ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 29. září 2010
o státní podpoře C 32/09 (ex NN 50/09) Německa na restrukturalizaci Sparkasse KölnBonn
(oznámeno pod číslem K(2010) 6470)
(Pouze německé znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/526/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
po výzvě členským státům a dalším zúčastněným stranám k podání připomínek podle výše uvedených článků (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Německo oznámilo opatření dne 21. října 2009.
(2)
Komise došla v rozhodnutí ze dne 4. listopadu 2009 (2) (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) k předběžnému závěru, že rekapitalizační opatření ve prospěch Sparkasse KölnBonn (dále jen „spořitelna“) představují státní podporu; Komise dále uvedla, že pochybuje, zda opatření ve prospěch spořitelny mohou být podle čl. 107 odst. 3 SFEU považována za slučitelná s vnitřním trhem. Kromě toho požadovala Komise od Německa předložení plánu restrukturalizace.
(3)
V rozhodnutí o zahájení řízení zveřejněném v Úředním věstníku Evropské unie dne 6. ledna 2010 byly všechny zúčastněné strany vyzvány k podání připomínek.
(4)
Německo předalo dne 11. února 2010 plán restrukturalizace pro Sparkasse KölnBonn, který byl předmětem více setkání a telekonferencí v období od prosince 2009 do září 2010.
(5)
Německo předalo ve dnech 15. ledna 2010, 10., 12. a 24. února 2010, 10. a 26. března 2010, 21. a 28. května 2010, 8. a 11. června 2010, 23. července 2010 jakož i 10. a 23. srpna 2010 další informace a aktualizace plánu restrukturalizace. Konečné znění plánu restrukturalizace bylo předáno dne 1. září 2010.
2. POPIS PŘIJÍMAJÍCÍ FINANČNÍ INSTITUCE
(6)
Sparkasse KölnBonn je německou spořitelnou. Vznikla v roce 2005 spojením Stadtsparkasse Köln a Sparkasse Bonn, jejichž příslušnými zřizovateli (veřejný subjekt, zodpovědný za spořitelnu, dále jen „vlastník“) byla města Kolín nad Rýnem a Bonn. Město Kolín nad Rýnem se na nové finanční instituci podílí nepřímo 70 %, město Bonn 30 %. Od sloučení je zřizovatelem spořitelny Zweckverband Sparkasse KölnBonn (dále jen „Zweckverband“). Zweckverband je korporací veřejného práva, na níž se město Kolín nad Rýnem podílí 70 % a město Bonn 30 %.
(7)
Na konci roku 2008 byla spořitelna s bilanční sumou ve výši 31 miliard EUR druhou největší spořitelnou v Německu. Agentura Moody's udělila Sparkasse KölnBonn v té době rating Aa2. Dne 15. března 2010 byl rating snížen na A1.
(8)
Spořitelna poskytuje bankovní služby pro soukromé zákazníky (segment soukromých zákazníků) a podniky (podnikový segment). Kromě toho je regionálně činná v oblasti projektového financování, obchodech na kapitálovém trhu, jakož i dalších oblastech finančního sektoru a správy majetku.
(9)
Spořitelna provádí obchodní činnost výlučně v hospodářském prostoru Kolín nad Rýnem - Bonn, kde měla v roce 2008 v segmentu vkladů soukromých zákazníků tržní podíl o velikosti [30-35] (3) %; v segmentu úvěrů pro soukromé zákazníky měla v roce 2008 tržní podíl zhruba [20-25] % a v segmentu úvěrů pro firemní zákazníky tržní podíl [15-20] % (4).
3. OPATŘENÍ STÁTNÍ PODPORY
(10)
Vlastní kapitál spořitelny byl navýšen celkem o 650 mil. EUR a sice skrze
i)
vydání požitkových listů (Genussrechte) na konci roku 2008 a
ii)
vklad tichých společníků na začátku roku 2009.
3.1 Požitkové listy
(11)
V prosinci 2008 emitovala společnost Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft (dále jen „Förderungsgesellschaft“) na spořitelnu požitkové listy na jméno o celkové výši 300 mil. EUR (ve dvou tranších, každé ve výši 150 mil. EUR).
(12)
Förderungsgesellschaft je 100 % dceřinou společností svazu Rheinischer Sparkassen- und Giroverband (Rýnský svaz spořitelen, dále jen „RSGV“). RSGV je korporací veřejného práva a střešním svazem spořitelen se sídlem v Porýní, který zastupuje spořitelny, a tudíž v konečném důsledku i veřejnoprávní korporace a jejich (veřejné) vlastníky. Předmět činnosti Förderungsgesellschaft je podle jejích stanov podpora spořitelen, které jsou členkami RSGV. Smí posilovat kapitál spořitelen výlučně pro posílení úvěrové činnosti a přijímat úvěry.
(13)
Požitkové listy jsou vybavena kuponem ve výši 8 %. Doba splatnosti je 31. prosince 2013. Z hlediska bankovního dohledu představují požitkové listy kapitál Tier 2 (doplňkový kapitál).
(14)
Požitkové listy se na roční ztrátě podílejí podle poměru požitkových listů k ostatnímu vlastnímu kapitálu, který se podílí na ztrátě, a je s nimi spojeno […] právo na doplatek, tj. neprovedené platby u požitkových listů musejí být provedeny během [2-6] let po uplynutí splatnosti. To samé platí pro platby na doplnění jmenovité hodnoty požitkových listů z důvodu jejího snížení po utrpěné ztrátě.
(15)
Pro financování požitkových listů přijala Förderungsgesellschaft dva úvěry u […]. Tyto úvěry jsou po dobu platnosti požitkových listů pevně úročeny ve výši [4-5] % ročně. RSGV ručí za tyto úvěry u […]; RSGV získává od Förderungsgesellschaft odměnu za toto ručení ve výši [1,8-2,5] %.
3.2 Tichý vklad
(16)
Ve dnech 2. ledna 2009 a 27. února 2009 byly spořitelnou a sdružením Zweckverband podepsány smlouvy o založení tiché společnosti ve výši celkem 350 mil. EUR; první tranše ve výši 300 mil. EUR byla vyplacena dne 2. ledna 2009 a druhá ve výši 50 mil. EUR dne 1. dubna 2009. Tichý vklad je strukturou při níž investor nenabývá hlasovacího práva, ale získává odměnu. Tichý vklad je časově neomezený a u spořitelny je veden jako kapitál Tier 1 (základní kapitál). Tichý vklad drží Zweckverband.
(17)
Pro financování tichého vkladu si Zweckverband vzal na první tranši úvěr ve výši 300 mil. EUR. Tento úvěr byl z 50 % poskytnut […] a z 50 % […]. Zweckverband za tento úvěr platí odměnu ve výši [0,7-1,1] % nad dvanáctiměsíční sazbou EURIBOR. Druhá tranše ve výši 50 mil. EUR byla refinancována za pomoci úvěru od […] za odměnu ve výši [0,7-1,1] % nad sazbou EURIBOR. Na úvěr Zweckverbandu nebyla poskytnuta žádná zvláštní ručení města Kolín nad Rýnem ani města Bonn; ovšem podle stanov Zweckverbandu je dáno neomezené ručení obou měst za závazky Zweckverbandu.
(18)
Spořitelna platí za vklad tichého společníka odměnu ve výši 7,25 % nad dvanáctiměsíční sazbou EURIBOR. Výše odměny byla stanovena poté, co Deutsche Bank podala tzv. Fairness Opinion (posudek o přiměřené odměně). Platby odměny jsou vázány na dosažení účetního zisku a nejsou prováděny, pokud spořitelna v daném roce zisku nedosahuje. Platba odměny je vyloučena, pokud poměr výše vlastního kapitálu je v okamžiku odměny pod 9 % a platba by vedla v daném účetním období ke ztrátě nebo by tuto ztrátu prohloubila. Pokud nedojde k platbě odměny, není dána povinnost tyto platby dodatečně provést. Kromě toho se vklad tichého společníka proporcionálně k celkovému kapitálu, který se podílí na ztrátách, podílí na případných účetních ztrátách.
4. PLÁN RESTRUKTURALIZACE
(19)
Plán restrukturalizace stanoví zaměření spořitelny na obchodní model podle stanov, a to regionálně zaměřené spořitelny. Tato finanční instituce se bude soustředit na služby typické pro maloobchodní banku, tj. soukromé zákazníky a MSP, stáhne se z obchodních činností jako obchodování na vlastní účet a investice do strukturovaných produktů a prodá dceřiné společnosti, které nepatří k hlavnímu oboru činnosti. Spořitelna dále výrazně sníží svoje správní náklady.
4.1 Popis plánu restrukturalizace
(20)
Hlavním oborem činnosti spořitelny budou zákazníci usazení v hospodářském prostoru Kolín nad Rýnem - Bonn v segmentech soukromí zákazníci, privátní bankovnictví, MSP, firemní a institucionální zákazníci. V segmentu firemních zákazníků se spořitelna bude soustředit na zákazníky s ročním obratem nižším než 250 mil. EUR.
(21)
Spořitelna sníží svoje největší prvky úvěrové angažovanosti mj. zkrácením úvěrových linek, přijetím dodatečných záruk a převodem úvěrového rizika na jiné finanční instituce. V segmentu firemních zákazníků byla spořitelna již schopna snížit svoji úvěrovou angažovanost o 551,5 mil. EUR; do roku 2013 by mělo být dosaženo dalšího snížení původní úvěrové angažovanosti z 2,8 mld. EUR (stav 2008) o [0,9-1,1] mld. EUR. Kromě toho by do konce roku 2013 měla být snížena úvěrová angažovanost ve výši [0,8-0,9] mld. EUR vůči veřejným subjektů se sídlem mimo oblast Kolín nad Rýnem - Bonn, a to za pomoci stejných nástrojů vlastních prostředků (viz příloha I, bod 4).
(22)
Spořitelna již omezila obchodování na vlastní účet z původní hodnoty 550 mil. EUR na současnou hodnotu [20-23] mil. EUR a má v úmyslu je zcela ukončit. Spořitelna se v budoucnu vzdá veškerého obchodování na vlastní účet a zvažuje, že se vzdá svého statusu jakožto tzv. institutu obchodní knihy (Handelsbuchinstitut), takže zbývající a co do rozsahu omezené činnosti obchodování na vlastní účet budou vedeny jako obchody bankovní knihy. Budou omezeny na určité produkty a nebudou smět překročit určité denní úvěrové riziko (riziko tržní ceny [3-5] mil. EUR; viz příloha I, bod 2).
(23)
Jedna z hlavních příčin ztrát spořitelny v roce 2008 byly investice do tzv. ABS portfolií a Strategic Assets Allocation portfolií (dále též „SAA“). Nákupem ABS-portfolia nabyla spořitelna geograficky diverzifikovaná aktiva (5), mj. RMBS (6), CDO (7), CMBS (8), ABS (9) a CLO (10), která měla z velké části rating AAA. Na konci roku 2007 bylo ABS-portfolio uvedeno v účetní závěrce spořitelny s hodnotou 1,05 mld. EUR. U SAA-portfolia se jedná o diverzifikovaná aktiva ve formě cenných papírů řízená skrze zvláštní fond, která se skládají mj. z mezinárodních kapitálových podílů, REITs (11) a dluhopisů (včetně kategorií High Yield (cenné papíry s vysokým výnosem) a Emerging Markets). Na konci roku 2007 bylo toto portfolio uvedeno v účetní závěrce spořitelny s hodnotou 2,2 mld. EUR. I přes úsilí spořitelny o širokou diverzifikaci ABS a SAA-portfolií vedla finanční krize k citelnému snížení hodnoty těchto cenných papírů. V roce 2008 musela spořitelna provést odpisy ve výši 249 mil. EUR (12), které se týkaly hlavně obou portfolií; již v roce 2007 musela provést odpisy ve výši 108 mil. EUR.
(24)
Podle plánu restrukturalizace spořitelny neodpovídají investice do ABS a SAA rizikovému profilu tradiční spořitelny a jejímu novému strategickému zaměření na hlavní obor činnosti. Proto se spořitelna rozhodla tyto investice do roku 2014 zcela zcizit, resp. zredukovat. Spořitelna v březnu 2008 snížila svoje SAA investice o polovinu, aby redukovala svoje riziko. K dalším prodejům došlo v roce 2009 a tyto umožnily snížení portfolia SAA na 468 mil. EUR (stav k 30. září 2009). Dopady zbývajícího portfolia ABS (k rozhodnému dni 30. září 2009 o nominální hodnotě 970 mil. EUR) na účetní závěrku spořitelny budou v roce 2010 vyrovnány odpovídajícími opatřeními ke krytí rizik a zajišťovacími nástroji. V letech [2012-2014] by měl být prodán zbytek portfolia.
(25)
Spořitelna začala provádět rozsáhlý program zaměřený na snižování nákladů, který zahrnuje mj. snižování počtu pracovníků, optimalizaci vnitřních procesů a uzavření 22 poboček (z celkem 131) do poloviny roku 2011. Tímto způsobem by měly být správní náklady do roku 2014 postupně sníženy o [5-8] % (13).
(26)
Německo přislíbilo, že spořitelna dodrží omezení týkající se kuponových plateb (příloha I, bod 7) a reklamy (příloha I, bod 9), zákazu převzetí (příloha I, bod 8) jakož i zákazu cenového vůdcovství. Posledně uvedené omezení stanoví, že spořitelna do konce roku 2014 nebude pro vklady a financování bydlení nabízet nižší ceny než konkurent s nejlepšími cenami mezi deseti největšími konkurenty (u vkladové činnosti jsou rozhodné tržní podíly na relevantním trhu v hospodářské oblasti Kolín nad Rýnem/Bonn a u financování bydlení tržní podíly na nových obchodech ve Spolkové republice Německo; viz příloha I, bod 5).
4.2 Restrukturalizace dceřiných společností
(27)
Spořitelna chce snížit počet svých dceřiných společností o třetinu. Účetní hodnota dceřiných společností činila v účetní závěrce spořitelny k 31. prosinci 2008 činila 635 mil. EUR; do konce roku 2009 bylo [20-40] mil. EUR zcizeno, resp. likvidováno a je plánováno další zcizování v rozsahu [180-250] mil. EUR. Spořitelna tím podle druhu dceřiných společností sleduje dva cíle. Zaprvé má být zcizením dceřiných společností (14), které nepatří k hlavnímu oboru činnosti a které se podílejí na regionálních rozvojových projektech nebo na komunálních projektech anebo na záměrech výstavby sociálních bytů, sníženo úvěrové riziko a zranitelnost spořitelny. Zadruhé má být ze zisků z prodeje kapitálových účastí, které nemají bezprostřední vazbu na obchodní činnost spořitelny, financována její restrukturalizace (viz příloha I, bod 10). Úplný seznam dceřiných společností, které mají být zcizeny, se nalézá v příloze I, bodech 10 a 13.
(28)
K poslední skupině patří mj. účasti na podnicích RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG a neue leben Pensionsverwaltung AG. Tyto účasti byly již prodány a vynesly příjmy o celkové výši cca. [25-35] mil. EUR.
(29)
U některých dceřiných společností o prodejní hodnotě cca. [70-100] mil. EUR očekává spořitelna s ohledem na charakter těchto podniků jen malý zájem o koupi ze strany soukromých subjektů. Tento malý zájem je způsoben zejména skutečností, že se jedná především o malé podniky, které jsou ve spolupráci s městem Kolín nad Rýnem činné ve výstavbě sociálních bytů a regionálním rozvoji nebo jejichž vlastnická struktura je již v současnosti silně určována majetkovou účastí města Kolín nad Rýnem. Spořitelna proto zvažuje, že tyto činnosti prodá [městu Kolín nad Rýnem nebo určité společnosti provázané s městem Kolín nad Rýnem]. Převod by měl být proveden za tržní cenu, která bude stanovena nezávislým znalcem. Aktiva dceřiných společností, které mají být prodány městu Kolín nad Rýnem, se týkají zejména obchodů s nemovitostmi.
(30)
V důsledku provedení opatření restrukturalizace sníží spořitelna svoje rizikově vážená aktiva (RWA) o [2-5] mld. EUR na [15-20] mld. EUR (tj. o [15-20] %). (Přičemž není vzat v úvahu růst hlavní činnosti podniku během fáze restrukturalizace). Pokud by byl vzat v úvahu růst hlavní činnosti podniku, dosáhla by do roku 2014 redukce rizikově vážených aktiv [10-15] %. […]Sparkasse Köln se sníží o [4-6] mld. EUR na nominální hodnotu [20-30] mld. (tj. o [15-20] %). (Přičemž není vzat v úvahu růst hlavní činnosti podniku během fáze restrukturalizace). Pokud by byl vzat v úvahu růst hlavní činnosti podniku, dosahovalo by snížení aktiv v rámci restrukturalizačních opatření 5 %.
4.3 Obnovení rentability podle základního scénáře a podle pesimistického scénáře
(31)
Německo navrhlo základní scénář a pesimistický scénář, aby prokázalo, že spořitelna je schopna v dlouhém období opět dosahovat rentability.
(32)
Finanční prognosy uvedené v základním scénáři jsou založeny na prognosách uznávaných ekonomických institucí v Německu. Vychází se z předpokladu, že růst HDP se bude během celého období restrukturalizace pohybovat na stejné moderátní úrovni a že míra nezaměstnanosti bude dále růst do roku 2011 a poté bude pomalu klesat. Pro rok 2010 se očekává zlepšení obchodního klimatu, který je v současnosti nepříznivý a charakterizovaný nízkými úrokovými sazbami. Toto zlepšení má trvat během zbývajícího období restrukturalizace.
(33)
Podle tabulky 1 by spořitelna podle základního scénáře dosahovala v roce 2010 opět zisku a následně by zlepšovala svoje hospodářské výsledky postupně do roku 2014. Pro rok 2014 se udává rentabilita vlastního kapitálu (ROE) [9-10] %. Schéma 1 obsahuje nejdůležitější ukazatele pro spořitelnu pro roky 2008-2014.
Tabulka 1
Sparkasse KölnBonn - Zisk před zdaněním 2010-2014 (základní scénář)
Scénář
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Základní scénář
- 98,8
[5-10]
[80-100]
[125-150]
[150-175]
[200-225]
Schéma 1
Ukazatele Sparkasse KölnBonn pro období 2008-2014 (základní scénář)
Ukazatele
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
RVA (15) (v mld. EUR)
20,2
19,1
[17,5-20]
[…]
[…]
[…]
[15-20]
Kvóta Tier-1 (16)
6,4 %
(5,5 %)
6,9 %
(6,1 %)
[7-8] %
([6-7] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-10] %
([8-9] %)
ROE
- 13,5 %
- 6,5 %
[0-3] %
[4-6] %
[7-9] %
[7-9] %
[9-10] %
CIR
73,0 %
70,0 %
[65-75] %
[60-70] %
[55-65] %
[50-60] %
[50-60] %
FTE
3 824
3 672
[3 500-3 750]
[3 250-3 500]
[3 000-3 250]
[3 000-3 250]
[2 750-3 000]
(34)
V pesimistickém scénáři se u makroekonomických předpokladů vychází z trvání finanční krize až do roku 2011 a z mírného oživení v roce 2012. V pesimistickém scénáři se oproti základnímu scénáři vychází z předpokladu prostředí nepříznivých nízkých úrokových sazeb, které bude trvat o dva roky déle.
(35)
V pesimistickém scénáři se dále vychází ze skutečnosti, že spořitelna bude v roce 2012 opět zisková a následně bude až do roku 2014 svoje hospodářské výsledky postupně zlepšovat. Pro rok 2014 se udává rentabilita vlastního kapitálu (ROE) [10-12,5] %. Podle pesimistického scénáře budou ukazatele kapitálové přiměřenosti spořitelny a celé konsolidované skupiny po celé období restrukturalizace výrazně nad hodnotami stanovenými právními předpisy. Tabulka 2 a schema 2 obsahují nejdůležitější ukazatele Sparkasse KölnBonn pro roky 2008-2014 podle pesimistického scénáře.
Tabulka 2
Sparkasse KölnBonn - Zisk před zdaněním 2010-2014 (pesimistický scénář)
Scénář
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Pesimistický scénář
- 98,8
-[125-150]
-[25-50]
[50-75]
[125-150]
[175-200]
Schema 2
Ukazatele Sparkasse KölnBonn pro období 2008-2014 (pesimistický scénář)
Ukazatele
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
RVA (17) (v mld. EUR)
20,2
19,1
[17-20]
[17-19]
[17-19]
[17-19]
[16-18]
Kvóta Tier-1 (18)
6,4 %
(5,5 %)
6,9 %
(6,1 %)
[6-7] %
([5-6])
[6-7] %
([6-7])
[6-7] %
([6-7])
[6-7] %
([6-7])
[7-8] %
([6-7])
ROE
- 13,5 %
- 6,5 %
- [8-9] %
- [1-3] %
[3-5] %
[8-10] %
[10-12] %
CIR
73,0 %
70,0 %
[70-75] %
[65-70] %
[60-65] %
[55-60] %
[50-55] %
FTE
3 824
3 672
[3 500-3 750]
[3 250-3 500]
[3 000-3 250]
[3 000-3 250]
[2 750-3 000]
(36)
S ohledem na skutečnost, že příjmy spořitelny jsou nejsilněji zasaženy současnými nízkými úrokovými sazbami, byla provedena citlivostní analýza s ohledem na úrokové sazby (scénář 1: posun křivky úrokové sazby nahoru o 100 bazických bodů; scénář 2: posun dolů o 50 bazických bodů). Analýza potvrdila, že dále rostoucí úrokové sazby by pro rentabilitu spořitelny byly přínosné, zatímco klesající úrokové sazby by rentabilitu snížily; lineární snížení krátkodobých úrokových sazeb o 50 bazických bodů by vedl ke snížení zisku o [20-25] mil. EUR ročně. Celkově z citlivostní analýzy předané Německem vyplývá, že citlivost spořitelny na výraznější změny úrokových sazeb je omezená.
4.4 Správa a řízení společnosti
(37)
Z informací předaných Německem plyne, že o politicky motivovaných investicích, které přispěly k obtížím spořitelny, bylo rozhodnuto v období 1997-2004, tj. k těmto rozhodnutím došlo před sloučením podniku Stadtsparkasse Köln se Sparkasse Bonn do nynější Stadtsparkasse v roce 2005 a na jiném právním základě, který byl určován zejména zákonem o spořitelnách spolkové země Severní Porýní-Vestfálsko (19). V mezidobí se korporátní řízení spořitelny zlepšilo.
(38)
S ohledem na nezbytné strukturální změny u vlastníků po sloučení obou spořitelen v roce 2005 je pro důležitá rozhodnutí ve sdružení Zweckverband zapotřebí kvalifikovaná většina hlasů akcionářů; kvalifikovaná většina byla stanovena na 85 % a je tedy vyšší než majetková účast každého jednotlivého města.
(39)
Byl snížen počet a velikost orgánů spořitelny; mj. také výrazné zmenšení správní rady a představenstva (20). Výbor pro majetkové účasti, který se skládal ze třech členů představenstva a který byl u bývalé Stadtsparkasse Köln oprávněn činit předběžná rozhodnutí o investicích dceřiných společností, byl zrušen. Zodpovědnost za investiční politiku ve věcech kapitálových účastí, které je třeba hodnotit podle ekonomických kritérií, byla předána představenstvu. Veškeré nové investice spořitelny musejí být kromě toho schváleny správní radou.
(40)
Spořitelna musela vytvořit rizikový výbor a auditní výbor a dát těmto útvarům dalekosáhlé kontrolní pravomoci, aby splnila svoje povinnosti podle novelizovaného zákona o spořitelnách. Zákon kromě toho stanoví, že členové správní rady musejí mít odborné znalosti potřebné pro hodnocení a kontrolu obchodní činnosti spořitelny. Představenstvo nese výlučnou zodpovědnost za správu spořitelny a není vázáno pokyny správní rady nebo vlastníků.
(41)
Kromě již provedených zlepšení struktury řízení společnosti posílí spořitelna své podnikové řízení skrze navýšení počtu nezávislých (21) členů správní rady ze současných 2 na budoucí 4 z celkového počtu 18 členů. Po 1. lednu 2011 bude mít auditní výbor 7 členů namísto dosavadních 9 a rizikový výbor 6 členů namísto dosavadních 9. Výbor pro majetkové účasti musí být zrušen do konce roku 2011 a strategický výbor do konce roku 2010. Výbor pro majetkové účasti ztratí automaticky význam poté, co spořitelna zcizí většinu svých dceřiných společností. Pravomoci strategického výboru převezme představenstvo. Konečně budou postupy rozhodování v případech převzetí podniků změněny a následně bude představenstvo moci rozhodnout o majetkových účastech pouze jednomyslně a u účastí nad [2-5] mil. EUR nominální hodnoty pouze po předchozí prověrce due diligence nebo po ocenění podniku za účasti nezávislého znalce.
4.5 Hybridní kapitálové nástroje
(42)
Spořitelna má u nezávislých investorů hybridní kapitál (zákaznické požitkové listy) ve výši 224 mil. EUR. Podle informací, které předalo Německo, mají požitkové listy a zákaznické požitkové listy stejné pořadí. Tichý vklad je podřazen oběma druhům požitkových listů. Jak plyne z tabulky 3, nebyly již od roku 2008 na hybridní kapitál vypláceny žádné kuponové platby. V letech 2008 a 2009 se požitkové listy podílely na ztrátách ve výši 57,4 mil. EUR. Tichý vklad a zákaznické požitkové listy se podílely na ztrátách roku 2009. Od roku 2010 jsou hybridní kapitálové nástroje znovu doplňovány a od roku 2011 do roku 2012 budou provedeny kuponové platby, k nimž v minulosti nedošlo. V roce 2013 budou všechny hybridní kapitálové nástroje doplněny a provedeny všechny kuponové platby, které nebyly provedeny v minulosti, takže kuponové platby budou úplně provedeny u každého nástroje. S ohledem na skutečnost, že při pozitivním hospodářském výsledku za účetní období, resp. pozitivní bilanci musejí být kuponové platby provedeny, nemá spořitelna žádnou možnost uvážení, pokud jde o možné pozastavení kuponových plateb, v případě že dosahuje zisku a nominální kapitál je znovu doplněn o případná snížení.
Tabulka 3
Výplata zisku Sparkasse KölnBonn pro období 2009-2014 (základní scénář)
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Zisk před zdaněním
- 98,8
[5-10]
[80-100]
[125-150]
[150-175]
[200-225]
Výplata zisku podle kapitálových nástrojů
Požitkové listy společnosti Förderungsges
Účast na ztrátě
40,6
16,8
0
0
0
0
0
Znovudoplnění kapitálu
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Kupón
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Zákaznické požitkové listy
Účast na ztrátě
0
12,5
0
0
0
0
0
Znovudoplnění kapitálu
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Kupón
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Tichý vklad
Účast na ztrátě
0
19,5
0
0
0
0
0
Znovudoplnění kapitálu
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Kupón
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
(43)
Německo ujistilo, že spořitelna - s výjimkou smluvních závazků - nebude provádět žádné kuponové platby na hybridní kapitál soukromých investorů (viz příloha I, bod 7).
4.6 WestLB
(44)
Další příčinou finančních obtíží spořitelny byla její majetková účast na WestLB. Spořitelně vznikly ztráty v celkové výši […] mil. EUR, neboť jakožto členka Rýnského svazu spořitelen (RSGV) přispívala k doplnění rezervního fondu, který byl Svazem spořitelen zřízen jako bezpečnostní síť pro členy svazu a pro zemské banky. Rezervní fond byl využit při záchranných opatřeních ve prospěch WestLB v roce 2008. Zbývající riziková expozice trvá z důvodu nepřímé účasti spořitelny na WestLB a přetrvávajícím nepřímém ručení za tzv. „Bad Bank“ náležející k WestLB skrze RSGV.
(45)
Ačkoliv spořitelna do WestLB přímo neinvestovala, je vystavena riziku skrze majetkovou účast svazu RSGV, na kterém má spořitelna majetkovou účast ve výši 19 %. Podle informací Německa je riziko, že případné zhoršení účetní hodnoty RSGV ohledně WestLB bude mít na spořitelnu negativní dopad, nízké. Zaprvé byla WestLB údajně před nedávnem oceněna nezávislou třetí osobou a následně byla její účetní hodnota v bilanci RSGV k rozhodnému dni 31. prosince 2009 korigována z historické hodnoty […] mld. EUR na […] mil. EUR k rozhodnému dni 31. prosince 2009. Nepřímá majetková účast spořitelny na WestLB činí následně v současnosti zhruba […] EUR. S ohledem na skutečnost, že spořitelna nese riziko na WestLB pouze z důvodu svojí majetkové účasti na RSGV, má pro spořitelnu význam pouze vnitřní hodnota RSGV. Tato ovšem není stanovena pouze s ohledem na hodnotu WestLB, nýbrž rovněž s ohledem na hodnotu ostatních dceřiných společností a investic RSGV. Z ocenění ostatních dceřiných společností RSGV, které bylo provedeno na konci roku 2009, vyplynulo, že existují značné tiché rezervy, které by postačovaly k pokrytí nezbytného odpisu WestLB i v nejhorším případě.
(46)
Povinný příspěvek spořitelny [k …], kterým by měly být kryty případné ztráty nedávno vytvořené Bad Bank vlastněné WestLB, činí v období 25 let […] mil. EUR. Tento příspěvek ovšem nemá žádné negativní dopady na schopnost spořitelny plnit v budoucnosti regulatorní požadavky na kapitálovou přiměřenost, neboť příspěvek [k …], se má hradit výlučně z budoucích zisků.
4.7 Částečné dřívější ukončení majetkové účasti
(47)
Německo ujistilo, že spořitelna splatí část přijatého kapitálu dříve, než je pro kapitálové nástroje smluvně stanoveno (viz příloha I, bod 27). Splácení započne v roce 2011 a dojde k němu ve dvou etapách.
(48)
Nejprve nabude Zweckverband […] první tranši ve výši 150 mil. EUR požitkových listů od Förderungsgesellschaft. Skrze transakci a zejména výši kupní ceny nebude Förderungsgesellschaft ve výrazně lepší pozici, než pokud by nástroj nadále vlastnila (22). Zweckverband poté přemění požitkové listy, která v současnosti platí jako kapitál Tier-2 (doplňkový kapitál), na kapitálové nástroje Tier-1. U nového nástroje s nekumulativními kupony by se jednalo o podřízené závazky s dobou splatnosti alespoň 30 let. Tento krok by u spořitelny zlepšil kvótu Tier-1 o [0,8-1,0] %.
(49)
Lepší kvóta základního kapitálu je předpokladem pro druhý krok, tedy zpětný odkup druhé tranše požitkových listů (v nominální hodnotě 150 mil. EUR), které drží Förderungsgesellschaft, spořitelnou v roce 2011. Oba kroky budou mít za následek snížení kapitálu Tier-2 celkem o [0,5-1,0] %. Dále nabude RSGV nebo jiný člen sektoru spořitelen majetkové účasti spořitelny na […] a […] propojených se spořitelnou za tržní cenu (23). Skrze prodej nepřímých majetkových účastí na obou těchto podnicích by se bilanční suma spořitelny snížila o další [0,2-0,5] %. Prodej obou těchto podniků je v úzké souvislosti se zpětným odkupem druhé tranše požitkových listů, neboť RSGV hodlá uhradit nabytí obou společností z výnosu z prodeje požitkových listů.
5. DŮVODY PRO ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ PRO POSOUZENÍ OPATŘENÍ REKAPITALIZACE
(50)
Je třeba upozornit na skutečnost, že Komise v dané věci dne 4. listopadu 2009 zahájila formální vyšetřovací řízení pro posouzení slučitelnosti uvedených opatření rekapitalizace s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 SFEU (24).
(51)
Komise dále vyjádřila pochyby, zda je zaručeno přiměřené rozdělení nákladů a zda je omezeno narušování hospodářské soutěže, jak je stanoveno v právních předpisech o státní podpoře (viz bod 50 rozhodnutí o zahájení řízení).
(52)
S ohledem na skutečnost, že nebylo jasné, zda obtíže spořitelny byly zapříčiněny investičními rozhodnutími, která byla přijata dlouhou dobu před krizí, nebo zda byly skutečně zapříčiněny finanční krizí, Komise zatím nerozhodla, zda budou opatření rekapitalizace posuzována podle čl.107 odst. 3 písm. b) SFEU nebo podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU. Komise rozhodla, že za účelem rozhodnutí o použitelném právním základě provede důkladné přezkoumání skutkové podstaty a rozhodnutí proto přijme později.
6. STANOVISKA OSTATNÍCH ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(53)
Komise konstatuje, že nebyla doručena žádná stanoviska ostatních zúčastněných stran týkající se uvedeného opatření rekapitalizace.
7. STANOVISKO NĚMECKA
(54)
Německo prostudovalo rozhodnutí Komise ze dne 4. listopadu 2009 o zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU. Spolková republika Německo sdělila Komisi, že je i nadále toho názoru, že uvedená opatření rekapitalizace ve prospěch spořitelny ve formě tichého vkladu a kapitálu požitkových listů nepředstavují podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Podle názoru Německa jsou opatření tak, jak byla popsána v rozhodnutí o zahájení řízení (srov. body 24 až 28 rozhodnutí o zahájení řízení), slučitelná se zásadou tržně jednajícího investora.
(55)
Německo nesouhlasí s posudkem Komise, že trh s hybridním kapitálem byl v okamžiku provedení opatření rekapitalizace (tj. na konci roku 2008/počátku roku 2009) úplně „zamrzlý“ (25) a s jejím závěrem, že k danému okamžiku by žádný tržně jednající investor nebo vlastník takovouto investici - ani za vyšší cenu - neprovedl (bod 38 rozhodnutí o zahájení řízení). Německo uvedlo, že spořitelna nebyla tímto tržním vývojem postižena a byla schopna v posledních čtyřech měsících roku 2008 emitovat podřízené závazky ve výši cca. [10-15] mil. EUR a v prvním kvartálu 2009 ve výši cca. [35-40] mil. EUR v tranších o rozsahu několika set tisíc EUR.
(56)
Německo dále uvedlo, že rekapitalizace Sparkasse KölnBonn ze strany Förderungsgesellschaft nebyla financována ze státních prostředků.
(57)
Pokud by však Komise potvrdila svůj předběžný závěr, že rekapitalizace spořitelny obsahuje prvek státní podpory, je Německo toho názoru, že tato státní podpora je slučitelná s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU.
(58)
Německo uvedlo, že restrukturalizační plán splňuje všechny požadavky sdělení Komise o návratu k životaschopnosti a hodnocení restrukturalizačních opatření ve finančním sektoru v současné krizi podle pravidel pro státní podporu (26) (dále jen „sdělení o restrukturalizaci“).
(59)
Podle názoru Německa restrukturalizační plán zaručí, že spořitelna znovu dosáhne svojí dlouhodobé rentability, že přinese dostatečný vlastní příspěvek k restrukturalizačním nákladům a že případná narušení hospodářské soutěže způsobená státní podporou budou omezena zásadními strukturálními opatřeními a pravidly pro účast v hospodářské soutěži.
(60)
Závazky Německa jsou obsaženy v přílohách I, II a III a jsou nedílnou součástí tohoto rozhodnutí. Aby se zajistilo, že závazky budou skutečně naplněny, bude ustanoven svěřenský správce pro kontrolu. Postup pro jeho jmenování, jakož i povinnosti svěřenského správce jsou stanoveny v příloze II. Německo se dále zavázalo k časovému rámci pro zcizení (příloha I, body 10 a 13). Pokud tento časový rámec nebude dodržen, bude ustanoven svěřenský správce pro zcizování. Postup pro jeho jmenování, jakož i povinnosti svěřenského správce pro zcizování jsou stanoveny v příloze III.
8. POSOUZENÍ
8.1 Existence státní podpory a částka podpory
(61)
Komise musí přezkoumat, zda se u uvedených opatření jedná o státní podporu. Podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU podpory poskytované v jakékoli formě státy nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.
(62)
V rozhodnutí o zahájení řízení (oddíl 5.1) došla Komise k předběžnému závěru, že obě opatření rekapitalizace ve prospěch spořitelny představují státní podporu. Komise proto nemůže souhlasit s argumentací Německa, že opatření nepředstavují státní podporu, neboť podmínky pro oba nástroje byly údajně takové, že by je akceptoval i tržně jednající investor. I v tom případě, že by odměna za oba nástroje do začátku roku 2008 odpovídala úrokům placeným za srovnatelné nástroje, byla v daném případě s ohledem na vysoké riziko způsobené neexistující rentabilitou spořitelny příliš nízká. Kromě toho byl trh s hybridním kapitálem v okamžiku provedení rekapitalizace zcela zamrzlý. Komise proto nemohla s ohledem na rámcové podmínky a zejména s ohledem na situaci na trhu akceptovat argumentaci Německa, že tržně jednající investor by investici provedl - a dokonce za stejných podmínek.
(63)
Z důkladného přezkoumání neplynou žádné informace, které by toto zjištění změnily. Podřízené závazky emitované spořitelnou na konci roku 2008 a v prvním kvartálu 2009 nejsou s ohledem na nízkou hodnotu jednotlivých tranší spolehlivým důkazem pro to, že trhy s hybridními kapitálovými nástroji skutečně fungovaly. Riziko spojené s tranšemi hybridního kapitálu o hodnotě několika set tisíc EUR není srovnatelné s rizikem nástroje o nominální hodnotě 150 mil. EUR a toto riziko soukromé trhy podstoupí daleko snadněji. Komise proto trvá na svém závěru, že v danou dobu by žádný tržně jednající investor nenabyl půjčku hybridního kapitálu, která by byla rozsahem a podmínkami srovnatelná s rekapitalizačními opatřeními ve prospěch spořitelny.
(64)
Pokud jde o druh prostředků použitých ze strany Förderungsgesellschaft pro rekapitalizaci spořitelny, upozorňuje Komise na to, že již v jiných případech rozhodla, že se u prostředků Förderungsgesellschaft jedná o prostředky kontrolované přímo nebo nepřímo veřejnými orgány (27). Toto platí podle názoru Komise také pro Förderungsgesellschaft, u níž se jedná o 100 % dceřinou společnost RSGV. Proto je tyto prostředky třeba považovat za státní prostředky ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(65)
Z výše uvedených důvodů potvrzuje Komise svůj předběžný závěr uvedený v rozhodnutí o zahájení řízení, že opatření na rekapitalizaci ve prospěch spořitelny představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(66)
Dále je třeba uvést, že podpory na záchranu byly přeměněny na podpory na restrukturalizaci, což představuje pro spořitelnu další výhodu. Tato opatření umožnila spořitelně financování v okamžiku, kdy nebyla, zejména s ohledem na finanční a hospodářskou krizi, schopna získat na trhu kapitál. Toto poskytlo spořitelně hospodářskou výhodu a posílilo její pozici oproti soutěžitelům v Německu a jiných členských státech, jimž nebyla poskytnuta stejná podpora. Tato opatření proto mohou narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy.
(67)
Prvek podpory kapitálové injekce činí 650 mil. EUR a odpovídá 3,3 % rizikově vážených aktiv spořitelny (stav: konec roku 2008).
8.2 Slučitelnost podpory s vnitřním trhem
8.2.1 Právní základ pro posouzení slučitelnosti
(68)
V rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 4. listopadu 2009 Komise ještě nepřijala žádné rozhodnutí o právním základě použitelném pro posouzení opatření rekapitalizace. Podle tehdy dostupných informací se zdálo, že hlavní příčinou obtíží spořitelny byla rozhodnutí přijatá dlouhou dobu před počátkem krize, a to investovat do projektů regionálního rozvoje. S ohledem na skutečnost, že se zdálo, že finanční krize finanční problémy spořitelny pouze zhoršila, nebylo vyloučeno použití čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU. Avšak protože opatření rekapitalizace byla provedena na vrcholu finanční krize, přichází v úvahu - mj. s ohledem na rozhodovací praxi Komise v případech bank v tísni - také použití čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU.
(69)
I kdyby v dosavadních rozhodnutích byl uveden odkaz na pokyny společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (dále jen „pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci“) (28), upřesnila Komise ve svém sdělení o restrukturalizaci v bodě 49, že všechny státní podpory, které jí byly oznámeny do 31. prosince 2010 včetně budou prověřovány na základě sdělení o restrukturalizaci a ne na základě pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(70)
S ohledem na trvající zranitelnost německého bankovního sektoru došla Komise k závěru, že možná likvidace jedné z největších spořitelen v Německu kvůli […] by bývala měla systémové následky a následně by ohrozila finanční stabilitu Německa.
(71)
Pro posouzení, zda finanční podpora spořitelny je, jakožto podpora na restrukturalizaci udržující finanční stabilitu, slučitelná s vnitřním trhem, se jako právní základ použije čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU.
8.2.2 Slučitelnost podpory na restrukturalizaci s vnitřním trhem
(72)
Podle ustanovení sdělení o restrukturalizaci zaprvé musí z restrukturalizačního plánu pro zvýhodněnou finanční instituci plynout, že je schopna obnovit svoji dlouhodobou rentabilitu. Zadruhé, podpora musí být omezena na nezbytné minimu; dále se musejí jak zvýhodněná finanční instituce, tak i její podílníci na restrukturalizaci co nejvíce podílet z vlastních zdrojů. Zatřetí musejí být přijata opatření, aby se omezila narušení hospodářské soutěže skrze umělou podporu tržní síly zvýhodněné finanční instituce a aby byla zaručena existence bankovního sektoru, jehož fungování je určováno hospodářskou soutěží. Dále je třeba zvážit otázky kontroly a procesní aspekty.
i) Obnovení dlouhodobé rentability
(73)
Německo předalo komplexní a podrobný plán restrukturalizace s kompletními údaji k obchodnímu modelu spořitelny, jak se stanoví v bodech odůvodnění 9 až 11 sdělení o restrukturalizaci. V plánu restrukturalizace jsou uvedeny také příčiny finančních obtíží spořitelny.
(74)
Obchodní model stanoví nové strategické zaměření na hlavní obor činnosti tradiční regionální spořitelny. Spořitelna se bude koncentrovat na služby typické pro maloobchodní finanční instituci pro své tradiční zákaznické segmenty v hospodářském prostoru Kolín nad Rýnem-Bonn, tj. soukromé zákazníky, MSP jakož i menší průmyslové zákazníky a institucionální zákazníky. Spořitelna se tudíž bude zaměřovat na oblasti obchodní činnosti podle stanov a svoje hlavní kompetence a stáhne se z oblastí, které způsobily její finanční obtíže. Spořitelna v budoucnosti nebude provádět žádné obchody na vlastní účet, zcizí dceřiné společnosti, které nepatří k hlavnímu oboru činnosti a nebude provádět žádné investice do SAA- a ABS-portfolií. Podle názoru Komise je nový obchodní model koherentní a dlouhodobě udržitelný.
(75)
Obtíže spořitelny plynou v zásadě ze třech oblastí: i) záměry regionálního rozvoje, ii) investice do SAA- a ABS-portfolií a iii) majetková účast spořitelny na WestLB.
(76)
Již v roce 2008 začala spořitelna zcizovat, resp. likvidovat dceřiné společnosti, které nepatřily k hlavnímu oboru činnosti a byly činné v oblasti regionálního rozvoje. Je zapotřebí úplné ukončení těchto obchodních činností a toto ukončení je zároveň způsobilé odstranit pochybnosti Komise týkající se oblasti hospodářské soutěže, neboť zcizením je možné vyloučit další ztráty nebo další rizikovou expozici související s dceřinými společnostmi. Dále se tím uvolní nejen kapitál, nýbrž i kapacity managementu, které bude možné využít pro hlavní obor činnosti spořitelny. Kromě toho povedou tato zcizení k redukci rozvahy spořitelny o cca [180-230] mil. EUR ([0-2] %) (29).
(77)
S ohledem na skutečnost, že se u obchodní činnosti dceřiných společností, které mají být prodány městu Kolín nad Rýnem, jedná zejména o výstavbu nemovitostí a služby v oblasti nemovitostí, není podle názoru Komise použití sdělení Komise o nakládání se znehodnocenými aktivy v bankovním sektoru Společenství (sdělení o znehodnocených aktivech) (30) ani nezbytné, ani vhodné. Účetní hodnota těchto dceřiných společností již byla v posledních letech výrazně upravena směrem dolů, aby se přiblížila jejich tržní hodnotě. Prodej dceřiných společností by proto pro spořitelnu neměl znamenat velké ztráty. Kromě toho je díky příslibu Německa, že spořitelna prodá dceřiné společnosti za tržní cenu, která bude též určena nezávislým znalcem, zaručeno, že prodeje nebudou spojeny s dalšími státními podporami.
(78)
Dalšími příčinami finančních obtíží spořitelny byla ABS- a SAA-portfolia. Tyto investice byly již výrazně sníženy. Spořitelna svoji účast v těchto portfoliích úplně ukončí do roku 2014. Exit z tohoto portfolia je nezbytným krokem pro realizaci nové strategie spořitelny, neboť tyto investice již neodpovídají novému obchodnímu modelu spořitelny. Současná účetní hodnota zbývajících aktiv v ABS- a SAA-portfoliu odpovídá celkově jejich tržní hodnotě, a proto je zbývající riziková expozice u těchto portfolií omezená a neohrožuje životaschopnost spořitelny.
(79)
Konečně je zbývající riziko spořitelny ve spojení s její majetkovou účastí na WestLB, která vedla ke ztrátám ve výši […] mil. EUR, omezené a zajištěné tichými rezervami v investičním portfoliu RSGV. Příspěvek spořitelny [k …] poplyne pouze z budoucích čistých příjmů, a proto tato příspěvková povinnost dlouhodobou rentabilitu spořitelny neohrozí. Kromě toho hodnotí Komise jako pozitivní, že příspěvky [k …] budou moci být placeny teprve poté, co bude vyplacena odměna státního kapitálu v souladu s podmínkami rekapitalizace.
(80)
Komise konstatuje, že slabiny vedení spořitelny již byly předmětem cílených zlepšovacích opatření ze strany spořitelny a bude tomu tak i nadále. Změna vlastnické struktury a zavedení hlasování kvalifikovanou většinou realizované v roce 2005 v souvislosti se sloučením Stadtsparkasse Köln a Sparkasse Bonn zaručují, že politické zájmy vlastníků nebudou kladeny nad hospodářské zájmy spořitelny. Dále budou umožněna zlepšení týkající se odpovědnosti vrcholového managementu a to skrze změny složení a počtu členů orgánů spořitelny a způsobu jejich usnášení. Silněji soustředěná odpovědnost a vyšší podíl [externích …] členů, kteří nepocházejí z politických kruhů, v orgánech spořitelny umožní větší transparenci a efektivnost při přijímání rozhodnutí. Tato opatření řeší - ve spojení se změněnou vlastnickou strukturou - příčiny obtíží spořitelny, takže riziko, že se spořitelna bude znovu účastnit politicky motivovaných záměrů, které jsou v rozporu s hospodářskými zájmy spořitelny, je minimální. Kromě toho se zdá, že novelizovaný zákon o spořitelnách dostatečně zaručuje nezávislost vedení spořitelny. Důkazy předložené spořitelnou, že se od roku 2004 již neúčastnila nových politicky motivovaných záměrů, ukazují, že provedená opatření fungují. Celkově je nový kodex Corporate Governance v souladu s výsledky, které byly dosaženy ve srovnatelných případech (31). Provedené a přislíbené změny Corporate Governance spořitelny, mohou proto být považovány za přiměřený a dostatečný příspěvek k znovuobnovení její dlouhodobé rentability.
(81)
Podle názoru Komise splňuje plán restrukturalizace spořitelny podmínky bodů 9 a 12 až 15 sdělení o restrukturalizaci: musí z něj být patrné, jak finanční instituce co nejdříve obnoví dlouhodobou rentabilitu bez státní podpory. Kromě toho musí být finanční instituce schopna vytvářet přiměřenou rentabilitu vlastního kapitálu a současně nést všechny náklady své běžné obchodní činnosti a splňovat příslušná regulatorní kriteria.
(82)
Spořitelna předala finanční projekce pro období 2008-2014 s údaji o jejích příjmech, nákladech, snižování hodnoty, ziscích a kapitálových pozicích. Podle názoru Komise vychází základní scénář z realistických makroekonomických předpokladů. Spořitelna vychází z toho, že od roku 2010 bude dosahovat zisků a od té doby bude po celé období restrukturalizace postupně zlepšovat svoje výsledky hospodaření za hospodářské období. Podle prognóz bude rentabilita vlastního kapitálu činit v roce 2014 zhruba [9-10] %, což je za normálních tržních podmínek přiměřený výsledek pro maloobchodní finanční instituci. Od roku 2013 bude kromě toho spořitelna platit plnou odměnu za opatření podpory. Kapitálové kvóty spořitelny budou i nadále výrazně nad minimálními kapitálovými požadavky; pro rok 2014 má kapitálová kvóta tier-1 činit [8-9] % (oproti 6,1 % v roce 2009).
(83)
Kromě toho spořitelna prokázala, že by byla schopna přežít i v pesimistickém scénáři. Předpoklady, na nichž je založen pesimistický scénář, byly přiměřené. Ze zátěžového testu vyplynulo, že výsledky spořitelny budou nad regulatorními kapitálovými kvótami, a proto tudíž plní i podmínky bodu 13 sdělení o restrukturalizaci. Z citlivostní analýzy dále plyne, že spořitelna by byla schopna překonat i možnou budoucí výraznou změnu úrokových sazeb.
(84)
Spořitelna kromě toho předložila strategii pro předčasné částečné splacení státních kapitálových injekcí. Toto částečné splacení by mělo být možné, aniž by byla dotčena kapitálová základna spořitelny, neboť kvóta tier-1 spořitelny se předpokládá ve výši [6-7] % pro rok 2010 a podle základního scénáře by v dalších letech měla být vyšší. I podle pesimistického scénáře by měla být nad regulatorními požadavky. Pro předčasné částečné splacení není ani pro spořitelnu ani pro jiné podniky, které se na transakci podílejí, zapotřebí dodatečné podpory. Zaprvé by Förderungsgesellschaft nebyla v lepší situaci s ohledem na stanovení kupní ceny za první tranší ve výši 150 mil. EUR požitkových listů, což v zásadě odpovídá cash flow společnosti Förderungsgesellschaft, které by obdržela, pokud by si kapitálový nástroj ponechala. Zadruhé k transferu dochází mezi dvěma veřejnými subjekty. Dále s ohledem na skutečnost, že nástroj, který má být přeměněn na kapitál tier-1, již byl kvalifikován jako státní podpora a že spořitelna po této přeměně zaplatí stejně vysokou odměnu Zweckverbandu, není podle názoru Komise s přeměnou spojena žádná další státní podpora. Konečně bude zpětný odkup druhé tranše ve výši 150 mil. EUR spořitelnou v zásadě také odpovídat cash flow Förderungsgesellschaft, který by získala, pokud by si nástroj ponechala.
(85)
Komise proto došla k závěru, že restrukturalizační plán předložený spořitelnou splňuje kritéria sdělení o restrukturalizaci ohledně obnovení dlouhodobé rentability, a tudíž odstraňuje všechny pochybnosti Komise uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení, které se týkaly soutěžního práva.
ii) Vlastní příspěvek/sdílení nákladů
(86)
Podle sdělení o restrukturalizaci by se finanční instituce a jejich vlastníci měli na restrukturalizaci co nejvíce podílet z vlastních zdrojů, aby se zajistilo omezení podpory na nezbytné minimum. Za tímto účelem mohou být např. prodána aktiva finanční instituce. Dále by vlastníci měli podle možnosti ztráty finanční instituce absorbovat. Díky závazkům, které podstoupila spořitelna, se dosáhne toho, že budou využity vlastní zdroje a že se soukromí investoři, kteří drží hybridní kapitál spořitelny, budou na restrukturalizaci podílet.
(87)
Z restrukturalizačního plánu neplyne, že by státní podpora šla nad rámec nákladů spojených s obnovením rentability. Poskytnutá podpora má zaručit, že spořitelna bude podle základního scénáře disponovat přiměřenými kapitálovými rezervami a podle pesimistického scénáře bude splňovat regulatorní požadavky na podíl vlastního kapitálu.
(88)
Komise poznamenává, že spořitelna provádí opatření zaměřená na snižování nákladů, a skrze takto získané interní prostředky sama přispívá k nákladům na restrukturalizaci. Tato opatření povedou na konci období restrukturalizace ke snížení ročních nákladů o [25-35] mil. EUR (zhruba [5-8] % celkových nákladů v roce 2009).
(89)
Kromě toho budou prodejem rentabilních dceřiných společností, které nepatří k hlavnímu oboru činnosti, získány výnosy, které budou moci být použity k financování nákladů na restrukturalizaci.
(90)
Spořitelna nemůže pozastavit nebo odložit výplatu kuponů hybridních kapitálových nástrojů, pokud v určitém roce dosáhne zisku. Avšak majitelé hybridních kapitálových nástrojů také absorbují ztráty spořitelny, pokud to bude možné, neboť výplata kuponů u hybridního kapitálu byla pozastavena, resp. nominální hodnota hybridního kapitálu byla snížena skrze účast na ztrátách spořitelny. Komise je proto názoru, že se po investorech do hybridního kapitálu žádá co největší sdílení nákladů, a tím jsou splněny požadavky sdělení o restrukturalizaci, pokud jde o příspěvek soukromých investorů k nákladům na restrukturalizaci.
(91)
Podle bodu 24 sdělení o restrukturalizaci může být přiměřené rozdělení nákladů zaručené také přiměřenou odměnou státní podpory. Podle názoru Komise je odměna stanovená v rámci opatření na rekapitalizaci ve spojení s jinými, již popsanými opatřeními k rozdělení nákladů, přiměřená. Díky očekávaným ziskům bude spořitelna schopna zaplatit odměnu za kapitál poskytnutý státem a vyplácet kupony podle ustanovení upravujících rekapitalizaci, a sice od roku 2011 u požitkových listů a od roku 2013 u tichého vkladu poté, co byl doplněn jmenovitý kapitál těchto nástrojů. Úroky u požitkových listů držených státem se budou kumulovat [2-6] let a kapitál snížený skrze účast na ztrátě bude u obou rekapitalizačních nástrojů znovu doplněn. Podle finančních projekcí obsažených v základním scénáři získá stát úroky nezaplacené u požitkových listů a sníženou jmenovitou hodnotu obou nástrojů později zpět.
(92)
Proto je třeba zastávat názor, že restrukturalizační plán předložený Německem stanoví dostatečný vlastní příspěvek k restrukturalizaci, a tím odstraňuje pochybnosti týkající se práva hospodářské soutěže uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení.
iii) Opatření omezující narušení hospodářské soutěže
(93)
Podle sdělení o restrukturalizaci musí restrukturalizační plán stanovit opatření k omezení narušení hospodářské soutěže a k zaručení finančního sektoru, který je charakterizován hospodářskou soutěží. Kromě toho musí vyřešit problém morálního hazardu a zaručit, že státní podpora nebude použita k financování protisoutěžního chování.
(94)
Soubor opatření dostatečným způsobem řeší problém morálního hazardu. Spořitelna se zavázala k rozsáhlému zcizení rentabilních podniků, které nesouvisejí s hlavním oborem podnikání. Mezi ně patří majetkové účasti na těchto velkých […] spořitelny: […], […], RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG a Neue Leben Pensionsverwaltung AG.
(95)
Německo předložilo podrobný časový plán pro plánovaná zcizení a zavázalo se jmenovat svěřenského správce, který má zaručit, že tyto závazky budou včas realizovány.
(96)
Při nedodržení přislíbeného časového plánu bude pro zcizení jmenován svěřenský správce pro zcizování. V rámci restrukturalizace spořitelny má být její činnost v určitých zákaznických segmentech omezena. Díky plánovaným opatřením získají soutěžitelé přístup k části velkých podnikových zákazníků a institucionálních zákazníků spořitelny. S ohledem na skutečnost, že se jedná o velké podniky, které v zásadě mají přístup ke kapitálovým trhům, pokládá Komise riziko negativního dopadu opatření na reálnou ekonomiku za zanedbatelné.
(97)
Spořitelna dále během provádění restrukturalizačních opatření nominálně sníží svoji bilanční sumu o [15-20] % rizikově vážených aktiv ([15-20] % bilanční sumy) a o [10-15] % při zohlednění budoucího růstu (5 % bilanční sumy). Tohoto snížení má být dosaženo zejména ukončením investic do SAA a ABS, ukončením obchodování na vlastní účet ([6-8] % rizikově vážených aktiv, [6-8] % bilanční sumy) a redukcí velkých úvěrů a zkrácením úvěrových linek institucionálních zákazníků ([5-7] % rizikově vážených aktiv, [5-7] % bilanční sumy).
(98)
S ohledem na výši podpor pro spořitelnu (3,3 % rizikově vážených aktiv) je tato opatření možné považovat s ohledem na redukci velikosti a rozsahu obchodních činností spořitelny za dostatečná. Spořitelna je činná pouze v hospodářském prostoru Kolín nad Rýnem-Bonn, kde má podstatné ([18-23] - [30-35] % podle produktu), nikoliv však dominantní postavení. Kromě toho nebyla spořitelna ve svých klíčových obchodních segmentech nikdy cenovým vůdcem. Dodatečná opatření, jejichž cílem by byla další redukce tržního podílu spořitelny v hlavním oboru činnosti, tj. segmentu soukromých zákazníků, se proto z následujících důvodů nezdají být smysluplná. Hlavní obor činnosti nevedl k problémům spořitelny. Dále Německo dostatečným způsobem prokázalo, že provedení takovýchto dostatečných opatření by bylo obtížné a spojené s nepřiměřeně vysokými náklady, které by negativně ovlivnily ziskovost spořitelny a ohrozily její dlouhodobou rentabilitu. Takováto opatření by měla dále negativní dopad na hlavní obchodní segmenty spořitelny, tedy obchodní činnost s malými a středními podniky a soukromými zákazníky, které však nebyly příčinou obtíží spořitelny. S ohledem na omezené alternativní možnosti financování u těchto skupin zákazníků a na rozhodovací praxi Komise, která je zaměřena na zachování úvěrování reálné ekonomiky, zastává Komise názor, že další omezení obchodní činnosti spořitelny by poškodila její hlavní obchodní činnost, a tím by poškodila jak spořitelnu, tak i trhy, které obsluhuje.
(99)
Komise dále bere na vědomí závazky týkající se chování předložené spořitelnou a Německem. Tyto závazky zahrnují zákaz cenového vůdcovství a zákaz využívat státní podporu pro reklamu, takže spořitelna nemůže využít podporu pro financování protisoutěžního tržního chování. V souladu s bodem 40 sdělení o restrukturalizaci zaručuje dále zákaz převzetí, že státní podpora nebude použita pro převzetí soutěžitelů.
(100)
Je možné dojít k závěru, že druh a rozsah opatření navrhovaných spořitelnou je dostatečný a přiměřený, aby zamezil případným narušením hospodářské soutěže. Restrukturalizační plán spořitelny proto splňuje ustanovení sdělení o restrukturalizaci týkající se rentability, sdílení nákladů a opatření k zmírnění narušení hospodářské soutěže a odstraňuje pochybnosti uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení.
8.2.3 Kontrola
(101)
Podle oddílu 5 sdělení o restrukturalizaci musejí být pravidelně předkládány zprávy, aby Komise mohla zkontrolovat, zda je restrukturalizační plán řádně prováděn. Německo jmenuje svěřenského správce pro kontrolou, který bude každých šest měsíců předkládat kontrolní zprávu. První zprávu je třeba předložit v únoru 2011. Podle názoru Komise je tedy zaručena řádná kontrola provádění restrukturalizačního plánu.
(102)
Restrukturalizační plán popsaný v oddíle 4 tohoto rozhodnutí je v souladu s čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU.
9. ZÁVĚR
(103)
Restrukturalizační opatření jsou způsobilá umožnit spořitelně znovuobnovení její dlouhodobé rentability, jsou dostatečná, pokud jde o sdílení nákladů, a vhodným způsobem a přiměřeně brání účinkům uvedených opatření podpory, která by poškozovala hospodářskou soutěž. Z tohoto důvodu odpovídá restrukturalizační plán podle názoru Komise kritériím sdělení o restrukturalizaci, takže opatření restrukturalizace mohou být považována za slučitelná s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU. Kapitálové injekce proto mohou být povoleny v souladu s restrukturalizačním plánem,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Podpora na restrukturalizaci poskytnutá společnosti Sparkasse KölnBonn jejími veřejnými podílníky je státní podporou ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
S výhradou provedení restrukturalizačního plánu a dodržení závazků uvedených v přílohách I, II a III je podpora slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Spolkové republice Německo.
V Bruselu dne 29. září 2010.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 29 września 2010 r.
w sprawie pomocy państwa C 32/09 (ex NN 50/09) udzielonej przez Niemcy w celu restrukturyzacji Sparkasse KölnBonn
(notyfikowana jako dokument nr C(2010) 6470)
(Jedynie tekst w języku niemieckim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2011/526/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu państw członkowskich i innych zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (1),
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
Niemcy zgłosiły środki dnia 21 października 2009 r.
(2)
W decyzji z dnia 4 listopada 2009 r. (2) („decyzja o wszczęciu postępowania”) Komisja doszła do wstępnego wniosku, że środki rekapitalizacyjne Sparkasse KölnBonn („Bank”) stanowią pomoc państwa, i wyraziła wątpliwość, czy środki przekazane Sparkasse KölnBonn można uznać za zgodne z rynkiem wewnętrznym zgodnie z art. 107 ust. 3 TFUE. Ponadto Komisja wymagała przedłożenia planu restrukturyzacyjnego przez władze niemieckie.
(3)
Dnia 6 stycznia 2010 r. decyzja o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej, a zainteresowane strony zostały poproszone o zgłaszanie uwag.
(4)
Dnia 11 lutego 2010 r. Niemcy przedłożyły plan restrukturyzacyjny, który omówiono podczas serii spotkań i telekonferencji w okresie od grudnia 2009 r. do września 2010 r.
(5)
Niemcy przekazały dalsze informacje i uaktualnione dane dotyczące planu restrukturyzacyjnego w dniach 15 stycznia, 10, 12 i 24 lutego, 10 i 26 marca, 21 i 28 maja, 8 i 11 czerwca, 23 lipca oraz 10 i 23 sierpnia 2010 r. Ostateczna wersja planu restrukturyzacyjnego została przedłożona dnia 1 września 2010 r.
2. OPIS BENEFICJENTA
(6)
Sparkasse KölnBonn jest niemieckim bankiem oszczędnościowym. Swoją obecną formę otrzymał on w 2005 r. w wyniku połączenia Stadtsparkasse Köln i Sparkasse Bonn, których właścicielami (niem. „Träger”, odpowiedzialne instytucje publiczne, zwane dalej „właścicielem”) były odpowiednio miasta Kolonia i Bonn. Miasto Kolonia pośrednio posiada 70 % udziałów w nowym banku, zaś miasto Bonn 30 %. Po wspomnianym połączeniu funkcję właściciela Sparkasse KölnBonn pełni Związek Celowy Sparkasse KölnBonn („związek celowy”). Związek celowy, zarejestrowany na podstawie prawa publicznego, jest związkiem specjalnego przeznaczenia. Jedynymi udziałowcami w związku celowym są miasto Kolonia (70 %) i miasto Bonn (30 %).
(7)
Pod koniec 2008 r. Sparkasse KölnBonn był drugim co do wielkości bankiem oszczędnościowym w Niemczech o sumie bilansowej równej 31 mld EUR. W tym czasie Sparkasse KölnBonn posiadał rating Aa2, przyznany przez agencję Moody’s. Dnia 15 marca 2010 r. rating został zmieniony na A1.
(8)
Sparkasse KölnBonn świadczy usługi bankowe dla klientów detalicznych (niem. Privatkundengeschäft) i klientów korporacyjnych (niem. Firmenkundengeschäft). Bank, koncentrując się na wymiarze regionalnym, prowadzi działalność w zakresie finansowania projektowego i rynków kapitałowych (niem. Kapitalmarktgeschäft), jak również inne rodzaje działalności w zakresie finansów, takie jak zarządzanie aktywami.
(9)
Bank prowadzi działalność jedynie w regionie Kolonia-Bonn, gdzie w 2008 r. posiadał udziały rynkowe w wysokości około [30-35] (3) % w depozytach klientów prywatnych, około [20-25] % w pożyczkach udzielonych klientom prywatnym oraz [15-20] % w kredytach udzielonych klientom korporacyjnym (4).
3. ŚRODKI POMOCY
(10)
Kapitał Sparkasse KölnBonn został zwiększony o kwotę 650 mln EUR
(i)
poprzez emisję świadectw udziałowych (niem. Genussrechte) pod koniec 2008 r. oraz
(ii)
poprzez cichy udział (niem. Stille Einlage) na początku 2009 r.
3.1. Świadectwa udziałowe (niem. Genussrechte)
(11)
W grudniu 2008 r. Rheinische Sparkassen-Förderungsgesellschaft („Förderungsgesellschaft”) subskrybował nominalne świadectwa udziałowe w Sparkasse KölnBonn, wynoszące 300 mln EUR w dwóch transzach w wysokości 150 mln EUR.
(12)
Förderungsgesellschaft jest spółką zależną, w pełni należącą do Rheinischer Sparkassen- und Giroverband (Reński Związek Banków Oszczędnościowych - „RSGV”). RSGV jest związkiem prawa publicznego („Körperschaft des öffentlichen Rechts”) wszystkich banków oszczędnościowych i ich właścicieli publicznych mieszczących się w Nadrenii i reprezentuje banki Sparkasse oraz ich (publicznych) właścicieli. Zgodnie ze statutem celem Förderungsgesellschaft jest promocja banków oszczędnościowych należących do RSGV. Förderungsgesellschaft może wnieść wkład do kapitału banków oszczędnościowych wyłącznie w celu rozwoju dalszej działalności kredytowej, może także zaciągać pożyczki.
(13)
Kupon świadectw wynosi 8 %. Termin ważności świadectw udziałowych upływa 31 grudnia 2013 r. Z regulacyjnego punktu widzenia świadectwa udziałowe stanowią kapitał warstwy 2.
(14)
Świadectwa udziałowe uczestniczą w stratach rocznych proporcjonalnie do całkowitej kwoty kapitału własnego absorbującego straty. […] przeniesienie płatności z tytułu świadectw udziałowych jest do nich dołączone, tzn. utracone płatności z tytułu świadectw udziałowych muszą zostać wypłacone do [2-6] lat po terminie wymagalności. To samo dotyczy płatności uzupełniających nominalną wartość świadectw udziałowych, jeśli zostanie ona zmniejszona z powodu absorpcji strat.
(15)
W celu sfinansowania świadectw Förderungsgesellschaft otrzymał dwie pożyczki z […]. Pożyczki te są oprocentowane na podstawie stałej stopy procentowej [4-5] % w okresie ważności świadectw udziałowych. Pożyczka objęta jest gwarancją wobec […] udzieloną przez RSGV, który otrzyma od Förderungsgesellschaft wynagrodzenie z tytułu gwarancji w wysokości [1,8-2,5] %.
3.2. Cichy udział
(16)
Umowy na ciche udziały zostały zawarte dnia 2 stycznia 2009 r. oraz dnia 27 lutego 2009 r. między Sparkasse KölnBonn a związkiem celowym, ustanawiając „Stille Gesellschaft” na sumę 350 mln EUR, wypłaconą w dwóch transzach, 300 mln EUR dnia 2 stycznia i 50 mln EUR dnia 1 kwietnia 2009 r. Cichy udział jest instrumentem, w oparciu o który inwestor nie uzyskuje praw głosu, lecz otrzymuje wynagrodzenie. Instrument ten jest wieczysty i został uznany za kapitał podstawowy warstwy 1. Posiadaczem cichego udziału jest związek celowy.
(17)
W celu sfinansowania cichego udziału na pierwszą transzę związek celowy zaciągnął pożyczkę w wysokości 300 mln EUR 50 % pożyczki udziela […], a pozostałe 50 % […]. Oprocentowanie pożyczki płatne przez związek celowy stanowi równowartość 12-miesięcznej stopy EURIBOR plus [0,7-1,1] %. Druga transza w wysokości 50 mln EUR została zrefinansowana za pomocą pożyczki z […], oprocentowanej w wysokości stopy EURIBOR plus [0,7-1,1] %. Mimo iż nie ma określonej gwarancji ze strony Kolonii ani Bonn, istnieje nieograniczona odpowiedzialność ustawowa obu miast za wszelkie zobowiązania związku celowego zgodnie ze statutem założycielskim związku celowego.
(18)
Wynagrodzenie za cichy udział płatne przez Sparkasse Köln Bonn wynosi równowartość 12-miesięcznej stopy EURIBOR plus 7,25 %. Wynagrodzenie to zostało ustalone zgodnie z Opinią o Godziwości Ceny przedstawioną przez Deutsche Bank. Wypłata wynagrodzenia zależy od zysku bilansowego - przepada, jeśli Sparkasse KölnBonn nie wykaże zysku za dany rok. Płatność zostanie wyłączona, jeżeli w czasie, w którym stanie się wymagalna, wskaźnik kapitału wyniesie mniej niż 9 %, a także w takim zakresie, w jakim płatność doprowadziłaby do powstania straty lub jej zwiększenia za odpowiedni rok obrachunkowy. W przypadku odroczenia płatności nie ma obowiązku przeniesienia na przyszły okres płatności utraconej kwoty. Ponadto cichy udział absorbuje straty bilansowe proporcjonalnie do całkowitego kapitału absorbującego straty.
4. PLAN RESTRUKTURYZACJI
(19)
Zgodnie z planem restrukturyzacji Sparkasse KölnBonn będzie koncentrować się na swoim statutowym modelu biznesowym regionalnego banku oszczędnościowego. Bank koncentrować się będzie na świadczeniu typowych bankowych usług detalicznych dla tradycyjnych segmentów klientów, tzn. klientów prywatnych i MŚP, wycofa się z innych działalności, takich jak transakcje z użyciem środków własnych (ang. proprietary trading) lub inwestycje w produkty strukturyzowane, oraz dokona zbycia spółek zależnych nienależących do działalności podstawowej. Ponadto Bank znacząco zmniejszy wydatki administracyjne.
4.1. Opis planu restrukturyzacji
(20)
Sparkasse KölnBonn będzie skupiać się na usługach dla klientów zlokalizowanych w regionie Kolonia-Bonn w segmentach klientów prywatnych, bankowości prywatnej, MŚP oraz klientów korporacyjnych i instytucjonalnych. Bank koncentrować się będzie na klientach korporacyjnych o obrotach rocznych poniżej 250 mln EUR.
(21)
Sparkasse KölnBonn ograniczy swoje największe zaangażowanie kredytowe poprzez ograniczenie linii kredytowych, żądanie dodatkowego zabezpieczenia lub poprzez przeniesienie ryzyka na inne instytucje kredytowe. W segmencie klientów korporacyjnych Sparkasse KölnBonn zdołał do tej pory osiągnąć redukcję w wysokości 551,5 mln EUR i zamierza do końca 2013 r. zmniejszyć zaangażowanie o kolejne [900-1 100] mln EUR z pierwotnego poziomu 2,8 mld EUR w 2008 r. Dodatkowo zaangażowanie kredytowe w kwocie [800-900] mln EUR wobec instytucji niezwiązanych z regionem Kolonii-Bonn zostanie zmniejszone do końca 2013 r. przy użyciu tych samych instrumentów (zob. załącznik I, pkt 4).
(22)
Sparkasse KölnBonn dokonał zmniejszenia swojego portfela transakcji z użyciem środków własnych z pierwotnego poziomu 550 mln EUR do poziomu [20-23] mln EUR, który zostanie w przyszłości zredukowany do 0. Bank zaprzestanie prowadzenia wszelkiego rodzaju działalności obejmujących transakcje z użyciem środków własnych i rozważa rezygnację ze swojego statusu podmiotu prowadzącego operacje w ramach portfela handlowego, a w rezultacie ujęcie wszystkich pozostałych ograniczonych operacji handlowych w portfelu bankowym. Zostaną one jakościowo ograniczone do pewnych produktów i będą związane dziennym ilościowym limitem zaangażowania (ryzyko rynkowe [3-5] mln EUR, zob. załącznik I, pkt 2).
(23)
Jednym ze źródeł strat Sparkasse KölnBonn w 2008 r. były inwestycje w tzw. ABS oraz portfele Strategicznej Alokacji Aktywów („SAA”). W trakcie inwestycji w portfel ABS Sparkasse KölnBonn nabył aktywa zdywersyfikowane geograficznie, (5) głównie o ratingu AAA, w tym instrumenty RMBS (6), CDO (7) s, CMBS (8), ABS (9) i CLO (10). Pod koniec 2007 r. portfel ABS na rachunkach Sparkasse KölnBonn wynosił 1,05 mld EUR. SAA jest inwestycją w fundusze specjalne, w ramach której Sparkasse KölnBonn utrzymywał zdywersyfikowany portfel, składający się między innymi z międzynarodowych akcji zwykłych, REIT (11) oraz obligacji, w tym o wysokiej stopie zwrotu (ang. High Yield) i rynków wschodzących. Na koniec 2007 r. wartość portfela w księgach Sparkasse KölnBonn wynosiła 2,2 mld EUR. Mimo iż Sparkasse KölnBonn miał na celu szeroką dywersyfikację portfeli ABS i SAA, portfele te zostały znacząco dotknięte kryzysem finansowym. Wyniki obu portfeli w głównej mierze zaważyły na konieczności dokonania odpisu w wysokości 249 mln EUR (12), który Sparkasse KölnBonn musiał uwzględnić w swoim portfelu inwestycyjnym w 2008 r. oprócz zanotowanej wcześniej kwoty 108 mln EUR w 2007 r.
(24)
W swoim planie restrukturyzacyjnym Sparkasse KölnBonn uznał inwestycje ABS i SAA za niezgodne z profilem ryzyka i reorientacją strategiczną w kierunku tradycyjnego banku oszczędnościowego. W rezultacie Bank zdecydował o całkowitej wyprzedaży lub zmniejszeniu powyższych zobowiązań do 2014 r. W marcu 2008 r. Sparkasse KölnBonn zredukował swoje inwestycje SAA o połowę w celu ograniczenia swojego zaangażowania w akcje zwykłe. Kolejny zbyt udziałów miał miejsce w 2009 r., w wyniku którego nastąpiła redukcja portfela SAA do poziomu 468 mln EUR na dzień 30 września 2009 r. Wpływ pozostałego zaangażowania ABS (nominalnie 970 mln EUR na dzień 30 września 2009 r.) na wyniki Sparkasse KölnBonn zostanie zabsorbowany poprzez utworzenie rezerw i zabezpieczenia w 2010 r. Ostatecznie całość pozostałego portfela zostanie sprzedana w [2012-2014] r.
(25)
Sparkasse KölnBonn rozpoczął wdrażanie ogólnego programu cięć kosztów, w tym redukcję kadr, wewnętrzne procesy optymalizacyjne oraz zamknięcie 22 z 131 istniejących oddziałów do połowy 2011 r. W rezultacie koszty administracyjne zostaną stopniowo zmniejszone o [5-8] % do 2014 r. (13).
(26)
Niemcy zobowiązują się dopilnować, aby Bank przestrzegał ograniczeń dotyczących płatności kuponowych (załącznik I, pkt 7), reklamy (załącznik I, pkt 9), zakazów przejęć (załącznik I, pkt 8) a także zakazu przywództwa cenowego, zgodnie z którym do końca 2014 r. Sparkasse KölnBonn nie będzie oferował lepszych stawek dla depozytów i kredytów hipotecznych niż najlepszy z dziesięciu największych konkurentów (w przypadku depozytów - pod względem udziałów rynkowych konkurentów działających na odpowiednim rynku w regionie Kolonia-Bonn, zaś w przypadku kredytów hipotetycznych - pod względem udziału rynkowego w nowej produkcji w Niemczech, zob. załącznik I, pkt 5).
4.2. Restrukturyzacja spółek zależnych
(27)
Sparkasse KölnBonn planuje ograniczenie pakietu własnościowego w spółkach o jedną trzecią. Z portfela spółek zależnych o wartości 635 mln EUR w księgach rachunkowych Banku na dzień 31 grudnia 2008 r., do końca 2009 r. sprzedano bądź zlikwidowano udziały o wartości [20-40] mln EUR, zaś w przyszłości zostaną zbyte kolejne udziały o wartości [180-250] mln EUR. Poprzez wdrażanie wspomnianego środka Sparkasse KölnBonn kieruje się dwoma celami w zależności od rodzaju spółki zależnej. Pierwszym z nich jest zbycie udziałów w spółkach niepodstawowych (14), które zaangażowane są w regionalne projekty rozwoju lub w mieszkalnictwo komunalne i socjalne, co ma na celu redukcję ekspozycji na ryzyko i niestabilność Sparkasse KölnBonn. Drugim jest sprzedaż udziałów w podmiotach, które są jedynie pośrednio związane z działalnością Sparkasse KölnBonn, co ma na celu wygenerowanie zysków przeznaczonych na sfinansowanie restrukturyzacji Sparkasse KölnBonn. Pełna lista spółek zależnych przeznaczonych do zbycia znajduje się w załączniku I, pkt 10 i 13.
(28)
Przykładowo, zbycie udziałów w drugiej grupie obejmuje udziały w spółkach, takich jak RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG oraz neue leben Pensionsverwaltung AG. Sprzedaż ta została już ukończona, wpływy z niej wyniosły zaś około [25-35] mln EUR.
(29)
W odniesieniu do niektórych spółek zależnych, których wartość wynosi ok. [70-100] mln EUR, Sparkasse KölnBonn spodziewa się niewielkiego zainteresowania ze strony nabywców będących osobami trzecimi. Małe zainteresowanie spowodowane jest głównie charakterem tych podmiotów, gdyż są to małe jednostki, zaangażowane w mieszkalnictwo i rozwój regionalny we współpracy z miastem Kolonia, bądź też ich strukturą własnościową, w której dominuje miasto Kolonia. Dlatego też Bank rozważa sprzedaż tych działalności [miastu Kolonia lub spółce związanej z miastem Kolonia]. Przeniesienie odbyłoby się wg wartości rynkowej, ustalonej przez niezależnego eksperta. Aktywa będące w posiadaniu spółek zależnych, mające zostać sprzedane miastu Kolonia, są głównie związane z działalnością w obszarze nieruchomości.
(30)
W następstwie wdrożenia środków restrukturyzacyjnych Bank ograniczy aktywa ważone ryzykiem (RWA) o [2-5] mld EUR do [15-20] mld EUR (tj. o [15-20] %) (bez uwzględnienia przyszłego wzrostu w działalności podstawowej w trakcie okresu restrukturyzacji). Jeśli uwzględni się wzrost w działalności podstawowej, redukcja RWA wyniesie [10-15] % do 2014 r. […] Sparkasse KölnBonn zostanie zmniejszony o [4-6] mln EUR do poziomu [20-30] mld (tj. o [15-20] %) (bez uwzględnienia przyszłego wzrostu w działalności podstawowej w trakcie okresu restrukturyzacji). Jeśli uwzględni się wzrost w działalności podstawowej, środki restrukturyzacyjne spowodują zmniejszenie sumy aktywów o 5 %.
4.3. Możliwość przywrócenia rentowności w scenariuszach podstawowym i warunków skrajnych
(31)
Niemcy przedłożyły scenariusz podstawowy i scenariusz warunków skrajnych w celu wykazania zdolności Sparkasse KölnBonn do przywrócenia długoterminowej rentowności.
(32)
W scenariuszu podstawowym przedłożone prognozy finansowe oparte są na założeniach, które są zgodne z prognozami dla Niemiec opublikowanymi przez uznane instytuty ekonomiczne. Zakłada się, że wzrost PKB będzie utrzymywał się na tym samym umiarkowanym poziomie przez cały okres restrukturyzacji. Oczekuje się, że stopa bezrobocia będzie wzrastać do 2011 r., a następnie będzie wolno spadać. Wreszcie oczekuje się, że obecnie niekorzystne otoczenie o niskich stopach procentowych ulegnie poprawie w 2010 r., a następnie pozostanie bez zmian do końca okresu restrukturyzacji.
(33)
Jak przedstawiono w tabeli 1 poniżej, w scenariuszu podstawowym oczekuje się, że Sparkasse KölnBonn odzyska rentowność w 2010 r. i będzie stale poprawiał wyniki do 2014 r. W 2014 r. Bank osiągnie zwrot z kapitału własnego (ROE) w wysokości [9-10] %. Schemat 1 poniżej przedstawia główne wskaźniki wyników finansowych Sparkasse KölnBonn w latach 2008-2014.
Tabela 1
Zysk przed opodatkowaniem Sparkasse KölnBonn w latach 2010-2014 w scenariuszu podstawowym
Scenariusz
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Podstawowy
- 98,8
[5-10]
[80-100]
[125-150]
[150-175]
[20-225]
Schemat 1
Główne wskaźniki wyników finansowych Sparkasse KölnBonn w latach 2008-2014 - scenariusz podstawowy
Wskaźniki
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
RWA (15) (mld EUR)
20,2
19,1
[17,5-20]
[…]
[…]
[…]
[15-20]
Wskaźnik warstwy 1 (16)
6,4 %
(5,5 %)
6,9 %
(6,1 %)
[7-8] %
([6-7] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-9] %
([7-8] %)
[8-10] %
([8-9] %)
ROE
-13,5 %
- 6,5 %
[0-3] %
[4-6] %
[7-9] %
[7-9] %
[9-10] %
CIR
73,0 %
70,0 %
[65-75] %
[60-70] %
[55-65] %
[50-60] %
[50-60] %
FTE
3 824
3 672
[3 500-3 750]
[3 250-3 500]
[3 000-3 250]
[3 000-3 250]
[2 750-3 000]
(34)
W scenariuszu warunków skrajnych założenia makroekonomiczne przewidują kontynuację kryzysu do 2011 r. i powolnego ożywienia w 2012 r. W scenariuszu warunków skrajnych przewidziane są dwa dodatkowe lata niekorzystnych, niskich stóp procentowych w porównaniu ze scenariuszem podstawowym.
(35)
W scenariuszu warunków skrajnych oczekuje się, że Sparkasse KölnBonn odzyska rentowność w 2012 r. i będzie w dalszym ciągu poprawiał wyniki do 2014 r. W 2014 r. Bank osiągnie ROE w wysokości [10-12,5] %. Zgodnie ze scenariuszem warunków skrajnych wskaźniki kapitału dla Sparkasse KölnBonn oraz dla całej skonsolidowanej grupy pozostaną znacznie powyżej minimalnych wymogów regulacyjnych podczas okresu restrukturyzacji. W tabeli 2 i schemacie 2 poniżej przedstawiono najważniejsze wskaźniki wyników finansowych Sparkasse KölnBonn w latach 2008-2014 przewidzianych w scenariuszu warunków skrajnych.
Tabela 2
Zysk przed opodatkowaniem Sparkasse KölnBonn w latach 2010-2014 przewidzianych w scenariuszu warunków skrajnych
Scenariusz
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Warunków skrajnych
- 98,8
- [125-150]
- [25-50]
[50-75]
[125-150]
[175-200]
Schemat 2
Główne wskaźniki wyników finansowych Sparkasse KölnBonn w latach 2008-2014 - scenariusz warunków skrajnych
Wskaźniki
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
RWA (17) (mld EUR)
20,2
19,1
[17-20]
[17-19]
[17-19]
[17-19]
[16-18]
Wskaźnik warstwy 1 (18)
6,4 %
(5,5 %)
6,9 %
(6,1 %)
[6-7] %
([5-6])
[6-7] %
([6-7])
[6-7] %
([6-7])
[6-7] %
([6-7])
[7-8] %
([6-7])
ROE
-13,5 %
- 6,5 %
- [8-9] %
- [1-3] %
[3-5] %
[8-10] %
[10-12] %
CIR
73,0 %
70,0 %
[70-75] %
[65-70] %
[60-65] %
[55-60] %
[50-55] %
FTE
3 824
3 672
[3 500-3 750]
[3 250-3 500]
[3 000-3 250]
[3 000-3 250]
[2 750-3 000]
(36)
Z uwagi na to, że obecny niski poziom krótkoterminowych stóp procentowych stanowi główne ograniczenie w uzyskiwaniu dochodów przez Bank, przeprowadzono dodatkową analizę wrażliwości obejmującą stopy procentowe (scenariusz 1: przesunięcie w górę krzywej stopy procentowej o 100 pkt bazowych, scenariusz 2: przesunięcie w dół krzywej stopy procentowej o 50 pkt bazowych). Analiza potwierdziła, że dalsze zwiększenie stóp procentowych poprawiłoby rentowność Sparkasse KölnBonn, podczas gdy zmniejszenie stóp procentowych osłabiłoby rentowność, tj. zmniejszenie liniowe o 50 pkt bazowych krótkoterminowych stóp procentowych doprowadziłoby do redukcji zysków o [20-25] mln EUR rocznie. Ogólnie rzecz biorąc, z analizy wrażliwości przedstawionej przez Niemcy wynika, że wrażliwość Sparkasse KölnBonn na znaczne szoki stóp procentowych jest ograniczona.
4.4. Ład korporacyjny
(37)
Niemcy przedłożyły informację wykazującą, że inwestycje stymulowane czynnikami politycznymi, które przyczyniły się do trudności Sparkasse KölnBonn, zostały zatwierdzone w okresie 1997-2004, przed połączeniem Stadtsparkasse Köln z Sparkasse Bonn w 2005 r., w wyniku którego powstał Sparkasse KölnBonn w obecnym kształcie. Decyzje dotyczące tych inwestycji podjęto również w innych ramach prawnych, określonych głównie ustawą o bankach oszczędnościowych Nadrenii Północnej-Westfalii (19). Od tamtej pory wprowadzono ulepszenia w ładzie korporacyjnym Sparkasse KölnBonn.
(38)
Z powodu zmiany w strukturze instytucji publicznej odpowiedzialnej za Bank (niem. Träger) po połączeniu w 2005 r., ważne decyzje w związku celowym podejmowane są kwalifikowaną większością głosów udziałowców, która została ustalona na poziomie co najmniej 85 %, przewyższającym udziały posiadane przez jakiekolwiek pojedyncze miasto.
(39)
Liczba i rozmiar organów instytucji zostały zmniejszone, łącznie ze znacznym ograniczeniem rozmiaru Rady Nadzorczej i Zarządu (20). Komitet udziałowy składający się z trzech członków Zarządu, w którym dawny Stadtsparkasse Köln był uprawniony do podejmowania wstępnych decyzji dotyczących inwestycji w spółki zależne, został rozwiązany. Zarząd przejął odpowiedzialność za politykę inwestycyjną w odniesieniu do zaangażowania w akcje, które zostanie ocenione na podstawie kryteriów ekonomicznych. Ponadto każda nowa inwestycja podjęta przez Sparkasse KölnBonn wymaga zatwierdzenia Rady Nadzorczej.
(40)
Zmiany w ustawie o bankach oszczędnościowych zobligowały Bank do ustanowienia komitetów ds. ryzyka i rachunkowości oraz do przyznania im szerokich uprawnień kontrolnych. Ustawa nakłada również na członków Rady Nadzorczej obowiązek posiadania kwalifikacji niezbędnych do oceny i kontroli operacji banku oszczędnościowego. Zarząd ponosi wyłączną i całkowitą odpowiedzialność za zarządzanie Bankiem i nie jest związany poleceniami Rady Nadzorczej ani akcjonariuszy.
(41)
Oprócz wcześniej wdrożonych ulepszeń w strukturze ładu korporacyjnego Sparkasse KölnBonn jeszcze bardziej wzmocni zarządzanie poprzez zwiększenie liczby niezależnych (21) członków Rady Nadzorczej z dwóch (w chwili obecnej) do czterech z 18. Liczba członków komitetu ds. rachunkowości zostanie zmniejszona z dziewięciu do siedmiu zaś komitetu ds. ryzyka odpowiednio z dziewięciu do sześciu, począwszy od 1 stycznia 2011 r. Komitety udziałowy i ds. strategii zostaną rozwiązane odpowiednio do końca 2011 r. i do końca 2010 r. Ten pierwszy naturalnie straci na znaczeniu w chwili zbycia przez Sparkasse KölnBonn większej części swoich spółek zależnych. Obowiązki ostatniego sprawować będzie Zarząd. Ostatecznie procesy podejmowania decyzji odnośnie do przejęć spółek zostaną zmienione i zakładać będą jednomyślne podejmowanie decyzji przez Zarząd, przy czym inwestycje, które przekroczą [2-5] mln EUR, będą musiały uzyskać pozytywną ocena niezależnego eksperta w drodze badania due dilligence lub wyceny biznesowej.
4.5. Instrumenty hybrydowe
(42)
Sparkasse KölnBonn posiada kapitał hybrydowy u inwestorów niezależnych (prywatne świadectwa udziałowe) w kwocie 224 mln EUR. Zgodnie z informacją podaną przez Niemcy, Genussrechte i prywatne świadectwa udziałowe mają równą rangę. Cichy udział podporządkowany jest obu świadectwom. Jak wykazano w tabeli 3 poniżej, nie dokonano żadnych płatności kuponowych z instrumentów hybrydowych. W latach 2008 i 2009 Genussrechte uczestniczył w stratach w wysokości 57,4 mln EUR. Cichy udział i świadectwa prywatne uczestniczyły w stratach w 2009 r. Począwszy od 2010 r. instrumenty hybrydowe zostaną uzupełnione, zaś od 2011 r. unieważnione skumulowane płatności kuponowe zostaną przywrócone do 2012 r. W 2013 r. wszystkie instrumenty hybrydowe zostaną uzupełnione, wszystkie unieważnione płatności kuponowe zostaną przywrócone, zaś od każdego instrumentu wypłacony zostanie pełen kupon. Ze względu na to, że płatności kuponowe są uruchamiane w przypadku wykazania pozytywnego wyniku w rachunku zysków i strat lub bilansie, Bank nie ma możliwości zawieszenia płatności kuponowych w sytuacji, gdy prowadzone operacje przynoszą zyski oraz gdy uzupełniono ubytek kapitału.
Tabela 3
Podział zysku Sparkasse KölnBonn w latach 2009-2014 (scenariusz podstawowy)
2008
2009
2010
2011
2012
2013
2014
Zysk przed opodatkowaniem
- 98,8
[5-10]
[80-100]
[125-150]
[150-175]
[20-225]
Podział zysku wg instrumentów kapitałowych
Świadectwa udziałowe Państwa
Absorpcja strat
40,6
16,8
0
0
0
0
0
Uzupełnienie kwoty głównej
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Kupon
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Prywatne świadectwa udziałowe
Absorpcja strat
0
12,5
0
0
0
0
0
Uzupełnienie kwoty głównej
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Kupon
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Cichy udział
Absorpcja strat
0
19,5
0
0
0
0
0
Uzupełnienie kwoty głównej
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
Kupon
0
0
[…]
[…]
[…]
[…]
[…]
(43)
Niemcy zobowiązały się, że Bank nie dokona żadnych płatności kuponowych od kapitału hybrydowego posiadanego przez inwestorów prywatnych, z wyjątkiem tych, które jest zobowiązany wypłacić zgodnie z umową (zob. załącznik I, pkt 7).
4.6. WestLB
(44)
Kolejnym źródłem trudności Sparkasse KölnBonn był jego udział w WestLB. W przeszłości Sparkasse KölnBonn zanotował straty w wysokości […] mln EUR, ponieważ jako członek regionalnego związku banków oszczędnościowych Bank wniósł wkład do funduszu rezerwowego ustanowionego przez związek banków oszczędnościowych jako siatkę bezpieczeństwa dla jego członków oraz banków regionalnych, tzw. landesbanków. W ramach pomocy dla WestLB w 2008 r. konieczna była interwencja funduszu. Ekspozycja na pozostałe ryzyko związana jest z pośrednimi udziałami Sparkasse KölnBonn w WestLB oraz pozostałą pośrednią odpowiedzialnością za likwidujący złe aktywa bank WestLB poprzez RSGV.
(45)
Mimo iż Sparkasse KölnBonn nie inwestował bezpośrednio w WestLB, jest w niego zaangażowany poprzez pakiet udziałowy posiadany przez RSGV, w którym Sparkasse KölnBonn posiada bezpośredni pakiet udziałowy w wysokości ok. 19 %. Według informacji przekazanych przez Niemcy ryzyko, że utrata wartości księgowej RSGV odnośnie do WestLB będzie miała wpływ na Sparkasse KölnBonn, jest bardzo ograniczone. Po pierwsze, WestLB została ostatnio wyceniona przez niezależny podmiot i jej wartość księgowa w księgach RSGV została odpowiednio zmniejszona na dzień 31 grudnia 2009 r. z kwoty kosztów historycznych w wysokości […] mld EUR do […] mln EUR na dzień 31 grudnia 2009 r. Dlatego też pośredni pakiet udziałowy Sparkasse KölnBonn w WestLB wynosi obecnie około […] mln EUR. Co więcej, Sparkasse KölnBonn zaangażowany jest w WestLB jedynie poprzez udziały w RSGV, jedynie wewnętrzna wartość tego ostatniego ma znaczenie dla Sparkasse KölnBonn. Na to ma wpływ nie tylko wartość WestLB, ale również inne spółki zależne i inwestycje należące do RSGV. Wycena innych spółek zależnych RSGV, przeprowadzona pod koniec 2009 r., ujawniła znaczące rezerwy ukryte, które wystarczyłyby nawet w najgorszym scenariuszu na pokrycie odpisu na WestLB w pełnej wysokości.
(46)
Zobowiązanie Sparkasse KölnBonn do wniesienia wkładu [na …], utworzony w celu pokrycia potencjalnych strat ostatnio utworzonego złego banku WestLB wynosi […] mln EUR w ciągu 25 lat. Jednakże zobowiązanie to nie będzie miało wpływu na zdolność Banku do wywiązywania się z wymogów regulacyjnych w przyszłości, ponieważ wkłady […] mają zostać wniesione wyłącznie z przyszłych zysków.
4.7. Częściowe wczesne wyjście
(47)
Niemcy podjęły zobowiązanie, że Sparkasse KölnBonn spłaci część otrzymanego kapitału wcześniej niż to określono w warunkach instrumentów (zob. załącznik I, pkt 27). Spłata nastąpi z początkiem 2011 r. i obejmować będzie dwa etapy.
(48)
Pierwszy etap składa się ze sprzedaży transzy 150 mln EUR […] na rzecz związku celowego. Transakcja ta, a w szczególności poziom ceny zakupy, pozostawi Förderungsgesellschaft w pozycji nie lepszej niż gdyby zachował instrument (22). Związek celowy dokona następnie konwersji Genussrechte, które obecnie uznane są za kapitał warstwy 2, na instrumenty kapitałowe warstwy 1. W szczególności nowy instrument byłby podporządkowany, nie podlegałby wykupowi przez co najmniej 30 lat oraz cechowałby się niekumulatywnymi płatnościami kuponowymi. Etap ten będzie skutkował poprawą wskaźnika kapitału warstwy 1 Sparkasse KölnBonn o [0,8-1,0] %.
(49)
Wzrost wskaźnika kapitału warstwy 1 pozwala na przejście do drugiego etapu, którym jest wykup przez Sparkasse KölnBonn pozostałej transzy Genussrechte utrzymywanej przez Förderungsgesellschaft w 2011 r. o wartości nominalnej 150 mln EUR. W sumie oba etapy skutkować będą zmniejszeniem wskaźnika kapitału warstwy 2 o [0,5-1,0] %. Ponadto RSGV lub inny członek sektora banków oszczędnościowych zakupi po cenie rynkowej udziały Sparkasse KölnBonn w dwóch związanych z bankiem oszczędnościowym […] (23) i […]. Sprzedaż udziałów pośrednich w tych dwóch podmiotach skutkowałaby dalszym spadkiem w wysokości [0,2-0,5] % sumy aktywów Banku. Sprzedaż tych dwóch podmiotów jest ściśle wspomniana ze spłatą drugiej transzy Genussrechte, gdyż RSGV dokona zakupu tych dwóch podmiotów za pomocą środków uzyskanych z wpływów ze sprzedaży Genussrechte.
5. PODSTAWY WSZCZĘCIA POSTĘPOWANIA W SPRAWIE ŚRODKA REKAPITALIZACJI
(50)
Komisja przypomina, że w tym przypadku dnia 4 listopada 2009 r. wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w sprawie środka rekapitalizacji, dotyczące jego zgodności z rynkiem wewnętrznym, na mocy art. 107 ust. 3 TFUE (24) jako pomocy restrukturyzacyjnej.
(51)
Ponadto Komisja wyraziła wątpliwości, czy w jakikolwiek sposób zapewniono adekwatny podział obciążeń oraz czy stopień zakłócenia konkurencji był ograniczony zgodnie z wymogami dotyczącymi pomocy państwa (ust. 50 decyzji o wszczęciu postępowania).
(52)
Ostatecznie, biorąc pod uwagę niepewność, czy problemy Sparkasse KölnBonn były spowodowane decyzjami inwestycyjnymi podjętymi na długo przed kryzysem, czy też raczej wynikały z samego kryzysu, Komisja nie stwierdziła, czy środki rekapitalizacji weszłyby w zakres opisany w art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE bądź art. 107 ust. 3, lit. c) TFUE. Komisja postanowiła wszcząć postępowanie wyjaśniające w celu ustalenia stanu faktycznego i odpowiedniej podstawy prawnej do zastosowania oraz w celu zajęcia stanowiska w późniejszym etapie procesu.
6. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON
(53)
Komisja odnotowuje, że nie wpłynęły żadne uwagi od zainteresowanych stron trzecich odnośnie do decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie środka rekapitalizacji.
7. UWAGI NIEMIEC
(54)
Niemcy wskazały, że dokonały przeglądu decyzji Komisji z dnia 4 listopada 2009 r., w której Komisja zdecydowała o wszczęciu postępowania określonego w art. 108 ust. 2 TFUE. Poinformowały Komisję, iż podtrzymują opinię, że środki rekapitalizacji otrzymane przez Sparkasse KölnBonn w formie cichego udziału i świadectw udziałowych pod koniec 2008 r. i na początku 2009 r. nie stanowiły pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Niemcy uznały środki za zgodne z zasadą inwestora w gospodarce rynkowej, zgodnie z rozumowaniem przedstawionym przed wydaniem decyzji o wszczęciu postępowania (zob. ust. 24-28 decyzji o wszczęciu postępowania).
(55)
Niemcy nie zgodziły się z oceną Komisji, iż w czasie kiedy zastosowano środki rekapitalizacji, tj. na przełomie końca 2008 r. i początku 2009 r., nastąpiło zupełne wyschnięcie rynku instrumentów hybrydowych (25). W szczególności Niemcy nie zgodziły się z wnioskiem Komisji, według którego żaden inwestor lub właściciel działający zgodnie z zasadami gospodarki rynkowej zaangażowałby się w tego typu inwestycję w rzeczonym okresie, nawet po wyższej cenie (zob. ust. 38 decyzji o wszczęciu postępowania). Argumentowały, że rozwój sytuacji rynkowej nie miał wpływu na Sparkasse KölnBonn, który był w stanie wyemitować podporządkowane papiery dłużne w ostatnich czterech miesiącach 2008 r. (na łączną kwotę [10-15] mln EUR) i w pierwszym kwartale 2009 r. (na łączną kwotę [35-40] mln EUR) w transzach w wysokości do kilkuset tysięcy euro.
(56)
Wreszcie Niemcy zaprzeczyły, by w rekapitalizację Sparkasse KölnBonn przez Förderungsgesellschaft zaangażowane były zasoby państwowe.
(57)
Jednakże Niemcy wyraziły pewność, że jeśli Komisja miałaby potwierdzić swoją wstępną ocenę uznającą rekapitalizację Sparkasse KölnBonn za pomoc państwa, środki te byłyby zgodne z rynkiem wewnętrznym zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE.
(58)
Niemcy argumentowały, że plan restrukturyzacji spełniał wszystkie warunki wymienione w komunikacie Komisji z dnia 23 lipca 2009 r. w sprawie przywrócenia rentowności i oceny środków restrukturyzacyjnych stosowanych w sektorze finansowym w dobie kryzysu zgodnie z regułami pomocy państwa (26) („komunikat o restrukturyzacji”).
(59)
Zdaniem Niemiec plan restrukturyzacji zapewnia przywrócenie rentowności Sparkasse KölnBonn w długim okresie, Sparkasse KölnBonn wnosi wystarczający wkład własny do kosztów restrukturyzacji, zaś zakłócenia konkurencji są ograniczone znaczącymi środkami o charakterze strukturalnym i behawioralnym.
(60)
Zobowiązania podjęte przez Niemcy zostały wymienione w załącznikach od I do III i stanowią integralną część niniejszej decyzji. W celu zapewnienia wykonania zobowiązań powołany zostanie powiernik monitorujący. Procedura powołania i zadania powiernika monitorującego wymienione są w załączniku II. Ponadto Niemcy zobowiązały się do przestrzegania limitu czasowego na zbycie udziałów (zob. załącznik I, pkt 10 i 13). Jeśli limit czasowy, będący przedmiotem zobowiązania, zostanie przekroczony, powołany zostanie powiernik ds. wydzielenia, który będzie wykonywał swoje obowiązki zgodnie z warunkami określonymi w załączniku III.
8. OCENA
8.1. Istnienie pomocy i jej kwota
(61)
Komisja musi ocenić, czy środki, o których mowa, stanowią pomoc państwa. Artykuł 107 ust. 1 TFUE stanowi, że wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(62)
W decyzji o wszczęciu postępowania (sekcja 5.1) Komisja doszła do wstępnego wniosku, że środki rekapitalizacji Sparkasse KölnBonn stanowiły pomoc państwa. Komisja nie może zgodzić się z rozumowaniem Niemiec, że środki te nie stanowiły pomocy z uwagi na to, iż warunki obu instrumentów były zgodne z warunkami, które zaakceptowałby inwestor działający w gospodarce rynkowej. Nawet jeśli stopa zwrotu z obu instrumentów była zgodna z odsetkami wypłacanymi od podobnych instrumentów do początku 2008 r., była ona w przypadku Sparkasse KölnBonn zbyt niska, biorąc pod uwagę ryzyko wynikające z braku rentowności Banku. W czasie rekapitalizacji nastąpiło całkowite wysuszenie rynku dla instrumentów hybrydowych. Dlatego też w kontekście tego przypadku, a w szczególności sytuacji rynkowej, Komisja nie mogła przyjąć argumentu, że inwestor działający w warunkach gospodarki rynkowej dokonałby inwestycji w tym czasie, nie wspominając o inwestowaniu na warunkach równoważnych.
(63)
Dochodzenie nie ujawniło żadnej informacji, która zmieniłaby tę ocenę. Emisja podporządkowanych dłużnych papierów wartościowych przez Sparkasse KölnBonn pod koniec 2008 r. i w pierwszym kwartale 2009 r. nie dostarcza wiarygodnych dowodów na to, że rynki dla instrumentów hybrydowych były aktywne, z uwagi na bardzo ograniczoną kwotę zaangażowanych pojedynczych transz. Transze instrumentów hybrydowych o wartości kilkuset tysięcy euro przedstawiają poziom ryzyka znacznie różniący się od instrumentu o wartości nominalnej 150 mln EUR i z tej przyczyny są łatwiejsze do zabsorbowania przez rynki prywatne. Dlatego też Komisja podtrzymuje swoje stanowisko, że inwestor działający zgodnie z zasadami gospodarki rynkowej nie zainwestowałby w tamtym czasie w emisję instrumentów hybrydowych o rozmiarze i charakterze porównywalnym do środków rekapitalizacji Sparkasse KölnBonn.
(64)
Jeśli chodzi o charakter zasobów użytych do rekapitalizacji Sparkasse KölnBonn przez Förderungsgesellschaft, Komisja przypomina, iż już ustaliła w swojej praktyce, że środki przekazane przez RSGV są zasobami bezpośrednio lub pośrednio kontrolowanymi przez organy publiczne (27). Komisja uważa, iż dotyczy to również Förderungsgesellschaft, która jest spółką zależną, w pełni należącą do RSGV. Dlatego też zasoby te są zasobami państwowymi w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(65)
W świetle powyższego Komisja potwierdza wstępny wniosek przedstawiony w decyzji o wszczęciu postępowania, że środki rekapitalizacji na rzecz Sparkasse KölnBonn stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(66)
Ponadto Komisja odnotowuje, że środki pomocy zostały przekształcone na pomoc restrukturyzacyjną, która w dalszym ciągu stanowi korzyść dla Banku. Środki te pozwoliły Bankowi na uzyskanie finansowania w sytuacji, gdy nie był w stanie pozyskać kapitału na rynku, szczególnie w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego. Stanowi to korzyść ekonomiczną dla Banku, wzmacnia jego pozycję w porównaniu z konkurentami w Niemczech i innych państwach członkowskich, którzy nie korzystają z tego samego wsparcia. Dlatego też środki te należy uznać za środki mogące zakłócić konkurencję i wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(67)
Element pomocy w zastrzykach kapitału wynosi 650 mln EUR i stanowi 3,3 % aktywów Banku ważonych ryzykiem (koniec 2008 r.).
8.2. Zgodność pomocy z rynkiem wewnętrznym
8.2.1. Podstawa prawna dla oceny zgodności
(68)
W decyzji o wszczęciu postępowania z dnia 4 listopada 2009 r. Komisja nie stwierdziła, jaka będzie odpowiednia podstawa prawna dla analizy środków rekapitalizacji. Na podstawie dostępnych wówczas informacji decyzje o inwestycjach w regionalnych projektach rozwojowych, podjęte na długo przed kryzysem finansowym, wydawały się głównym źródłem problemów Sparkasse KölnBonn. Ponieważ wydawało się, że kryzys pogłębił dotychczasowe problemy Banku, nie wykluczono konieczności zastosowania art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE. Z drugiej strony data implementacji środków rekapitalizacji w punkcie szczytowym kryzysu finansowego oraz praktyka Komisji w obszarze bankowości w dobie kryzysu finansowego w podobnych przypadkach skłoniła do zastosowania art. 107 ust. 3 lit. b).
(69)
Co więcej, nawet jeśli poprzednie decyzje nawiązywały do wytycznych dotyczących pomocy państwa na rzecz wspomagania i restrukturyzacji przedsiębiorstw przeżywających trudności (28) („wytyczne restrukturyzacyjne”), Komisja wyjaśniła w pkt 49 komunikatu o restrukturyzacji, że wszelka pomoc notyfikowana do Komisji przed dniem 31 grudnia 2010 r. będzie oceniana jako pomoc restrukturyzacyjna na rzecz banków zgodnie z komunikatem o restrukturyzacji zamiast wytycznych restrukturyzacyjnych.
(70)
Z uwagi na utrzymującą się wrażliwość sektora bankowego w Niemczech Komisja stwierdza, że ewentualne rozwiązanie jednego z największych banków oszczędnościowych w Niemczech z powodu […] miałoby konsekwencje systemowe, zagrażając tym samym finansowej stabilności Niemiec.
(71)
W związku z tym art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE stanowi odpowiednią podstawę prawną dla dokonania oceny, czy pomoc otrzymana przez Sparkasse KölnBonn jest zgodna z rynkiem wewnętrznym jako pomoc restrukturyzacyjna, mająca na celu zachowanie stabilności finansowej.
8.2.2. Zgodność pomocy restrukturyzacyjnej z rynkiem wewnętrznym
(72)
Zgodnie z komunikatem o restrukturyzacji, po pierwsze, plan restrukturyzacji powinien wykazać, że proces restrukturyzacji, który przechodzi beneficjent pomocy państwa jest odpowiedni dla przywrócenia długoterminowej rentowności. Po drugie, kwota pomocy musi być ograniczona do niezbędnego minimum i zarówno beneficjent, jak i posiadacze kapitału powinni wnieść wkład do restrukturyzacji w takim stopniu, w jakim to będzie możliwe przy użyciu ich zasobów własnych. Po trzecie, należy przedsięwziąć środki w celu ograniczenia stopnia zakłócenia konkurencji spowodowanego sztucznym wsparciem władzy rynkowej beneficjenta oraz w celu zapewnienia konkurencyjności sektora bankowego. Wreszcie należy odnieść się do kwestii związanych z monitorowaniem i kwestii proceduralnych.
(i) Przywrócenie długoterminowej rentowności
(73)
Zgodnie z pkt 9 i 11 komunikatu o restrukturyzacji Niemcy przedłożyły szeroko zakrojony i szczegółowy plan restrukturyzacji, który zawiera pełne informacje na temat modelu biznesowego. Plan identyfikuje również przyczyny trudności, z którymi boryka się Bank.
(74)
Jeśli chodzi o model biznesowy, Sparkasse KölnBonn zamierza ponownie skoncentrować się na tradycyjnych obszarach działalności gospodarczej regionalnego banku oszczędnościowego. Bank będzie dostarczał pełny zakres bankowych produktów detalicznych do podstawowych segmentów klienta w regionie Kolonia-Bonn: segmentu detalicznego, MŚP, jak również do mniejszych klientów korporacyjnych i klientów instytucjonalnych zlokalizowanych w regionie. W rezultacie Sparkasse KölnBonn koncentrować się będzie na działalności statutowej, uzyskując korzyści z podstawowych obszarów właściwości i jednocześnie wycofując się z tych obszarów, które były źródłem jego trudności finansowych. W szczególności Sparkasse KölnBonn zaprzestaje zawierania transakcji z użyciem środków własnych (ang. proprietary trading), wyzbywa się wszelkich niepodstawowych spółek zależnych oraz inwestycji w portfele SAA i ABS. Komisja uważa, że nowy model biznesowy jest rentowny i zrównoważony w długim okresie.
(75)
Trudności Sparkasse KölnBonn związane były głównie z trzema rodzajami działalności: (i) regionalnymi projektami rozwojowymi; (ii) inwestycjami w portfele ABS i SAA; oraz (iii) inwestycjami Banku w WestLB.
(76)
Już w 2008 r. Sparkasse KölnBonn zainicjował sprzedaż lub likwidację niepodstawowych spółek zależnych związanych z rozwojem regionalnym. Całkowite zaprzestanie ww. działalności stanowi niezbędny i odpowiedni środek pozwalający na usunięcie powodów do niepokoju, jakie miała Komisja, gdyż sprzedaż udziałów ustanawia ostateczny limit wszelkich strat w przyszłości lub ekspozycji na ryzyko wynikające z działań spółek zależnych. Dodatkowo środek uwalnia kapitał, jak i zdolności zarządcze, które mogą być ponownie wykorzystane w podstawowej działalności Banku. Co więcej, sprzedaż udziałów zmniejszy również sumę bilansową Banku o około [180-230] mln EUR ([0-2] %) (29).
(77)
Z uwagi na to, że działalność spółek zależnych przeznaczonych do sprzedaży Miastu Kolonia obejmuje głównie budowę nieruchomości oraz świadczenie usług związanych z nieruchomościami, Komisja nie uważa, aby zastosowanie komunikatu w sprawie w sprawie postępowania z aktywami o obniżonej wartości we wspólnotowym sektorze bankowym (30) („komunikat dotyczący aktywów o obniżonej wartości”) było konieczne i odpowiednie w tym przypadku. Wartość księgowa tych spółek zależnych została w znaczącym stopniu objęta odpisem aktualizacyjnym w poprzednich latach w celu doprowadzenia ich do zgodności z ich wartością rynkową. W związku z tym nie oczekuje się dalszych znaczących strat dla Banku wynikających ze sprzedaży spółek zależnych. Ponadto zobowiązanie Niemiec, że Bank dokona sprzedaży po cenie rynkowej, która zostanie ustalona przez niezależnego eksperta, stanowi zapewnienie, że w transakcje nie jest zaangażowana żadna dodatkowa pomoc państwa.
(78)
Kolejnym źródłem problemów Banku były portfele ABS i SAA. Inwestycje zostały znacząco ograniczone. Sparkasse KölnBonn całkowicie wycofa się z tych portfeli do końca 2014 r. Ponieważ inwestycje te pozostają poza zakresem nowego modelu biznesowego Banku, wycofanie się z tych portfeli jest niezbędnym krokiem we wdrażaniu strategii Sparkasse KölnBonn. Bieżące wartości pozostałych aktywów w portfelach ABS i SAA są, ogólnie rzecz biorąc, zgodne z ich wartością rynkową. Dlatego też ekspozycja na pozostałe ryzyko wynikające z tych portfeli jest ograniczona i nie ma wpływu na rentowność Banku.
(79)
Wreszcie wielkość pozostałego zaangażowania Banku w WestLB, które w przeszłości przyniosło straty dla Sparkasse KölnBonn w wysokości […] mln EUR, jest ograniczona i zrekompensowana rezerwą w portfelu inwestycyjnych RSGV. Co więcej, wkład Banku [do …] ma zostać dokonany jedynie z przyszłych zysków netto. W związku z tym obowiązek wniesienia wkładu [do…] przez Sparkasse KölnBonn nie podważy długoterminowej rentowności Sparkasse KölnBonn. Dodatkowo Komisja pozytywnie ocenia fakt, że wkłady Banku mogą mieć miejsce jedynie w przypadku gdy osiągnięto zwrot z kapitału państwa zgodny z warunkami rekapitalizacji.
(80)
Komisja odnotowuje, że Bank zajął się już problemem słabości ładu korporacyjnego oraz że będzie się nim zajmował w przyszłości. Zmiana w strukturze udziałowców i głosowanie większością kwalifikowaną wprowadzoną w świetle połączenia Stadtsparkasse Köln ze Sparkasse Bonn w 2005 r. pozwala uzyskać zapewnienie, że interesy polityczne właścicieli nie będą przeważały nad interesami gospodarczymi Banku. Co więcej, zmiany w strukturze i rozmiarze organów Sparkasse KölnBonn, jak i zmiany w procesie decyzyjnym prowadzą do wzmocnienia odpowiedzialności najwyższego kierownictwa. Mniej dzielonych obowiązków, jak również większy udział personelu, który nie kieruje się czynnikami politycznymi oraz który składa się z [zewnętrznych …] ekspertów w organach Banku, zwiększy przejrzystość i wydajność procesu podejmowania decyzji. Wraz ze zmianą w strukturze udziałowców, środki te nakierowane będą na źródło trudności Sparkasse KölnBonn, gdyż minimalizują ryzyko, że Sparkasse KölnBonn zaangażuje się w projekty stymulowane czynnikami politycznymi, sprzecznymi z interesem ekonomicznym Banku. Co więcej, niezależność kierownictwa Banku wydaje się być w wystarczającym stopniu zagwarantowana obecnymi przepisami prawa. Dowody przedstawione przez Sparkasse KölnBonn na to, że od 2004 r. Bank nie angażował się w nowe projekty, stymulowane czynnikami politycznymi, wskazują na skuteczność wdrożonych środków. Ogólnie rzecz biorąc, nowy kodeks ładu korporacyjnego jest zgodny z wynikami osiągniętymi w porównywalnych sprawach (31). W związku z tym wdrożone zmiany w ładzie korporacyjnym, do których zobowiązany był Sparkasse KölnBonn, mogą zostać uznane za adekwatne i wystarczające do przyczynienia się do przywrócenia długoterminowej rentowności Banku.
(81)
Komisja uważa, że plan restrukturyzacji Sparkasse KölnBonn spełnia wymogi przewidziane w pkt 9 i 12-15 komunikatu o restrukturyzacji, w szczególności konieczność wykazania w planie restrukturyzacji, w jaki sposób Bank przywróci długoterminową rentowność bez pomocy państw w możliwie jak najbliższym terminie. W szczególności Bank powinien być zdolny do wygenerowania odpowiedniej stopy zwrotu z kapitału własnego, pokrywając jednocześnie wszystkie koszty zwykłej działalności zgodnie z odpowiednimi wymogami regulacyjnymi.
(82)
Po pierwsze, Sparkasse KölnBonn przedstawił prognozy finansowe na okres 2008-2014, podając informacje na temat przychodów, kosztów, utraty wartości, zysków oraz pozycji kapitałowej Banku. Komisja uznaje, że prognozy w scenariuszu podstawowym zostały przedstawione na podstawie rozsądnych założeń makroekonomicznych. Bank spodziewa się, że w 2010 r. będzie generował zyski oraz że w okresie restrukturyzacyjnym w dalszym ciągu będzie polepszał swoje wyniki roczne. Ponadto w 2014 r. ROE osiągnie poziom [9-10] %, co wydaje się być odpowiednim poziomem stopu zwrotu dla banku detalicznego w normalnych warunkach rynkowych. Co więcej, począwszy od 2013 r. Sparkasse KölnBonn zapewni pełną realizację stopy zwrotu ze środków pomocy. Wskaźniki kapitału Banku osiągają poziom znacznie przekraczający minimalne wymogi regulacyjne, przy czym wskaźnik warstwy 1 wzrośnie z 6,1 % w 2009 r. do [8-9] % w 2014 r.
(83)
Po drugie, Sparkasse KölnBonn wykazał, że jest zdolny do przetrwania w scenariuszu warunków skrajnych. Założenia scenariusza warunków skrajnych zostały uznane za rozsądne. Jak wykazano w scenariuszu warunków skrajnych, Sparkasse KölnBonn przekroczy minimalne wymogi kapitałowe, stąd Bank może zostać uznany za spełniający wymogi ust. 13 komunikatu o restrukturyzacji. Co więcej, analiza wrażliwości wykazuje, że Bank zdolny jest do wytrzymania znaczących zmian w stopach procentowych w przyszłości.
(84)
W końcu Sparkasse KölnBonn przedstawił strategię częściowego wczesnego wyjścia. Częściowa spłata kapitału państwowego powinna być możliwa bez zmniejszenia kapitału zakładowego instytucji, gdyż prognozuje się, że wskaźnik kapitału warstwy 1 Sparkasse KölnBonn wyniesie [6-7] % w 2010 r., a następnie przekroczy ten poziom w scenariuszu podstawowym oraz pozostanie na poziomie znacznie przekraczającym minimum regulacyjne w scenariuszu warunków skrajnych w planie restrukturyzacji. Częściowe wczesne wyjście nie przewiduje zaangażowania dodatkowej pomocy ani dla Sparkasse KölnBonn, ani dla innych podmiotów, które są częścią transakcji. Po pierwsze, z uwagi na taki sposób określenia ceny zakupu, płaconej za pierwszą transzę Genussrechte w wysokości 150 mln EUR, że ściśle symuluje ona przepływy pieniężne, jakie Förderungsgesellschaft otrzymałby, gdyby zatrzymał instrument, Förderungsgesellschaft nie odniesie żadnych korzyści. Po drugie, transakcja ma miejsce między dwoma podmiotami publicznymi. Ponadto ponieważ instrument mający zostać przekształcony na kapitał warstwy 1 już kwalifikuje się jako pomoc, a Sparkasse KölnBonn wypłaci to samo wynagrodzenie związkowi celowemu po konwersji, Komisja nie dostrzega żadnej dodatkowej pomocy zaangażowanej w przekształcenie. Wreszcie wykup przez Sparkasse KölnBonn drugiej transzy w wysokości 150 mln EUR będzie ściśle symulował przepływy pieniężne Förderungsgesellschaft, jakie Förderungsgesellschaft otrzymałby, gdyby zatrzymał instrument.
(85)
W konsekwencji Komisja uważa, że plan restrukturyzacji, przedłożony przez Sparkasse KölnBonn, spełnia wymogi komunikatu o restrukturyzacji w odniesieniu do przywrócenia długoterminowej rentowności i tym samym zmniejsza wątpliwości wyrażone w decyzji o wszczęciu postępowania.
(ii) Wkład własny/podział obciążeń
(86)
Zgodnie z komunikatem o restrukturyzacji, w celu zapewnienia jak najniższego niezbędnego poziomu pomocy, banki i ich udziałowcy muszą wnieść wkład do restrukturyzacji w możliwie jak największym stopniu. Z tego wynika, że do sfinansowania restrukturyzacji banki wykorzystują własne zasoby, na przykład poprzez sprzedaż aktywów, podczas gdy udziałowcy absorbują straty banku tam, gdzie to możliwe. Środki, do podjęcia których zobowiązał się Sparkasse KölnBonn, stanowią zapewnienie, że wykorzystano zasoby własne oraz że inwestorzy prywatni posiadający kapitał hybrydowy Banku wnoszą wkład do restrukturyzacji.
(87)
Plan restrukturyzacji nie zawiera żadnych elementów, które sugerowałyby, że pomoc przekracza wielkość środków wymaganych do pokrycia kosztów powstałych na skutek przywrócenia rentowności. Otrzymana pomoc jest wymagana do zapewnienia, że Sparkasse KölnBonn będzie miał rozsądny bufor kapitałowy w scenariuszu podstawowym oraz że będzie zdolny do wywiązywania się z regulacyjnych wymogów kapitałowych w scenariuszu warunków skrajnych.
(88)
W odniesieniu do wkładu do kosztów restrukturyzacji dzięki zasobom wewnętrznym, wygenerowanym przez Sparkasse KölnBonn, Komisja odnotowuje, że Bank wdraża środki, mające na celu cięcie kosztów. W wyniku zastosowania środków, mających na celu cięcie kosztów, roczne koszty spadną o [25-35] mln EUR do końca okresu restrukturyzacji, co stanowi około [5-8] % całkowitych kosztów w 2009 r.
(89)
Ponadto zbycie rentownych, niepodstawowych spółek zależnych przyniesie wpływy, które będą mogły być przeznaczone na sfinansowanie kosztów restrukturyzacji.
(90)
Bank nie ma możliwości zawieszenia lub opóźnienia płatności kuponu od instrumentów kuponowych, jeśli w danym roku wygeneruje zysk. Jednakże posiadacze instrumentów hybrydowych również ponoszą w możliwym zakresie straty zanotowane przez Sparkasse KölnBonn, gdyż wypłaty zarówno kuponu, jak i kwoty głównej kapitału hybrydowego zostały zawieszone lub uczestniczyły w absorpcji strat Sparkasse KölnBonn. W związku z tym Komisja uważa, że zapewniono podział obciążeń w możliwie jak najwyższym stopniu na prywatnych inwestorów hybrydowych, tym samym spełniając wymogi przewidziane w komunikacie o restrukturyzacji odnośnie do wkładu inwestorów prywatnych do kosztów restrukturyzacji.
(91)
Punkt 24 komunikatu o restrukturyzacji stanowi, że odpowiednie wynagrodzenie kapitału państwowego również jest środkiem uzyskania odpowiedniego podziału obciążeń. W tym względzie Komisja uważa, że poziom wynagrodzenia ustalonego w odniesieniu do środków rekapitalizacji jest odpowiedni w stosunku do innych środków podziału obciążeń opisanych powyżej. Prognozowane zyski pozwolą Bankowi na wynagrodzenie kapitału państwowego i wypłatę zawieszonych kuponów zgodnie z warunkami rekapitalizacji począwszy od 2011 r. od Genussrechte, zaś od 2013 r. - od cichego udziału, po uzupełnieniu kapitału nominalnego instrumentów. Należy zauważyć, że odsetki od Genussrechte posiadanych przez Państwo są kumulowane przez okres [2-6] lat, zaś kapitał uszczuplony z powodu absorpcji strat zostanie uzupełniony w przypadku użycia obu instrumentów rekapitalizacji. W związku z tym zgodnie z prognozami finansowymi w scenariuszu podstawowym niewypłacone odsetki od Genussrechte i zmniejszona kwota główna obu instrumentów zostanie w konsekwencji odzyskana przez Państwo.
(92)
W świetle powyższego Komisja uważa, że plan restrukturyzacji przedłożony przez Niemcy stanowi wystarczający wkład własny do restrukturyzacji, tym samym zmniejszając wątpliwości wyrażone w decyzji o wszczęciu postępowania.
(iii) Środki ograniczające zakłócanie konkurencji
(93)
Komunikat o restrukturyzacji wymaga, by plan restrukturyzacji zawierał propozycję środków ograniczających zakłócenia konkurencji i zapewniających konkurencyjność sektora bankowego. Co więcej, środki te powinny również odnosić się problemu pokusy nadużycia oraz powinny stanowić zapewnienie, że pomoc państwa nie jest wykorzystywana do finansowania niekonkurencyjnego zachowania.
(94)
Pakiet środków w wystarczającym stopniu odnosi się do problemu pokusy nadużycia. Sparkasse KölnBonn zobowiązuje się do wdrożenia szeroko zakrojonej sprzedaży rentownych, niepodstawowych działalności gospodarczych. Obejmują one udziały w […], […], RW Holding AG, S ProFinanz Versicherungsmakler GmbH, Schufa Holding AG i Neue Leben Pensionsverwaltung AG, które są znaczącymi […] Sparkasse KölnBonn.
(95)
Władze niemieckie przedstawiły szczegółowe ramy czasowe dla planowanego zbycia udziałów i zobowiązały się do powołania powiernika monitorującego w celu zapewnienia terminowego wywiązywania się z zobowiązań. W przypadku niewywiązania się z założonego terminu, powołany zostanie powiernik ds. wydzielenia.
(96)
Restrukturyzacja Banku obejmuje ograniczenie obecności Sparkasse KölnBonn w pewnych segmentach klienta. Środki te pozwolą konkurentom na dotarcie do części z dużych klientów korporacyjnych i instytucjonalnych Banku. Ponieważ ma to wpływ głównie na duże podmioty, które generalnie mają dostęp do rynków kapitałowych, Komisja uważa, że ryzyko negatywnego wpływu tego środka na sferę realną gospodarki jest niewielkie.
(97)
Ponadto w wyniku wdrożenia środków restrukturyzacyjnych suma aktywów Sparkasse KölnBonn prowizorycznie zmniejszy się o [15-20] % w ujęciu RWA ([15-20] % w ujęciu sumy aktywów), zaś przy uwzględnieniu przyszłego wzrostu - o [10-15] % (5 % w ujęciu sumy aktywów). Zmniejszenie to będzie głównie wynikało z wycofania się z inwestycji SAA i ABS, zaprzestania transakcji z użyciem środków własnych (ang. proprietary trading) ([6-8] % w ujęciu RWA, [6-8] % w ujęciu sumy aktywów) oraz z ograniczenia znacznego zaangażowania kredytowego i linii kredytowych dla klientów instytucjonalnych (RWA: [5-7] %, suma aktywów: [5-7] %).
(98)
Z uwagi na kwotę pomocy w obecnym przypadku (3,3 % RWA) środki te mogą zostać uznane za wystarczające i proporcjonalne pod względem redukcji rozmiaru i zakresu działalności Banku. Sparkasse KölnBonn prowadzi operacje jedynie w regionie Kolonia- Bonn, gdzie ma znaczącą ([18-23] % - [30-35] % w zależności od produktu), ale nie dominującą pozycję na rynku. Co więcej, Bank nie występuje jako lider cenowy w podstawowych segmentach swojej działalności. Z tego powodu dodatkowe środki mające na celu dalsze zmniejszanie udziału Banku w rynku na jego podstawowym rynku detalicznym nie wydają się odpowiednie w przypadku Sparkasse KölnBonn. Po pierwsze, Komisja odnotowuje, że działalność podstawowa nie była źródłem trudności Banku. Co więcej, Niemcy dostarczyły wystarczających dowodów na to, że wdrożenie takich środków byłoby trudne i nieproporcjonalnie kosztowne, tym samym wywierając negatywny wpływ na podstawową zdolność do uzyskiwania dochodu przez Bank oraz stanowiłaby zagrożenie dla długoterminowej rentowności Sparkasse KölnBonn. Ponadto takie środki miałyby niekorzystny wpływ na podstawowe segmenty działalności Sparkasse KölnBonn, MŚP i klientów prywatnych, którzy jednak nie stanowili źródła trudności Banku. Wreszcie biorąc pod uwagę ograniczone alternatywne środki finansowania dla tych grup klientów i praktykę Komisji w podobnych sprawach, które mają na celu utrzymanie kredytowania realnej sfery gospodarki, KE stwierdza, że dalsze ograniczenia zakresu działalności Sparkasse KölnBonn miałyby wpływ na jego działalność podstawową i dlatego też przyniosłyby szkody zarówno dla Banku, jak i dla rynków obsługiwanych przez Bank.
(99)
Komisja również odnotowuje zobowiązania behawioralne podjęte przez Sparkasse KölnBonn i Niemcy. Zobowiązania te obejmują zakaz przywództwa cenowego i zakaz reklamy wsparcia państwowego, uniemożliwiając w ten sposób wykorzystanie pomocy przez Sparkasse KölnBonn w celu sfinansowania niekonkurencyjnego zachowania na rynku. Ponadto stosownie do pkt 40 komunikatu o restrukturyzacji, zakaz przejęć stanowi zapewnienie, że pomoc państwa nie będzie wykorzystywana do przejęcia konkurentów.
(100)
Na podstawie powyższego Komisja stwierdza, że skala jak i charakter środków zaproponowanych przez Sparkasse KölnBonn są wystarczające i odpowiednie do przeciwdziałania zakłóceniom konkurencji. W związku z tym plan restrukturyzacji Sparkasse KölnBonn spełnia wymogi komunikatu o restrukturyzacji pod względem rentowności, podziału obciążeń i środków łagodzących zakłócenia konkurencji, tym samym zmniejszając wątpliwości wyrażone w decyzji o wszczęciu postępowania.
8.2.3. Monitorowanie
(101)
Zgodnie z sekcją 5 komunikatu o restrukturyzacji wymagane jest regularne składanie sprawozdań, pozwalających Komisji na sprawdzenie, czy plan restrukturyzacji jest wdrażany prawidłowo. Niemcy powołają powiernika monitorującego, który będzie składał półroczne sprawozdania z monitorowania. Pierwsze sprawozdanie ma zostać złożone w lutym 2011 r. W związku z tym Komisja uznaje, że zapewniono odpowiednie monitorowanie wdrożenia planu restrukturyzacji.
(102)
Komisja stwierdza, że plan restrukturyzacji przedstawiony w rozdziale 4 niniejszej decyzji jest zgodny z art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE.
9. WNIOSEK
(103)
Komisja stwierdza, że środki restrukturyzacyjne są odpowiednie, by umożliwić przywrócenie długoterminowej rentowności Sparkasse KölnBonn, są wystarczające pod względem podziału obciążeń oraz odpowiednie i proporcjonalne, aby zrekompensować skutki zakłóceń na rynku, wywołane przez omawiane środki pomocy. W związku z powyższym Komisja uznaje, że przedstawiony plan restrukturyzacji spełnia kryteria komunikatu o restrukturyzacji, a środki restrukturyzacyjne mogą być uznane za zgodne z rynkiem wewnętrznym na mocy art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE. Środki przewidujące zastrzyk kapitału mogą więc zostać zatwierdzone zgodnie z planem restrukturyzacji,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Pomoc restrukturyzacyjna udzielona Sparkasse KölnBonn przez jego udziałowców publicznych stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Pomoc jest zgodna z rynkiem wewnętrznym pod warunkiem wdrożenia planu restrukturyzacyjnego i wypełnienia zobowiązań wymienionych w załącznikach I, II i III.
Artykuł 2
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Federalnej Niemiec.
Sporządzono w Brukseli dnia 29 września 2010 r.