ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 21. března 2012
o Státní podpoře SA.29864 (C 6/10) (ex NN 1/10) poskytnuté Českou republikou společnosti České aerolinie, a. s. (ČSA - Czech Airlines a. s. - možné aspekty Státní podpory při poskytnutí úvěru společností Osinek, a. s.)
(oznámeno pod číslem C(2012) 1664)
(Pouze české znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/637/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí, kterým Komise rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování EU (1) ve věci podpory SA.29864 (C 6/10, ex NN 1/10, CP 371/2009) (2),
poté, co vyzvala zúčastněné strany, aby v souladu s výše uvedenými články podaly připomínky, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
V květnu 2009 se Komise na základě veřejně dostupných informací dozvěděla, že státem vlastněná společnost Osinek, a. s. v likvidaci (dále jen „společnost Osinek“) dala souhlas k poskytnutí úvěru ve výši 2,5 miliardy CZK (přibližně 100 milionů EUR) společnosti ČSA - Czech Airlines, a. s. (dále jen „ČSA“). Dopisy ze dne 14. května 2009 a 24. září 2009 Komise po České republice požadovala informace. Dopisy ze dne 10. září 2009 a 25. listopadu 2009 Česká republika poskytla Komisi doplňující informace.
(2)
Dopisem ze dne 24. února 2010 Komise informovala Českou republiku, že se ve vztahu k dotyčnému opatření rozhodla zahájit řízení stanovené v čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování EU (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“). Dopisem ze dne 26. dubna 2010 Česká republika poskytla své připomínky k uvedenému rozhodnutí. Dopisem ze dne 6. července 2010 Komise položila doplňující otázky a Česká republika na ně odpověděla dne 15. září 2010.
(3)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie. Komise vyzvala zúčastněné strany, aby předložily své připomínky k opatření.
(4)
Komise obdržela připomínky od čtyř zúčastněných stran: od Travel Service and Icelandair Group dne 10. března 2011, od Czech Connect Airlines a. s. dne 11. března 2011, od JOB AIR Technic a. s. dne 10. března 2011 a od ČSA dne 14. března 2011. Komise zaslala tyto připomínky České republice, která měla možnost se k nim vyjádřit; její připomínky Komise obdržela dopisem ze dne 12. května 2011.
2. PODROBNÝ POPIS OPATŘENÍ
2.1 Úvěr společnosti Osinek
(5)
Opatření, jež je předmětem šetření, je půjčka poskytnutá českému národnímu leteckému dopravci ČSA dne 30. dubna 2009 společností Osinek. Úvěr byl čerpán ve třech tranších:
a)
první tranše ve výši 800 milionů CZK byla přijata dne 11. května 2009;
b)
druhá tranše ve výši 900 milionů CZK byla přijata dne 30. července 2009 a
c)
třetí tranše ve výši 800 milionů CZK byla přijata dne 24. září 2009.
(6)
Očekávaným datem splacení byl 30. listopad 2010 s možností prodloužení. Úvěr byl poskytnut s úrokovou sazbou 3M Prague Interbank Offered Rate (dále jen „tříměsíční PRIBOR“) + 300 bazických bodů jako riziková přirážka, tj. 5,51 % v den podpisu smlouvy o úvěru. Úrok byl splatný na čtvrtletním základě v poslední pracovní den kalendářního čtvrtletí (úrokové období). Úrok byl vypočítáván denně ode dne, který předchází splacení úvěru společnosti Osinek.
(7)
Podle stanoviska českých orgánů riziková přirážka ve výši 300 bazických bodů představuje odpovídající rizikovou přirážku vzhledem k finanční situaci společnosti odpovídající ratingové kategorii „B“ společnosti Standard & Poor’s (slabá finanční situace) (dále jen „ratingová kategorie B“) a úrovni zajištění úvěru, která dosahovala 110 % úvěrové částky.
(8)
Předmětem zajištění úvěru byly budovy na letišti Praha-Ruzyně, pozemky, zásoby a náhradní díly. Tržní hodnota většiny předmětů zajištění byla určena nezávislým znalcem. Ke smlouvě o úvěru společnosti Osinek byly připojeny čtyři dodatky, ve kterých byl rozšířen a změněn seznam aktiv určených k zajištění (3). České orgány prohlašují, že všechny změny splnily podmínku stanovenou ve smlouvě se společností Osinek, tj. že vlastní výše úvěru nesmí přesáhnout 90 % hodnoty předmětů zajištění v jakémkoli čase či dohodnutou maximální výši úvěru.
(9)
Úvěr společnosti Osinek nebyl splacen, jak se původně předpokládalo. Místo toho bylo jeho zajištění uvolněno a dne 30. června 2010 došlo ke kapitalizaci dluhu (vkladem pohledávky do ČSA formou započtení proti pohledávce na splacení vkladu).
Tabulka 1
Přehled předmětů zajištění úvěru společnosti Osinek
Zajištění
Hodnota v milionech CZK
Subjekt určující hodnotu
Období zajištění
Provozní budova - hangár F (včetně pozemku pod budovou)
[925-990] (4)
YBN Consult - Znalecký ústav spol. s r. o., znalecký posudek ze dne 1. června 2009
od 11.5.2009 (první tranše)
Správní budova „APC“ (včetně pozemku pod budovou)
[735-770]
YBN Consult - Znalecký ústav spol. s r. o., znalecký posudek ze dne 5. července 2009
od 30.7.2009 (druhá tranše) do 9.12.2009 (zrušeno třetím dodatkem)
Náhradní díly (rotující náhradní díly a/nebo náhradní motory)
[150-165]
Ocenění založené na čisté účetní hodnotě ke dni 30.9.2009
od 24.9.2009 (třetí tranše)
Náhradní díly (rotující, pro typ A310 (všechny) a Boeing)
[520-575]
Ocenění založené na čisté účetní hodnotě ke dni 30.9.2009
od 24.9.2009 (třetí tranše) do 25.1.2010 (čtvrtý dodatek)
Pozemek kolem správní budovy „APC“
[60-65]
YBN Consult - Znalecký ústav spol. s r. o., znalecký posudek ze dne 5. července 2009
od 23.7.2009 (první dodatek) do 25.1.2010 (čtvrtý dodatek)
Pozemek kolem hangáru F a přilehlé
[105-115]
YBN Consult - Znalecký ústav spol. s r. o., znalecký posudek ze dne 5. července 2009
od 23.7.2009 (první dodatek)
Náhradní díly, typ: A319/320
[265-290]
Založeno na čisté účetní hodnotě
od 23.7.2009 (první dodatek)
Náhradní díly, typ: A310, ATR a Boeing
[440-485]
Založeno na čisté účetní hodnotě
od 22.9.2009 (druhý dodatek)
Letecký simulátor
[155-170]
YBN Consult - Znalecký ústav spol. s r. o., znalecký posudek ze dne 10. září 2009
od 22.9.2009 (druhý dodatek)
1 Boeing 737-55s, poznávací značka: OK CGK
[140-155]
YBN Consult - Znalecký ústav spol. s r. o., znalecký posudek ze dne 7. prosince 2009
od 9.12.2009 (třetí dodatek)
2 Boeingy 737-55s, poznávací značky: OK CGH, OK CGJ
[300-330]
YBN Consult - Znalecký ústav spol. s r. o., znalecký posudek ze dne 7. prosince 2010
od 9.12.2009 (třetí dodatek) do 25.1.2010 (čtvrtý dodatek)
IT
[80-85]
PROSCON, spol. s r. o., znalecký posudek ze dne 30. listopadu 2009
od 9.12.2009 (třetí dodatek)
Obchodní značka „ČSA CZECH AIRLINES“
[140-155]
Vladimír Čmejla, znalecký posudek ze dne 30. listopadu 2009
od 9.12.2009 (třetí dodatek)
Podíl ČSA v ČSA Support, spol. s r. o.
[790-865]
PROSCON, spol. s r. o., znalecký posudek ze dne 20. ledna 2010
od 25.1.2010 (čtvrtý dodatek)
2.2 Rozsah působnosti tohoto rozhodnutí
(10)
Rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 24. února 2010 odkazuje na úvěr společnosti Osinek ve výši 2,5 miliardy CZK na základě smlouvy o úvěru uzavřené dne 30. dubna 2009 a bere v potaz skutečnost, že již došlo k uvolnění zajištění úvěru na základě usnesení vlády České republiky ze dne 26. října 2009 č. 1343. Uvolnění zajištění úvěru a jeho kapitalizace (vkladem pohledávky do ČSA formou započtení proti pohledávce na splacení vkladu) byly Komisi nicméně oznámeny dne 12. května 2010 (SA.30908 ČSA - Czech Airlines - plán restrukturalizace) a provedeny v červnu 2010. Toto rozhodnutí se tedy zabývá pouze samotným úvěrem společnosti Osinek ve výši 2,5 miliardy CZK na základě smlouvy o úvěru uzavřené dne 30. dubna 2009. Posouzení uvolnění zajištění úvěru společnosti Osinek a jeho následná kapitalizace budou předmětem konečného rozhodnutí ve věci SA.30908.
2.3 Společnost Osinek
(11)
Osinek byla účelová finanční společnost založená za účelem dohledu nad uzavíráním uhelných dolů v České republice a jejich revitalizací. V době poskytnutí úvěru byla ve 100 % vlastnictví českých státních orgánů pod dohledem ministerstva financí. Dne 5. listopadu 2008 společnost Osinek vstoupila do likvidace. Ještě před svou likvidací měla společnost Osinek stále disponibilní likvidní prostředky a údajně hledala různé příležitosti pro jejich investování. Smlouvu o úvěru společnosti Osinek uzavřel a podepsal dne 30. dubna 2009 jménem společnosti její likvidátor. S cílem identifikovat možná rizika spojená s úvěrem si společnost Osinek nechala vypracovat hospodářskou analýzu ČSA od nezávislého znalce - European Business Consulting spol. spol. s r. o. (dále jen „EBC“) - a právní posudek od advokátní kanceláře JUDr. Jiří Rybář & JUDr. Pavel Štrbík.
(12)
Dne 29. září 2009 podepsaly společnost Osinek a Ministerstvo průmyslu a obchodu České republiky (dále jen „MPO“) dohodu, podle které byly pohledávky společnosti Osinek u ČSA vycházející ze smlouvy o úvěru společnosti Osinek převedeny na MPO v návaznosti na její proces likvidace. ČSA obdržely oznámení o tomto převodu ten samý den. Dne 8. března 2010 byl dokončen proces likvidace společnosti Osinek.
(13)
Dne 3. května 2010 česká vláda přijala usnesení č. 333 o plánu restrukturalizace ČSA (dále jen „usnesení č. 333“), ve kterém uložila MPO uvolnit zástavu některých předmětů zajištění ještě před zvýšením zapsaného kapitálu ČSA. Kapitalizace úvěru (vkladem pohledávky do ČSA formou započtení proti pohledávce na splacení vkladu) měla právní základ v uvedeném usnesení a byla provedena dne 30. června 2010.
2.4 Příjemce - ČSA
(14)
ČSA jsou národním leteckým dopravcem České republiky od roku 1923. Mají hlavní sídlo v Praze a řídí provoz skupiny z letiště Praha-Ruzyně. ČSA jsou největší leteckou společností se základnou na letišti Praha-Ruzyně a jejich podíl činí 37 % z cestujících, kteří odlétají z Prahy nebo do ní přilétají. ČSA jsou členem aliance SkyTeam. Před restrukturalizací čítala flotila ČSA 51 letadel. ČSA nabízí pravidelnou leteckou přepravu (104 destinací ve 44 zemích). Vedle toho poskytují nepravidelné (charterové) lety, nákladní přepravu, pozemní služby (odbavují přibližně 60 % všech cestujících na letišti Praha-Ruzyně), údržbu letadel, výcvik posádek, catering a provozují obchody duty free na letišti Praha-Ruzyně a bezcelní palubní prodej.
2.4.1 Vlastnická struktura
(15)
ČSA jsou státem vlastněnou společností. Česká republika vlastní prostřednictvím Ministerstva financí 95,69 % akcií. Minoritními akcionáři jsou Česká pojišťovna, a. s. (2,26 %), hlavní město Praha (1,53 %) a hlavní město Bratislava (0,51 %).
(16)
Po ukončení procesu restrukturalizace má stát v úmyslu najít pro ČSA strategického partnera. V rámci příprav pro plánovanou privatizaci se česká vláda rozhodla vytvořit novou podnikovou strukturu zastřešenou společností Český Aeroholding, a. s. (dále jen „ČAH“).
(17)
Dne 25. října 2011 povolil Úřad pro ochranu hospodářské soutěže vytvoření ČAH, který bude zahrnovat ČSA, Letiště Praha a současné dceřiné společnosti ČSA, tj. Czech Airlines Handling, Holidays Czech Airlines, Technics and ČSA Services, spol. s r. o. Řízení a struktura ČAH budou obsahovat prvky finanční holdingové struktury s cílem restrukturalizovat společnosti seskupené v holdingu, usnadnit jim přístup ke komerčnímu financování a připravit je k následné privatizaci.
2.4.2 Finanční situace společnosti
(18)
ČSA čelily potížím, které se ještě zvýraznily v roce 2009, kdy vrcholila současná ekonomická krize. I když se společnost v žádném momentě nepřiblížila insolvenčnímu řízení podle českého práva, zaznamenala jasný negativní trend, pokud jde o vývoj jejích klíčových finančních ukazatelů.
Tabulka 2
Čisté jmění a zapsaný kapitál ČSA v letech 2006-2009 (v tis. CZK)
2006
2007
2008
2009
Čisté jmění
938 646
1 238 093
101 686
-2 352 045
Zapsaný kapitál
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
Zdroj: Výroční zprávy ČSA.
Tabulka 3
Vývoj finančních údajů ČSA (v tis. CZK)
V tis. CZK
31.12.2006
31.12.2007
31.3.2008
30.6.2008
31.12.2008
31.3.2009
30.6.2009
30.9.2009
31.12.2009
Zisk/ztráta
- 396 951
206 600
[- 880 000 - - 800 000]
[- 180 000 - - 165 000]
470 057
[- 1 320 000 - - 1 190 000]
[- 1 840 000 - - 1 660 000]
[- 2 625 000 - - 2 365 000]
-3 756 125
Obrat (5)
23 375 950
23 399 853
[4 625 000 - 5 080 000]
[10 175 000 - 11 250 000]
22 581 692
[4 385 000 - 4 820 000]
[9 265 000 - 10 235 000]
[14 300 000 - 15 830 000]
19 789 620
Čisté peněžní toky provozní činnosti
- 533 192
- 275 234
[- 1 110 000 - - 1 000 000]
[- 640 000 - - 580 000]
-1 762 376
[- 1 230 000 - - 1 115 000]
[- 1 320 000 - - 1 195 000]
-
-3 066 694
Dluh
6 476 911
4 391 070
[4 410 000 - 4 890 000]
[3 665 000 - 4 065 000]
6 494 752
[5 685 000 - 6 285 000]
[5 550 000 - 6 065 000]
[6 290 000 - 6 960 000]
6 581 325
Čistá hodnota aktiv
11 679 439
10 161 647
[8 945 000 - 9 855 000]
[9 535 000 - 10 065 000]
10 418 871
[8 340 000 - 9 255 000]
[8 990 000 - 9 920 000]
[8 470 000 - 9 390 000]
7 948 571
Zdroj: Účetní závěrky ČSA.
(19)
Společnost byla v letech 2007 a 2008 zisková. Výsledek podnikání se ovšem v roce 2009 výrazně zhoršil. Její obrat se mírně snížil během posledních čtyř let, ale peněžní tok klesl významně. Úroveň dluhu byla víceméně stabilní. Společnost své ztráty vyrovnávala prodejem majetku, zejména v účetním roce 2009.
(20)
Během roku 2009 se situace společnosti zhoršila, zejména po létě, které je tradičně pro ČSA ziskovým obdobím.
2.5 Rozhodnutí o zahájení řízení
(21)
Dne 24. února 2010 Komise zahájila formální vyšetřovací řízení. Ve svém rozhodnutí Komise vyjádřila pochyby o tom, zda byly ČSA v době obdržení úvěru již podnikem v obtížích ve smyslu Pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (6) (dále jen „pokyny pro záchranu a restrukturalizaci“).
(22)
Komise vedle toho vyjádřila pochybnosti o tom, zda podmínky úvěru poskytnutého ČSA společností Osinek vzhledem k finanční situaci ČSA představují hospodářské zvýhodnění, které by přijímající podnik za běžných podmínek na trhu nezískal. Komise kromě toho zpochybnila skutečnost, že za předpokladu, že by úvěr skutečně obsahoval prvky státní podpory, tak by tato podpora mohla být shledána slučitelnou na základě předpisů o státní podpoře, zejména sdělení Komise - Dočasný rámec Společenství pro opatření státní podpory zlepšující přístup k financování za současné finanční a hospodářské krize (7) (dále jen „dočasný rámec“). Kdyby úvěr skutečně obsahoval prvky státní podpory, mělo by takové opatření škodlivé dopady na hospodářskou soutěž, tj. na společnosti provozující spoje z letiště Praha-Ruzyně nebo konkurující ČSA a jejich dceřiným společnostem na jiných trzích.
3. PŘIPOMÍNKY ČESKÉ REPUBLIKY
(23)
V odpovědi na rozhodnutí o zahájení řízení předložila Česká republika své připomínky. V nich vyjádřila názor, že úvěr společnosti Osinek splňuje zkoušku „zásady investora v podmínkách tržního hospodářství“, neboť neposkytuje ČSA neoprávněné hospodářské zvýhodnění.
(24)
Česká republika pak zejména vyjadřuje názor, že v den podpisu smlouvy o úvěru společnosti Osinek nebyly ČSA podnikem v obtížích, ale staly se jím až v srpnu 2009. Česká republika tvrdí, že i přes narůstající problémy byly ČSA vždy schopny zajistit svou životaschopnost. Situace se nicméně změnila koncem roku 2008 a počátkem roku 2009 a stále se během roku zhoršovala z důvodu globální hospodářské recese, která měla nepříznivý dopad na světové dopravní trhy (8). Tato skutečnost, spolu s destabilizací trhu s ropou a měnovými výkyvy, přispěla k zhoršení finanční situace ČSA.
(25)
Během roku 2009 se ČSA spoléhaly na prognózy vycházející z výsledků předchozích let a očekávaly výrazně lepší výsledky v letní sezóně. Výsledky za první pololetí roku 2009, které se dostaly na stůl vedení společnosti v polovině srpna, ovšem ukázaly na podstatný pokles průměrného příjmu ČSA v červnu. V srpnu 2009 bylo vedení společnosti jasné, že ČSA již nejsou schopny dále fungovat bez okamžitých opatření na snížení nákladů a finanční pomoci z vnějších zdrojů.
(26)
Ve vztahu k možnému prvku státní podpory, pokud jde o úvěr společnosti Osinek, Česká republika prohlašuje, že úroková míra splňuje požadavky sdělení Komise o revizi metody stanovování referenčních a diskontních sazeb (dále jen „sdělení o referenčních sazbách“) (9). Česká republika zejména trvá na tom, že bylo odpovídající použít sazbu tříměsíční PRIBOR jako základní sazbu pro určení úroku za dotyčný úvěr, a to vzhledem k volatilitě finančních trhů v době podpisu smlouvy o úvěru společnosti Osinek.
(27)
ČSA nejsou posuzovány podle ratingových systémů, a Česká republika tedy nemůže poskytnout důkaz pro svůj předpoklad, že ČSA byly v době, kdy byla podepsána smlouva o úvěru společnosti Osinek, hodnoceny ratingovou kategorií B. Česká republika nicméně odkazuje na zprávu ze dne 27. dubna 2009, kterou vytvořila EBC a podle níž byly ČSA solventní a úvěruschopné.
(28)
Česká republika znovu opakuje argument, že aby mohly získat úvěr, musely ČSA poskytnout zajištění ve výši nejméně 110 % výše úvěru na celou dobu jeho trvání. Výše skutečně poskytnutého úvěru ČSA tedy nikdy nesmí překročit 90 % hodnoty všech předmětů zajištění. Česká republika potvrdila, že tento požadavek byl ve všech případech naplněn, a předložila posudky oceňující aktiva, která byla použita pro zajištění úvěru.
(29)
Česká republika vedle toho argumentuje, že vzhledem k tomu, že společnost Osinek měla k dispozici značné množství finančních zdrojů, tak její likvidátor usiloval o investiční příležitosti s cílem generovat zisk. Ještě předtím, než začal ve vztahu k úvěru pro ČSA figurovat jako smluvní strana, zadal likvidátor u nezávislé konzultační společnosti EBC a advokátní kanceláře JUDr. Jiří Rybář & JUDr. Pavel Štrbík vypracování hospodářského a právního posudku nabídnutého úvěru. Posudek EBC potvrdil, že ČSA byly považovány za solventní a že riziko, že by půjčka ČSA mohla společnosti Osinek přivodit ztrátu nebo potíže, bylo minimální. Na základě tohoto posudku se likvidátor rozhodl, že půjčka ČSA bude výhodným prostředkem pro uložení volných finančních zdrojů společnosti Osinek.
(30)
Česká republika vedle toho argumentuje, že úvěr je slučitelný s podmínkami stanovenými v dočasném rámci, a to i tehdy, kdyby Komise došla k závěru, že podmínky úvěru byly výhodnější než podmínky nabízené na trhu.
4. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(31)
V průběhu formálního vyšetřovacího řízení Komise obdržela tři připomínky od zúčastněných třetích stran a připomínky od příjemce opatření, jež je předmětem šetření - ČSA (viz 4. bod odůvodnění).
(32)
Připomínky ČSA v zásadě odráží výše zmíněné připomínky České republiky k rozhodnutí o zahájení řízení. ČSA znovu opakují, že úvěr společnosti Osinek byl poskytnout za tržních podmínek, neboť tato společnost jednala jako racionální subjekt v tržním hospodářství a byla více motivována obchodními cíli než hospodářskými či sociálními ohledy. Pokud by Komise došla k závěru, že úvěr společnosti Osinek byl poskytnut za výhodnou úrokovou míru, předpokládaje že rating ČSA by byl horší než slabý („B“) a/nebo že by zajištění nebylo hodnoceno jako „vysoké“, mají ČSA také připomínky ke kvantifikaci prvku možné podpory, pokud k nějaké došlo.
(33)
Všechny zúčastněné třetí strany jsou konkurenty ČSA a zastupuje je jedna a tatáž advokátní kancelář; jejich uvažování je proto do jisté míry identické. Zúčastněné třetí strany argumentují, že úvěr společnosti Osinek poskytl ČSA státní podporu, která společnosti umožnila nekalou konkurenci prostřednictvím účtování cen, které nemohou konkurenti, kteří neobdrželi žádnou státní dotaci, nabídnout, aniž by přitom neztratili schopnost pokrýt své náklady a vytvořit přiměřený zisk (10).
(34)
Zúčastněné třetí strany zastávají názor, že ČSA byly ve vážných obtížích již před 1. červencem 2008. Kromě toho tvrdí, že úvěr společnosti Osinek byl poskytnut za podstatně nižší úrokovou sazbu, než je ta, kterou by požadovala za podobných podmínek banka, a to vzhledem k finanční situaci ČSA, délce doby splatnosti, kvalitě zajištění a nízké pravděpodobnosti samotného splacení. V takovém případě by úvěr společnosti Osinek představoval nezákonnou státní podporu neslučitelnou s pravidly Unie. Podle vyjádření společnosti jednoho konkurenta splnily ČSA podmínku, že přišly o více než polovinu svého zapsaného kapitálu, a to v letech 2007, 2008 a 2009. Navíc v letech 2008 a 2009 přišly ČSA za období posledních 12 měsíců o více než čtvrtinu zapsaného kapitálu. Tentýž konkurent je toho názoru, že ze snížení zapsaného kapitálu ČSA v roce 2008 lze usuzovat, že společnost již dne 1. července 2008 naplňovala podmínky podniku v obtížích ve smyslu odst. 10 písm. a) pokynů pro záchranu a restrukturalizaci.
(35)
Zúčastněné třetí strany dále tvrdí, že z důvodu záporných toků peněžních prostředků z provozní činnosti, velkého množství věřitelů a existence finančních závazků splatných do 30 dnů je možné předpokládat, že společnost trpěla brzdící platební neschopností již od konce roku 2007, a měla by tudíž již od tohoto roku být kvalifikována jako podnik v obtížích (podle odst. 10 písm. c) pokynů na záchranu a restrukturalizaci.
5. ODPOVĚĎ ČESKÉ REPUBLIKY NA PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(36)
Česká republika vyjádřila s připomínkami zúčastněných třetích stran nesouhlas, přičemž souhlasila s připomínkami ČSA. Česká republika trvala na svém tvrzení, že úvěr společnosti Osinek byl poskytnut za tržních podmínek a v souladu se sdělením o referenčních sazbách. Kromě toho české orgány tvrdí, že ČSA byly schopny provozu bez státní podpory až do druhé poloviny roku 2009. Situace aktiv ČSA se výrazně nezhoršila ani v první polovině roku 2009 a jejich hodnota se ve skutečnosti zvýšila z [8 340-9 255] milionů CZK v prvním čtvrtletí roku 2009 na [8 990-9 920] milionů CZK ve druhém čtvrtletí.
(37)
Česká republika podotýká, že i když ČSA publikují výsledky své provozní činnosti vypracované v souladu s Českými účetními standardy (dále jen „ČÚS“) a Mezinárodními standardy účetního výkaznictví, zúčastněné třetí strany své připomínky založily výhradně na výsledcích vypracovaných v souladu s ČÚS, jejichž metodika neumožňuje pravdivý obrázek o provozu společnosti. Účetní závěrky vypracované v souladu s Mezinárodními standardy účetního výkaznictví nabízí lepší informace o finanční situaci společnosti a jsou tedy vhodnější. ČSA používá ČÚS, protože je to povinnost podle českých daňových zákonů. Činnost ČSA se ovšem neomezuje jen na Českou republiku, ale je globální, a proto ČSA používají i Mezinárodní standardy účetního výkaznictví. Česká republika podotýká, že Mezinárodní standardy účetního výkaznictví jsou uplatňovány bankami v případě rozhodování o půjčkách, protože jsou považovány za přesnější než ČÚS.
(38)
V neposlední řadě poskytla Česká republika důkaz ukazující na to, že ČSA v době, kdy byl poskytnut úvěr společností Osinek, nesplňovaly podmínky platební neschopnosti podle českého insolvenčního zákona (11).
6. EXISTENCE STÁTNÍ PODPORY
(39)
Podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.
(40)
Kritéria stanovená v čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU jsou kumulativní. Aby se tedy mohlo určit, zda oznámená opatření představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU, musí být splněny všechny níže uvedené podmínky. Konkrétně by finanční podpora musela:
-
být poskytnuta státem nebo ze státních prostředků,
-
poskytovat příjemci hospodářské zvýhodnění,
-
zvýhodňovat určité podniky nebo určitá odvětví výroby,
-
narušovat hospodářskou soutěž nebo hrozit narušením hospodářské soutěže, a
-
ovlivňovat obchod mezi členskými státy.
6.1 Státní prostředky a odpovědnost
(41)
Pojem státní podpory se vztahuje na jakoukoli přímo či nepřímo poskytnutou výhodu financovanou ze státních prostředků, poskytnutou státem jako takovým nebo zprostředkujícím subjektem jednajícím na základě svěřených pravomocí.
(42)
Nejdříve je proto třeba stanovit, zda se na úvěr společnosti Osinek má pohlížet jako na státní prostředky. Jak bylo uvedeno výše, společnost Osinek byla v době, kdy byl poskytnut úvěr, ve 100 % vlastnictví Ministerstva financí České republiky a z tohoto důvodu bez ohledu na její postavení obchodní společnosti nebo jiné právní postavení se jedná o veřejný podnik ve smyslu čl. 2 písm. b) směrnice Komise 2006/111/ES ze dne 16. listopadu 2006 o zprůhlednění finančních vztahů mezi členskými státy a veřejnými podniky a o finanční průhlednosti uvnitř jednotlivých podniků (12). Proto Komise zastává názor, že úvěr společnosti Osinek je financován ze státních prostředků.
(43)
Soudní dvůr však také rozhodl, že i v případě, že stát může kontrolovat veřejný podnik a vykonávat rozhodující vliv nad jeho činností, není možné v konkrétním případě automaticky předpokládat, že tuto kontrolu skutečně vykonává. Veřejný podnik může jednat s větší či menší nezávislostí podle stupně autonomie, kterou mu stát umožní. Proto pouhý fakt, že veřejný podnik je pod státní kontrolou, není dostačující pro to, aby opatření přijatá daným podnikem, jako je například předmětná smlouva o úvěru, byla považována za přičitatelná státu. Je též nutno zjistit, zda veřejné orgány mají být považovány za zúčastněné, ať již tím či oním způsobem, na přijetí daného opatření. V této souvislosti Soud uvedl, že odpovědnost státu za opatření přijatá veřejným podnikem lze odvodit podle souboru indikátorů vyplývajících z okolností případu a kontextu, ve kterém bylo příslušné opatření přijato (13).
(44)
Těmito indikátory může být integrace podniku do struktur veřejné správy, povaha jeho činnosti a výkon činnosti na trhu za běžných podmínek hospodářské soutěže se soukromými subjekty, právní postavení podniku (tj. zda se řídí veřejným, nebo obchodním právem), intenzita dohledu nad vedením podniku ze strany veřejných orgánů nebo jiný indikátor poukazující v konkrétním případě na účast veřejných orgánů na přijetí opatření nebo nepravděpodobnost jejich účasti, a to rovněž s ohledem na rozsah opatření, jeho obsah a podmínky v něm obsažené.
(45)
Komise podotýká, že většina členů dozorčí rady společnosti Osinek jsou zástupci veřejných orgánů (např. ministerstva financí atd.).
(46)
Společnost Osinek vstoupila do likvidace dne 5. listopadu 2008 na základě rozhodnutí, které učinil její jediný akcionář v tentýž den. Podle českého zákona je likvidátor povinen jednat samostatně a bez pokynů od orgánů společnosti během procesu likvidace. Komise dále poznamenává, že likvidátor byl jmenován Ministerstvem financí České republiky, které bylo jediným akcionářem společnosti Osinek.
(47)
České orgány navíc poskytly Komisi znalecké posudky JUDr. Jiřího Rybáře a JUDr. Pavla Štrbíka, v nichž se likvidátorovi Osinku doporučuje před přijetím rozhodnutí o poskytnutí úvěru ČSA konzultovat akcionáře společnosti Osinek, tedy Českou republiku.
(48)
Pokud jde o dohled nad činností společnosti Osinek ze strany státu, Komise dále konstatuje, že vláda České republiky později také přijala rozhodnutí o uvolnění zajištění úvěru společnosti Osinek a vkladu pohledávky České republiky do ČSA formou započtení proti pohledávce na splacení vkladu na základě usnesení č. 333.
(49)
Komise tedy dochází k závěru, že rozhodnutí poskytnout úvěr společnosti Osinek lze přičíst českému státu. Na úvěr společnosti Osinek je tudíž třeba nahlížet jako na úvěr ze státních zdrojů.
6.2 Hospodářské zvýhodnění
(50)
Komise poznamenává, že v souladu se zavedenými zásadami práva Unie, pokud je „podniku“ poskytnut státem dodatečný kapitál za podmínek, jež jsou lepší než normální tržní podmínky, uplatnil by se na takovou situaci čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU, neboť výsledkem takového kroku by bylo „upřednostňování“ tohoto konkrétního podniku ve smyslu uvedeného článku. Aby bylo možné určit, zda bylo podniku státem poskytnuto hospodářské zvýhodnění, které by za běžných podmínek na trhu nezískal, uplatňuje Komise „zásadu investora v podmínkách tržního hospodářství“ (14).
(51)
V souladu s uvedenou zásadou by se nejednalo o státní podporu za předpokladu, že by bylo možno motivovat soukromého investora jednajícího v běžných podmínkách tržního hospodářství, jehož velikost je srovnatelná s velikostí veřejnoprávních subjektů, k tomu, aby za odpovídajících okolností uskutečnil dotyčný kapitálový vklad. Komise proto musí posoudit, zda by dotyčné transakce za stejných podmínek uzavřel i soukromý investor. Předpokládané jednání hypotetického soukromého investora spočívá v tom, že obezřetný investor, jehož cílem je maximalizace zisku, je opatrný, pokud jde o úroveň přijatelného rizika za danou míru návratnosti. Podle této zásady by se kapitál, který stát přímo či nepřímo dá společnosti k dispozici za okolností, jež odpovídají běžným podmínkám trhu, neměl považovat za státní podporu (15).
(52)
V souladu se zavedenou judikaturou se zásada investora v podmínkách tržního hospodářství uplatňuje i na úvěry. Jestliže se tato zásada uplatní na úvěry, vyvstává otázka, zda by soukromý investor poskytl příjemci úvěr za podmínek, za kterých byl skutečně poskytnut (16). V tomto ohledu Komise posuzuje, zda je úvěr poskytnut za normálních obchodních podmínek a zda by takové úvěry byly v nabídce obchodních bank. Pokud jde o podmínky takových úvěrů, bere Komise v potaz zejména účtovanou úrokovou míru a požadované zajištění úvěru. Komise posuzuje, zda je poskytnuté zajištění dostatečné ke splacení celého úvěru v případě úpadku a ve vztahu k finančnímu postavení společnosti v okamžiku poskytnutí úvěru (17).
(53)
Komise podotýká, že ČSA jsou právnickou osobou vykonávající hospodářské činnosti, a je tudíž považována za podnik ve smyslu článku 107 Smlouvy o fungování EU. Aby bylo možné určit, zda byl úvěr společnosti Osinek poskytnut za výhodných podmínek, nebo tržních podmínek, ověřila Komise soulad úrokové míry u dotyčného úvěru s referenční mírou Komise stanovenou ve sdělení o referenčních sazbách, jež se používá jako náhrada sazeb tržních.
(54)
Pokud jde o rozhodné datum, které by se mělo použít k porovnání úrokové sazby u předmětného úvěru s referenční sazbou, Komise již v rozhodnutí o zahájení řízení vyjádřila názor, že by se mělo jednat o datum právně závazného aktu, na jehož základě byl úvěr poskytnut, tj. 30. duben 2009 (datum uzavření smlouvy o úvěru mezi společností Osinek a ČSA).
(55)
Podle vyjádření České republiky měly ČSA v té době stále přístup k vnějšímu financování od soukromých bank a podnikem v obtížích se staly až v srpnu 2009. Počátkem roku 2009 odpovídala úvěruschopnost ČSA ratingové kategorii B.
(56)
Aby mohla ověřit tvrzení České republiky, konzultovala Komise několik soukromých bank, které měly s ČSA obchodní vztahy. Zajímala se o interní rating ČSA v prvních šesti měsících roku 2009 a jeho změny mezi červencem 2008 a červencem 2009, dále o podmínky úvěrů, které byly poskytnuty ČSA v prvních šesti měsících roku 2009 a další připomínky k úvěruschopnosti ČSA během prvních šesti měsíců roku 2009. Tři soukromé banky poskytly informace pod podmínkou, že budou tyto informace považovány za důvěrné, že budou použity pouze pro interní posuzování Komise a nebudou předány žádné třetí straně, ČSA a české orgány nevyjímaje.
(57)
Ačkoli všechny tyto banky uznaly, že se počátkem roku 2009 finanční situace ČSA zhoršila, ČSA získaly během prvního pololetí 2009 půjčky provozního kapitálu a úvěrové facility. Interní rating ČSA všech těchto tří soukromých bank zhruba odpovídá ratingové kategorii B společnosti.
(58)
Komise podotýká, že odpovědi bank jsou konsistentní a kvalitní. I když se interní rating společnosti zhoršil, tato skutečnost zřejmě nebyla dostatečně závažná pro zdůvodnění vyšší rizikové přirážky.
(59)
Komise si kromě toho všímá toho, jak bylo rovněž uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení a na základě informací od České republiky, že banka UniCredit poskytla v září 2008 ČSA střednědobou (čtyři roky) půjčku provozního kapitálu ve výši 200 milionů CZK zajištěnou leteckým simulátorem. Dne 25. června 2009 zvýšila banka UniCredit za porušení finančních ukazatelů schválených ve smlouvě o úvěru rizikovou přirážku u úvěru pro ČSA ze 160 bazických bodů (podle smlouvy z roku 2008) na 325 bazických bodů nad jednoměsíční sazbou PRIBOR (tj. úroková míra ve výši 5,10 % p.a. ke dni 25. června 2009). Komise poznamenává, že tato úroková míra, která zohledňovala předchozí nedávné zhoršení finanční situace ČSA, je nižší než úroková míra úvěru společnosti Osinek (5,51 % p.a.) a zhruba odpovídá referenční míře pro společnost s ratingovou kategorií B (s vysokým zajištěním).
(60)
Na základě výše uvedeného je možné dojít k závěru, že ČSA v zásadě měly v době, kdy byl poskytnut úvěr společnosti Osinek, přístup k vnějšímu financování a že úvěruschopnost ČSA v prvním pololetí roku 2009 odpovídala ratingové kategorii B.
(61)
Předmětem zajištění úvěru byly budovy na letišti Praha-Ruzyně, pozemky, zásoby a náhradní díly. Tržní hodnota předmětů zajištění byla určena nezávislými znalci z České republiky, kteří jsou uvedeni na seznamu ústavů kvalifikovaných pro znaleckou činnost nebo v centrální evidenci znalců a tlumočníků, které spravuje Ministerstvo spravedlnosti České republiky, a mají zkušenost v oblasti oceňování majetku (18).
(62)
Komise poznamenává, že datem oceňujícího posudku předmětu zajištění hangáru F (viz tabulka č. 1) je 1. červen 2009, zatímco první tranše úvěru společnosti Osinek byla zaplacena dne 11. května 2009. České orgány předložily prohlášení YBN Consult ze dne 6. května 2009, které potvrzuje hodnotu použitého zajištění. Takové prohlášení je v souladu s odstavcem 5.9.11 smlouvy o úvěru společnosti Osinek za předpokladu, že kompletní oceňující posudek bude předložen do jednoho měsíce od data platby první tranše. Komise poznamenává, že tato podmínka byla splněna.
(63)
Komise kromě toho kriticky zhodnotila předložené oceňující posudky. Hodnocení nevzbuzují žádné pochyby, neboť nebyly nalezeny žádné zjevné chyby, jsou uplatněny schválené metodiky a hodnocení se zakládají na věrohodných předpokladech. Komise se proto domnívá, že výsledky existujících oceňujících posudků jsou odpovídající aproximací pro realistické tržní ceny aktiv, jež byla použita pro zajištění úvěru společnosti Osinek. U jednoho druhu předmětů zajištění - náhradních dílů - je hodnota založena na jejich čisté účetní hodnotě. Komise se domnívá, že taková metodika ohodnocení je odpovídající pro tento druh aktiv vzhledem k tomu, že náhradní díly jsou jednoduše obchodovatelné, a jejich hodnota by tudíž měla odpovídat původním nákladům na jejich pořízení po odečtení akumulovaných odpisů.
(64)
Smlouva o úvěru obsahovala ustanovení o tom, že vlastní výše úvěru nesmí přesáhnout 90 % hodnoty předmětů zajištění, tzn. že tato hodnota musí činit alespoň 110 % částky úvěru. Na základě předložených informací v okamžiku poskytnutí první tranše v květnu 2009 činila hodnota původního zajištění [110-117] %, jak bylo dohodnuto ve smlouvě o úvěru ze dne 30. dubna 2009. V okamžiku poskytnutí druhé tranše v červenci 2009 činila tato hodnota [120-132] % a v okamžiku poskytnutí třetí tranše v září 2009 [128-141] %. Na základě dodatků ke smlouvě o úvěru společnosti Osinek (viz 8. bod odůvodnění) byla vedle toho přidána dodatečná aktiva zajištění a některá aktiva byla uvolněna.
Tabulka 4
Přehled zajištění úvěru společnosti Osinek v různých obdobích
Datum změny
Vyčerpaná částka
(miliony CZK)
Hodnota předmětů zajištění (miliony CZK)
% hodnoty předmětů zajištění
11. května 2009
800
[880-935]
[110-117] %
23. července 2009
800
[1 350 - 1 485]
[169-186] %
30. července 2009
1 700
[2 040 - 2 240]
[120-132] %
22. září 2009
1 700
[2 485 - 2 760]
[146-162] %
24. září 2009
2 500
[3 190 - 3 535]
[128-141] %
9. prosince 2009
2 500
[3 275 - 3 615]
[131-145] %
25. ledna 2010
2 500
[3 310 - 3 640]
[132-146] %
(65)
Sdělení o referenčních sazbách předpokládá, že „vysoké“ zajištění s sebou nese ztrátovost ze selhání nižší nebo rovnou 30 %, což odpovídá hodnotě předmětů určených k zajištění nejméně 70 % výše úvěru. Komise podotýká, že zajištění poskytnuté za úvěr je výrazně vyšší, což vytváří významné bezpečnostní rozpětí, pokud jde o možné odchylky v odhadech hodnoty předmětů zajištění.
(66)
Na základě sdělení o referenčních sazbách by odpovídající úroková míra v daném okamžiku činila 5,16 % p.a. (základní sazba 2,96 % + 220 bazických bodů = 5,16 % p.a.). Rozpětí 220 bazických bodů odráží ratingovou kategorii B, která byla potvrzena soukromými bankami, a vysokou úroveň zajištění popsanou výše.
(67)
Uvedená sazba je nižší než uplatňovaná sazba pro úvěr společnosti Osinek (tříměsíční PRIBOR (19) + 300 bazických bodů), která dne 30. dubna 2009 činila 5,51 % p.a.
(68)
Analýza uplatňované sazby (tříměsíční PRIBOR + 300 bazických bodů) a referenční sazby + přirážka 220 bazických bodů ukazuje, že tyto sazby jsou srovnatelné, co se týče metodiky určení jejich základu či celkové úrovně uplatněných sazeb, včetně příslušné rizikové přirážky.
(69)
PRIBOR je referenční hodnotou pro úrokové míry na trhu mezibankovních vkladů a je vypočtena (fixována) z kotací referenčních bank pro prodej depozit (tj. nabídek). Tento výpočet provádí kalkulační agent pro Českou národní banku a Czech Forex Club (Financial Markets Association of the Czech Republic - A.C.I.) (20).
(70)
Sazba pro úvěr společnosti Osinek je založena na sazbě PRIBOR vypočtené se splatností tří měsíců. Referenční sazba vychází z ročních sazeb peněžního trhu. Komise si ovšem vyhrazuje právo použít kratší nebo delší doby splatnosti přizpůsobené na určité případy.
(71)
Analýza vývoje dvou sazeb v průběhu trvání úvěru společnosti Osinek (duben 2009 - červen 2010) ukazuje, že obě sazby jsou skutečně srovnatelné. Průměrné sazby (21) na období od dubna 2009 do června 2010 jsou skoro stejné (4,77 % pro sazbu PRIBOR + 300 bazických bodů, 4,79 % pro referenční sazbu, včetně rizikové přirážky 220 bazických bodů). Malý rozdíl dvou bazických bodů má příčinu v odlišné metodice úpravy. Sazba PRIBOR se upravuje každý den; referenční sazba pouze jednou za pár měsíců.
(72)
Vzhledem k těmto skutečnostem je možné přijmout uplatněnou úrokovou míru jako odpovídající náhradu tržní sazbě. Na základě sdělení o referenčních sazbách je opatření ve shodě s trhem, a nezahrnuje tudíž hospodářské zvýhodnění pro ČSA.
(73)
V neposlední řadě Komise podotýká, že platby úroků věřiteli ze strany ČSA byly provedeny plně v souladu s podmínkami smlouvy o úvěru společnosti Osinek (22).
6.3 Specifičnost
(74)
Podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU opatření, které lze označit za státní podporu, zvýhodňuje „určité podniky nebo určitá odvětví výroby“. V předloženém případě Komise konstatuje, že společnost Osinek poskytla úvěr pouze ČSA. Ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU je tedy opatření selektivní.
6.4 Narušení hospodářské soutěže a ovlivnění obchodu
(75)
Pokud jde o kumulativní kritéria státní podpory, v daném případě jsou ovlivnění obchodu uvnitř Unie a narušení hospodářské soutěže v důsledku sporného opatření nepopíratelné, a české orgány je ani nerozporovaly. ČSA jsou v konkurenčním vztahu k jiným leteckým společnostem v Evropské unii, zejména poté, kdy dne 1. ledna 1993 vstoupila v platnost třetí fáze liberalizace letecké dopravy („třetí balíček“). Zkoumaná opatření umožnila ČSA pokračovat v činnosti a to jim umožnilo, na rozdíl od jiných konkurentů, vyhnout se následkům plynoucím z chabých finančních výsledků.
6.5 Závěr
(76)
Na základě výše uvedeného se Komise domnívá, že opatření neobsahuje prvky státní podpory ve prospěch ČSA, neboť úvěr společnosti Osinek byl poskytnut za podmínek, které by vyžadoval investor v tržním hospodářství. Zejména úroková míra, za kterou byl úvěr společnosti Osinek poskytnut, je ve shodě s referenční sazbou určenou na základě sdělení o referenčních sazbách s ohledem na skutečnost, že ČSA odpovídaly v okamžiku poskytnutí úvěru ratingové kategorii B, což potvrdily i soukromé banky a že úvěr byl po celou dobu zajištěn výrazně více, než je 70 % jeho výše, což požaduje sdělení o referenčních sazbách.
7. SLUČITELNOST PODPORY S VNITŘNÍM TRHEM
(77)
Komise ovšem taktéž analyzovala, zda by opatření, pokud by bylo shledáno, že obsahuje prvky státní podpory, bylo v souladu s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování EU na základě dočasného rámce.
(78)
Úvěr společnosti Osinek byl poskytnut v roce 2009. Cílem opatření je tedy usnadnit podniku přístup k vnějšímu financování v době, kdy je normální fungování úvěrových trhů výrazně narušeno z důvodů finanční krize a kdy finanční krize („zamrznutí úvěrového trhu“) ovlivňuje ekonomiku obecně a vede k vážným poruchám hospodářství členských států.
(79)
Dne 17. prosince 2008 Komise na tuto krizi reagovala přijetím dočasného rámce. Komise v něm uznala „závažnost současné finanční krize a její dopad na celkové hospodářství členských států“. Komise dále došla k závěru „že některé kategorie státní podpory jsou na omezenou dobu v zájmu zmírnění následků obtíží odůvodněné a lze je prohlásit za slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování EU“.
7.1 Slučitelnost s oddílem 4.4.2 dočasného rámce
(80)
Opatření je nutné posuzovat ve vztahu k požadavkům oddílu 4.4.2 dočasného rámce („Podpory ve formě subvencované úrokové sazby“).
(81)
Podle dočasného rámce musí být uplatněná úroková míra přinejmenším rovná sazbě, již do druhého dne vyhlašuje centrální banka, a prémii odpovídající rozdílu mezi průměrem roční mezibankovní sazby a průměrem sazby denně vyhlašované centrální bankou v období od 1. ledna 2007 do 30. června 2008, včetně prémie za úvěrové riziko odpovídající rizikovému profilu příjemce, jak je stanoveno ve sdělení o referenčních sazbách.
(82)
Denně vyhlašovaná sazba pro Českou republiku činila dne 30. dubna 2009 1,45 % (23). Rozdíl mezi průměrem roční mezibankovní sazby a průměrem sazby denně vyhlašované centrální bankou v období od 1. ledna 2007 do 30. června 2008 činil 68 bazických bodů.
(83)
Prémie za úvěrové riziko odpovídající rizikovému profilu příjemce činila 220 bazických bodů. Tato prémie je založena na ratingové kategorii B (viz 57. bod odůvodnění) a vysoké míře zajištění vzhledem k nabídnutým předmětům zajištění (viz 64. a 65. bod odůvodnění).
(84)
Podle dočasného rámce by tedy minimální sazba činila 4,33 % (1,45 % + 0,68 % + 2,20 %). Skutečná sazba úvěru do společnosti Osinek byla 5,51 %. Výsledkem toho je, že úvěr do společnosti Osinek byl poskytnut za sazbu vyšší, než je minimum, které povoluje dočasný rámec.
(85)
Aby mohl být úvěr považován za slučitelnou podporu, oddíl 4.4. dočasného rámce kromě toho požaduje splnění dvou dodatečných podmínek:
(86)
Zaprvé, smlouva musí být uzavřena do 31. prosince 2010. Snížené úrokové míry se mohou použít pro platby úroků před 31. prosincem 2012.
(87)
Smlouva o úvěru společnosti Osinek byla uzavřena dne 30. dubna 2009. Úvěr měl být splacen jednorázově, a to dne 30. listopadu 2010. Smlouva o úvěru tudíž tuto první podmínku splňuje.
(88)
Zadruhé, příjemce nebyl dne 1. července 2008 v obtížích.
(89)
V bodě 9 pokynů pro záchranu a restrukturalizaci se uvádí, že pro podnik v obtížích neexistuje definice Unie, a dodává, že Komise za podnik v obtížích považuje podnik, který není schopen z vlastních zdrojů nebo finančních prostředků, které získá od vlastníka/akcionářů či společníků nebo věřitelů, zamezit ztrátě, která by ho bez vnějšího zásahu ze strany orgánů veřejné moci v krátkodobém nebo střednědobém výhledu téměř jistě odsoudila k ukončení podnikatelské činnosti.
(90)
Ustanovení bodu 10 písm. b) pokynů pro záchranu a restrukturalizaci následně objasňuje, že v případě společnosti, v níž alespoň někteří společníci plně ručí za závazky společnosti, se za podnik v obtížích považuje podnik, kde došlo ke ztrátě více než poloviny jejího zapsaného kapitálu a kde ke ztrátě více než jedné čtvrtiny tohoto kapitálu došlo za posledních 12 měsíců.
(91)
V roce 2008 činila výše zapsaného kapitálu ČSA 2 735 milionů CZK. Na základě ČÚS se ve stejném roce se čisté jmění společnosti snížilo na 101 milionů CZK.
Tabulka 5
Čisté jmění a zapsaný kapitál ČSA v letech 2007 a 2008 (v tis. CZK)
Zdroj: Účetní závěrky ČSA.
2007
6/07
7/07
8/07
9/07
10/07
11/07
12/07
Čisté jmění
[1 035 000 - 1 140 000]
[1 415 000 - 1 555 000]
[1 450 000 - 1 595 000]
[1 410 000 - 1 565 000]
[1 950 000 - 2 145 000]
[1 260 000 - 1 390 000]
1 238 093
Zapsaný kapitál
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2008
1/08
2/08
3/08
4/08
5/08
6/08
Čisté jmění
[585 000 - 645 000]
[385 000 - 420 000]
[110 000 - 120 000]
[690 000 - 755 000]
[860 000 - 950 000]
[965 000 - 1 065 000]
Zapsaný kapitál
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
7/08
8/08
9/08
10/08
11/08
12/08
Čisté jmění
[945 000 - 1 030 000]
[1 220 000 - 1 340 000]
[1 270 000 - 1 410 000]
[1 295 000 - 1 430 000]
[610 000 - 670 000]
101 686
Zapsaný kapitál
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
(92)
Ačkoli již ke dni 1. července 2008 přišla společnost o více než polovinu zapsaného kapitálu, není splněna druhá podmínka stanovená v bodě 10 písm. a) pokynů pro záchranu a restrukturalizaci, tj. nedošlo ke ztrátě více než jedné čtvrtiny tohoto kapitálu za posledních 12 měsíců. Ztráta čistého jmění ([31 570 000-34 875 000] CZK), ke které došlo v období od června 2007 do července 2008, odpovídá pouze [0,8-1,5] % zapsaného kapitálů.
(93)
Navíc podle bodu 10 písm. c) pokynů pro záchranu a restrukturalizaci je společnost považována za podnik v obtížích v případě, že splňuje kritéria vnitrostátního práva pro zahájení kolektivního insolvenčního řízení. České orgány potvrdily, že ČSA nebyly způsobilé pro insolvenční řízení ve smyslu paragrafu 3 českého insolvenčního zákona.
(94)
Bod 11 pokynů pro záchranu a restrukturalizaci stanoví, že i při nesplnění podmínek stanovených v bodě 10 uvedených pokynů může být podnik považován za podnik v obtížích, zejména tehdy, kdy jsou patrné typické příznaky podniku v obtížích, například narůstající ztráta, klesající obrat, rostoucí skladové zásoby, nadbytečná kapacita, slábnoucí peněžní tok, narůstající dluh, narůstající úroky a klesající nebo nulová hodnota čistých aktiv.
(95)
Vývoj finančních výsledků ČSA během rozhodného období nevykazoval jasný negativní trend (viz tabulka 3). Společnost zaznamenala ztrátu na konci roku 2006, ale zotavila se, a v roce 2007 vykázala kladné výsledky. Na konci prvního čtvrtletí 2008 byla následně zaznamenána ztráta ve výši [800-880] milionů CZK. Situace se ovšem do konce druhého čtvrtletí, tj. do 30 června 2008, zlepšila. Podobný trend je možné pozorovat, pokud jde o vývoj peněžních toků. Obrat ČSA se během sledovaného období každoročně pomalu zmenšoval. Není z toho ale možné vyvozovat, že se obrat před dnem 30. června 2008 zmenšil výrazně.
(96)
Dluh společnosti se mezi březnem 2008 a červnem 2008 snížil, aby se pak opět zvýšil v následujících šesti měsících. Hodnota aktiv zaznamenala během sledovaného období výkyvy bez jakéhokoli zřetelného trendu.
(97)
Závěrem je možné říci, že vývoj finančních kritérií před dnem 30. června 2008, jak je stanoven v bodě 11 pokynů pro záchranu a restrukturalizaci, jasně neukazuje na typické příznaky podniku v obtížích. ČSA měly kromě toho v té době stále přístup k financování, což dokazuje skutečnost, že byly v září 2008 schopny získat úvěr od soukromé banky (viz 59. bod odůvodnění).
(98)
Komise podotýká, že slučitelná podpora podle oddílu 4.4 dočasného rámce může být poskytnuta podnikům, které nebyly ke dni 1. července 2008 v obtížích, ale posléze se do obtíží dostaly v důsledku světové finanční a hospodářské krize. Skutečnost, že se ČSA staly podnikem v obtížích až později, nemá tudíž dopad na slučitelnost podle dočasného rámce.
(99)
Komise se proto domnívá, že ČSA nebyly dne 1. července 2008 podnikem v obtížích, a byly tedy způsobilé pro uplatnění dočasného rámce.
7.2. Závěr
(100)
S ohledem na shora uvedené skutečnosti splňuje úvěr společnosti Osinek podmínky stanovené v oddíle 4.4 dočasného rámce. Proto i za předpokladu, že by u opatření v podobě tohoto úvěru bylo shledáno, že obsahuje prvky státní podpory, bylo by i tak slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování EU.
8. ZÁVĚR
(101)
Komise dochází k závěru, že úvěr společnosti Osinek nezahrnuje státní podporu. Ovšem i za předpokladu, že by u opatření v podobě tohoto úvěru bylo shledáno, že obsahuje prvky státní podpory, bylo by i tak slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování EU.
(102)
Toto rozhodnutí se netýká uvolnění zajištění úvěru společnosti Osinek a jeho kapitalizace dne 30. června 2010. Posouzení tohoto opatření bude předmětem konečného rozhodnutí ve věci SA.30908,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Opatření, které Česká republika provedla ve prospěch společnosti České aerolinie, a. s. ve formě úvěru ve výši 2,5 miliardy CZK, který poskytla společnost Osinek, a. s. na základě smlouvy o úvěru ze dne 30. dubna 2009, buď nepředstavuje podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie, nebo je slučitelné s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) této smlouvy.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno České republice.
V Bruselu dne 21. března 2012
DECYZJA KOMISJI
z dnia 21 marca 2012 r.
w sprawie Pomocy państwa SA.29864 (C 6/10) (ex NN 1/10) wdrożonej przez Republikę Czeską na rzecz České aerolinie a. s. (ČSA - Czech Airlines a.s. - możliwe konsekwencje w postaci istnienia Pomocy państwa w przypadku pożyczki udzielonej przez Osinek a.s.)
(notyfikowana jako dokument nr C(2012) 1664)
(Jedynie tekst w języku czeskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2012/637/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
uwzględniając decyzję, na mocy której Komisja postanowiła wszcząć postępowanie określone w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (1) w odniesieniu do pomocy SA.29864 (C 6/10, ex NN 1/10, CP 371/2009) (2),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
W maju 2009 r. w oparciu o publicznie dostępne informacje Komisja dowiedziała się, że spółka Osinek a.s. („Osinek”) będąca własnością państwa i znajdująca się w stanie likwidacji zgodziła się udzielić pożyczki w wysokości 2,5 mld CZK (około 100 mln EUR) na rzecz spółki ČSA - Czech airlines a.s. („ČSA”). Pismami z dnia 14 maja 2009 r. i 24 września 2009 r. Komisja zażądała od Republiki Czeskiej udzielenia informacji. Republika Czeska przekazała Komisji dalsze informacje pismami z dnia 10 września 2009 r. i 25 listopada 2009 r.
(2)
Pismem z dnia 24 lutego 2010 r. Komisja poinformowała Republikę Czeską o swojej decyzji o wszczęciu postępowania określonego w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do przedmiotowego środka („decyzja o wszczęciu postępowania”). Republika Czeska przekazała uwagi dotyczące tej decyzji pismem z dnia 26 kwietnia 2010 r. Pismem z dnia 6 lipca 2010 r. Komisja zwróciła się z prośbą o przekazanie dalszych informacji, na co Republika Czeska odpowiedziała w dniu 15 września 2010 r.
(3)
Decyzję o wszczęciu postępowania opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej. Komisja zaprosiła zainteresowane strony do zgłaszania uwag dotyczących przedmiotowego środka.
(4)
Komisja otrzymała uwagi od czterech zainteresowanych stron: od Travel Service oraz Icelandair Group w dniu 10 marca 2011 r.; od Czech Connect Airlines a.s. w dniu 11 marca 2011 r.; od JOB AIR Technic a.s. w dniu 10 marca 2011 r.; oraz od ČSA w dniu 14 marca 2011 r. Komisja przekazała te uwagi Republice Czeskiej, która uzyskała możliwość udzielenia na nie odpowiedzi; Komisja otrzymała odpowiedź w piśmie z dnia 12 maja 2011 r.
2. SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚRODKA POMOCY
2.1. Pożyczka udzielona przez spółkę Osinek
(5)
Środkiem, którego dotyczy postępowanie, jest pożyczka udzielona w dniu 30 kwietnia 2009 r. przez spółkę Osinek na rzecz narodowego przewoźnika Republiki Czeskiej, ČSA. Pożyczkę wypłacono w trzech następujących transzach:
a)
pierwszą transzę w wysokości 800 mln CZK podjęto w dniu 11 maja 2009 r.;
b)
drugą transzę w wysokości 900 mln CZK podjęto w dniu 30 lipca 2009 r.; oraz
c)
trzecią transzę w wysokości 800 mln CZK podjęto w dniu 24 września 2009 r.
(6)
Termin spłaty wyznaczono na dzień 30 listopada 2010 r. z możliwością przedłużenia. Stopa procentowa pożyczki była równa trzymiesięcznej stopie Prague Inter Bank Offered Rate („PRIBOR”) powiększonej o 300 punktów bazowych jako premia z tytułu ryzyka, tj. na dzień podpisania umowy pożyczki wynosiła 5,51 %. Odsetki były naliczane kwartalnie w ostatnim dniu roboczym kwartału kalendarzowego (okres odsetkowy). Wartość odsetek była obliczana codziennie, począwszy od dnia poprzedzającego termin spłaty pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek.
(7)
Zdaniem władz czeskich margines ryzyka wynoszący 300 punktów bazowych właściwie odzwierciedla odpowiedni margines ryzyka w danej sytuacji finansowej spółki, ocenionej przez agencję ratingową Standard & Poor’s na rating kredytowy B (niepewna sytuacja finansowa), oraz poziom zabezpieczenia pożyczki, który wynosił 110 % kwoty pożyczki.
(8)
Zabezpieczenie pożyczki obejmowało budynki znajdujące się na terenie portu lotniczego Praga-Ruzyně, grunty, zapasy oraz części zamienne. Wartość rynkową większej części zabezpieczenia ustalił niezależny ekspert. Do umowy pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek zawarto cztery uzupełnienia rozszerzające i zmieniające aktywa zabezpieczające (3). Władze czeskie twierdzą, że wszystkie te zmiany były zgodne z określonym w umowie pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek warunkiem, zgodnie z którym rzeczywista kwota pożyczki nie może przekraczać 90 % wartości zabezpieczenia w dowolnym czasie lub uzgodnionej maksymalnej kwoty pożyczki.
(9)
Pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek nie spłacono zgodnie z pierwotnym planem, zwolniono natomiast zabezpieczenie ustanowione z tytułu tej pożyczki i w dniu 30 czerwca 2010 r. dokonano kapitalizacji zadłużenia (zamiana długu na kapitał własny).
Tabela 1
Przegląd aktywów zabezpieczających pożyczkę udzieloną przez spółkę Osinek
Zabezpieczenie
Wartość w CZK (mln)
Wartość określona przez
Okres zastosowania
Budynek operacyjny - hangar F (w tym grunt pod budynkiem)
[925-990] (4)
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., opinia eksperta z dnia 1 czerwca 2009 r.
Od dnia 11 maja 2009 r. (pierwsza transza)
Budynek administracyjny „APC” (w tym grunt pod budynkiem)
[735-770]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., opinia eksperta z dnia 5 lipca 2009 r.
Od dnia 30 lipca 2009 r. (druga transza) do dnia 9 grudnia 2009 r. (anulowano na mocy trzeciego uzupełnienia)
Części zamienne (ruchome części zamienne lub silniki zapasowe)
[150-165]
Wycena na podstawie wartości księgowej netto na dzień 30 września 2009 r.
Od dnia 24 września 2009 r. (trzecia transza)
Części zamienne (ruchome, typ A310 (wszystkie) oraz Boeing)
[520-575]
Wycena na podstawie wartości księgowej netto na dzień 30 września 2009 r.
Od dnia 24 września 2009 r. (trzecia transza) do dnia 25 stycznia 2010 r. (czwarte uzupełnienie)
Grunty wokół budynku administracyjnego „APC”
[60- 65]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., opinia eksperta z dnia 5 lipca 2009 r.
Od dnia 23 lipca 2009 r. (pierwsze uzupełnienie) do dnia 25 stycznia 2010 r.
Grunty wokół hangaru F i przyległe do niego
[105-115]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., opinia eksperta z dnia 5 lipca 2009 r.
Od dnia 23 lipca 2009 r. (pierwsze uzupełnienie)
Części zamienne, typ: A319/320
[265-290]
Na podstawie wartości księgowej netto
Od dnia 23 lipca 2009 r. (pierwsze uzupełnienie)
Części zamienne, typ: A310, ATR oraz Boeing
[440-485]
Na podstawie wartości księgowej netto
Od dnia 22 września 2009 r. (drugie uzupełnienie)
Symulator lotu
[155-170]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., opinia eksperta z dnia 10 września 2009 r.
Od dnia 22 września 2009 r. (drugie uzupełnienie)
1 samolot Boeing 737-55s, znak rejestracyjny: OK. CGK
[140-155]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., opinia eksperta z dnia 7 grudnia 2009 r.
Od dnia 9 grudnia 2009 r. (trzecie uzupełnienie)
2 samoloty Boeing 737-55s, znaki rejestracyjne: OK CGH, OK CGJ
[300-330]
YBN Consult - Znalecký ústav s.r.o., opinia eksperta z dnia 7 grudnia 2010 r.
Od dnia 9 grudnia 2009 r. (trzecie uzupełnienie) do dnia 25 stycznia 2010 r. (czwarte uzupełnienie)
IT
[80- 85]
PROSCON - s.r.o., opinia eksperta z dnia 30 listopada 2009 r.
Od dnia 9 grudnia 2009 r. (trzecie uzupełnienie)
Znak towarowy „ČSA CZECH AIRLINES”
[140-155]
Vladimir Cmejla, opinia eksperta z dnia 30 listopada 2009 r.
Od dnia 9 grudnia 2009 r. (trzecie uzupełnienie)
Udziały ČSA w ČSA Support s.r.o.
[790-865]
PROSCON - s.r.o., opinia eksperta z dnia 20 stycznia 2010 r.
Od dnia 25 stycznia 2010 r. (czwarte uzupełnienie)
2.2. Zakres niniejszej decyzji
(10)
Decyzja o wszczęciu postępowania z dnia 24 lutego 2010 r. zawiera odniesienie do pożyczki w wysokości 2,5 mld CZK udzielonej przez spółkę Osinek na podstawie umowy pożyczki zawartej w dniu 30 kwietnia 2009 r. i zakłada, że dokonano już zwolnienia zabezpieczenia ustanowionego z tytułu tej pożyczki na podstawie rezolucji czeskiego rządu nr 1343 z dnia 26 października 2009 r. Zwolnienie zabezpieczenia ustanowionego z tytułu pożyczki oraz kapitalizację pożyczki (zamianę długu na kapitał własny) zgłoszono jednak Komisji w dniu 12 maja 2010 r. (SA.30908 ČSA - Czech Airlines - Plan restrukturyzacji) i wdrożono w czerwcu 2010 r. W związku z tym niniejsza decyzja dotyczy jedynie samej pożyczki w wysokości 2,5 mld CZK udzielonej przez spółkę Osinek na podstawie umowy pożyczki zawartej w dniu 30 kwietnia 2009 r. Przedmiotem ostatecznej decyzji w sprawie SA.30908 będzie ocena zwolnienia zabezpieczenia ustanowionego z tytułu pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek oraz późniejszej zamiany długu na kapitał własny w ramach tej pożyczki.
2.3. Spółka Osinek
(11)
Spółka Osinek była podmiotem sekurytyzacyjnym utworzonym w celu nadzorowania procesu zamykania kopalni węgla kamiennego w Republice Czeskiej oraz ich rewitalizacji. W okresie, w którym udzielono pożyczki, spółka ta była w 100 % własnością władz czeskich i znajdowała się pod nadzorem Ministerstwa Finansów. W dniu 5 listopada 2008 r. spółkę Osinek postawiono w stan likwidacji. Zanim nastąpiła likwidacja, spółka Osinek miała nadal do dyspozycji środki finansowe i rzekomo poszukiwała różnych możliwości inwestycyjnych. Umowę pożyczki ze spółką Osinek zawarł i podpisał w imieniu spółki jej likwidator w dniu 30 kwietnia 2009 r. Aby określić potencjalne ryzyko związane z pożyczką, spółka Osinek zleciła niezależnemu ekspertowi, European Business Consulting spol. s.r.o. („EBC”), przeprowadzenie analizy ekonomicznej ČSA, a kancelarii adwokackiej JUDr. Jiří Rybář & JUDr. Pavel Štrbík - przeprowadzenie jej analizy prawnej.
(12)
W dniu 29 września 2009 r. spółka Osinek oraz Ministerstwo Przemysłu i Handlu Republiki Czeskiej podpisały umowę, na mocy której dokonano cesji wierzytelności spółki Osinek od ČSA wynikających z umowy pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek na Ministerstwo jako rezultat postępowania likwidacyjnego spółki Osinek. Spółka ČSA otrzymała powiadomienie o tej cesji w tym samym dniu. W dniu 8 marca 2010 r. zakończyło się postępowanie likwidacyjne spółki Osinek.
(13)
W dniu 3 maja 2010 r. rząd Republiki Czeskiej przyjął rezolucję nr 333 w sprawie planu restrukturyzacji ČSA („rezolucja nr 333”), na mocy której rząd czeski polecił Ministerstwu Przemysłu i Handlu przeprowadzenie uwolnienia zastawów na części zabezpieczenia przed podwyższeniem kapitału założycielskiego ČSA. Pod względem prawnym kapitalizację pożyczki (zamianę długu na kapitał własny) oparto na wspomnianej rezolucji i wdrożono w dniu 30 czerwca 2010 r.
2.4. Beneficjent: spółka ČSA
(14)
Spółka ČSA jest narodowym przewoźnikiem lotniczym Republiki Czeskiej od 1923 r. Siedziba główna spółki znajduje się w Pradze, a jej bazą jest port lotniczy Praga-Ruzyně. ČSA jest największym przedsiębiorstwem lotniczym z bazą w porcie lotniczym Praga-Ruzyně, obsługującym 37 % pasażerów rozpoczynających lub kończących podróż w Pradze. ČSA jest członkiem sojuszu Sky Team. Przed restrukturyzacją flota ČSA składała się z 51 statków powietrznych. Spółka ČSA oferuje regularne przewozy lotnicze (do 104 miejsc przeznaczenia w 44 państwach). Spółka ČSA wykonuje również loty czarterowe, świadczy usługi przewozu towarów, usługi obsługi naziemnej (obsługuje około 60 % wszystkich pasażerów w porcie lotniczym Praga-Ruzyně), usługi w zakresie konserwacji statków powietrznych, usługi w zakresie szkolenia załóg, usługi gastronomiczne, a także prowadzi sklepy bezcłowe w porcie lotniczym Praga-Ruzyně i sprzedaż bezcłową na pokładzie samolotów.
2.4.1. Struktura własności
(15)
ČSA jest spółką będącą własnością państwa - Republika Czeska za pośrednictwem Ministerstwa Finansów jest właścicielem 95,69 % jej akcji. Akcjonariuszami mniejszościowymi są: Česká pojišťovna a.s. (2,26 %), miasto Praga (1,53 %) oraz miasto Bratysława (0,51 %).
(16)
Po zakończeniu procesu restrukturyzacji państwo dąży do znalezienia partnera strategicznego dla spółki ČSA. W ramach przygotowań do planowanej prywatyzacji rząd czeski podjął decyzję o utworzeniu nowej struktury przedsiębiorstwa w ramach spółki Český Aeroholding a.s. („ČAH”).
(17)
W dniu 25 października 2011 r. czeski organ ds. konkurencji zatwierdził utworzenie spółki ČAH, która będzie obejmować: ČSA, port lotniczy Praga-Ruzyně oraz obecne spółki zależne ČSA, tj. Czech Airlines Handling, Holidays Czech Airlines, Technics oraz ČSA Services s.r.o. Oczekiwano, że zarządzanie spółką ČAH oraz jej struktura będą zawierać elementy struktury holdingu finansowego, a celem spółki będzie restrukturyzacja przedsiębiorstw tworzących holding, aby ułatwić im dostęp do finansowania komercyjnego oraz przygotować je do nadchodzącej prywatyzacji.
2.4.2. Sytuacja finansowa spółki
(18)
Spółka ČSA doświadczyła trudności, które pogłębiły się znacznie w 2009 r., w szczytowym momencie obecnego kryzysu gospodarczego. Chociaż spółka nigdy nie kwalifikowała się do objęcia postępowaniem upadłościowym zgodnie z prawem czeskim, prezentowała wyraźnie negatywną tendencję, jeżeli chodzi o rozwój jej kluczowych wskaźników finansowych.
Tabela 2
Kapitał własny i założycielski ČSA w latach 2006-2009 (w tys. CZK)
2006
2007
2008
2009
Kapitał własny
938 646
1 238 093
101 686
-2 352 045
Kapitał założycielski
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
Źródło: Sprawozdania roczne ČSA.
Tabela 3
Zmiany w finansach ČSA (w tys. CZK)
(tys.) CZK
31.12.2006
31.12.2007
31.3.2008
30.6.2008
31.12.2008
31.3.2009
30.6.2009
30.9.2009
31.12.2009
Zysk/strata
- 396 951
206 600
[- 880 000 - - 800 000]
[- 180 000 - - 165 000]
470 057
[- 1 320 000 - - 1 190 000]
[- 1 840 000 - - 1 660 000]
[- 2 625 000 - - 2 365 000]
-3 756 125
Obrót (5)
23 375 950
23 399 853
[4 625 000 - 5 080 000]
[10 175 000 - 11 250 000]
22 581 692
[4 385 000 - 4 820 000]
[9 265 000 - 10 235 000]
[14 300 000 - 15 830 000]
19 789 620
Przepływy środków pieniężnych netto z działalności operacyjnej
- 533 192
- 275 234
[- 1 110 000 - - 1 000 000]
[- 640 000 - - 580 000]
-1 762 376
[- 1 230 000 - - 1 115 000]
[- 1 320 000 - - 1 195 000]
-
-3 066 694
Zadłużenie
6 476 911
4 391 070
[4 410 000 - 4 890 000]
[3 665 000 - 4 065 000]
6 494 752
[5 685 000 - 6 285 000]
[5 550 000 - 6 065 000]
[6 290 000 - 6 960 000]
6 581 325
Wartość aktywów netto
11 679 439
10 161 647
[8 945 000 - 9 855 000]
[9 535 000 - 10 065 000]
10 418 871
[8 340 000 - 9 255 000]
[8 990 000 - 9 920 000]
[8 470 000 - 9 390 000]
7 948 571
Źródło: Sprawozdania finansowe przedstawione przez ČSA.
(19)
Spółka odnotowała zyski w latach 2007 i 2008. W 2009 r. jej wynik z działalności znacznie się jednak pogorszył. W poprzednich czterech latach obrót spółki nieznacznie się zmniejszył, ale przepływ środków pieniężnych uległ znacznemu spadkowi. Poziom zadłużenia był w zasadzie stabilny. Spółka równoważyła straty sprzedażą aktywów, w szczególności w roku obrotowym 2009.
(20)
Sytuacja spółki pogorszyła się na przestrzeni 2009 r., w szczególności po okresie letnim, który tradycyjnie jest okresem zysków dla ČSA.
2.5. Decyzja o wszczęciu postępowania
(21)
W dniu 24 lutego 2010 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające. W swojej decyzji Komisja wyraziła wątpliwości, czy w momencie uzyskania pożyczki spółka ČSA znajdowała się już w trudnej sytuacji w rozumieniu wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw („wytyczne dotyczące pomocy na ratowanie i restrukturyzację”) (6).
(22)
Ponadto Komisja wyraziła wątpliwości, czy warunki pożyczki udzielonej przez Osinek na rzecz spółki ČSA, biorąc pod uwagę sytuację finansową tej spółki, zapewniły jej korzyść ekonomiczną, jakiej przedsiębiorstwo będące beneficjentem nie uzyskałoby w normalnych warunkach rynkowych. Komisja zakwestionowała również to, czy jeżeli pożyczka faktycznie obejmowała pomoc państwa, taką pomoc można uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie mających zastosowanie zasad pomocy państwa, w szczególności komunikatu Komisji dotyczącego tymczasowych wspólnotowych ram prawnych w zakresie pomocy państwa ułatwiających dostęp do finansowania w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego („tymczasowe ramy prawne”) (7). Gdyby stwierdzono, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek obejmowała pomoc państwa, przedmiotowy środek miałby niekorzystny wpływ na konkurencję, tj. na przedsiębiorstwa obsługujące trasy z portu lotniczego Praga-Ruzyně lub konkurujące z ČSA i jej spółkami zależnymi na innych rynkach.
3. UWAGI REPUBLIKI CZESKIEJ
(23)
W odpowiedzi na decyzję o wszczęciu postępowania Republika Czeska przedstawiła uwagi, w których stwierdziła, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek spełnia wymogi „testu prywatnego inwestora”, ponieważ nie zapewniła ČSA nienależnych korzyści ekonomicznych.
(24)
W szczególności Republika Czeska jest zdania, że w dniu podpisania umowy pożyczki ze spółką Osinek, ČSA nie była przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji, a stała nim dopiero w sierpniu 2009 r. Republika Czeska twierdzi, że pomimo rosnących problemów spółka ČSA zawsze była w stanie zabezpieczyć swoją rentowność. Sytuacja uległa jednak zmianie pod koniec 2008 r. i na początku 2009 r. i ulegała stałemu pogorszeniu w ciągu tego roku na skutek światowej recesji gospodarczej, która miała poważny wpływ na światowe rynki transportu (8). W połączeniu z destabilizacją rynków ropy naftowej i wahaniami kursów walutowych przyczyniło się to do pogorszenia sytuacji finansowej ČSA.
(25)
W ciągu 2009 r. spółka ČSA bazowała na prognozach sporządzonych w oparciu o wyniki z poprzednich lat i spodziewała się znacznie lepszych wyników w sezonie letnim. Wyniki z pierwszej połowy 2009 r., które zgłoszono kierownictwu w połowie sierpnia, ukazały jednak znaczny spadek średnich dochodów ČSA w czerwcu. W sierpniu 2009 r. dla kierownictwa stało się jasne, że spółka nie jest dłużej w stanie funkcjonować bez natychmiastowych środków zapewniających ograniczenie kosztów ani bez pomocy finansowej ze źródeł zewnętrznych.
(26)
W odniesieniu do ewentualnego elementu pomocy państwa w pożyczce udzielonej przez spółkę Osinek Republika Czeska utrzymuje, że stopa procentowa spełnia wymogi komunikatu Komisji w sprawie zmiany metody ustalania stóp referencyjnych i dyskontowych („komunikat w sprawie stóp referencyjnych”) (9). W szczególności Republika Czeska twierdzi, że zastosowanie trzymiesięcznej stopy PRIBOR jako stopy bazowej w celu określenia oprocentowania przedmiotowej pożyczki było właściwe z uwagi na zmienność rynków finansowych w okresie, w którym podpisano umowę pożyczki ze spółką Osinek.
(27)
Spółka ČSA nie podlega ocenie opartej na systemach ratingowych, dlatego Republika Czeska nie może przedstawić dowodów potwierdzających jej założenie, że w czasie, w którym podpisano umowę pożyczki ze spółką Osinek, ČSA kwalifikowała się do ratingu kredytowego B. Republika Czeska odnosi się jednak do sprawozdania z dnia 27 kwietnia 2009 r., sporządzonego przez EBC, zgodnie z którym spółka ČSA była wypłacalna i posiadała zdolność kredytową.
(28)
Republika Czeska ponownie podkreśla, że w celu zabezpieczenia pożyczki spółka ČSA musiała zapewnić zabezpieczenie wynoszące co najmniej 110 % kwoty pożyczki przez cały jej okres. W związku z tym faktyczna kwota pożyczki udzielonej spółce ČSA nigdy nie mogła przekroczyć 90 % wartości całego zabezpieczenia. Republika Czeska potwierdziła, że wymóg ten spełniono we wszystkich przypadkach, i przedstawiła sprawozdania z wyceny aktywów, które wykorzystano jako zabezpieczenie dla pożyczki.
(29)
Republika Czeska twierdzi ponadto że z uwagi na fakt, iż spółka Osinek posiadała dużą ilość dostępnych środków finansowych, jej likwidator poszukiwał możliwości inwestycyjnych, które mogłyby zapewnić zwrot. Przed zawarciem umowy pożyczki ze spółką Osinek likwidator zlecił niezależnej firmie konsultingowej, EBC, oraz kancelarii adwokackiej JUDr. Jiří Rybář & JUDr. Pavel Štrbík sporządzenie analizy ekonomicznej i prawnej oferty pożyczki. Analiza przeprowadzona przez EBC potwierdziła, że spółkę ČSA można było uznać za wypłacalną oraz że ryzyko, iż udzielenie ČSA pożyczki może spowodować stratę lub szkodę dla spółki Osinek, jest minimalne. Na podstawie tej analizy likwidator podjął decyzję, że pożyczka na rzecz ČSA będzie stanowić korzystny sposób zdeponowania dostępnych środków finansowych spółki Osinek.
(30)
Republika Czeska twierdzi również, że nawet gdyby Komisja uznała, iż warunki pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek były bardziej korzystne niż warunki oferowane na rynku, pożyczka ta byłaby zgodna z warunkami określonymi w tymczasowych ramach prawnych.
4. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON
(31)
W trakcie formalnego postępowania wyjaśniającego Komisja otrzymała uwagi od trzech zainteresowanych osób trzecich oraz od beneficjenta środka będącego przedmiotem dochodzenia, spółki ČSA (pkt 4).
(32)
Uwagi ČSA zasadniczo odzwierciedlają przedstawione wyżej uwagi Republiki Czeskiej dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania. ČSA ponownie podkreśla, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek została przyznana na warunkach rynkowych, ponieważ spółka ta działała jak racjonalny uczestnik gospodarki rynkowej, kierujący się raczej celami komercyjnymi niż celami ekonomicznymi lub polityki społecznej. Ponadto spółka ČSA przedstawia uwagi na temat kwantyfikacji ewentualnego elementu pomocy, jeżeli Komisja stwierdziłaby, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek została przyznana według korzystnej stopy procentowej, tj. przyjmując, że rating kredytowy spółki ČSA był niższy niż „B” lub zabezpieczenia nie można było sklasyfikować jako „wysokiego”.
(33)
Wszystkie zainteresowane osoby trzecie są konkurentami ČSA i reprezentuje je ta sama kancelaria adwokacka; ich argumentacja jest zatem do pewnego stopnia identyczna. Zainteresowane osoby trzecie twierdzą, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek zapewniła ČSA pomoc państwa, dzięki której spółka ta mogła prowadzić nieuczciwą konkurencję, narzucając ceny, jakich inni konkurenci, którzy nie uzyskali żadnych dotacji państwowych, nie mogą zaoferować bez utraty zdolności do pokrycia swoich kosztów i generowania racjonalnego zysku (10).
(34)
Zainteresowane osoby trzecie twierdzą, że spółka ČSA miała poważne trudności jeszcze przed dniem 1 lipca 2008 r. Ponadto twierdzą one, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek została przyznana według znacznie niższej stopy procentowej niż stopa, której w podobnych okolicznościach wymagałby bank, biorąc pod uwagę sytuację finansową spółki ČSA, długość okresu spłaty, jakość zabezpieczenia oraz niskie prawdopodobieństwo faktycznej spłaty. W takich okolicznościach pożyczka udzielona przez spółkę Osinek stanowiłaby pomoc państwa niezgodną z prawem i przepisami UE. Jeden z konkurentów, którzy przedstawili uwagi, twierdzi, że spółka ČSA spełniła warunek dotyczący utraty ponad połowy kapitału założycielskiego w latach 2007, 2008 i 2009. Ponadto w latach 2008 i 2009 ponad jedna czwarta kapitału założycielskiego ČSA została utracona na przestrzeni poprzednich 12 miesięcy. Konkurent ten wyjaśnia, iż na podstawie obniżenia kapitału założycielskiego ČSA w 2008 r. można przyjąć, że już w dniu 1 lipca 2008 r. spółka ta spełniała oba warunki dla przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji w rozumieniu pkt 10 lit. a) wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację.
(35)
Zainteresowane osoby trzecie twierdzą również, że ze względu na ujemny przepływ operacyjny środków pieniężnych, dużą liczbę wierzycieli oraz obecność zaległych zobowiązań finansowych płatnych w terminie 30 dni, można przyjąć, że od końca 2007 r. spółka stała w obliczu zbliżającej się niewypłacalności i w związku z tym powinna kwalifikować się jako przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji od 2007 r. (zgodnie z pkt 10 lit. c) wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację).
5. UWAGI REPUBLIKI CZESKIEJ DOTYCZĄCE UWAG ZAINTERESOWANYCH STRON
(36)
Republika Czeska nie zgodziła się z uwagami zainteresowanych osób trzecich i zgodziła się z uwagami spółki ČSA. Republika Czeska utrzymała swój argument, iż pożyczka udzielona przez spółkę Osinek została przyznana na warunkach rynkowych i zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych. Ponadto władze czeskie twierdzą, że spółka ČSA była w stanie prowadzić działalność bez pomocy państwa do drugiej połowy 2009 r. Stan aktywów spółki ČSA nie został poważnie naruszony nawet w pierwszej połowie 2009 r., a ich wartość faktycznie wzrosła z [8 340-9 255] mln CZK w pierwszym kwartale 2009 r. do [8 990-9 920] mln CZK w drugim kwartale 2009 r.
(37)
Republika Czeska zauważa, że chociaż spółka ČSA publikuje wyniki swoich operacji zestawione zarówno zgodnie z czeskimi standardami rachunkowości („CAS”), jak i z międzynarodowymi standardami sprawozdawczości finansowej („MSSF”), zainteresowane osoby trzecie oparły swoje uwagi wyłącznie na wynikach zestawionych według CAS, która to metodyka nie zapewnia prawdziwego obrazu operacji spółki. Rachunki opracowane zgodnie z MSSF dostarczają lepszych informacji na temat sytuacji finansowej spółki i w związku z tym są bardziej odpowiednie. Spółka ČSA stosuje CAS, ponieważ ma taki obowiązek zgodnie z przepisami czeskiego prawa podatkowego. Działalność ČSA nie ogranicza się jednak do Republiki Czeskiej, ale ma zasięg światowy i dlatego spółka ta stosuje również MSSF. Republika Czeska zwraca uwagę na fakt, iż banki, podejmując decyzje kredytowe, stosują MSSF, ponieważ uważa się je za bardziej precyzyjne niż CAS.
(38)
Republika Czeska przedstawiła również dowody potwierdzające, że w momencie udzielenia pożyczki przez spółkę Osinek spółka ČSA nie spełniała warunków dotyczących niewypłacalności zgodnie z czeską ustawą o niewypłacalności (11).
6. ISTNIENIE POMOCY PAŃSTWA
(39)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu WE wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(40)
Kryteria, o których mowa w art. 107 ust. 1 TFUE, kumulują się. Dlatego też, w celu określenia, czy zgłoszone środki stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, muszą być spełnione wszystkie wymienione niżej warunki. Wsparcie finansowe musi:
-
być przyznane przez państwo lub przy użyciu zasobów państwowych,
-
przyznawać odbiorcy korzyść ekonomiczną,
-
sprzyjać niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów,
-
zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji, oraz
-
wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
6.1. Zasoby państwowe i możliwość przypisania ich państwu
(41)
Pojęcie pomocy państwa ma zastosowanie do wszelkiej korzyści przyznanej bezpośrednio lub pośrednio, finansowanej przy użyciu zasobów państwowych i przyznanej przez samo państwo lub przez jakikolwiek organ pośredniczący działający na podstawie przyznanych mu uprawnień.
(42)
W pierwszej kolejności należy zatem ustalić, czy pożyczkę udzieloną przez spółkę Osinek należy postrzegać jako zasoby państwowe. Jak wspomniano wyżej, w momencie udzielenia pożyczki spółka Osinek była w 100 % własnością Ministerstwa Finansów Republiki Czeskiej i z tego powodu, niezależnie od jej statusu przedsiębiorstwa lub jakiegokolwiek innego statusu prawnego, jest przedsiębiorstwem publicznym w rozumieniu art. 2 lit. b) dyrektywy Komisji 2006/111/WE z dnia 16 listopada 2006 r. w sprawie przejrzystości stosunków finansowych między państwami członkowskimi a przedsiębiorstwami publicznymi, a także w sprawie przejrzystości finansowej wewnątrz określonych przedsiębiorstw (12). Komisja uznaje zatem, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek jest finansowana z zasobów państwowych.
(43)
Trybunał Sprawiedliwości orzekł jednak również, że nawet jeśli państwo jest w stanie kontrolować przedsiębiorstwo publiczne i wywierać dominujący wpływ na jego operacje, nie można automatycznie zakładać, że w konkretnym przypadku taka kontrola jest faktycznie sprawowana. Przedsiębiorstwo publiczne może działać z większą lub mniejszą niezależnością, zgodnie z pozostawionym mu przez państwo stopniem autonomii. Dlatego też sam fakt, że przedsiębiorstwo publiczne znajduje się pod kontrolą państwa nie jest wystarczający do tego, aby uznać, iż środki podejmowane przez to przedsiębiorstwo, takie jak przedmiotowa umowa pożyczki, można przypisać państwu. Należy również zbadać, czy konieczne jest uznanie, że w przyjęcie tego środka były w jakikolwiek sposób zaangażowane organy publiczne. W tym przedmiocie Trybunał wskazał, że przypisanie państwu środka podjętego przez przedsiębiorstwo publiczne można wywnioskować na podstawie zestawu wskaźników wynikających z okoliczności sprawy oraz kontekstu, w którym podjęto dany środek (13).
(44)
Tego rodzaju wskaźniki obejmują: włączenie przedsiębiorstwa w struktury administracji publicznej, charakter działalności i jej wykonywanie na rynku w warunkach normalnej konkurencji z podmiotami prywatnymi, status prawny przedsiębiorstwa (tj. określenie, czy podlega ono prawu publicznemu czy też prawu ogólnemu spółek), intensywność nadzoru sprawowanego przez organy publiczne w zakresie zarządzania przedsiębiorstwem lub dowolny inny element wskazujący w konkretnym przypadku na uczestnictwo organów publicznych w podjęciu danego środka lub na nieprawdopodobieństwo braku takiego uczestnictwa, biorąc pod uwagę zakres tego środka, jego treść lub określające go warunki.
(45)
Komisja zauważa, że większość członków rady nadzorczej spółki Osinek jest przedstawicielami organów publicznych (takich jak Ministerstwo Finansów).
(46)
Spółka Osinek została postawiona w stan likwidacji w dniu 5 listopada 2008 r. na mocy decyzji jej jedynego akcjonariusza z tego samego dnia. Chociaż zgodnie z prawem czeskim podczas procesu likwidacji likwidator musi działać samodzielnie i bez instrukcji ze strony organów spółki, Komisja zauważa również, że likwidator został wyznaczony przez Ministerstwo Finansów Republiki Czeskiej, działające jako jedyny akcjonariusz spółki Osinek.
(47)
Ponadto władze czeskie przedstawiły Komisji opinie eksperckie JUDr. Jiří Rybář i JUDr. Pavel Štrbík, w których zalecono, aby przed podjęciem decyzji o przyznaniu pożyczki na rzecz ČSA likwidator spółki Osinek skonsultował się z akcjonariuszem spółki Osinek, tj. Republiką Czeską.
(48)
Jeżeli chodzi o nadzór działalności spółki Osinek przez państwo, Komisja zauważa też, że rząd czeski podjął następnie również decyzję o zwolnieniu zabezpieczenia pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek i dokonaniu zamiany długu na kapitał własny ČSA na mocy rezolucji nr 333.
(49)
Dlatego też Komisja stwierdza, że decyzję o udzieleniu pożyczki przez spółkę Osinek można przypisać państwu czeskiemu. Należy zatem uznać, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek została sfinansowana z zasobów państwowych.
6.2. Korzyść ekonomiczna
(50)
Komisja zauważa, że zgodnie z ugruntowanymi zasadami prawa UE, jeżeli państwo udostępnia przedsiębiorstwu dodatkowy kapitał na warunkach lepszych niż warunki rynkowe, fakt ten może wchodzić w zakres art. 107 ust. 1 TFUE, ponieważ skutkuje sprzyjaniem konkretnemu przedsiębiorstwu w rozumieniu tego artykułu. Aby określić, czy państwo przyznało przedsiębiorstwu korzyść ekonomiczną, której nie uzyskałoby ono w normalnych warunkach rynkowych, Komisja stosuje „test prywatnego inwestora” (14).
(51)
Zgodnie z tym testem pomoc państwa nie istniałaby w przypadku, gdyby w podobnych okolicznościach prywatny inwestor o rozmiarach porównywalnych do podmiotów działających w sektorze publicznym, działając w normalnych warunkach gospodarki rynkowej, zdecydował się dokonać przedmiotowej wpłaty na poczet kapitału. Komisja musi zatem ocenić, czy prywatny inwestor przeprowadziłby przedmiotową transakcję na takich samych warunkach. Według przewidywań hipotetyczny prywatny inwestor zachowuje się jak rozważny inwestor, który dążąc do maksymalizacji zysku, zachowuje ostrożność w odniesieniu do poziomu ryzyka dopuszczalnego dla danej stopy zwrotu. Zgodnie z tą zasadą kapitał udostępniony przedsiębiorstwu przez państwo w sposób bezpośredni lub pośredni w okolicznościach, które odpowiadają normalnym warunkom rynkowym, nie powinien być traktowany jako pomoc państwa (15).
(52)
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem test prywatnego inwestora ma także zastosowanie do pożyczek. Jeżeli przedmiotowy test stosuje się w odniesieniu do udzielenia pożyczki, należy rozpatrzyć kwestię tego, czy prywatny inwestor udzieliłby beneficjentowi pożyczki na warunkach, na jakich została ona faktycznie przyznana (16). W tym kontekście Komisja ocenia, czy pożyczka zostaje udzielona na normalnych warunkach rynkowych oraz czy takich pożyczek udzieliłby bank komercyjny. W odniesieniu do warunków takich pożyczek Komisja bierze pod uwagę w szczególności zarówno zastosowaną stopę procentową, jak i wymagane zabezpieczenie w celu pokrycia pożyczki. Komisja ocenia, czy zastosowane zabezpieczenie wystarczy do całkowitej spłaty pożyczki w przypadku niewykonania zobowiązania, a także ocenia sytuację finansową przedsiębiorstwa w momencie udzielenia pożyczki (17).
(53)
Komisja zauważa, że spółka ČSA jest osobą prawną prowadzącą działalność gospodarczą, a zatem jest postrzegana jako przedsiębiorstwo w rozumieniu art. 107 TFUE. Aby stwierdzić, czy pożyczka udzielona przez spółkę Osinek została przyznana na korzystnych warunkach, czy na warunkach rynkowych, Komisja sprawdziła zgodność stopy procentowej dla przedmiotowej pożyczki ze stopą referencyjną Komisji, określoną w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych, którą stosuje się jako wskaźnik zastępczy dla rynkowej stopy procentowej.
(54)
W odniesieniu do odpowiedniej daty, którą należy wziąć pod uwagę przy porównaniu stopy procentowej przedmiotowej pożyczki ze stopą referencyjną, Komisja wyraziła już swoją opinię w decyzji o wszczęciu postępowania, twierdząc, że powinna to być data wiążącego prawnie aktu, na podstawie którego udzielono pożyczki, tj. dzień 30 kwietnia 2009 r. (data zawarcia umowy pożyczki między spółkami Osinek i ČSA).
(55)
Republika Czeska twierdzi, że w tamtym okresie spółka ČSA nadal miała dostęp do finansowania zewnętrznego przez banki prywatne i stała się przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji dopiero w sierpniu 2009 r. Na początku 2009 r. zdolność kredytowa spółki ČSA odpowiadała ocenie ratingowej B.
(56)
Aby zweryfikować twierdzenia Republiki Czeskiej, Komisja zasięgnęła opinii kilku banków prywatnych, które utrzymują stosunki handlowe ze spółką ČSA, na temat ich wewnętrznego ratingu ČSA w pierwszych sześciu miesiącach 2009 r., zmian tego ratingu wewnętrznego w okresie od lipca 2008 r. do lipca 2009 r., warunków pożyczek, jakich udzielono ČSA w pierwszych sześciu miesiącach 2009 r., oraz innych uwag dotyczących zdolności kredytowej ČSA w pierwszych sześciu miesiącach 2009 r. Trzy banki prywatne udzieliły informacji pod warunkiem zachowania poufności tych informacji, wykorzystania wyłącznie na potrzeby wewnętrznej oceny Komisji oraz nieujawniania ich żadnej osobie trzeciej, w tym spółce ČSA oraz władzom czeskim.
(57)
Chociaż wszystkie te banki uznały pogorszenie sytuacji finansowej spółki ČSA na początku 2009 r., w pierwszej połowie 2009 r. spółce tej udzielono kredytów obrotowych oraz instrumentów kredytowych. Rating wewnętrzny ČSA w trzech prywatnych bankach odpowiada zasadniczo ratingowi B.
(58)
Komisja zauważa, że odpowiedzi banków są spójne i logiczne. Chociaż ranking wewnętrzny spółki uległ pogorszeniu, obniżenie pozycji nie wydaje się na tyle znaczące, aby uzasadniać wyższy margines ryzyka.
(59)
Komisja zauważa ponadto, że jak wskazano w decyzji o wszczęciu postępowania i jak wynika z informacji przekazanych przez Republikę Czeską, we wrześniu 2008 r. UniCreditBank zapewnił spółce ČSA kapitał obrotowy w postaci kredytu średnioterminowego (na 4 lata) w wysokości 200 mln CZK, którego zabezpieczenie stanowił symulator lotu. W dniu 25 czerwca 2009 r. ze względu na odchylenie od wskaźników finansowych uzgodnionych w umowie pożyczki UniCreditBank zwiększył margines ryzyka dla pożyczki udzielonej spółce ČSA ze 160 punktów bazowych (uzgodnionych we wrześniu 2008 r.) do 325 punktów powyżej miesięcznej stopy PRIBOR (tj. stopy procentowej w wysokości 5,10 % w skali roku na dzień 25 czerwca 2009 r.). Komisja zauważa, że ta stopa procentowa, która odzwierciedliła ostatnie pogorszenie się sytuacji finansowej spółki ČSA, jest niższa od stopy procentowej pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek (5,51 % w skali roku) i odpowiada zasadniczo stopie referencyjnej dla przedsiębiorstwa posiadającego rating kredytowy B (z wysokim zabezpieczeniem).
(60)
W świetle powyższych faktów można stwierdzić, że w momencie udzielenia pożyczki przez spółkę Osinek spółka ČSA miała zasadniczo dostęp do finansowania zewnętrznego oraz że zdolność kredytowa ČSA w pierwszej połowie 2009 r. odpowiadała ratingowi kredytowemu B.
(61)
Zabezpieczenie pożyczki obejmowało budynki znajdujące się na terenie portu lotniczego Praga-Ruzyně, grunty, zapasy oraz części zamienne. Wartość rynkową zabezpieczenia ustalili niezależni eksperci Republiki Czeskiej, zarejestrowani w rejestrze instytutów specjalistycznych lub w centralnym rejestrze upoważnionych ekspertów prowadzonym przez czeskie Ministerstwo Sprawiedliwości oraz posiadający doświadczenie w zakresie wyceny aktywów (18).
(62)
Komisja zauważa, że datą sprawozdania z wyceny zabezpieczenia w postaci hangaru F (zob. tabela 1) jest dzień 1 czerwca 2009 r., natomiast pierwszą transzę pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek wypłacono w dniu 11 maja 2009 r. Władze czeskie przedstawiły deklarację YBN Consult z dnia 6 maja 2009 r., w której potwierdza się wartość wykorzystanego zabezpieczenia. Taka deklaracja jest zgodna z pkt 5.9.11 umowy pożyczki ze spółką Osinek pod warunkiem przedstawienia pełnego sprawozdania z wyceny w terminie jednego miesiąca od daty wypłaty pierwszej transzy. Komisja zauważa, że warunek ten został spełniony.
(63)
Ponadto Komisja w sposób krytyczny oceniła przedstawione sprawozdania z wyceny. Wyceny nie dają żadnych podstaw do obaw, ponieważ nie wykryto żadnych wyraźnych błędów, zastosowano przyjęte metodyki, a wyceny opierają się na wiarygodnych założeniach. Dlatego też Komisja stwierdza, że wyniki obecnych sprawozdań z wyceny stanowią odpowiednią przybliżoną wartość realistycznych cen rynkowych aktywów wykorzystanych jako zabezpieczenia pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek. W przypadku jednego rodzaju zabezpieczenia (części zamienne) wartość oparto na ich wartości księgowej netto. Komisja uważa, że ta metoda wyceny jest odpowiednia dla tego rodzaju aktywów, biorąc pod uwagę fakt, że części zamienne mogą w łatwy sposób stać się przedmiotem wymiany handlowej i w związku z tym ich wartość powinna odpowiadać pierwotnemu kosztowi ich nabycia pomniejszonemu o skumulowaną amortyzację.
(64)
W umowie pożyczki określono, że rzeczywista kwota pożyczki nie może przekraczać 90 % wartości zabezpieczenia, tj. wartość zabezpieczenia musi być równa co najmniej 110 % kwoty pożyczki. Z przekazanych informacji wynika, że w momencie przyznania pierwszej transzy w maju 2009 r. wartość pierwotnego zabezpieczenia uzgodniona w umowie pożyczki z dnia 30 kwietnia 2009 r. wynosiła co najmniej [110-117] %; w momencie przyznania drugiej transzy w lipcu 2009 r. - co najmniej [120-132] %; a w momencie przyznania trzeciej transzy we wrześniu 2009 r. - co najmniej [128-141] %. Ponadto w drodze kilku uzupełnień do umowy pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek (zob. pkt 8) dodano dodatkowe aktywa zabezpieczające i uwolniono niektóre aktywa.
Tabela 4
Przegląd zabezpieczenia w różnych okresach obowiązywania pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek
Data zmiany
Pobrana kwota
(w mln CZK)
Wartość zabezpieczenia (w mln CZK)
Poziom zabezpieczenia w %
11 maja 2009 r.
800
[880-935]
[110-117] %
23 lipca 2009 r.
800
[1 350-1 485]
[169-186] %
30 lipca 2009 r.
1 700
[2 040-2 240]
[120-132] %
22 września 2009 r.
1 700
[2 485-2 760]
[146-162] %
24 września 2009 r.
2 500
[3 190-3 535]
[128-141] %
9 grudnia 2009 r.
2 500
[3 275-3 615]
[131-145] %
25 stycznia 2010 r.
2 500
[3 310-3 640]
[132-146] %
(65)
W komunikacie w sprawie stóp referencyjnych zakłada się, że „wysokie” zabezpieczenie oznacza stratę z tytułu niewykonania zobowiązania równą 30 % lub mniej, co odpowiada wartości zabezpieczenia przynajmniej 70 % kwoty pożyczki. Komisja zauważa, że zabezpieczenie przewidziane dla pożyczki jest znacznie wyższe, co zapewnia istotny margines bezpieczeństwa w kontekście wszelkich możliwych odchyleń w szacunkach wartości zabezpieczenia.
(66)
Zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych odpowiednia stopa procentowa w tamtym okresie wynosiłaby 5,16 % w skali roku (stopa bazowa 2,96 % + 220 punktów bazowych = 5,16 % w skali roku). Margines 220 punktów bazowych odzwierciedla rating kredytowy B, co zostało potwierdzone przez banki prywatne oraz opisane wyżej wysokie zabezpieczenie.
(67)
Stopa ta jest niższa od stopy procentowej zastosowanej w odniesieniu do pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek (trzymiesięczna stopa PRIBOR (19) + 300 punktów bazowych), która w dniu 30 kwietnia 2009 r. osiągnęła poziom 5,51 % w skali roku.
(68)
Z analizy zastosowanej stopy (trzymiesięczna stopa PRIBOR powiększona o 300 punktów bazowych) oraz stopy referencyjnej powiększonej o margines 220 punktów bazowych wynika, że stopy te są porównywalne pod względem metodyki dotyczącej podstawy oraz ogólnego poziomu zastosowanych stóp, w tym odpowiedniego marginesu ryzyka.
(69)
PRIBOR stanowi wartość referencyjną stóp procentowych na rynku depozytów międzybankowych, które dla Narodowego Banku Czeskiego oraz dla Czech Forex Club (Stowarzyszenie Rynków Finansowych Republiki Czeskiej - A.C.I.) oblicza (w stały sposób) agent ds. obliczeń na podstawie notowań giełdowych banków odniesienia dotyczących sprzedaży depozytów (tj. ofert) (20).
(70)
W przypadku pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek stopa oprocentowania opiera się na wartości PRIBOR obliczonej dla trzymiesięcznego okresu zapadalności. Podstawą stopy referencyjnej są jednoroczne stopy rynku pieniężnego. Komisja zastrzega sobie jednak prawo do zastosowania krótszych lub dłuższych okresów zapadalności dostosowanych do konkretnych przypadków.
(71)
Z analizy zmian tych dwóch stóp w okresie trwania pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek (kwiecień 2009 r. - czerwiec 2010 r.) wynika, że stopy te są rzeczywiście porównywalne. Średnie stopy (21) dla okresu od kwietnia 2009 r. do czerwca 2010 r. są prawie takie same (4,77 % w przypadku stopy PRIBOR powiększonej o 300 punktów bazowych; 4,79 % w przypadku stopy referencyjnej uwzględniającej margines ryzyka wynoszący 220 punktów bazowych). Niewielka różnica między dwoma wartościami punktów bazowych wynika z innej metody korekty. Stopa PRIBOR jest korygowana codziennie; stopa referencyjna jest korygowana jedynie co kilka miesięcy.
(72)
W tym kontekście zastosowana stopa procentowa może być przyjęta jako odpowiedni wskaźnik zastępczy dla stopy rynkowej. Przyjmując za podstawę komunikat w sprawie stóp referencyjnych, środek jest zgodny z rynkiem i dlatego nie wiąże się z korzyścią ekonomiczną na rzecz spółki ČSA.
(73)
Komisja zauważa ponadto że spłaty odsetek przez spółkę ČSA na rzecz wierzyciela były realizowane w pełnej zgodności z warunkami umowy pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek (22).
6.3. Selektywność
(74)
Artykuł 107 ust. 1 TFUE zawiera wymóg, zgodnie z którym, aby dany środek został określony jako pomoc państwa, musi on sprzyjać „niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów”. W tym przypadku Komisja zauważa, że spółka Osinek udzieliła pożyczki wyłącznie ČSA. Pożyczka ta ma zatem selektywny charakter w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
6.4. Zakłócenie konkurencji oraz wpływ na wymianę handlową
(75)
Jeżeli chodzi o łączne kryteria pomocy państwa, w rozpatrywanym przypadku wpływ na wymianę handlową wewnątrz UE oraz zakłócenie konkurencji są bezsporne i nie zostały nawet zakwestionowane przez władze czeskie. Spółka ČSA konkuruje z innymi przedsiębiorstwami lotniczymi Unii Europejskiej, w szczególności od momentu wejścia w życie postanowień trzeciego etapu liberalizacji transportu lotniczego („trzeciego pakietu”) w dniu 1 stycznia 1993 r. Dzięki przedmiotowym środkom spółka ČSA mogła kontynuować działalność i nie musiała borykać się, jak inni konkurenci, z normalnymi konsekwencjami jej złych wyników finansowych.
6.5. Wniosek
(76)
W świetle powyższych ustaleń Komisja stwierdza, że środek nie obejmuje jakiejkolwiek pomocy państwa na rzecz ČSA, ponieważ pożyczka udzielona przez spółkę Osinek została przyznana na warunkach, jakich wymagałby prywatny inwestor. W szczególności stopa procentowa pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek została przyznana zgodnie ze stopą referencyjną określoną na podstawie komunikatu w sprawie stóp referencyjnych, biorąc pod uwagę fakt, że w momencie udzielenia pożyczki rating kredytowy spółki ČSA był na poziomie B, co potwierdziły banki prywatne, a zabezpieczenie pożyczki przez cały czas było znacznie wyższe niż 70 % kwoty pożyczki ustalone w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych.
7. ZGODNOŚĆ POMOCY Z RYNKIEM WEWNĘTRZNYM
(77)
Komisja przeanalizowała jednak również, czy jeżeli uznano by, że pożyczka obejmowała pomoc państwa, środek byłby zgodny z rynkiem wewnętrznym na mocy art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE, na podstawie tymczasowych ram prawnych.
(78)
Pożyczka udzielona przez spółkę Osinek została przyznana w 2009 r. Środek ma zatem na celu ułatwienie dostępu przedsiębiorstwa do finansowania zewnętrznego w okresie, w którym normalne funkcjonowanie rynków kredytowych jest poważnie zakłócone z powodu kryzysu finansowego oraz gdy kryzys finansowy („zapaść kredytowa”) wpływa na szerszą gospodarkę i prowadzi do poważnych zakłóceń gospodarki państw członkowskich.
(79)
W dniu 17 grudnia 2008 r. Komisja zajęła się problemem tego kryzysu, przyjmując tymczasowe ramy prawne. Komisja odniosła się w nich do „wagi obecnego kryzysu finansowego i jego skutków dla gospodarek wszystkich państw członkowskich”. Komisja stwierdziła również, że „aby rozwiązać zaistniałe problemy, niektóre kategorie pomocy państwa są, w ograniczonym okresie, uzasadnione, i można je uznać za zgodne ze wspólnym rynkiem na mocy art. 107 ust. 3 lit b) TFUE”.
7.1. Zgodność z sekcją 4.4.2 tymczasowych ram prawnych
(80)
Środek musi zostać oceniony pod kątem wymogów sekcji 4.4.2 tymczasowych ram prawnych („Pomoc w formie dopłaty do oprocentowania”).
(81)
Zgodnie z treścią tymczasowych ram prawnych zastosowana stopa procentowa musi być co najmniej równa stopie oprocentowania depozytów jednodniowych stosowanej przez bank centralny powiększonej o premię odpowiadającą różnicy między średnią stopą roczną na rynku międzybankowym a średnią stopą oprocentowania depozytów jednodniowych stosowaną przez bank centralny w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 30 czerwca 2008 r. oraz o premię z tytułu ryzyka kredytowego odpowiadającą profilowi ryzyka odbiorcy, jak określono w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych.
(82)
Stopa oprocentowania depozytów jednodniowych dla Republiki Czeskiej w dniu 30 kwietnia 2009 r. wynosiła 1,45 % (23). Różnica między średnią stopą roczną na rynku międzybankowym a średnią stopą oprocentowania depozytów jednodniowych stosowaną przez bank centralny w okresie od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 30 czerwca 2008 r. wynosiła 68 punktów bazowych.
(83)
Premia z tytułu ryzyka kredytowego odpowiadająca profilowi ryzyka odbiorcy wynosiła 220 punkty bazowe. Podstawą tej premii jest rating kredytowy B (zob. pkt 57) oraz wysoki poziom zabezpieczenia, biorąc pod uwagę zaoferowane zabezpieczenie (zob. pkt 64 i 65).
(84)
Zgodnie z treścią tymczasowych ram prawnych minimalna stopa wynosiłaby zatem 4,33 % (1,45 % + 0,68 % + 2,20 %). Rzeczywista stopa oprocentowania pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek wynosiła 5,51 %. W rezultacie stopa oprocentowania pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek była wyższa niż minimalna dozwolona stopa zgodnie z tymczasowymi ramami prawnymi.
(85)
Ponadto w sekcji 4.4 tymczasowych ram prawnych wymaga się spełnienia dwóch dodatkowych warunków, aby pożyczka mogła być uznana za pomoc zgodną z rynkiem wewnętrznym:
(86)
Po pierwsze, umowa musiała zostać zawarta najpóźniej do dnia 31 grudnia 2010 r. Obniżone stopy procentowe można stosować do płatności odsetek realizowanych przed dniem 31 grudnia 2012 r.
(87)
Umowę pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek zawarto w dniu 30 kwietnia 2009 r. Pożyczka miała zostać spłacona w ramach jednej płatności w dniu 30 listopada 2010 r. Umowa pożyczki spełnia zatem pierwszy warunek.
(88)
Po drugie, beneficjent nie mógł znajdować się w trudnej sytuacji w dniu 1 lipca 2008 r.
(89)
W pkt 9 wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację stwierdza się, że nie istnieje unijna definicja przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji, i dodaje się, że Komisja uważa dane przedsiębiorstwo za znajdujące się w trudnej sytuacji, jeżeli ani przy pomocy zasobów własnych, ani środków, które mogłoby uzyskać od właścicieli/akcjonariuszy lub wierzycieli, nie jest w stanie powstrzymać strat, które bez zewnętrznej interwencji organów publicznych prawie na pewno doprowadzą to przedsiębiorstwo do zniknięcia z rynku w perspektywie krótko- lub średnioterminowej.
(90)
Następnie w pkt 10 lit. b) wytycznych wyjaśnia się, iż uznaje się, że spółka znajduje się w trudnej sytuacji, jeżeli przynajmniej niektórzy jej członkowie są w sposób nieograniczony odpowiedzialni za długi spółki, jeżeli ponad połowa jej kapitału założycielskiego została utracona, w tym ponad jedna czwarta w okresie poprzedzających 12 miesięcy.
(91)
W 2008 r. kapitał założycielski spółki ČSA miał ogółem wartość 2 735 mln CZK. Przyjmując za podstawę standard CAS, w tym samym roku wartość kapitału własnego spółki zmniejszyła się do 101 mln CZK.
Tabela 5
Kapitał własny i założycielski w latach 2007-2008 (w tys. CZK)
Źródło: Sprawozdania finansowe przedstawione przez ČSA.
2007
6/07
7/07
8/07
9/07
10/07
11/07
12/07
Kapitał własny
[1 035 000 - 1 140 000]
[1 415 000 - 1 555 000]
[1 450 000 - 1 595 000]
[1 410 000 - 1 565 000]
[1 950 000 - 2 145 000]
[1 260 000 - 1 390 000]
1 238 093
Kapitał założycielski
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2008
1/08
2/08
3/08
4/08
5/08
6/08
Kapitał własny
[585 000 - 645 000]
[385 000 - 420 000]
[110 000 - 120 000]
[690 000 - 755 000]
[860 000 - 950 000]
[965 000 - 1 065 000]
Kapitał założycielski
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
7/08
8/08
9/08
10/08
11/08
12/08
Kapitał własny
[945 000 - 1 030 000]
[1 220 000 - 1 340 000]
[1 270 000 - 1 410 000]
[1 295 000 - 1 430 000]
[610 000 - 670 000]
101 686
Kapitał założycielski
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
2 735 510
(92)
Chociaż na dzień 1 lipca 2008 r. utracono już ponad połowę kapitału założycielskiego spółki, drugi warunek zapisany w pkt 10 lit. a) wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację, zgodnie z którym ponad jedna czwarta kapitału założycielskiego musiała zostać utracona w ciągu poprzedzających 12 miesięcy, nie został spełniony. Utrata kapitału własnego w okresie od czerwca 2007 r. do lipca 2008 r. ([31 570 000-34 875 000] CZK) odpowiada jedynie [0,8-1,5] % kapitału założycielskiego.
(93)
Ponadto zgodnie z pkt 10 lit. c) wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację uznaje się, że spółka znajduje się w trudnej sytuacji, jeżeli spełnia ona określone w prawie krajowym kryteria dotyczące podlegania zbiorowemu postępowaniu upadłościowemu. Władze czeskie potwierdziły, że spółka ČSA nie kwalifikowała się do objęcia postępowaniem upadłościowym zgodnie z paragrafem 3 czeskiej ustawy o niewypłacalności.
(94)
Zgodnie z pkt 11 wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację, nawet gdy nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w pkt 10 wytycznych, przedsiębiorstwo może nadal być uznane za znajdujące się w trudnej sytuacji, w szczególności gdy występują typowe oznaki, takie jak rosnące straty, malejący obrót, zwiększanie się zapasów, nadwyżki produkcji, zmniejszający się przepływ środków pieniężnych, rosnące zadłużenie, rosnące kwoty odsetek i zmniejszająca się lub zerowa wartość aktywów netto.
(95)
Zmiany wyników finansowych spółki ČSA w odnośnym okresie nie wykazywały wyraźnej tendencji negatywnej (zob. tabela 3). Spółka odnotowała stratę pod koniec 2006 r., ale odrobiła ją i wykazała dodatni wynik za rok 2007. Następnie pod koniec pierwszego kwartału 2008 r. odnotowano stratę o wartości [800-880] mln CZK. Sytuacja uległa jednak poprawie pod koniec drugiego kwartału, tj. do dnia 30 czerwca 2008 r. Podobną tendencję można zaobserwować w przypadku przepływów środków pieniężnych. W analizowanym okresie obrót spółki ČSA zmniejszał się powoli w skali roku. Nie można jednak stwierdzić, że obrót zmniejszył się znacznie przed dniem 30 czerwca 2008 r.
(96)
Zadłużenie spółki zmniejszyło się w okresie od marca 2008 r. do czerwca 2008 r., a następnie zwiększyło się w kolejnych sześciu miesiącach. Wartość aktywów również zmieniała się w badanym okresie bez żadnej wyraźnej tendencji.
(97)
Podsumowując, tendencja dotycząca kryteriów finansowych określona w pkt 11 wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację nie wskazuje wyraźnie na wszystkie typowe oznaki przedsiębiorstwa znajdującego się w trudnej sytuacji przed dniem 30 czerwca 2008 r. Ponadto w analizowanym okresie spółka ČSA nadal miała dostęp do finansowania, czego potwierdzeniem jest fakt, że we wrześniu 2008 r. mogła uzyskać pożyczkę od prywatnego banku (zob. pkt 59).
(98)
Komisja zauważa, że pomoc zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie sekcji 4.4 tymczasowych ram prawnych można przyznać przedsiębiorstwom, które nie znajdowały się w trudnej sytuacji w dniu 1 lipca 2008 r., ale znalazły się w takiej sytuacji później na skutek światowego kryzysu finansowego i gospodarczego. Dlatego fakt, iż spółka ČSA stała się przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji w późniejszym terminie, pozostaje bez uszczerbku dla zgodności z rynkiem wewnętrznym na podstawie tymczasowych ram prawnych.
(99)
W związku z tym Komisja uważa, że w dniu 1 lipca 2008 r. spółka ČSA nie była przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji oraz że w związku z tym kwalifikowała się do zastosowania tymczasowych ram prawnych.
7.2. Wniosek
(100)
W związku z powyższym pożyczka udzielona przez spółkę Osinek spełnia wszystkie warunki określone w sekcji 4.4 tymczasowych ram prawnych. Dlatego też, nawet gdyby uznano, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek obejmowała pomoc państwa, środek ten nadal byłby zgodny z rynkiem wewnętrznym na mocy art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE.
8. WNIOSEK
(101)
Komisja stwierdza, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek nie obejmuje jakiejkolwiek pomocy państwa. Co więcej, nawet gdyby uznano, że pożyczka udzielona przez spółkę Osinek obejmowała pomoc państwa, środek ten nadal byłby zgodny z rynkiem wewnętrznym na mocy art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE.
(102)
Niniejsza decyzja nie obejmuje zwolnienia zabezpieczenia ani dokonanej w dniu 30 czerwca 2010 r. kapitalizacji pożyczki udzielonej przez spółkę Osinek. Ocena tego środka będzie przedmiotem ostatecznej decyzji w sprawie SA.30908,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Środek, który Republika Czeska wdrożyła na rzecz spółki České aerolinie a.s. w postaci pożyczki wynoszącej ogółem 2,5 mld CZK, udzielonej przez spółkę Osinek a.s. na podstawie umowy pożyczki z dnia 30 kwietnia 2009 r., nie stanowi pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, a nawet gdyby stanowił taką pomoc, jest on zgodny z rynkiem wewnętrznym na mocy art. 107 ust. 3 lit. b) tego Traktatu.
Artykuł 2
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Czeskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 21 marca 2012 r.