ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 25. července 2012
o státní podpoře č. SA.33114 (2012/C) (ex. 2011/NN) - Polsko Údajná státní podpora pro loděnice Crist
(oznámeno pod číslem C(2012) 5057)
(Pouze polské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2013/9/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1),
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Dne 6. listopadu 2008 Komise přijala dvě rozhodnutí o navrácení podpory (2) v souvislosti s protiprávní státní podporou poskytnutou loděnicím ve Gdyni a ve Štětíně (dále jen „gdyňská loděnice“ a „štětínská loděnice“), která umožnila uplatnit zvláštní postup prodeje. Polské orgány měly možnost prodat majetek loděnic po částech v otevřených, transparentních, bezpodmínečných a nediskriminačních nabídkových řízeních
(2)
V průběhu navracení podpory požádala Komise o vyjasnění ohledně výše zmíněných nabídkových řízeních. V návaznosti na informace v médiích, že státem vlastněná Agentura pro rozvoj průmyslu (Agencja Rozwoju Przemysłu, dále jen „agentura ARP“) mohla v září 2010 poskytnout půjčku (dále jen „opatření“) společnosti Crist S.A. (dále jen „společnost Crist“ nebo „společnost“) na nákup určitých aktiv Gdyňské loděnice, požádala Komise při schůzce s polskými orgány dne 22. října 2010 o vyjasnění této otázky. Polské orgány vysvětlily své stanovisko a zavázaly se poskytnout veškeré nezbytné informace a doklady k této transakci. Informace byly poskytnuty dne 25. listopadu 2010 a 5. prosince 2011.
(3)
Komise se sešla s polskými orgány dne 6. prosince 2011.
(4)
Místopředseda Almunia a polský ministr státní pokladny Aleksander Grad si vyměnili řadu dopisů, kterou završil dopis ministra Grada ze dne 25. října 2011, v němž informuje Komisi o plánu ukončit úpadkové řízení u Gdyňské i Štětínské loděnice na konci roku 2011.
(5)
Dopisem ze dne 25. ledna 2012 Komise Polsko informovala, že se ve věci zmíněného opatření rozhodla zahájit řízení (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „SFEU“).
(6)
Rozhodnutí Komise zahájit řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (3). Komise vyzvala zúčastněné strany, aby k opatření podaly své připomínky.
(7)
Polsko předložilo své připomínky dne 27. února 2012. Nebyly obdrženy připomínky třetích stran. Další informace poskytlo Polsko dne 4. a 5. června 2012.
II. SOUVISLOSTI
1. Popis příjemce
(8)
Polské orgány uvedly, že Crist je soukromá společnost se sídlem v Gdaňsku, kterou v roce 1990 založili její dva stávající akcionáři. Společnost má přibližně 150 zaměstnanců. Dalších zhruba 500 osob poskytuje společnosti služby v rámci samostatné výdělečné činnosti. Mezi oblasti hospodářské činnosti společnosti Crist patří zejména stavba a oprava lodí a hydrotechnická zařízení. V letech 2004-2008 společnost prováděla práce na přibližně 20 lodích či jiných konstrukcích ročně. Klientelu společnosti tvoří zejména majitelé lodí z Evropy (Německa, Nizozemska, Skandinávie a Polska).
(9)
Podle informací polských orgánů společnost vykonává hospodářskou činnost hlavně v těchto segmentech trhu:
-
trh hydrotechnických staveb: ocelové konstrukce využívané jako zdymadla, přehrady, kesony a jiné ocelové konstrukce pro stavbu přístavních hrází a mol,
-
trh s obnovitelnou energií: zařízení nebo elementy využívané při stavbě mořských větrných parků,
-
trh offshore: průzkumná, těžební a zpracovatelská zařízení používaná na moři k obsluze vrtných plošin a moduly pro ocelové konstrukce těchto plošin.
(10)
Struktura příjmů společnosti Crist, rozdělená podle jednotlivých segmentů trhu, je znázorněna v tabulce 1. Polské orgány Komisi informovaly, že tato struktura příjmů vyplývá z realizace obchodního plánu, podle něhož je třeba změnit zaměření z tradiční stavby lodí na odvětví obnovitelné energie získávané na moři a hydrotechnické stavby.
Tabulka 1
struktura příjmů společnosti Crist podle segmentů
Kategorie příjmů
2009
2010 (4)
2011
Hydrotechnické stavby
[17-23] (5) %
[4-6]%
[3-5]%
Obnovitelná energie
[23-28]%
[75-80]%
[67-74]%
Offshore
[21-26]%
[6-8]%
[6-8]%
Jiné (stavba lodí)
[29-34]%
[9-12]%
[17-20]%
(11)
Dle informací polských orgánů společnost Crist zdesetinásobila v letech 2002-2009 své příjmy, jež v roce 2009 dosáhly 383 milionů PLN (95,75 milionu EUR (6)). V roce 2010 příjmy poklesly na 236 milionů PLN (59 milionů EUR), ale v roce 2011 dosahovaly 630 milionů PLN (157,5 milionu EUR). Hlavní finanční výsledky společnosti Crist za léta 2007-2009, tj. před poskytnutím půjčky agentury ARP, a za léta 2010-2011, tj. po poskytnutí půjčky, jsou shrnuty v tabulce 2.
Tabulka 2
Hlavní finanční výsledky společnosti Crist v letech 2007-2011 (v milionech PLN)
2007
2008
2009
2010
2011
Výnosy z prodeje
323,41
361,06
383,77
236,48
630,29
Zisk z prodeje
19,10
20,80
27,10
5,5
53,1
Provozní zisk
20,80
19,50
25,80
15,37
49,33
Čistý zisk
22,20
20,10
15,50
12,62
31,66
Odpisy
2,40
3,30
4,20
5,58
10,75
Finanční přebytek
24,60
23,40
19,70
18,20
42,41
(12)
Polské orgány uvedly, že výše úvěrů a limitů na expozice společnosti činila v roce 2011 přibližně […]* milionů PLN ([…] milionů EUR) včetně půjčky poskytnuté agenturou ARP (viz oddíl 3 „Popis opatření“) a různých forem finanční podpory, kterou poskytly čtyři soukromé banky. Společnost je v současné době vázána plněním 10 smluv v celkové hodnotě […] milionů PLN ([…] milionů EUR) a vyjednává další smlouvy v celkové hodnotě cca […] milionů PLN ([…] milionů EUR).
2. Popis programu
(13)
Dne 27. května 2010 požádala společnost Crist agenturu ARP o poskytnutí půjčky (viz oddíl 3 „Popis opatření“) v rámci programu „Podpora iniciativ na povzbuzení polské ekonomiky poskytovaná Agenturou pro rozvoj průmyslu“ (Wspieranie przez Agencję Rozwoju Przemysłu S.A. inicjatyw pobudzających polską gospodarkę, dále jen „program“), v podkategorii „Podpora pro podniky v oblastech nejvíce ohrožených hospodářskou krizí“.
(14)
Mezi podniky způsobilé k získání podpory v rámci programu patří malé a střední podniky, jež realizují projekty zaměřené na povzbuzení poptávky v polské ekonomice a působí v okresech nejvíce ohrožených hospodářskou krizí či závažnými povodněmi. Tyto okresy jsou v programu jasně uvedeny. Podle programu patří Gdaňsk k ohroženým okresům, Gdyně nikoliv.
(15)
Podle programu se bude agentura ARP účastnit projektů a opatření, jejichž cílem je povzbuzení poptávky v ekonomice a hospodářského rozvoje. Agentura ARP by měla mít zajištěnu odpovídající návratnost, tj. její účast by měla být založena na tržních podmínkách. Maximální intenzita financování poskytovaného agenturou ARP nesmí přesáhnout 80 % čisté hodnoty plánované investice.
(16)
Podle polských orgánů by agentura ARP neměla podporovat projekty, jež mohou obsahovat prvky státní podpory, s výjimkou projektů, které se týkají národní bezpečnosti a obrany v souladu s článkem 346 SFEU (7).
(17)
Program představuje část komerční aktivity agentury ARP zaměřené na vytváření zisku a podle polských orgánů je v souladu s příslušnými normami na trhu komerčních finančních služeb nabízených podnikům. Polsko vysvětlilo, že tato činnost nesouvisí se státní podporou, která je prostřednictvím agentury ARP poskytována velkým podnikům v obtížích.
3. Popis opatření
(18)
Prošetřovaným opatřením je půjčka ve výši 150 milionů PLN (33,4 milionu EUR), kterou společnosti Crist poskytla agentura ARP dne 14. září 2010 (dále jen „půjčka agentury ARP“) na nákup balíku aktiv včetně suchého doku, tzv. areálu loděnice č. 2 společnosti Crist. Podle polských orgánů představovala půjčka v okamžiku poskytnutí méně než […] % celkové výše úvěrů a limitů na expozice společnosti.
(19)
Podle programu by měla úroková sazba půjčky ARP odpovídat základní sazbě navýšené o čistou úrokovou marži ve výši 0,9-4 % ročně (dále jen „úroková marže“) podle rizika financování a kvality zajištění (kolaterálu) poskytnutého příjemcem - viz tabulka 3.
Tabulka 3
Úroková marže uplatňovaná podle programu na opatření
Finanční riziko
silné zajištění
střední zajištění
slabé zajištění
nízké
0,9 %
1,0-1,4 %
1,5-1,8 %
střední
1,0-1,4 %
1,5-1,8 %
1,9 %-3,3 %
vysoké
1,5-1,8 %
1,9 %-3,3 %
3,4 %-4,0 %
(20)
Úroková marže pro půjčku agentury ARP společnosti Crist byla stanovena na 1,8 %. Celková úroková sazba půjčky, kterou společnost Crist obdržela, činila 6,81 % (8). Úroková sazba byla stanovena na základě základní sazby definované jako tříměsíční sazba WIBOR (9) (jež v okamžiku poskytnutí půjčky činila 3,81 %) navýšená o 1,2 %, k nimž se připočetla úroková marže ve výši 1,8 %. Agentura ARP stanovila výši úrokové marže na 1,8 %, jelikož jak finanční riziko transakce, tak příslušné zajištění byly vyhodnoceny jako střední. Podle údajů v tabulce 3 by se proto marže měla pohybovat mezi 1,5 % až 1,8 %. Půjčka agentury ARP je splatná ke dni 31. prosince 2015, doba trvání půjčky tedy činí zhruba 5 let a 3 měsíce (k opatření došlo dne 14. září 2010).
(21)
Zajištění půjčky agentury ARP sestává z těchto prvků:
-
registrovaná zástava 100 % akcií společnosti Crist,
-
hypotéka na nemovitosti (část areálu loděnice č. 2)
-
registrovaná zástava souboru movitého majetku tvořícího část areálu loděnice č. 2,
-
blankosměnka podepsaná společností Crist,
-
svolení společnosti Crist k přímé vykonatelnosti závazku a
-
svolení všech akcionářů k přímé vykonatelnosti závazku.
(22)
Podle programu musí zajištění odpovídat alespoň 150 % finančních prostředků poskytnutých agenturou ARP.
(23)
Třetí kolo nabídkového řízení za účelem prodeje majetku gdyňské loděnice se konalo dne 15. září 2010. Podle informací v médiích byla společnost Crist díky finančním prostředkům od agentury ARP schopna předložit vyšší nabídku než jiný soutěžitel, společnost Patia, zaregistrovaná na Kypru a propojená s ukrajinskou společností ISD, jež je majitelem loděnice Gdaňsk. Společnost Crist navrhla částku 175 milionů PLN (43,75 milionu EUR) za nákup nabízeného balíku aktiv (dále jen „suchý dok“). Minimální cena suchého doku byla stanovena na 96,7 milionu PLN (24,17 milionu EUR).
III. DŮVODY K ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(24)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise vyjádřila své pochybnosti, zda společnost Crist mohla získat nezbytné financování za podobných podmínek na trhu na základě informací, které měla agentura ARP k dispozici v okamžiku rozhodnutí o poskytnutí půjčky.
(25)
Podle předběžné analýzy opatření založené na informacích, jež měla Komise k dispozici, mohla půjčka agentury ARP společnost Crist za použití státních prostředků zvýhodnit. Komise rovněž vyjádřila znepokojení ohledně následujících bodů: a) úroková sazba poskytnuté půjčky, b) zajištění akceptované agenturou ARP, c) referenční hodnoty uplatňované agenturou ARP, d) obchodní plán předložený společností Crist a e) potenciální zvýhodněné zacházení agentury ARP se společností Crist.
(26)
Pokud jde o úrokovou sazbu, Komise nebyla s to rozhodnout, zda byla úroková sazba půjčky agentury ARP (činící 7,02 % v okamžiku přijetí rozhodnutí o zahájení řízení) v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství, jelikož polské orgány nepředložily doklady o ratingu společnosti i úrovni zajištění.
(27)
Pokud jde o zajištění, nebyla Komisi předložena smlouva mezi agenturou ARP a společností Crist ani znalecké ocenění akcií společnosti Crist a suchého doku sloužících jako zajištění půjčky. Komise se proto domnívala, že Polsko nepředložilo důkazy prima facie, že znalecká ocenění byla provedena s obezřetností a že byla provedena na obezřetném základě a že by byl investor v tržním hospodářství ochoten toto zajištění akceptovat.
(28)
Pokud jde o referenční hodnotu, Komise měla pochyby, zda mohl být úvěr banky […] použit jako referenční hodnota k posouzení souladu půjčky agentury ARP se zásadou investora v tržním hospodářství. Komise má za to, že úvěr banky […] se od půjčky agentury ARP liší, jelikož a) se jím refinancovala transakce, kterou společnost Crist původně financovala ze svých vlastních zdrojů, b) výše úvěru poskytnutého bankou […] je výrazně nižší a c) půjčka agentury ARP obnášela ve srovnání s úvěrem banky […] vyšší riziko, protože její výše překračovala vlastní prostředky společnosti Crist a doba jejího trvání byla o dost delší (pět let a tři měsíce oproti třem rokům a osmi měsícům).
(29)
Pokud jde o obchodní plán, Komise poznamenala, že v okamžiku poskytnutí půjčky vykazovaly čisté zůstatky společnosti Crist - přes její celkovou dobrou finanční situaci -třetím rokem pokles. Vzhledem k danému tržnímu riziku, možné nadměrné výrobní kapacitě i finanční krizi, jež v okamžiku přijetí opatření vrcholila, měla Komise pochybnosti, zda by investor v tržním hospodářství poskytl uvedené financování.
(30)
Aniž by byla dotčena otázka, zda program jako takový představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, Komise měla navíc pochybnosti, zda společnost byla způsobilá k podpoře poskytované na základě programu agenturou ARP, jelikož půjčka byla poskytnuta na investici v Gdyni, jež nepatřila mezi ohrožené okresy, a proto nemohla z programu čerpat. Komise se rovněž tázala, zda byla intenzita financování agenturou ARP v případě společnosti Crist v souladu s maximálním limitem intenzity stanoveným v programu (viz 15. bod odůvodnění). Půjčka agentury ARP činí 150 milionů PLN (37,5 milionu EUR). Společnost Crist koupila suchý dok za cenu 175 milionů PLN (43,75 milionu EUR). Na základě těchto číselných údajů proto činila intenzita podpory u půjčky agentury ARP 86 %, tzn. překročila limit intenzity stanovený v programu. Komise proto konstatovala, že společnost Crist mohla získáním půjčky agentury ARP v rámci programu požívat zvýhodněného zacházení.
(31)
Na základě výše uvedených skutečností měla Komise pochybnosti, zda by investor v tržním hospodářství zajistil společnosti Crist příslušné financování, a proto se rozhodla zahájit formální vyšetřovací řízení.
IV. PŘIPOMÍNKY POLSKA
(32)
Polské orgány uvedly, že rozhodnutí o poskytnutí půjčky společnosti Crist předcházelo komplexní posouzení ekonomické a finanční situace společnosti, jejího obchodního plánu a možných dopadů na trh a že z výsledku této analýzy jednoznačně vyplývá, že zmíněná půjčka odpovídá obvyklým tržním podmínkám, tj. podmínkám, ve kterých by soukromý hospodářský subjekt souhlasil s financováním příslušné investice. Proto podle Polska půjčka agentury ARP poskytnutá společnosti Crist nepředstavuje státní podporu.
1. Úroková sazba
(33)
Polsko vysvětlilo, že před poskytnutím půjčky agentury ARP byla ve třech fázích posouzena ekonomická a finanční situace společnosti v souladu s příslušnými normami na trhu komerčních finančních služeb nabízených podnikům. V první fázi spočívala v úvodním úvěrovém ohodnocení, které provedl nezávislý externí poradce a na jejímž základě mohla společnost postoupit do další fáze - podrobnějšího posouzeni. V druhé fázi byly posouzeny tři poslední účetní roky spolu s předpokládanými výsledky, provedena poměrová analýza, zhodnoceny jednak kvantitativní ukazatele, jako je poměr likvidity, obrat aktiv, struktura kapitálu, výnosnost a rozvoj, jednak kvalitativní ukazatele, jako je kvalita řízení, míra závislosti na trhu a kvalita navržených zajištění. V poslední fázi byla stanovena výše marže za použití matice založené na odborné analýze a zohledňující rizika a navrženou úroveň zajištění.
(34)
Pokud jde o dynamiku výsledků společnosti Crist v letech 2006-2009 (viz tabulka 4), Polsko zdůraznilo, že ekonomická a finanční situace společnosti v okamžiku žádosti o půjčku, popsaná v odborné analýze, byla dobrá.
Tabulka 4
Dynamika finančních výsledků společnosti Crist v letech 2006-2009 (v milionech PLN)
2006
2007
Dynamika
2008
Dynamika
2009
Dynamika
Zisk z prodeje
21,20
19,10
90,09 %
20,8
108,90 %
27,10
130,29 %
Provozní zisk
20,90
20,80
99,52 %
19,50
93,75 %
25,80
132,31 %
Čistý zisk
16,50
22,20
134,55 %
20,10
90,54 %
15,50
77,11 %
Odpisy
1,97
2,40
121,83 %
3,30
137,50 %
4,20
127,27 %
Finanční přebytek
18,47
24,60
133,19 %
23,40
95,12 %
19,70
84,19 %
Výnosy z prodeje
228,75
323,41
141,38 %
361,06
111,64 %
383,77
106,29 %
(35)
Polsko vysvětlilo, že k poklesu čistých finančních výsledků v roce 2008 a 2009 došlo z důvodu změny obchodního plánu, podle něhož byly uzavírány smlouvy vyšší hodnoty a s vyšší ziskovostí, jež se ale vyznačovaly dlouhou dobu realizace v rozmezí 12-15 měsíců. To znamená, že největších finančních zisků bude dosaženo po dokončení produktu a po jeho dodání smluvnímu partnerovi.
(36)
Agentura ARP posoudila obchodní plán, který společnost Crist předložila, na několika úrovních. Polsko vysvětlilo, že plán byl vypracován ve spolupráci s […], jeho posouzení provedl […] („[…]“) a důkladnou analýzu dokumentu včetně předpokladů a očekávaných dopadů provedli odborníci agentury ARP. Polské orgány poznamenaly, že stanovisko všech subjektů k dokumentu bylo ve všech fázích pozitivní, a uvedly, že správnost obchodního plánu potvrdily faktické výsledky, jichž Crist dosáhla a které se shodují s údaji v prognóze nebo je dokonce přesahují. Polsko rovněž vysvětlilo, že optimistické finanční prognózy, které společnost Crist předložila, byly věrohodné a stvrzené uzavřenými smlouvami.
(37)
K výnosnosti investice Polsko předložilo podrobné vysvětlení ohledně vypočítaných ukazatelů, jež vycházejí z peněžních toků, současné čisté hodnoty (net present value - NPV) a vnitřní míry návratnosti (IRR - internal rate of return) a které se ukázaly jako vysoké. Čistá současná hodnota projektu zahrnujícího nákup suchého doku za cenu 150 milionů PLN činila […] milionů PLN a vnitřní míra návratnosti […] %. Polsko dodatečně konstatovalo, že ač byl suchý dok nakonec zakoupen za 175 milionů PLN, finanční ukazatele transakce jsou nadále velmi vysoké (NPV - […] milionů PLN, a IRR - […] %).
(38)
Na základě výše zmíněných analýz stanovila agentura ARP rating společnosti podle třífázového interního systému hodnocení. Společnost Crist podle hodnocení představuje průměrné úvěrové riziko, má dobrou finanční spolehlivost a dostatečnou schopnost plnit své závazky v delším časovém horizontu a vykazuje zvýšenou odolnost vůči nepříznivým ekonomickým podmínkám dlouhodobějšího charakteru. Polsko uvedlo, že výsledek metody, kterou použila agentura ARP, je v souladu se sdělení Komise o revizi metody stanovování referenčních a diskontních sazeb (10) (dále jen „sdělení o referenčních sazbách“). Údaje, jež měla agentura ARP k dispozici, podle posouzení odpovídají kategorii ratingu BBB (dobrý), tak jak ji definuje ratingová agentura EuroRating. Ve snaze předejít nepříznivým následkům vyplývajícím z mylného posouzení a pro účely přezkoumání výsledku za použití sdělení o referenčních sazbách se přesto Polsko rozhodlo akceptovat rating BB.
(39)
Polské orgány uvedly, že společnost Crist poskytla následující zajištění: registrovaná zástava 100 % akcií společnosti Crist, hypotéka na nemovitosti (část areálu loděnice č. 2), registrovaná zástava souboru movitého majetku tvořícího část areálu loděnice č. 2, blankosměnka podepsaná společností Crist, svolení společnosti Crist k přímé vykonatelností závazku a svolení všech akcionářů k přímé vykonatelnosti závazku.
(40)
Polsko předložilo znalecká ocenění akcií společnosti Crist, vypracovaná […] podle těchto dvou metod: metody založené na aktivech (metoda vycházející z upravené čisté hodnoty aktiv) ze dne 29. července 2010 a metody založené na příjmech (metoda diskontovaných peněžních toků za použití upravené současné hodnoty) ze dne 1. srpna 2010. Výsledky těchto dvou ocenění se značně lišily. Podle první metody hodnota činila […] milionů PLN, druhou metodou se dospělo téměř k […] milionům PLN. V samostatném dokumentu ze dne 3. srpna 2010, který předložily polské orgány, zároveň […] prokázalo, že metoda upravené čisté hodnoty aktiv se více blížila likvidační hodnotě společnosti a nevyjadřovala skutečnou hodnotu společnosti Crist (zejména hodnotu vlastního kapitálu). […] konstatovalo, že za skutečnou hodnotu je třeba považovat částku […] milionů PLN.
(41)
Pokud jde o hodnotu druhého prvku zajištění, tj. hypotéky na nemovitosti, Polsko předložilo nezávislé znalecké ocenění ze dne 4. března 2009, v němž byla tržní hodnota balíku aktiv odhadnuta na 169,5 milionu PLN (či 84,7 milionu v podmínkách nuceného prodeje). V lednu 2011, poté co již transakce proběhla, agentura ARP dodatečně požádala o nezávislé znalecké ocenění, jež bylo postoupeno Komisi a v níž je hodnota nemovitosti zatížené hypotékou odhadnuta na […] milionů PLN.
(42)
V reakci na pochybnost Komise, zda může být cena, kterou společnost Crist v třetím kole nabídkového řízení za suchý dok zaplatila (175 milionů PLN), považována za zástupný ukazatel hodnoty zajištění, Polsko navrhlo, aby byla jako tržní hodnota uznána protinabídka ve výši 166 milionů PLN, kterou v té době podal jiný subjekt účastnící se řízení - společnost Patia.
(43)
Podle Polska kromě toho hodnota zajištění dále stoupá díky různorodosti jeho struktury (nemovitost, movitý majetek a finanční aktiva) i díky tomu, že všechny prvky zajištění nebyly před poskytnutím půjčky ničím zatíženy.
(44)
Polské orgány na základě různých ocenění shrnuly, že celková hodnota půjčky se pohybovala mezi […] milionů PLN a […] milionů PLN (viz tabulka 5). Pro účely interního ratingu však agentura ARP shledala, že úroveň zajištění společnosti Crist je střední (viz tabulka 3). Pokud jde o zásady sdělení o referenčních sazbách (viz tabulka 6), polské orgány uvedly, že celková hodnota zajištění, upravená podle tržní hodnoty, činí […] milionů PLN (11) a představuje […] % poskytnuté půjčky. Tato úroveň zajištění značně přesahuje výši půjčky a odpovídá kategorii „vysoké zajištění“ v souladu s metodikou stanovenou ve sdělení o referenčních sazbách, jelikož předpokládaná ztráta při nesplacení půjčky (ztrátovost při selhání - LGD) se rovná nule.
Tabulka 5
Hodnota zajištění podle použité metody ocenění
Subjekt zajištění a metoda ocenění
Akcie Crist
Metoda ocenění založená na aktivech
(metoda vycházející z upravené čisté hodnoty aktiv)
Akcie Crist
Metoda ocenění založená na příjmech
(metoda vycházející z upravené čisté hodnoty aktiv)
Hodnota (PLN)
[…]
[…]
Subjekt zajištění a metoda ocenění
Areál loděnice č. 2
169 471 000
CELKEM:
CELKEM:
Tržní metoda (přístup založený na příjmech)
[…]
[…]
Areál loděnice č. 2
84 735 500
CELKEM:
CELKEM:
Hodnota v podmínkách nuceného prodeje
[…]
[…]
Areál loděnice č. 2
180 439 000
CELKEM:
CELKEM:
Tržní metoda (přístup založený na příjmech)
[…]
[…]
Areál loděnice č. 2
166 000 000
CELKEM:
CELKEM:
Hodnota poslední protinabídky
[…]
[…]
(45)
Polské orgány rovněž předložily zprávu vypracovanou […] v květnu 2012, tj. po provedení transakce. Obsahuje mimo jiné ověření ocenění […], které měla agentura ARP v okamžiku transakce k dispozici. Polsko upozorňuje na kritiku ocenění pomocí metody založené na čisté hodnotě aktiv: […] vůbec nepřihlíží k oceněním hodnoty nehmotných aktiv, jako jsou mimo jiné smlouvy před realizací, kontakty se zákazníky a pracovní sila, jež mohly mít značnou hodnotu a mohly ovlivnit výsledky ocenění. […] má za to, že vlastní kapitál společnosti Crist je značně podhodnocený. Pokud jde o metodu založenou na příjmech, Polsko podotýká, že […] obdržel hodnoty podobné hodnotám, jež obdržel […] (tj. přibližně […] milionů PLN).
(46)
Pro účely poskytnutí půjčky vyhodnotila agentura ARP úvěrové riziko společnosti i úroveň nabízeného zajištění jako střední. V důsledku toho poskytla agentura ARP půjčku s úrokovou sazbou 6,81 %, k níž se dospělo součtem základní sazby (tříměsíční sazby WIBOR (3,81 %) navýšené o 1,2 %) a úrokové marže vypočtené za použití matice uvedené v tabulce 3, tj. 1,8 %.
(47)
Kromě výpočtů, které provedla agentura ARP podle interních pravidel, Polsko představilo další vysvětlení za použití metody stanovování náhradních sazeb, jež je popsána ve sdělení o referenčních sazbách (viz tabulka 6).
Tabulka 6
Úvěrová marže v bazických bodech podle sdělení o referenčních sazbách
Zajištění
Ratingová kategorie
vysoké
běžné
nízké
Velmi dobrý (AAA-A)
60
75
100
Dobrý (BBB)
75
100
220
Uspokojivý (BB)
100
220
400
Slabý (B)
220
400
650
Špatný/Finanční obtíže (CCC a níže)
400
650
1 000
(48)
Polsko uvedlo, že vzhledem k referenční sazbě, kterou pro Polsko zveřejnila Komise (4,49 %), ratingové kategorii společnosti Crist (BB) a vysokému zajištění (viz 44. bod odůvodnění) by úroková sazba půjčky neměla být nižší než 5,49 %. Polsko proto zdůraznilo, že úroková sazba stanovená agenturou ARP ve výši 6,81 % o 132 bazických bodů převyšuje referenční sazbu vymezenou ve sdělení o referenčních sazbách, tedy 5,49 %.
(49)
Zpráva […] předložená Polskem obsahuje podrobný odhad ratingu společnosti Crist v okamžiku transakce, jenž byl vypracován na základě dvou různých odborných přístupů. Ratingové modely vypracoval […] za použití scoringových/ratingových modelů, jichž využívají komerční banky. Ve zprávě se odhadovaný rating společnosti Crist pohybuje v rozmezí BB-B. Podle […] je však úroková sazba dostatečná vzhledem k vysokému zajištění, jež se odvíjí od souhrnného ocenění vysoké hodnoty jednotlivých prvků zajištění.
2. Referenční hodnota
(50)
Polské orgány Komisi informovaly, že úvěr poskytnutý bankou […] nebyl při stanovování konečné výše úrokové sazby pro společnost Crist jediným základem, nýbrž pro dané rozhodnutí byl směrodatný především interní systém hodnocení. Bez ohledu na rozdíly mezi půjčkou a úvěrem Polsko poukazovalo na to, že obě instituce, agentura ARP i banka […] dospěly stran úrokových sazeb k podobným závěrům.
(51)
Polsko rovněž představilo obecnou úvahu, že vzhledem k vysoké hodnotě předmětné půjčky (150 milionů PLN) je prakticky nemožné najít na polském trhu u půjčky poskytnuté společnosti Crist ideální referenční hodnotu. S odvoláním na rozsudek Soudu prvního stupně ve věci T-296/97 Alitalia v. Komise Polsko tvrdilo, že možné zvýhodnění společnosti Crist je třeba posoudit na základě porovnatelné a nikoliv totožné půjčky.
(52)
Polsko předložilo srovnání půjčky a úvěru (viz níže tabulka 7); připomnělo, že oba instrumenty byly poskytnuty v roce 2010, že úroková sazba banky […] byla dokonce nižší (6,68 % oproti 6,81 %, což byla sazba agentury ARP) a že rozhodnutí banky […] obnášelo vyšší riziko. Podle názoru polských orgánů proto cenné referenční východisko představuje právě tato transakce.
Tabulka 7
Srovnání úvěru banky […] a půjčky agentury ARP poskytnutých společnosti Crist
Úvěr banky […]
Půjčka agentury ARP
Částka
[…] PLN
150 000 000 PLN
Datum poskytnutí
18.2.2010
14.9.2010
Doba trvání úvěru/půjčky
3 roky a 10 měsíců
5 let a 3 měsíce
Úroková sazba
6,62 %
6,81 %
Hodnota zajištění
[…] PLN
[…] PLN
Vyhlídky rozvoje (12)
[…] PLN
[…] PLN
Další rizika
Nejistota, že dojde k nákupu suchého doku (areálu loděnice č. 2) a že bude vytvořena úplná výrobní linka
Půjčka poskytnutá na nákup suchého doku (areálu loděnice č. 2), a tím i vytvoření úplné výrobní linky
(53)
Pokud jde o úvěrové riziko, Polsko uvedlo, že banka […] i agentura ARP vycházely ve svém rozhodnutí ze stejného obchodního plánu, který předpokládal nákup areálů loděnice č. 1 a 2. Z toho důvodu bylo riziko pro dokončení továrny vyšší před uskutečněním první transakce (i v případě, kdy banka […] pouze refinancovala transakci, kterou společnost Crist původně hradila ze svých zdrojů). Půjčka agentury ARP, díky níž bylo možné koupit areál loděnice č. 2, fakticky společnosti Crist zajistila realizaci její nové obchodí strategie, podle níž společnost přechází z tradiční stavby lodí na odvětví obnovitelné energie získávané na moři (offshore). Polsko dále poukázalo na skutečnost, že k poskytnutí úvěru banky […] společnosti Crist došlo předtím, než společnost podepsala velmi lukrativní smlouvu se společností Beluga Hochtief, jež v historii společnosti Crist představuje transakci s nejvyšší hodnotou ([…] milionů EUR), což úvěruschopnost společnosti v okamžiku rozhodnutí agentury ARP o poskytnutí půjčky ještě zvýšilo.
(54)
Na druhou stranu polské orgány zdůraznily, že v okamžiku poskytnutí půjčky věnovala agentura ARP značnou pozornost jiným doplňkovým informacím. Polsko například upozornilo na skutečnost, že kromě financování za strany agentury ARP a banky […] společnost Crist udržovala po mnoho let dobré vztahy s řadou jiných finančních ústavů, jež zajišťovaly financování činnosti společnosti (13). Dokládá to schopnost společnosti Crist získat v okamžiku rozhodnutí o poskytnutí půjčky finanční prostředky na kapitálovém trhu. Za tímto účelem Polsko představilo seznam úvěrových a záručních omezení v jednotlivých finančních ústavech, které měla společnost Crist v okamžiku transakce k dispozici.
(55)
Polské orgány rovněž Komisi upozornily na tabulku úrokových sazeb Polské národní banky ze září 2010, jež znázorňuje pravidelně zveřejňovaný seznam průměrných úrokových sazeb nových půjček/úvěrů poskytovaným hospodářský subjektům v PLN. Z uvedené tabulky vyplývá, že u úvěrů nad 4 miliony PLN s proměnlivou úrokovou sazbou stanovenou maximálně na 3 měsíce (jako v případě společnosti Crist) činila průměrná úroková sazba 5,4 %, což je méně než sazba, kterou pro společnost Crist stanovila agentura ARP.
3. Obchodní plán
(56)
Polské orgány předložily Komisi obchodní plán společnosti Crist („obchodní plán“). Polsko Komisi informovalo, že agentura ARP před poskytnutím půjčky společnosti Crist vedla konzultace jednak s obchodními partnery společnosti ([…] a […]), jednak se soukromými bankami, a tímto způsobem získala potvrzení o finanční spolehlivosti společnosti Crist. Polské orgány předložily Komisi dopisy soukromých bank, jež obsahovaly jak zmíněné potvrzení, tak analýzu vypracovanou […] a týkající se realizace obchodní strategie společnosti Crist v období před rozhodnutím agentury ARP o poskytnutí půjčky.
(57)
Podle obchodního plánu činí předpokládaná čistá současná hodnota investičního projektu […] milionů PLN ([…] milionů EUR) a vnitřní míra návratnosti […] %. Tyto odhady vycházejí z předpokladu, že společnost zaplatí 150 milionů PLN za suchý dok. V reakci na připomínku Komise uvedenou v rozhodnutí o zahájení řízení, že skutečná cena nakonec činila 175 milionů PLN, Polsko předložilo analýzu vypracovanou […]. Z analýzy vyplývá, že na základě informací dostupných v okamžiku transakce dosahuje čistá současná hodnota a vnitřní míra návratnosti investice […] milionů PLN, resp. […] %. […] dodává, že po zohlednění aktuálních informací činí čistá současná hodnota a vnitřní míra návratnosti […] milionů PLN, resp. […] %.
(58)
Tatáž zpráva podává přehled o situaci na trhu a vyhlídkách rozvoje společnosti Crist. Uvádí se v ní, že společnost Crist změnila výrobní profil z tradiční stavby lodí na výrobu plavidel na míru, námořních plošin a elementů pro stavby na moři. Díky této obchodní strategii se společnost Crist specializovala na tento sektor s cílem účastnit se plánovaných projektů offshore v Severním moři a rozšířit možnosti dynamického rozvoje. […] dospěl k závěru, že společnost působí v odvětví se značným potenciálem rozvoje.
(59)
Polsko informovalo, že na základě odborné analýzy obchodního plánu dospěla agentura ARP k těmto závěrům: i přes hospodářskou krizi, jež začala v roce 2008, společnost v posledních třech letech vykazovala kladné finanční výsledky, hodnota podepsaných a sjednávaných smluv naznačovala rychlý rozvoj, finanční prognózy společnosti byly hodnoceny pozitivně a ukazovaly schopnost společnosti půjčku splácet.
(60)
Polské orgány podotkly, že při čistém zisku 12,6 milionu PLN (2,8 milionu EUR) v roce 2010 a 31,6 milionu PLN (7,03 milionu EUR) v roce 2011 společnost dosáhla čistého výsledku, který […]násobně překročil číselné údaje předpokládané v obchodním plánu. Stejně tak poznamenaly, že bilanční suma společnosti na konci roku 2011 převyšovala prognózy o přibližně […] %.
4. Zvýhodněné zacházení se společností
(61)
Pokud jde o údajné zvýhodněné zacházení agentury ARP se společností Crist, polské orgány především vysvětlily, že společnost byla způsobilá k čerpání prostředků z programu, jelikož se její sídlo a dvě její provozovny nacházejí v Gdaňsku. Investice v Gdyni, jež by naopak k podpoře z těchto prostředků způsobilá nebyla, nezapříčinila přemístění aktivit společnosti, nýbrž jejich zeměpisné rozšíření.
(62)
Pokud jde o míru financování, Polsko opětovně potvrdilo, že míra financování investic společnosti Crist z programu agentury ARP nepřesáhl limit 80 %, jenž je v programu stanoven. Polsko tvrdilo, že celkové výdaje, se kterými společnost Crist počítala v investičním plánu, činily 188,2 milionu PLN a zahrnovaly nejen nákup suchého doku (areál loděnice č. 2), ale i doku pro stavbu lodních trupů (areál loděnice č. 2). Polsko vysvětlilo, že obě investice se váží ke stejné výrobní lince, jež společnosti Crist umožnila efektivně se zaměřit na trhy obnovitelných energií a staveb offshore. Pouze kompletní investiční program umožnil společnosti Crist změnit její obchodní model z tradiční stavby lodí na výrobu plavidel na míru, námořních plošin a elementů pro stavby mořských větrných parků.
(63)
Podíl půjčky agentury ARP (150 milionů PLN) na celkové investici společnosti Crist (213,2 milionu PLN (14)) tak odpovídá 70 % a nachází se výrazně pod limitem 80 % stanoveným v programu.
(64)
Polsko také uvedlo, že program, z něhož byla půjčka pro společnost Crist financována, je komerční nástroj a nemá povahu státní podpory. Polsko poznamenalo, že rozhodnutí agentury ARP o financování určitých projektů se zakládají na posudcích, které podle komerčních kritérií vypracovali odborníci se zkušenostmi v největších polských finančních institucích.
V. POSOUZENÍ
1. Existence státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU
(65)
Podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie jsou podpory poskytované v jakékoliv formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, neslučitelné se společným trhem, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy.
(66)
Ke kvalifikaci vnitrostátního opatření jako státní podpory musí být splněny všechny následující podmínky: 1) opatření poskytuje zvýhodnění ze státních prostředků, 2) toto zvýhodnění je selektivní a 3) opatření narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž a může ovlivnit obchod mezi členskými státy.
1.1 Existence zvýhodnění
(67)
Ke zjištění, zda šetřené opatření představuje státní podporu, je třeba určit, zda společnost Crist získala ekonomickou výhodu, kterou by nezískala v obvyklých tržních podmínkách, tj. v podmínkách, ve kterých by příslušné financování zajistil investor v tržním hospodářství.
(68)
V zájmu zjištění, zda je šetřené opatření v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství, Komise posoudila, zda by společnosti Crist na základě informací, které měla agentura ARP k dispozici v okamžiku daného rozhodnutí, poskytl podobnou soukromý věřitel.
(69)
Jak je uvedeno v 33. bodě odůvodnění a v bodech následujících, Polsko Komisi informovalo, že ekonomickou a finanční situaci společnosti Crist před poskytnutím půjčky podrobně posoudila agentura ARP ve spolupráci s externími odborníky s cílem stanovit rating společnosti. Ve shodě se svým interním systémem stanovila agentura ARP rating společnosti Crist jako střední, což podle stanoviska Polska odpovídá alespoň kategorii BB (uspokojivý) pro účely sdělení o referenčních sazbách.
(70)
Pokud jde o zajištění, Polsko předložilo všechna příslušná znalecká ocenění a podrobně vysvětlilo všechny složky zajištění půjčky (viz 39. až 45. bod odůvodnění). Na základě těchto ocenění, podle nichž hodnota zástavy akcií činila […] milionů PLN a hypotéka na suchý dok převyšovala částku […] milionů PLN, a s přihlédnutím k podmínce programu, že hodnota zajištění musí dosahovat alespoň 150 % financování, agentura ARP vyhodnotila úroveň zajištění jako střední, s dobrým pokrytím úvěrového rizika. Polsko však označilo tento přístup za obezřetný a konstatovalo, že z ocenění zajištění provedeného nezávislým odborníkem vyplývá vysoká úroveň zajištění.
(71)
Na základě středního rizika a zajištění nakonec agentura ARP poskytla půjčku s úrokovou sazbou 6,81 %, což je součet základní sazby (tříměsíční sazba WIBOR plus 1,2 %) a úrokové marže ve výši 1,8 % (viz tabulka 3). Polsko uvedlo, že tato sazba převyšuje minimální úrokovou sazbu, která by byla stanovena podle sdělení o referenčních sazbách (viz tabulka 6 a 46. až 49. bod odůvodnění). Komise konstatuje, že toto tvrzení platí nejen tehdy, když Polsko při svých výpočtech pracuje s „vysokým zajištěním“, ale i v případě, použije-li se „střední“ (či běžná úroveň zajištění, k níž dospěla agentura ARP: základní sazba plus 220 bazických bodů neboli 6,69 %.
(72)
V obecné rovině Komise připomíná, že její předběžné obavy ohledně výše úrokové sazby, uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení, se odvíjely od absence důkazů o ratingu společnosti a úrovně zajištění. Komise v tomto ohledu poznamenává, že v reakci na rozhodnutí o zahájení řízení Polsko předložilo příslušné informace, které měla agentura ARP před poskytnutím půjčky k dispozici. Polsko rovněž poskytlo ocenění hypotékou zatížené nemovitosti ex post a zprávu, kterou společnost […] sice vypracovala až po transakci, která ale vycházela z informací dostupných v okamžiku rozhodnutí o poskytnutí půjčky.
(73)
Pokud jde o zajištění, Komise se ve svém posouzení soustředila na to, zda byla znalecká ocenění provedena s takovou obezřetností, že by nabízené zajištění akceptoval investor v tržním hospodářství. V této souvislosti Komise poznamenává, že ocenění akcií společnosti Crist se v závislosti na použité metodě značně liší (viz 40. bod odůvodnění). Komise rovněž upozorňuje na kritické stanovisko společnosti […] ohledně ocenění čisté hodnoty aktiv ve výši […] milionů PLN, jež pomíjí některé důležité faktory (viz 45. bod odůvodnění), což pak vedlo ke snížení odhadu hodnoty vlastního kapitálu společnosti Crist. Komise mimo to konstatuje, že ocenění vypracovaná […] i […] podle metody vycházející z upravené čisté hodnoty aktiv vedou ke stejnému závěru (tj. ocenění ve výši […] milionů PLN a že oba nezávislí odborníci mají za to, že tuto metodu je třeba považovat za reprezentativnější. Při předkládání těchto ocenění Komisi Polsko kromě toho navrhlo, aby jako hodnota zajištění k suchému doku byla zástupně uznána hodnota protinabídky ve výši 166 milionů PLN, kterou ve třetím kole nabídkového řízení podala společnost Patia. Podle Komise mohl tento zástupný ukazatel odrážet tržní cenu, kterou byl konkurent společnosti Crist ochoten zaplatit za suchý dok v situaci nuceného prodeje tohoto aktiva.
(74)
Komise má, aniž by zaujímala stanovisko ohledně toho, které z jednotlivých zpráv je třeba se držet, za to, že agentura ARP měla k dispozici různá ocenění kvality nabízeného zajištění, přičemž pouze podle nejpesimističtějšího ocenění činila jeho hodnota méně než 150 % hodnoty půjčky, jež měla být poskytnuta, a z doporučení odborníků vyplývalo, že zajištění postačuje k pokrytí úvěrového rizika.
(75)
Pokud jde o rating společnosti, Komise kriticky zhodnotila tehdejší důkazy, jež Polsko předložilo a jež měla agentura ARP k dispozici před rozhodnutím o poskytnutí půjčky. Komise konstatuje, že agentura ARP v rámci vlastní interní odborné analýzy kompletně zhodnotila příslušné ukazatele společnosti Crist, mezi něž patří poměr likvidity, obrat aktiv, majetková a kapitálová struktura, jakož i ziskovost. Agentura ARP dále do svého hodnocení zahrnula i tyto prvky: analýza peněžních toků, finanční prognózy, efektivita investic, hranice ziskovosti, citlivost projektu na vnější faktory, jako jsou úrokové sazby a směnné kurzy.
(76)
Komise rovněž bere v potaz zprávu […]. Byla sice vypracována až po provedení transakce, ale obsahuje podrobné odhady k úvěrovému ratingu společnosti Crist i nabízenému zajištění a vychází z týchž informací, kterými disponovala agentura ARP v okamžiku poskytnutí půjčky. Rating společnosti Crist je ve zprávě odhadnut jako mírně nižší než rating, se kterým pracuje agentura ARP (rozmezí BB-B). Pokud jde o zajištění, ve zprávě se konstatuje, že v ocenění provedeném […] na základě hodnoty aktiv je výrazně podhodnocen vlastní kapitál společnosti Crist. […] má za to, že metoda vycházející z upravené čisté hodnoty aktiv je soudržnější a všeobecně používaná. Na základě vlastní analýzy ratingu společnosti Crist a hodnoty nabízeného zajištění […] konstatuje, že úroková sazba půjčky agentury ARP nebyla nižší než sazba tržní.
(77)
Komise rovněž přezkoumala, zda je úroková sazba stanovená agenturou ARP v souladu s metodou stanovování referenčních sazeb, které může Komise použít jako náhradu tržní sazby. Tato metoda je popsána ve sdělení o referenčních sazbách. Podle tohoto sdělení se referenční sazba získá připočtením určité marže k základní sazbě, které odpovídá roční sazbě IBOR (roční sazba na peněžním trhu v daném členském státě). Použitá marže se odvíjí od ratingu daného podniku a nabízeného zajištění (viz tabulka 6).
(78)
Vzhledem k tomu, že základní sazba pro Polsko v září roku 2010 činila 4,49 % (15), úroková sazba půjčky agentury ARP (6,81 %) by převyšovala povinnou referenční sazbu, pokud by v době poskytnutí půjčky:
-
rating společnosti Crist byl „slabý“ (B) a zajištění „vysoké“,
-
rating společnosti Crist byl „uspokojivý“ (BB) a zajištění „běžné“ nebo
-
zajištění bylo „slabé“ a rating společnosti Crist přinejmenším „dobrý“ (BBB).
Ve všech třech scénářích by referenční sazba činila 6,69 % (4,49 % a 2,20 %), a byla by tedy nižší než úroková sazba půjčky agentury ARP (6,81 %).
(79)
Na základě výše uvedeného rozboru Komise konstatuje, že rating společnosti Crist v okamžiku poskytnutí půjčky byl v nejhorším případě „slabý“ (B). Pokud jde o zajištění, to i při nejhorším scénáři, podle něhož hodnota zajištění činí […] milionů PLN, představuje více než 100 % hodnoty půjčky, pročež má Komise v této souvislosti za to, že předpokládaná ztráta při nesplacení půjčky (ztrátovost při selhání - LGD) nepřesáhne 30 %, což odpovídá vysokému zajištění podle definice ve sdělení o referenčních sazbách. S přihlédnutím k vysokému zajištění půjčky by v nejhorším scénáři neměla být úroková sazba v okamžiku transakce nižší než 6,69 % (tj. referenční sazba pro Polsko 4,49 % + 2,20 %, viz tabulka 6). Půjčka agentury ARP byla poskytnuta s vyšší úrokovou sazbou (6,81 %).
(80)
Komise může po shrnutí informací, které jí byly poskytnuty, konstatovat, že agentura ARP postupovala při rozhodování o půjčce společnosti Crist tak, jak by se zachoval soukromý věřitel na základě dostupných informací, a stanovila úrokovou sazbu odpovídající sazbě tržní.
(81)
V rozhodnutí o zahájení řízení zpochybnila Komise použití úvěru banky […] jako referenční hodnoty v této věci. Komise mimo jiné uvedla, že úvěr banky […] se od půjčky ARP lišil, jelikož jeho hodnota byla výrazně nižší a banka […] pouze refinancovala transakci, kterou společnost Crist původně financovala ze svých zdrojů. Kromě toho zastávala Komise předběžné stanovisko, že půjčka agentury ARP obnášela vyšší riziko než úvěr banky […], jelikož doba jejího trvání byla o dost delší než v případě úvěru banky […].
(82)
Jak je uvedeno v 50. až 55. bodě odůvodnění, polské orgány opětovně potvrdily své stanovisko, podle něhož je vhodné použít úvěr banky […] jako referenční hodnotu. Polsko však zdůraznilo, že před přijetím rozhodnutí o poskytnutí půjčky byly zohledněny i jiné prvky.
(83)
Komise poznamenává, že rozhodnutí agentury ARP o poskytnutí půjčky společnosti Crist se zakládalo na komplexní odborné analýze finanční a ekonomické situace společnosti, jež dokazovala ziskovost plánované investice, a že dřívější rozhodnutí nezávislé finanční financující instituce, banky […] - tj. příslušná referenční hodnota, byla pro agenturu ARP doplňující referencí.
(84)
Komise rovněž přihlíží ke skutečnosti, že nákup suchého doku společností Crist představoval dokončení výrobní linky, a proto jej lze považovat za méně rizikový krok ve strategii obchodní strategie společnosti Crist než opatření, na jehož realizaci byl určen úvěr banky […]. V okamžiku poskytnutí úvěru banky […] nebylo jisté, zda společnost Crist bude schopna dokončit poslední etapu plánované investice, tedy nákup suchého doku. Komise mimo to podotýká, že podpis smlouvy s nejvyšší hodnotou v historii společnosti Crist (ve výši […] milionů EUR) v období mezi získáním úvěru a půjčky posílil její postavení oproti okamžiku poskytnutí úvěru banky […].
(85)
Na závěr Komise poznamenává, že finanční sektor vnímal pozitivně finanční potenciál společnosti Crist a její schopnost generovat příjmy, což potvrzují četné externí zdroje financování, z nichž společnost čerpala v okamžiku poskytnutí půjčky agentury ARP.
(86)
Jelikož obavy vyjádřené v rozhodnutí o zahájení řízení byly rozptýleny, Komise má za to, že podmínky úvěru banky […] i přístup společnosti Crist k jiným zdrojům financování umožňují konstatovat, že soukromý věřitel by společnosti Crist poskytl půjčku za podobných podmínek, jako tomu bylo v případě půjčky agentury ARP.
(87)
V rozhodnutí o zahájení řízení bylo uvedeno, že v okamžiku poskytnutí půjčky agentury ARP vykazovaly čisté zůstatky společnosti Crist - i přes její celkovou dobrou finanční situaci - třetím rokem pokles a trh se vyznačoval nadbytkem výrobních kapacit. Komise měla po předběžném posouzení obavy, zda by investor v tržním hospodářství poskytl uvedené financování, a to vzhledem k souvisejícímu tržnímu riziku a vrcholící finanční krizi v okamžiku přijetí opatření.
(88)
Jak je uvedeno v 56. až 60. bodě odůvodnění, Polsko dodatečně objasnilo prvky, na jejichž základě agentura ARP o poskytnutí půjčky rozhodla. Patřily mezi ně jednak třífázová analýza finanční situace společnosti, z níž vyplynula dobrá úvěruschopnost společnosti, jednak nezávislá analýza vypracovaná […]. Polsko zdůraznilo, že návratnost investice na základě současné čisté hodnoty a vnitřní míry návratnosti investice byla vysoká.
(89)
Komise přezkoumala Polskem předložené posouzení ziskovosti investice společnosti Crist, z něhož vyplývá, že i když musela společnost Crist zaplatit za suchý dok vyšší cenu, než se původně předpokládalo (tj. 175 milionů PLN), příslušné finanční hodnoty zůstávají vysoké (na základě informací v okamžiku transakce činí čistá současná hodnota a vnitřní míra návratnosti investice […] milionů PLN, resp. […] %). Z hlediska investora v tržním hospodářství tyto výsledky ukazují, že společnost Crist měla solidní obchodní plán a že díky své investici získala možnosti uzavřít nové smlouvy v odvětví hydrotechnických staveb. Hodnota podepsaných smluv skutečně naznačují rychlý rozvoj společnosti.
(90)
Komise poznamenává, že prodeje a provozní činnost společnosti svědčily o silné dynamice růstu. Polské orgány navíc vysvětlily, že pokles čistých výsledků, jež se týkal pouze dvou let (2008 a 2009, viz tabulka 4), souvisel s novou obchodní strategií společnosti Crist. Pochybnosti týkající se celkového pozitivního hodnocení finančních výsledků společnosti Crist tak byly rozptýleny.
(91)
Pokud jde o pochybnosti vyjádřené v souvislosti s nadměrnou výrobní kapacitou, Komise poznamenává, že přestože se tradiční stavba lodí může s nadbytkem výrobní kapacity potýkat, společnost Crist - v rámci své nové strategie v obchodním plánu předloženém agentuře ARP pro potřeby poskytnutí půjčky - dosáhla […] % (v roce 2009) až […] % (v roce 2011) svých příjmů na jiných trzích než v oblasti tradiční stavby lodí (viz tabulka 1). Struktura příjmů společnosti Crist a informace o perspektivách rozvoje mořské větrné energetiky, tj. odvětví, jež představuje hlavní oblast činnosti společnosti, svědčí o potenciálu rozvoje společnosti.
(92)
Na základě výše uvedeného Komise konstatuje, že obchodní údaje dostupné v okamžiku transakce obsahovaly prvky, jež by umožňovaly investorovi v tržním hospodářství přijmout stejné rozhodnutí, jaké přijala agentura ARP.
(93)
Toto hodnocení potvrzují o finanční výsledky společnosti Crist v letech 2010-2011, jež mohou být nyní jako nedílná součást obchodního plánu posouzeny ex post. I když v roce 2010 společnost splnila pouze […] % svých prognóz týkajících se prodejů, výnosy z prodeje a marže čistého zisku předčily očekávání a společnost dosáhla čistého zisku 12,6 milionu PLN, což je […]násobně více, než činila předpověď na daný rok. V roce 2011 se výsledky dále zlepšily, prodeje se zvýšily o […] % víc, než bylo plánováno, a čistý zisk překročil předpověď o […] %. Bilanční suma společnosti byla na konci roku 2010 a 2011 oproti plánu vyšší o […] %, resp. […] %.
(94)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise vyjádřila pochybnosti, zda byly splněny některé podmínky stanovené v programu, konkrétně zda byly společnost Crist k podpoře v rámci programu způsobilá a zda byl v případě poskytnuté půjčky dodržen limit intenzity stanovený v programu (viz 15. bod odůvodnění).
(95)
Komise bere na vědomí vysvětlení polských orgánů, podle něhož společnost byla oprávněna čerpat financování v rámci programu a míra financování investice společnosti Crist ze strany agentury ARP nepřesáhla limit 80 % stanovený v programu (viz 61. až 64. bod odůvodnění). Pokud jde o druhou otázku, Komise prověřila, že limit byl, tak jak popsaly polské orgány, dodržen i při zohlednění informací, jež měla agentura ARP k dispozici v okamžiku rozhodování o poskytnutí půjčky: financování ve výši 150 milionů PLN určené na investici, jejíž celková hodnota činí 188,2 milionu PLN (16), představuje intenzitu podpory 79,7 %.
(96)
Na základě těchto vysvětlení Komise konstatuje, že pochybnosti ohledně toho, zda by půjčku poskytl investor v tržním hospodářství, byly rozptýleny.
1.2 Závěr ke zvýhodnění
(97)
Na základě výše uvedeného Komise konstatuje, že společnost nebyla v souvislosti s podmínkami půjčky agentury ARP nijak zvýhodněna. Komise zejména konstatuje, že a) kdyby investor v tržním hospodářství disponoval stejnými informacemi jako agentura ARP, rozhodl by se stejně, a b) úroková sazba půjčky agentury ARP společnosti Crist odpovídala tržní sazbě.
(98)
Jelikož mají prvky prokazující existenci státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 kumulativní charakter, absence kteréhokoliv z nich je rozhodující. Proto není třeba zkoumat další prvky uvedené v 66. bodě odůvodnění,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Opatření, které Polská republika provedla ve prospěch společnosti Crist S.A. formou půjčky ve výši 150 milionů PLN s úrokovou sazbou 6,81 %, nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Polské republice.
V Bruselu dne 25. července 2012.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 25 lipca 2012 r.
w sprawie pomocy państwa nr SA.33114 (2012/C) (ex. 2011/NN) - Polska domniemana pomoc państwa dla stoczni Crist
(notyfikowana jako dokument nr C(2012) 5057)
(Jedynie tekst w języku polskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2013/9/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art.108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi powyżej przepisami (1),
a także mając na uwadze, co następuje:
I. POSTĘPOWANIE
(1)
W dniu 6 listopada 2008 r. Komisja przyjęła dwie decyzje o odzyskaniu pomocy (2) w odniesieniu do niezgodnej z prawem pomocy państwa na rzecz stoczni w Gdyni i Szczecinie (zwanych dalej „Stocznią Gdynia” i „Stocznią Szczecińską”) umożliwiającej zastosowanie szczególnej procedury zbycia. Władze polskie miały możliwość zbycia aktywów stoczni w pakietach w drodze otwartych, przejrzystych, bezwarunkowych i niedyskryminujących procedur przetargowych.
(2)
W toku procedury odzyskiwania pomocy Komisja zwróciła się o przekazanie wyjaśnień na temat procedur przetargowych, o których mowa powyżej. Po doniesieniach prasowych, że należąca do państwa Agencja Rozwoju Przemysłu (zwana dalej „ARP”) mogła przyznać we wrześniu 2010 r. pożyczkę (zwaną dalej „środkiem”) spółce Crist S.A. (zwanej dalej „spółką Crist” lub „spółką”) na zakup pewnych aktywów Stoczni Gdynia, Komisja zwróciła się o dostarczenie wyjaśnień w tej kwestii podczas spotkania z polskimi władzami w dniu 22 października 2010 r. Władze polskie wyjaśniły swoje stanowisko i zobowiązały się przekazać wszystkie niezbędne informacje i potwierdzające je dokumenty dotyczące transakcji. Informacje zostały przekazane dnia 25 listopada 2010 r. oraz dnia 5 grudnia 2011 r.
(3)
Komisja spotkała się z władzami polskimi w dniu 6 grudnia 2011 r.
(4)
Wiceprzewodniczący Almunia i polski Minister Skarbu Państwa, Aleksander Grad, przekazali sobie nawzajem szereg pism. Wymiana zakończyła się przesłaniem pisma przez ministra Grada w dniu 25 października 2011 r., w którym poinformował on Komisję, że zakończenie postępowania upadłościowego Stoczni Gdynia i Stoczni Szczecińskiej zaplanowano na koniec 2011 r.
(5)
Pismem z dnia 25 stycznia 2012 r., Komisja poinformowała Polskę, że podjęła decyzję o wszczęciu postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (zwanego dalej „TFUE”) w odniesieniu do omawianego środka (zwaną dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”).
(6)
Decyzja o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (3). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia swoich uwag na temat środka.
(7)
Polska przekazała swoje uwagi w dniu 27 lutego 2012 r. Strony trzecie nie przekazały uwag. Polska przesłała dalsze informacje w dniach 4 i 5 czerwca 2012 r.
II. KONTEKST SPRAWY
1. Opis beneficjenta
(8)
Według władz polskich spółka Crist - spółka prywatna z siedzibą w Gdańsku, została założona w 1990 r. przez jej dwóch obecnych akcjonariuszy. W spółce zatrudnionych jest około 150 pracowników, a około 500 osób prowadzących działalność na własny rachunek świadczy usługi na rzecz spółki. Przedmiotem działalności spółki Crist są głównie: przemysł stoczniowy, naprawa statków oraz urządzenia hydrotechniczne. W okresie od 2004 r. do 2008 r. spółka prowadziła rocznie prace na około 20 statkach i innych konstrukcjach. Klientami spółki są głównie właściciele statków z Europy (Niemiec, Niderlandów, Skandynawii i Polski).
(9)
Zgodnie z informacjami przekazanymi przez władze polskie spółka prowadzi działalność głównie na trzech następujących segmentach rynku:
-
rynek budownictwa hydrotechnicznego: konstrukcje stalowe wykorzystywane jako śluzy, zapory, kesony i inne konstrukcje stalowe do budowy nabrzeży morskich i pirsów portowych,
-
rynek energii odnawialnej: urządzenia lub elementy wykorzystywane przy budowie morskich farm wiatrowych,
-
rynek offshore: instalacje poszukiwawcze, wydobywcze i przetwórcze pracujące poza lądem służące do obsługi platform wiertniczych i moduły konstrukcji stalowych platform wiertniczych.
(10)
Strukturę przychodów spółki Crist w podziale na powyższe segmenty rynku ilustruje tabela 1 poniżej.Władze polskie poinformowały Komisję, że struktura przychodów wynika z realizacji biznes planu, zgodnie z którym należy przenieść nacisk w działalnościz tradycyjnego przemysłu stoczniowego na sektor morskiej energii odnawialnej i inżynierii hydrotechnicznej.
Tabela 1
Struktura przychodów spółki Crist w podziale na segmenty
Kategoria przychodów
2009
2010 (4)
2011
inżynieria hydrotechniczna
[17-23] (5) %
[4-6] %
[3-5] %
energia odnawialna
[23-28] %
[75-80] %
[67-74] %
offshore
[21-26] %
[6-8] %
[6-8] %
pozostałe (stoczniowe)
[29-34] %
[9-12] %
[17-20] %
(11)
Według władz polskich spółka Crist w latach 2002-2009 zwiększyła dziesięciokrotnie swoje przychody, które w 2009 r. osiągnęły wartość 383 mln PLN (95,75 mln EUR (6)). Przychody spadły w 2010 r. do 236 mln PLN (59 mln EUR), ale w 2011 r. osiągnęły poziom 630 mln PLN (157,5 mln EUR). Główne wyniki finansowe spółki Crist obejmujące lata 2007-2009, tj. przed przyznaniem pożyczki przez ARP, i lata 2010-2011, po przyznaniu pożyczki, zostały podsumowane w tabeli 2.
Tabela 2
Główne wyniki finansowe spółki Crist w latach 2007-2011 (w mln PLN)
2007
2008
2009
2010
2011
Przychody ze sprzedaży
323,41
361,06
383,77
236,48
630,29
Zysk zesprzedaży
19,10
20,80
27,10
5,5
53,1
Zysk z działalności operacyjnej
20,80
19,50
25,80
15,37
49,33
Zysk netto
22,20
20,10
15,50
12,62
31,66
Amortyzacja
2,40
3,30
4,20
5,58
10,75
Nadwyżka finansowa
24,60
23,40
19,70
18,20
42,41
(12)
Według władz polskich w 2011 r. kwota kredytów i limitów zaangażowania spółki wynosiła około[…]* mln PLN ([…] mln EUR), łącznie z pożyczką udzieloną przez ARP (zob. pkt 3 „Opis środka”) i wsparciem finansowym w różnych formach udzielonym przez cztery banki prywatne. Spółka jest obecnie zaangażowana w wykonanie 10 umów o łącznej wartości około […] mln PLN ([…] mln EUR) i negocjuje dalsze umowy o łącznej wartości około […] mln PLN ([…] mln EUR).
2. Opis programu
(13)
Dnia 27 maja 2010 r., spółka Crist wystąpiła o udzielenie pożyczki przez ARP (zob. pkt 3 „Opis środka”) w ramach programu „Wspieranie przez Agencję Rozwoju Przemysłu S.A. inicjatyw pobudzających polską gospodarkę” (zwanego dalej „programem”) w podkategorii „Wsparcie dla przedsiębiorstw w regionach najbardziej zagrożonych kryzysem gospodarczym”.
(14)
Do przedsiębiorstw kwalifikujących się do uzyskania wsparcia w ramach programu należą średnie i duże przedsiębiorstwa realizujące projekty mające na celu stymulowanie popytu w polskiej gospodarce oraz działające w najbardziej zagrożonych powiatach dotkniętych kryzysem gospodarczym lub poważnymi powodziami. Takie powiaty zostały określone w programie jednoznacznie. Zgodnie z założeniami programu jednym z zagrożonych powiatów jest Gdańsk, podczas gdy Gdynia nie należy do tej kategorii.
(15)
Zgodnie z programem Agencja Rozwoju Przemysłu będzie uczestniczyć w projektach i przedsięwzięciach w celu stymulowania popytu gospodarczego i rozwoju gospodarczego. ARP powinna uzyskać odpowiednią stopę zwrotu, tj. jej udział powinien być na warunkach rynkowych. Maksymalna intensywność finansowania udzielonego przez ARP nie może przekroczyć 80 % wartości netto planowanej inwestycji.
(16)
Według władz polskich, ARP nie powinna wspierać projektów, które mogą zawierać elementy pomocy państwa, z wyjątkiem projektów dotyczących bezpieczeństwa narodowego i obrony zgodnie z art. 346 TFUE (7).
(17)
Program stanowi część działalności komercyjnej ARP mającej na celu wygenerowanie zysku i odpowiada, według władz polskich, standardom właściwym dla rynku komercyjnych usług finansowych dla przedsiębiorstw. Polska wyjaśniła, że działanie to jest niepowiązane z przyznawaniem przez ARP pomocy państwa dużym przedsiębiorstwom znajdującym się w trudnej sytuacji.
3. Opis środka
(18)
Środek, który jest obecnie objęty postępowaniem, to pożyczka na kwotę 150 mln PLN (33,4 mln EUR) przyznana przez ARP spółce Crist dnia 14 września 2010 r. (zwana dalej „pożyczką ARP”) na nabycie pakietu aktywów, w tym suchego doku, tzw. obszaru stoczni nr 2 spółki Crist. Według władz polskich, w momencie przyznania pożyczka stanowiła mniej niż […] % całkowitej kwoty kredytów i limitów zaangażowania spółki.
(19)
Zgodnie z programem stopa oprocentowania pożyczki ARP powinna wynieść tyle, ile odpowiednia stopa bazowa, powiększona o marżę odsetkową netto w wysokości 0,9-4 % rocznie (zwaną dalej „marżą odsetkową”) odpowiednio do ryzyka finansowania i jakości zabezpieczeń dostarczonych przez beneficjenta, zgodnie z tym, co przedstawiono w tabeli 3.
Tabela 3
Marża odsetkowa stosowana do środka zgodnie z programem
Ryzyko finansowe
mocne zabezpieczenie
średnie zabezpieczenie
słabe zabezpieczenie
niskie
0,9 %
1,0 - 1,4 %
1,5 - 1,8 %
średnie
1,0 - 1,4 %
1,5 -1,8 %
1,9 % - 3,3 %
wysokie
1,5 - 1,8 %
1,9 % - 3,3 %
3,4 % - 4,0 %
(20)
Marża odsetkowa dla pożyczki ARP udzielonej spółce Crist została ustalona na poziomie 1,8 %.Ogólna stopa oprocentowania pożyczki otrzymanej przez spółkę Crist wyniosła6,81 % (8). Stopa oprocentowania została ustalona na poziomie stopy bazowej zdefiniowanej jako trzymiesięczna stopa WIBOR (9) (równa 3,81 % w chwili udzielania pożyczki) powiększonej o 1,2 %, do których dodano marżę odsetkową w wysokości 1,8 %. Marża odsetkowa została ustalona przez ARP na poziomie 1,8 %, jako że zarówno ryzyko finansowe transakcji, jak i zabezpieczenie zostały oszacowane jako średnie. Według danych przedstawionych w tabeli 3 marża powinna zatem wynieść między 1,5 % a 1,8 %. Pożyczka ARP jest wymagalna od dnia 31 grudnia 2015 r.; okres kredytowania wynosi zatem około 5 lat i 3 miesiące, ponieważ środek został przyznany w dniu 14 września 2010 r.
(21)
Na zabezpieczenie pożyczki ARP składa się:
-
zastaw rejestrowy na 100 % akcji spółki Crist,
-
hipoteka na nieruchomości (część obszaru stoczni nr 2),
-
zastaw rejestrowy na zbiorze ruchomości stanowiących część obszaru stoczni nr 2,
-
weksel własny in blanco podpisany przez spółkę Crist,
-
oświadczenie spółki Crist o dobrowolnym poddaniu się egzekucji, oraz
-
oświadczenie każdego akcjonariusza o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.
(22)
Zgodnie z programem zabezpieczenie musi odpowiadać co najmniej 150 % środków finansowych przekazanych przez ARP.
(23)
Trzecia tura przetargu mającego na celu zbycie aktywów Stoczni Gdynia odbyła się w dniu 15 września 2010 r. Spółka Crist, zgodnie z doniesieniami prasowymi, dzięki środkom finansowym otrzymanym od ARP, była w stanie przebić ofertę innego konkurenta, czyli podmiotu Patia (spółki zarejestrowanej na Cyprze, powiązanej z ukraińską spółką ISD - właścicielem Stoczni Gdańsk). Spółka Crist zaproponowała 175 mln PLN (43,75 mln EUR) za nabycie oferowanego pakietu aktywów (zwanego dalej „suchym dokiem”).Cena minimalna suchego doku została ustalona na kwotę 96,7 mln PLN (24,17 mln EUR).
III. POWODY WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO
(24)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja przedstawiła swoje wątpliwości dotyczące możliwości uzyskania przez spółkę Crist niezbędnego finansowania na rynku na podobnych warunkach na podstawie informacji udostępnionych ARP w momencie wydania decyzji przyznającej pożyczkę.
(25)
Wstępna analiza środka na podstawie informacji udostępnionych Komisji wykazała, że pożyczka ARP mogła stanowić korzyść przyznaną spółce Crist przy użyciu zasobów państwowych. Komisja wyraziła zaniepokojenie w odniesieniu do następujących kwestii: (i) stopy przyznanej pożyczki, (ii) zabezpieczenia zatwierdzonego przez ARP, (iii) wartości odniesienia zastosowanej przez ARP, (iv) biznes planu przedstawionego przez Crist i (v) potencjalnego uprzywilejowanego traktowania spółki Crist przez ARP.
(26)
Jeżeli chodzi o stopę, Komisja nie była w stanie zdecydować, czy stopa oprocentowania pożyczki ARP (w wysokości 7,02 % zgodnie z założeniem przyjętym w momencie wydania decyzji o wszczęciu postępowania) była zgodna z zasadą testu prywatnego inwestora, ponieważ władze polskie nie przedstawiły dowodów dotyczących ratingu spółki i poziomu zabezpieczenia.
(27)
W odniesieniu do zabezpieczenia umowa między ARP i spółką Crist stanowiąca podstawę udzielenia pożyczki i wyceny rzeczoznawców dotyczące akcji spółki Crist i suchego doku jako zabezpieczenia pożyczki nie zostały przekazane Komisji. W związku z powyższym Komisja uznała, iż Polska nie wykazała prima facie, że wyceny rzeczoznawców zostały wykonane z dochowaniem pewnej ostrożności, a prywatny inwestor byłby skłonny zaakceptować takie zabezpieczenie.
(28)
Jeżeli chodzi o wartość odniesienia, Komisja miała wątpliwości, czy kredyt […] Banku mógł zostać wykorzystany jako wartość odniesienia, by ocenić zgodność pożyczki ARP z zasadą testu prywatnego inwestora. Komisja uważa, że kredyt […] Banku różni się od pożyczki ARP, ponieważ: (i) zrefinansował transakcję, którą pierwotnie spółka Crist sfinansowała ze swoich własnych środków, (ii) kwota kredytu udzielonego przez […] Bank jest znacznie niższa, oraz (iii) pożyczka ARP obarczona była wyższym ryzykiem w porównaniu do kredytu […] Banku, ponieważ jej wysokość przekraczała środki własne spółki Crist, a okres kredytowania był znacznie dłuższy (pięć lat i trzy miesiące w porównaniu do trzech lat i ośmiu miesięcy).
(29)
W odniesieniu do biznes planu Komisja zauważyła, że w momencie przyznania pożyczki, mimo ogólnej dobrej sytuacji finansowej spółki Crist, jej wyniki netto od trzech lat odnotowywały tendencję zniżkową. Biorąc pod uwagę odnośne ryzyko rynkowe, możliwą nadwyżkę zdolności produkcyjnych i fakt, że w chwili podjęcia środka kryzys finansowy trwał w pełni, Komisja miała wątpliwości co do tego, czy inwestor prywatny zgodziłby się zapewnić omawiane finansowanie.
(30)
Ponadto, bez uszczerbku dla kwestii, czy sam program stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, Komisja miała wątpliwości, czy spółka kwalifikowała się do objęcia wsparciem udzielonym przez ARP na podstawie programu, ponieważ pożyczka została przyznana na inwestycję w Gdyni, która nie była zagrożonym powiatem, a zatem nie mogła skorzystać z programu. Komisja podniosła także kwestię, czy intensywność finansowania ARP w przypadku spółki Crist była zgodna z maksymalnym pułapem intensywności określonym przez program (zob. motyw 15). Pożyczka ARP wynosi 150 mln PLN (37,5 mln EUR). Spółka Crist nabyła suchy dok za cenę 175 mln PLN (43,75 mln EUR). Biorąc pod uwagę te dane liczbowe, intensywność pomocy w przypadku pożyczki ARP wynosiła zatem 86 %, tj. przekroczyła poziom intensywności ustalony w programie. Komisja uznała zatem, że spółka Crist mogła zostać potraktowana w sposób uprzywilejowany poprzez uzyskanie pożyczki ARP w ramach programu.
(31)
W świetle powyższego Komisja miała wątpliwości, czy prywatny inwestor zapewniłby spółce Crist odnośne finansowanie, dlatego podjęła decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego.
IV. UWAGI POLSKI
(32)
Polskie władze poinformowały, że podjęcie decyzji, by udzielić spółce Crist pożyczki, było poprzedzone kompleksową oceną ekonomicznej i finansowej sytuacji spółki, jej biznes planu oraz możliwych odniesień do rynku i że z jednoznacznych rezultatów analizy wynika, iż omawiana pożyczka odpowiada normalnym warunkom rynkowym, rozumianym jako warunki, w których prywatny podmiot gospodarczy zgodziłby się na finansowanie określonej inwestycji. Zatem, w opinii Polski, pożyczka ARP udzielona spółce Crist nie stanowi pomocy państwa.
1. Stopa oprocentowania
(33)
Polska wyjaśniła, że przyznanie pożyczki ARP zostało poprzedzone przeprowadzeniem trzyetapowej oceny sytuacji ekonomicznej i finansowej spółki zgodnie ze standardami właściwymi na rynku komercyjnych usług finansowych oferowanych przedsiębiorstwom. W pierwszym etapie objęła ona wstępną punktową ocenę kredytową przeprowadzoną przez niezależnego zewnętrznego doradcę, na podstawie której spółka została oceniona na potrzeby zakwalifikowania się do następnego etapu, tj. bardziej szczegółowej oceny. W drugim etapie dokonano oceny trzech ostatnich lat obrotowych łącznie z prognozowanymi wynikami, przeprowadzono analizę wskaźnikową, oceniono mierniki ilościowe takie jak wskaźnik pokrycia płynności, rotację aktywów, strukturę kapitałową, rentowność i rozwój, jak również mierniki jakościowe, takie jak jakość zarządzania, stopień zależności od rynku i jakość zaproponowanych zabezpieczeń. W ostatnim etapie wyznaczono poziom marży w drodze zastosowania macierzy, bazującej na analizie dokonanej przez ekspertów, uwzględniającej ryzyka i zaproponowany poziom zabezpieczeń.
(34)
Odnosząc się do dynamiki wyników spółki Crist w latach 2006-2009 (zob. tabela 4), Polska podkreśliła, że sytuacja ekonomiczna i finansowa spółki w momencie ubiegania się o pożyczkę, określona w analizie przeprowadzonej przez ekspertów, była dobra.
Tabela 4
Dynamika wyników finansowych spółki Crist w latach 2006-2009 (w mln PLN)
2006
2007
Dynamika
2008
Dynamika
2009
Dynamika
Zysk zesprzedaży
21,20
19,10
90,09 %
20,8
108,90 %
27,10
130,29 %
Zysk z działalności operacyjnej
20,90
20,80
99,52 %
19,50
93,75 %
25,80
132,31 %
Zysk netto
16,50
22,20
134,55 %
20,10
90,54 %
15,50
77,11 %
Amortyzacja
1,97
2,40
121,83 %
3,30
137,50 %
4,20
127,27 %
Nadwyżka finansowa
18,47
24,60
133,19 %
23,40
95,12 %
19,70
84,19 %
Przychody ze sprzedaży
228,75
323,41
141,38 %
361,06
111,64 %
383,77
106,29 %
(35)
Jeżeli chodzi o obniżenie wyników finansowych netto w 2008 r. i 2009 r., Polska wyjaśniła, że było ono spowodowane zmianą modelu biznesowego, tj. przyjmowaniem umów o wyższej wartości i zapewniających większą rentowność, ale charakteryzujących się długim okresem realizacji trwającym do 12-15 miesięcy. Oznacza to, że największe zyski finansowe otrzymuje się w momencie ukończenia produktu i przekazania go kontrahentowi.
(36)
Ocena biznes planu przedstawionego przez spółkę Crist została przeprowadzona przez ARP na kilku płaszczyznach. Polska wyjaśniła, że plan został opracowany we współpracy z […], jego ocena została dokonana przez […] („[…]”), a dokładna analiza dokumentu, w tym założenia i oczekiwane skutki, została dokonana przez ekspertów ARP. Władze polskie zauważyły, że opinia wszystkich podmiotów na temat dokumentu, na każdym etapie, była pozytywna i stwierdziły, że jego poprawność została potwierdzona faktycznymi wynikami uzyskanymi przez spółkę Crist, które są zgodne z danymi zawartymi w prognozie lub nawet je przewyższają. Polska wyjaśniła również, że optymistyczne prognozy finansowe przedstawione przez spółkę Crist były wiarygodne i potwierdzone zawartymi umowami.
(37)
W odniesieniu do rentowności inwestycji Polska przedstawiła szczegółowe wyjaśnienie dotyczące obliczonych wskaźników opartych na przepływach pieniężnych, wskaźnika wartości bieżącej netto (NPV) i wskaźnika wewnętrznej stopy zwrotu (IRR), które wszystkie okazały się wysokie. Wartość bieżąca netto projektu obejmująca zakup suchego doku za cenę 150 mln PLN wynosiła […] mln PLN, a wewnętrzna stopa zwrotu - […] %. Polska dodatkowo stwierdziła, że chociaż w ostateczności suchy dok został zakupiony za 175 mln PLN, wskaźniki finansowe transakcji są nadal bardzo wysokie (NPV - […] mln PLN, a IRR - […] %).
(38)
Na podstawie wyżej wymienionych analiz ARP określiła rating spółki według trzyetapowego wewnętrznego systemu oceny. Spółka Crist została uznana za odzwierciedlającą ryzyko na średnim poziomie, mającą dobrą wiarygodność finansową i wystarczającą zdolność do pokrycia zobowiązań w dłuższej perspektywie czasowej, a także wykazującą podwyższoną odporność na niekorzystne warunki ekonomiczne trwające przez dłuższy okres. Polska poinformowała, że wynik metody zastosowanej przez ARP jest zgodny z komunikatem Komisji w sprawie zmiany metody ustalania stóp referencyjnych i dyskontowych (10) (zwanym dalej „komunikatem w sprawie stóp referencyjnych”).Dane udostępnione ARP zostały ocenione jako odzwierciedlające kategorię ratingu BBB (dobry) określoną przez agencję ratingową EuroRating, jednak Polska, by pomyłka w ocenie nie miała niekorzystnych konsekwencji, zdecydowała się przyjąć rating kategorii BB na potrzeby sprawdzenia wyniku po zastosowaniu komunikatu w sprawie stóp referencyjnych.
(39)
Władze polskie poinformowały, że spółka Crist zapewniła jako zabezpieczenie: zastaw rejestrowy na 100 % akcji spółki Crist, hipotekę na nieruchomości (część obszaru stoczni nr 2), zastaw rejestrowy na zbiorze ruchomości stanowiących część obszaru stoczni nr 2, weksel własny in blanco podpisany przez spółkę Crist, oświadczenie spółki Crist o dobrowolnym poddaniu się egzekucji i oświadczenie każdego akcjonariusza o dobrowolnym poddaniu się egzekucji.
(40)
Polska przedstawiła wyceny rzeczoznawców akcji spółki Crist przeprowadzone przez […]przy zastosowaniu dwóch metod: metody majątkowej (metody skorygowanych aktywów netto) z dnia 29 lipca 2010 r. i metody dochodowej (metody zdyskontowanych przepływów pieniężnych w podejściu skorygowanej wartości bieżącej) z dnia 1 sierpnia 2010 r. Wyniki tych dwóch wycen różniły się w znacznym stopniu. Według pierwszej metody wartość wyniosła […] mln PLN, natomiast druga metoda wykazała prawie […] mln PLN. Jednocześnie w odrębnym dokumencie z dnia 3 sierpnia 2010 r., przedstawionym przez władze polskie,[…] wykazało, że metoda skorygowanych aktywów netto była bliższa wartości likwidacyjnej spółki i nie odzwierciedliła faktycznej wartości spółki Crist (w szczególności kapitału własnego). […] uznało, że za faktyczną wartość należy uznać kwotę […] mln PLN.
(41)
W odniesieniu do wartości drugiego elementu zabezpieczenia, tj. hipoteki na nieruchomości, Polska przedstawiła wycenę sporządzoną przez niezależnego eksperta z dnia 4 marca 2009 r., który oszacował wartość rynkową pakietu aktywów na 169,5 mln PLN (lub 84,7 mln w warunkach wymuszonej sprzedaży). Dodatkowo ARP w styczniu 2011 r. zleciła wycenę sporządzoną przez niezależnego eksperta po transakcji, przekazaną Komisji, w której to wycenie wartość nieruchomości obciążonej hipoteką została oszacowana na […] mln PLN.
(42)
W odpowiedzi na sceptyczną postawę Komisji, czy cena zapłacona przez spółkę Crist w trzeciej turze przetargu w sprawie suchego doku (175 mln PLN) może zostać uznana zastępczo za wskaźnik wartości zabezpieczenia, Polska zaproponowała, by uznać za wartość rynkową kontrofertę w wysokości 166 mln PLN, która w tym czasie została złożona przez inny podmiot biorący udział w przetargu - spółkę Patia.
(43)
Ponadto w opinii Polski wartość zabezpieczenia wzrasta dodatkowo dzięki zróżnicowanemu charakterowi składników zabezpieczenia (nieruchomość, ruchomości i aktywa finansowe) oraz przez fakt, że wszystkie elementy stanowiące zabezpieczenie były zupełnie nieobciążone przed przyznaniem pożyczki.
(44)
Władze polskie podsumowały, na podstawie różnych wycen, że łączna wartość zabezpieczenia pożyczki oscylowała w przedziale od[…] mln PLN do[…] mln PLN (zob. tabela 5). Na potrzeby wewnętrznego ratingu ARP założyła jednak, że poziom zabezpieczenia spółki Crist jest średni (zob. tabela 3). Odnosząc się do zasad komunikatu w sprawie stóp referencyjnych (zob. tabela 6), władze polskie poinformowały, że łączna wartość zabezpieczenia, dostosowana do wartości rynkowej, wynosi […] mln PLN (11) i stanowi […] % przyznanej pożyczki. Ten poziom zabezpieczenia znacząco przekracza kwotę pożyczki i odpowiada kategorii „wysoki poziom zabezpieczenia” zgodnie z metodologią określoną w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych, ponieważ przewidywana strata z tytułu niespłacenia pożyczki (strata z tytułu niewykonania zobowiązania - LGD) równa się 0.
Tabela 5
Suma wartości zabezpieczeń w zależności od przyjętych metod wyceny
Przedmiot zabezpieczenia oraz metoda wyceny
AkcjeCrist
Metoda majątkowa wyceny
(Metoda skorygowanych aktywów netto)
AkcjeCrist
Metoda dochodowa wyceny
(Metoda skorygowanej wartości bieżącej)
Wartość (PLN)
[…]
[…]
Przedmiot zabezpieczenia oraz metoda wyceny
Obszar stoczni nr 2
169 471 000
SUMA:
SUMA:
Metoda rynkowa (podejście dochodowe)
[…]
[…]
Obszar stoczni nr 2
84 735 500
SUMA:
SUMA:
Wartość w warunkach wymuszonej sprzedaży
[…]
[…]
Obszar stoczni nr 2
180 439 000
SUMA:
SUMA:
Metoda rynkowa (podejście dochodowe)
[…]
[…]
Obszar stoczni nr 2
166 000 000
SUMA:
SUMA:
Wartość ostatniej kontroferty
[…]
[…]
(45)
Władze polskie przedstawiły również sprawozdanie sporządzone przez […] w maju 2012 r., tj. po dojściu do transakcji. Zawiera ono miedzy innymi weryfikację wycen […]pozostających do dyspozycji ARP w momencie zawierania transakcji. Polska zwraca uwagę na krytyczną ocenę wyceny metodą aktywów netto: […] nie uwzględniło zupełnie wyceny wartości niematerialnych i prawnych, takich jak między innymi wykaz umów do realizacji, kontakty z klientami i siła robocza, które mogłyby mieć znaczące wartości i podnieść wyniki wyceny. […] wnioskuje, że kapitał własny spółki Crist w wycenie jest znacząco niedoszacowany. W odniesieniu do metody dochodowej Polska zauważa, że […] uzyskał wartości podobne do wartości otrzymanych przez […] (tj. około […] mln PLN).
(46)
Na potrzeby przyznania pożyczki ARP oceniła zarówno ryzyko kredytowe spółki, jak i poziom zapewnionego zabezpieczenia jako średnie. W konsekwencji ARP przyznała pożyczkę ze stopą oprocentowania 6,81 %, obliczoną jako suma stopy bazowej(trzymiesięcznej stopy WIBOR (3,81 %) powiększonej o 1,2 %) i marży odsetkowej wynikającej z macierzy odtworzonej w tabeli 3, tj. 1,8 %.
(47)
Oprócz obliczeń przedstawionych przez ARP, opartych na zasadach wewnętrznych, Polska przedstawiła dalsze wyjaśnienia, stosując metodę ustalania zastępczych stóp, określoną w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych (zob. tabela 6).
Tabela 6
Marże kredytów w punktach bazowych zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych
Poziom zabezpieczeń
Kategoria ratingu
Wysoki
Standardowy
Niski
Wysoki (AAA-A)
60
75
100
Dobry (BBB)
75
100
220
Zadowalający (BB)
100
220
400
Niski (B)
220
400
650
Zły/trudności finansowe (CCC i poniżej)
400
650
1 000
(48)
Polska stwierdziła, że biorąc pod uwagę stopę referencyjną dla Polski opublikowaną przez Komisję (4,49 %), kategorię ratingową spółki Crist (BB) oraz wysoki poziom zabezpieczenia (zob. motyw 44), stopa oprocentowania pożyczki nie powinna być niższa niż 5,49 %. Polska podkreśliła zatem, że stopa zastosowana przez ARP w wysokości 6,81 % jest o 132 punkty bazowe wyższa niż stopa referencyjna, określona w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych, tj. 5,49 %.
(49)
Sprawozdanie […] przekazane przez Polskęzawiera szczegółowe oszacowanie ratingu spółki Crist w momencie zawierania transakcji przy zastosowaniu dwóch różnych podejść eksperckich. Modele ratingowe zostały opracowane przez […] przy zastosowaniu modeli scoringowych/ratingowych wykorzystywanych przez banki komercyjne. W sprawozdaniu oszacowano, że rating spółki Crist mieści się w zakresie (BB-B). W opinii […] stopa oprocentowania jest jednak wystarczająca w świetle wysokiej wartości zabezpieczeń, które ocenione łącznie wskazują na wysoki poziom zabezpieczenia.
2. Wartość odniesienia
(50)
Władze polskie poinformowały Komisję, że kredyt udzielony przez […] Bank nie był jedyną podstawą określenia ostatecznego poziomu stopy oprocentowania w przypadku spółki Crist, ponieważ dokonano tego przede wszystkim na podstawie wewnętrznego systemu oceny. Niezależnie od różnic między pożyczką i kredytem, Polska odnotowała, że obie instytucje, ARP i […] Bank, doszły do podobnych wniosków w odniesieniu do stóp oprocentowania.
(51)
Polska przedstawiła również uwagę ogólną, iż ze względu na wysoką wartość przedmiotowej pożyczki (150 mln PLN) w praktyce niemożliwe jest znalezienie na polskim rynku idealnej wartości odniesienia dla pożyczki udzielonej spółce Crist. Odnosząc się do wyroku Sądu Pierwszej Instancji w sprawie T-296/97 Komisja przeciwko Alitalia, Polska przedstawiła argument, że potencjalna korzyść uzyskana przez spółkę Crist powinna być oceniona w odniesieniu do porównywalnej, a nie identycznej pożyczki.
(52)
Polska przedstawiła porównanie pożyczki i kredytu (zob. tabela 7 poniżej) i przypomniała, że zostały one przyznane w 2010 r. oraz że stopa oprocentowania […] Banku była nawet niższa (6,68 % w porównaniu do stopy ARP - 6,81 %) oraz iż decyzja […] Banku była obarczona wyższym ryzykiem. W konsekwencji w opinii polskich władz transakcja ta stanowi cenny punkt odniesienia.
Tabela 7
Porównanie kredytu […] Banku i pożyczki ARP udzielonych spółce Crist
Kredyt […] Banku
Pożyczka ARP
Kwota
[…] PLN
150 000 000 PLN
Data udzielenia
18.2.2010
14.9.2010
Okres kredytowania
3 lata 10 miesięcy
5 lat 3 miesiące
Oprocentowanie
6,62 %
6,81 %
Wartość zabezpieczenia
[…] PLN
[…] PLN
Perspektywy rozwoju (12)
[…] PLN
[…] PLN
Dodatkowe ryzyka
Brak pewności, że suchy dok (obszar stoczni nr 2) zostanie zakupiony i że zostanie utworzona pełna linia produkcyjna
Pożyczka udzielona na zakup suchego doku (obszar stoczni nr 2), a więc utworzenie pełnej linii produkcyjnej
(53)
Jeżeli chodzi o ryzyko kredytowe, Polska zauważyła, że […] Bank i ARP oparły swoją decyzję na tym samym biznes planie, w którym przewidywano zakup obszaru stoczni nr 1 i 2. Zatem ryzyko dla ukończenia fabryki było wyższe przed realizacją pierwszej transakcji (nawet jeżeli […] Bank jedynie zrefinansował transakcję, którą spółka Crist pokryła pierwotnie ze swoich środków). Pożyczka ARP umożliwiająca zakup obszaru stoczni nr 2 faktycznie zapewniła realizację nowej strategii biznesowej spółki Crist, zgodnie z którą spółka przechodzi od tradycyjnego przemysłu stoczniowego do sektora energii odnawialnej offshore. Dodatkowo Polska wskazała na fakt, że przyznanie spółce Crist kredytu przez […] Bank nastąpiło przed podpisaniem przez spółkę bardzo lukratywnej umowy z Beluga Hochtief, stanowiącej transakcję o najwyższej wartości w dotychczasowej działalności spółki Crist (w wysokości […] mln EUR), co tym bardziej zwiększyło zdolność kredytową spółki w momencie wydania decyzji ARP w sprawie pożyczki.
(54)
Z drugiej strony władze polskie podkreśliły, że w momencie przyznania pożyczki ARP poświęciła znaczną uwagę innym dodatkowym informacjom. Na przykład Polska wskazała na fakt, że oprócz finansowania ze strony ARP i […] Banku, spółka Crist utrzymywała przez wiele lat dobre stosunki z szeregiem innych instytucji finansowych, które zapewniały finansowanie działalności spółki (13). Potwierdza to zdolność spółki Crist do pozyskania finansowania na rynku kapitałowym w momencie wydania decyzji o udzieleniu pożyczki. W tym celu Polska przedstawiła zestawienie limitów kredytowych i gwarancyjnych w poszczególnych instytucjach finansowych do dyspozycji spółki Crist w momencie przeprowadzenia transakcji.
(55)
Na koniec władze polskie zwróciły uwagę Komisji na tabelę stóp oprocentowania Narodowego Banku Polskiego z września 2010 r. zawierającą cyklicznie publikowane zestawienie średnich stóp oprocentowania nowych pożyczek/kredytów udzielanych podmiotom gospodarczym w PLN. Z tabeli tej wynika, że dla kredytów powyżej 4 mln PLN ze zmiennością stopy oprocentowania nieprzekraczającą trzech miesięcy (jak w przypadku spółki Crist) średnia stopa oprocentowania była równa 5,4 %, tj. niższa niż stopa określona dla spółki Crist przez ARP.
3. Biznes plan
(56)
Władze polskie przekazały Komisji biznes plan spółki Crist („biznes plan”). Polska poinformowała Komisję, że przed przyznaniem pożyczki spółce Crist, ARP przeprowadziła konsultacje z partnerami handlowymi spółki ([…] i […]), jak również z bankami prywatnymi, i że w odpowiedzi uzyskała potwierdzenie wiarygodności finansowej spółki Crist. Władze polskie przekazały Komisji pisma banków prywatnych zawierające potwierdzenie, a także analizę sporządzoną przez […] na temat realizacji strategii biznesowej przez spółkę Crist obejmującą okres przed wydaniem decyzji ARP o udzieleniu pożyczki.
(57)
W biznes planie założono, że wartość bieżąca netto projektu inwestycyjnego wynosi […] mln PLN ([…] mln EUR), a wewnętrzna stopa zwrotu - […] %. W szacunkach tych przyjęto założenie, że spółka zapłaci 150 mln PLN za suchy dok. Jako odpowiedź na zastrzeżenie Komisji zawarte w decyzji o wszczęciu postępowania, że w ostateczności faktycznie zapłacona cena wyniosła 175 mln PLN, Polska przedstawiła analizę sporządzoną przez […]. Pokazuje ona, że wartość bieżąca netto i wewnętrzna stopa zwrotu inwestycji sięgają odpowiednio […] mln PLN i […] % na podstawie wiedzy dostępnej w momencie zawierania transakcji. […]dodaje, że biorąc pod uwagę aktualny stan wiedzy, wartość bieżąca netto i wewnętrzna stopa zwrotu wynoszą odpowiednio […] mln PLN i […] %.
(58)
To samo sprawozdanie zawiera zarys sytuacji rynkowej oraz perspektywy rozwoju spółki Crist. W sprawozdaniu zauważono, że spółka Crist zmieniła profil produkcji z tradycyjnego przemysłu stoczniowego na produkcję statków dostosowanych do określonych potrzeb, platform i elementów konstrukcji morskich. Dzięki tej strategii biznesowej spółka Crist znalazła niszę, by uczestniczyć w planowanych projektach offshore na Morzu Północnym i zyskać wiele możliwości dynamicznego rozwoju. […] podsumował, że spółka działa w sektorze mającym znaczący potencjał rozwoju.
(59)
Polska poinformowała, że w wyniku analizy biznes planu dokonanej przez ekspertów, ARP przyjęła następujące wnioski: mimo kryzysu gospodarczego trwającego od 2008 r. spółka w ostatnich trzech latach odnotowała dodatni wynik finansowy, wartość podpisanych i negocjowanych umów wskazywała na szybki rozwój, prognozy finansowe spółki zostały ocenione pozytywnie i wskazywały na zdolność spółki do spłaty pożyczki.
(60)
Na koniec władze polskie zauważyły, że przy zysku netto w wysokości 12,6 mln PLN (2,8 mln EUR) w 2010 r. i 31,6 mln PLN (7,03 mln EUR) w 2011 r., spółka uzyskała wynik netto, który przekroczył […] razy dane liczbowe przewidziane w biznes planie. Podobnie, odnotowano, że łączny bilans spółki na koniec 2011 r. był wyższy od prognoz o około […] %.
4. Uprzywilejowane traktowanie spółki
(61)
Jeżeli chodzi o domniemane uprzywilejowane traktowanie spółki Crist przez ARP, władze polskie wyjaśniły przede wszystkim, że spółka kwalifikowała się do skorzystania ze środków programu, ponieważ siedziba spółki Crist oraz dwa z jej ośrodków działalności mieszczą się w Gdańsku. Inwestycja w Gdyni, która w przeciwnym przypadku nie kwalifikowałaby się do skorzystania z takich środków, nie spowodowała przeniesienia działalności spółki, a raczej jej geograficzne rozprzestrzenienie.
(62)
W odniesieniu do poziomu finansowania, Polska potwierdziła ponownie, że poziom finansowania inwestycji spółki Crist uzyskany z ARP nie przekroczył pułapu 80 % przewidzianego w programie. Polska stwierdziła, że łączne nakłady zaplanowane przez spółkę w planie inwestycyjnym wyniosły 188,2 mln PLN i objęły nabycie przez spółkę Crist nie tylko suchego doku (obszar stoczni nr 2), ale i kadłubowni (obszar stoczni nr 1). Polska wyjaśniła, że obie inwestycje należą do tego samej linii produkcyjnej, która pozwoliła spółce Crist na skuteczne ukierunkowanie się na rynki energii odnawialnej i konstrukcji offshore. Jedynie pełny program inwestycyjny umożliwił spółce Crist zmianę jej modelu biznesowego z tradycyjnego przemysłu stoczniowego na produkcję statków dostosowanych do określonych potrzeb, platform i elementów konstrukcji morskich farm wiatrowych.
(63)
Udział pożyczki ARP (150 mln PLN) w całości inwestycji spółki Crist (213,2 mln PLN (14)) odpowiada zatem 70 % i znajduje się znacznie poniżej pułapu 80 % ustanowionego w programie.
(64)
Na koniec Polska zaznaczyła, że program, z którego została sfinansowana pożyczka dla spółki Crist, jest komercyjny i nie ma charakteru pomocowego. Polska zauważyła, żedecyzje ARP, by sfinansować pewne projekty, są oceniane według kryteriów komercyjnych przez ekspertów mających doświadczenie w największych polskich instytucjach finansowych.
V. OCENA
1. Istnienie pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE
(65)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE, wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(66)
Aby środek krajowy został uznany za pomoc państwa, powinny być spełnione wszystkie następujące warunki: (1) środek przynosi korzyść przy użyciu zasobów państwowych; (2) korzyść jest przyznawana selektywnie; oraz (3) środek zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji i może wpłynąć na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
1.1. Istnienie korzyści
(67)
Aby stwierdzić, czy badany środek stanowi pomoc, należy ustalić, czy spółka Crist uzyskała korzyść ekonomiczną, której nie uzyskałaby w normalnych warunkach rynkowych, tj. w warunkach, na jakich prywatny inwestor zapewniłby jej finansowanie.
(68)
Aby określić, czy badany środek jest zgodny z testem prywatnego inwestora, Komisja oceniła, czy pożyczkodawca prywatny na podstawie informacji dostępnych ARP w momencie wydawania decyzji przyznałby spółce Crist podobną pożyczkę.
(69)
Jak podkreślono w motywie 33 i motywach następnych, Polska poinformowała Komisję, że przed przyznaniem pożyczki, sytuacja ekonomiczna i finansowa spółki Crist była przedmiotem szczegółowej oceny przeprowadzonej przez ARP we współpracy z ekspertami zewnętrznymi, prowadzącej do określenia ratingu spółki Crist. Zgodnie ze swoim wewnętrznym systemem, ARP określiła rating Crist jako średni, który w opinii Polski, odpowiada przynajmniej kategorii BB (zadowalający) dla celów stosowania komunikatu w sprawie stóp referencyjnych.
(70)
W odniesieniu do zabezpieczenia Polska przedstawiła wszystkie wyceny sporządzone przez ekspertów i przekazała szczegółowe wyjaśnienia dotyczące każdego ze składników stanowiących zabezpieczenie pożyczki (zob. motywy od 39 do 45). Na podstawie tych wycen, które wskazywały, że jako wartość zastawu na akcjach należy przyjąć kwotę […] mln PLN, a kwotę powyżej […] mln PLN można by przypisać hipotece ustanowionej na suchym doku, mając przy tym na uwadze, że zgodnie z warunkiem przewidzianym w programie zabezpieczenie powinno stanowić co najmniej 150 % finansowania, wartość zabezpieczeń spółki Crist została uznana przez ARP za średnią, zapewniającą dobre pokrycie ryzyka kredytowego. Polska określiła jednak to podejście jako ostrożnościowe i stwierdziła, że wyceny zabezpieczeń dokonane przez niezależnego eksperta wskazują na wysoką wartość zabezpieczenia.
(71)
Ostatecznie na podstawie średniego poziomu ryzyka i zabezpieczeń, pożyczka została udzielona przez ARP ze stopą oprocentowania równą 6,81 %, obliczoną jako suma stopy bazowej (trzymiesięczna stopa WIBOR plus 1,2 %) oraz marży odsetkowej w wysokości 1,8 % (zob. tabela 3). Polska stwierdziła, że ten poziom oprocentowania przewyższył minimalny poziom oprocentowania, jaki zostałby obliczony zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych (zob. tabela 6 i motywy od 46 do 49). Komisja zauważa, że wprawdzie Polska używa do swoich obliczeń „wysokiego poziomu zabezpieczeń”, lecz stwierdzenie to pozostaje prawdziwe, nawet jeżeli zastosuje się poziom zabezpieczenia oceniony przez ARP jako średni (lub standardowy): stopa bazowa plus 220 punktów bazowych lub 6,69 %.
(72)
W ramach uwagi ogólnej Komisja przypomina, że jej początkowe wątpliwości w odniesieniu do poziomu oprocentowania, zawarte w decyzji o wszczęciu postępowania, wynikały głównie z braku dowodów odnoszących się do ratingu spółki i poziomu zabezpieczenia. Komisja zauważa w tym względzie, iż w odpowiedzi na decyzję o wszczęciu postępowania Polska przekazała stosowne informacje, które ARP miała do dyspozycji przed przyznaniem pożyczki. Polska przekazała również wycenę ex post nieruchomości, na której ustanowiono hipotekę, oraz sprawozdanie, które zostało sporządzone przez spółkę […] po transakcji, lecz opierało się na informacjach dostępnych w momencie podejmowania decyzji o udzieleniu pożyczki.
(73)
W odniesieniu do zabezpieczenia, w ocenie dokonanej przez Komisję skoncentrowano się na tym, czy wyceny ekspertów były sporządzone z dochowaniem takiej ostrożności, że prywatny inwestor zaakceptowałby oferowane zabezpieczenie. Komisja zauważa w tym kontekście, że w zależności od zastosowanej metody wyceny akcji spółki Crist znacznie się różnią (zob. motyw 40). Komisja zwraca także uwagę na krytyczną opinię spółki […] na temat wyceny wartości aktywów netto na poziomie […] mln PLN, w której pominięto kilka istotnych czynników (zob. motyw 45), co z kolei prowadzi do zaniżenia szacunku wartości kapitału własnego spółki Crist. Ponadto Komisja zauważa, że wyceny dokonane zarówno przez […], jak i […] za pomocą metody APV (metody skorygowanej wartości bieżącej) prowadzą do tego samego wniosku (tj. wyceny na poziomie ok. […] mln PLN) oraz że oboje niezależnych ekspertów uważa, że metodę tę należy uznać za bardziej reprezentatywną. Ponadto, przekazując te wyceny Komisji, Polska zaproponowała, by jako wartość zabezpieczenia na suchym doku przyjąć zastępczo wartość kontroferty spółki Patia w wysokości 166 mln PLN, która została złożona w trakcie trzeciej rundy przetargu. Komisji wydaje się, że taka wartość zastępcza odzwierciedla wartość rynkową, którą konkurent spółki Crist był gotów zapłacić za suchy dok w sytuacji wymuszonej sprzedaży tego składnika aktywów.
(74)
Nie zajmując stanowiska co do tego, które z poszczególnych sprawozdań należałoby przyjąć, Komisja uważa, że ARP dysponowała różnymi wycenami jakości oferowanego zabezpieczenia, przy czym tylko najbardziej pesymistyczna wycena określała jego wartość na poziomie niższym niż 150 % wartości pożyczki, która miała zostać udzielona, a zalecenia ekspertów wskazywały, że zabezpieczenie było wystarczające do pokrycia ryzyka kredytowego.
(75)
Co do ratingu spółki Komisja krytycznie oceniła przedstawione przez Polskę dowody z tamtego okresu, które były do dyspozycji ARP przed decyzją o przyznaniu pożyczki. Komisja zauważa, że ARP w ramach własnej eksperckiej analizy ratingu przeprowadzonej wewnętrznie dokonała pełnej analizy wskaźnikowej spółki Crist, obejmującej wskaźniki płynności, rotacji, struktury majątkowo-kapitałowej i rentowności. Ponadto ocena ARP obejmowała takie elementy jak: analiza przepływów finansowych, prognozy finansowe, efektywność inwestycji, próg rentowności, wrażliwość projektu na czynniki zewnętrzne takie jak stopa procentowa i kursy walut.
(76)
Komisja bierze również pod uwagę sprawozdanie […]. Wprawdzie zostało ono sporządzone po transakcji, lecz zawiera szczegółowe szacunki dotyczące ratingu kredytowego spółki Crist i oferowanego zabezpieczenia, dokonane na podstawie tych samych informacji, którymi dysponowała ARP w momencie przyznania pożyczki. W sprawozdaniu oszacowano rating spółki Crist jako nieznacznie niższy niż przyjęty przez ARP (zakres BB-B). Jeżeli chodzi o zabezpieczenie, w sprawozdaniu stwierdza się, że w wycenie dokonanej przez […] w oparciu o wartość aktywów nie doszacowano w sposób znaczący wartości kapitału własnego spółki Crist. […] uważa, że metoda APV jest bardziej konsekwentna i powszechnie stosowana. Na podstawie własnej analizy ratingu spółki Crist oraz wartości oferowanego zabezpieczenia […] stwierdza, że stopa oprocentowania pożyczki ARP nie była niższa niż stopa rynkowa.
(77)
Komisja przeanalizowała także, czy stopa oprocentowania określona przez ARP odpowiada metodzie ustalania stóp referencyjnych, które Komisja może stosować w zastępstwie stopy rynkowej. Metodę tę określono w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych. Zgodnie z tym komunikatem, stopę referencyjną otrzymuje się poprzez dodanie marży do stopy bazowej odpowiadającej 1-rocznej stopie IBOR (1-roczna stopa na rynku pieniężnym w danym państwie członkowskim). Stosowana marża uzależniona jest od ratingu danego przedsiębiorstwa i zabezpieczenia (zob. tabela 6).
(78)
Zważywszy, że stopa bazowa dla Polski we wrześniu 2010 r. wynosiła 4,49 % (15), stopa pożyczki ARP (6,81 %) byłaby wyższa niż obowiązująca stopa referencyjna, gdyby w czasie przyznania pożyczki:
-
rating spółki Crist był „niski” (B), a poziom zabezpieczenia „wysoki”,
-
rating spółki Crist był „zadowalający” (BB), a poziom zabezpieczenia „standardowy” lub
-
poziom zabezpieczenia był „niski”, a rating spółki Crist przynajmniej „dobry” (BBB).
We wszystkich trzech scenariuszach stopa referencyjna wynosiłaby 6,69 % (4,49 % i 2,20 %), czyli byłaby niższa niż stopa oprocentowania pożyczki ARP (6,81 %).
(79)
Na podstawie powyższej analizy Komisja uznaje, że rating spółki Crist w momencie przyznania pożyczki był w najgorszym przypadku „niski” (B). Jeżeli chodzi o zabezpieczenie, nawet w najgorszym scenariuszu, w którym wartość zabezpieczenia przyjmuje się na poziomie […] mln PLN, stanowi ono ponad 100 % wartości pożyczki i w związku z tym Komisja uważa, że przewidywana strata z tytułu niespłacenia pożyczki (strata z tytułu niewykonania zobowiązania - LGD) mieści się w zakresie nieprzekraczającym 30 %, co odpowiada wysokiemu poziomowi zabezpieczenia zgodnie z definicją w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych. Biorąc pod uwagę wysokie zabezpieczenie pożyczki, w najgorszym scenariuszu stopa oprocentowania pożyczki w momencie dojścia do transakcji nie powinna być niższa niż 6,69 % (tj. stopa referencyjna dla Polski równa 4,49 % + 2.20 %, zob. tabela 6). ARP udzieliła pożyczki o wyższej stopie oprocentowania (6,81 %).
(80)
Reasumując, informacje przedstawione Komisji pozwalają jej stwierdzić, że decydując o przyznaniu pożyczki spółce Crist, ARP postąpiła tak, jak zachowałby się pożyczkodawca prywatny na podstawie dostępnych informacji i zastosowała stopę procentową, która odpowiadała stopie rynkowej.
(81)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja podważyła wykorzystanie kredytu […] Banku jako wartości odniesienia w tej sprawie. Komisja stwierdziła między innymi, że kredyt […] Banku różnił się od pożyczki ARP, ponieważ dotyczył znacznie niższej wartości, a […] Bank jedynie zrefinansował transakcję, którą spółka Crist pierwotnie sfinansowała ze swoich środków. Ponadto Komisja była wstępnie zdania, że pożyczka ARP obarczona była wyższym ryzykiem niż kredyt […] Banku, ponieważ okres kredytowania był znacznie dłuższy niż w przypadku […] Banku.
(82)
Jak podkreślono w motywach (od 50 do 55) władze polskie ponownie potwierdziły, że ich zdaniem wykorzystanie kredytu […] Banku jako wartości odniesienia dla pożyczki ARP jest właściwe. Polska podkreśliła jednak, że przed podjęciem decyzji o przyznaniu pożyczki uwzględniono również inne elementy.
(83)
Komisja zauważa, że decyzja ARP o przyznaniu pożyczki spółce Crist została oparta na kompleksowej analizie eksperckiej sytuacji finansowej i ekonomicznej spółki, która to analiza pokazała rentowność planowanej inwestycji oraz że wcześniejsza decyzja niezależnej instytucji finansującej, […] Banku, tj. rozpatrywana wartość odniesienia, była dodatkowym odniesieniem dla ARP.
(84)
Komisja ma również na względzie fakt, że zakup suchego doku przez spółkę Crist stanowił ukończenie linii produkcyjnej i zatem może być uznany za mniej ryzykowny krok w realizacji strategii biznesowej spółki Crist niż przedsięwzięcie, na którego realizację był przeznaczony kredyt […] Banku. W momencie przyznania kredytu […] Banku istniała niepewność, co do tego, czy spółka Crist będzie w stanie ukończyć ostatni etap planowanej inwestycji, czyli zakup suchego doku. Dodatkowo Komisja uważa, że podpisanie, w okresie między uzyskaniem kredytu i pożyczki, największej umowy w historii spółki Crist (o wartości […] mln EUR) wzmocniło jej pozycję w porównaniu z momentem przyznania kredytu […] Banku.
(85)
Na zakończenie Komisja pragnie zauważyć, że sektor finansowy pozytywnie postrzegał potencjał finansowy spółki Crist oraz jej zdolność do generowania dochodów, co potwierdzają liczne zewnętrzne źródła finansowania, z których spółka korzystała w momencie przyznania pożyczki ARP.
(86)
Ponieważ wątpliwości wyrażone w decyzji o wszczęciu postępowania zostały wyjaśnione, Komisja uznaje, że warunki kredytu […] Banku, jak również dostęp spółki Crist do innych źródeł zewnętrznego finansowania, przemawiają za wnioskiem, że prywatny pożyczkodawca udzieliłby spółce Crist pożyczki na warunkach podobnych do pożyczki ARP.
(87)
W decyzji o wszczęciu postępowania zauważono, że w momencie przyznania pożyczki ARP, mimo ogólnej dobrej sytuacji finansowej spółki Crist, jej wyniki netto od trzech lat wykazywały tendencję zniżkową, a rynek charakteryzował się nadwyżką zdolności produkcyjnych. Komisja miała wstępnie wątpliwości co do tego, czy inwestor prywatny zapewniłby finansowanie, biorąc pod uwagę odnośne ryzyko rynkowe, oraz fakt, że w chwili przyznania środka kryzys finansowy trwał w pełni.
(88)
Jak opisano w motywach od 56 do 60, Polska przedstawiła dodatkowe wyjaśnienia dotyczące elementów, które skłoniły ARP do wydania decyzji o udzieleniu pożyczki. Obejmowały one między innymi trzyetapową analizę sytuacji finansowej spółki, która wykazała dobrą wiarygodność kredytową oraz niezależną analizę sporządzoną przez […]. Polska podkreśliła, że zwrot z inwestycji określony na podstawie wartości bieżącej netto i wewnętrznej stopy zwrotu inwestycji był wysoki.
(89)
Komisja przeanalizowała dostarczoną przez Polskę ocenę rentowności inwestycji spółki Crist, która wskazuje, że nawet jeżeli spółka Crist musiałaby zapłacić wyższą cenę za suchy dok niż pierwotnie zakładano (tj. 175 mln PLN), odpowiednie wartości finansowe pozostają wysokie (wartość bieżąca netto i wewnętrzna stopa zwrotu inwestycji wynoszą odpowiednio […] mln PLN i […] % na podstawie wiedzy w momencie zawarcia transakcji). Z perspektywy prywatnego inwestora wyniki te wskazują, że spółka Crist miała solidny biznes plan oraz, że dzięki swojej inwestycji zyskała możliwości zdobycia nowych umów w sektorze inżynierii hydrotechnicznej. Wartość podpisanych umów faktycznie wskazuje na szybki rozwój spółki.
(90)
Komisja zauważa, że sprzedaż i działalność operacyjna spółki wskazywały na silną dynamikę wzrostu. Ponadto władze polskie wyjaśniły, że spadek wyników netto, który dotyczył jedynie dwóch lat (2008 i 2009, zob. tabela 4), był związany z nową strategią biznesową spółki Crist. Wątpliwości w odniesieniu do ogólnie pozytywnej oceny wyników finansowych spółki Crist zostały tym samym wyjaśnione.
(91)
Jeżeli chodzi o wątpliwości zgłoszone w związku z nadwyżką zdolności produkcyjnych Komisja zauważa, że nawet jeżeli tradycyjny przemysł stoczniowy może odnotowywać nadwyżkę zdolności produkcyjnych, spółka Crist, zgodnie ze swoją nową strategią nakreśloną w biznes planie udostępnionym ARP dla potrzeb udzielenia pożyczki, uzyskała między […] % (w 2009 r.) a […] % (w 2011 r.) swoich przychodów na rynkach innych niż tradycyjny przemysł stoczniowy (zob. tabela 1). Struktura przychodów spółki Crist i informacje dotyczące perspektyw rozwoju morskiej energetyki wiatrowej - sektora, w którym spółka prowadzi głównie swoją działalność - wskazują na potencjał rozwoju spółki.
(92)
Na podstawie powyższego Komisja wnioskuje, że informacje biznesowe dostępne w momencie zawierania transakcji zawierały wystarczające elementy, by pozwolić prywatnemu inwestorowi na podjęcie takiej samej decyzji, jaką podjęła ARP.
(93)
Niniejsza ocena znajduje potwierdzenie w wynikach finansowych spółki Crist za lata 2010-2011, które jako integralna część biznes planu mogą być obecnie ocenione ex post. Chociaż w 2010 r. spółka wypełniła jedynie […] % swoich prognoz dotyczących sprzedaży, zaplanowany zwrot ze sprzedaży i marże zysku netto zostały przekroczone, a zysk netto uzyskany przez spółkę Crist osiągnął 12,6 mln PLN i przekroczył […] razy zysk netto przewidziany na ten rok. W 2011 r. wyniki spółki poprawiły się jeszcze bardziej, poziom sprzedaży był wyższy o […] % niż zaplanowano, podczas gdy uzyskany zysk netto przekroczył prognozę o […] %. Łączny bilans spółki na koniec 2010 r. i 2011 r. był wyższy niż zaplanowano o odpowiednio […] % i […] %.
(94)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości co do tego, czy niektóre warunki określone w programie zostały spełnione, a w szczególności, czy spółka Crist kwalifikowała się do wsparcia w ramach programu i czy w przypadku przyznanej pożyczki przestrzegano pułapu intensywności określonego w programie (zob. motyw 15).
(95)
Komisja przyjmuje do wiadomości wyjaśnienie władz polskich, z których wynika, że spółka była uprawniona do skorzystania z finansowania w ramach programu, a poziom finansowania inwestycji spółki Crist ze strony ARP nie przekroczył pułapu 80 % przewidzianego w programie (zob. motywy 61 do 64). W odniesieniu do drugiej kwestii Komisja sprawdziła, że pułap, zgodnie z opisem władz polskich, był przestrzegany także przy uwzględnieniu informacji, do jakich ARP miała dostęp w czasie wydawania decyzji o przyznaniu pożyczki: finansowanie w kwocie 150 mln PLN inwestycji o łącznej wartości 188,2 mln PLN (16) oznacza intensywność pomocy na poziomie 79,7 %.
(96)
Na podstawie tych wyjaśnień Komisja uznaje, że wątpliwości co do tego, czy inwestor prywatny udzieliłby pożyczki, zostały rozstrzygnięte.
1.2. Wnioski dotyczące korzyści
(97)
Na podstawie powyższych ustaleń Komisja uznaje, że spółka nie osiągnęła żadnych nienależnych korzyści w związku z warunkami pożyczki ARP. W szczególności Komisja uznaje, że (i) ARP była w posiadaniu takich informacji, co do których można przyjąć, że gdyby dysponował nimi prywatny inwestor, podjąłby taką samą decyzję oraz że (ii) stopa oprocentowania pożyczki ARP dla spółki Crist odpowiada stopie rynkowej.
(98)
W świetle tego, że przesłanki wskazujące na istnienie pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE mają charakter kumulatywny, brak którejkolwiek z nich jest decydujący. Nie ma w związku tym potrzeby przeprowadzania analizy innych elementów określonych w motywie 66 powyżej,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Środek, który Rzeczpospolita Polska wdrożyła na rzecz Crist S.A. w formie pożyczki w wysokości 150 mln PLN przy oprocentowaniu wynoszącym 6,81 %, nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Artykuł 2
Niniejsza decyzja skierowana jest do Rzeczpospolitej Polskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 25 lipca 2012 r.