SMĚRNICE EVROPSKÉHO PARLAMENTU A RADY 2010/41/EU
ze dne 7. července 2010
o uplatňování zásady rovného zacházení pro muže a ženy samostatně výdělečně činné a o zrušení směrnice Rady 86/613/EHS
EVROPSKÝ PARLAMENT A RADA EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 157 odst. 3 této smlouvy,
s ohledem na návrh Evropské komise,
s ohledem na stanovisko Evropského hospodářského a sociálního výboru (1),
v souladu s řádným legislativním postupem (2),
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Směrnice Rady 86/613/EHS ze dne 11. prosince 1986 o uplatňování zásady rovného zacházení pro muže a ženy samostatně výdělečně činné, včetně oblasti zemědělství, a o ochraně v mateřství (3) zajišťuje v členských státech uplatňování zásady rovného zacházení pro muže a ženy samostatně výdělečně činné nebo přispívající k výkonu takové činnosti. Pokud jde o osoby samostatně výdělečně činné a manžele nebo manželky osob samostatně výdělečně činných, nebyla směrnice 86/613/EHS příliš účinná a její oblast působnosti by měla být znovu posouzena, protože k diskriminaci na základě pohlaví a k obtěžování dochází také mimo práci za mzdu. V zájmu srozumitelnosti by měla být směrnice 86/613/EHS nahrazena touto směrnicí.
(2)
Ve sdělení z 1. března 2006 nazvaném „Plán pro dosažení rovného postavení žen a mužů“ Komise oznámila, že v zájmu zlepšení řízení v oblasti rovného postavení žen a mužů přezkoumá stávající právní předpisy Unie v oblasti rovného postavení žen a mužů, které nebyly předmětem přepracování v roce 2005, s cílem případně je aktualizovat, modernizovat a přepracovat. Směrnice 86/613/EHS nebyla předmětem přepracování.
(3)
V závěrech ze dnů 5. a 6. prosince 2007 s názvem „Vyvážené úlohy žen a mužů v oblasti zaměstnanosti, růstu a sociální soudržnosti“ vyzvala Rada Komisi ke zvážení potřeby revidovat směrnici 86/613/EHS, aby byla zajištěna práva spojená s mateřstvím a otcovstvím osob samostatně výdělečně činných a jejich spolupracujících manželů či manželek.
(4)
Evropský parlament opakovaně vyzýval Komisi, aby směrnici 86/613/EHS přezkoumala, zejména za účelem posílení ochrany mateřství samostatně výdělečně činných žen a zlepšení situace manželů a manželek osob samostatně výdělečně činných..
(5)
Evropský parlament již vyjádřil svůj postoj v této oblasti prostřednictvím svého usnesení ze dne 21. února 1997 o situaci manželů a manželek, kteří pomáhají osobám samostatně výdělečně činným (4).
(6)
Ve sdělení ze dne 2. července 2008 nazvaném „Obnovená sociální agenda: Příležitosti, přístup a solidarita v Evropě 21. století“ Komise potvrdila potřebu učinit opatření s cílem řešit rozdíl mezi počtem žen a mužů v podnikání a zlepšit sladění soukromého a pracovního života.
(7)
Existuje již řada právních nástrojů pro provádění zásady rovného zacházení, které se vztahují na samostatnou výdělečnou činnost, zejména směrnice Rady 79/7/EHS ze dne 19. prosince 1978 o postupném zavedení zásady rovného zacházení pro muže a ženy v oblasti sociálního zabezpečení (5) a směrnice Evropského parlamentu a Rady 2006/54/ES ze dne 5. července 2006 o zavedení zásady rovných příležitostí a rovného zacházení pro muže a ženy v oblasti zaměstnání a povolání (6). Tato směrnice by se tedy neměla vztahovat na oblasti, které jsou již v působnosti jiných směrnic.
(8)
Touto směrnicí nejsou dotčeny pravomoci členských států, pokud jde o organizaci jejich vlastních systémů sociální ochrany. Do výlučné pravomoci členských států, pokud jde o organizaci jejich vlastních systémů sociální ochrany, spadají mimo jiné rozhodnutí týkající se zavádění, financování a řízení těchto systémů a souvisejících orgánů, jakož i podstaty a způsobu poskytování dávek, výše příspěvků a podmínek přístupu k nim.
(9)
Tato směrnice by se měla vztahovat na osoby samostatně výdělečně činné a na jejich manžele či manželky, nebo - v míře odpovídající rozsahu jejich uznání vnitrostátním právem - na jejich životní partnery či partnerky, jestliže se za podmínek stanovených vnitrostátními právními předpisy obvykle podílejí na podnikání. Práce manželů, manželek a - v míře odpovídající rozsahu jejich uznání vnitrostátním právem - životních partnerů a partnerek osob samostatně výdělečně činných by měla být uznávána, aby se zlepšilo jejich postavení.
(10)
Tato směrnice by se neměla vztahovat na záležitosti upravené jinými směrnicemi, kterými se zavádí zásada rovného zacházení s muži a ženami, zejména směrnicí Rady 2004/113/ES ze dne 13. prosince 2004, kterou se zavádí zásada rovného zacházení s muži a ženami v přístupu ke zboží a službám a jejich poskytování (7). Použitelný zůstává mimo jiné článek 5 směrnice 2004/113/ES týkající se pojištění a souvisejících finančních služeb.
(11)
Aby se zamezilo diskriminaci na základě pohlaví, měla by se tato směrnice vztahovat na přímou i nepřímou diskriminaci. Obtěžování a sexuální obtěžování by mělo být považováno za diskriminaci, a tudíž zakázáno.
(12)
Touto směrnicí by neměla být dotčena práva a povinnosti vyplývající z manželství nebo rodinného vztahu, jak je definuje vnitrostátní právo.
(13)
Zásada rovného zacházení by se měla vztahovat na vztahy mezi osobou samostatně výdělečně činnou a třetími osobami spadajícími do oblasti působnosti této směrnice, nikoli však na vztahy mezi osobou samostatně výdělečně činnou a jejím manželem či manželkou nebo životním partnerem či partnerkou.
(14)
V oblasti samostatné výdělečné činnosti uplatňování zásady rovného zacházení znamená, že nesmí docházet k žádné diskriminaci na základě pohlaví například ve vztahu k založení, vybavení nebo rozšíření podniku či zahájení nebo rozšíření jakékoli jiné formy samostatné výdělečné činnosti.
(15)
Členské státy mohou podle čl. 157 odst. 4 Smlouvy o fungování Evropské unie zachovat nebo zavést opatření poskytující zvláštní výhody k usnadnění samostatné výdělečné činnosti méně zastoupeného pohlaví nebo pro předcházení či vyrovnávání nevýhod v profesní kariéře. Opatření jako pozitivní kroky zaměřené na dosažení praktické rovnosti žen a mužů by v zásadě neměla být považována za porušení právní zásady rovného zacházení pro muže a ženy.
(16)
Je nutné zajistit, aby podmínky pro založení společnosti mezi manželi nebo - v míře odpovídající rozsahu jejich uznání vnitrostátním právem - mezi životními partnery nebyly přísnější než podmínky pro založení společnosti mezi jinými osobami.
(17)
Manželé či manželky, nebo - v míře odpovídající rozsahu jejich uznání vnitrostátním právem - životní partneři a partnerky osob samostatně výdělečně činných, které mají přístup k systému sociální ochrany, by měli mít rovněž nárok na určitou úroveň sociální ochrany, jestliže se podílejí na rodinném podnikání. Členské státy by měly být povinny přijmout nezbytná opatření k vybudování této sociální ochrany v souladu s vnitrostátním právem. Členské státy by zejména měly rozhodovat, zda by tato sociální ochrana měla být poskytována povinně či na dobrovolném základě. Členské státy mohou stanovit, že tato sociální ochrana může být úměrná míře účasti na rodinném podnikání nebo na přispění k němu.
(18)
Ekonomická a fyzická znevýhodněnost těhotných samostatně výdělečně činných žen a těhotných manželek a - v míře odpovídající rozsahu jejich uznání vnitrostátním právem - životních partnerek osob samostatně výdělečně činných vyžaduje, aby jim bylo přiznáno právo na pomoc v mateřství. Členským státům je ponechána pravomoc upravit tuto pomoc včetně stanovení výše příspěvků a všech ujednání týkajících se dávek a jiné pomoci za předpokladu, že budou dodrženy minimální požadavky této směrnice. Zejména mohou určit, v jakém období před porodem anebo po něm je přiznán nárok na pomoc v mateřství.
(19)
Délka období, po které je samostatně výdělečným ženám, manželkám a - v míře odpovídající rozsahu jejich uznání vnitrostátním právem - životním partnerkám osob samostatně výdělečně činných přiznán nárok na dávky v mateřství, je stejná jako délka mateřské dovolené přiznaná zaměstnancům, která v současnosti platí na úrovni Unie. Pokud na úrovni Unie dojde k úpravě délky trvání mateřské dovolené u zaměstnanců, měla by Komise Evropskému parlamentu a Radě předložit zprávu, která by zhodnotila, zda je vhodné upravit délku vyplácení dávek v mateřství i v případě samostatně výdělečně činných žen, manželek a životních partnerek uvedených v článku 2.
(20)
Aby byla zohledněna zvláštní povaha samostatné výdělečné činnosti, měly by mít samostatně výdělečně činné ženy a manželky nebo - v míře odpovídající rozsahu jejich uznání vnitrostátním právem - životní partnerky osob samostatně výdělečně činných přístup k jakýmkoli stávajícím službám poskytujícím dočasnou náhradu, aby mohly svou pracovní činnost z důvodu těhotenství nebo mateřství přerušit, nebo k jakýmkoli stávajícím vnitrostátním sociálním službám. Přístup k těmto službám může být alternativou k peněžitým dávkám v mateřství nebo v souběhu s nimi.
(21)
Osoby, které byly vystaveny diskriminaci na základě pohlaví, by měly disponovat vhodnými prostředky právní ochrany. Aniž je dotčena vnitrostátní procesněprávní úprava zastupování a obhajoby před soudy, měly by být sdružení, organizace a jiné právnické osoby, pokud tak členské státy stanoví, za účelem zajištění účinnější ochrany oprávněny účastnit se řízení buď jménem oběti, nebo na její podporu.
(22)
Ochrana osob samostatně výdělečně činných, manželů či manželek osob samostatně výdělečně činných a - v míře odpovídající rozsahu jejich uznání vnitrostátním právem - životních partnerů či partnerek osob samostatně výdělečně činných před diskriminací na základě pohlaví by měla být v každém členském státě posílena existencí jednoho nebo více orgánů příslušných k analýze dotčených problémů, zkoumání možných řešení a poskytování praktické pomoci obětem. Tento orgán nebo orgány mohou být totožné s těmi, které jsou na vnitrostátní úrovni příslušné pro provádění zásady rovného zacházení.
(23)
Tato směrnice stanoví minimální požadavky a dává tak členským státům možnost přijmout nebo zachovat příznivější úpravu.
(24)
Jelikož cíle tohoto opatření, totiž zajištění společné vysoké úrovně ochrany před diskriminací ve všech členských státech, nemůže být uspokojivě dosaženo na úrovni členských států a může jej být lépe dosaženo na úrovni Unie, může Unie přijmout opatření v souladu se zásadou subsidiarity stanovenou v článku 5 Smlouvy o Evropské unii. V souladu se zásadou proporcionality stanovenou v uvedeném článku nepřekračuje tato směrnice rámec toho, co je nezbytné pro dosažení tohoto cíle,
PŘIJALY TUTO SMĚRNICI:
Článek 1
Předmět
1. Tato směrnice stanoví rámec, na jehož základě má být v členských státech zavedena zásada rovného zacházení pro muže a ženy, kteří vykonávají samostatnou výdělečnou činnost nebo kteří přispívají k výkonu této činnosti, v záležitostech, na které se nevztahují směrnice 2006/54/ES a 79/7/EHS.
2. Na provádění zásady rovného zacházení s muži a ženami v přístupu ke zboží a službám a jejich poskytování se i nadále vztahuje směrnice 2004/113/ES.
Článek 2
Oblast působnosti
Tato směrnice se vztahuje na
a)
osoby samostatně výdělečně činné, tj. na všechny osoby, které vykonávají výdělečnou činnost na vlastní účet za podmínek stanovených vnitrostátním právem;
b)
manžele, manželky nebo - v míře odpovídající rozsahu jejich uznání vnitrostátním právem - životní partnery či partnerky osob samostatně výdělečně činných, kteří nejsou zaměstnanci ani společníky v podnikání, jestliže se za podmínek stanovených vnitrostátním právem obvykle podílejí na činnosti osoby samostatně výdělečně činné a vykonávají stejné nebo pomocné úkoly.
Článek 3
Definice
Pro účely této směrnice se rozumí
a)
„přímou diskriminací“ situace, kdy se s jednou osobou zachází z důvodů jejího pohlaví méně příznivě, než se zachází či zacházelo nebo by se zacházelo s jinou osobou ve srovnatelné situaci;
b)
„nepřímou diskriminací“ situace, kdy by v důsledku zdánlivě neutrálního ustanovení, kritéria nebo zvyklosti byly znevýhodněny osoby jednoho pohlaví v porovnání s osobami druhého pohlaví, ledaže jsou takové ustanovení, kritérium nebo zvyklost objektivně odůvodněny legitimním cílem a prostředky k dosažení uvedeného cíle jsou přiměřené a nezbytné;
c)
„obtěžováním“ nežádoucí chování v souvislosti s pohlavím osoby, které má za účel nebo za následek narušení důstojnosti dotyčné osoby a vytvoření zastrašující, nepřátelské, ponižující, pokořující nebo urážlivé atmosféry;
d)
„sexuálním obtěžováním“ jakákoli forma nežádoucího chování sexuální povahy vyjádřeného verbálně, neverbálně nebo fyzicky, které má za účel nebo za následek narušení důstojnosti osoby, a zejména vytvoření zastrašující, nepřátelské, ponižující, pokořující nebo urážlivé atmosféry.
Článek 4
Zásada rovného zacházení
1. Zásadou rovného zacházení se rozumí, že ve veřejném nebo soukromém sektoru nedochází ani přímo, ani nepřímo k žádné diskriminaci na základě pohlaví, například pokud jde o založení, vybavení nebo rozšíření podniku nebo zahájení nebo rozšíření jakékoli jiné formy samostatné výdělečné činnosti.
2. V oblastech uvedených v odstavci 1 se obtěžování a sexuální obtěžování považuje za diskriminaci na základě pohlaví, a je tudíž zakázáno. Odmítnutí takového chování dotyčnou osobou nebo podvolení se mu není možno použít jako základ pro rozhodnutí dotýkající se dané osoby.
3. V oblastech uvedených v odstavci 1 se navádění k diskriminaci osob na základě pohlaví považuje za diskriminaci.
Článek 5
Pozitivní opatření
Členské státy mohou zachovat nebo přijmout opatření ve smyslu čl. 157 odst. 4 Smlouvy o fungování Evropské unie za účelem zajištění plné a skutečné rovnosti mezi muži a ženami v pracovním životě, například s cílem podporovat podnikatelské iniciativy žen.
Článek 6
Založení obchodní společnosti
Aniž jsou dotčeny zvláštní podmínky pro přístup k některým činnostem, které se vztahují stejným způsobem na obě pohlaví, přijmou členské státy nezbytná opatření pro zajištění toho, aby podmínky pro založení obchodní společnosti mezi manželi nebo - v míře odpovídající rozsahu jejich uznání vnitrostátním právem - životními partnery nebyly přísnější než podmínky pro založení obchodní společnosti mezi jinými osobami.
Článek 7
Sociální ochrana
1. Pokud v některém členském státě existuje systém sociální ochrany osob samostatně výdělečně činných, přijme tento členský stát nezbytná opatření k zajištění toho, aby manželé či manželky a životní partneři či partnerky uvedení v čl. 2 písm. b) měli nárok na sociální ochranu v souladu s vnitrostátním právem.
2. Členské státy mohou rozhodnout, zda se sociální ochrana uvedená v odstavci 1 poskytuje na povinném či dobrovolném základě.
Článek 8
Pomoc v mateřství
1. Členské státy přijmou nezbytná opatření k zajištění toho, aby samostatně výdělečně činné ženy a manželky a životní partnerky uvedené v článku 2 mohly mít v souladu s vnitrostátním právem nárok na dostatečné peněžité dávky v mateřství, které by jim umožnily přerušit z důvodu těhotenství nebo mateřství pracovní činnost na dobu alespoň čtrnácti týdnů.
2. Členské státy mohou rozhodnout, zda se peněžité dávky v mateřství uvedené v odstavci 1 poskytují na povinném či dobrovolném základě.
3. Dávky uvedené v odstavci 1 se považují za dostatečné, pokud zaručují příjem odpovídající alespoň
a)
dávkám, které by dotyčná osoba dostávala v případě přerušení činnosti z důvodů spojených se zdravotním stavem, nebo
b)
průměrnému ušlému příjmu nebo zisku odpovídajícímu srovnatelnému předchozímu období v mezích případného stropu stanoveného vnitrostátním právem nebo
c)
jakýmkoli jiným rodinným dávkám stanoveným vnitrostátním právem v mezích případného stropu stanoveného vnitrostátním právem.
4. Členské státy přijmou nezbytná opatření k zajištění toho, aby samostatně výdělečně činné ženy a manželky a životní partnerky uvedené v článku 2 měly přístup ke stávajícím službám poskytujícím dočasnou náhradu nebo k jakýmkoli stávajícím vnitrostátním sociálním službám. Členské státy mohou stanovit, že přístup k těmto službám je alternativou nebo součástí dávek uvedených v odstavci 1 tohoto článku.
Článek 9
Ochrana práv
1. Členské státy zajistí, aby soudní nebo správní řízení, včetně dohodovacích řízení, považují-li to členské státy za vhodné, určená k vymáhání plnění povinností podle této směrnice byla dostupná každému, kdo se domnívá, že utrpěl újmu nebo škodu v důsledku nedodržování zásady rovného zacházení, a to i pokud vztah, v němž mělo dojít k diskriminaci, již skončil.
2. Členské státy zajistí, aby se sdružení, organizace a jiné právnické osoby, které mají v souladu s kritérii stanovenými jejich vnitrostátním právem oprávněný zájem na zajištění dodržování této směrnice, mohly se souhlasem žalobce buď jeho jménem, nebo na jeho podporu účastnit jakéhokoli soudního nebo správního řízení určeného k vymáhání plnění povinností podle této směrnice.
3. Odstavci 1 a 2 nejsou dotčeny vnitrostátní předpisy týkající se lhůt pro podávání žalob v případě zásady rovného zacházení.
Článek 10
Náprava nebo náhrada
Členské státy zavedou do svých právních řádů nezbytná opatření pro zajištění skutečné a účinné nápravy újmy nebo náhrady škody, podle toho, jak členské státy určí, kterou utrpěla osoba v důsledku diskriminace na základě pohlaví, přičemž tato náprava nebo náhrada musí být odrazující a přiměřená utrpěné újmě nebo škodě. Taková náprava nebo náhrada nesmí být omezena předem stanovenou horní hranicí.
Článek 11
Orgány pro rovné zacházení
1. Členské státy přijmou nezbytná opatření, kterými zajistí, že orgán nebo orgány pověřené v souladu s článkem 20 směrnice 2006/54/ES budou mít rovněž pravomoc k podpoře, analýze, sledování a prosazování rovného zacházení se všemi osobami, na něž se vztahuje tato směrnice, bez diskriminace na základě pohlaví.
2. Členské státy zajistí, aby úkoly orgánů uvedených v odstavci 1 zahrnovaly
a)
poskytování nezávislé pomoci obětem diskriminace při podávání stížností na diskriminaci, aniž jsou dotčena práva obětí a sdružení, organizací a jiných právnických osob uvedených v čl. 9 odst. 2;
b)
provádění nezávislých studií týkajících se diskriminace;
c)
zveřejňování nezávislých zpráv a vydávání doporučení k jakékoli otázce související s touto diskriminací;
d)
na příslušné úrovni výměnu dostupných informaci s odpovídajícími evropskými subjekty, jako je Evropský institut pro rovnost žen a mužů.
Článek 12
Začleňování hlediska rovnosti žen a mužů
Členské státy berou při vypracovávání a provádění právních a správních předpisů, politik a činností v oblastech uvedených v této směrnici aktivně v úvahu cíl rovnosti mužů a žen.
Článek 13
Šíření informací
Členské státy zajistí, aby o předpisech přijatých podle této směrnice i o případných již platných souvisejících předpisech byly dotčené osoby informovány všemi vhodnými prostředky a na celém území.
Článek 14
Úroveň ochrany
Členské státy mohou přijmout nebo zachovat předpisy, které jsou pro ochranu zásady rovného zacházení pro muže a ženy příznivější než ustanovení této směrnice.
Provádění této směrnice nesmí být za žádných okolností důvodem ke snížení úrovně ochrany před diskriminací již poskytované členskými státy v oblastech, na něž se vztahuje tato směrnice.
Článek 15
Zprávy
1. Členské státy sdělí Komisi veškeré dostupné informace týkající se uplatňování této směrnice do 5. srpna 2015.
Komise vypracuje souhrnnou zprávu, kterou předloží Evropskému parlamentu a Radě do 5. srpna 2016. Tato zpráva by měla zohlednit veškeré právní úpravy týkající se délky mateřské dovolené zaměstnanců. Bude-li to vhodné, připojí ke zprávě návrhy na změnu této směrnice.
2. Zpráva Komise přihlédne k názorům dotčených subjektů.
Článek 16
Provádění
1. Členské státy uvedou v účinnost právní a správní předpisy nezbytné pro dosažení souladu s touto směrnicí do 5. srpna 2012. Jejich znění neprodleně sdělí Komisi.
Tyto předpisy přijaté členskými státy musí obsahovat odkaz na tuto směrnici nebo musí být takový odkaz učiněn při jejich úředním vyhlášení. Způsob odkazu si stanoví členské státy.
2. Pokud je to odůvodněno zvláštními obtížemi, mohou členské státy pro dosažení souladu s článkem 7, a pokud jde o manželky nebo životní partnerky uvedené v čl. 2 písm. b), s článkem 8 v případě potřeby využít dodatečnou dvouletou lhůtu do 5. srpna 2014.
3. Členské státy sdělí Komisi znění hlavních ustanovení vnitrostátních právních předpisů, které přijmou v oblasti působnosti této směrnice.
Článek 17
Zrušení
Směrnice 86/613/EHS se zrušuje s účinkem ode dne 5. srpna 2012.
Odkazy na zrušenou směrnici se považují za odkazy na tuto směrnici.
Článek 18
Vstup v platnost
Tato směrnice vstupuje v platnost dvacátým dnem po vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
Článek 19
Určení
Tato směrnice je určena členským státům.
Ve Štrasburku dne 7. července 2010.
DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 2010/41/UE
z dnia 7 lipca 2010 r.
w sprawie stosowania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn prowadzących działalność na własny rachunek oraz uchylająca dyrektywę Rady 86/613/EWG
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 157 ust. 3,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (1),
stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą (2),
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Dyrektywa Rady 86/613/EWG z dnia 11 grudnia 1986 r. w sprawie stosowania zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn pracujących na własny rachunek, w tym w rolnictwie, oraz w sprawie ochrony kobiet pracujących na własny rachunek w okresie ciąży i macierzyństwa (3) zapewnia stosowanie w państwach członkowskich zasady równego traktowania w odniesieniu do kobiet i mężczyzn prowadzących działalność na własny rachunek lub współpracujących przy wykonywaniu takiej działalności. W odniesieniu do osób prowadzących działalność na własny rachunek i małżonków takich osób dyrektywa 86/613/EWG nie okazała się być wystarczająco skuteczna i jej zakres powinien zostać zmieniony, gdyż dyskryminacja ze względu na płeć i molestowanie występują również poza dziedziną pracy, za którą otrzymuje się stałe wynagrodzenie. W trosce o przejrzystość dyrektywę 86/613/EWG należy zastąpić niniejszą dyrektywą.
(2)
Mając na uwadze poprawę ładu administracyjno-regulacyjnego w zakresie równości płci, Komisja zapowiedziała w swoim komunikacie z dnia 1 marca 2006 r. zatytułowanym „Plan działań na rzecz równości kobiet i mężczyzn” weryfikację prawodawstwa Unii istniejącego w dziedzinie równości płci i pominiętego w trakcie przekształcenia w roku 2005 oraz aktualizację tego prawodawstwa, unowocześnienie i w stosownych przypadkach przekształcenie. Przekształcenie nie objęło dyrektywy 86/613/EWG.
(3)
W swoich konkluzjach z dnia 5 i 6 grudnia 2007 r. zatytułowanych „Równowaga ról kobiet i mężczyzn w kontekście miejsc pracy, wzrostu gospodarczego i spójności społecznej” Rada wezwała Komisję do rozważenia potrzeby zmiany, w razie konieczności, dyrektywy 86/613/EWG w celu ochrony praw związanych z macierzyństwem i ojcostwem osób prowadzących działalność na własny rachunek i pomagających im małżonków.
(4)
Parlament Europejski wielokrotnie zwracał się do Komisji o zweryfikowanie dyrektywy 86/613/EWG, zwłaszcza po to, by zwiększyła się ochrona macierzyństwa kobiet prowadzących działalność na własny rachunek oraz by poprawiła się sytuacja małżonków osób prowadzących działalność na własny rachunek.
(5)
Parlament Europejski określił już swoje stanowisko w tej dziedzinie w rezolucji z dnia 21 lutego 1997 r. w sprawie sytuacji małżonków osób pracujących na własny rachunek, pomagających im w prowadzeniu działalności (4).
(6)
W komunikacie z dnia 2 lipca 2008 r. zatytułowanym „Odnowiona agenda społeczna: Możliwości, dostęp i solidarność w Europie XXI wieku” Komisja potwierdziła, że należy podjąć działania służące zniesieniu różnicy między kobietami i mężczyznami w dziedzinie przedsiębiorczości oraz ułatwić godzenie życia prywatnego i zawodowego.
(7)
Obecnie istnieją już różne instrumenty prawne służące wdrażaniu zasady równego traktowania i obejmujące działalność na własny rachunek, w szczególności dyrektywa Rady 79/7/EWG z dnia 19 grudnia 1978 r. w sprawie stopniowego wprowadzania w życie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zabezpieczenia społecznego (5) oraz dyrektywa 2006/54/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 5 lipca 2006 r. w sprawie wprowadzenia w życie zasady równości szans oraz równego traktowania kobiet i mężczyzn w dziedzinie zatrudnienia i pracy (6). W związku z tym niniejsza dyrektywa nie powinna mieć zastosowania do obszarów objętych już zakresem innych dyrektyw.
(8)
Niniejsza dyrektywa nie ogranicza państw członkowskich w ich uprawnieniach do organizowania własnych systemów ochrony socjalnej. Wyłączna kompetencja państw członkowskich w dziedzinie organizowania własnych systemów ochrony socjalnej obejmuje między innymi decyzje dotyczące tworzenia, finansowania i zarządzania takimi systemami, a także właściwymi instytucjami, jak również decyzje dotyczące rodzaju świadczeń, ich przyznawania, poziomu składek oraz warunków dostępu do świadczeń.
(9)
Niniejsza dyrektywa powinna mieć zastosowanie do osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz do ich małżonków lub partnerów życiowych - jeżeli i w stopniu, w jakim uznawani są oni przez prawo krajowe - pod warunkiem że współpracują oni stale w prowadzeniu tej działalności. Aby poprawić sytuację tych małżonków i partnerów życiowych - jeżeli i w stopniu, w jakim uznawani są oni przez prawo krajowe - należy uznać pracę partnerów życiowych osób prowadzących działalność na własny rachunek.
(10)
Niniejszej dyrektywy nie należy stosować w kwestiach objętych innymi dyrektywami wdrażającymi zasadę równego traktowania kobiet i mężczyzn, zwłaszcza dyrektywą Rady 2004/113/WE z dnia 13 grudnia 2004 r. wprowadzającą w życie zasadę równego traktowania kobiet i mężczyzn w zakresie dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług (7). Między innymi nadal ma zastosowanie art. 5 dyrektywy 2004/113/WE, dotyczący ubezpieczeń i powiązanych usług finansowych.
(11)
Aby zapobiegać dyskryminacji ze względu na płeć, niniejsza dyrektywa powinna mieć zastosowanie zarówno do dyskryminacji bezpośredniej, jak i pośredniej. Molestowanie oraz molestowanie seksualne należy uznać za dyskryminację i dlatego należy ich zabronić.
(12)
Niniejsza dyrektywa nie powinna naruszać praw i obowiązków wynikających ze statusu małżeńskiego lub rodzinnego, określonych w prawie krajowym.
(13)
Zasada równego traktowania powinna obejmować stosunki między osobą prowadzącą działalność na własny rachunek a osobami trzecimi, objęte zakresem zastosowania niniejszej dyrektywy, ale nie stosunki między tą osobą a jej małżonkiem lub partnerem życiowym.
(14)
W dziedzinie działalności na własny rachunek stosowanie zasady równego traktowania oznacza, że zakazana jest wszelka dyskryminacja ze względu na płeć, na przykład w odniesieniu do zakładania, wyposażania lub rozszerzania działalności firmy czy do rozpoczynania lub rozszerzania jakiejkolwiek innej formy działalności na własny rachunek.
(15)
Państwa członkowskie mogą na mocy art. 157 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej utrzymać lub przyjmować środki przewidujące szczególne korzyści, zmierzające do ułatwienia rozpoczynania działalności na własny rachunek przez osoby płci niedostatecznie reprezentowanej lub zapobiegania niekorzystnym sytuacjom w karierze zawodowej i ich kompensowania. Zasadniczo środki, takie jak działania pozytywne, mające zapewnić równość płci w praktyce, nie powinny być postrzegane jako naruszenie zasady prawnej równego traktowania kobiet i mężczyzn.
(16)
Konieczne jest, aby warunki zakładania przedsiębiorstwa pomiędzy małżonkami lub partnerami życiowymi - jeżeli i w stopniu, w jakim uznawani są oni przez prawo krajowe - nie były bardziej restrykcyjne niż warunki zakładania przedsiębiorstwa pomiędzy innymi osobami.
(17)
Z uwagi na swój udział w rodzinnej działalności gospodarczej małżonkowie lub partnerzy życiowi - jeżeli i w stopniu, w jakim uznawani są oni przez prawo krajowe - osób prowadzących działalność na własny rachunek, które mają dostęp do systemu ochrony socjalnej, powinni także mieć prawo do korzystania z ochrony socjalnej. Państwa członkowskie powinny być zobowiązane do przedsięwzięcia niezbędnych środków w celu zorganizowania takiej ochrony socjalnej zgodnie z prawem krajowym. W szczególności do państw członkowskich należy decyzja, czy taka ochrona socjalna powinna być obowiązkowa czy dobrowolna. Państwa członkowskie mogą postanowić, że taka ochrona socjalna może być proporcjonalna w stosunku do udziału w działalności osoby prowadzącej działalność na własny rachunek lub poziomu składki.
(18)
Szczególna sytuacja ekonomiczna i fizyczna kobiet ciężarnych prowadzących działalność na własny rachunek oraz ciężarnych małżonek i partnerek życiowych - jeżeli i w stopniu, w jakim uznawane są one przez prawo krajowe - osób prowadzących działalność na własny rachunek sprawia, iż konieczne jest przyznanie im prawa do świadczeń macierzyńskich. Państwa członkowskie zachowują kompetencję do organizowania takich świadczeń, w tym do ustalania poziomu składek oraz dokonywania wszystkich uzgodnień dotyczących świadczeń i płatności, pod warunkiem że spełnione są minimalne wymogi określone w niniejszej dyrektywie. W szczególności państwa członkowskie mogą określić, w jakim okresie przed porodem lub po nim przysługuje prawo do świadczeń macierzyńskich.
(19)
Długość okresu, w którym kobietom pracującym na własnych rachunek, małżonkom lub - jeżeli i w stopniu, w jakim uznawane są one przez prawo krajowe - partnerkom życiowym osób pracujących na własnych rachunek przyznawane są świadczenia macierzyńskie, jest zbliżona do okresu urlopu macierzyńskiego obowiązującego obecnie na poziomie Unii. W przypadku gdy długość urlopu macierzyńskiego zatrudnionych podlega zmianie na poziomie Unii, Komisja powinna przedstawić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie ocenę dotyczącą ewentualnej konieczności zmiany okresu, w którym kobietom pracującym na własnych rachunek, małżonkom lub partnerkom życiowym osób pracujących na własnych rachunek, o których mowa w art. 2, przysługują świadczenia macierzyńskie.
(20)
W celu uwzględnienia specyfiki działalności na własny rachunek kobiety prowadzące działalność na własny rachunek oraz małżonki i życiowe partnerki - jeżeli i w stopniu w jakim uznawane są one przez prawo krajowe - osób prowadzących działalność na własny rachunek powinny otrzymać dostęp do wszelkich istniejących usług zapewniających czasowe zastępstwo i umożliwiających przerwy w działalności zawodowej w związku z ciążą lub macierzyństwem lub do wszelkich istniejących krajowych usług socjalnych. Dostęp do tych usług może w całości lub w części zastępować możliwość pobierania zasiłku macierzyńskiego.
(21)
Osoby, które doznały dyskryminacji ze względu na płeć, powinny dysponować odpowiednimi środkami ochrony prawnej. Aby zapewniać skuteczniejszą ochronę stowarzyszenia, organizacje i inne podmioty prawne powinny mieć prawo angażowania się w postępowania, w sposób określony przez państwa członkowskie, w imieniu albo w interesie dowolnej ofiary, nie naruszając krajowych przepisów proceduralnych dotyczących reprezentacji, i do obrony przed sądem.
(22)
Ochrona osób prowadzących działalność na własny rachunek oraz ich małżonków i partnerów życiowych - jeżeli i w stopniu, w jakim uznawani są oni przez prawo krajowe - przed dyskryminacją ze względu na płeć powinna być wzmocniona dzięki istnieniu w każdym państwie członkowskim co najmniej organu właściwego lub organów właściwych do analizowania odnośnych problemów, badania możliwych rozwiązań i świadczenia praktycznej pomocy ofiarom. Może to być ten sam organ lub te same organy, które na szczeblu krajowym odpowiadają za wdrażanie zasady równego traktowania.
(23)
Niniejsza dyrektywa ustanawia wymogi minimalne, pozostawiając państwom członkowskim możliwość wprowadzenia lub utrzymania korzystniejszych przepisów.
(24)
Ponieważ cel planowanych działań, tj. zapewnienie we wszystkich państwach członkowskich wspólnego wysokiego poziomu ochrony przed dyskryminacją, nie może być osiągnięty w wystarczający sposób przez państwa członkowskie, natomiast możliwe jest lepsze jego osiągnięcie na poziomie Unii, Unia może przedsięwziąć środki, zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności, określoną w tym artykule, niniejsza dyrektywa nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu,
PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
Artykuł 1
Przedmiot
1. Niniejsza dyrektywa określa ramy służące wdrożeniu w państwach członkowskich zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn prowadzących działalność na własny rachunek lub współpracujących przy wykonywaniu takiej działalności, w zakresie spraw nieobjętych dyrektywami 2006/54/WE i 79/7/EWG.
2. Wdrożenie zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn pod względem dostępu do towarów i usług oraz dostarczania towarów i usług pozostaje objęte zakresem dyrektywy 2004/113/WE.
Artykuł 2
Zakres stosowania
Zakres niniejszej dyrektywy obejmuje:
a)
osoby prowadzące działalność na własny rachunek, to znaczy wszystkie osoby prowadzące samodzielną działalność zarobkową na warunkach określonych przez prawo krajowe;
b)
małżonków osób prowadzących działalność na własny rachunek lub partnerów życiowych takich osób - jeżeli i w stopniu, w jakim uznawani są oni przez prawo krajowe - którzy nie są pracownikami ani wspólnikami, ale w stały sposób uczestniczą, na warunkach określonych przez prawo krajowe, w działaniach osoby prowadzącej działalność na własny rachunek i wykonują takie same zadania lub zadania o charakterze wspomagającym.
Artykuł 3
Definicje
Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
a) „dyskryminacja bezpośrednia”: sytuacja, w której dana osoba traktowana jest mniej korzystnie ze względu na płeć niż jest, była lub byłaby traktowana inna osoba w porównywalnej sytuacji;
b) „dyskryminacja pośrednia”: sytuacja, w której z pozoru neutralny przepis, kryterium lub praktyka stawiałaby osoby danej płci w szczególnie niekorzystnym położeniu w porównaniu z osobami innej płci, chyba że dany przepis, kryterium lub praktyka są obiektywnie uzasadnione zgodnym z prawem celem, a środki osiągnięcia tego celu są właściwe i niezbędne;
c) „molestowanie”: sytuacja, w której następuje niepożądane zachowanie związane z płcią osoby, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności tej osoby i stworzenie atmosfery zastraszenia, wrogości, poniżenia, upokorzenia lub obrazy;
d) „molestowanie seksualne”: sytuacja, w której ma miejsce jakakolwiek forma niepożądanego zachowania werbalnego, niewerbalnego lub fizycznego o charakterze seksualnym, którego celem lub skutkiem jest naruszenie godności osoby, w szczególności przy stwarzaniu atmosfery zastraszenia, wrogości, poniżenia, upokorzenia lub obrazy.
Artykuł 4
Zasada równego traktowania
1. Zasada równego traktowania oznacza brak jakiejkolwiek dyskryminacji ze względu na płeć, bezpośredniej ani pośredniej, w sektorze publicznym lub prywatnym, np. w związku z zakładaniem, wyposażaniem lub rozszerzaniem działalności firmy lub w związku z rozpoczynaniem lub rozszerzaniem jakiejkolwiek innej formy działalności na własny rachunek.
2. W dziedzinach objętych ust. 1 molestowanie oraz molestowanie seksualne uważa się za dyskryminację ze względu na płeć i dlatego są one zakazane. Sprzeciw wobec takich zachowań lub podporządkowanie się im przez daną osobę nie może stanowić podstawy decyzji dotyczącej tej osoby.
3. W dziedzinach objętych ust. 1 nakłanianie do dyskryminacji osób ze względu na płeć uważane jest za dyskryminację.
Artykuł 5
Działania pozytywne
Aby zapewnić w praktyce całkowitą równość kobiet i mężczyzn w życiu zawodowym, państwa członkowskie mogą utrzymać lub wprowadzić środki w rozumieniu art. 157 ust. 4 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, na przykład środki służące propagowaniu inicjatywy przedsiębiorczości kobiet.
Artykuł 6
Zakładanie przedsiębiorstwa
Bez uszczerbku dla szczególnych warunków dostępu do niektórych rodzajów działalności, które to warunki mają jednakowe zastosowane do obu płci, państwa członkowskie przedsiębiorą konieczne środki w celu zapewnienia, aby warunki zakładania przedsiębiorstwa pomiędzy małżonkami lub partnerami życiowymi - jeżeli i w stopniu, w jakim uznawani są oni przez prawo krajowe - nie były bardziej restrykcyjne niż warunki zakładania przedsiębiorstwa pomiędzy innymi osobami.
Artykuł 7
Ochrona socjalna
1. W przypadku gdy w danym państwie członkowskim istnieje system ochrony socjalnej dla osób prowadzących działalność na własny rachunek, państwo to podejmuje konieczne środki w celu zapewnienia, aby małżonkowie i partnerzy życiowi, o których mowa w art. 2 lit. b), mogli korzystać z ochrony socjalnej zgodnie z prawem krajowym.
2. Państwa członkowskie mogą zdecydować, czy ochrona socjalna, o której mowa w ust. 1, jest obowiązkowa czy dobrowolna.
Artykuł 8
Świadczenia macierzyńskie
1. Państwa członkowskie podejmują konieczne środki w celu zapewnienia, aby kobiety prowadzące działalność na własny rachunek oraz małżonki i partnerzy życiowi, o których mowa w art. 2, mogli zgodnie z przepisami krajowymi mieć przyznany wystarczający zasiłek macierzyński pozwalający na przerwy w ich działalności zawodowej podczas ciąży lub macierzyństwa przez co najmniej 14 tygodni.
2. Państwa członkowskie mogą zdecydować, czy zasiłek macierzyński, o którym mowa w ust. 1, jest obowiązkowy czy dobrowolny.
3. Zasiłek, o którym mowa w ust. 1, uznaje się za wystarczający, jeżeli gwarantuje dochód co najmniej równoważny:
a)
zasiłkowi, który dana osoba otrzymałaby w razie przerwania swojej działalności z powodów zdrowotnych; lub
b)
utraconemu średniemu dochodowi lub zyskowi w odniesieniu do porównywalnego poprzedniego okresu, w wysokości podlegającej ewentualnym ograniczeniom określonym w prawie krajowym; lub
c)
jakiemukolwiek innemu zasiłkowi rodzinnemu ustalonemu w prawie krajowym, w wysokości podlegającej ewentualnym ograniczeniom określonym w prawie krajowym.
4. Państwa członkowskie podejmują konieczne środki w celu zapewnienia, aby kobiety prowadzące działalność na własny rachunek oraz małżonki oraz partnerzy życiowi, o których mowa w art. 2, mieli dostęp do wszelkich istniejących usług zapewniających czasowe zastępstwo lub do wszelkich istniejących krajowych usług socjalnych. Państwa członkowskie mogą postanowić, że dostęp do tych usług zastępuje w całości lub w części możliwość pobierania zasiłku, o którym mowa w ust. 1 niniejszego artykułu.
Artykuł 9
Obrona praw
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby procedury sądowe lub administracyjne - w tym, o ile państwa członkowskie uznają to za właściwe, procedury pojednawcze - mające na celu wyegzekwowanie obowiązków wynikających z niniejszej dyrektywy, były dostępne dla wszystkich osób, które w ich własnej opinii poniosły stratę lub szkodę, gdyż nie zastosowano wobec nich zasady równego traktowania, nawet w sytuacji wygaśnięcia stosunku, w ramach którego doszło do domniemanej dyskryminacji.
2. Państwa członkowskie zapewniają, aby stowarzyszenia, organizacje i inne podmioty prawne - które zgodnie z kryteriami określonymi w prawie krajowym mają uzasadniony interes w zapewnieniu przestrzegania niniejszej dyrektywy - mogły brać udział albo w imieniu, albo w interesie skarżącego oraz za jego zgodą, w postępowaniach sądowych lub administracyjnych mających na celu realizację uprawnień wynikających z niniejszej dyrektywy.
3. Ust. 1 i 2 pozostają bez uszczerbku dla krajowych przepisów dotyczących terminów dochodzenia roszczeń z tytułu zasady równego traktowania.
Artykuł 10
Zadośćuczynienie lub odszkodowanie
Państwa członkowskie wprowadzają do swoich krajowych systemów prawnych środki niezbędne do zapewnienia rzeczywistego i skutecznego zadośćuczynienia lub rzeczywistego i skutecznego odszkodowania - zależnie od decyzji państw członkowskich - za straty lub szkody poniesione przez osobę w wyniku dyskryminacji ze względu na płeć, przy czym takie zadośćuczynienie lub odszkodowanie mają zniechęcać do dyskryminacji, a jednocześnie być proporcjonalne do poniesionej straty lub szkody. Takie zadośćuczynienie lub odszkodowanie nie podlegają ograniczeniu przez ustalony wcześniej górny limit.
Artykuł 11
Organy ds. równości
1. Państwa członkowskie podejmują niezbędne środki, aby zapewnić, że organ lub organy wyznaczone zgodnie z art. 20 dyrektywy 2006/54/WE odpowiadają również za propagowanie, analizowanie, monitorowanie i wspieranie równego traktowania wszystkich osób objętych zakresem tej dyrektywy bez względu na płeć.
2. Państwa członkowskie zapewniają, aby zadania organów, o których mowa w ust. 1, obejmowały:
a)
świadczenie niezależnej pomocy ofiarom dyskryminacji w dochodzeniu ich racji w zakresie dyskryminacji, bez uszczerbku dla praw ofiar i stowarzyszeń, organizacji i innych podmiotów prawnych określonych w art. 9 ust. 2;
b)
prowadzenie niezależnych badań dotyczących dyskryminacji;
c)
publikowanie niezależnych sprawozdań i wydawanie zaleceń na temat wszelkich problemów związanych z taką dyskryminacją;
d)
wymianę, na właściwym szczeblu, dostępnych informacji z odpowiadającymi im organami europejskimi, takimi jak Europejski Instytut ds. Równości Kobiet i Mężczyzn.
Artykuł 12
Uwzględnianie problematyki równości płci
Formułując i wprowadzając w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne, politykę i działania w dziedzinach, o których mowa w niniejszej dyrektywie, państwa członkowskie aktywnie uwzględniają cel, jakim jest równość kobiet i mężczyzn.
Artykuł 13
Rozpowszechnianie informacji
Państwa członkowskie zapewniają, aby zainteresowane osoby na całym obszarze danego państwa były poinformowane wszelkimi odpowiednimi sposobami o przepisach przyjętych na podstawie niniejszej dyrektywy oraz o odpowiednich obowiązujących już przepisach.
Artykuł 14
Poziom ochrony
Państwa członkowskie mogą przyjmować lub utrzymywać przepisy bardziej korzystne z punktu widzenia ochrony zasady równego traktowania kobiet i mężczyzn niż przepisy zawarte w niniejszej dyrektywie.
Wdrożenie niniejszej dyrektywy nie może w żadnych okolicznościach być przyczyną obniżenia poziomu ochrony przed dyskryminacją już zapewnianego przez państwo członkowskie w zakresie objętym niniejszą dyrektywą.
Artykuł 15
Sprawozdania
1. Do dnia 5 sierpnia 2015 r. państwa członkowskie przekazują Komisji wszystkie dostępne informacje dotyczące stosowania niniejszej dyrektywy.
Komisja sporządza sprawozdanie podsumowujące, które przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie nie później niż w dniu 5 sierpnia 2016 r. Sprawozdanie to powinno uwzględniać wszelkie zmiany prawne dotyczące okresu urlopu macierzyńskiego przysługującego pracownicom. Do sprawozdania dołącza się, w stosownych przypadkach, wnioski dotyczące zmiany niniejszej dyrektywy.
2. Sprawozdanie Komisji uwzględnia opinie zainteresowanych stron.
Artykuł 16
Wdrażanie
1. Państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy w terminie do 5 sierpnia 2012 r. Tekst tych przepisów przekazują niezwłocznie Komisji.
Przepisy przyjęte przez państwa członkowskie zawierają odesłanie do niniejszej dyrektywy lub odesłanie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Metody dokonywania takiego odesłania określane są przez państwa członkowskie.
2. Jeżeli uzasadniają to określone trudności, państwa członkowskie mogą w razie konieczności skorzystać z dodatkowego okresu wynoszącego dwa lata, do dnia 5 sierpnia 2014 r., w celu spełnienia wymogów art. 7 oraz w celu spełnienia wymogów art. 8 w odniesieniu do małżonek i partnerów życiowych, o których mowa w art. 2 lit. b).
3. Państwa członkowskie przekażą Komisji tekst głównych przepisów prawa krajowego, które przyjmą w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą.
Artykuł 17
Uchylenie
Dyrektywę 86/613/EWG uchyla się ze skutkiem od dnia 5 sierpnia 2012 r.
Odesłania do uchylonej dyrektywy odczytuje się jako odesłania do niniejszej dyrektywy.
Artykuł 18
Wejście w życie
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Artykuł 19
Adresaci
Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich.
Sporządzono w Strasburgu dnia 7 lipca 2010 r.