ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 20. července 2010
o státní podpoře C 33/09 (ex NN 57/09, CP 191/09) provedené Portugalskem ve formě státní záruky ve prospěch banky BPP
(oznámeno pod číslem K(2010) 4932)
(Pouze portugalské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/346/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie (Smlouvu o fungování EU), a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na výzvu k podání připomínek podle výše uvedených ustanovení určenou přímo zúčastněným stranám (1) a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Toto rozhodnutí se týká státní podpory poskytnuté Portugalskem ve formě státní záruky ve prospěch banky Banco Privado Português (dále jen „BPP“).
1. PROCESNÍ ASPEKTY
(2)
Dne 13. března 2009 Komise přijala rozhodnutí (2) (dále jen „rozhodnutí o podpoře na záchranu“), v němž schválila státní záruku na půjčku 450 milionů EUR, kterou šest portugalských bank poskytlo dne 5. prosince 2008 bance BPP. Opatření bylo schváleno na základě čl. 87 odst. 3 písm. b) Smlouvy o ES (nyní čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování EU), na dobu šesti měsíců, pokud portugalské orgány splní závazek předložit plán restrukturalizace ve lhůtě šesti měsíců (tj. do 5. června 2009).
(3)
Dne 15. července 2009 Komise vyzvala portugalské orgány, aby neprodleně předložily plán restrukturalizace banky BPP. Vzhledem k tomu, že požadovaný plán nebyl předložen, Komise zaslala dne 6. října 2009 úřední sdělení, v souladu s čl. 5 odst. 2 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (3).
(4)
Dne 10. listopadu 2009 Komise zahájila formální vyšetřovací řízení v souvislosti s uvedeným opatřením státní podpory. Ve stejném rozhodnutí Komise vydala příkaz k poskytnutí informací a požádala Portugalsko o předložení plánu restrukturalizace do 22. prosince 2009.
(5)
Rozhodnutí Komise zahájit řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie ze dne 6. března 2010 (4). Komise vyzvala přímo zúčastněné strany, aby předložily připomínky k opatření podpory. Dopisem ze dne 6. dubna 2010 předložila připomínky třetí zúčastněná strana, která si přála zachovat anonymitu.
(6)
Komise požádala Portugalsko o informace úředním sdělením ze dne 12. března 2010, na který tato země odpověděla úředním sdělením ze dne 13. dubna 2010, jehož doručení bylo zaevidováno dne 14. dubna 2010.
(7)
Připomínky přímo zúčastněných stran byly zaslány Portugalsku úředním sdělením ze dne 15. dubna 2010. Portugalsko odpovědělo na tyto připomínky úředním sdělením ze dne 13. května 2010, jehož přijetí bylo zaevidováno dne 14. května 2010.
(8)
Dne 29. dubna 2010 požádala Komise o dodatečné informace, které Portugalsko dodalo úředním sdělením ze dne 13. května 2010. Portugalsko dodalo další informace dne 15. a dne 21. června 2010.
2. PŘÍJEMCE A OPATŘENÍ
2.1 Příjemce
(9)
Banka BPP je finanční instituce se sídlem v Portugalsku, která poskytuje služby v oblasti soukromého bankovnictví, podnikového poradenství a soukromého kapitálu. K zákazníkům banky BPP patří soukromí a institucionální vkladatelé, včetně pěti „caixas de crédito agrícola mútuo“ (úvěrových ústavů poskytujících půjčky zemědělcům), jedné záložny, různých penzijních fondů, pojišťoven a dalších. Banka BPP působí v Portugalsku, Španělsku a v menší míře v Brazílii a Jižní Africe.
(10)
Akcie banky BPP nejsou kotovány na burze cenných papírů, a tudíž není možné sledovat jejich tržní hodnotu. Dne 30. června 2008 se úhrn aktiv zapsaných do bilance banky BPP zvýšil na 2,9 miliard EUR, což představovalo méně než 1 % z celkových aktiv portugalského bankovního sektoru. Banka BPP je ve stoprocentním vlastnictví skupiny Privado Holding SGPS (správcovská společnost společenských podílů) S.A. Dne 30. června 2008 byla většina akcií této správcovské společnosti společenských podílů (51,5 %) vlastněna 12 akcionáři. V roce 2009 měla skupina Privado Holding 187 zaměstnanců, z nichž 148 pracovalo v bance BPP.
2.2 Finanční potíže banky
(11)
Podle portugalských orgánů se banka BPP dostala do potíží s likviditou následkem zhoršení světové ekonomické situace, která výrazně snížila její schopnost řídit likviditu.
(12)
Dne 24. listopadu 2008 banka BPP informovala portugalskou centrální banku („Banco de Portugal“), že existuje riziko, že nebude schopna splnit svoje platební povinnosti. Bance BPP tedy bylo povoleno pozastavit dnem 1. prosince 2008 veškeré své platby.
(13)
Dne 5. prosince 2008 banka BPP obdržela za níže uvedených podmínek půjčku 450 milionů EUR spolu se zárukou státu. Půjčka a záruka kryjí pouze odpovědnost za pasiva banky BPP, zapsaná v bilanci k datu 24. listopadu 2008, a půjčku lze použít pouze na úhradu vkladatelům a jiným věřitelům, přičemž z ní nelze hradit dluhy jiných subjektů skupiny.
2.3 Opatření podpory na záchranu
(14)
Dne 5. prosince 2008 podepsala banka BPP smlouvu o půjčce (dále jen „smlouva o půjčce“), doprovázenou státní zárukou, ve výši 450 milionů EUR, se 6 důležitými portugalskými bankami (Banco Comercial Português, S.A., Caixa Geral de Depósitos, S.A., Banco Espírito Santo, S.A., Banco BPI, S.A., Banco Santander Totta, S.A., Caixa Central - Caixa Central de Crédito Agrícola Mútuo CRL, dále jen „syndikát bank“). Půjčka byla poskytnuta na dobu šesti měsíců, kterou lze prodloužit maximálně na dobu dvou let, s úrokovou sazbou rovnající se sazbě EURIBOR + 100 bazických bodů. Odměna za půjčku byla vypočtena na základě nákladů na financování pro věřitelské banky ke dni operace.
(15)
Podle portugalských orgánů by bez státní záruky nebyl žádný poskytovatel půjčky ochoten financovat banku BPP s přiměřenou sazbou vzhledem k závažnosti její finanční situace. Záruka státu, která doprovází půjčku, byla poskytnuta v souladu se zákonem č. 112/97, tj. mimo rámec portugalského režimu záruk (zákon 60-A/2008) schválený Komisí dne 29. října 2008 (5). Portugalské orgány zejména tvrdily, že všeobecný režim záruk, který je vyhrazen solventním bankám, nebude tvořit odpovídající rámec pro státní intervenci ve prospěch banky BPP vzhledem k rostoucímu finančnímu zhoršení banky a specifickým rizikům spojeným s touto operací.
(16)
Odměna za záruky státu byla s ohledem na protizáruky předložené bankou BPP stanovena na 20 bazických bodů.
(17)
Protizáruky jsou následující: i) právo na prioritní záruku týkající se různých aktiv uvedených ve smlouvě uzavřené mezi Portugalskem, bankou BPP a bankou Banco de Portugal a ii) první hypotéka na nemovitý majetek ve vlastnictví banky BPP. Hodnota těchto protizáruk byla portugalskými orgány odhadnuta při podepisování smlouvy o půjčce a dohody o záruce (6) asi na 672 milionů EUR. Poskytnutí protizáruk se řídí dohodou uzavřenou mezi Generálním ředitelstvím státní pokladny, bankou BPP a bankou Banco de Portugal, v níž banka Banco de Portugal byla Generálním ředitelstvím státní pokladny jmenována subjektem pro dohled nad protizárukami a jejich správu. Podle portugalských orgánů má portugalský stát v souladu s vnitrostátními právními předpisy výsadní a přednostní právo na protizáruky.
(18)
Během doby platnosti půjčky kryté zárukou státu se banka BPP zavazuje, že neprodá nebo nedá jako záruku svá současná nebo budoucí aktiva ani jimi nebude jiným způsobem disponovat.
(19)
V souvislosti s analýzou opatření podpory na záchranu, kterou provedla Komise, se Portugalsko zavázalo předložit v šestiměsíční lhůtě ode dne státní intervence (tj. do 5. června 2009) plán restrukturalizace banky BPP.
(20)
Ve svém rozhodnutí ze dne 13. března 2009 Komise schválila opatření na dobu šesti měsíců ode dne poskytnutí záruky státu, tj. do 5. června 2009. Komise rovněž usoudila, že předložení plánu restrukturalizace do 5. června 2009 je nutné vzhledem k výjimečně nízké odměně za záruku.
(21)
Za účelem prodloužení platnosti záruky na dobu delší než počáteční období 6 měsíců se portugalské orgány zavázaly předložit Komisi zvláštní oznámení.
(22)
Portugalsko nesplnilo výše uvedené závazky.
2.4 Prodloužení opatření podpory na záchranu
(23)
Sdělením elektronickou poštou ze dne 23. června 2009 Portugalsko informovalo Komisi, že učinilo rozhodnutí prodloužit záruku státu o dodatečné období šesti měsíců (vyhláška č. 13364-A/2009 ministerstva financí ze dne 5. června 2009). Portugalsko však prodloužení neoznámilo ani nepožádalo Komisi o schválení.
(24)
Jelikož rozhodnutím Komise byla schválena uvedená podpora pouze do 5. června 2009, stala se podpora na záchranu dnem 6. června 2009 nezákonnou.
(25)
Dne 24. dubna 2009 správci banky BPP předložili plán restrukturalizace bance Banco de Portugal.
(26)
Úředním sdělením ze dne 5. června 2009 portugalské orgány vysvětlily Komisi, že zpoždění v předložení plánu restrukturalizace banky BPP bylo způsobeno skutečností, že plán záchrany a ozdravění navržený bankou BPP, nebyl bankou Banco de Portugal přijat.
(27)
Dne 9. června 2009 ministerstvo financí a veřejné správy zveřejnilo dokument s názvem „Vysvětlení ministerstva financí a veřejné správy - rozhodnutí týkající se banky Banco Privado Português“ (dále jen „dokument ze dne 9. června 2009“), kde se tvrdí, že plán záchrany a ozdravění, který banka BPP předložila dne 24. dubna 2009 bance Banco de Portugal, navrhl zejména rekapitalizační operaci s příspěvkem státu mezi 150 a 200 miliony EUR ve formě kmenových akcií, preferenčních akcií a dodatečných podpor bez jakékoliv odměny. Tento plán nebyl přijat, neboť se mělo za to, že nespadá „do pravidel rekapitalizačního režimu, uvedených v zákoně 63-A/2008, ani do směrnic ohledně této záležitosti, definovaných na úrovni Evropské unie, s ohledem na zajištění dodržování komunitárních pravidel hospodářské soutěže, vzhledem k tomu, že stojíme před scénářem státních podpor“.
(28)
Dokument ze dne 9. června 2009 také uváděl, že velký počet zákazníků banky BPP uložil svoje úspory do správy banky, která je použila při akvizici finančních nástrojů distribuovaných několika desítkami prostřednických společností se sídlem v daňových rájích. Přes rizika, která jsou těmto použitím vlastní (použití „absolutní návratnosti“), banka BPP zaručovala odměnu při splatnosti a poskytovala záruku na veškerý kapitál investovaný těmito zákazníky. Banka o existenci této záruky nikdy neinformovala orgány dohledu ani ji nezaznamenala ve své bilanci. Skrytím této odpovědnosti se vyhnula tomu, aby byli akcionáři banky nuceni vkládat více kapitálu k tomu, aby splnili platné zákonné požadavky a právní předpisy. Kromě toho, v souladu s dokumentem ze dne 9. června 2009, inspekce portugalské Komise trhu cenných papírů a banky Banco de Portugal zjistila vážné nesrovnalosti, které představují spáchání trestných činů v rámci banky BPP.
2.5 Situace investičních produktů absolutní návratnosti
(29)
V dokumentu ze dne 9. června 2009 portugalské orgány také tvrdily, že se společně s orgány dohledu snaží najít řešení, které by minimalizovalo případné ztráty klientů banky BPP, kteří jsou vlastníky listin „absolutní návratnosti“ a kteří považují své investice za ohrožené. Předpokládané řešení ze strany vlády by mělo zejména následující charakteristiky: 1) vytvoření nového finančního nástroje, reprezentujícího současné portfolio nepřímé absolutní návratnosti, k nahrazení současných pozic investorů; 2) finanční nástroj bude vydán a řízen subjektem nezávislým na BPP, jehož vlastnictví a řízení bude příslušet vnitrostátním bankovním institucím.
2.6 Formální vyšetřovací řízení a druhé prodloužení opatření podpory na záchranu
(30)
Dne 15. července 2009 Komise vyzvala portugalské orgány, aby neprodleně předložily plán restrukturalizace banky BPP, i prozatímní, a připomněla, že podpora na záchranu se stala dnem 6. června 2009 nezákonnou.
(31)
Vzhledem k tomu, že požadovaný plán nebyl předložen, zaslala Komise podle čl. 5 odst. 2 nařízení (ES) č. 659/1999 formální upomínku s datem 6. října 2009.
(32)
Dne 10. listopadu 2009 Komise zahájila formální vyšetřovací řízení týkající se uvedeného opatření státní podpory. Ve stejném rozhodnutí Komise vydala příkaz k poskytování informací, v němž žádala Portugalsko, aby do 22. prosince 2009 předložilo plán restrukturalizace.
(33)
Rozhodnutí Komise zahájit řízení bylo zveřejněné v Úředním věstníku Evropské unie (7). Komise vyzvala přímo zúčastněné strany, aby předložily připomínky ohledně opatření k podpoře.
(34)
Dne 3. prosince 2009 portugalské orgány informovaly Komisi, že státní záruka bude prodloužena o dalších šest měsíců. Ve shodě s těmito orgány byl stát nucen záruku prodloužit, jelikož bezprostřední narušení činnosti banky BPP by jasně ohrozilo řešení zkoumané v danou chvíli. Vzhledem k tomu, že bylo zřejmé, že banka BPP není schopna půjčce čestně dostát, banky, které za tuto půjčku bance BPP ručily, souhlasily s prodloužením její doby splatnosti o dalších šest měsíců beze změn platných podmínek a bez dodatečného financování pod podmínkou, že odpovídající státní záruka bude také prodloužena.
(35)
Proto byla státní záruka dne 5. prosince 2009 prodloužena o dalších šest měsíců. Prodloužení nebylo oznámeno Komisi: portugalské orgány pouze informovaly tuto instituci, že záruka půjčky bude prodloužena.
(36)
Dne 25. února 2010 portugalské orgány zaslaly úřední sdělení s vysvětlením, na jakých prostředcích podle vlády bude muset být založeno řešení problémů vyvolaných bankou BPP u významné části jejích klientů, zejména investorů v investičním produktu absolutní návratnosti.
(37)
V témže úředním sdělení portugalské orgány informovaly Komisi, že dne 11. prosince 2009 vláda rozhodla takto:
i)
zřízení zvláštního uzavřeného, neharmonizovaného investičního fondu (Fundo Especial de Investimento - FEI), tvořeného majetkem (hrubá aktiva a pasiva) vlastněným v investičním produktu absolutní návratnosti, s následujícími charakteristikami: a) pasivní správa Zvláštního investičního fondu; b) podílové jednotky upsané v naturáliích; c) čtyřletá lhůta, kterou lze prodloužit maximálně na 10 let prostřednictvím kladného rozhodnutí shromáždění podílníků (1 podílová jednotka = 1 hlas); d) dobrovolné připojení se klientů;
ii)
prodloužení státní záruky na půjčku 450 milionů EUR až do zřízení Zvláštního investičního fondu;
iii)
využití Fondu ručení vkladů (FGD), který zajistí plné uhrazení kreditních zůstatků účtů v hotovosti každého vkladatele v případě, že hodnota nepřekročí 100 000 EUR; a Systému odškodnění investorů (SII), který zajistí odškodnění až do maximální výše 25 000 EUR na investora, v souladu se zákonem, a který nezahrnuje jakékoliv státní prostředky.
iv)
přidělení krytí zajištěného až do 250 000 EUR klientům, kteří se připojili k fondu FEI, pokud se na ně vztahují kritéria fondu FGD a systému SII; takto záporný rozdíl, pokud bude existovat, mezi příjmy klienta - jako úhrada fondem FGD a systémem SII a platby fondem FEI - a nominální hodnotou jeho investice, až do limitu 250 000 EUR k datu 24. listopadu 2008, je zajištěn státem.
(38)
Závazek převzatý portugalským státem vůči investorům fondu FEI, tak jak vyplývá z jeho právního nařízení, bude možné uplatnit až ke dni ukončení fondu, tj. čtyři roky po jeho zřízení - 30. března 2014 (8).
(39)
Dne 1. února 2010 Komise trhu cenných papírů (CMVM) udělila povolení pro zřízení fondu FEI, s výše uvedenými charakteristikami, přičemž za správu fondu bude odpovědná společnost Privado Fundos - Sociedade Gestora de Fundos de Investimento, S.A., a depozitářem fondu bude banka Banif - Banco de Investimento, S.A.
(40)
Fond FEI byl zřízen 30. března 2010.
(41)
Dne 16. dubna 2010 banka Banco de Portugal vydala sdělení, v němž uvedla, že bankovní licence banky BPP byla zrušena rozhodnutím ze dne 15. dubna 2010, jelikož banku nebylo možno restrukturalizovat nebo rekapitalizovat. Dne 22. dubna 2010 banka Banco de Portugal požádala u příslušného soudu (soud Tribunal de Comércio de Lisboa) o likvidaci banky BPP a zároveň předložila návrh na jmenování likvidační komise. Likvidace banky BPP se řídí portugalskými pravidly pro likvidaci, která se používají výhradně pro bankovní instituce. Portugalské orgány se domnívají, že z různých zákonných kroků stanovených příslušnými právními předpisy vyplývá, že likvidace bude trvat přibližně jeden rok.
(42)
Dne 13. května 2010 portugalské orgány sdělily Komisi, že na základě smlouvy o půjčce (9) byla záruka syndikátem bank použita a realizována dne 7. května 2010 poté, co Portugalsko uhradilo 450 milionů EUR šesti bankám. Portugalský stát prohlásil, že již přijal opatření nutná k výkonu svých práv privilegovaného a prioritního věřitele protizáruk spojených s jím poskytnutou zárukou a přihlásil se o svá práva u příslušného soudu (10).
3. ROZHODNUTÍ KOMISE V RÁMCI FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(43)
Ve svém rozhodnutí ze dne 10. listopadu 2009 o zahájení formálního vyšetřovacího řízení Komise formulovala své předběžné posouzení a naznačila pochybnosti, pokud jde o slučitelnost zkoumaných opatření s vnitřním trhem. Problémy byly následující:
-
Odměna za záruku byla nižší než je běžně požadovaná ve sdělení týkajícím se bank (11). Komise měla pochybnosti o tom, zda byla odměna vzhledem k riziku odpovídající. Komise povolila tuto odměnu pouze na základě toho, že Portugalsko přijalo závazek o předložení plánu restrukturalizace, který by odpovídajícím způsobem dlouhodobě kompenzoval tuto výhodu.
-
Skutečnost, že nebyl předložen plán restrukturalizace, přestože Portugalsko bylo formálně požádáno o jeho předložení úředním sdělením ze dne 6. října 2009.
-
Prodloužení záruky (5. června 2009) na dobu delší než šest měsíců původně schválených Komisí.
4. PŘIPOMÍNKY PORTUGALSKA
(44)
Ve svých připomínkách k zahájení formálního vyšetřovacího řízení portugalské orgány tvrdily, že neignorovaly závazek daný Komisi, že odevzdají plán restrukturalizace banky BPP. Podle jejich dokumentu ze dne 13. dubna 2010 však odpovědnost za předložení plánu restrukturalizace (schváleného bankou Banco de Portugal) příslušela v poslední instanci bance BPP, a portugalskému státu tak připadlo pouze předání tohoto plánu Komisi. Portugalské orgány nepředložily plán restrukturalizace Komisi pouze z toho důvodu, že banka Banco de Portugal plán předložený bankou BPP neschválila. Příkaz stanovený v rozhodnutí Komise ze dne 10. listopadu 2009 tedy nemohl být splněn, a to i přes politické úsilí portugalského státu, aby banka BPP skutečně splnila své povinnosti vůči bance Banco de Portugal, státu a nakonec i vůči Komisi.
(45)
Co se týče státní podpory bance BPP, Portugalsko je toho názoru, že taková podpora byla a je slučitelná s vnitřním trhem dle ustanovení čl. 107 odst. 3 písm b) Smlouvy o fungování EU, vzhledem k tomu, že byla poskytnuta pro zaručení stability vnitrostátního finančního systému, podobně jako v evropském kontextu.
(46)
Co se týče prodloužení státní záruky ve výši 450 milionů EUR, Portugalsko tvrdí, že prodloužení nepředstavuje novou podporu, pokud nedošlo ke změně situace, která vedla ke schválení opatření podpory ze strany Komise. Podmínky státní záruky, která byla dvakrát prodloužená, se nezměnily: i) nezjistilo se posílení hodnoty půjčky; ii) nebyly provedeny změny v závazcích, za které tato půjčka odpovídá (12); iii) v souladu se smlouvou o záruce vyprší tato záruka pouze třicet dní po datu poslední úhrady jistiny a zaplacení úroků a Komise si byla vědoma toho, že doba trvání smlouvy o půjčce jsou dva roky (13).
(47)
Pokud jde o oznámení o prodloužení státní záruky, portugalské orgány se obhajují, že prodloužení smlouvy o půjčce nezáviselo na portugalském státu, nýbrž na rozhodnutí syndikátu bank a banky BPP, a že neprodloužení záruky by bývalo mělo stejné negativní dopady na portugalský finanční systém jako ty, které plně odůvodnily schválení opatření státní podpory ze strany Komise. Portugalsko je navíc toho názoru, že v souladu se smlouvou upravující dohodu o půjčce je prodloužení záruky automatické, nicméně bylo formalizováno z důvodu právní jistoty vůči syndikátu bank.
(48)
Na druhé straně, podle portugalských orgánů prodloužení (i kdyby představovalo další podporu) neposkytuje ekonomickou výhodu, protože banka BPP prakticky nebyla v činnosti nejméně od 1. prosince 2008. Tudíž opatření s prodlouženími nebo bez prodloužení „neposkytlo ekonomickou výhodu bance BPP ani neposílilo její postavení vůči jejím konkurentům z toho jednoduchého důvodu, že banka BPP již na trhu nepůsobila, a tudíž nemohla konkurovat ostatním bankám“ (14). Portugalsko je tedy toho názoru, že opatření nemělo dopad na konkurenci ani na obchodování mezi členskými státy.
(49)
Ve svých komentářích k připomínkám třetích zúčastněných stran (viz dále) portugalské orgány tvrdily, že půjčka 450 milionů EUR byla použita transparentně, aby se zabránilo systémové nákaze a aby se čelilo pasivu banky BPP zaznamenanému v bilanci ke dni 24. listopadu 2008.
(50)
Portugalské orgány rovněž poznamenávají, že Portugalsko bude vykonávat svá práva na protizáruky spojené se zárukou v rámci likvidačního procesu banky BPP. Se zřetelem na svůj status privilegovaného věřitele banky BPP Portugalsko věří, že bude schopno získat zpět celou částku 450 milionů EUR, kterou vyplatilo ve prospěch věřitelských bank. V tomto ohledu portugalské orgány poznamenávají, že dne 7. května 2010 byla hodnota protizáruk vyšší o více než 20 % než celková hodnota garantované půjčky.
(51)
Pokud jde o závazek státu kompenzovat ztráty až 250 000 EUR majitelů účtů absolutní návratnosti, kteří se připojili k fondu FEI, má Portugalsko za to, že tento závazek nepředstavuje státní podporu, jelikož: i) nepředpokládá převod jakéhokoliv státního prostředku na správcovskou společnost fondu FEI nebo na jakoukoliv jinou organizaci aktivní na trhu; ii) jedná se o řádný mechanismus přijatý v rozšířené logice systému odškodnění investorů; iii) nemá za následek žádnou ekonomickou výhodu pro investory, na něž se obrací obecně a výlučně při plnění zákonných vnitrostátních a evropských požadavků, ani žádné narušení konkurence na trhu a ve vztazích mezi členskými státy.
(52)
Portugalsko se navíc domnívá, že skutečné platby realizované u klientů fondu FEI v důsledku tohoto závazku budou minimální, dokonce až nulové. Portugalské orgány soudí, že pojištění 250 000 EUR představuje opatření určené k posílení důvěry klientů fondu FEI, které nicméně ve většině scénářů nepovede ke skutečné úhradě. V rámci konzervativního scénáře založeného na hypotéze, že aktiva fondu FEI klesnou v příštích čtyřech letech na hodnoty nižší než hodnoty ze října 2009, počítá Portugalsko s tím, že maximální úroveň úhrady na klienta bude přibližně 68 000 EUR. Podle příznivějších scénářů nebude existovat dokonce žádná úhrada.
5. PŘIPOMÍNKY DALŠÍCH PŘÍMO ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(53)
V důsledku článku 6 rozhodnutí Komise o zahájení formálního vyšetřovacího řízení ze dne 10. listopadu 2009 Komise obdržela dne 6. dubna 2010 připomínky od třetích zúčastněných stran, řádně určených, které si přejí zachovat anonymitu. Ve svých připomínkách k zahájení formálního vyšetřovacího řízení třetí zúčastněné strany zdůraznily, že žádná z podmínek, na jejichž základě byla poskytnuta státní záruka za půjčku (maximální doba trvání šest měsíců a předložení plánu strukturalizace), nebyla dodržena. Následkem toho se podpora v souladu s předloženými připomínkami stala nezákonnou a Komise musela Portugalsko vyzvat, aby záruku přerušilo. Navíc částka 450 milionů EUR byla místo na restrukturalizaci banky použita na úhrady některým klientům banky BPP, přičemž všichni ostatní byli poškozeni.
6. HODNOCENÍ
6.1 Klasifikace opatření jako státní podpory
(54)
Čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU stanoví:
„Podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.“
(55)
Aby bylo možno čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU použít, je třeba, aby existovalo opatření podpory ze strany státu, které by bylo poskytnuto prostřednictvím státních prostředků a které by zasáhlo obchodování mezi členskými státy a aby narušovalo hospodářskou soutěž na vnitřním trhu a poskytovalo výhodu určitým podnikům.
6.1.1 Státní záruka na půjčku 450 milionů EUR
(56)
Komise připomíná, že v rozhodnutí o podpoře na záchranu ze dne 13. března 2009 již bylo stanoveno, že státní záruka představuje státní podporu (15). Opatření je financováno prostřednictvím státních prostředků vzhledem k tomu, že spočívá ve státní záruce poskytnuté Portugalskem. Úhrada, kterou portugalský stát provedl dne 13. května 2010 ve prospěch bankovního sdružení (viz 42. bod odůvodnění), jasně prokazuje, že byly použity státní prostředky.
(57)
V souladu s tím, jak bylo rovněž stanoveno v rozhodnutí o podpoře na záchranu ze dne 13. května 2009 (16), státní záruka umožnila, aby banka BPP obdržela lepší finanční podmínky pro realizovanou půjčku než ty, které běžně dostávají na trhu jiné podniky v obdobných situacích v neprokazatelném scénáři přijatém portugalskými orgány, by jim takové půjčky ani nebyly k dispozici. V tomto smyslu rozhodnutí o podpoře na záchranu již stanovilo, že odměna za poskytnutí záruky ve výši 20 bazických bodů je o dost nižší, než je výše vyplývající z použití doporučení Evropské centrální banky z 20. října 2008. Přes vysokou úroveň reálných záruk došla Komise k závěru, že odměna za státní záruky je značně nižší než ta, která by byla obecně považována za přiměřenou pro banky v obtížích. Uvedená odměna byla považována za přiměřenou jen pro pohotovostní fázi, s podmínkou předložení plánu restrukturalizace do 5. června 2009.
(58)
Oproti jiným institucím bankovního sektoru, které nemohly využít státní záruku, získala banka BPP ekonomickou výhodu, jelikož odměna uhrazená za státní záruku je jasně nižší než tržní úroveň.
(59)
Argument předložený portugalskými orgány, podle kterého banka BPP přestala od 1. prosince 2008 působit na trhu, nemůže být přijat. Vzhledem k tomu, že bankovní licence banky BPP byla bankou Banco de Portugal zrušena až dne 15. dubna 2010, banka BPP měla možnost krátkodobě vstupovat nebo opětovně vstupovat na trh. Mezi prosincem 2008 a dubnem 2009 byly skutečně předloženy plány na záchranu banky BPP, které prokazovaly možnost banky pokračovat ve výkonu ekonomické činnosti na základě nouzového opatření. S ohledem na aktivity banky BPP a její pozici na národních a mezinárodních finančních trzích mohla tato výhoda narušit hospodářskou soutěž a obchod mezi členskými státy ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU. Až se zrušením bankovní licence od 15. dubna 2010 ztratila banka BPP jakoukoliv možnost vstoupit znovu na trh a potenciálně narušovat hospodářskou soutěž a obchod mezi členskými státy.
(60)
Na základě výše uvedených úvah došla Komise k závěru, že státní záruka poskytla ekonomickou výhodu bance BPP prostřednictvím státních prostředků ze strany Portugalska. Tato výhoda může narušit hospodářskou soutěž a obchod mezi členskými státy ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU. Opatření tudíž představuje státní podporu.
6.1.2 Záruka 250 000 EUR poskytnutá klientům fondu FEI
(61)
Jak je uvedeno výše, příjemci tohoto opatření jsou klienty banky BPP, kteří investovali do produktů absolutní návratnosti a kteří se rozhodli připojit se k fondu FEI. Bez řešení použitého Portugalskem by klienti fondu FEI na sebe vzali riziko, že jim nebude provedena úhrada nebo spíše že jim bude vyplacena nižší částka, než jim podle záruky náleží. Odhady vypracované Portugalskem ukazují, že je pravděpodobné, že návratnost investic klientů fondu FEI bude díky záruce vyšší. Tudíž klienti fondu FEI měli výhodu z přijetí tohoto opatření.
(62)
Pouhé uložení finančních prostředků však nepředstavuje nutně obchodní činnost ve smyslu pravidel týkajících se státních podpor, a skutečně podle dokumentu předloženého Portugalskem je většina těch, kteří se připojili k fondu FEI, soukromými osobami, nikoli podniky. Nicméně vzhledem k tomu, že částky fondu FEI kryté státní zárukou mohou přinést prospěch podnikům, může tato skutečnost představovat státní podporu.
(63)
Údaje předložené Portugalskem nicméně jasně ukazují, že úhrada od státu bude během doby tří let značně pod prahem de minimis200 000 EUR (17), jestliže budeme brát v úvahu krytí poskytnuté Systémem odškodnění investorů a Fondem záruky vkladů, stejně jako pravděpodobné hodnoty, které investoři získají zpět z podkladových aktiv, v souladu s opatrným scénářem.
6.2 Slučitelnost podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování EU
6.2.1 Státní záruka na půjčku 450 milionů EUR
(64)
Portugalsko poznamenává, že prvek podpory musí být posuzován podle čl. 107 odst. 3, písm. b) Smlouvy o fungování EU. Uvedené ustanovení dovoluje, aby Komise prohlásila podporu za slučitelnou s vnitřním trhem, jestliže bude určena na ozdravění „vážné poruchy hospodářství některého členského státu“. Komise připomíná, že soud zdůraznil, že čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování EU musí být používán restriktivně a musí napravovat narušení celého hospodářství členského státu (18).
(65)
Komise již uznala, že současná krize finančních trhů může závažným způsobem narušit hospodářství členského státu a že podpůrná opatření bankám lze považovat za opatření, která mohou takové narušení napravit. Tato analýza byla potvrzena sdělením týkajícím se bank (19), sdělením o rekapitalizaci bank (20), sdělením o znehodnocených aktivech (21) a sdělením týkajícím se restrukturalizace bank (22). Za těchto okolností může čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování EU sloužit jako právní základ pro opatření podpory přijaté pro potírání této systémové krize. Co se konkrétně týká situace portugalského hospodářství, ta také představuje odpovídající právní základ pro různá rozhodnutí Komise o schvalování opatření prováděných portugalskými orgány při potírání finanční krize, například rozhodnutí o schválení a následném prodloužení režimu rekapitalizace úvěrových institucí v Portugalsku, z nichž poslední bylo přijato v březnu 2010 (23).
(66)
Co se týče posuzovaného případu, Komise rovněž poznamenává, že ve svém rozhodnutí, kterým schválila podporu na záchranu, zhodnotila použitelnost čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování EU a došla k závěru, že toto ustanovení se použije, neboť nesplnění finančních závazků ze strany banky BPP by mohlo mít negativní odezvy v portugalském finančním sektoru (viz 33. až 45. bod odůvodnění rozhodnutí o podpoře na záchranu).
(67)
Portugalsko dvakrát prodloužilo záruku bez předchozího oznámení a schválení Komisí, přestože nebyl předložen plán restrukturalizace, a to i přes různé žádosti a dokonce vydání příkazu k poskytnutí informací, jak bylo uvedeno v 30. až 32. bodě odůvodnění.
(68)
Argumenty portugalských orgánů, podle nichž Komise věděla, že v souladu se Smlouvou může být záruka poskytnuta během dvou let a že nedošlo k žádné podstatné změně státní záruky, nelze přijmout. Rozhodnutí o podpoře na záchranu váže účinky schválení státní záruky na splnění závazku portugalských úřadů předložit plán restrukturalizace ve lhůtě šesti měsíců. Tento závazek nebyl portugalskými orgány splněn.
(69)
Kromě toho existence smluvního ustanovení, které stanoví prodloužení státní záruky na základě rozhodnutí syndikátu bank a banky BPP, nemůže zbavit Portugalsko jeho specifických povinností vyplývajících ze závazků, které předložilo Komisi a na nichž bylo založeno rozhodnutí o podpoře na záchranu, a z čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování EU.
(70)
Postoj Portugalska k povinnosti předložit plán restrukturalizace, podle níž mělo pouze předat plán Komisi, také nemůže být přijat vzhledem k závazkům, na nichž bylo založeno rozhodnutí o podpoře na záchranu. V každém případě je skutečností, že plán restrukturalizace nebyl předložen ve lhůtě stanovené v rozhodnutí o podpoře na záchranu, a tudíž nebyl splněn předpoklad, na němž se zakládalo schválení opatření na podporu.
(71)
Z toho plyne, že odměna za záruku byla nižší než je běžně vyžadovaná v souladu se sdělením týkajícím se bank, aby podporu bylo možno považovat za slučitelnou, a že Komise v rozhodnutí o podpoře na záchranu povolila tuto výši záruky pouze za předpokladu, že Portugalsko předloží plán restrukturalizace nebo likvidace, který by odpovídajícím způsobem minimalizoval narušení hospodářské soutěže. Z toho tedy plyne, že Komise došla k závěru, že vzhledem k nepředložení uvedeného plánu do 5. června 2009 nejsou záruka poskytnutá Portugalskem dne 5. prosince 2008 i její prodloužení po 5. červnu 2009 slučitelné s vnitřním trhem.
(72)
Přestože Portugalsko nepředložilo plán restrukturalizace banky BPP, portugalské orgány poskytly informace, které dokazují, že proces, zahájený dne 15. dubna 2010 zrušením bankovní licence banky BPP, povede k její likvidaci. Na druhé straně nebude poskytnuta žádná kompenzace akcionářům banky BPP, kromě případných částek vyplývajících z vlastního procesu likvidace. Na základě této informace se Komise domnívá, že neexistuje budoucí riziko narušení hospodářské soutěže spjaté s bankou BPP. Tento závěr nicméně neumožňuje odstranit neslučitelnost opatření poskytnutého Portugalskem mezi 5. prosincem 2008 a 15. dubnem 2010.
(73)
Za účelem stanovení tržní sazby úroků z půjčky zakládá Komise svou analýzu na Sdělení Komise o revizi metody stanovování referenčních a diskontních sazeb (24). Komise stanoví referenční sazby, které musí odrážet průměrnou úroveň úrokových sazeb na trhu střednědobých a dlouhodobých půjček doprovázených běžnými zárukami. Tato referenční sazba je minimální sazba, která může být zvýšena v situacích zvláštního rizika (například podniky v obtížích, neexistence záruk běžně požadovaných bankami atd.). Za výjimečných okolností může prvek podpory odpovídat částce skutečně kryté zárukou.
(74)
Záruka umožnila, aby banka BPP získala lepší podmínky financování půjčky než podmínky, které jsou běžně k dispozici na finančních trzích. Komise se domnívá, že prvek podpory záruky lze vypočítat jako rozdíl mezi úrokovou sazbou, kterou by banka BPP měla zaplatit za půjčku v tržních podmínkách, tj. bez záruky, a úrokovou sazbou, na kterou byla garantovaná půjčka skutečně poskytnuta. Lze mít za to, že tento rozdíl odpovídá prémii, kterou by byl ručitel požadoval za tyto záruky v tržní ekonomice.
(75)
V tomto případě Komise soudí, že bez záruky by banka BPP byla zaplatila úrokovou sazbu nejméně ve stejné výši, jako je referenční úroková sazba zvýšená o 400 bazických bodů kvůli skutečnosti, že je podnikem v obtížích, který poskytl vysokou úroveň protizáruk. Komise považuje za přiměřenou marži 400 bazických bodů, vzhledem k vysoké úrovni reálných záruk půjčky (viz 17. bod odůvodnění), která zvýšila pravděpodobnost, že poskytovatel půjčky přes složitou situaci banky BPP získá zpět alespoň část půjčky. Prvek podpory záruky tudíž spočívá v rozdílu mezi referenční úrokovou sazbou zvýšenou o 400 bazických bodů a úrokovou sazbou, na kterou byla garantovaná půjčka poskytnuta (tj. sazba EURIBOR + 100 bazických bodů), po odečtení skutečně zaplacené ceny za záruku, tj. 20 bazických bodů.
(76)
V této souvislosti Komise rovněž poznamenává, že Portugalsko prohlásilo, že již uplatnilo požadavky potřebné pro uplatnění svého výsadního a přednostního práva ohledně protizáruk, které vlastní na banku BPP, a že v tom bude nadále pokračovat, až získá zpět celou částku půjčky (25). Komise má za to, že Portugalsko je povinno jednat tímto způsobem, aby byla vykonána ustanovení stanovená v dohodě o záruce; neuplatnění jeho práv ohledně protizáruk za účelem získání zpět celé částky půjčky by představovalo státní podporu ve prospěch banky BPP.
6.3 Použití půjčky 450 milionů EUR bankou BPP
(77)
Třetí zúčastněná strana, která předložila připomínky k rozhodnutí Komise zahájit formální vyšetřovací řízení, namítla, že půjčka 450 milionů EUR byla místo na restrukturalizaci banky BPP použita na úhradu určitým klientům banky, přičemž všechny ostatní poškodila. Komise obdržela informace od portugalských orgánů, které ukazují, že půjčka byla použita na úhradu věřitelům banky BPP, jejichž úvěry byly splatné nebo jejichž úvěrové linky měly brzy vypršet, a že se rozhodly neprodlužovat úvěry nebo neobnovovat úvěrové linky. Komise nenalezla žádné podstatné důkazní prvky, které by prokázaly námitky třetí zúčastněné strany.
7. ZÁVĚR
(78)
Z výše uvedeného hlediska došla Komise k závěru, že státní půjčka poskytnutá bance BPP představuje státní podporu podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU, která nemůže být prohlášena za slučitelnou s vnitřním trhem.
8. VRÁCENÍ
(79)
V souladu s čl. 14 odst. 1 nařízení (ES) č. 659/1999, je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil. Vracet se musí pouze podpory neslučitelné s vnitřním trhem.
(80)
Cíl vrácení spočívá v obnovení situace, která existovala před poskytnutím podpory. Takového cíle bude dosaženo, když bude neslučitelná podpora uhrazena bankou BPP, která tímto způsobem ztratí výhodu, kterou měla vůči svým soutěžitelům na trhu. Částka, která má být vrácena, musí umožnit vyloučení ekonomické výhody poskytnuté bance BPP.
(81)
V souladu s bodem 3.1 sdělení Komise o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na státní podpory ve formě záruk (dále jen „sdělení Komise týkající se záruk“) (26), v případě zvláštní záruky poskytnuté státem musí být prvek podpory zhodnocen na základě podmínek záruky a půjčky. S ohledem na vážné finanční potíže, se kterými se banka potýkala ve chvíli, kdy byla záruka poskytnuta, bylo velmi málo pravděpodobné, že by tento podnik mohl získat bankovní půjčku na trhu bez intervence státu.
(82)
Pokud jde o přesné stanovení částky podpory, vzhledem k tomu, že není možné určit tržní cenu přiměřenou pro odměnu za státní záruku, musí být definována přiměřená referenční hodnota. Jak stanoví bod 3.2 první odrážka sdělení Komise týkající se záruk, „grantový ekvivalent“ záruky na půjčku v určitém roce může být vypočten stejným způsobem jako grantový ekvivalent půjčky za příznivých podmínek. V tomto případě může být částka podpory vypočtena jako rozdíl mezi teoretickou tržní úrokovou sazbou a úrokovou sazbou získanou díky státní záruce, po odečtení případných zaplacených prémií.
(83)
V posuzovaném případě měla banka BPP vzhledem ke svým finančním potížím a s ohledem na poskytnuté protizáruky zaplatit za půjčku v tržních podmínkách, tj. bez záruky, referenční úrokovou sazbu zvýšenou o rizikovou prémii 400 bazických bodů. Tudíž výše podpory musí být vypočtena jako rozdíl mezi touto teoretickou tržní sazbou a úrokovou sazbou, na kterou jí byla skutečně poskytnuta garantovaná půjčka (tj. sazba EURIBOR + 100 bazických bodů), po odečtení ceny skutečně zaplacené zárukou, tj. 20 bazických bodů.
(84)
Pokud se týká celkové výše vlastní půjčky, ve shodě s portugalskými orgány přijal portugalský stát až do nynějška veškerá opatření a uskutečnil veškeré kroky potřebné pro výkon svých přednostních práv ohledně protizáruk poskytnutých bankou BPP (které byly odhadnuty na výrazně vyšší hodnotu, než je hodnota půjčky) (27). Komise předpokládá, že portugalský stát bude nadále vykonávat svá práva a tímto způsobem získá zpět celou částku půjčky v rámci likvidačního procesu, jak uvedl ve své odpovědi ze dne 15. června 2010 (28).
(85)
Částka uvedená v odstavci 83 představuje částku, která má být vrácena, zvýšenou o skutečně splacené úroky z této částky od data, kdy byla podpora dána k dispozici příjemci (5. prosince 2008) až do skutečného vrácení. Tyto úroky nemohou být nižší, než je hodnota vypočtená v souladu s článkem 9 nařízení Komise (ES) č. 794/2004 ze dne 21. dubna 2004, kterým se provádí nařízení Rady (ES) č. 659/1999 (29),
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Státní podpora spočívající v záruce spojené s půjčkou 450 milionů EUR, nezákonně poskytnutá Portugalskem ve prospěch banky Banco Privado Português, v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování Evropské unie, je neslučitelná se společným trhem.
Článek 2
1. Portugalsko učiní kroky k navrácení podpory uvedené v článku 1 od příjemce.
2. U částek, které mají být navráceny, vznikají úroky od data, kdy byly dány příjemci k dispozici, do jejich skutečného navrácení.
3. Úroky se vypočítají jako složený úrok v souladu s kapitolou V nařízení (ES) č. 794/2004.
Článek 3
1. Navrácení podpory uvedené v článku 1 je okamžité a účinné.
2. Portugalsko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno do čtyř měsíců ode dne jeho oznámení.
Článek 4
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí Portugalsko sdělí Komisi tyto informace:
a)
celkovou částku (splacená jistina a úroky), kterou má příjemce vrátit;
b)
podrobný popis již přijatých a plánovaných opatření pro splnění tohoto rozhodnutí;
c)
dokumenty, které dokládají, že portugalský stát vykonal svá přednostní práva ohledně protizáruk poskytnutých bankou Banco Privado Português v rámci poskytnuté záruky.
2. Portugalsko informuje Komisi o vývoji vnitrostátních opatření, která byla přijata k provedení tohoto rozhodnutí až do úplného navrácení podpory uvedené v článku 1. Na žádost Komise neprodleně předá veškeré informace o již přijatých a plánovaných opatřeních pro dosažení splnění tohoto rozhodnutí. Poskytne rovněž podrobné informace týkající se výše podpory a úroků, které již byly příjemcem navráceny.
Článek 5
Toto rozhodnutí je určeno Portugalské republice.
V Bruselu dne 20. července 2010.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 20 lipca 2010 r.
w sprawie pomocy państwa C 33/09 (ex NN 57/09, CP 191/09) udzielonej przez Portugalię w postaci gwarancji rządowej udzielonej BPP
(notyfikowana jako dokument nr C(2010) 4932)
(Jedynie tekst w języku portugalskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2011/346/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (1) i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Niniejsza decyzja dotyczy pomocy państwa udzielonej przez Portugalię w postaci gwarancji rządowej na rzecz banku Banco Privado Português (zwanego dalej „BPP”).
1. PROCEDURA
(2)
W dniu 13 marca 2009 r. Komisja zatwierdziła w drodze decyzji („decyzja w sprawie pomocy na ratowanie”) (2) gwarancję rządową udzieloną na zabezpieczenie pożyczki w wysokości 450 mln EUR udzielonej na rzecz BPP przez sześć banków portugalskich w dniu 5 grudnia 2008 r. Środek został zatwierdzony na okres sześciu miesięcy na podstawie art. 87 ust. 3 lit. b) Traktatu WE (obecnie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE) w oparciu o założenie, że władze portugalskie zrealizują swoje zobowiązanie do przedłożenia planu restrukturyzacji w terminie sześciu miesięcy (tj. do dnia 5 czerwca 2009 r.).
(3)
W dniu 15 lipca 2009 r. Komisja wezwała władze portugalskie do przedłożenia w trybie pilnym planu restrukturyzacji banku BPP. W dniu 6 października 2009 r. Komisja, działając zgodnie z art. 5 ust. 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (3), wystosowała oficjalny monit, ponieważ wymagany plan restrukturyzacji nie został przedłożony.
(4)
W dniu 10 listopada 2009 r. Komisja wszczęła w odniesieniu do domniemanego środka pomocy państwa formalne postępowanie wyjaśniające. W tej samej decyzji Komisja wydała urzędowy nakaz przekazania informacji wzywający Portugalię do przedłożenia planu restrukturyzacji do dnia 22 grudnia 2009 r.
(5)
Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 6 marca 2010 r. (4). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag dotyczących środka pomocy. Uwagi zostały przedstawione w piśmie z dnia 6 kwietnia 2010 r. przez osobę trzecią pragnącą zachować anonimowość.
(6)
Komisja zwróciła się do Portugali o udzielenie informacji pismem z dnia 12 marca 2010 r., na które Portugalia odpowiedziała pismem z dnia 13 kwietnia 2010 r., którego odbiór zarejestrowano dnia 14 kwietnia 2010 r.
(7)
Uwagi zainteresowanych stron zostały przekazane Portugalii pismem z dnia 15 kwietnia 2010 r. Portugalia odpowiedziała na te uwagi pismem z dnia 13 maja 2010 r., zarejestrowanym dnia 14 maja 2010 r.
(8)
Komisja zwróciła się o przekazanie dodatkowych informacji dnia 29 kwietnia 2010 r., które Portugalia przedłożyła w piśmie z dnia 13 maja 2010 r. Portugalia dostarczyła dodatkowe informacje w dniach 15 i 21 czerwca 2010 r.
2. BENEFICJENT I ŚRODEK
2.1. Beneficjent
(9)
BPP jest instytucją finansową z siedzibą w Portugalii, oferującą usługi bankowości prywatnej, doradztwa dla firm oraz usługi w zakresie inwestycji na niepublicznym rynku kapitałowym. Klientami BPP są deponenci fizyczni i instytucjonalni, w tym pięć spółdzielczych rolniczych banków kredytowych (caixas de crédito agrícola mútuo), jeden bank oszczędnościowy (caixa económica), klika funduszy emerytalnych, firmy ubezpieczeniowe i inne podmioty. BPP prowadzi działalność w Portugalii, Hiszpanii oraz w mniejszym zakresie w Brazylii i w Republice Południowej Afryki.
(10)
Udziały BPP nie są notowane na giełdzie i z tego powodu cena rynkowa tych udziałów nie może być przedmiotem obserwacji. Zgodnie ze stanem z dnia 30 czerwca 2008 r. aktywa ogółem w bilansie BPP wynosiły 2,9 mld EUR, co stanowiło mniej niż 1 % wszystkich aktywów portugalskiego sektora bankowego. Grupa Privado Holding SGPS (sociedade gestora de participações sociais) SA jest właścicielem 100 % udziałów banku BPP. Według stanu na dzień 30 czerwca 2008 r. większość udziałów tej spółki holdingowej (51,5 %) należała do 12 udziałowców. W 2009 r. grupa Privado Holding zatrudniała 187 pracowników, spośród których 148 pracowało dla banku BPP.
2.2. Trudna sytuacja finansowa banku
(11)
Według władz portugalskich BPP straciło płynność ze względu na pogorszenie się sytuacji gospodarczej na świecie, które w znacznym stopniu zmniejszyło zdolność banku do zarządzania swoją płynnością.
(12)
W dniu 24 listopada 2008 r. BPP poinformował portugalski bank centralny („Bank Portugalii”) o ryzyku związanym z brakiem możliwości spłaty swoich zobowiązań płatniczych. BPP uzyskał wówczas pozwolenie na zawieszenie wszystkich swoich płatności począwszy od dnia 1 grudnia 2008 r.
(13)
W dniu 5 grudnia 2008 r. BPP otrzymał zabezpieczoną pożyczkę w wysokości 450 mln EUR zabezpieczoną gwarancją rządową na warunkach określonych niżej. Pożyczka i gwarancja pokryły tylko te zobowiązania BPP, które były zarejestrowane w bilansie na dzień 24 listopada 2008 r., a pożyczka miała zostać wykorzystana wyłącznie w celu spłacenia deponentów i innych wierzycieli, nie zaś w celu pokrycia zobowiązań innych podmiotów wchodzących w skład grupy
2.3. Środek pomocy nadzwyczajnej
(14)
W dniu 5 grudnia 2008 r. BPP podpisał z sześcioma głównymi bankami portugalskimi (Banco Comercial Português, SA, Caixa Geral de Depósitos, SA, Banco Espírito Santo, SA, Banco BPI, SA, Banco Santander Totta, SA, Caixa Central - Caixa Central de Crédito Agricola Mútuo CRL) („syndykat bankowy”) zabezpieczoną gwarancją rządową umowę pożyczki („umowa pożyczki”) na kwotę 450 mln EUR. Termin zapadalności pożyczki wynosił sześć miesięcy z możliwością jego przedłużenia do dwóch lat, a stopa procentowa była ustalona na poziomie EURIBOR + 100 punktów bazowych. Odpłatność za pożyczkę określono w oparciu o koszty finansowania ponoszone przez banki kredytujące w czasie dokonywania transakcji.
(15)
Według władz portugalskich, bez gwarancji rządowej żaden kredytodawca nie był skłonny do zapewnienia finansowania BPP przy zastosowaniu rozsądnej stopy procentowej, biorąc pod uwagę trudną sytuację finansową tego banku. Gwarancja rządowa zabezpieczająca pożyczkę została udzielona zgodnie z ustawą nr 112/97, tj. poza portugalskim systemem gwarancji (ustawa 60-A/2008) zatwierdzonym przez Komisję w dniu 29 października 2008 r. (5). W szczególności władze portugalskie stwierdziły, że ogólny system gwarancji, który dotyczy tylko wypłacalnych banków, stanowiłby niewłaściwe ramy dla interwencji państwa na rzecz BPP z uwagi na pogarszającą się sytuację finansową banku i szczególne ryzyko związane z tą transakcją.
(16)
Odpłatność za gwarancję rządowa została ustalona na poziomie 20 punktów bazowych, biorąc pod uwagę zabezpieczenie przedstawione przez BPP.
(17)
Na zabezpieczenie składa się: (i) uprzywilejowany zastaw na szeregu aktywów określonych w umowie zawartej przez Portugalię, BPP i Bank Portugalii; oraz (ii) uprzywilejowana hipoteka ustanawiana na nieruchomościach będących własnością BPP. W momencie podpisywania umowy pożyczki i umowy gwarancyjnej (6) wartość tego zabezpieczenia została oszacowana przez władze portugalskie na około 672 mln EUR. Kwestie związane z ustanowieniem zabezpieczenia reguluje porozumienie podpisane przez Skarb Państwa, BPP i Bank Portugalii, w którym ten ostatni został wyznaczony jako depozytariusz i zarządzający zabezpieczeniem w imieniu Skarbu Państwa. Według władz portugalskich państwo portugalskie posiada, na mocy prawa krajowego, uprzywilejowaną pozycję i prawo pierwszeństwa względem zabezpieczenia.
(18)
W okresie obowiązywania pożyczki zabezpieczonej gwarancją rządową BPP zobowiązał się do wstrzymania się od sprzedaży swoich obecnych i przyszłych aktywów, wykorzystywania ich jako zabezpieczenia lub dysponowania nimi w inny sposób.
(19)
W kontekście badania prowadzonego przez Komisje w odniesieniu do środka pomocy nadzwyczajnej Portugalia zobowiązała się do przedłożenia planu restrukturyzacji banku BPP w ciągu sześciu miesięcy od daty interwencji państwa (tj. do dnia 5 czerwca 2009 r.).
(20)
W swojej decyzji z dnia 13 marca 2009 r. Komisja zatwierdziła środek na okres sześciu miesięcy od daty udzielenia gwarancji rządowej, tj. do dnia 5 czerwca 2009 r. Komisja uznała również przedłożenie planu restrukturyzacji do dnia 5 czerwca 2009 r. za konieczne ze względu na wyjątkowo niski poziom odpłatności.
(21)
W celu przedłużenia ważności gwarancji poza początkowy okres sześciu miesięcy władze portugalskie zobowiązały się do przedłożenia Komisji szczegółowego zgłoszenia w tej sprawie.
(22)
Portugalia nie wywiązała się z wyżej wymienionych zobowiązań.
2.4. Przedłużenie środka pomocy nadzwyczajnej
(23)
Za pośrednictwem wiadomości e-mail z dnia 23 czerwca 2009 r. Portugalia poinformowała Komisję o podjęciu decyzji o przedłużeniu gwarancji rządowej na okres dalszych sześciu miesięcy (Despacho nr 13364-A/2009 Ministerstwa Finansów z dnia 5 czerwca 2009 r.). Portugalia nie zgłosiła jednak tego przedłużenia ani nie wystąpiła z wnioskiem o jego zatwierdzenie przez Komisję.
(24)
Ponieważ w swojej decyzji Komisja zatwierdziła tylko pomoc udzielaną do dnia 5 czerwca 2009 r., pomoc na ratowanie stała się niezgodna z prawem w dniu 6 czerwca 2009 r.
(25)
Administratorzy BPP przedłożyli Bankowi Portugali plan naprawczy w dniu 24 kwietnia 2009 r.
(26)
Pismem z dnia 5 czerwca 2009 r. władze portugalskie wyjaśniły Komisji, że opóźnienie w przedłożeniu planu restrukturyzacji banku BPP wynikało z faktu, że plan naprawy i restrukturyzacji zaproponowany przez BPP nie został zaakceptowany przez Bank Portugalii.
(27)
W dniu 9 czerwca 2009 r. Ministerstwo Finansów i Administracja Publicznej opublikowało dokument zatytułowany „Esclarecimento do Ministério das Finanças e da Administração Pública - Decisão relativa ao Banco Privado Português” („Wyjaśnienia Ministerstwa Finansów i Administracji Publicznej - decyzja w sprawie Banco Privado Português”) (zwany dalej „dokumentem z dnia 9 czerwca 2009 r.”), w którym stwierdziło, że w planie naprawy i restrukturyzacji przedłożonym Bankowi Portugalii przez BPP w dniu 24 kwietnia 2009 r. proponowano między innymi przeprowadzenie operacji dokapitalizowania z wkładem państwa w wysokości 150-200 mln EUR w postaci akcji zwykłych, akcji uprzywilejowanych i dodatkowych bezzwrotnych obligacji. Plan ten nie został zaakceptowany, ponieważ uznano, że jest on „niezgodny z przepisami dotyczącymi dokapitalizowania określonymi w ustawie nr 63-A/2008 lub z właściwymi w odniesieniu do tej kwestii wytycznymi Unii Europejskiej mającymi na celu zapewnienie zgodności ze wspólnotowymi regułami konkurencji, z uwagi na fakt, że w rozpatrywanej sprawie występuje pomoc państwa”.
(28)
W dokumencie z dnia 9 czerwca 2009 r. zawarto również informacje o tym, że duża liczba klientów BPP powierzyła swoje oszczędności zarządowi banku, który zainwestował je w instrumenty finansowe rozłożone na kilkadziesiąt spółek pośredniczących założonych w zagranicznych jurysdykcjach (instrumenty „bezwzględnej rentowności”). Pomimo ryzyka nieodłącznie związanego z tymi produktami BPP ustalił stopę odpłatności i udzielił gwarancji w odniesieniu do całego kapitału zainwestowanego przez tych klientów w terminie zapadalności. Informacje dotyczące tej gwarancji zwrotu nie zostały nigdy przekazane organom nadzoru; nie zostały one również uwzględnione i zarejestrowanie w bilansie banku. Poprzez zatajenie tego zobowiązania udziałowcy banku uniknęli konieczności wniesienia większego wkładu kapitałowego w celu spełnienia obowiązujących wymogów prawnych i regulacyjnych. Ponadto zgodnie z dokumentem z dnia 9 czerwca 2009 r., w wyniku dochodzenia przeprowadzonego przez portugalską Komisję Papierów Wartościowych (Comissão do Mercado de Valores Mobiliários - CMVM) i Bank Portugali wykryto poważne nieprawidłowości stanowiące działania przestępcze ze strony BPP.
2.5. Sytuacja produktów inwestycyjnych w ramach bezwzględnej rentowności
(29)
W dokumencie z dnia 9 czerwca 2009 r. władze portugalskie stwierdziły również, że wraz z organami nadzoru rozważają rozwiązanie pozwalające na minimalizację strat klientów BPP będących posiadaczami instrumentów bezwzględnej rentowności, których inwestycje były zagrożone. Planowane przez rząd rozwiązanie polegałoby między innymi na zastosowaniu następujących środków: 1) utworzenie nowego instrumentu finansowego, reprezentatywnego dla bieżącego pośredniego portfela bezwzględnej rentowności, w celu zastąpienia obecnych pozycji inwestorów; 2) emisję instrumentu finansowego i zarządzanie tym instrumentem powierzono by podmiotowi niezależnemu od BPP, który stanowiłby własność krajowych instytucji bankowych i byłby przez nie zarządzany.
2.6. Formalne postępowanie wyjaśniające i drugie przedłużenie środka pomocy nadzwyczajnej
(30)
W dniu 15 lipca 2009 r. Komisja wezwała władze portugalskie do przedłożenia planu restrukturyzacji banku BPP w trybie pilnym, nawet w formie tymczasowej, przypominając o tym, że pomoc na ratowanie stała się niezgodna z prawem od dnia 6 czerwca 2009 r.
(31)
W dniu 6 października 2009 r. Komisja, działając zgodnie z art. 5 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 659/1999, wystosowała oficjalny monit, ponieważ wymagany plan restrukturyzacji nie został przedłożony.
(32)
W dniu 10 listopada 2009 r. Komisja wszczęła w odniesieniu do domniemanego środka pomocy państwa formalne postępowanie wyjaśniające. W tej samej decyzji Komisja wydała urzędowy nakaz przekazania informacji wzywający Portugalię do przedłożenia planu restrukturyzacji do dnia 22 grudnia 2009 r.
(33)
Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (7). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag dotyczących środka pomocy.
(34)
W dniu 3 grudnia 2009 r. władze portugalskie poinformowały Komisję o zamiarze przedłużenia gwarancji rządowej na okres dalszych sześciu miesięcy. Według władz portugalskich państwo zostało zmuszone do odnowienia gwarancji, ponieważ natychmiastowe przerwanie działalności BPP stanowiłoby wyraźne zagrożenie dla rozważanego obecnie rozwiązania. Ponieważ BPP z oczywistych względów nie był w stanie spłacić pożyczki, banki, które udzieliły BPP pożyczki, zgodziły się przedłużyć termin jej zapadalności o kolejne sześć miesięcy, bez zmiany obecnie obowiązujących warunków i bez dodatkowego finansowania pod warunkiem przedłużenia również odpowiedniej gwarancji rządowej.
(35)
W związku z tym w dniu 5 grudnia 2009 r. gwarancja rządowa została przedłużona na okres dalszych sześciu miesięcy. Komisja nie została powiadomiona o tym przedłużeniu: władze portugalskie poinformowały jedynie Komisję, że gwarancja udzielona na zabezpieczenie pożyczki zostanie odnowiona.
(36)
W dniu 25 lutego 2010 r. władze portugalskie przesłały pismo wyjaśniające elementy, które zdaniem rządu powinny stanowić podstawę dla rozwiązania problemów stworzonych przez BPP w odniesieniu do znacznej części jego klientów, tj. inwestorów inwestujących w produkty inwestycyjne w ramach bezwzględnej rentowności.
(37)
W tym samym piśmie władze portugalskie poinformowały Komisję, że dnia 11 grudnia 2009 r. rząd podjął decyzję w sprawie:
(i)
utworzenia zamkniętego i niezharmonizowanego specjalnego funduszu inwestycyjnego (Fundo Especial de Investimento - FEI), w skład którego wchodzą zasoby (aktywa i zobowiązania brutto) zgromadzone w produkcie inwestycyjnym bezwzględnej rentowności, który charakteryzują następujące cechy: a) pasywne zarządzanie specjalnym funduszem inwestycyjnym; b) subskrypcja udziałów niepieniężnych; c) czteroletni termin z możliwością wydłużenia do maksymalnie dziesięciu lat w drodze decyzji zgromadzenia akcjonariuszy (1 akcja = 1 głos); d) dobrowolne członkostwo klientów;
(ii)
odnowienia gwarancji rządowej na zabezpieczenie pożyczki w wysokości 450 mln EUR do momentu utworzenia specjalnego funduszu inwestycyjnego;
(iii)
uruchomienia funduszu gwarancyjnego depozytów (Fundo de Garantia de Depósitos - FGD) zabezpieczającego pełną spłatę wartości pieniężnych sald kredytowych każdego deponenta, jeżeli wartość ta nie przekracza 100 000 EUR, oraz systemu rekompensat dla inwestorów (Sistema de Indemnização aos Investidores - SII), który gwarantuje rekompensatę w maksymalnej wysokości 25 000 EUR dla jednego inwestora na warunkach określonych w przepisach prawa, i nie wiąże się z wykorzystaniem jakichkolwiek zasobów państwowych;
(iv)
przyznania ubezpieczenia w wysokości do 250 000 EUR dla klientów, którzy przystąpili do FEI, pod warunkiem że byli oni objęci kryteriami FGD i SII; tym samym ujemna różnica, o ile występuje, między przychodami klienta - w postaci zwrotów z FGD i SII oraz płatności z FEI - a wartością nominalną inwestycji do pułapu 250 000 EUR na dzień 24 listopada 2008 r. jest objęta ubezpieczeniem ze strony państwa.
(38)
Zobowiązanie podjęte przez państwo portugalskie w odniesieniu do inwestorów FEI, z racji tego, że wynika ono z portugalskiego systemu prawnego, będzie miało zastosowanie tylko z chwilą wygaśnięcia Funduszu, co nastąpi po upływie czterech lat od daty jego utworzenia, tj. w dniu 30 marca 2014 r. (8).
(39)
W dniu 1 lutego 2010 r. portugalska Komisja Papierów Wartościowych (CMVM) udzieliła zezwolenia na utworzenie FEI zgodnie z zamieszczonym powyżej opisem; Privado Fundos - Sociedade Gestora de Fundos de Investimento, SA został wskazany jako organ odpowiedzialny za zarządzanie Funduszem, a Banif - Banco de Investimento, S.A jako depozytariusz Funduszu.
(40)
FEI został utworzony w dniu 30 marca 2010 r.
(41)
W dniu 16 kwietnia 2010 r. Bank Portugalii wydał komunikat, w którym oświadczył, że licencja bankowa BPP została cofnięta decyzją z dnia 15 kwietnia z uwagi na brak możliwości zrestrukturyzowania lub dokapitalizowania banku. W dniu 22 kwietnia Bank Portugalii zwrócił się do właściwego sądu (Tribunal de Comércio de Lisboa) o przeprowadzenie likwidacji BPP, przedstawiając w tym samym czasie wniosek o powołanie komitetu likwidacyjnego. Likwidację BPP przeprowadza się zgodnie z portugalskimi przepisami dotyczącymi likwidacji mającymi zastosowanie w szczególności w odniesieniu do instytucji bankowych. Władze portugalskie uważają, że przeprowadzenie różnych czynności prawnych określonych w odpowiednich przepisach oznacza, że likwidacja może potrwać przez około jeden rok.
(42)
W dniu 13 maja 2010 r. władze portugalskie powiadomiły Komisję o tym, że gwarancja została zajęta przez syndykat bankowy na podstawie umowy pożyczki (9) i wyegzekwowana w dniu 7 maja, kiedy Portugalia zwróciła 450 mln EUR sześciu bankom. Państwo portugalskie stwierdziło, że podjęło już kroki niezbędne do wyegzekwowania uprzywilejowanej pozycji i prawa pierwszeństwa przysługujących mu jako wierzycielowi w odniesieniu do zabezpieczenia ustanowionego w związku z gwarancją poprzez przedstawienie swoich roszczeń właściwemu sądowi (10).
3. DECYZJA KOMISJI DOTYCZĄCA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO
(43)
W decyzji z dnia 10 listopada 2009 r. wszczynającej formalne postępowanie wyjaśniające Komisja przedstawiła swoją ocenę wstępną i wątpliwości dotyczące zgodności przedmiotowych środków z rynkiem wewnętrznym. Środki, o których mowa, są następujące:
-
wycena gwarancji poniżej poziomu zazwyczaj wymaganego zgodnie z komunikatem bankowym (11). Komisja wyraziła wątpliwości co do tego, czy poziom odpłatności jest odpowiedni, biorąc pod uwagę ryzyko. Komisja zatwierdziła taką wycenę wyłącznie w oparciu o zobowiązanie Portugalii do przedłożenia planu restrukturyzacji, który w perspektywie długoterminowej we właściwy sposób rozwiązałby kwestię takiej korzyści;
-
fakt, że Portugalia nie przedłożyła planu restrukturyzacji, mimo że za pośrednictwem pisma z dnia 6 października 2009 r. otrzymała w tej sprawie oficjalny monit;
-
przedłużenie gwarancji (w dniu 5 czerwca 2009 r.) poza okres sześciu miesięcy początkowo zatwierdzony przez Komisję.
4. UWAGI PORTUGALII
(44)
W uwagach dotyczących wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego władze portugalskie stwierdziły, że nie były nieświadome podjętego wobec Komisji zobowiązania do dostarczenia planu restrukturyzacji BPP. Ostateczna odpowiedzialność za przygotowanie planu restrukturyzacji spoczywała jednak, zgodnie z pismem przedłożonym przez władze portugalskie w dniu 13 kwietnia 2010 r., na BPP (po zatwierdzeniu tego planu przez Bank Portugalii), a odpowiedzialność państwa portugalskiego ograniczała się jedynie do przekazania planu Komisji. Władze portugalskie nie przedstawiły planu restrukturyzacji Komisji tylko dlatego, że plan przedstawiony przez BPP nie został zatwierdzony przez Bank Portugalii. W związku z tym urzędowy nakaz zawarty w decyzji Komisji z dnia 10 listopada 2009 r. nie mógł zostać wykonany, niezależnie od podejmowanych przez państwo portugalskie wysiłków politycznych mających na celu zapewnienie realizacji zobowiązań BPP wobec Banku Portugalii, państwa i, ostatecznie, Komisji.
(45)
Jeżeli chodzi o pomoc państwa na rzecz BPP, Portugalia twierdzi, że pomoc ta była i pozostaje zgodna z rynkiem wewnętrznym zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE, ponieważ jej przyznanie miało na celu zapewnienie stabilności krajowego systemu finansowego analogicznie do wydarzeń rozgrywających się w kontekście europejskim.
(46)
Jeżeli chodzi o przedłużenia gwarancji rządowej udzielonej na zabezpieczenie pożyczki w wysokości 450 mln EUR, Portugalia twierdzi, że nie stanowiły one nowej pomocy państwa, ponieważ sytuacja leżąca u podstaw zatwierdzenia przez Komisję środka pomocy państwa nie uległa zmianie. Warunki dwukrotnie przedłużonej gwarancji rządowej pozostały niezmienione: (i) wielkość pożyczki nie została zwiększona; (ii) nie wprowadzono zmian w zobowiązaniach związanych z pożyczką (12); (iii) na mocy umowy gwarancyjnej gwarancja wygasłaby dopiero po upływie trzydziestu dni od daty ostatniej spłaty kapitału i odsetek, a Komisja wiedziała, że umowa pożyczki została zawarta na dwa lata (13).
(47)
Jeżeli chodzi o brak zgłoszenia dotyczącego przedłużeń gwarancji rządowej, władze portugalskie twierdzą, że odnowienie umowy pożyczki nie zależało od państwa portugalskiego, ale od syndykatu bankowego i BPP, i że nieprzedłużenie gwarancji musiałoby doprowadzić do takich samych negatywnych konsekwencji dla portugalskiego systemu finansowego, co konsekwencje, które zostały uznane za w pełni wystarczające do zatwierdzenia przez Komisję środka pomocy. Ponadto Portugalia uważa, że przedłużenia gwarancji były dokonywane automatycznie na mocy umowy regulującej umowę pożyczki, chociaż były one jednak sformalizowane ze względu na kwestię pewności prawa w odniesieniu do syndykatu bankowego.
(48)
Co więcej, według władz portugalskich przedłużenia (nawet jeżeli uznaje się, że stanowią one nową pomoc) nie przyczyniły się do powstania korzyści gospodarczej, ponieważ BPP praktycznie rzecz biorąc nie prowadził działalności co najmniej począwszy od dnia 1 grudnia 2008 r. Tym samym środek, niezależnie od jego przedłużenie lub braku przedłużenia, nie „przyznawał korzyści gospodarczej BPP ani nie wzmacniał jego pozycji względem konkurentów, ponieważ BPP nie prowadził działalności na rynku i w konsekwencji nie konkurował z innymi bankami” (14). W związku z tym Portugalia uznaje, że środek nie wpłynął ani na konkurencję, ani na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(49)
W swoich opiniach dotyczących uwag zainteresowanych stron (zob. poniżej) władze portugalskie stwierdziły, że pożyczka w wysokości 450 mln EUR została wykorzystana w przejrzysty sposób w celu zapobieżenia systemowemu efektowi domina i pokrycia zobowiązań BPP zarejestrowanych w bilansie na dzień 24 listopada 2008 r.
(50)
Władze portugalskie odnotowują również, że Portugalia będzie dochodzić swoich praw w odniesieniu do zabezpieczenia związanego z gwarancją w ramach postępowania likwidacyjnego dotyczących BPP. Biorąc pod uwagę status Portugalii jako uprzywilejowanego wierzyciela BPP, władze portugalskie są przekonane, że będą w stanie odzyskać całą kwotę 450 mln EUR, którą wypłaciły bankom kredytującym. W tym względzie władze portugalskie zauważają, że wartość zabezpieczenia była, według stanu na dzień 7 maja 2010 r., o ponad 20 % wyższa niż całkowita kwota pożyczki zabezpieczonej gwarancją.
(51)
Jeżeli chodzi o zobowiązanie państwa do zrekompensowania strat w wysokości do 250 000 EUR w odniesieniu do klientów w ramach bezwzględnej rentowności, którzy przystąpili do FEI, Portugalia twierdzi, że zobowiązanie to nie stanowi pomocy państwa, ponieważ: (i) nie wiąże się z transferem żadnych zasobów państwowych do spółki zarządzającej FEI lub jakiegokolwiek innego podmiotu prowadzącego działalność na rynku; (ii) jest zwykłym i uznanym mechanizmem, który stanowi logiczne przedłużenie systemu rekompensowania inwestorów; (iii) nie wiąże się z uzyskaniem przez inwestorów, do których jest kierowany w sposób ogólny i wyłączny, żadnej korzyści gospodarczej, zgodnie z krajowymi i europejskimi wymogami prawnymi, lub z jakimkolwiek zakłóceniem konkurencji na rynku lub zakłóceniem stosunków między państwami członkowskimi.
(52)
Ponadto Portugalia twierdzi, że faktyczne płatności na rzecz klientów FEI wynikające z tego zobowiązania będą minimalne, jeżeli w ogóle będą dokonywane. Władze portugalskie uważają ubezpieczenie w wysokości 250 000 EUR za środek mający na celu wzbudzenie zaufania w klientach FEI, który nie doprowadzi jednak do rzeczywistej wypłaty w ramach większości scenariuszy. W ramach scenariusza konserwatywnego, opierającego się na założeniu, że wartość aktywów w FEI nieustannie maleje w ciągu czterech kolejnych lat z poziomu z października 2009 r., Portugalia obliczyła, że maksymalna wypłata przypadająca ma jednego klienta wyniosłaby około 68 000 EUR. W przypadku bardziej korzystnych scenariuszy w ogóle nie doszłoby do wypłaty.
5. UWAGI INNYCH ZAINTERESOWANYCH STRON
(53)
Zgodnie z art. 6 decyzji Komisji z dnia 10 listopada 2009 r. w sprawie wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego Komisja otrzymała w dniu 6 kwietnia 2010 r. uwagi od należycie określonych osób trzecich pragnących zachować anonimowość. W swoich uwagach dotyczących wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego zainteresowane strony zauważyły, że żaden z warunków, na jakich przyznana została gwarancja rządowa udzielona na zabezpieczenie pożyczki (maksymalny okres wynoszący sześć miesięcy i obowiązek przedłożenia planu restrukturyzacji), nie został spełniony. W związku z tym, zgodnie z przedłożonymi uwagami, pomoc była niezgodna z prawem i Komisja powinna nakazać Portugalii wstrzymanie gwarancji. Ponadto kwota 450 mln EUR została wykorzystana do spłacenia niektórych klientów BPP zamiast na restrukturyzację banku ze szkodą dla wszystkich pozostałych klientów.
6. OCENA
6.1. Kwalifikacja środków jako pomocy państwa
(54)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE:
„Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.
(55)
Aby możliwe było zastosowanie art. 107 ust. 1 TFUE, możliwe powinno być przypisanie państwu środka pomocy, który przyznaje się przy użyciu zasobów państwowych oraz który wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi i zakłóca konkurencję na rynku wewnętrznym, poprzez udzielenie selektywnej korzyści niektórym przedsiębiorstwom.
6.1.1. Gwarancja rządowa udzielona na zabezpieczenie pożyczki w wysokości 450 mln EUR
(56)
Komisja przypomina, że ustaliła już w decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z dnia 13 marca 2009 r., że gwarancja rządowa stanowi pomoc państwa (15). Przedmiotowy środek jest finansowany przy użyciu zasobów państwowych, ponieważ polega na gwarancji rządowej przyznanej przez Portugalię. Zwrot dokonany przez państwo portugalskie dnia 13 maja 2010 r. na rzecz syndykatu bankowego (zob. motyw 42 powyżej) wyraźnie wskazuje, że wykorzystano zasoby państwowe.
(57)
W decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z dnia 13 maja 2009 r. (16) ustalono już również, że dzięki gwarancji rządowej warunki finansowe pożyczki otrzymanej przez BPP były korzystniejsze niż warunki uzyskiwane zwykle na rynku przez przedsiębiorstwa w podobnej sytuacji, o ile w ogóle takie pożyczki byłyby możliwe do uzyskania, co - jak przyznają władze portugalskie - byłoby mało prawdopodobne. W tym względzie w decyzji w sprawie pomocy na ratowanie stwierdzono już, że opłata odpowiadająca 20 punktom bazowym jest znacznie poniżej poziomu wynikającego z zastosowania zalecenia Europejskiego Banku Centralnego z dnia 20 października 2008 r. Mimo wysokiego poziomu zabezpieczenia Komisja stwierdziła, że poziom odpłatności za gwarancje rządowe jest znacznie niższy od poziomu zasadniczo uznawanego za odpowiedni dla banków znajdujących się w trudnej sytuacji. Przedmiotową odpłatność uznano za odpowiednią jedynie w okresie ratowania, pod warunkiem przedłożenia planu restrukturyzacji do dnia 5 czerwca 2009 r.
(58)
W odróżnieniu od innych banków, niebędących beneficjentami gwarancji rządowej udzielonej na zabezpieczenie pożyczek, BPP uzyskał korzyść gospodarczą polegającą na tym, że poziom opłaty naliczonej z tytułu gwarancji rządowej był znacznie niższy od poziomu rynkowego.
(59)
Nie można przyjąć wysuwanego przez władze portugalskie argumentu, że BPP nie prowadził działalności na rynku po dniu 1 grudnia 2008 r. Biorąc pod uwagę, że Bank Portugalii cofnął licencję bankową BPP dopiero dnia 15 kwietnia 2010 r., BPP mógł wejść lub ponownie wejść na rynek w krótkim czasie. Plany naprawy BPP przedłożone od grudnia 2008 r. do kwietnia 2009 r. wskazują na zdolność banku do dalszego prowadzenia działalności gospodarczej w wyniku zastosowania środka pomocy na ratowanie. Biorąc pod uwagę działalność BPP oraz jego pozycję na krajowym i międzynarodowym rynku finansowym, korzyść ta może wpływać na konkurencję i wymianę handlową między państwami członkowskimi w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Dopiero 15 kwietnia 2010 r., wraz z cofnięciem licencji bankowej, BPP stracił wszelką możliwość ponownego wejścia na rynek i zakłócenia konkurencji oraz wpływania na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(60)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że dzięki gwarancji rządowej BPP odniósł korzyść gospodarczą związaną z zastosowaniem zasobów państwowych, które można przypisać Portugalii. Korzyść ta może wpływać na konkurencję i wymianę handlową między państwami członkowskimi w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. W związku z tym środek stanowi pomoc państwa.
6.1.2. Gwarancja w wysokości 250 000 EUR dla klientów FEI
(61)
Jak wskazano wyżej, beneficjentami przedmiotowego środka są klienci BPP, którzy zainwestowali w produkty w ramach bezwzględnej rentowności i zdecydowali się przystąpić do FEI. Bez rozwiązania wdrożonego przez Portugalię klienci FEI mogliby nie otrzymać zwrotu środków lub, co bardziej prawdopodobne, otrzymać zwrot na kwotę niższą niż w ramach gwarancji. Według własnych oszacowań Portugalii zwrot uzyskany przez klientów FEI dzięki gwarancji jest prawdopodobnie wyższy. W związku z tym dzięki zastosowaniu przedmiotowego środka klienci FEI odnieśli korzyść.
(62)
Sam fakt zdeponowania środków nie musi jednak stanowić działalności komercyjnej w rozumieniu zasad pomocy państwa i rzeczywiście, zgodnie z uwagami przedstawionymi przez Portugalię, większość uczestników FEI stanowią osoby fizyczne, niebędące przedsiębiorcami. Jeżeli jednak objęte gwarancją rządową kwoty w ramach FEI przynoszą korzyść przedsiębiorstwom, mogą one stanowić pomoc państwa.
(63)
Dane liczbowe przedstawione przez Portugalię wskazują jednak wyraźnie, że wartość wypłat rządowych będzie znacznie niższa od pułapu de minimis wynoszącego 200 000 EUR w okresie trzech lat (17), po uwzględnieniu pokrycia w ramach systemu rekompensat dla inwestorów i funduszu gwarancyjnego depozytów oraz prawdopodobnej wartości, jaką przy ostrożnym założeniu inwestorzy uzyskają z aktywów podstawowych.
6.2. Ocena zgodności w świetle art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE
6.2.1. Gwarancja rządowa udzielona na zabezpieczenie pożyczki w wysokości 450 mln EUR
(64)
Portugalia twierdzi, że element pomocy powinno się poddać ocenie na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE, dzięki czemu Komisja mogłaby uznać pomoc za zgodną z rynkiem wewnętrznym, jeżeli ma ona na celu zaradzenie „poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”. Komisja przypomina, że Sąd podkreślił konieczność stosowania przepisów art. 107 ust. 3 lit. b) w sposób zawężający i w celu rozwiązania kwestii zaburzeń w całej gospodarce państwa członkowskiego (18).
(65)
Komisja przyznała już, że obecny globalny kryzys finansowy może spowodować poważne zaburzenia w gospodarce państwa członkowskiego oraz że środki wspierające banki można uznać za mogące zaradzić tym zaburzeniom. Ocenę tę potwierdzają następujące dokumenty przyjęte przez Komisję: komunikat bankowy (19), komunikat o dokapitalizowaniu (20), komunikat w sprawie aktywów o obniżonej wartości (21) i komunikat w sprawie restrukturyzacji (22). W związku z tym art. 107 ust. 3 lit. b) może stanowić podstawę prawną do podjęcia środków pomocy w celu rozwiązania problemu kryzysu systemowego. Jeżeli chodzi konkretnie o gospodarkę portugalską, stanowił on również właściwą podstawę prawną różnych decyzji Komisji zatwierdzających środki podjęte przez władze portugalskie w celu zwalczania kryzysu finansowego, w szczególności zatwierdzenia przez nią portugalskiego programu dokapitalizowania oraz jego przedłużenia; ostatnią taką decyzję podjęto w marcu 2010 r. (23).
(66)
Jeżeli chodzi o przedmiotową sprawę, Komisja zwraca również uwagę, że w wydanej przez nią decyzji w sprawie pomocy na ratowanie oceniono możliwość zastosowania art. 107 ust. 3 lit. b) i uznano, że przepis ten ma zastosowanie, ponieważ niewypełnienie przez BPP jego zobowiązań finansowych mogło negatywnie wpłynąć na cały system finansowy Portugalii (zob. motywy 33-45 decyzji w sprawie pomocy na ratowanie).
(67)
Jak wskazano w motywach 30-32 powyżej, mimo ponawianych żądań i urzędowego nakazu przekazania informacji Portugalia nie przedłożyła planu restrukturyzacji i dwukrotnie rozszerzyła gwarancję bez uprzedniego zgłoszenia do Komisji i nie uzyskawszy jej zgody.
(68)
Nie można przyjąć argumentu władz portugalskich, iż Komisja wiedziała, że na mocy umowy gwarancję można przyznać na okres dwóch lat oraz że gwarancja rządowa nie była przedmiotem żadnej istotnej zmiany. Zgodnie z decyzją w sprawie pomocy na ratowanie zatwierdzenie gwarancji rządowej wiązało się z realizacją podjętego przez władze portugalskie zobowiązania, że przedłożą plan restrukturyzacji w terminie sześciu miesięcy. Władze portugalskie nie dotrzymały tego zobowiązania.
(69)
Ponadto fakt, że w umowie określono warunki odnowienia gwarancji rządowej na podstawie decyzji podjętej przez syndykat bankowy i BPP, nie może zwalniać Portugalii ze ściśle i wyraźnie określonych obowiązków wynikających ze zobowiązań, które podjęła wobec Komisji i na których oparto decyzję w sprawie pomocy na ratowanie, ani z jej obowiązków wynikających z art. 108 ust. 3 TFUE.
(70)
Stanowiska Portugalii na temat obowiązku przedłożenia planu restrukturyzacji, zgodnie z którym jej jedynym obowiązkiem było przekazanie planu Komisji, nie można przyjąć również w świetle zobowiązań, na których oparto decyzję w sprawie pomocy na ratowanie. W każdym razie pozostaje faktem, że planu restrukturyzacji nie przedłożono w wymaganym terminie określonym w decyzji w sprawie pomocy na ratowanie i w związku z tym nie utrzymano ważności podstawy zatwierdzenia.
(71)
Z powyższego wynika, że kwota, na jaką wyceniono gwarancję, znajdowała się poniżej poziomu, którego zasadniczo wymaga się zgodnie z komunikatem bankowym, aby pomoc można było uznać za zgodną, oraz że Komisja zatwierdziła ten poziom wyceny jedynie w decyzji w sprawie pomocy na ratowanie na podstawie zobowiązania dotyczącego przedłożenia przez Portugalię planu restrukturyzacji lub likwidacji, który w odpowiedni sposób zminimalizowałby stopień zakłócenia konkurencji. Do dnia 5 czerwca 2009 r. nie przedłożono takiego planu, w związku z czym Komisja stwierdza, że ani gwarancja przyznana przez Portugalię dnia 5 grudnia 2008 r., ani jej kontynuacja po dniu 5 czerwca 2009 r. nie są zgodne z rynkiem wewnętrznym.
(72)
Chociaż Portugalia nie przedłożyła planu restrukturyzacji BPP, władze portugalskie przekazały informacje świadczące o tym, że postępowanie likwidacyjne, które wszczęto dnia 15 kwietnia 2010 r. wraz z cofnięciem licencji bankowej BPP, doprowadzi do jego likwidacji. Ponadto jedyną rekompensatą, jaką otrzymają akcjonariusze BPP będą środki uzyskane w wyniku samego postępowania likwidacyjnego. Na podstawie tych informacji Komisja uznaje, że w przyszłości nie wystąpi ryzyko zakłócenia konkurencji w związku z BPP. Wniosek ten nie może jednak zaradzić niezgodności środka przyznanego przez Portugalię w odniesieniu do okresu od dnia 5 grudnia 2008 r. do dnia 15 kwietnia 2010 r.
(73)
W celu określenia rynkowej wartości odsetek od pożyczki Komisja przeprowadziła ocenę w oparciu o komunikat Komisji w sprawie zmiany metody ustalania stóp referencyjnych i dyskontowych (24). Komisja ustanawia stopy referencyjne, które mają odzwierciedlać średni poziom stóp procentowych obowiązujących na rynku w odniesieniu do pożyczek średnio- i długoterminowych ze zwykłym zabezpieczeniem. Omawiana stopa referencyjna jest więc stopą wyjściową, którą można podnieść w sytuacjach związanych z konkretnym ryzykiem, na przykład w przypadku przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji lub jeżeli nie zapewniono zabezpieczenia zwykle wymaganego przez banki. W wyjątkowych okolicznościach wartość elementu pomocy w ramach gwarancji może okazać się równie wysoka, jak kwota faktycznie zabezpieczana przez tę gwarancję.
(74)
Dzięki gwarancji warunki finansowe pożyczki uzyskanej przez BPP były korzystniejsze niż warunki zwykle obowiązujące na rynkach finansowych. Komisja uważa, że wartość elementu pomocy w gwarancji można przedstawić jako różnicę między stopą procentową, którą BPP musiałby zapłacić za pożyczkę na warunkach rynkowych, tj. bez gwarancji, a stopą procentową faktycznie zastosowanej do udzielonej pożyczki z zabezpieczeniem w postaci gwarancji. Można uznać, że różnica ta odpowiada stopie zysku, jakiej działający na zasadach rynkowych gwarant zażądałby za udzielenie gwarancji.
(75)
W niniejszym przypadku Komisja uznaje, że bez gwarancji BPP musiałby zapłacić kwotę odpowiadającą stopie procentowej co najmniej równą stopie referencyjnej powiększonej o 400 punktów bazowych, ponieważ był on przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji zapewniającym wysoki poziom zabezpieczenia. Komisja uważa, że marża w wysokości 400 punktów bazowych jest właściwa, biorąc pod uwagę wysoki poziom zabezpieczenia pożyczki (zob. motyw 17), dzięki któremu wzrasta prawdopodobieństwo, że pożyczkodawca będzie miał możliwość odzyskania co najmniej części pożyczonych środków, niezależnie od złej sytuacji finansowej BPP. Wartość elementu pomocy w gwarancji wynika więc z różnicy między stopą referencyjną powiększoną o 400 punktów bazowych a stopą procentową zastosowaną do udzielonej pożyczki z zabezpieczeniem w postaci gwarancji (tj. EURIBOR + 100 punktów bazowych), po odliczeniu kwoty faktycznie zapłaconej za gwarancję, tj. 20 punktów bazowych.
(76)
W tym kontekście Komisja zwraca również uwagę, że Portugalia stwierdziła, iż wniosła już niezbędne roszczenia w celu wyegzekwowania uprzywilejowanej pozycji i prawa pierwszeństwa w odniesieniu do zabezpieczenia, które przysługują jej wobec BPP, i będzie kontynuować te roszczenia aż do odzyskania pełnej kwoty pożyczki (25). Komisja uznaje, że Portugalia ma obowiązek podejmowania tych działań w celu wyegzekwowania postanowień umowy gwarancyjnej; wszelki brak wyegzekwowania praw Portugalii w odniesieniu do zabezpieczenia w celu odzyskania pełnej kwoty pożyczki stanowiłby pomoc państwa na rzecz BPP.
6.3. Wykorzystanie pożyczki w wysokości 450 mln EUR przez BPP
(77)
Zainteresowana osoba trzecia, która przedstawiła uwagi odnośnie do decyzji Komisji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego, stwierdziła, że pożyczkę w wysokości 450 mln EUR wykorzystano do spłacenia niektórych klientów BPP, zamiast na restrukturyzację banku ze szkodą dla wszystkich pozostałych klientów. Komisja otrzymała od władz portugalskich informację, z której wynika, że pożyczkę wykorzystano do spłacenia wierzycieli BPP, których kredyty były wymagalne lub których linie kredytowe wygasały i którzy podjęli decyzję o nieprzedłużeniu kredytów lub nieodnowieniu linii kredytowych. Komisja nie znalazła żadnych dowodów na poparcie zarzutów ze strony zainteresowanej osoby trzeciej.
7. WNIOSEK
(78)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że gwarancja rządowa udzielona BPP stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, której nie można uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym.
8. ODZYSKANIE POMOCY
(79)
Zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 659/1999, w przypadku gdy podjęte zostały decyzje negatywne w sprawach pomocy przyznanej niezgodnie z prawem, Komisja podejmuje decyzję, że zainteresowane państwo członkowskie podejmie wszelkie konieczne środki w celu odzyskania pomocy od beneficjenta. Obowiązek odzyskania dotyczy tylko pomocy, która jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym.
(80)
Odzyskanie ma na celu przywrócenie stanu rzeczy istniejącego przed przyznaniem pomocy. Następuje to w momencie zwrócenia pomocy niezgodnej z prawem przez BPP, który tym samym traci korzyści posiadane względem konkurentów. Wysokość kwoty podlegającej odzyskaniu należy ustalić na takim poziomie, aby wyeliminować uzyskaną przez BPP korzyść gospodarczą.
(81)
Zgodnie z pkt 3.1 obwieszczenia Komisji w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy państwa w formie gwarancji (zwanego dalej „obwieszczeniem Komisji w sprawie gwarancji”) (26), w przypadku indywidualnej gwarancji rządowej element pomocy musi zostać oszacowany przez odniesienie do warunków udzielenia gwarancji i pożyczki. W świetle poważnych trudności finansowych banku BPP, w momencie udzielania gwarancji prawdopodobieństwo uzyskania przez przedsiębiorstwo pożyczki bankowej na rynku bez interwencji ze strony państwa było bardzo małe.
(82)
W celu dokładnego określenia ilościowego pomocy, przy założeniu, że określenie odpowiedniej ceny rynkowej w odniesieniu do odpłatności w ramach gwarancji rządowej nie jest możliwe, należy określić racjonalny punkt odniesienia. Jak określono w pkt 3.2 tiret pierwsze obwieszczenia Komisji w sprawie gwarancji, „równowartość dotacji gotówkowej” w ramach gwarancji udzielonej na zabezpieczenie pożyczki w danym roku może zostać obliczona w takim sam sposób jak równowartość dotacji w ramach pożyczki uprzywilejowanej. Dlatego kwotę pomocy można obliczyć jako różnicę między teoretyczną rynkową stopą procentową a stopą procentową uzyskaną dzięki gwarancji rządowej, po odjęciu wszystkich zapłaconych marż.
(83)
W przedmiotowej sprawie, uwzględniając trudną sytuację finansową BPP i biorąc pod uwagę ustanowione zabezpieczenie, BPP powinien uiścić z tytułu pożyczki udzielonej na warunkach rynkowych, tj. bez gwarancji, kwotę odpowiadającą referencyjnej stopie procentowej powiększonej o premię z tytułu ryzyka w wysokości 400 punktów bazowych. Kwotę pomocy należy w związku z tym obliczyć jako różnicę między tą teoretyczną stopą rynkową a stopą procentową faktycznie zastosowaną do pożyczki z zabezpieczeniem w postaci gwarancji (tj. EURIBOR + 100 punktów bazowych), po odliczeniu kwoty faktycznie zapłaconej za gwarancję, tj. 20 punktów bazowych.
(84)
Jeżeli chodzi o pełną kwotę samej pożyczki, według władz portugalskich państwo portugalskie podjęło jak do tej pory wszelkie niezbędne środki i działania mające na celu wyegzekwowanie praw pierwszeństwa przysługujących mu w odniesieniu do zabezpieczenia ustanowionego ze strony BPP (którego szacunkowa wartość jest znacznie wyższa od wartości pożyczki) (27). Komisja zakłada, że państwo portugalskie będzie nadal egzekwowało te prawa, uzyskując tym samym pełną kwotę pożyczki w ramach procesu likwidacji, zgodnie ze swoim oświadczeniem zawartym w odpowiedzi z dnia 15 czerwca 2010 r. (28).
(85)
Kwota, o której mowa w motywie 83, stanowi kwotę podlegającą zwrotowi, powiększoną o odsetki narosłe od tej kwoty od dnia, w którym pomoc została przekazana do dyspozycji beneficjenta (5 grudnia 2008 r.), do dnia jej faktycznego odzyskania. Odsetki te nie mogą być niższe niż kwota obliczona zgodnie z art. 9 rozporządzenia Komisji (WE) nr 794/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 (29),
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Pomoc państwa przyznana w ramach gwarancji dotyczącej pożyczki w wysokości 450 mln EUR, która została w sposób niezgodny z prawem i z naruszeniem art. 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej przyznana przez Portugalię na rzecz Banco Privado Português, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym.
Artykuł 2
1. Portugalia musi odzyskać od beneficjenta pomoc, o której mowa w art. 1.
2. Do kwot podlegających zwrotowi dolicza się odsetki począwszy od dnia, w którym pomoc została przekazana do dyspozycji beneficjenta, do dnia jej faktycznego odzyskania.
3. Odsetki nalicza się narastająco zgodnie z przepisami rozdziału V rozporządzenia (WE) nr 794/2004.
Artykuł 3
1. Odzyskanie pomocy, o której mowa w art. 1, odbywa się w sposób bezzwłoczny i skuteczny.
2. Portugalia zapewnia wykonanie niniejszej decyzji w terminie czterech miesięcy od daty jej notyfikacji.
Artykuł 4
1. W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Portugalia przekazuje Komisji następujące informacje:
a)
wysokość łącznej kwoty (kwoty głównej i odsetek od zwracanej pomocy) do odzyskania od beneficjenta;
b)
szczegółowy opis środków już podjętych oraz środków planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji;
c)
dokumenty potwierdzające, że państwo portugalskie wyegzekwowało przysługujące mu prawa pierwszeństwa w odniesieniu do zabezpieczenia zaproponowanego przez Banco Privado Português w ramach gwarancji.
2. Do momentu całkowitego odzyskania pomocy, o której mowa w art. 1, Portugalia na bieżąco informuje Komisję o kolejnych środkach podejmowanych na szczeblu krajowym w celu wykonania niniejszej decyzji. Na wniosek Komisji Portugalia bezzwłocznie przedstawia informacje o środkach już podjętych oraz środkach planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji. Portugalia dostarcza również szczegółowe informacje o kwocie pomocy oraz odsetkach już odzyskanych od beneficjenta.
Artykuł 5
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Portugalskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 20 lipca 2010 r.