponad 95 % udział w rynku), jak wskazał portugalski organ ds. konkurencji w swoim sprawozdaniu.
(123)
Szacuje się, że udział Petrogalu w niedetalicznym rynku oleju napędowego w Portugalii w ujęciu realnym kształtuje się w przedziale od 35 % do 45 %. Konkurent nr 2 uważa, że przedmiotowy projekt inwestycyjny zwiększy zdolność produkcyjną Petrogalu o 2,5 Mt, co w połączeniu z innymi zrealizowanymi projektami spowoduje, że Petrogal będzie w stanie nie tylko zaspokoić popyt krajowy na portugalskim rynku oleju napędowego, ale również wywozić blisko 2 Mt oleju napędowego do sąsiednich państw (Hiszpanii i Francji).
4.10.2. Uwagi przedstawione w piśmie z dnia 10 września 2010 r. w odpowiedzi na wezwanie Komisji do udzielenia informacji z 4 sierpnia 2010 r.
(124)
Konkurent nr 2 wskazuje, że na szczeblu sektorowym nie określono referencyjnej stopy zwrotu, ponieważ spółki ustalają własne stopy docelowe, które mogą się różnić w zależności od charakterystycznych cech poszczególnych projektów inwestycyjnych. Konkurent nr 2 podaje listę pięciu rafinerii, które zrealizowały podobne projekty inwestycyjne o łącznej wartości ponad 6 mld EUR bez pomocy państwa.
(125)
Konkurent nr 2 wskazuje, że pojemność magazynowa i infrastruktura portowa są ograniczone. Dlatego też dostawy do Portugalii odbywają się w mniejszych ilościach, co prowadzi do większych kosztów dystrybucji, które mają wpływ na końcowe marże sprzedaży detalicznej i niedetalicznej.
(126)
Jeżeli chodzi o zakłady magazynowania, konkurent nr 2 wskazuje, że instalacje są z reguły wykorzystywane przez właściciela (np. Petrogal) do jego własnych celów. W przypadku zakładów magazynowania należących do stron trzecich, dostępna jest niewielka powierzchnia magazynowa ze względu na istniejące kontrakty długoterminowe, które zostały już podpisane z innymi podmiotami gospodarczymi.
(127)
Według konkurenta nr 2 Petrogal ma przewagę nad swoimi konkurentami w odniesieniu do ceny sprzedaży oleju napędowego szacowanej na około 3 do 5 USD/t ze względu na jego dominującą pozycję pod względem zakładów magazynowania.
5. UWAGI PORTUGALII
5.1. Uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania
(128)
Portugalia koryguje, że spotkanie między władzami portugalskimi a służbami Komisji odbyło się w dniu 11 marca 2009 r. Portugalia wyjaśnia, że projekt inwestycyjny nie dotyczy zastąpienia ani unowocześnienia; projekt ten zakłada przekształcenie, co oznacza faktyczną zmianę procesu przerobu w celu lepszego zaspokojenia coraz większego popytu na olej napędowy. Portugalia dodaje, że EBI zapewni finansowanie oraz że pomoc, w formie ulgi podatkowej, zostanie przyznana począwszy od 2011 r. Portugalia uważa również, że uznanie projektu inwestycyjnego za pomoc ad hoc nie powinno prowadzić do zaostrzenia zasad oceny. Co więcej, umowa dotycząca projektu inwestycyjnego i umowa o przyznaniu pomocy zawarte między Portugalią a beneficjentem są uzależnione od pozytywnej decyzji Komisji. Ponieważ obydwie umowy zostały już przedstawione Komisji na etapie zgłoszenia, Portugalia proponuje przekazanie pisma administracyjnego - z umową dotyczącą projektu inwestycyjnego i umową o przyznaniu pomocy, o których mowa na s. 8 decyzji o wszczęciu postępowania, w załączeniu do tego pisma - zawierającego informacje o wejściu tych umów w życie.
5.1.1. Uwagi dotyczące projektu inwestycyjnego
(129)
Portugalia uważa, że projekt inwestycyjny stanowi inwestycję początkową, którą można sklasyfikować jako rozbudowę istniejącego zakładu lub zasadniczą zmianę procesu produkcji.
(130)
Według Portugalii nowa instalacja destylacji próżniowej i nowa instalacja hydrokrakingu umożliwią produkcję większych ilości oleju napędowego, a tym samym dostosują produkcję oleju napędowego do potrzeb rynkowych. Takie dostosowanie nie jest możliwe przy istniejącej konfiguracji systemu przerobu, który jest bardzo mało elastyczny, jeżeli chodzi o przestawienie produkcji z benzyny na olej napędowy.
(131)
Nowa instalacja destylacji próżniowej i nowa instalacja do krakowania wstępnego w rafinerii Matosinhos, nowa instalacja hydrokrakingu w rafinerii Sines oraz pierwotne, wcześniej istniejące instalacje rafineryjne będą funkcjonowały równocześnie. Dlatego też Portugalia uznaje projekt inwestycyjny za rozbudowę systemu produkcji przy zasadniczej zmianie procesu produkcji.
(132)
Władze portugalskie wyjaśniają, że nowa konfiguracja procesu zwiększy komplementarność operacyjną i funkcjonalną między obydwoma rafineriami: olej napędowy wytwarzany metodą próżniową […] będzie transportowany z rafinerii Matosinhos do rafinerii Sines, a ciężka benzyna […] będzie przewożona z rafinerii Sines do rafinerii Matosinhos. Projekt inwestycyjny jest realizowany w zintegrowanym systemie przerobu: rafinerie Sines i Matosinhos są nieodłączne, w szczególności pod względem optymalizacji produkcji oleju napędowego. Niespełnione jest jedynie kryterium geograficzne („bezpośrednia bliskość geograficzna”). Rozdzielenie projektu inwestycyjnego na dwie części byłoby jednak sztucznym zabiegiem, ponieważ projekt jest technicznie, funkcjonalnie i strategicznie niepodzielny (32).
5.1.2. Uwagi dotyczące charakterystyki rynku i właściwych produktów
(133)
Portugalia uważa, że właściwymi produktami są olej napędowy i ciężka benzyna, przy czym olej napędowy jako czynnik gospodarczy motywujący inwestycje oraz ciężka benzyna jako nieunikniony produkt uboczny produkcji w rafinerii Sines.
(134)
Jeżeli chodzi o ciężką benzynę wytwarzaną przez przekształcone rafinerie, będzie ona wykorzystywana w kraju do produkcji węglowodorów aromatycznych przez Petrogal w rafinerii Matosinhos oraz zastąpi przywóz (który w 92 % pochodził spoza UE). Projekt inwestycyjny spowoduje wyłącznie zwiększenie produkcji ciężkiej benzyny w rafinerii Sines (o [200-250] kt rocznie) (33). Większa produkcja ciężkiej benzyny w rafinerii Sines zastąpi ilości obecnie przywożone do rafinerii Matosinhos i nie będzie sprzedawana stronom trzecim.
(135)
Portugalia wyjaśniła, że żadne inwestycje w rafinerii Matosinhos nie dotyczą specjalistycznych jednostek przetwarzających ciężką benzynę w benzynę reformowaną, produkt pośredni służący do produkcji węglowodorów aromatycznych (mianowicie pochodnych benzyny ciężkiej), a następnie przetwarzających benzynę reformowaną w instalacji spółki Petrogal do produkcji węglowodorów aromatycznych, znajdującej się w rafinerii Matosinhos, w pochodne benzyny ciężkiej (które są sprzedawane na rynku po cenach rynkowych zakładom petrochemicznym drugiej generacji). Cena benzyny reformowanej naliczana dla zakładu produkcji węglowodorów aromatycznych pozostanie bez zmian, ponieważ jest ona indeksowana względem [10-20] % parytetu importowego ciężkiej benzyny oraz [80-90] % parytetu eksportowego benzyny.
(136)
Portugalia uważa, że jej właściwy rynek krajowy jest otwarty, konkurencyjny i pozbawiony barier handlowych. Ceny oleju napędowego opierają się na cenie ropy naftowej i kosztach rafinacji. Rafinerie muszą konkurować z przywożonymi produktami. Według Portugalii właściwym rynkiem geograficznym jest Europa Północno-Zachodnia.
(137)
W poprzednich decyzjach Komisji stwierdzono, że ciężka benzyna jest produktem znajdującym się w międzynarodowym obrocie oraz że właściwym rynkiem jest co najmniej Europa Zachodnia.
(138)
Na poziomie grupy (nie włączając danych liczbowych ENI, ponieważ spółka nie prowadzi działalności związanej z przerobem ani sprzedażą detaliczną na rynku iberyjskim, zaś indeks Herfindahla-Hirschmanna wskazuje niski stopień koncentracji na szczeblu europejskim) udział w rynku nie przekracza 25 % na szczeblu regionalnym.
5.1.3. Uwagi dotyczące projektu w ramach strategii europejskiej, krajowej i regionalnej
(139)
Portugalia podkreśla, że projekt inwestycyjny jest zgodny z celami strategicznymi na poziomie krajowym lub europejskim. Maksymalizacja produkcji oleju napędowego - szacowana na [1-3] Mt rocznie, począwszy od 2011 r. - pozwoli na lepsze wykorzystanie zdolności przetwórczych krajowego systemu rafinacji. Dzięki niej możliwe będzie lepsze dopasowanie podaży i popytu, przeciwdziałanie poważnemu deficytowi oleju napędowego oraz ograniczenie nadwyżek w produkcji benzyny.
(140)
Według Portugalii projekt inwestycyjny zmniejszy zależność od przywozu rosyjskiego oleju napędowego, co stanowi cel przyjęty przez Komisję (w jej drugim strategicznym przeglądem sytuacji energetycznej: plan działania dotyczący bezpieczeństwa energetycznego i solidarności energetycznej UE, z 2008 r. (34)) i państwa członkowskie.
(141)
Popyt na olej napędowy wzrósł i będzie się zwiększał w latach 2000-2025, ale rafinerie w swoim obecnym kształcie mogą tylko w niewielkim stopniu dostosować się do zmian popytu bez dużych inwestycji w reorganizację. W ramach inwestycji Petrogalu przewiduje się zwiększony popyt oraz ograniczenie uzależnienia od przywozu i związanego z tym ryzyka niedoboru dostaw.
(142)
Projekt inwestycyjny będzie promował ograniczenie emisji do atmosfery, zaś efektywność energetyczna instalacji zostanie zoptymalizowana. Przewidywane środki racjonalizacji zużycia energii pozwolą na zmniejszenie obecnego zużycia energii w rafineriach o […] %.
(143)
Kiedy rozpocznie się produkcja w zreorganizowanych rafineriach, przetwarzany ładunek będzie taki sam, ale przy znacznie wyższej zdolności konwersji, mniejszym zużyciu energii oraz ograniczeniu emisji.
(144)
Według Portugalii wpływ na zanieczyszczenie powietrza ma istotne znaczenie, ponieważ projekt inwestycyjny zmniejszy emisje ze źródeł stacjonarnych (rafinerie), a tym samym przyczyni się do osiągnięcia regionalnych i krajowych celów dotyczących jakości powietrza.
(145)
Na poziomie regionalnym znaczenie projektu inwestycyjnego uznaje się w zakresie, w jakim uwzględnia on również wprowadzenie gazu ziemnego do portfolio paliw rafinerii oraz zastąpienie obecnej siłowni parowej jednostką kogeneracji.
(146)
Na szczeblu krajowym korzyści dla środowiska można ocenić pod względem wkładu w osiągnięcie celów wyznaczonych w programie krajowym na rzecz redukcji emisji zanieczyszczeń w postaci ditlenku siarki i tlenków azotu (35).
(147)
Projekt inwestycyjny przyczyni się do poprawy jakości oleju napędowego, a w konsekwencji do ograniczenia emisji zanieczyszczeń z pojazdów. Projekt inwestycyjny będzie miał również pozytywny wpływ na czynniki biologiczne (flora i fauna) oraz na krajobraz.
5.1.4. Uwagi dotyczące wkładu w rozwój regionalny
(148)
Portugalia podkreśla istotny wkład projektu inwestycyjnego w rozwój regionalny ze względu na jego lokalizację w dwóch regionach znajdujących się w niekorzystnym położeniu, które zmagają się z dużym bezrobociem. Obydwa regiony są obszarami kwalifikowalnymi na mocy art. 107 ust. 3 lit. a) Traktatu, w przypadku których standardowe pułapy pomocy regionalnej dla dużych przedsiębiorstw wynoszą 40 % (dla rafinerii Sines w regionie Alentejo) oraz 30 % (dla rafinerii Matosinhos w regionie Norte) zgodnie z portugalską mapą pomocy regionalnej. Obydwa regiony są objęte celem konwergencji (jak zdefiniowano w polityce regionalnej UE), zaś ich PKB na mieszkańca kształtuje się poniżej 75 % średniej europejskiej.
(149)
Portugalia uważa, że rafinerie Sines i Matosinhos stanowią fundamentalne filary gospodarek regionalnych. Portugalia przewiduje, że projekt inwestycyjny będzie miał bardzo duży pozytywny wpływ na zatrudnienie oraz, bardziej ogólnie, na strukturę ekonomiczną regionów Norte i Alentejo.
(i) Rafineria Sines
(150)
Rafineria Sines jest zlokalizowana w regionie Alentejo, którego PKB jest o 6 % niższy od średniej krajowej. Region ten charakteryzuje się ograniczoną liczbą przedsiębiorstw oraz brakiem nowoczesnych usług wsparcia rozwoju i innowacji. W trzecim kwartale 2009 r. stopa bezrobocia wynosiła 10,2 %, tj. 0,4 % powyżej średniej krajowej, a następnie wzrosła do 11,6 % w trzecim kwartale 2010 r. (0,7 % powyżej średniej krajowej).
(ii) Rafineria Matosinhos
(151)
Rafineria Matosinhos jest zlokalizowana w dystrykcie Porto w regionie Norte. Region Norte jest obecnie najbiedniejszym regionem NUTS II (wspólna klasyfikacja jednostek terytorialnych do celów statystycznych) Portugalii z PKB na mieszkańca około 20 % poniżej średniej krajowej w 2008 r. Stopa wzrostu gospodarczego regionu jest niższa od średniej unijnej i krajowej; region boryka się z niskim poziomem wykwalifikowanych zasobów ludzkich. Stopa bezrobocia wzrosła z 11,6 % w trzecim kwartale 2009 r. do 13,2 % w tym samym kwartale 2010 r., co znacznie przekracza średnią krajową (odpowiednio 9,8 % w 2009 r. i 10,9 % w 2010 r.).
5.1.5. Miejsca pracy i szkolenia
(152)
Zgodnie z szacunkami Portugalii na etapie funkcjonowania projekt inwestycyjny przyczyni się do utworzenia bezpośrednio 150 nowych miejsc pracy związanych z funkcjonowaniem jednostek przetwarzania w obydwu rafineriach.
(153)
Stosunek wydatków inwestycyjnych do liczby bezpośrednio utworzonych miejsc pracy wskazuje, że sektor rafinacji jest bardzo kapitałochłonny. Ponadto sektor ten wymaga szkoleń specjalistycznych i zawodowych.
(154)
Projekt inwestycyjny charakteryzuje się wysokim potencjałem w zakresie tworzenia pośrednich miejsc pracy, ponieważ nowe instalacje zwiększą stopień złożoności technologicznej rafinerii i będą wymagały większej liczby czynności konserwacyjnych. W wyniku polityki podwykonawstwa rafinerii nastąpi wzrost zapotrzebowania na świadczenie usług przez wyspecjalizowanych pracowników. Portugalia uważa, że „reorganizacja instalacji rafineryjnych będzie miała istotny wpływ na strukturę przemysłu krajowego, w szczególności w sektorze budowy maszyn, energii elektrycznej i budownictwa. Szacuje się, że w najintensywniejszym okresie budowy około 3 000 pracowników będzie zaangażowanych w budowę obydwu rafinerii” oraz „oczekuje się, że powstanie pośrednio 450 stałych miejsc pracy”. Te miejsca pracy wymagają wysokich kwalifikacji i są zazwyczaj opłacane powyżej średniej rynkowej; oczekuje się, że przyniosą wymierne skutki społeczne i gospodarcze dla lokalnej społeczności, w szczególności w gminie Sines.
(155)
W odniesieniu do kwestii, czy stosunek trzech pośrednio stworzonych miejsc pracy na każde jedno bezpośrednio stworzone miejsce pracy przedstawiony dla projektu inwestycyjnego i zastosowana metodyka są uzasadnione, Portugalia odpowiedziała, że stosunek ten należy porównać ze stosunkami uzyskanymi dla innych projektów inwestycyjnych w tym samym sektorze. Jeżeli chodzi o dwa inne środki pomocy państwa zatwierdzone przez Komisję (decyzje Komisji nr 898/06 i nr 899/06 dotyczące odpowiednio projektów petrochemicznych Repsol Polimeros i Artensa) (36), Portugalia uważa, że stosunek bezpośrednio stworzonych do pośrednio stworzonych miejsc pracy zaproponowany dla przedmiotowego projektu inwestycyjnego jest bardziej konserwatywny i realistyczny niż stosunek obliczony dla projektu Repsol Polimeros (15 pośrednio stworzonych miejsc pracy na każde bezpośrednio stworzone miejsce pracy), mimo że obydwa projekty są inwestycjami prowadzonymi na terenach poprzemysłowych. Portugalia zauważyła również, że kwoty dla projektu inwestycyjnego są zbliżone do kwot dotyczących projektu Artensa, który jest inwestycją prowadzoną od podstaw na terenie niezagospodarowanym. Portugalia bierze również pod uwagę ustalony przez HSB Solomon Associates LLC poziom odniesienia dotyczący przemysłu naftowego, tj. PEI (Personnel Efficiency Index). Jest to wskaźnik liczby godzin przepracowanych na wskaźnik EDC (Equivalent Distillation Capacity), czyli - ogólnie mówiąc - liczby utworzonych miejsc pracy przypadających na jedną przetworzoną baryłkę ropy. W najnowszym dostępnym raporcie (dane liczbowe za 2008 r.) beneficjent przedstawił wskaźnik globalny wynoszący [50-70], który porównuje się ze średnią z badania wynoszącą 113,7 oraz ze średnią dla Europy Południowej i Środkowej w wysokości 206,8. Odzwierciedla to liczbę pracowników wewnętrznych rafinerii, [ ]; oraz istnienie grupy działań wspierających opartych na usługach zewnętrznych, które są świadczone w sposób stały. Portugalia uważa, że to korzystanie z usług zewnętrznych zapewnia pośrednie tworzenie miejsc pracy i uzasadnia oczekiwanie wyższego stosunku pośrednio stworzonych miejsc pracy do bezpośrednio stworzonych miejsc pracy niż w przypadku projektu Artensa. W związku z tym Portugalia stwierdza, że w porównaniu z decyzjami Komisji opisanymi w niniejszym motywie w przypadku projektu Repsol Polimeros strategię tę posunięto do skrajności (minimalne wykorzystanie zasobów wewnętrznych i maksymalne wykorzystanie zasobów zewnętrznych). Projekt Artensa jest przykładem odwrotnego podejścia, mianowicie równowagi w wykorzystaniu zasobów wewnętrznych i zewnętrznych. Portugalia uważa, że proponowany stosunek 3:1 jest zgodny ze stosunkiem dla przemysłu rafineryjnego i prawidłowo odzwierciedla stopień zlecania działań spółki Petrogal na zewnątrz (np. w obszarze konserwacji).
(156)
W przedstawionych później uwagach Portugalia dodatkowo uzasadnia to stwierdzenie, cytując nowszy dokument (37) wydany przez Komisję, który - zdaniem Portugalii - wskazywałby na stosunek w przedziale od 4:1 do 6:1: „zatem ponieważ bezpośrednie zatrudnienie w przemyśle znajduje zaledwie 100 000 osób w UE, można uznać, że nawet od 400 000 do 600 000 miejsc pracy jest bezpośrednio uzależnionych od unijnego przemysłu rafineryjnego”. W tym samym dokumencie, o którym mowa w przypisie 41, wspomniano o „kolejnych 600 000 miejsc pracy w logistyce i marketingu”, co pozwoliłoby na uzyskanie stosunku nawet 12:1.
(157)
Na etapie formalnego dochodzenia w kolejnym dokumencie (analiza kosztów i korzyści) przekazanym Komisji Portugalia podaje liczbę miejsc pracy ochronionych dzięki projektowi inwestycyjnemu, ponieważ oczywiste jest, że w przypadku alternatywnego scenariusza braku inwestycji spółka Petrogal wprowadziłaby pewne środki restrukturyzacyjne, w tym ograniczenie liczby personelu. Gdyby projekt inwestycyjny nie został zrealizowany, nastąpiłaby „utrata 1 240 miejsc pracy ogółem: 150 bezpośrednio stworzonych miejsc pracy + 450 pośrednio stworzonych miejsc pracy (bezpośredni rezultat projektu) oprócz szacowanej utraty 160 bezpośrednio stworzonych miejsc pracy + 480 pośrednio stworzonych miejsc pracy z powodu środków redukcji kosztów, które zostałyby wdrożone w reakcji na obniżone marże rafineryjne dla rafinerii w ich obecnym kształcie”.
(158)
Portugalia podkreśla, że w projekt inwestycyjny zaangażowani będą głównie wykwalifikowani pracownicy, otrzymujący [ ] średniego wynagrodzenia na właściwym rynku lokalnym. Wynikające z tego skutki społeczno-gospodarcze dla lokalnej społeczności przyczynią się do rozwoju przedsiębiorczości i innych form działalności. Projekt inwestycyjny będzie miał zatem korzystny wpływ na tworzenie i odnawianie infrastruktury i obiektów w dystrykcie Porto i gminie Sines, zapewniając tym regionom warunki niezbędne do osiągnięcia nowego etapu pod względem jakości życia i konkurencyjności.
(159)
W swojej odpowiedzi Portugalia podkreśla również, że „na etapie budowy projekt będzie miał znaczny wpływ na strukturę przemysłu krajowego, na promowanie tworzenia i rozwoju lokalnej przedsiębiorczości. Po osiągnięciu pełnej zdolności operacyjnej projekt będzie zachętą do powstawania nowych przedsiębiorstw związanych z konserwacją, a tym samym będzie w dalszym ciągu umacniał dynamikę rozwoju regionu. też związku z tym „dzięki tej inicjatywie spółka Petrogal pomoże w zrównoważeniu konkurencyjności regionów słabiej rozwiniętych ze średnią krajową. Ponadto projekt pozytywnie wpłynie na przedsiębiorczość w rejonie Alentejo oraz na jej ekspozycję na rynki zagraniczne”.
(160)
Ponadto oczekuje się, że poprzez zwiększenie przepływu surowców i wyrobów gotowych między obydwoma rafineriami projekt przyniesie bardzo pozytywne skutki dla infrastruktury portowej w Sines i Leixões (38) w postaci znacznego wzrostu ich aktywności i wykorzystania, a tym samym również zysków z działalności operacyjnej.
(161)
Portugalia zauważa wreszcie, że spółka Petrogal zakłada co najmniej 30-letni okres eksploatacji projektu inwestycyjnego, co wskazuje na długoterminowe zobowiązanie dotyczące realizacji celów regionalnych, krajowych i europejskich.
(162)
Projekt inwestycyjny przyczyni się również do zwiększenia potencjału regionalnego kapitału ludzkiego. Aby przeszkolić pracowników uczestniczących w projekcie inwestycyjnym, zarówno nowo zatrudnionych, jak i już pracujących, utworzone zostaną struktury kwalifikacji i szkoleń zawodowych, we współpracy z uczelnią techniczną w Alentejo Litoral (39), w centrum biznesowym strefy przemysłu i logistyki w Sines (40) (ZILS).
(163)
Jeżeli chodzi o powiązania z projektami badawczo-rozwojowymi oraz współpracę z uniwersytetami, Portugalia zaznacza, że obydwie rafinerie reprezentują ośrodki rozwoju regionalnego w zakresie badań i szkoleń. Według Portugalii projekt będzie miał pozytywny wpływ oraz potencjał w zakresie przyciągania nowych umów między spółką Petrogal a ośrodkami edukacyjnymi w obszarze nauk ścisłych i inżynierii.
(164)
Portugalia komentuje stosunek wielkości inwestycji do liczby utworzonych miejsc pracy, który wskazywałby na całkowitą zasadność proporcji, w szczególności zważywszy na fakt, że sektor rafinacji jest bardzo kapitałochłonny i wymaga wysoko wykwalifikowanej siły roboczej oraz dużych nakładów inwestycyjnych na przeszkolenie wykwalifikowanych pracowników. Podobnie wysokie stosunki kwoty pomocy do tworzonych miejsca pracy zostały zatwierdzone przez Komisję w przypadku projektów petrochemicznych Repsol Polimeros i Artensa (41).
(165)
W odpowiedzi na wezwanie Komisji do sporządzenia analizy kosztów i korzyści oraz wyceny projektu porównywalnych z tymi wymaganymi w przypadku dużych projektów współfinansowanych z funduszy strukturalnych (42) Portugalia przedłożyła dokument, którego głównym celem było ilościowe przedstawienie korzyści społecznych i gospodarczych związanych z realizacją projektu inwestycyjnego. W dokumencie wskazano skutki gospodarcze wynikające z pozytywnego wpływu inwestycji, takie jak: należny podatek w związku z projektem; bezpośrednie zatrudnienie (podatki); pośrednie zatrudnienie (podatki); uniknięcie pomocy z tytułu bezrobocia; podatek konsumpcyjny (VAT); ograniczenie emisji CO2 w sektorach transportu i przemysłu; uniknięcie odsetek od zadłużenia zewnętrznego rządu portugalskiego; fracht i składowe (podatki); dodatkowe przychody dla portu w Leixões; oraz wsparcie rozwoju społeczności lokalnej.
(166)
Korzyści wynikające lokalnie z projektu inwestycyjnego obejmują podatek konsumpcyjny (VAT), dodatkowe przychody dla portu w Leixões oraz wsparcie rozwoju społeczności lokalnej (o wartości ogółem 49 mln EUR w wartości bieżącej netto), natomiast pozostałe korzyści należy uznać za dobro ogólnokrajowe (o wartości ogółem 454 mln EUR w wartości bieżącej netto), przynoszące korzyść dla całej gospodarki krajowej, dzięki czemu można je tylko częściowo przypisać odnośnym regionom. Zakładając, że to dobro ogólnokrajowe proporcjonalnie rozkłada się na wszystkie regiony Portugalii zgodnie z ich znaczeniem gospodarczym, jako że w 2007 r. udział regionów Norte i Alentejo w krajowym PKB Portugalii wynosił 34,8 %, całkowita korzyść w skali lokalnej (o wartości 195 mln EUR w wartości bieżącej netto) w znacznej mierze przekracza koszt pomocy przyznanej dla projektu inwestycyjnego (o wartości 121 mln EUR w wartości bieżącej netto).
5.1.6. Uwagi dotyczące konieczności pomocy
(167)
Portugalia zaznaczyła, że pomoc skutecznie i zdecydowanie przyczyniła się do podjęcia przez Petrogal decyzji o inwestycji, ponieważ była ona konieczna do zapewnienia rentowności projektu. W dniu 5 marca 2008 r. zarząd grupy Galp zatwierdził projekt inwestycyjny, otrzymawszy od organów krajowych pismo o kwalifikowalności, wydane w dniu 23 stycznia 2007 r. Pierwsze zobowiązanie do zamówienia urządzeń datuje się na dzień 14 marca 2008 r., tj. po podpisaniu umów o przyznaniu pomocy z rządem portugalskim w dniu 10 marca 2008 r.
(168)
Bez pomocy projekt inwestycyjny nie zostałby wdrożony, ponieważ jego rentowność nie zostałaby uzasadniona.
(169)
W 2001 r. zarząd grupy Galp zrezygnował z realizacji wcześniejszego planu modernizacji rafinerii Matosinhos, ponieważ wskaźnik zwrotu z kapitału zaangażowanego w projekt (ROCE) był niższy od średniego ważonego kosztu kapitału (WACC) grupy Galp Energia dla jej sektora rafineryjnego.
(170)
W 2005 r. zarząd grupy Galp rozważył strategiczną możliwość podjęcia realizacji projektu przekształcenia obydwu rafinerii. Po wewnętrznym przeanalizowaniu alternatywnych projektów inwestycyjnych w marcu 2008 r. przedłożono zarządowi do zatwierdzenia projekt przekształcenia rafinerii Sines i Matosinhos. Wewnętrzną stopę zwrotu związaną z analizowaną inwestycją [ ] mln EUR obliczono na [8-10] % bez żadnych zachęt, tj. [ ] p.p. powyżej wskaźnika WACC grupy Galp Energia dla działalności rafineryjnej (ustalonego na poziomie [7-9] %).
(171)
Decyzja podjęta przez zarząd grupy Galp w marcu 2008 r. opierała się na poniższej analizie wrażliwości wewnętrznej stopy zwroty projektu inwestycyjnego:
Tabela 3
Z pomocą
Wartość bieżąca netto
[100-150] mln EUR
Stopa zwrotu/Wewnętrzna stopa zwrotu
[9-11] %
Bez pomocy
Wartość bieżąca netto
[1-50] mln EUR
Stopa zwrotu/Wewnętrzna stopa zwrotu
[8-10] %
Źródło: GALP
(172)
Zgodnie z wynikami obrad Komitetu Wykonawczego grupy Galp Energia przeprowadzonych w dniu 10 stycznia 2008 r. WACC i wewnętrzna wymagana stopa zwrotu (premia z tytułu ryzyka dodawana do kosztu kapitału (43)) dla obszaru dostaw, rafinacji i logistyki wynosiły odpowiednio [7-9] % i [10-12] %.
(173)
Portugalia wskazała, że zarówno WACC, jak i wewnętrzna wymagana stopa zwrotu ustalone przez grupę Galp Energia były zgodne ze standardową praktyką w sektorze rafineryjnym oraz że stosowanie tych kryteriów ekonomicznych jest powszechnie akceptowane przez wszystkie duże spółki w sektorze. Na poparcie tych twierdzeń Portugalia przedstawiła Komisji tabelę opracowaną przez Citigroup, Bloomberg oraz Broker Research w 2010 r., zawierającą porównanie WACC znaczących spółek prowadzących działalność w sektorze.
(174)
Portugalia utrzymuje, że decyzja inwestycyjna była i jest spójna z praktyką i normalnymi wymaganiami w zakresie rentowności, których beneficjent wymaga w przypadku wszystkich swoich projektów. Dodatkowym kryterium stosowanym do oceny rentowności, poza koncepcją WACC, jest wymagana stopa zwrotu. Przewidywania dotyczące przyszłych przepływów pieniężnych zasadniczo nie są nieomylne. Zawsze istnieje niepewność (ryzyko) związana z prognozą przepływów pieniężnych - im bardziej są one oddalone w czasie, tym większa szansa, że szacunki są przybliżone i zawierają błędy. Najpowszechniejszym sposobem radzenia sobie z niepewnością jest dodanie premii z tytułu ryzyka do kosztu kapitału (WACC) oraz wykorzystanie otrzymanego wskaźnika jako minimalnej stopy rentowności wymaganej w odniesieniu do inwestycji (wymagana stopa zwrotu). Różnica między wartością wymaganej stopy zwrotu a wartością WACC jest zatem dodatkowym zyskiem oczekiwanym przy podejmowaniu decyzji o dokonaniu inwestycji, ponieważ oznacza ona akceptację dodatkowego ryzyka związanego z przewidywanymi przepływami pieniężnymi. Portugalia oświadczyła, że wymagana stopa zwrotu jest uwzględniana przez grupę Galp Energia w analizie i podejmowaniu decyzji w sprawie projektów inwestycyjnych począwszy od 2002 r. Ustalono wówczas, tj. w 2002 r., że wymagana stopa zwrotu mająca zastosowanie do projektów będzie wynosiła WACC plus spread wynoszący [1-5] punktów procentowych (p.p.). W 2006 r. grupa Galp Energia postanowiła nieco zmienić sposób obliczania wymaganej stopy zwrotu, mianowicie zamiast dodawać [1-5] punktów procentowych do WACC, zdecydowano się zwiększyć WACC o [10-50] % (WACC2006 + wymagana stopa zwrotu2006 = [1,1-1,5] x WACC2006). Te nowe kryterium było rezultatem wewnętrznych obliczeń, z których wynikało, że z uwagi na różne poziomy WACC w różnych sektorach działalności zastosowanie wartości procentowej do podstawy wydaje się bardziej odpowiednie i spójne niż stosowanie wartości bezwzględnej. Jako dodatkowe wyjaśnienie Portugalia przedstawiła Komisji różne WACC i wymagane stopy zwrotu stosowane przez grupę Galp Energia w latach 2002-2006 dla każdego sektora działalności: dostawa i rafinacja, wprowadzanie do obrotu produktów naftowych, poszukiwanie i produkcja, gaz i energia.
(175)
Portugalia utrzymywała, że zgodnie z międzynarodowymi zasadami dla projektów tego typu, ze względu na wciąż wysoki poziom zmian inwestycji na etapie przedinwestycyjnym (FEED), zarząd grupy Galp stwierdził, że projekt o takim znaczeniu, którego stopa zwrotu jest tak bardzo zbliżona do WACC, nie jest opłacalny oraz że może z dużym prawdopodobieństwem przynieść zwrot niższy od wartości odniesienia.
(176)
Biorąc jednak pod uwagę przyznanie zachęty podatkowej dla projektu inwestycyjnego, zwrot z tego projektu wyniósłby [9-11] %, co w świetle strategicznego charakteru projektu inwestycyjnego zostało uznane za akceptowalne minimum dla rozpoczęcia i zatwierdzenia realizacji zobowiązań przez dostawców sprzętu.
(177)
Portugalia przedstawiła wykaz alternatywnych projektów inwestycyjnych, których realizacji spółka Petrogal mogła się podjąć w chwili podejmowania decyzji o zrealizowaniu przedmiotowego projektu inwestycyjnego. Ze względu na ograniczone dostępne środki finansowe na nowe inwestycje kilka obszarów działalności grupy Galp Energia konkuruje ze sobą o ich zdobycie i polityka selekcji jest bardzo surowa.
(178)
Gdyby jednak umowa o przyznaniu pomocy nie została podpisana z państwem portugalskim, a projekt inwestycyjny nie został zrealizowany, nieuchronnie ucierpiałaby na tym konkurencyjność obydwu rafinerii. Zdaniem Portugalii, gdyby projekt inwestycyjny nie został zrealizowany, wykorzystanie mocy rafinerii zostałoby ograniczone do [80-90] % w odpowiedzi na zniżkową tendencję rynkową w zakresie popytu na benzynę i olej opałowy (ponieważ zgodnie z wynikami badań przewiduje się znaczny spadek popytu w latach 2008-2020 przy ograniczeniach rzędu [20-30] % i [40-50] %). Rafinerie utrzymałyby tylko bardzo ograniczoną marżę rafineryjną. Aby załagodzić tę sytuację, konieczne byłoby wdrożenie drastycznego programu restrukturyzacji obejmującego redukcję zatrudnienia.
(179)
Ponieważ Komisja miała wątpliwości, czy przy podejmowaniu decyzji zarząd grupy Galp wziął pod uwagę zmiany w otoczeniu biznesowym, wezwano Portugalię do przedstawienia szczegółowej analizy alternatywnego scenariusza zakładającego brak projektu inwestycyjnego. W tym celu poproszono Portugalię o przedstawienie wewnętrznej stopy zwrotu projektu inwestycyjnego z uwzględnieniem potencjalnej rentowności rafinerii w sytuacji, gdyby projekt inwestycyjny nie został zrealizowany, oraz z uwzględnieniem obniżenia marży rafineryjnych.
(180)
Alternatywny scenariusz Portugalii podsumowano w tabeli 4:
Tabela 4
Opracowanie „business case”
Nowa końcowa wartość inwestycji
Z pomocą
Wartość bieżąca netto
[200-250] mln EUR
[150-200] mln EUR
Stopa zwrotu/Wewnętrzna stopa zwrotu
[10-12] %
[10-12] %
Bez pomocy
Wartość bieżąca netto
[100-150] mln EUR
[100-150] mln EUR
Stopa zwrotu/Wewnętrzna stopa zwrotu
[9-11] %
[9-11] %
(181)
Według Portugalii „fakt, że projekt może mieć bardzo istotne, a nawet strategiczne znaczenie dla spółki, nie oznacza, że jest to jedyny lub niekwestionowany projekt, jeżeli wewnętrzna stopa wzrostu nie jest na tyle wysoka, aby spełnić minimalne dopuszczalne wymagania” (tak jak to miało miejsce w 2001 r.).
5.2. Przedstawione przez Portugalię spostrzeżenia dotyczące uwag stron trzecich
(182)
Portugalia podkreśla wysoki poziom udziału różnych podmiotów (gmin, związków i stowarzyszeń sektorowych i branżowych) oraz wymienia wszystkie uwagi na poparcie wartości projektu inwestycyjnego pod względem rozwoju regionalnego i efektywności energetycznej.
5.2.1. Spostrzeżenia dotyczące uwag konkurentów nr 1 i nr 2
(183)
W uzupełnieniu do uwag z dnia 21 stycznia 2010 r. Portugalia wyjaśnia, że rynek obrotu próżniowym olejem gazowym jest bardzo zmienny i nie zapewnia wymaganych, stabilnych dostaw próżniowego oleju gazowego, który jest potrzebny jako materiał wsadowy do instalacji hydrokrakingu takiej wielkości, jak instalacja w Sines. Jeżeli chodzi o produkcję pozostałości z hydrokrakingu, Portugalia potwierdza, że jest ona praktycznie znikoma, ponieważ instalacja będzie wykorzystywać technologię isocrackingu.
(184)
Portugalia powtarza, że projekt inwestycyjny będzie stymulował rozwój regionalny w regionach znajdujących się w niekorzystnym położeniu (tworzenie i utrzymanie miejsc pracy, szkolenie pracowników, korzyści skali, transfery technologii, skutki uboczne na innych rynkach itp.) pomimo jego lokalizacji w istniejących wcześniej rafineriach; punkt ten potwierdzają wszystkie otrzymane pozytywne uwagi. Portugalia podkreśla również strategiczne znaczenie i wartość środowiskową projektu inwestycyjnego, odrzucając tym samym uwagi, że jest jedynie korzyścią w skali regionalnej jest zatrudnienie.
(185)
W odniesieniu do tabeli przygotowanej przez konkurenta nr 1 będącego stroną trzecią, w której porównano stosunek „kwoty pomocy do utworzonych miejsc pracy” w innych projektach z udziałem pomocy regionalnej ad hoc (zob. motyw 89), Portugalia wskazała, że tabela nie uwzględnia innych projektów w przemyśle rafineryjnym ani w żadnych innych kapitałochłonnych branżach. Z tego względu nie można porównywać przedmiotowego projektu inwestycyjnego z projektami przedstawionymi w tabeli; należy go natomiast porównywać z pomocą udzielaną dla dużych projektów inwestycyjnych w tym samym sektorze gospodarki (zob. decyzje Komisji z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie pomocy państwa nr 898/06 - Repsol Polimeros oraz z dnia 10 lipca 2007 r. w sprawie pomocy państwa nr 899/06 - Artensa (Artenius) - Produção e Comercialização de Ácido Tereftálico Purificado e Produtos Conexos, SA, gdzie stosunek „kwota pomocy/utworzone miejsca pracy” mieściłby się w zakresie porównywalnym z projektem spółki Petrogal).
(186)
Podobnie, jeżeli się porówna stosunek „pośrednio stworzone miejsca pracy/bezpośrednio stworzone miejsca pracy” z porównywalnymi projektami (takimi jak projekty, o których mowa w motywie 185), otrzymane dane liczbowe będą porównywalne.
(187)
Portugalia powtarza, że zarząd grupy Galp zatwierdził projekt inwestycyjny w marcu 2008 r. po otrzymaniu - w styczniu 2007 r. - pisemnego potwierdzenia od władz portugalskich, że projekt inwestycyjny kwalifikuje się do pomocy. Dlatego też warunkowo (konieczna była przede wszystkim zgoda Komisji) przyznano pomoc przed rozpoczęciem prac. Pierwsze zamówienie wiążące miało miejsce w marcu 2008 r. po podpisaniu przez spółkę Petrogal umów o przyznaniu pomocy.
(188)
Portugalia odrzuca twierdzenie strony trzeciej, jakoby spółka Petrogal podjęła decyzję o rozpoczęciu projektu inwestycyjnego już w 2006 r.
(189)
Portugalia przyznaje, że przed podjęciem ostatecznej decyzji przeprowadzono studia wykonalności. O ile takie informacje są absolutnie potrzebne zarządowi grupy Galp do podjęcia decyzji, nie oznacza to, że zarząd grupy Galp podjął już decyzję.
(190)
Portugalia zapewnia, że projekt inwestycyjny nie zostałby wdrożony bez pomocy.
(191)
Portugalia wyjaśnia, że wewnętrzna stopa zwrotu projektu była niewystarczająca w porównaniu z podjętym ryzykiem i atrakcyjnością innych projektów ([ ]), które mają kluczowe znaczenie dla rozwoju grupy Galp Energia. Prowadzi to do wniosku, że projekt inwestycyjny nie zostałby zrealizowany bez pomocy.
(192)
Portugalia wnioskuje z uwag otrzymanych od stron trzecich, że właściwym rynkiem geograficznym nie jest rynek portugalski, ale co najmniej rynek iberyjski.
(193)
Portugalia precyzuje, że udział spółki Petrogal w rynku oleju napędowego (na poziomie loco rafineria, niedetalicznym i detalicznym) nigdy nie przekroczy 25 %, jeżeli właściwym rynkiem geograficznym będzie półwysep iberyjski lub jeszcze szerszy rynek.
(194)
Portugalia podkreśla, że w żadnym razie projekt inwestycyjny nie będzie miał wpływu na niedetaliczny i detaliczny rynek oleju napędowego, ponieważ cena na poziomie loco rafineria jest ustalana na warunkach rynkowych, a spółka Petrogal odwzorowuje ceny wyznaczane przez inne przedsiębiorstwa. Gdyby było inaczej, klienci spółki Petrogal mogliby z łatwością zacząć korzystać z przywozu, ponieważ - zdaniem Portugalii - nie istnieją żadne przeszkody (techniczne, taryfowe, logistyczne (44) itd.) dla przywozu oleju napędowego z innych państw członkowskich. Portugalskie wymogi dotyczące przywozu są zgodne z wymogami unijnymi.
(195)
Portugalia przedstawiła łączne dane liczbowe dotyczące przywozu (drogą morską i lądową) oleju napędowego do Portugalii.
Tabela 5
Przywóz i wywóz oleju napędowego
Rok
2006
2007
2008
2009
PRZYWÓZ
Ogółem (kt)
638
776
1 011
1 478
Petrogal
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Pozostałe
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
WYWÓZ
Ogółem (kt)
314
192
164
95
Petrogal
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Pozostałe
[ ]
[ ]
[ ]
[ ]
Źródło: Dane DGEG (kursywą) i Petrogal.
(196)
Ponadto Portugalia dysponuje wystarczającą pojemnością magazynową; Portugalia przedstawiła dane wskazujące, że różne podmioty gospodarcze przyjęły różne opcje strategiczne (inwestowanie w pojemność magazynową lub leasing obiektów) oraz że obydwa warianty są możliwe do zrealizowania i opłacalne. Główne podmioty gospodarcze nie zwiększyły swojej pojemności magazynowej, pomimo możliwości, które pojawiły się na rynku, co sugeruje, że ich zasoby magazynowe są wystarczające z punktu widzenia prowadzonej działalności w zakresie wprowadzania produktów do obrotu. Portugalia wskazuje na ciągły wzrost przywozu oleju napędowego ogółem, jak również na niewielki spadek wywozu. Wynika to z ciągłego rozwoju rynku i coraz większego deficytu lokalnych zdolności produkcyjnych. Dane liczbowe za 2009 r. odzwierciedlają jednak wpływ wypadku, który miał miejsce w rafinerii Sines i który na kilka tygodni ograniczył funkcjonowanie rafinerii i produkcję. Podmioty gospodarcze musiały zwiększyć przywóz tamtego roku, co zarazem dowiodło istnienia alternatywnych możliwości dostaw.
(197)
Przywóz oleju napędowego do Portugalii w 2009 r. stanowił 27,2 % całkowitego zużycia oleju napędowego w tym roku. W poprzednich latach średni przywóz oleju napędowego w stosunku do rocznego zużycia oleju napędowego w Portugalii (około 5,4 Mt) wynosił około 14 %.
(198)
W związku z tym Portugalia uważa portugalski rynek oleju napędowego za rynek otwarty i konkurencyjny, na którym handel jest ułatwiony, zaś ceny opierają się na cenie ropy naftowej, kosztach rafinacji i są określane przez alternatywę jaką jest przywóz po cenach Platts.
(199)
Jeżeli chodzi o ciężką benzynę, Portugalia uważa, że właściwym rynkiem jest co najmniej EOG, ponieważ ciężka benzyna jest produktem znajdującym się w obrocie międzynarodowym.
6. OCENA ŚRODKA POMOCY
6.1. Istnienie pomocy państwa
(200)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktacie wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna ze wspólnym rynkiem w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(201)
Przyznana przez Portugalię pomoc na rzecz Petrogal będzie miała formę ulgi podatkowej. Wsparcie to można więc uznać za udzielone przez państwo członkowskie i przy użyciu zasobów państwowych w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(202)
Pomoc przyznaje się jednemu przedsiębiorstwu, Petrogal, a więc ma ona charakter selektywny.
(203)
Pomoc przyznaje się na realizację inwestycji skutkującej zwiększeniem produkcji oleju napędowego i ciężkiej benzyny. Ponieważ produkty te są przedmiotem wymiany handlowej między państwami członkowskimi, istnieje prawdopodobieństwo, że przedmiotowy środek wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Pomoc przyznana przedsiębiorstwu Petrogal zwolni je z kosztów, które normalnie musiałoby ponieść samo. W związku z tym przedsiębiorstwo Petrogal odniesie korzyść gospodarczą w stosunku do swoich konkurentów. Sprzyjając w ten sposób przedsiębiorstwu Petrogal i prowadzonej przez nie produkcji, pomoc zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji.
(204)
W związku z tym Komisja uważa, że pomoc ta stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(205)
Po ustaleniu, że przedmiotowa pomoc stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu, konieczne jest rozważenie, czy środek ten można uznać za zgodny rynkiem wewnętrznym.
6.2. Zgodność środka pomocy z prawem
(206)
Zgłaszając pomoc przed jej wprowadzeniem w życie, Portugalia spełniła obowiązek dotyczący zgłoszenia wynikający z art. 108 ust. 3 Traktatu.
6.3. Podstawa prawna oceny
(207)
Ponieważ celem pomocy jest promocja rozwoju regionalnego, podstawą oceny zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym są wytyczne KPR oraz, w szczególności, przepisy sekcji 4.3 tych wytycznych dotyczące dużych projektów inwestycyjnych, a także kryteria dotyczące szczegółowej oceny pomocy regionalnej dla dużych projektów inwestycyjnych określone w komunikacie w sprawie szczegółowej oceny, chyba że formalne postępowanie wykaże, że progi określone w pkt 68 lit. a) („test udziału w rynku”) i w pkt 68 lit. b) („testy wzrostu zdolności produkcyjnych i wydajności rynkowej”) wytycznych KPR nie zostały przekroczone.
(208)
Komisja musi przeprowadzić ocenę trójetapowo:
-
po pierwsze, musi dokonać oceny zgodności z ogólnymi przepisami wytycznych KPR,
-
po drugie, musi sprawdzić, czy test udziału w rynku i testy wzrostu zdolności produkcyjnych i wydajności rynkowej określone w pkt 68 lit. a) i b) (zwane dalej „testami określonymi w pkt 68 lit. a) i b)”) na pewno nie dają wyniku pozytywnego,
-
po trzecie, w zależności od wyniku oceny przeprowadzonej w drugim etapie, może przystąpić do szczegółowej oceny.
6.4. Zgodność z ogólnymi przepisami wytycznych KPR - weryfikacja wątpliwości przedstawionych w decyzji o wszczęciu postępowania
(209)
Komisja sprawdziła, czy przyznana pomoc jest zgodna z ogólnymi przepisami wytycznych KPR. W wyniku tej oceny sformułowano następujące wnioski:
(210)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do tego, czy przedmiotowy projekt inwestycyjny jest inwestycją początkową, czy też mógłby zostać uznany za inwestycję odtworzeniową.
(211)
Komisja uwzględniła uwagi Portugalii przedstawione w motywach 130 i 131, zgodnie z którymi inwestycje skutkowały rozbudową istniejącego zakładu i zasadniczą zmianą dotyczącą całościowego procesu produkcyjnego istniejącego zakładu, w związku z czym inwestycję można uznać za inwestycję początkową, jak określono w pkt 34 wytycznych KPR.
(212)
Nowa instalacja destylacji próżniowej, instalacja do krakowania wstępnego w Matosinhos oraz nowa instalacja hydrokrakingu w Sines faktycznie będą działały wraz z pierwotnymi istniejącymi wcześniej instalacjami rafineryjnymi; w związku z tym przedmiotowy projekt inwestycyjny nie ma na celu odtworzenia, tylko rozszerzenie systemu produkcji. Ponadto efektem realizacji projektu inwestycyjnego będzie przekształcenie rafinerii poprzez wyposażenie ich w nową infrastrukturę technologiczną służącą do przetwarzania cięższych gatunków ropy naftowej na benzynę i olej napędowy.
(213)
Konkurent nr 1 nie wyraża sprzeciwu odnośnie do początkowego charakteru inwestycji, ale uważa, że inwestycja stanowi jedynie rozbudowę istniejącego zakładu.
(214)
W związku z tym Komisja uznaje, że projekt inwestycyjny dotyczy inwestycji początkowej w rozumieniu pkt 34 wytycznych KPR i tym samym że wątpliwości dotyczące początkowego charakteru inwestycyjnego projektu inwestycyjnego zostały rozwiane.
(215)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do spełnienia wymogów dotyczących formalnego aspektu efektu zachęty mających zastosowanie do pomocy ad hoc, jak określono w pkt 38 wytycznych KPR. W szczególności Komisja wyraziła wątpliwości co do tego, czy wymagany list intencyjny mógł zostać zastąpiony pisemnym potwierdzeniem Portugalii, że projekt, z zastrzeżeniem szczegółowej weryfikacji wniosku, zasadniczo kwalifikuje się do pomocy, ponieważ spełnia kryteria określone w programie, jak wykazała szczegółowa kontrola (45).
(216)
Punkt 38 wytycznych KPR ma następujące brzmienie: „Istotne jest zagwarantowanie, aby pomoc regionalna stanowiła zachętę do podejmowania inwestycji, które w przeciwnym razie nie zostałyby zrealizowane w regionach objętych pomocą. Zatem pomoc może zostać udzielona w ramach programów pomocy wyłącznie wtedy, gdy beneficjent przed rozpoczęciem prac nad realizacją projektu złożył wniosek o przyznanie pomocy, a organ odpowiedzialny za zarządzanie programem potwierdził następnie na piśmie, że projekt, z zastrzeżeniem szczegółowej weryfikacji wniosku, zasadniczo kwalifikuje się do pomocy, ponieważ spełnia kryteria określone w programie. […] W przypadku pomocy ad hoc właściwy organ, przed rozpoczęciem prac nad realizacją projektu, musi wydać list intencyjny w sprawie przyznania pomocy uzależniający je od zatwierdzenia pomocy przez Komisję. Jeśli prace rozpoczną się zanim warunki określone w niniejszym ustępie zostaną spełnione, projekt w całości nie będzie kwalifikował się do pomocy”.
(217)
„Rozpoczęcie prac” zdefiniowano w przypisie 40 wytycznych KPR jako podjęcie prac budowlanych lub pierwsze wiążące zamówienie na urządzenia.
(218)
Komisja wzięła pod uwagę następujące informacje faktyczne przedstawione przez Portugalię:
-
dnia 22 stycznia 2007 r. przedsiębiorstwo Petrogal złożyło wniosek o przyznanie pomocy,
-
dnia 23 stycznia 2007 r. Portugalia potwierdziła zasadniczą kwalifikowalność projektu pomocy,
-
dnia 6 marca 2008 r. pomoc została zatwierdzona przez portugalską Radę Ministrów, ale jej przyznanie zależy od zatwierdzenia Komisji, w związku z czym Petrogal nie skorzysta z pomocy przed rokiem 2011 (tj. przed zakończeniem inwestycji),
-
dnia 8 marca 2008 r. zarząd przedsiębiorstwa Petrogal wydał zezwolenie na zamawianie urządzeń,
-
dnia 14 marca 2008 r. złożono pierwsze wiążące zamówienie. Prace budowlane w ramach inwestycji faktycznie rozpoczęto w listopadzie 2008 r. w Sines i w styczniu 2009 r. w Matosinhos.
(219)
Komisja uważa, że umowy o przyznaniu pomocy podpisane dnia 10 marca 2008 r. przez Portugalię i Petrogal oraz publikacja w portugalskim dzienniku ustaw rezolucji Rady Ministrów przyjętych dnia 6 marca 2008 r. (46) odpowiadają co najmniej listowi intencyjnemu i należy je uznawać za ściślejszy dowód formalnego aspektu efektu zachęty niż list intencyjny wymagany na podstawie pkt 38 wytycznych KPR. Wspomniane umowy o przyznaniu pomocy podpisano przed rozpoczęciem prac nad realizacją projektu inwestycyjnego.
(220)
W związku z tym Komisja uważa, że wątpliwości co do formalnego aspektu efektu zachęty zostały rozwiane.
(221)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do wkładu inwestycji w rozwój regionalny. W tym kontekście Komisja wyraziła również wątpliwości dotyczące konieczności pomocy oraz zwróciła uwagę, że „pomoc, która nie jest konieczna, prawdopodobnie nie przyczyni się do rozwoju regionalnego i może skutkować niedopuszczalnym zakłóceniem konkurencji” (47).
(222)
Konkurenci nr 1 i nr 2 wskazali, że przedsiębiorstwo Petrogal przystąpiłoby do realizacji projektu inwestycyjnego nawet bez przyznania pomocy. Ich zdaniem jest to inwestycja generująca dochód, która z gospodarczego punktu widzenia stymulowana jest brakiem równowagi między podażą oleju napędowego a popytem na cięższe i tańsze frakcje ropy naftowej i ich dostępnością. Wszystkie podmioty gospodarcze w całej Europie realizują w swoich rafineriach podobne inwestycje bez pomocy państwa.
(223)
W związku z tym należy ocenić, czy pomoc jest konieczna, aby wystąpił faktyczny efekt zachęty do podjęcia inwestycji, do której w przeciwnym razie by nie doszło w dwóch regionach objętych pomocą, lub czy do realizacji przedmiotowego projektu inwestycyjnego przystąpiono by niezależnie od przyznania pomocy. Odnośnie do tej kwestii Komisja musi ustalić, czy pomoc wpłynęła na zmianę postępowania przedsiębiorstwa Petrogal polegającą na przystąpieniu do realizacji dodatkowej inwestycji w odnośnych regionach.
(224)
Wydaje się, że strategiczną decyzję o przystąpieniu do realizacji inwestycji podjęto w 2006 r. Odzwierciedlono to w dokumencie przedstawionym przez grupę Galp Energia w październiku 2006 r. (48). Jak stwierdzono w sprawozdaniu rocznym grupy Galp Energia za 2006 r., zarząd podjął decyzję wykonawczą o realizacji projektu inwestycyjnego dnia 23 stycznia 2007 r. (49) i dnia 5 marca 2008 r. (tj. po otrzymaniu pisma z dnia 23 stycznia 2007 r. potwierdzającego kwalifikowalność od organów krajowych). Dnia 14 marca 2008 r. zarząd podjął decyzję operacyjną o zamówieniu pierwszych urządzeń mających związek z projektem inwestycyjnym.
(225)
Portugalia stwierdziła, że z powodu niewystarczających zdolności finansowych przedsiębiorstwo Petrogal przystąpiło do realizacji inwestycji dopiero w 2008 r. oraz że zarząd Galp ostatecznie podjął decyzję o przystąpieniu do realizacji zamówień na urządzenia oraz prac konstrukcyjnych po przyjęciu przez rząd portugalski odpowiedniej rezolucji Rady Ministrów.
(226)
Portugalia uważa, że dostępność pomocy państwa była kluczowa dla podjęcia przez Petrogal decyzji o przystąpieniu do realizacji inwestycji. Bez pomocy zaniechano by realizacji projektu inwestycyjnego. Przedsiębiorstwo Petrogal wdrożyłoby alternatywny plan restrukturyzacji w celu dostosowania swojej działalności rafineryjnej do zmian na rynku oraz do warunków związanych z podażą ropy naftowej. Ponadto dostępne środki finansowe zostałyby wykorzystane w ramach inwestycji w projekty alternatywne niemające związku z działalnością rafineryjną.
(227)
Portugalia przedstawiła dokumenty należące do przedsiębiorstwa Petrogal, zawierające analizę dotyczącą oczekiwanej wewnętrznej stopy zwrotu z realizacji projektu inwestycyjnego i kosztu kapitału (WACC), a także wykaz ewentualnych inwestycji alternatywnych, do realizacji których grupa Galp Energia mogłaby przystąpić, wykorzystując dostępny kapitał.
(228)
Komisja uważa, że dokumenty przedstawione zarządowi grupy Galp w dniu 23 stycznia 2007 r. i w dniu 5 marca 2008 r. miały decydujące znaczenie dla oceny konieczności pomocy, ponieważ decyzja zarządu została podjęta w oparciu o te dokumenty.
(229)
Według Portugalii kalkulacje przedstawione przez zarząd grupy Galp w 2008 r. wskazywały, że wewnętrzna stopa zwrotu z realizacji projektu inwestycyjnego w przypadku braku pomocy wynosiłaby [8-10] %. Ten poziom wewnętrznej stopy zwrotu znacznie przewyższa poziom WACC Petrogal, który wynosi [7-9] %.
(230)
Portugalia wyjaśniła jednak, że decyzje zarządu grupy Galp zostały podjęte zgodnie z podejściem opartym na wymaganej stopie zwrotu wprowadzonym już w 2002 r. Wymagana stopa zwrotu lub minimalna dopuszczalna stopa zwrotu to minimalna stopa zwrotu z realizacji projektu, którą organ decyzyjny zamierza zaakceptować przez rozpoczęciem realizacji projektu, biorąc pod uwagę ryzyko i koszt alternatywny realizacji innych bieżących projektów. Inne wyrażenia stosowane na określenie „wymaganej stopy zwrotu” to „graniczna stopa zwrotu” i „referencyjna stopa zwrotu”.
(231)
Od 2006 r. odnośnie do działalności rafineryjnej obowiązuje wewnętrzna wymagana stopa zwrotu na poziomie [110-150] % WACC, tj. [10-12] %. Zasadniczo nie podjęto by żadnej decyzji inwestycyjnej, gdyby obliczony poziom wewnętrznej stopy zwrotu nie przekraczał tego progu. W takim przypadku pomoc zwiększa poziom wewnętrznej stopy zwrotu o [1-3] punkty procentowe, z [8-10] % do [9-11] %, jak przedstawiono w tabeli 3 w motywie 171 odnośnie do kalkulacji przedstawionych zarządowi w 2008 r. Mimo że wewnętrzna stopa zwrotu skorygowana po zastosowaniu pomocy pozostaje nieznacznie niższa niż wewnętrzna wymagana stopa zwrotu, zarząd grupy Galp uznał, że dodatkowy margines bezpieczeństwa jest wystarczający, aby ostatecznie zatwierdzić projekt inwestycyjny.
(232)
Wymagana stopa zwrotu jest instrumentem stosowanym przez przedsiębiorstwa przy podejmowaniu decyzji wiążących się z wysokim stopniem ryzyka, może więc być różna w zależności od ryzyka związanego z konkretnymi projektami. Na poziom wymaganej stopy zwrotu może również wpływać waluta, w której się ją oblicza: na obszarach walutowych charakteryzujących się wysokim poziomem inflacji wymagana stopa zwrotu jest wyższa niż na obszarach cechujących się stabilnością cen.
(233)
Jak dotąd w decyzjach w sprawie pomocy państwa w obszarze pomocy regionalnej nie posługiwano się pojęciem „wymaganej stopy zwrotu” do celów rozstrzygania kwestii dotyczących konieczności pomocy oraz związanego z nią efektu zachęty. Pojęcia „wymaganej stopy zwrotu” nie użyto także w komunikacie w sprawie szczegółowej oceny. Wspomniane pojęcie „wymaganej stopy zwrotu” zastosowano już jednak w kilku decyzjach w sprawie pomocy państwa (takich jak decyzja Komisji z dnia 23 lutego 2011 r. w sprawie pomocy państwa nr N 204/10 - Szwecja - Pomoc dla Volvo Aero na badania i rozwój Trent XWB ICC, niepublikowana w Dzienniku Urzędowym), w większości przyjętych na mocy wspólnotowych zasad ramowych dotyczących pomocy państwa na działalność badawczą, rozwojową i innowacyjną (50), odnośnie do projektów wiążących się z wysokim stopniem ryzyka.
(234)
Portugalia zwraca uwagę, że projekt inwestycyjny wiąże się z różnego rodzaju ryzykiem, które uzasadnia zastosowanie podejścia opartego na wymaganej stopie zwrotu. Ten projekt inwestycyjny jest największą inwestycją generującą dochód, jaką kiedykolwiek zrealizowano w Portugalii. Realizacja tego projektu inwestycyjnego potrwa kilka lat. Oszacowanie kosztów realizacji projektu inwestycyjnego jest wyjątkowo trudne: Portugalia przedstawiła kalkulacje wskazujące, że początkowe szacunki dotyczące kosztów faktycznie były znacznie zaniżone. Ponieważ projekt inwestycyjny jest długoterminowy, sporządzenie długoterminowych prognoz dotyczących marż rafineryjnych jest bardzo trudne, w szczególności w sytuacjach, w których w dalszej perspektywie możliwe jest zastąpienie tradycyjnych samochodów z silnikami spalinowymi samochodami elektrycznymi i innymi.
(235)
Przeprowadzone w 2006 r. badanie empiryczne (51), w którym dokonano analizy ponad 100 samodzielnie ustalonych wymaganych stóp zwrotu (głównie przez przedsiębiorstwa północnoamerykańskie), wskazuje, że średnia wymagana stopa zwrotu wynosi 14,1 % oraz że wartość absolutna różnicy między WACC a wymaganą stopą zwrotu wynosi 5 punktów procentowych, tj. 155 % WACC. Biorąc pod uwagę te informacje, wymagana stopa zwrotu zastosowana przez Petrogal i przez grupę Galp Energia odnośnie do sektora rafineryjnego na pierwszy rzut oka nie wydaje się zawyżona.
(236)
W świetle powyższych informacji, a w szczególności biorąc pod uwagę specyfikę danego sektora oraz specyfikę sprawy (tj. znaczenie ryzyka ze względu na zakres projektu inwestycyjnego oraz okres długoterminowej eksploatacji), Komisja uważa, że taką wymaganą stopę zwrotu można wziąć pod uwagę przy ocenie, czy pomoc była konieczna jako zachęta do realizacji przedmiotowego projektu inwestycyjnego.
(237)
Konkurenci nr 1 i nr 2 potwierdzili, że w przypadku działalności rafineryjnej nie istnieje żaden poziom odniesienia dla tego sektora. Konkurent nr 1 wskazał jednak, że uznałby poziom odniesienia (stopę zwrotu) wynoszący 10 % za wystarczający z punktu widzenia realizacji projektu inwestycyjnego. Komisja zwraca uwagę, że ten poziom odniesienia wynoszący 10 % jest bardzo zbliżony do poziomu wewnętrznej stopy zwrotu po zastosowaniu pomocy przedstawionego zarządowy grupy Galp w 2008 r. i wynoszącego [9-11] %. W związku z tym Komisja uważa, że kwota pomocy nie przewyższa kwoty, którą konkurent uznałby za konieczną do osiągnięcia dopuszczalnego poziomu wewnętrznej stopy zwrotu.
(238)
Wydaje się zatem, że zastosowanie przedmiotowego środka pomocy skutkuje zbliżeniem poziomu wewnętrznej stopy zwrotu do poziomu wymaganej stopy zwrotu przedsiębiorstwa Petrogal oraz do poziomu referencyjnej stopy zwrotu wskazanego przez konkurenta nr 1. Poziom wewnętrznej stopy zwrotu po zastosowaniu pomocy nie przewyższa poziomu wymaganej stopy zwrotu przedsiębiorstwa Petrogal ani poziomu referencyjnej stopy zwrotu konkurenta, co sugeruje, że pomoc nie była nadmierna. Sam fakt, że decyzję o przystąpieniu do realizacji inwestycji podjęto w 2008 r., w sytuacji, w której poziom wewnętrznej stopy zwrotu po zastosowaniu pomocy był nadal znacznie niższy niż zadeklarowany poziom wymaganej stopy zwrotu, nie jest wystarczający, aby podać w wątpliwość znaczenie wymaganej stopy zwrotu. Z poprzednich oświadczeń zarządu grupy Galp w oczywisty sposób wynika, że był on świadomy strategicznego znaczenia przedmiotowego projektu inwestycyjnego dla zaprzestania obniżania marż rafineryjnych. Mimo że nie osiągnięto w pełni poziomu wymaganej stopy zwrotu, wydaje się, iż ten element strategiczny był wystarczający jako uzasadnienie dla niewielkiej rozbieżności z poziomem wymaganej stopy zwrotu.
(239)
W związku z tym Komisja uważa, że pomoc była konieczna jako zachęta inwestycyjna oraz że jej kwota nie przekraczała kwoty koniecznej do osiągnięcia tego celu. W tym kontekście nie jest całkowicie słuszne stwierdzenie, że wszystkie podmioty gospodarcze w całej Europie realizowały w swoich rafineriach podobne inwestycje bez pomocy państwa. Komisja przeanalizowała na przykład inne środki pomocy zastosowane do celów podobnych inwestycji. W szczególności Komisja przeanalizowała przypadek, którego dotyczy decyzja Komisji N 283/2004 (52) w sprawie instalacji hydrokrakingu destylatów.
(240)
W decyzji o wszczęciu postępowania, zawierającej odesłanie do pkt 10 wytycznych KPR, Komisja wyraziła wątpliwości co do wkładu pomocy i projektu inwestycyjnego w rozwój regionalny, kładąc nacisk na niewielką liczbę (150) stworzonych miejsc pracy w porównaniu z kwotą pomocy (160 mln EUR), oraz co do tego, czy oczekiwany wkład w rozwój regionalny faktycznie równoważy skutki przyznania pomocy dla przedmiotowego sektora.
(241)
Komisja zwraca uwagę, podobnie jak konkurent nr 1, że kwota pomocy przypadająca na jedno miejsce pracy faktycznie w znacznym stopniu przewyższa poziom pomocy na jedno miejsce pracy w przypadku przyznanych ostatnio środków pomocy ad hoc (zob. motyw 89). W kilku negatywnych decyzjach (53) stwierdzono niewystarczający wkład w rozwój regionalny, biorąc pod uwagę liczbę stworzonych miejsc pracy.
(242)
Portugalia przyznaje, że kwota pomocy na jedno bezpośrednio stworzone miejsce pracy jest bardzo wysoka; jest to jednak uzasadnione kapitałochłonnym charakterem projektu inwestycyjnego, który często cechuje inwestycje realizowane w przedmiotowym sektorze: w przeszłości Komisja zatwierdzała pojedynczo składane wnioski dotyczące programów pomocy w tym sektorze, w ramach których kwota pomocy przypadająca na jedno utworzone miejsce pracy była jeszcze wyższa (54). Portugalia uważa, że powinny zostać uwzględnione czynniki inne niż kwota pomocy na jedno bezpośrednio stworzone miejsce pracy, takie jak liczba miejsc pracy utworzonych pośrednio, liczba utworzonych czasowych miejsc pracy oraz inne kwestie z tym związane.
(243)
W poprzednich decyzjach Komisja zawsze brała pod uwagę kwestię bezpośredniego tworzenia miejsc pracy. Ponadto w szeregu decyzji (55) wzięto pod uwagę kwestię pośredniego tworzenia miejsc pracy.
(244)
Portugalia początkowo twierdziła, że każdemu bezpośrednio stworzonemu (lub zlikwidowanemu) miejscu pracy miałyby odpowiadać trzy miejsca pracy stworzone pośrednio. Stosunek 3:1 uzasadniono, powołując się na inne sprawy Portugalii dotyczące tej samej branży (56), w przypadku których Komisja w przeszłości akceptowała zbliżony lub wyższy stosunek. Potencjał w zakresie pośredniego tworzenia miejsc pracy wynika z czynności obsługowych, stanowiących prawdopodobnie niszę rynkową, która zyska najwięcej na realizacji przedmiotowego projektu. Będzie to efektem większej złożoności technologicznej rafinerii, co oznacza, że podwykonawstwo będzie należało zlecać coraz bardziej wyspecjalizowanym pracownikom i technikom.
(245)
Na poparcie swojego argumentu Portugalia odniosła się do ostatniego dokumentu roboczego Komisji dotyczącego sektora petrochemicznego (57), który stwierdza się, że w UE w sektorze tym bezpośrednio zatrudnionych jest jedynie 100 000 osób, można jednak uznać, iż od unijnego przemysłu rafineryjnego bezpośrednio zależnych jest aż 400 000-600 000 miejsc pracy. W tym samym dokumencie, w przypisie 41, zawarto informację na temat kolejnych 600 000 miejsc pracy w obszarach związanych z logistyką i marketingiem. Na podstawie tych stwierdzeń uzasadnione byłoby zastosowanie stosunku wyższego niż 3:1, a mianowicie 4:1-6:1, a biorąc pod uwagę liczbę utworzonych miejsc pracy w obszarach związanych z logistyką i marketingiem, nawet 12:1.
(246)
Ponadto Portugalia wskazała, że gdyby wybrano alternatywny scenariusz „brak pomocy i brak projektu”, przedsiębiorstwo Petrogal przeprowadziłoby restrukturyzację swoich rafinerii i zmniejszyłoby liczebność swojej siły roboczej, co oznaczałoby likwidację 160 bezpośrednio stworzonych miejsc pracy. W związku z tym w swojej ocenie wkładu pomocy w rozwój regionalny Komisja powinna wziąć pod uwagę, że realizacja projektu inwestycyjnego wiąże się ze bezpośrednim stworzeniem lub utrzymaniem 310 miejsc pracy (58) i z pośrednim stworzeniem około 930 (59) -3 720 miejsc pracy, co obniżałoby nadmierną kwotę pomocy na jedno bezpośrednie miejsce pracy.
(247)
Dodatkowo Portugalia podkreśliła, że przedmiotowy projekt inwestycyjny jest największym jednostkowym projektem inwestycyjnym, do jakiego kiedykolwiek przystąpiono w Portugalii, oraz że w jego ramach na etapie budowy w odnośnych regionach powstanie 3 000 tymczasowych miejsc pracy.
(248)
Ponadto w poprzednich decyzjach (60) zatwierdzających pomoc regionalną ad hoc Komisja powoływała się na znaczenie następujących czynników:
-
zwiększenie dochodów pracowników (bezpośrednie i pośrednie tworzenie miejsc pracy zapewniających lepsze wynagrodzenie),
-
dobrostan społeczny w regionie (dzięki poprawie warunków środowiskowych i warunków życia, pokrywaniu kosztów wydarzeń lokalnych),
-
zwiększenie potencjału kapitału ludzkiego (dzięki organizacji szkoleń, kształceniu, programom studiów doktoranckich),
-
wkład w B&R, transfer technologii i wiedzy eksperckiej (w wyniku realizacji inwestycji modernizacyjnej),
-
zwiększona aktywność podwykonawców na odnośnych obszarach,
-
lepsze wykorzystanie istniejących obiektów portowych.
Czynniki te z pewnością stanowią pozytywne elementy, które można by wziąć pod uwagę przy ocenie wkładu pomocy i projektu inwestycyjnego w rozwój regionalny w Portugalii.
(249)
Tak więc uwagi Portugalii i szeregu zainteresowanych stron dotyczą innych istotnych aspektów związanych z wkładem w rozwój regionalny w kontekście wpływu na środowisko i skutków społecznych, bardziej intensywnego szkolenia oraz protokołów podpisanych z instytucjami szkolnictwa wyższego.
(250)
Portugalia powołała się także na rozwój łańcucha dostaw oraz wpływ budowy nowych instalacji na strukturę przemysłu krajowego, w tym jej wpływu na prace w dziedzinie inżynierii lądowej, prace budowlane i prace w dziedzinie technologii budowy maszyn. Wpływ ten z pewnością jest pozytywny, ma on jednak charakter przejściowy lub ogólny (zob. motyw 154).
(251)
Komisja bierze pod uwagę przedstawione przez Portugalię trwałe efekty zewnętrzne realizacji projektu inwestycyjnego w odnośnych regionach. W szczególności oczekiwany długi okres funkcjonowania rafinerii (oczekuje się, że będą one działały co najmniej przez 30 lat), pozytywny wpływ na sektor podwykonawstwa, znaczna liczba szkoleń oraz liczba protokołów podpisanych ze szkołami i uniwersytetami wskazują na znaczenie rafinerii w odnośnych regionach. Nawet jeżeli te efekty zewnętrzne w znacznej mierze obserwowano już wcześniej w związku z długą historią funkcjonowania rafinerii, można przyznać, że inwestycje z pewnością przyczyniają się do zwiększenia roli przedsiębiorstwa Petrogal w Sines i w gminie Porto.
(252)
Portugalia przedstawiła także analizę kosztów i korzyści dotyczącą projektu pomocy. Analiza kosztów i korzyści ma mieć szerszy zakres niż analiza dotycząca opłacalności projektu przedstawiona przez inwestora oraz ma obejmować wszystkie (pominięte) koszty społeczne i korzyści związane z realizacją projektów. W tym kontekście analiza kosztów i korzyści przedstawia wartości liczbowe odnośnie do oczekiwanych korzyści, w tym wartość dochodów z podatków związanych z zatrudnieniem pośrednim i bezpośrednim, dane dotyczące unikniętego wzrostu udziału bezrobocia (dzięki utrzymaniu miejsc pracy), dochody z podatku konsumpcyjnego, dodatkowych dochodów dla portu Leixões, kwotę bezpośredniego wsparcia dla społeczności lokalnych itp.
(253)
W analizie kosztów i korzyści stwierdzono, że pomoc jest bardzo korzystna dla Portugalii. Zakres geograficzny analizy kosztów i korzyści wykracza poza regiony Norte i Alentejo, których przedmiotowy projekt inwestycyjny dotyczy bezpośrednio. Jeżeli jednak świadczenia uzyskane na poziomie krajowym zostaną proporcjonalnie podzielone i przekazane odpowiednim regionom zgodnie z ich znaczeniem gospodarczym, regiony Norte i Alentejo otrzymają 34,8 % tych świadczeń.
(254)
Portugalia podkreśliła również, że pomoc oraz związana z nią inwestycja miały korzystny wpływ na inne obszary polityki niż rozwój regionalny. Portugalia podkreśliła znaczenie strategiczne projektu inwestycyjnego na poziomie krajowym oraz w kontekście europejskiego bezpieczeństwa dostaw energii. Ten korzystny wpływ obejmuje zmniejszenie stopnia uzależnienia od przywozu, reakcję na rosnące zapotrzebowanie na olej napędowy, zwiększenie efektywności energetycznej w obydwu rafineriach oraz pozytywny wpływ na środowisko. Powyższych argumentów nie można wziąć pod uwagę przy dokonywaniu oceny wkładu pomocy w rozwój regionalny.
(255)
Mimo że na pierwszy rzut oka kwota pomocy na jedno bezpośrednio stworzone miejsce pracy wydaje się nieproporcjonalna, pozytywne skutki pośrednie (pośrednie miejsca pracy, efekty zewnętrzne, tworzenie miejsc pracy zapewniających wysokie dochody, zwiększenie efektywności kapitału ludzkiego, poprawa dobrostanu społecznego) wskazują na wkład środka w rozwój regionów Alentejo i Norte, którego nie można uznać za nieistotny. W związku z tym Komisja uważa, że początkowe wątpliwości dotyczące wkładu pomocy w rozwój regionalny zostały rozwiane.
(256)
Ponadto w kolejnych częściach dotyczących zastosowania przepisów pkt 68 lit. a) i b) wskazano, że negatywne sektorowe skutki przyznania pomocy są niewielkie, ponieważ rynki, których dotyczy inwestycja nie są nierentowne, tj. nie obserwuje się w ich przypadku bezwzględnego pogorszenia sytuacji. Ponadto przedsiębiorstwo Petrogal nie ma dużego udziału w odpowiednim rynku transakcji loco rafineria, który mógłby w niewłaściwy sposób wykorzystać poprzez zachowanie antykonkurencyjne. Zastąpienie przywozu ciężkiej benzyny na potrzeby przemysłu produkcji węglowodorów aromatycznych ma niewielki wpływ na dostawców z EOG. W związku z tym Komisja uważa, że początkowe wątpliwości co do tego, czy oczekiwany wkład w rozwój regionalny równoważy negatywne sektorowe skutki pomocy, zostały rozwiane.
(257)
Zgodnie z pkt 9 wytycznych KPR Petrogal nie jest zagrożonym przedsiębiorstwem w rozumieniu komunikatu Komisji Wytyczne wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (61).
(258)
Zgodnie z pkt 39 wytycznych KPR wkład własny przedsiębiorstwa Petrogal odpowiada wyższej kwocie niż 25 % wydatków kwalifikowalnych (zob. motyw 36 powyżej).
(259)
Zgodnie z pkt 50 wytycznych KPR wartość wydatków kwalifikowalnych na realizację projektu inwestycyjnego oblicza się na podstawie kwalifikowalnych kosztów inwestycji (zob. motyw 35 powyżej).
(260)
Zgodnie z pkt 71-75 wytycznych KPR zastosowano się do zasad dotyczących kumulacji pomocy (zob. motyw 43 powyżej).
(261)
Zgodnie z pkt 40 wytycznych KPR pomoc przyznano pod warunkiem, że przedsiębiorstwo Petrogal utrzyma przedmiotowy projekt inwestycyjny w odnośnych regionach przez okres co najmniej pięciu lat po jego zakończeniu.
(262)
W związku z tym Komisja uważa, że pomoc jest zgodna z ogólnymi przepisami wytycznych KPR.
6.5. Zgodność z kryteriami dotyczącymi dużych projektów inwestycyjnych - weryfikacja wątpliwości wyrażonych w decyzji o wszczęciu postępowania
(263)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do tego, czy przedmiotowy projekt inwestycyjny można uznać za jednostkowy projekt inwestycyjny w rozumieniu pkt 60 wytycznych KPR, mimo że rafinerie nie są położone blisko siebie.
(264)
Choć rafinerie nie są położone blisko siebie, Portugalia uważa, że istnieją między nimi ścisłe powiązania gospodarcze, funkcjonalne i strategiczne. Bez inwestycji w instalację destylacji próżniowej w Matosinhos powiązana z nią inwestycja w instalację do hydrokrakowania w Sines nie byłaby możliwa z uwagi na ryzyko częstych braków na rynku próżniowego oleju gazowego (będącego materiałem wsadowym do instalacji do hydrokrakowania). W związku z tym Portugalia uważa, że z uwagi na ścisłe powiązania funkcjonalne rafinerie są ekonomicznie niepodzielne.
(265)
Konkurent nr 1 kwestionuje to podejście, ponieważ uważa, że środki trwałe projektu inwestycyjnego są ekonomicznie podzielne.
(266)
W swoich uwagach zgłoszonych w odpowiedzi na decyzję o wszczęciu postępowania jedna ze stron trzecich wskazała, że wzrost produkcji ciężkiej benzyny jest kluczowy dla realizacji inwestycji przez grupę La Seda w Sines. Komisja sprawdziła, czy inwestycja realizowana przez grupę La Seda mogła wraz z inwestycją w Matosinhos tworzyć jednostkowy projekt inwestycyjny. Portugalia potwierdziła, że wzrost produkcji ciężkiej benzyny zostanie wykorzystany wyłącznie w ramach przedsiębiorstwa Petrogal oraz że ciężka benzyna nie będzie sprzedawana osobom trzecim. W związku z tym Komisja stwierdza, że projekt inwestycyjny nie tworzy wraz z projektem inwestycyjnym grupy la Seda jednostkowego projektu inwestycyjnego.
(267)
Punkt 60 wytycznych KPR dotyczy projektów inwestycyjnych sztucznie podzielonych na podprojekty, aby ominąć mechanizm dostosowania, który ogranicza maksymalną intensywność pomocy przyznawanej na realizację projektów inwestycyjnych o wartości powyżej 50 mln EUR. W przedmiotowym przypadku Komisja stwierdziła, że intensywność zastosowanej pomocy (12,43 % wartości bieżącej netto) jest niższa niż maksymalna intensywność pomocy, którą powinno się zastosować w przypadku projektu inwestycyjnego uznanego za jednostkowy projekt inwestycyjny (14,28 % wartości bieżącej netto), w związku z czym jest niższa niż maksymalna intensywność pomocy, którą można było przyznać na realizację dwóch projektów osobno. W związku z tym maksymalna intensywność pomocy nawet dla jednostkowego projektu inwestycyjnego nie została przekroczona, i Komisja stwierdza, że ustalenie, czy dwa projekty w Sines i w Matosinhos stanowią jednostkowy projekt inwestycyjny nie jest konieczne pomimo bliskości geograficznej, ponieważ kwestia ta nie stanowi uszczerbku dla oceny zgodności pomocy na podstawie wytycznych KPR.
(268)
Zgodnie z pkt 67 wytycznych KPR sposób obliczania intensywności pomocy zależy od tego, czy projekt inwestycyjny uznaje się za jednostkowy projekt inwestycyjny, czy za dwa odrębne projekty inwestycyjne. W drugim przypadku, jeżeli dwie rafinerie rozpatruje się osobno, obliczając intensywność pomocy, należałoby wziąć pod uwagę dwa różne standardowe pułapy pomocy regionalnej mające zastosowanie dla Sines (40 %) i dla Matosinhos (30 %).
(269)
Portugalia zgłosiła, że wartość nominalna całkowitych planowanych kosztów kwalifikowalnych związanych z realizacją projektu inwestycyjnego wynosi 1 058 934 146 EUR ([ ] dla inwestycji w Sines i [ ] EUR dla inwestycji w Matosinhos).
(270)
Wartość bieżąca netto inwestycji w Sines wynosi [ ] EUR w przypadku zastosowania pomocy o planowanej wartości nominalnej [ ] EUR, co odpowiada intensywności pomocy mającej zastosowanie do tej rafinerii, która wynosi 13,12 % ekwiwalentu dotacji brutto i jest niższa niż dostosowana maksymalna intensywność pomocy wynosząca 15,94 %.
(271)
Wartość bieżąca netto inwestycji w Matosinhos wynosi [ ] EUR w przypadku zastosowania pomocy o planowanej wartości nominalnej [ ] EUR, co odpowiada intensywności pomocy mającej zastosowanie do tej rafinerii, która wynosi 10,66 % ekwiwalentu dotacji brutto i jest niższa niż dostosowana maksymalna intensywność pomocy wynosząca 14,68 %.
(272)
Do celów decyzji o wszczęciu postępowania Komisja sprawdziła intensywność pomocy w dwóch regionach, aby stwierdzić, że intensywność ta jest różna, ponieważ wynosi 40 % w przypadku Sines i 30 % w przypadku Matosinhos, oraz ponownie obliczyła maksymalną intensywność pomocy poprzez ważenie intensywności pomocy, biorąc pod uwagę stosunek (wartości bieżącej netto) inwestycji w odpowiadającym regionie do inwestycji ogółem. W wyniku tego intensywność pomocy wynosiłaby 37,18 %, co odpowiadałoby dostosowanej maksymalnej intensywności na poziomie 14,21 %.
(273)
Nawet gdyby projekt inwestycyjny uznano za jednostkowy projekt inwestycyjny, bieżąca wartość netto całkowitych kosztów inwestycji wynosiłaby 974 064 894 EUR. Całkowita wartość bieżąca netto planowanej pomocy wynosiłaby 121 091 314 EUR, odpowiadając tym samym intensywności pomocy na poziomie 12,43 % ekwiwalentu dotacji brutto, co jest poniżej poprzednio obliczonego poziomu dostosowanej maksymalnej intensywności pomocy wynoszącego 14,21 %.
(274)
W związku z tym, ponieważ intensywność pomocy wyrażona jako ekwiwalent dotacji brutto byłaby niższa niż dostosowana maksymalna intensywność pomocy, biorąc pod uwagę zasady dostosowania, Komisja uważa, że intensywność pomocy zaproponowana odnośnie do przedmiotowego projektu inwestycyjnego jest zgodna z pkt 67 wytycznych KPR.
(275)
Portugalia zobowiązała się, że nie przekroczy maksymalnej kwoty pomocy ani maksymalnej intensywności pomocy określonej w niniejszej decyzji, również w przypadku niższych lub wyższych wydatków kwalifikowalnych.
(276)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące niektórych kwestii związanych z oceną pomocy zgodnie z zasadami określonymi w pkt 68 lit. a) i b) wytycznych KPR. Były to następujące kwestie:
-
czy produktami objętymi projektem inwestycyjnym były wyłącznie olej napędowy i ciężka benzyna, jak twierdzi Portugalia, czy także inne produkty związane z przemysłem rafineryjnym, biorąc pod uwagę możliwość zastąpienia produktów rafineryjnych po stronie podaży oraz fakt, że ciężka benzyna może być uznawana za produkt pośredni w rozumieniu pkt 69 wytycznych KPR,
-
czy właściwy rynek produktowy obejmuje, jak twierdzi Portugalia, poziom loco rafineria zarówno w odniesieniu do oleju napędowego, jak i do ciężkiej benzyny,
-
czy właściwy rynek geograficzny dla przedmiotowych produktów należy określić na poziomie krajowym, regionalnym (Półwyspu Iberyjskiego), czy na poziomie EOG,
-
czy beneficjent, Petrogal, oraz grupy Galp Energia i ENI, do których Petrogal należy, mają udział we właściwych rynkach na poziomie wyższym niż 25 % (pkt 68 lit. a) wytycznych KPR),
-
czy w odniesieniu do wszystkich przedmiotowych produktów zdolność produkcyjna osiągnięta w wyniku realizacji projektu stanowi więcej niż 5 % któregokolwiek właściwego rynku, co potwierdzają dane dotyczące widocznej konsumpcji danego produktu, a w takim przypadku czy średni roczny wskaźnik wzrostu widocznej konsumpcji właściwego produktu w ciągu ostatnich pięciu lat nie przekraczał średniej rocznej stopy wzrostu PKB EOG.
(277)
W motywach 278-311 Komisja dokonała ponownej oceny pod kątem tego, czy progi określone w pkt 68 lit. a) i b) zostały przekroczone, w celu ustalenia, czy konieczna jest szczegółowa ocena projektu inwestycyjnego. Po pierwsze, ocenie poddaje się produkty objęte oraz uznawane za objęte projektem inwestycyjnym. Po drugie, określa się na ich podstawie właściwe rynki produktów. Po trzecie, analizuje się, czy ocenę powinno się przeprowadzić na poziomie loco rafineria, detalicznym czy niedetalicznym. W motywach 312-344 określono rynek produktów oraz właściwy rynek geograficzny na podstawie tego, który z przedmiotowych rynków produktów jest poddawany ocenie pod kątem właściwego udziału w rynku przedsiębiorstwa Petrogal. Po czwarte, analiza koncentruje się na tym, czy poziom wzrostu wydajności produkcyjnej przewyższa poziom 5 % właściwej widocznej konsumpcji w EOG na rynku, na którym wzrost poziomu widocznej konsumpcji w EOG odnośnie do przedmiotowych produktów jest niewystarczający.
(278)
Punkt 69 wytycznych KPR ma następujące brzmienie: „Dany produkt oznacza z reguły produkt, którego dotyczy projekt inwestycyjny. Jeśli projekt odnosi się do produktu pośredniego, a znacząca część produkcji nie jest zbywana na rynku, dany produkt obejmować może produkty stanowiące następne ogniwo w procesie produkcji”. Zgodnie z przypisem 64 do tego punktu „w wypadku gdy projekt inwestycyjny obejmuje produkcję kilku różnych produktów, wymagane jest uwzględnienie każdego z nich”.
(279)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja uznała olej napędowy i ciężką benzynę za produkty bezpośrednio objęte projektem inwestycyjnym. Ponieważ najwyraźniej cała wyprodukowana ciężka benzyna została wykorzystana w prowadzonej przez Petrogal produkcji pochodnych ciężkiej benzyny, pochodne ciężkiej benzyny również uznaje się za objęte projektem inwestycyjnym. Komisja przyjęła stwierdzenie Portugalii, że pozostałe horyzontalnie powiązane produkty wytwarzane przez rafinerie (benzyna, skroplony gaz ropopochodny, olej opałowy, paliwo lotnicze i asfalt) nie były objęte projektem inwestycyjnym.
(280)
Komisja zwraca uwagę na wyjaśnienie Komisji, zgodnie z którym rafinerie prowadzą działalność w oparciu o funkcję produkcji wielu produktów, w której wsad, ropa naftowa, jest przetwarzany na wiele produktów pośrednich (na przykład ciężką benzynę i próżniowy olej gazowy) i końcowych (na przykład benzynę i olej napędowy). Wiele produktów pośrednich natychmiast wykorzystuje się ponownie jako wsad („materiały wsadowe”) na różnych etapach procesu rafinacji, inne natomiast sprzedaje się na rynku lub wykorzystuje jako wsad w przemyśle petrochemicznym pierwszej generacji, na przykład ciężką benzynę stosuje się do produkcji węglowodorów aromatycznych. Techniczna funkcja produkcji zależy w szczególności od rodzaju stosowanej ropy naftowej (nie wszystkie gatunki ropy naftowej można przetwarzać w danych instalacjach) oraz od dokładnej konfiguracji technicznej rafinerii. Rafineria nastawiona na maksymalizację zysku próbuje zoptymalizować swoje zyski związane z szeregiem produktów, czyli tzw. „marżę rafineryjną”, poprzez dostosowanie sposobu produkcji do różnych produktów, biorąc pod uwagę ograniczenia techniczne wynikające z funkcji produkcji (oraz rodzaju stosowanej ropy naftowej) oraz ceny wsadu i produktu. Możliwości dostosowania konfiguracji istniejącej rafinerii bez realizacji dodatkowych inwestycji są jednak bardzo ograniczone.
(281)
W ciągu ostatnich dziesięciu lat w sektorze rafineryjnym dokonał się szereg zmian strukturalnych. Coraz rzadziej stosuje się lżejsze gatunki ropy naftowej, a coraz częściej zastępuje się je cięższymi gatunkami. Jednocześnie popyt na rynku na olej napędowy (będący coraz częstszym zamiennikiem benzyny jako materiału napędowego) rośnie coraz szybciej. Popyt na olej opałowy stosowany do produkcji energii elektrycznej oraz w transporcie morskim natomiast maleje i przewiduje się, że nadal będzie malał (ponieważ do tych celów wykorzystuje się jego zamienniki, stosując technologie bardziej przyjazne dla środowiska). UE jest importerem netto oleju napędowego oraz eksporterem benzyny (głównie na rynek amerykański, który prawdopodobnie będzie malał).
(282)
Jak wyjaśniła Portugalia i potwierdzili konkurenci nr 1 i nr 2, realizację projektu inwestycyjnego stymuluje, z jednej strony, fakt zezwolenia rafineriom na przetwarzanie cięższych gatunków ropy naftowej oraz, z drugiej strony, zmiana jego konfiguracji w sposób umożliwiający rafineriom produkcję większych ilości oleju napędowego i mniejszych ilości oleju opałowego.
(283)
Zgodnie z sekcją 2.2 olej napędowy i ciężka benzyna są produktami bezpośrednio objętymi projektem inwestycyjnym. Realizacja przedmiotowego projektu inwestycyjnego faktycznie przyczyni się do zwiększenia produkcji oleju napędowego (kosztem produkcji oleju opałowego) oraz produkcji ciężkiej benzyny, co według Portugalii jest nieuniknionym technicznym efektem ubocznym. Komisja zwraca uwagę na twierdzenie Portugalii, że horyzontalnie powiązane produkty wytwarzane przez rafinerie (benzyna, olej opałowy, paliwo lotnicze i asfalt) nie są objęte projektem inwestycyjnym.
(284)
W ramach formalnego postępowania wyjaśniającego Komisja ustaliła jednak, że inwestycja w nową instalację destylacji próżniowej oraz nową instalację do krakowania wstępnego w Matosinhos umożliwi również produkcję próżniowego oleju gazowego. Zwiększona produkcja oleju napędowego będzie odbywać się w Sines, gdzie materiałem wsadowym do nowej instalacji hydrokrakingu będzie próżniowy olej gazowy produkowany w rafineriach Matosinhos i Sines. W związku z tym próżniowy olej gazowy należy uznać za produkt bezpośrednio objęty inwestycją, ponieważ projekt inwestycyjny przyczyni się do znacznego zwiększenia jego produkcji w rafinerii Matosinhos.
(285)
Portugalia stwierdziła, że próżniowy olej gazowy będzie stosowany wyłącznie jako materiał wsadowy do instalacji hydrokrakingu w Sines. W związku z tym powinno się go uznawać za produkt pośredni wykorzystywany do zwiększonej produkcji oleju napędowego i nie powinno się go poddawać odrębnej ocenie. Portugalia stwierdziła również, że konieczne stałe i pewne dostawy materiału wsadowego do instalacji hydrokrakingu o takich rozmiarach jak instalacja w Sines, nie mogłoby być zapewnione dzięki zakupowi niezbędnych ilości na rynku. Ma to związek z bardzo niewielkim rozmiarem oraz z dużą zmiennością otwartego rynku obrotu próżniowym olejem gazowym, będącego rynkiem kasowym. W związku z tym dostawy próżniowego oleju gazowego z Matosinhos do Sines nie skutkują wyłączeniem z dostaw osób trzecich.
(286)
Komisja przyznaje, że próżniowy olej gazowy uznaje się za produkt pośredni oraz że znaczna część wyprodukowanego próżniowego oleju gazowego nie jest przedmiotem sprzedaży na rynku (przy czym z dostaw nie są wyłączone żadne osoby trzecie). W takim przypadku, jak określono w pkt 69 wytycznych KPR, można stwierdzić, że jeżeli chodzi o nową instalację destylacji próżniowej oraz nową instalację do krakowania wstępnego w Matosinhos, przedmiotowy produkt, tj. olej napędowy, stanowi następne ogniwo w procesie produkcji.
(287)
Komisja zwraca również uwagę na opinię konkurenta nr 1, zgodnie z którą pozostałości hydrokrakingu można by uznać za produkt objęty projektem inwestycyjnym (zob. motyw 92). Jak wyjaśniła Portugalia, z uwagi na zastosowanie technologii izokrakingu produkcja tych pozostałości jest bardzo niewielka (zob. motyw 183), Komisja nie uznaje więc pozostałości hydrokrakingu za produkt objęty projektem inwestycyjnym.
(288)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do tego, czy olej napędowy i ciężka benzyna są jedynymi produktami objętymi projektem inwestycyjnym, wskazując na fakt, że ciężka benzyna może być uznawana za produkt pośredni w rozumieniu pkt 69 wytycznych KPR oraz że pochodne ciężkiej benzyny mogłyby być produktami objętymi projektem inwestycyjnym i mogłyby zostać obowiązkowo objęte przeprowadzeniem testów na mocy pkt 68 lit. a) i b).
(289)
Portugalia przedstawiła następujące wyjaśnienia:
-
termin benzyna obejmuje ciężką i lekką benzynę; ciężkiej i lekkiej benzyny nie można zastąpić ani w produkcji, ani jeżeli chodzi o zastosowanie,
-
ciężka benzyna jest produktem stosowanym jako materiał wsadowy w procesach rafineryjnych oraz w produkcji szerokiej gamy produktów chemicznych, nie tylko w produkcji węglowodorów aromatycznych,
-
projekt inwestycyjny umożliwia dodatkową produkcję ciężkiej benzyny w Sines: produkcja ciężkiej benzyny w rafinerii Sines wzrasta o [200-250] kiloton rocznie,
-
większość ciężkiej benzyny wyprodukowanej w rafinerii Sines przewozi się do należącej do przedsiębiorstwa Petrogal rafinerii Matosinhos, w której przekształca się ją w reformat (62) wraz z ciężką benzyną przywiezioną z innych państw oraz z ciężką benzyną wyprodukowaną w samej rafinerii Matosinhos (średnio [650-700] kiloton w latach 2007-2009). Całkowita ilość ciężkiej benzyny wykorzystywanej w rafinerii Matosinhos do produkcji reformatu wynosi [1 000-1 050] ton (średnio w latach 2007-2009),
-
z całkowitej dodatkowej produkcji ciężkiej benzyny w Sines w ilości [200-250] kiloton [100-150] kiloton jest transportowane do Matosinhos (pozostałą część wykorzystuje się ponownie jako materiał wsadowy w procesie hydrokrakingu w Sines) w celu zastąpienia [100-150] kiloton przywożonej ciężkiej benzyny; ilość przywożonej ciężkiej benzyny wynosząca [250-300] kiloton przed realizacją inwestycji zmniejsza się do [100-150] kiloton, tj. o [50-60] %,
-
w 2009 r. 92 % przywozu ciężkiej benzyny pochodziło spoza EOG, a 8 % z EOG (63),
-
własna zdolność produkcyjna rafinerii Matosinhos w zakresie ciężkiej benzyny (średnia produkcja w latach 2007-2009 wynosiła [650-700] kiloton) nie zmieniła się w wyniku realizacji projektu inwestycyjnego,
-
reformat jest produktem pośrednim do produkcji węglowodorów aromatycznych,
-
zdolność w zakresie produkcji reformatu nie zmieniła się w wyniku realizacji inwestycji,
-
reformat produkowany w Matosinhos stosuje się jako materiał wsadowy do instalacji do produkcji węglowodorów aromatycznych w Matosinhos,
-
w instalacji do produkcji węglowodorów aromatycznych prowadzi się produkcję szerokiej gamy podstawowych węglowodorów aromatycznych, w szczególności benzenu, toluenu, ortoksylenu, paraksylenu i rozpuszczalników,
-
zdolność produkcyjna instalacji do produkcji węglowodorów aromatycznych (średnia sprzedaż w latach 2007-2009 wynosiła [400-450] kiloton) nie zmieniła się w wyniku realizacji projektu inwestycyjnego i nie planuje się rozbudowy tej instalacji,
-
instalacja do produkcji węglowodorów aromatycznych jest niezależną częścią jednostki gospodarczej; wewnętrzna cena ciężkiej benzyny jest i po realizacji inwestycji nadal będzie ceną importową ciężkiej benzyny. Cena sprzedaży reformatu do instalacji do produkcji węglowodorów aromatycznych jest i po realizacji inwestycji nadal będzie wynosiła [10-20] % nominalnej ceny importowej benzyny (CIF NEW) plus [80-90] % nominalnej ceny eksportowej benzyny (RBOB USA), plus koszty transportu z Sines do Porto,
-
koszty surowca (ciężkiej benzyny) stanowiły około [90-100] % całkowitych kosztów produkcji węglowodorów aromatycznych. Dodatkowa produkcja ciężkiej benzyny w Sines stanowi około 14 % całkowitej ilości benzyny przetwarzanej na reformat,
-
podstawowe węglowodory aromatyczne sprzedaje się na rynku podmiotom sektora petrochemicznego po cenach rynkowych; Petrogal, którego udział w rynku jest mniejszy niż [0-5] %, odwzorowuje ceny wyznaczane przez inne przedsiębiorstwa na rynku węglowodorów aromatycznych w EOG. Całkowity obrót instalacji do produkcji węglowodorów aromatycznych przedsiębiorstwa Petrogal wyniósł około [ ] mln EUR w 2009 r. Po zakończeniu inwestycji [ ] % obrotu (około [ ] mln EUR, biorąc pod uwagę obrót w roku 2009) dotyczyłoby ciężkiej benzyny dodatkowo produkowanej w Sines.
(290)
Komisja zwraca uwagę, że zdaniem konkurenta nr 1 ciężka benzyna jest produktem pośrednim i że oceną należy objąć pochodne benzyny jako dane produkty.
(291)
Aby podjąć decyzję w sprawie przeprowadzenia testu przywidzianego w pkt 68 lit. a) i b) w odniesieniu do pochodnych ciężkiej benzyny, niezbędne jest podanie wykładni sformułowania pkt 69 wytycznych KRP. Punkt 69 stanowi, że dany produkt obejmować może produkty stanowiące następne ogniwo w procesie produkcji, jeżeli produktem inwestycji jest produkt pośredni, a znacząca część produkcji nie jest zbywana na rynku. Takie sformułowanie dotyczy sytuacji, w których zakłócenia wobec konkurentów wynikające z udzielonej pomocy nie są odczuwalne lub są odczuwalne jedynie częściowo, na rynku produktu pośredniego, i są przenoszone na rynek produktu końcowego. Na podstawie informacji udzielonych przez Portugalię na temat definicji przedmiotowych produktów Komisja uznaje, że pomoc nie wpływa ani na wielkości produkcji, ani na jej koszty, ani na zachowania związane z ustalaniem cen instalacji do produkcji węglowodorów aromatycznych spółki Petrogal. Ponadto ilość dodatkowej ciężkiej benzyny wyprodukowanej w rafinerii Sines ma jedynie niewielkie znaczenie w porównaniu z ogólną ilością ciężkiej benzyny stosowanej do wytworzenia reformatu. Komisja uznaje zatem, że pomoc na przedmiotowy projekt inwestycyjny nie wpływa lub wpływa pośrednio i bardzo nieznacznie (poprzez pośrednie obniżenie ceny importowej ciężkiej benzyny, zob. następna sekcja) na rynki węglowodorów aromatycznych.
(292)
Komisja uznaje zatem za niewłaściwe przeprowadzenie testów przewidzianych w pkt 68 lit. a) i b) w odniesieniu do rynków węglowodorów aromatycznych.
(293)
Jednocześnie Komisja uznaje, że pomoc może wpływać na rynek ciężkiej benzyny, ponieważ w ramach projektu inwestycyjnego umożliwia się zastąpienie przywozu i zmusza się dostawców do znalezienia innych rynków zbytu ciężkiej benzyny. Komisja przeprowadziła zatem testy przewidziane w pkt 68 lit. a) i b) w odniesieniu do ciężkiej benzyny jako do przedmiotowego produktu.
(294)
Punkt 69 wytycznych KPR stanowi, że właściwy rynek produktowy obejmuje dany produkt i jego substytuty uznawane za takie przez konsumentów (na podstawie cech charakterystycznych produktu, cen lub przeznaczenia) lub przez producentów (dzięki elastyczności wykorzystania linii produkcyjnych).
(295)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja nie mogła ustalić właściwego rynku dla przedmiotowego(-ych) produktu(-ów) ze względu na trudności w ostatecznej identyfikacji wykazu przedmiotowych produktów.
(296)
W decyzji o wszczęciu podstępowania Komisja stwierdziła brak substytutów oleju napędowego z punktu widzenia konsumentów. Po stronie podaży występowały jednak wątpliwości co do substytucyjności w produkcji oleju napędowego, ponieważ elastyczność wykorzystania linii produkcyjnych mogłaby prowadzić do wytwarzania innych rodzajów produktów (głównie benzyny) w wyniku zmiany konfiguracji rafinerii.
(297)
Aby rozwiać te wątpliwości, Portugalia stwierdziła, że przywoływana przez Komisję decyzja Komisji w sprawie połączenia (64) odnosiła się do innego kontekstu, w którym brak równowagi między podażą i popytem na rynkach benzyny i oleju napędowego był dużo mniejszy niż obecnie i w związku z tym nadal istniał jeszcze stopień elastyczności na poziomie przechodzenia z produkcji jednego z tych produktów na produkcję drugiego z nich. Zdaniem Portugalii od 2000 r. wraz z istotnym wzrostem popytu na olej napędowy zniknęły jednak te poziomy, na których dokonywano wyboru, i obecnie nie istnieje dodatkowa zdolność, aby sprostać temu popytowi.
(298)
O ile to wyjaśnienie nie wyklucza całkowicie możliwości wykorzystywania instalacji wytwarzających olej napędowy do produkcji benzyny, to jednak nierealistyczne wydaje się założenie, że przedsiębiorstwo mogłoby wydać ponad 1 mld EUR, aby zwiększyć swoją zdolność do produkcji benzyny, biorąc pod uwagę występowanie w Europie nadwyżki podaży w zakresie produkcji tego towaru. W różnych badaniach (65) wskazuje się na spadek popytu na benzynę i resztkowy olej opałowy oraz na wzrost popytu na olej napędowy na europejskim rynku paliw silnikowych. Ta zmiana w strukturze popytu spowodowała, że rafinerie wytwarzają nadwyżki produktów, na które zmniejsza się popyt i których wartość maleje, oraz niewystarczające ilości produktu, na który zwiększa się popyt i którego wartość wzrasta (66). Przewiduje się znaczny spadek konsumpcji benzyny w Europie w latach 2010-2030 w wyniku przejścia z samochodów z silnikami benzynowymi na samochody z silnikami wysokoprężnymi oraz wprowadzenia alternatywnych źródeł energii. W dostępnych badaniach wskazuje się również, że popyt na benzynę zmniejszy się ze względu na użytkowanie bardziej energooszczędnych samochodów w Stanach Zjednoczonych (stanowiących główny rynek eksportowy dla nadwyżki europejskiej) oraz przewidywaną rolę, jaką w przyszłości odegrają samochody elektryczne.
(299)
Komisja uważa zatem, że w tym konkretnym przypadku, w odniesieniu do tego rodzaju inwestycji i w świetle średniookresowego trendu na rynku tego produktu, za przedmiotowy produkt, również od strony podaży, należy uznać olej napędowy.
(300)
Zgodnie z dyskusją dotyczącą przedmiotowych produktów drugim właściwym rynkiem produktowym, który należy omówić, jest rynek ciężkiej benzyny. W rafinerii Sines produkcja ciężkiej benzyny stanowi produkt uboczny powstający przy produkcji oleju napędowego, będącego czynnikiem napędzającym inwestycję. Ciężką benzynę stosuje się w produkcji szerokiej gamy produktów chemicznych, nie tylko do produkcji węglowodorów aromatycznych. W przypadku ogólnych zastosowań ciężkiej benzyny nie można jej zastąpić żadnymi substytutami. Komisja uznaje zatem rynek ciężkiej benzyny za właściwy rynek produktowy w odniesieniu do testów przewidzianych w pkt 68 lit. a) i b).
(301)
Komisja uznaje zatem, że właściwymi rynkami produktowymi w odniesieniu do testów przewidzianych w pkt 68 lit. a) i b) są rynki produktowe oleju napędowego i ciężkiej benzyny. W celach informacyjnych zostaną podane również dane dotyczące pochodnych ciężkiej benzyny.
(302)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja nie mogła stwierdzić, czy rynki te należy ocenić na poziomie sprzedaży loco rafineria, sprzedaży niedetalicznej czy detalicznej.
(303)
Konkurenci nr 1 i 2 uważają, że należy rozszerzyć właściwy rynek produktowy o detaliczną i niedetaliczną sprzedaż oleju napędowego (zob. motywy 93 i 116). Portugalia uważa, że w przypadku spraw dotyczących pomocy państwa, prawidłowym poziomem oceny jest poziom loco rafineria. W przepisach wytycznych KPR nie określono poziomu, na którym należy przeprowadzać testy przewidziane w pkt 68 lit. a) i b), a w szczególności test przewidziany w art. 68 lit. a) wytycznych KPR.
(304)
W zależności od analizowanej kwestii i leżącej u podstaw teorii szkody, w ramach polityki konkurencji sytuację konkurencyjną rynków ocenia się na różnych poziomach - na poziomie produkcji, dystrybucji (niedetaliczny) i na poziomie detalicznym. Uczestnikami rynku są, na przykład w przypadku sektora motoryzacyjnego, konsumenci i indywidualne podmioty gospodarcze prowadzące sprzedaż samochodów na poziomie detalicznym, podmioty gospodarcze prowadzące sprzedaż samochodów i dystrybutorzy samochodów na poziomie niedetalicznym, oraz dystrybutorzy i producenci na poziomie produkcji. W przypadku produktów, których dotyczy niniejsza decyzja, uczestnikami rynku są m.in. właściciele samochodów i stacje paliw na poziomie rynku detalicznego, stacje paliw i dystrybutorzy na poziomie rynku niedetalicznego, oraz rafinerie i dystrybutorzy na poziomie rynku loco rafineria.
(305)
W niniejszej decyzji poziom produkcji odpowiada poziomowi loco rafineria. Portugalia potwierdza, że rynek loco rafineria jest odpowiedni dla całego rynku oleju napędowego. Według Portugalii pojęcie „sprzedaż loco rafineria” obejmuje każdą sprzedaż dużej partii z natychmiastową dostawą (bezpośrednio w rafinerii) na rzecz przedsiębiorstw naftowych (w tym własnego przedsiębiorstwa Galp Energia), handlowców, podmiotów zajmujących się odsprzedażą lub dużych konsumentów przemysłowych, w tym przywóz oleju napędowego (67). Sprzedaż loco rafineria w Portugalii odpowiada wszystkim sprzedażom loco rafineria spółki Petrogal pomniejszonym o wywóz i powiększonym o przywóz do Portugalii. Strona podaży rynku loco rafineria w Portugalii obejmuje zatem Petrogal i rafinerie inne niż portugalskie wywożące swoje produkty do Portugalii, a, na przykład, strona popytu rynku oleju napędowego - różne łańcuchy dystrybutorów benzyny, takie jak Petrogal, Repsol, CEPSA i BP, które kupują od spółki Petrogal lub są przez nią zaopatrywane albo przywożą olej napędowy spoza Portugalii.
(306)
Głównym celem kontroli pomocy na inwestycje nie jest ochrona konsumentów (lub handlowców) przed niepożądanymi konsekwencjami zachowania antykonkurencyjnego, takiego jak ograniczanie nadwyżek konsumenckich przez kartele w ramach cen monopolistycznych lub nadużywanie dominującej pozycji rynkowej przez uczestników rynku. W rzeczywistości dzięki pomocy na inwestycje możliwy jest wzrost produkcji globalnej rynkowej, a zatem pomoc ta prowadzi do obniżenia cen, co na pierwszy rzut oka, co najmniej w perspektywie krótko- i średnioterminowej, jest korzystne dla konsumentów.
(307)
Celem realizowanym w ramach kontroli pomocy na inwestycje jest raczej ochrona innych producentów i gospodarek innych państw członkowskich przed nadmiernymi (tj. wykraczającymi poza poziom zakłóceń, który uznaje się za zgodny z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 3 Traktatu) zakłóceniami wynikającymi z pomocy wpływającymi na konkurencję i handel. Ta konkurencja między producentami ma miejsce na poziomie produkcji i, w tym przypadku, konkurencja między rafineriami odbywa się na poziomie sprzedaży loco rafineria.
(308)
O ile celem standardowych pułapów pomocy regionalnej określonych na mapach pomocy regionalnej i ograniczenia intensywności pomocy na duże projekty inwestycyjne na podstawie pkt 60 wytycznych KPR jest wprowadzenie standardowego (a w zakresie dużych projektów) progresywnego poziomu ochrony przed takim zakłóceniem konkurencji i wpływem na handel, testy przewidziane w pkt 68 lit. a) i b) opracowano z myślą o wyłowieniu, do celów przeprowadzanej następnie dogłębnej oceny, potencjalnych przypadków szczególnego oddziaływania na konkurencję między producentami. W ramach testu przewidzianego w pkt 68 lit. b) bada się stopień, w jakim z pomocą na inwestycje wiąże się znaczny wzrost zdolności umożliwiający beneficjentom pomocy wprowadzenie ilości na rynek o bezwzględnej lub względnej tendencji spadkowej na warunkach korzystniejszych niż te, w obliczu których stoją konkurenci, którzy nie otrzymali pomocy. W ramach testu przewidzianego w pkt 68 lit. a) bada się stopień, w jakim pomoc na inwestycje wpłynie na utrzymanie, wzmocnienie lub stworzenie silnej pozycji na rynku przez beneficjenta pomocy, która mogłaby stać się przedmiotem nadużycia ze strony dominującego uczestnika rynku polegającego na przykład na zamknięciu dostępu do rynku. W obu sytuacjach konkurenci mogą stracić udziały w rynku na rynku na poziomie produkcji, doświadczyć spadku rentowności lub mogą zostać wyłączeni z rynku, natomiast potencjalni konkurenci mogą nie mieć możliwości dostępu do rynku.
(309)
Komisja uważa zatem, że testy należy przeprowadzić na poziomie produkcji. W praktyce decydująca jest sytuacja na rynku na poziomie produkcji, ponieważ w decyzjach w sprawie pomocy państwa dotyczących pomocy na rzecz infrastruktury produkcyjnej ocenia się wpływ pomocy na zakłócenia konkurencji między producentami i na handel między państwami członkowskimi. Ponadto można założyć, że sam fakt posiadania dużego udziału w rynku wyższego szczebla (loco rafineria) wiąże się z wystarczająco dużym prawdopodobieństwem ustalenia istotnego zakłócenia konkurencji, niezależnie od udziału w rynku niższego szczebla. W związku z tym sprzedaż oleju napędowego na poziomie detalicznym i niedetalicznym, nawet jeżeli mieści się ona w definicjach właściwych rynków produktowych zawartych w poprzednich, analizowanych przez Komisję, sprawach dotyczących połączeń (68), nie musi być uwzględniana do celów przeprowadzenia testów przewidzianych w pkt 68 lit. a) i b).
(310)
Testy przewidziane w pkt 68 lit. a) i b) pełnią rolę prostych filtrów służących do mechanicznego określanie sytuacji zagrożenia dla konkurencji i handlu. Celem następującej po nich dogłębnej oceny jest jednak szczegółowa ocena tych zagrożeń. O ile zazwyczaj ta dogłębna ocena dotyczy sytuacji na rynku na poziomie produkcji, konieczne może okazać się, na przykład w przypadku zamknięcia dostępu do rynku, zbadanie wpływu pomocy na rynki niższego szczebla.
(311)
W związku z tym, uwzględniając praktykę decyzyjną Komisji w zakresie spraw dotyczących pomocy państwa w innych sektorach gospodarki (69), w szczególności w sektorze motoryzacyjnym, oraz fakt, że przedmiotowy projekt inwestycyjny dotyczy wyłącznie wydatków ponoszonych w ramach działalności rafineryjnej spółki Petrogal, do celów zastosowania testów przewidzianych w pkt 68 lit. a) i b), poziom loco rafineria jest jedynym właściwym poziomem w zakresie niniejszej decyzji.
(312)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości w kwestii, czy za właściwy rynek geograficzny oleju napędowego należy uznać rynek EOG, rynek regionalny (Półwysep Iberyjski) czy krajowy.
(313)
Portugalia uważa, że właściwy rynek oleju napędowego powinien być większy niż rynek krajowy i powinien być nim najlepiej rynek Europy Zachodniej lub EOG. Konkurenci nr 1 i 2 nie rozróżniają poziomu rynku, jaki ma być oceniony. Twierdzą oni, że właściwym rynkiem geograficznym powinien być rynek portugalski lub co najmniej rynek iberyjski.
(314)
W 1997 r. Komisja przyjęła obwieszczenie w sprawie definicji rynku właściwego do celów wspólnotowego prawa konkurencji („obwieszczenie”) (70). Obwieszczenie stanowi, że właściwy rynek geograficzny obejmuje obszar, na którym dane przedsiębiorstwa uczestniczą w podaży i popycie na produkty lub usługi, na którym warunki konkurencji są wystarczająco jednorodne oraz który może zostać odróżniony od sąsiadujących obszarów ze względu na to, że warunki konkurencji na tym obszarze znacznie się różnią.
(315)
Obwieszczenie opracowano jako instrument oceny na rzecz polityki ochrony konkurencji i kontroli połączeń. Opiera się ono na uprawnieniach dochodzeniowych dostępnych w ramach takiej polityki i nie ma bezpośredniego zastosowania do pomocy państwa. W obwieszczeniu wyraźnie uznaje się, że „ocena w przypadkach pomocy państwa skupia się raczej na podmiocie otrzymującym pomoc oraz danej branży/sektorze, niż na identyfikacji ograniczeń konkurencji, z którymi spotkał się podmiot otrzymujący pomoc”. W obwieszczeniu stwierdza się jednak, że elementy wskazanego podejścia „mogą stanowić podstawę dla oceny przypadków pomocy państwa”.
(316)
Jak dotąd Komisja nie opublikowała jeszcze obwieszczenia w sprawie zasad i podejścia w zakresie definicji właściwego rynku produktowego i geograficznego w odniesieniu do przypadków pomocy państwa. Same wytyczne KPR nie obejmują wytycznych dotyczących sposobu, w jaki należy określać właściwy rynek geograficzny. W pkt 70 wytycznych KPR uwzględniono jednak sformułowanie, które zdaje się dawać pierwszeństwo ocenie na poziomie EOG: „Dla celów stosowania lit. a) […] sprzedaż […] zostaną zdefiniowane […] - zwykle dla obszaru EOG - lub, jeśli informacje takie nie są dostępne lub właściwe, na podstawie ogólnie uznanej segmentacji rynku, dla której istnieją łatwo dostępne dane statystyczne”.
(317)
Odpowiednią definicję rynku geograficznego należy postrzegać w świetle leżącej u podstaw teorii szkody. Bezpieczne wydaje się jednak założenie, że celem testu przewidzianego w pkt 68 lit. a) wytycznych KPR w przypadku udziałów w rynku przekraczających 25 % jest ochrona konkurentów z EOG przed wyłączeniem z rynku, na którym prowadzą działalność, lub przed uniemożliwieniem im dostępu do tego rynku (wyparciem) w wyniku zachowania antykonkurencyjnego ze strony beneficjenta pomocy posiadającego władzę rynkową.
(318)
Do celów niniejszej decyzji nie jest istotne określenie dokładnego zakresu geograficznego rynku na poziomie produkcji, ponieważ udział w rynku spółki Petrogal przewyższa próg 25 % wyłącznie na rynku krajowym. Wystarczy sprawdzić, czy rynek krajowy jest właściwym rynkiem geograficznym. Rozważono argumenty wysunięte przez konkurentów, w związku z którymi Portugalia przedstawiła uwagi, w szczególności w odniesieniu do barier przywozowych i ograniczonej pojemności magazynowej. Stwierdzono, że definicja rynku geograficznego odchodząca od podejścia domyślnego, zgodnie z którym do celów testów przewidzianych w pkt 68 lit. a) i b) rynki definiuje się jako rynek EOG, i określająca rynek krajowy jako właściwy rynek geograficzny, jest uzasadniona tylko, jeżeli występują wyraźne przesłanki świadczące o tym, że rynek ten jest w znacznym stopniu zamknięty. Konieczna jest zatem ocena, czy istnieją bariery handlowe, które utrudniałyby przedsiębiorcom konkurującym ze spółką Petrogal na rynku niedetalicznym przywóz oleju napędowego z rafinerii spoza Portugalii, jeżeli ceny stosowane na portugalskim rynku loco rafineria są wyższe od cen odnotowywanych na większym rynku.
(319)
W tym kontekście stwierdzono, co następuje:
-
olej napędowy sprzedawany na rynku portugalskim posiada taką samą charakterystykę techniczną co olej napędowy sprzedawany na rynkach sąsiadujących,
-
na handel wewnątrz EOG nie nakłada się żadnych ceł przywozowych,
-
żadne ograniczenia regulacyjne ani administracyjne nie ograniczają przywozu do Portugalii,
-
dane statystyczne przedstawione przez Portugalię (zob. motyw 195) wskazują na występowanie przepływów handlowych, zarówno przywozu do Portugalii, jak i wywozu z Portugalii do państw sąsiadujących. nastąpił spadek wywozu spowodowany wzrostem zapotrzebowania na olej napędowy w Portugalii,
-
przywóz odbywa się zarówno z wykorzystaniem transportu morskiego, jak i transportu drogowego; ostatnimi laty wielkość przywozu w dużym stopniu zależała od wydarzeń zewnętrznych i znacznie w tym czasie wzrosła. Ze wzrostu przywozu wynika, że inne podmioty gospodarcze dysponują alternatywnymi rozwiązaniami w zakresie dostaw i posiadają zdolność do zastąpienia przywozem bezpośrednich dostaw z rafinerii spółki Petrogal. Z informacji przedstawionych przez Portugalię (zob. motyw 195) wynika, że było to szczególnie widoczne w 2009 r., w którym nastąpiło wstrzymanie produkcji na kilka tygodni po wypadku, do którego doszło w rafinerii Sines,
-
Portugalia odrzuca zarzuty, zgodnie z którymi Petrogal kontroluje ponad 90 % istniejącej pojemności magazynowej i wyjaśnia, że pojemność magazynowa stron trzecich pokrywa zdolność realizacji dostaw 2,9 mln ton, co stanowi ponad 50 % rynku krajowego. Żaden konkurent będący stroną trzecią nie był zainteresowany kupnem dodatkowej pojemności magazynowej w momencie, w którym została ona wystawiona na sprzedaż,
-
Komisja wezwała konkurentów do podania konkretnych przykładów potwierdzających występowanie przedmiotowych barier handlowych lub opisów sytuacji, w których doświadczali trudności w przywozie oleju napędowego, jednak nie przedstawili oni takich informacji.
(320)
W świetle braku konkretnych przykładów i na podstawie przedstawionych przez Portugalię informacji na temat pojemności magazynowej i przywozu, stwierdza się, że nie ma żadnych dowodów na faktyczne występowanie ograniczeń w zakresie dostępności pojemności magazynowej i innych barier w przywozie oleju napędowego.
(321)
Ceny oleju napędowego nabytego przez strony trzecie od spółki Petrogal na poziomie loco rafineria wydają się podobne do kosztów przywozu oleju napędowego do Portugalii. Jak sugerowała Portugalia na etapie zgłoszenia i jak określono w części 3.4.3 decyzji o wszczęciu postępowania, ceny na poziomie loco rafineria są ustalane według notowań cen produktów międzynarodowych i, w przypadku produktów rafineryjnych w Portugalii, według cen Platts (Rotterdam) dla regiony Europy Północno-Zachodniej powiększonych o marże (transport, ładunek, ubezpieczenie, straty itd.). Sugeruje to szerszy rynek niż rynek krajowy (portugalski). Konkurenci będący stronami trzecimi nie przedstawili argumentów dotyczących cen loco rafineria stosowanych przez Petrogal, tylko ograniczyli się do uwag dotyczących władzy i pozycji rynkowej spółki Petrogal. Konkurent nr 1 zauważył, że stosunek łącznego przywozu oleju napędowego do jego wywozu jest zbyt niski, aby mógł wskazać rynek regionalny, jednak nie wskazuje na braki oleju napędowego lub sytuację, w której kontrola pojemności magazynowej przysparzałaby trudności konkurentom.
(322)
Konkurent nr 2 zauważył raczej (zob. motyw 109), że dzięki projektowi inwestycyjnemu spółka Petrogal przekształciłaby się w eksportera netto na inne rynki i wzmocniłaby swoją pozycję rynkową na Półwyspie Iberyjskim.
(323)
Nie można zatem stwierdzić, że właściwym rynkiem geograficznym oleju napędowego jest rynek krajowy, ponieważ wydaje się, że nie istnieją żadne ograniczenia pod względem przywozu oleju napędowego do Portugalii, ani pod względem wywozu do państw sąsiadujących. Właściwym rynkiem geograficznym jest zatem przynajmniej rynek regionalny, czyli Półwysep Iberyjski.
(324)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości w kwestii, czy za właściwy rynek geograficzny ciężkiej benzyny należy uznać rynek EOG, rynek regionalny (Półwysep Iberyjski) czy krajowy.
(325)
Portugalia uznała, że właściwym rynkiem geograficznym ciężkiej benzyny i jej pochodnych jest co najmniej rynek EOG, jeżeli nie rynek światowy. Konkurencji nie mieli zastrzeżeń do takiego określenia właściwego rynku geograficznego.
(326)
Zainteresowane strony nie odrzuciły uwag Portugalii, a ponieważ ciężka benzyna należy do towarów, których transport jest łatwy na długich dystansach przy niskim koszcie transportu, właściwym rynkiem geograficznym jest co najmniej EOG (71).
(327)
Punkt 68 lit. a) wytycznych KPR stanowi, że Komisja przechodzi do przeprowadzenia dogłębnej oceny, jeżeli „beneficjent pomocy realizuje ponad 25 % sprzedaży danego(-ych) produktu(-ów) przed rozpoczęciem inwestycji lub będzie realizował ponad 25 % po przeprowadzeniu inwestycji”.
(328)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja nie była w stanie potwierdzić, czy próg określony w pkt 68 lit. a) wytycznych KPR został przekroczony, ze względu na wątpliwości co do odpowiedniej definicji właściwego rynku produktowego i geograficznego oraz odpowiedniego poziomu oceny (poziom loco rafineria, poziom detaliczny, poziom niedetaliczny). Ponadto brak było danych na poziomie grupy (w tym udziałów w rynku ENI). Dane dotyczące pochodnych ciężkiej benzyny również były niedostępne.
(329)
Z danych przedstawionych przez Portugalię wynika, że udział spółki Petrogal w rynku loco rafineria nie osiągnie 25 % na rynku regionalnym (Półwysep Iberyjski), co zostało już stwierdzone w decyzji o wszczęciu postępowania i potwierdzone przez Portugalię na etapie formalnego postępowania wyjaśniającego. Informacja ta dotyczy wyłącznie zdolności produkcyjnej spółki Petrogal, biorąc pod uwagę oświadczenie Portugalii, że ENI nie uczestniczy na poziomie loco rafineria w rynku Półwyspu Iberyjskiego. Również w Europie Zachodniej i EOG udział spółki Petrogal w rynku loco rafineria oleju napędowego na poziomie grupy (uwzględniając udziały w rynku ENI) jest niższy niż 25 %, co wynika z danych dostarczonych przez Portugalię (zob. tabele 6 i 7 poniżej).
Tabela 6
Łączne udziały w rynku Petrogal i ENI na rynku Europy Zachodniej (w mln ton/rok)
Przedmiotowy produkt
2007
2012
Sprzedaż Petrogal i ENI
Rynek Europy Zachodniej
Udziały w rynku Petrogal i ENI
Sprzedaż Petrogal i ENI
Rynek Europy Zachodniej
Udziały w rynku Petrogal i ENI
Olej napędowy
[ ]
243,6
[5-10] %
[ ]
252
[5-10] %
Tabela 7
Łączne udziały w rynku Petrogal i ENI na rynku EOG (w mln ton/rok)
Przedmiotowy produkt
2007
2012
Sprzedaż Petrogal i ENI
Rynek EOG
Udziały w rynku Petrogal i ENI
Sprzedaż Petrogal i ENI
Rynek EOG
Udziały w rynku Petrogal i ENI
Olej napędowy
[ ]
323,5
[5-10] %
[ ]
334,6
[5-10] %
(330)
Na podstawie danych liczbowych przedstawionych w tabelach 6 i 7 powyżej, stwierdza się, że sprzedaż przedmiotowego produktu przez Petrogal nie przekracza 25 % na rynku właściwym na poziomie regionalnym (Półwysep Iberyjski) ani w Europie Zachodniej, ani też na poziome EOG, z uwzględnieniem udziałów w rynku loco rafineria na poziomie grupy ENI. W przypadku oleju napędowego próg określony w pkt 68 lit. a) wytycznych KPR nie został zatem przekroczony.
(331)
Ponieważ łączny udział w rynku ENI-Petrogal nie przekracza 25 %, nie jest konieczne rozważenie, czy ENI kontroluje udział w rynku spółki Petrogal w stopniu wymagającym uwzględnienia ich łącznego udziału w rynku.
(332)
Zgodnie z informacjami przedstawionymi przez Portugalię większość rafinerii produkujących ciężką benzynę przetwarza ją wewnętrznie w ramach produkcji na potrzeby własne. Dane dotyczące udziałów w rynku przedstawione przez Portugalię do celów testu przewidzianego w pkt 68 lit. a) odnoszą się, zgodnie z wymogami testu, do sprzedaży w EOG, a mianowicie do rynku sprzedaży.
(333)
Aby zbadać, czy projekt inwestycyjny jest zgodny z pkt 68 lit. a) wytycznych KPR, należy zbadać i zweryfikować, czy udział w rynku spółki Petrogal przed i po projekcie inwestycyjnym przekracza 25 %.
Tabela 8
Udziały w rynku spółki Petrogal na rynku EOG (w kilotonach)
Przedmiotowe produkty
2007
2012
Sprzedaż Petrogal
Rynek EOG
Udziały w rynku Petrogal
Sprzedaż Petrogal
Rynek EOG
Udziały w rynku Petrogal
Ciężka benzyna
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Pochodne ciężkiej benzyny:
[ ]
16 045
[0-5] %
[ ]
15 640
[0-5] %
-
Benzen
[ ]
10 093
[0-5] %
[ ]
10 093
[0-5] %
-
Ortoksylen
[ ]
681
[5-10] %
[ ]
606
[5-10] %
-
Paraksylen
[ ]
2 169
[5-10] %
[ ]
2 169
[5-10] %
-
Toluen
[ ]
2 503
[5-10] %
[ ]
2 173
[5-10] %
-
Rozpuszczalniki
[ ]
599
[5-10] %
[ ]
599
[5-10] %
Tabela 9
Udziały w rynku ENI na rynku EOG (w kilotonach)
Przedmiotowe produkty
2007
2012
Sprzedaż ENI
Rynek EOG
Udziały w rynku ENI
Sprzedaż ENI
Rynek EOG
Udziały w rynku ENI
Ciężka benzyna
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Pochodne ciężkiej benzyny:
nie dotyczy
16 045
nie dotyczy
15 640
-
Benzen
[ ]
10 093
[5-10] %
[ ]
10 093
[0-5] %
-
Ortoksylen
[ ]
681
[5-10] %
[ ]
606
[10-20] %
-
Paraksylen
[ ]
2 169
[0-5] %
[ ]
2 169
[0-5] %
-
Toluen
[ ]
2 503
[5-10] %
[ ]
2 173
[5-10] %
-
Rozpuszczalniki
nie dotyczy
599
nie dotyczy
599
Tabela 10
Łączne udziały w rynku Petrogal i ENI na rynku EOG (w kilotonach)
Przedmiotowe produkty
2007
2012
Sprzedaż Petrogal i ENI
Rynek EOG
Udziały w rynku Petrogal i ENI
Sprzedaż Petrogal i ENI
Rynek EOG
Udziały w rynku Petrogal i ENI
Ciężka benzyna
[ ]
49 172
[0-5] %
[ ]
49 769
[0-5] %
Pochodne ciężkiej benzyny:
nie dotyczy
16 045
nie dotyczy
15 640
-
Benzen
[ ]
10 093
[5-10] %
[ ]
10 093
[5-10] %
-
Ortoksylen
[ ]
681
[10-20] %
[ ]
606
[10-20] %
-
Paraksylen
[ ]
2 169
[5-10] %
[ ]
2 169
[5-10] %
-
Toluen
[ ]
2 503
[10-20]%
[ ]
2 173
[10-20] %
-
Rozpuszczalniki
[ ]
599
[5-10] %
[ ]
599
[0-5] %
(334)
Na podstawie danych liczbowych przedstawionych w tabelach 8-10 stwierdza się, że spółka Petrogal sama i wspólnie z ENI posiada udziały w rynku nieprzekraczające 25 % w przypadku przedmiotowego produktu na właściwym rynku produktowym ciężkiej benzyny na poziomie EOG. Udział w rynku Petrogal nie przekracza 25 % również na rynkach substancji pochodnych.
(335)
Ponadto łączna produkcja wewnętrzna ciężkiej benzyny wykorzystywanej przez Petrogal w produkcji na potrzeby własne, czego nie oddają powyższe dane dotyczące udziału w rynku zawarte w tabeli 8, wynosi mniej niż [ 5] % wielkości rynku detalicznego EOG. Dodatkowa produkcja w rafinerii Sines wynosi około [ 5] %.
(336)
Na podstawie powyższego stwierdza się, że w przypadku ciężkiej benzyny nie przekroczono progu określonego w teście przewidzianym w pkt 68 lit. a).
(337)
Punkt 68 lit. b) wytycznych KPR stanowi, że Komisja przechodzi do przeprowadzenia dogłębnej oceny, jeżeli „zdolności produkcyjne osiągnięte w wyniku realizacji projektu stanowią ponad 5 % rynku, co potwierdzają dane o widocznej konsumpcji danego produktu, o ile średni roczny wskaźnik wzrostu jego widocznej konsumpcji w ciągu ostatnich pięciu lat nie przekraczał średniego rocznego wzrostu PKB w Europejskim Obszarze Gospodarczym”.
(338)
W punkcie 70 wytycznych KPR wyjaśnia się, że „dla celów stosowania pkt 68 lit. a) i b) sprzedaż i widoczna konsumpcja zostaną zdefiniowane na odpowiednim poziomie klasyfikacji Prodcom - zwykle dla obszaru EOG - lub, jeśli informacje takie nie są dostępne lub właściwe, na podstawie ogólnie uznanej segmentacji rynku, dla której istnieją łatwo dostępne dane statystyczne”.
(339)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości w odniesieniu do od wszystkich przedmiotowych produktów, czy zdolność produkcyjna osiągnięta w wyniku realizacji projektu inwestycyjnego wynosiła ponad 5 % każdego rynku według danych o widocznej konsumpcji przedmiotowego produktu, a jeżeli tak, to czy średni roczny wskaźnik wzrostu widocznej konsumpcji przedmiotowego produktu w ciągu ostatnich pięciu lat (przed rozpoczęciem prac) nie przekraczał średniego rocznego wzrostu PKB w EOG.
(340)
Skumulowany roczny wskaźnik wzrostu (CAGR) widocznej konsumpcji oleju napędowego w EOG w latach 2001-2006 wyniósł około 2,12 % w ujęciu realnym lub 15,38 % w ujęciu wartościowym. Odpowiadający CAGR PKB EOG w latach 2001-2006 osiągnął poziom 2,06 % w ujęciu realnym (tożsamym z ujęciem ilościowym) i 4,12 % w ujęciu nominalnym (tożsamym z ujęciem wartościowym).
(341)
Wynika z tego, że rynku oleju napędowego nie można uznać za nierentowny, jeżeli uwzględni się CAGR, zarówno pod względem ilości, jak i wartości, porównany odpowiednio ze wskaźnikiem wzrostu PKB w ujęciu nominalnym i w ujęciu realnym. Nie jest zatem konieczne sprawdzenie, czy zdolność osiągnięta w wyniku realizacji projektu inwestycyjnego stanowi ponad 5 % przedmiotowego rynku.
(342)
W celu zbadania, czy projekt inwestycyjny jest zgodny z pkt 68 lit. b) wytycznych KPR, Komisja musi sprawdzić, czy zdolność osiągnięta w wyniku realizacji projektu stanowi ponad 5 % rynku, co potwierdzają dane o widocznej konsumpcji przedmiotowego produktu, o ile średni roczny wskaźnik wzrostu jego widocznej konsumpcji w ciągu ostatnich pięciu lat nie przekraczał średniego rocznego wzrostu PKB w Europejskim Obszarze Gospodarczym”.
(343)
Portugalia dostarczyła następujące dane przedstawione w tabelach 11-13 poniżej. Dane liczbowe w kolumnie dotyczącej rynku EOG są takie same jak dane w tabelach dotyczących udziału w rynku oznaczonych jako rynek EOG (sprzedaż). Ponieważ wielkość rynku detalicznego (sprzedaż) jest mniejsza od wielkości widocznej konsumpcji z uwzględnieniem produkcji na potrzeby własne, dane dotyczące wzrostu zdolności produkcyjnej znaczne zawyżają wielkość tego wzrostu. Można zatem powiedzieć, że jest to najbardziej pesymistyczny scenariusz.
Tabela 11
Wskaźnik wzrostu zdolności produkcyjnej w rafinerii Sines na rynkach przedmiotowych produktów w EOG (w kilotonach)
Przedmiotowe produkty
Zdolność produkcyjna w 2007 r.
Zdolność produkcyjna w 2012 r.
Wzrost zdolności produkcyjnej
Rynek EOG w 2007 r.
Udział we wzroście zdolności na rynku EOG
CAGR widocznej konsumpcji
Ciężka benzyna
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Pochodne ciężkiej benzyny:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Benzen
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
Ortoksylen
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
Paraksylen
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Toluen
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Rozpuszczalniki
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
Tabela 12
Wskaźnik wzrostu zdolności produkcyjnej w rafinerii Matosinhos na rynkach przedmiotowych produktów w EOG (w kilotonach)
Przedmiotowe produkty
Zdolność produkcyjna w 2007 r.
Zdolność produkcyjna w 2012 r.
Wzrost zdolności produkcyjnej
Rynek EOG w 2007 r.
Udział we wzroście zdolności na rynku EOG
CAGR widocznej konsumpcji
Ciężka benzyna
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Pochodne ciężkiej benzyny:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Benzen
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
Ortoksylen
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
Paraksylen
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Toluen
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Rozpuszczalniki
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
Tabela 13
Wskaźnik łączny wzrostu zdolności produkcyjnej (w rafineriach Sines i Matosinhos) na rynkach przedmiotowych produktów w EOG (w kilotonach)
Przedmiotowe produkty
Zdolność produkcyjna w 2007 r.
Zdolność produkcyjna w 2012 r.
Wzrost zdolności produkcyjnej
Rynek EOG w 2007 r.
Udział we wzroście zdolności na rynku EOG
CAGR widocznej konsumpcji
Ciężka benzyna
[ ]
[ ]
[ ]
49 172
[0-5] %
-
Pochodne ciężkiej benzyny:
[ ]
[ ]
[ ]
16 045
[0-5] %
-
-
Benzen
[ ]
[ ]
[ ]
10 093
[0-5] %
-
-
Ortoksylen
[ ]
[ ]
[ ]
681
[0-5] %
-
-
Paraksylen
[ ]
[ ]
[ ]
2 169
[0-5] %
-
-
Toluen
[ ]
[ ]
[ ]
2 503
[0-5] %
-
-
Rozpuszczalniki
[ ]
[ ]
[ ]
599
[0-5] %
-
(344)
We wszystkich przypadkach wzrost zdolności produkcyjnej produktów wymienionych w tabelach 11-13 stanowi mniej niż 5 % na właściwych rynkach produktowych na poziomie EOG. Uznaje się zatem, że projekt inwestycyjny nie przekracza progu określonego w pierwszej części pkt 68 lit. b) wytycznych KPR.
7. WNIOSEK
(345)
Na podstawie danych przedstawionych w motywach 278-344 projekt inwestycyjny nie przekracza progów określonych w pkt 68 lit. a) i b) wytycznych KPR dla przedmiotowych produktów. Nie jest zatem konieczne przeprowadzenie dogłębnej oceny pomocy po wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu.
(346)
Podsumowując, proponowana regionalna pomoc na inwestycje na rzecz Petrogal spełnia wszystkie warunki określone w wytycznych KPR pozwalające uznać ją za zgodną ze wspólnym rynkiem na podstawie art. 107 ust. 3 lit. a) Traktatu. Nie jest zatem konieczna ocena, czy pomoc mogłaby zostać zatwierdzona na podstawie innych odstępstw przewidzianych w Traktacie.
(347)
Portugalia w drodze wyjątku zgodziła się na przyjęcie niniejszej decyzji w angielskiej wersji językowej jako jedynej autentycznej wersji językowej.
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
1. Pomoc państwa, którą Portugalia planuje przyznać spółce Petrogal w wysokości 160 484 007 EUR w wartości nominalnej (121 091 314 EUR po cenach obniżonych) i która odpowiada maksymalnej intensywności pomocy na poziomie 12,43 % po cenach obniżonych, jest zgodna ze wspólnym rynkiem zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. a) Traktatu.
2. Niniejszym zezwala się zatem na wdrożenie pomocy państwa, o której mowa w art. 1 ust. 1. W przypadku odstępstw od planowanych wydatków kwalifikowalnych i od zgłoszonego harmonogramu przyznawania pomocy państwa Portugalia nie przekracza maksymalnej kwoty pomocy po cenach obniżonych w wysokości 121 091 314 EUR ani maksymalnej intensywności pomocy po cenach obniżonych na poziomie 12,43 %.
Artykuł 2
1. Portugalia przedstawia Komisji sprawozdania okresowe co pięć lat od daty przyjęcia niniejszej decyzji. Sprawozdania okresowe zawierają aktualne informacje dotyczące przydzielonych kwot pomocy państwa, wykonania umów o przyznaniu pomocy oraz wszystkich innych projektów inwestycyjnych rozpoczętych w rafineriach Sines lub Matosinhos.
2. Ponadto Portugalia przedstawia w terminie sześciu miesięcy od przyznania ostatniej transzy pomocy państwa według zgłoszonego harmonogramu przyznawania pomocy szczegółowe sprawozdanie końcowe zawierające informacje dotyczące wypłaconych kwot pomocy państwa, wykonania umów o przyznaniu pomocy oraz wszystkich innych projektów inwestycyjnych rozpoczętych w rafineriach Sines lub Matosinhos.
Artykuł 3
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Portugalskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 3 sierpnia 2011 r.