ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 6. července 2010
ve věci státní podpory C 40/07 (ex N 48/07), kterou Rumunsko uplatnilo ve prospěch podniku ArcelorMittal Tubular Products Roman S.A. (dříve Petrotub Roman S.A.)
(oznámeno pod číslem K(2010) 4492)
(Pouze rumunské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2013/516/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na ustanovení přílohy VII a dodatku A přílohy VII protokolu o přechodných opatřeních smlouvy o přistoupení Rumunska,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1) a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Dopisem ze dne 2. února 2007 požádala Komise Rumunsko, aby poskytlo informace týkající se prominutí dluhů a úprav splátkového kalendáře u podniku Petrotub Roman S.A. (dále jen „Petrotub“) v souvislosti s jeho privatizací v roce 2003 (po zprivatizování se podnik přejmenoval na Mittal Steel Roman a poté na ArcelorMittal Tubular Products S.A. (2) (dále jen „AM Roman“)).
(2)
Dopisem ze dne 25. září 2007 oznámila Komise Rumunsku své rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie (3) ve věci možné podpory v rámci privatizace podniku Petrotub. Rozhodnutí bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (4). Komise vyzvala zúčastněné strany, aby k tomuto opatření předložily své připomínky.
(3)
Rumunsko předložilo své připomínky dopisem ze dne 26. listopadu 2007, který byl zaevidován téhož dne. Podniky ArcelorMittal (mateřský podnik) a AM Roman (dotyčný dceřiný podnik) předložily své připomínky dopisy ze dne 28. ledna 2008, zaevidovanými dne 29. ledna 2008. Tyto připomínky byly dne 12. února 2008 sděleny Rumunsku. Rumunsko na ně odpovědělo dopisem ze dne 11. března 2008, který byl zaevidován téhož dne.
(4)
Dopisy ze dne 26. února 2009, 8. října 2009 a 29. ledna 2010 požádala Komise o dodatečné informace. Rumunsko odpovědělo dopisy ze dne 27. dubna 2009, 19. října 2009 a 3. února 2010, jež byly všechny zaevidovány ještě téhož dne.
II. POPIS SKUTEČNOSTÍ
1. Podnik
(5)
Podnik AM Roman je výrobce bezešvých ocelových trubek se sídlem ve městě Roman v oblasti Rumunska, která je příjemcem pomoci podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU (5). Před zprivatizováním v roce 2003 byl podnik, který se tehdy jmenoval Petrotub, výrobcem bezešvých ocelových trubek válcovaných za tepla i za studena s průměrem mezi 6 a 620 mm a tloušťkou stěny mezi 0,5 a 70 mm. Tyto výrobky nachází různé využití v odvětvích energetiky (ropy, plynu, chemických látek, jaderné a konvenční energie) a ve strojírenství a stavebnictví. Po privatizaci podnik dál pokračoval v působení na stejném výrobkovém trhu. V současnosti má podnik ArcelorMittal Tubular Products Holding B.V. Rotterdam NLD (ze skupiny ArcerlorMittal group) v tomto podniku 69,76% podíl (6).
2. Předmětné opatření
(6)
Dne 23. července 2003 zveřejnil rumunský Úřad pro privatizaci APAPS (dnes AVAS) (7) záměr prodat svůj 70% podíl v podniku Petrotub. Privatizace proběhla prostřednictvím veřejného nabídkového řízení. Dohoda o prodeji byla podepsána s podnikem LNM Holdings NV (dnes ArcelorMittal) dne 28. října 2003 za kupní cenu ve výši 6 milionů USD (5,1 milionu EUR (8)).
(7)
V souvislosti s privatizací souhlasil APAPS jménem rumunského státu s odepsáním dluhů v celkové výši 22,5 milionu EUR a u zbývající částky souhlasil se změnou splátkového kalendáře.
(8)
V roce 1998 uzavřel podnik Petrotub smlouvu na komerční úvěr ve výši [30-50] (9) milionů DEM [15-25 milionů EUR] s dobou trvání do roku 2011 od německé rozvojové banky Kreditanstalt für Wiederaufbau (dále jen „KfW“), jehož smyslem bylo zakoupení nové válcovny od podniku Mannesmann AG. Jednotlivé části finančního balíčku od KfW byly zajištěny státními zárukami poskytnutými Německem a Rakouskem, jakož i bankovní zárukou od rumunské banky Banca Comercială Română (dále jen „BCR“). Protizáruku u státní záruky Německa poskytl rumunský stát. Rumunská protizáruka se týkala 85 % z celkových 30-50 milionů DEM úvěru od KfW. Rumunsko si od podniku Petrotub vyúčtovalo jednorázový poplatek ve výši [3-7 %].
III. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(9)
V rozhodnutí o zahájení řízení sdělila Komise Rumunsku, že základem pro zahájení formálního vyšetřovacího řízení je oddíl B přílohy VII protokolu smlouvy o přistoupení Rumunska (dále jen „příloha VII“), který pojednává o restrukturalizaci ocelářského průmyslu, a také že při neexistenci specifických ustanovení v příloze VII týkajících se právní situace rumunského výrobce trubek v době privatizace bude Komise existenci a slučitelnost státní podpory poskytnuté podniku AM Roman vyšetřovat na tomto právním základě.
(10)
Komise poznamenala, že pořizovací cena (5,1 milionu EUR) nepokryla ztrátu, která vznikla státu v důsledku prominutí dluhů ve výši 22,5 milionu EUR, s nímž v souvislosti s privatizací souhlasil rumunský Úřad pro privatizaci APAPS.
(11)
Před zahájením formálního vyšetřovacího řízení předložilo Rumunsko zprávu vypracovanou externím poradcem (10), aby dokázalo, že privatizace za daných podmínek byla pro stát tím nejvýhodnějším řešením.
(12)
Zpráva dokládala, že privatizace bude pro rumunský stát tím nejvýhodnějším řešením. V níže uvedené tabulce je obsaženo srovnání částek, které by každá ze státních věřitelských institucí získala buď při privatizaci, nebo při likvidaci (11).
Privatizace
Likvidace
Fond sociálního zabezpečení
[…] milionů EUR
[…] milionů EUR
Fond nezaměstnanosti
[…] milionů EUR
[…] milionů EUR
Zdravotní fond
[…] milionů EUR
[…] milionů EUR
APAPS
[…] milionů EUR
(včetně prodejní ceny ve výši 5,1 milionu EUR)
0
Stát celkem
[4-9] milionů EUR
[19-26] milionů EUR
(13)
Zpráva vycházela z předpokladu, že v případě likvidace by došlo k aktivaci záruky z roku 1998 a stát by (prostřednictvím ministerstva financí) ručil za zbývající částku z úvěru, který si v roce 1998 od KfW vzal podnik Petrotub, tj. za [15-25] milionů EUR. Jinými slovy by stát v případě likvidace nakonec obdržel pouze [2-9] milionů EUR, což je méně ve srovnání s celkovou částkou [4-9] milionů EUR v případě privatizace.
(14)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise měla pochybnosti o tom, zda výsledky v případě privatizace a likvidace měly být odhadnuty pro stát jako celek, což byl návrh odborné zprávy, nebo odděleně pro každého ze státních věřitelů, což by bylo v souladu s rozhodnutím Tribunálu ve věci HAMSA (12).
(15)
Komise mimo jiné zpochybnila, že by při odhadování výsledku likvidace bylo možné zohlednit ztrátu [15-25] milionů EUR jako výsledek aktivace záruky z roku 1998. V souladu s rozhodnutími ve věcech HYTASA (13) a Gröditzer (14) by se mělo rozlišovat mezi závazky, které stát na sebe musí vzít coby akcionář daného podniku, a závazky státu coby orgánu veřejné moci. Z toho plyne, že náklady přijaté orgánem veřejné moci nelze započítávat pro účely odhadování nákladů, které by byl schopen a ochoten na sebe vzít soukromý akcionář. Komise považuje skutečnost, že rumunské ministerstvo financí vydalo podniku Petrotub v roce 1998 státní záruku, za známku toho, že soukromý akcionář by takovou záruku nebyl schopen dát. Ve stejném smyslu je zapotřebí chápat skutečnost, že záruka z roku 1998 byla poskytnuta za podmínek, které by soukromý hospodářský subjekt nemohl přijmout.
IV. PŘIPOMÍNKY RUMUNSKA A ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(16)
Ve svých připomínkách ze dne 27. listopadu 2007 Rumunsko především namítalo, že privatizace podniku Petrotub v říjnu 2003 neznamenala pro tento podnik či kupujícího žádnou výhodu, a proto tato operace nepředstavovala státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(17)
Rumunsko nejprve zdůraznilo, že podnik Petrotub byl prodán v rámci otevřeného, transparentního a bezpodmínečného nabídkového řízení, což podle rumunských orgánů dokazuje, že podnik Petrotub byl prodán za tržní cenu a že kupujícímu tímto nákupem nevznikla žádná výhoda. Zadruhé se Rumunsko domnívá, že postupovalo tak, jak by postupoval každý soukromý prodejce: při výběru mezi privatizací a likvidací si stát zvolil scénář, který byl z čistě finančního hlediska ten nejvýhodnější, aniž by přihlížel k nekomerčním či politickým aspektům, jimiž se jinak vyznačuje postup orgánu veřejné moci.
(18)
Ve spojitosti s tímto druhým tvrzením Rumunsko ukázalo, že podle vnitrostátního práva měl Úřad pro privatizaci AVAS povinnost i pravomoc provést odhad a srovnání výsledků privatizace a likvidace s odkazem na státní rozpočet jako celek. Jinými slovy, úřad pro privatizaci zvolil možnost, která byla pro státní rozpočet jako celek nejvýhodnější, stejně, jak by to učinila velká holdingová společnost zahrnující několik věřitelů. Proto a navzdory názoru Komise by stát nemohl, ba ani nesměl odhadovat výsledky privatizace a likvidace samostatně pro každý z dotčených veřejných subjektů zvlášť.
(19)
Při odhadování výsledků likvidace byl stát navíc oprávněn zohlednit ztrátu spojenou s aktivací záruky z roku 1998, neboť by takovou záruku za daných podmínek podniku Petrotub poskytl i soukromý investor. V době udělení záruky se podnik nenacházel v obtížích a riziková přirážka, která byla podniku Petrotub za záruku vyúčtována, byla odpovídající odměnou akcionáři za záruku ve prospěch podniku, který se v té době nacházel v dobrém stavu.
(20)
Nadto je zapotřebí posuzovat záruku z roku 1998 z hlediska příslušných pravidel státní podpory platných v té době. Sdělení Komise o krátkodobém pojištění vývozních úvěrů platné v té době vylučovalo dlouhodobé záruky vývozních úvěrů z rozsahu kontrol podle čl. 107 odst. 1 SFEU (tehdy čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES) (15). Rumunsko také zdůraznilo, že v roce 1998, kdy došlo k poskytnutí záruky, byl podnik Petrotub výrobcem trubek a jako takového se jej netýkala definice ESUO ocele, ani ustanovení protokolu č. 2 o oceli ESUO v evropské dohodě o přidružení.
(21)
Podnik AM Roman a jeho mateřský podnik ArcelorMittal argumentaci Rumunska plně podpořily. Podniky rovněž zdůraznily, že podle tehdy platných rumunských právních předpisů a podle pravidel státní podpory evropské dohody o přidružení státní záruka poskytnutá v roce 1998 podniku Petrotub státní podporu nepředstavovala. Záruka z roku 1998 nadto představovala jasně vymahatelný komerční závazek učiněný státem coby většinovým akcionářem dotčeného podniku, a z toho důvodu ji lze započítat do odhadu nákladů na likvidaci. Podnik ArcelorMittal také zdůraznil, že za koupi podniku Petrotub zaplatil tržní cenu, a proto by jakákoliv případná výhoda z privatizace (k níž nedošlo) v každém případě připadla státu coby prodejci.
V. POSOUZENÍ
1. Platné právo a pravomoc Komise
(22)
Toto řízení se zabývá skutečnostmi, k nimž došlo před přistoupením Rumunska k Evropské unii dne 1. ledna 2007. Podnik Petrotub byl zprivatizován v říjnu 2003. V roce 1998 mu nadto rumunský stát poskytl záruku týkající se úvěru ve výši [30-50] milionů DEM od KfW určeného na nákup nové válcovny. Záruka z roku 1998 je s privatizací z roku 2003 spojena, neboť Rumunsko tvrdí, že se v případě likvidace musí její náklady zahrnout do posouzení privatizace z roku 2003 podle kritérií jednání investora v tržním hospodářství.
(23)
Všeobecně se články 107 až 108 SFEU nevztahují na podpory poskytnuté před přistoupením, které se již po přistoupení neuplatní (16). Odchylně od tohoto obecného pravidla - a tedy výjimečně - je Komise na základě přílohy VII smlouvy o přistoupení Rumunska oprávněna k přezkoumání státní podpory poskytnuté Rumunskem před přistoupením k EU v souvislosti s restrukturalizací rumunského ocelářského průmyslu (17).
(24)
V příloze VII jsou obsažena ustanovení umožňující Rumunsku dokončit restrukturalizaci jeho ocelářského průmyslu zahájenou ještě před jeho přistoupením k EU. Tato restrukturalizace rumunského ocelářského odvětví byla prováděna na základě protokolu č. 2 o oceli ESUO přiloženému k evropské dohodě o přidružení (dále jen „protokol č. 2“) a rozšířenému Dodatkovým protokolem podepsaným dne 23. října 2002 (dále jen „Dodatkový protokol“).
(25)
Protokolem č. 2 byla Rumunsku přiznána pětiletá „doba odkladu“, od roku 1993 do roku 1998, aby vzhledem k přistoupení mohlo restrukturalizovat svůj ocelářský průmysl ESUO. Tato „doba odkladu“ byla prodloužena do konce roku 2004 Dodatkovým protokolem schváleným Komisí dne 29. července 2002 a podepsaným dne 23. října 2002. V rámci celé „doby odkladu“, tj. od roku 1993 do konce roku 2004, bylo Rumunsku umožněno poskytovat restrukturalizační podporu ocelářskému odvětví za podmínek stanovených v protokolu č. 2 (rozšířeným Dodatkovým protokolem) a na základě národního restrukturalizačního programu (dále jen NRP“) schváleného Společenstvím. Rumunský NRP byl Radou schválen dne 18. července 2005 (18).
(26)
Příloha VII je „ochranným mechanismem“ umožňujícím Komisi, aby po 1. lednu 2007 (den přistoupení) sledovala podpory, jež Rumunsko ocelářskému odvětví před přistoupením k EU poskytlo na základě protokolu č. 2 (rozšířeného Dodatkovým protokolem) a NRP. Příloha VII navíc dává Komisi pravomoc požadovat zpět podporu, která byla poskytnuta v rozporu s protokolem č. 2 evropské dohody o přidružení a NRP. Příloha VII je tak lex specialis, který výjimečně a odchylně od obecného režimu umožňuje se zpětnou působností kontrolu a přezkoumání státní podpory poskytnuté rumunskému ocelářskému průmyslu před přistoupením Rumunska k EU. V nedávném rozsudku o státní podpoře udělené před přistoupením k EU polským ocelářským podnikům (19) potvrdil Tribunál povahu lex specialis protokolu č. 8 smlouvy o přistoupení Polska k EU, který obsahuje obdobná ustanovení, jako jsou ustanovení v příloze VII.
(27)
V rámci tohoto řízení musí Komise posoudit, zda se oblast působnosti pravomoci týkající se kontroly se zpětnou působností, kterou zmiňuje 23. až 26. bod odůvodnění, vztahuje také na opatření, která Rumunsko poskytlo výrobcům trubek před přistoupením k EU. Za tím účelem musí být vyjasněny právní základy, které se v této věci uplatňují, tedy příloha VII ve spojení s protokolem č. 2 a Dodatkovým protokolem, aby bylo možné určit, zda se jejich ustanovení vztahují na opatření poskytnutá rumunským výrobcům trubek před přistoupením Rumunska k EU.
(28)
Obecnou právní zásadou při výkladu právní předpisů lex specialis, které představují výjimku od obecných právních předpisů, je, že se vykládají striktně. Ze striktního výkladu výše uvedených právních základů (viz níže 29.-43. bod odůvodnění) vyplývá, že pravomoc Komise týkající se výjimečné kontroly se zpětnou působností je omezena na (možná) opatření poskytnutá výrobcům ESUO před přistoupením, to znamená, že se pravomoc nevztahuje na (možná) opatření poskytnutá výrobcům trubek.
(29)
V bodech 12 a 17 přílohy VII jsou stanoveny pravomoci Komise týkající se sledování a kontroly se zpětnou působností v souvislosti s podporou poskytnutou rumunskému ocelářského průmyslu před přistoupením k EU. Bod 12 opravňuje Komisi a Radu až do roku 2009 dohlížet na provádění rumunského NRP v období před přistoupením a po něm. V bodě 17 se Komise opravňuje nařídit navrácení státní podpory poskytnuté v rozporu s body 1 až 3 přílohy VII (jak je uvedeno níže v 30.-32. bodě odůvodnění).
(30)
V bodě 1 přílohy VII se stanoví, že státní podpora poskytnutá Rumunskem na restrukturalizaci „vymezených částí rumunského ocelářského průmyslu“ v letech 1993 až 2004 se považuje za slučitelnou s vnitřním trhem, pokud: „[…] období stanovené v čl. 9 odst. 4 protokolu č. 2 o výrobcích ESUO k evropské dohodě o přidružení […] bylo prodlouženo do dne 31. prosince 2005“; byly splněny podmínky stanovené v NRP; po 1. lednu 2005 nebyly příjemcům NRP poskytnuty žádné další státní podpory a „[…] rumunskému ocelářskému odvětví nebyla po 31. prosinci 2004 vyplacena žádná státní podpora na restrukturalizaci“. Rovněž se zde stanoví, že: „Pro účely těchto ustanovení a dodatku A se státní podporou pro restrukturalizaci rozumí jakékoliv opatření týkající se ocelářských společností, které představuje státní podporu ve smyslu čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES a které nelze považovat za slučitelné se společným trhem v souladu s obvyklými pravidly používanými ve Společenství“.
(31)
V bodě 2 přílohy VII se stanoví, že pouze podniky uvedené na seznamu příjemců NRP (také na seznamu v dodatku A přílohy VII) jsou způsobilé obdržet státní podporu v období 1993 až 2004.
(32)
V bodě 6 přílohy VII se stanoví, že podniky, které nejsou na seznamu příjemců NRP, „nejsou příjemci podpory na restrukturalizaci, ani žádné jiné podpory“, a nepožaduje se od nich, aby snížily svou kapacitu.
(33)
V bodu 1 prvním pododstavci přílohy VII se výslovně odkazuje na čl. 9 odst. 4 protokolu č. 2 rozšířeného Dodatkovým protokolem podepsaným 23. října 2002. Protokol č. 2 se vztahoval výhradně na ocel ESUO a dokonce uváděl ocelové výrobky ESUO na seznamu v jedné příloze. Tato příloha obsahovala tentýž seznam výrobků ESUO jako příloha I Smlouvy o ESUO, v níž byly z definice „oceli ESUO“ výslovně vyňaty ocelové trubky („trubky (bezešvé či svařované) […] lesklé tyče a odlitky ze železa (trubky, potrubí, armatury a další odlitky ze železa)“).
(34)
Platnost Smlouvy o ESUO skončila dne 23. července 2002. Od tohoto data spadají státní podpory ocelářskému průmyslu do působnosti obecných právních rámců ES. Při té příležitosti bylo rozhodnuto rozšířit definici evropského ocelářského odvětví tak, aby zahrnovala výrobce trubek. To bylo zakotveno v článku 27 a v příloze B víceodvětvového rámce pro regionální podporu velkým investičním projektům (20), které definovaly ocelářské odvětví EU tak, aby zahrnovalo bezešvé trubky a velké svařované trubky (s průměrem větším než 406,4 mm). Tato rozšířená definice ocelářského odvětví byla nato převzata do přílohy I Pokynů k vnitrostátní regionální podpoře na období 2007-2013 (21) a do čl. 2 bodu 29 obecného nařízení o blokových výjimkách (22).
(35)
Nicméně ani protokol č. 2, ani Dodatkový protokol nebyly výslovně změněny tak, aby obsahovaly tuto rozšířenou definici ocelářského odvětví EU zahrnujícího výrobce trubek. Platnost protokolu č. 2 skončila dne 31. prosince 1997. Dodatkovým protokolem byla platnost protokolu č. 2 prodloužena od 1. ledna 1998 na dalších osm let, příp. do dne přistoupení Rumunska k EU (podle toho, k čemu dojde dříve). Dodatkový protokol hovoří obecně o „ocelových výrobcích“, jeho oblast působnosti je však výslovně svázána s čl. 9 odst. 4 protokolu č. 2, který se týkal pouze výrobků ESUO. Zejména podle článku 2 Dodatkového protokolu bylo prodloužení platnosti protokolu č. 2 podmíněno tím, že Rumunsko Komisi předloží NRP a plány na restrukturalizaci podniků, které jsou příjemci NRP, přičemž jak NRP, tak tyto plány musely splnit „požadavky čl. 9 odst. 4 protokolu č. 2 evropské dohody o přidružení a musely být posouzeny a schváleny příslušným vnitrostátním orgánem odpovědným za státní podpory (Radou pro hospodářskou soutěž)“.
(36)
Závěrem by proto mělo být, že bod 17 přílohy VII ve výkladu podle bodů 1-2 a 6 přílohy VII, spolu s protokolem č. 2 a Dodatkovým protokolem, Komisi neopravňuje ke kontrole podpor, které Rumunsko před přistoupením k EU -zejména v letech 1993 až 2004 - poskytlo výrobcům trubek.
(37)
Kromě toho, že Komise právně vyložila oblast působnosti příslušných právních základů (tj. přílohy VII, protokolu č. 2 a Dodatkového protokolu - viz výše uvedený 29. až 36. bod odůvodnění), přezkoumala také otázku, zda prováděcí pravidla pro uplatňování ustanovení o státní podpoře obsažená v evropské dohodě o přidružení a protokolu č. 2, tak jak je přijaly Společenství a Rumunsko v roce 2001 (dále jen „prováděcí pravidla“ (23)), jsou relevantní pro určení oblasti působnosti kompetence týkající se kontroly se zpětnou působností, pokud jde o (možná) opatření, která byla poskytnuta rumunským výrobcům trubek před přistoupením k EU.
(38)
Obecnou zásadou je, že prováděcí předpisy obsahují jednací řád, který se nesmí zaměňovat s hmotnými pravidly v oblasti státních podpor obsaženými v evropské dohodě o přidružení a protokolu č. 2 k evropské dohodě o přidružení. Je však třeba poznamenat, že prováděcí pravidla také obsahují podrobná ustanovení o kritériích posouzení slučitelnosti podpory s evropskou dohodou o přidružení a s protokolem č. 2 k evropské dohodě o přidružení.
(39)
Ustanovení čl. 2 odst. 1 první věty prováděcích pravidel stanoví: „Posouzení slučitelnosti poskytnutí jednotlivé podpory a programů podpory s evropskou dohodou o přidružení podle článku 1 probíhá na základě kritérií, která vyplývají z uplatnění pravidel článku 87 Smlouvy o založení Evropského společenství včetně současných a budoucích sekundárních právních předpisů, rámců, pokynů a dalších příslušných administrativních aktů platných ve Společenství, jakož i judikatury Soudu prvního stupně a Soudního dvora Evropských společenství a všech rozhodnutí přijatých Radou přidružení podle čl. 4 odst. 3“. Citovaný právní předpis stanoví obecnou zásadu, že hmotná kritéria pro obecné posouzení slučitelnosti státní podpory s evropskou dohodou o přidružení jsou „evoluční“ povahy v tom smyslu, že zohledňují jakékoliv aktuální změny právních předpisů EU a judikatury.
(40)
Ustanovení čl. 2 odst. 1 druhé věty odkazuje výslovně na kritéria slučitelnosti podle protokolu č. 2: „Pokud jsou poskytnutá podpora či programy podpory určeny pro výrobky, na které se vztahuje protokol č. 2 evropské dohody o přidružení, uplatňuje se první věta tohoto odstavce, za předpokladu, že posouzení nebylo učiněno na základě kritérií vyplývajících z uplatňování pravidel podle článku 87 Smlouvy o založení Evropského společenství, nýbrž na základě kritérií vyplývajících z uplatňování pravidel pro státní podpory podle Smlouvy o založení Evropského společenství uhlí a oceli“. Je třeba poznamenat, že ze znění této věty zřetelně vyplývá, že na rozdíl od případu obecné podpory, na který se vztahuje čl. 2 odst. 1 první věta (viz níže uvedený 41. bod odůvodnění), se pro účely podpory, na kterou se vztahuje protokol č. 2, vyvíjí kritéria slučitelnosti podpory na základě Smlouvy o ESUO. Pokud jde o vývoj těchto kritérií po uplynutí platnosti Smlouvy o ESUO v roce 2002, nejsou uvedeny žádné zvláštní informace.
(41)
Ustanovení čl. 2 odst. 2 a 3 prováděcích pravidel stanoví mechanismus, jak má Rumunsko zohlednit změny kritérií slučitelnosti. Konkrétně má být Rumunsko informováno o všech změnách kritérií slučitelnosti Společenství, které nebyly zveřejněny, a „pokud Rumunsko během tří měsíců po obdržení oficiální informace nevznese připomínky týkající se změn, stanou se tato kritéria kritérii slučitelnosti v souladu s odstavcem 1 tohoto článku. Pokud Rumunsko takové připomínky vznese, pak se s ohledem na sbližování právních předpisů, jak ho stanoví evropská dohoda o přidružení, konají konzultace v souladu s články 7 a 8 těchto předpisů“.
(42)
I když Rumunsko během lhůty tří měsíců nevzneslo připomínky ke změně definice Společenství týkající se ocelářského průmyslu, která v roce 2002 zahrnula také výrobce trubek, takové změny právních předpisů Společenství nebylo možné uplatnit na opatření, na která se nevztahuje oblast působnosti evropské dohody o přidružení, tj. opatření, na která se nevztahuje Smlouva o ESUO. Mimoto je příloha VII lex specialis, a Komise se proto při určování jeho oblasti působnosti nemůže dovolávat rozšíření definice ocelářského odvětví EU poté, co uplynula doba platnosti Smlouvy o ESUO. Komise tedy musela dojít k závěru, že na jedné straně je nezbytné přesně rozlišovat mezi „evoluční“ povahou platného právního předpisu týkajícího se státní podpory poskytnuté před přistoupením ve prospěch ocelářského průmyslu v Rumunsku a nutně striktním výkladem oblasti působnosti pravomoci Komise týkající se kontroly se zpětnou působností na straně druhé, jak vyplývá z přílohy VII, protokolu č. 2 a Dodatkového protokolu.
VI. ZÁVĚR
(43)
Na základě výše uvedených skutečností (viz výše především 36. a 42. bod odůvodnění) došla Komise k závěru, že na základě přílohy VII není oprávněna přezkoumat opatření, která byla ve prospěch rumunských výrobců trubek učiněna před přistoupením Rumunska k EU, především v letech 1993 až 2004. Toto řízení se s ohledem na skutečnost, že Komise není oprávněna posoudit předmětná opatření, zastavuje,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
S ohledem na skutečnost, že Komise není podle ustanovení části B přílohy VII smlouvy o přistoupení Rumunska k EU oprávněna přezkoumat opatření učiněná Rumunskem v roce 2003 v souvislosti s privatizací podniku Petrotub Roman S.A., se formální vyšetřovací řízení stanovené v čl. 108 odst. 2 SFEU, které bylo zahájeno dopisem adresovaným Rumunsku ze dne 25. září 2007, zastavuje.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Rumunsku.
V Bruselu dne 6. července 2010.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 6 lipca 2010 r.
w sprawie środka pomocy nr C 40/07 (ex N 48/07) wdrożonego przez Rumunię na rzecz ArcelorMittal Tubular Products Roman S.A. (dawniej Petrotub Roman S.A.)
(notyfikowana jako dokument nr C(2010) 4492)
(Jedynie tekst w języku rumuńskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2013/516/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
uwzględniając postanowienia załącznika VII i dodatku A do załącznika VII do Protokołu w sprawie środków przejściowych do traktatu o przystąpieniu Rumunii do Unii Europejskiej,
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (1) i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
I. PROCEDURA
(1)
Pismem z dnia 2 lutego 2007 r. Komisja zwróciła się do Rumunii o przedłożenie informacji dotyczących umorzenia długu publicznego i reorganizacji długu publicznego na rzecz przedsiębiorstwa Petrotub Roman S.A. (zwanego dalej „Petrotub”) w związku z jego prywatyzacją w 2003 r. (w następstwie prywatyzacji nazwę przedsiębiorstwa zmieniono na Mittal Steel Roman, a następnie na ArcelorMittal Tubular Products S.A. (2), zwane dalej „AM Roman”).
(2)
Pismem z dnia 25 września 2007 r. Komisja poinformowała Rumunię, że zdecydowała się wszcząć postępowanie określone w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (3) w odniesieniu do ewentualnej pomocy, z jaką wiązała się prywatyzacja Petrotub. Przedmiotową decyzję opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (4). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat przedmiotowego środka.
(3)
Rumunia przedłożyła swoje uwagi pismem z dnia 26 listopada 2007 r. zarejestrowanym tego samego dnia. Pismami z dnia 28 stycznia 2008 r., zarejestrowanymi dnia 29 stycznia 2008 r., przedsiębiorstwa ArcelorMittal (spółka dominująca) oraz AM Roman (przedmiotowa spółka zależna) przedłożyły swoje uwagi, o których poinformowano Rumunię w dniu 12 lutego 2008 r. Rumunia odpowiedziała pismem z dnia 11 marca 2008 r. zarejestrowanym tego samego dnia.
(4)
W pismach z dnia 26 lutego 2009 r., 8 października 2009 r. i 29 stycznia 2010 r. Komisja zwróciła się o przedstawienie dodatkowych informacji. Rumunia udzieliła odpowiedzi w pismach z dnia 27 kwietnia 2009 r., 19 października 2009 r. i 3 lutego 2010 r., wszystkie zarejestrowano w tych samych dniach.
II. OPIS OKOLICZNOŚCI FAKTYCZNYCH
1. Przedsiębiorstwo
(5)
Przedsiębiorstwo AM Roman jest producentem rur stalowych bez szwu, z siedzibą w Roman, tj. regionie Rumunii objętym pomocą na podstawie art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE (5). Przed prywatyzacją w 2003 r. przedsiębiorstwo, noszące wówczas nazwę Petrotub, było producentem rur stalowych bez szwu, którego produkcja obejmowała rury stalowe walcowane na gorąco i na zimno o średnicy od 6 do 620 mm i grubości ścianki od 0,5 do 70 mm. Produkty te mają różne zastosowanie w sektorze energetycznym (naftowym, gazowym, chemicznym, jądrowym i energii konwencjonalnej) oraz w sektorach maszynowym i budowlanym. Po prywatyzacji przedsiębiorstwo kontynuowało działalność na tym samym rynku produktowym. Obecnie przedsiębiorstwo ArcelorMittal Tubular Products Holding B.V. Rotterdam NLD (z grupy ArcerlorMittal) posiada udział w wysokości 69,76 % w przedmiotowym przedsiębiorstwie (6).
2. Omawiany środek
(6)
Dnia 23 czerwca 2003 r. rumuńska agencja prywatyzacyjna APAPS (obecnie AVAS) (7) podała do wiadomości publicznej, że zamierza sprzedać swój udział w Petrotub wynoszący 70 %. Prywatyzacja odbyła się w oparciu o procedurę przetargową. Dnia 28 października 2003 r. podpisano umowę sprzedaży z LNM Holdings NV (obecnie ArcelorMittal) z ceną zakupu w wysokości 6 mln USD (5,1 mln EUR (8)).
(7)
W związku z prywatyzacją agencja APAPS zgodziła się w imieniu państwa rumuńskiego na odpisanie długu publicznego w łącznej wysokości 22,5 mln EUR oraz na restrukturyzację pozostałego długu publicznego.
(8)
W 1998 r. Petrotub zaciągnął kredyt komercyjny w wysokości [30-50] (9) mln DEM [15-25 mln EUR] na okres do 2011 r. w niemieckim banku rozwoju Kreditanstalt für Wiederaufbau (zwanym dalej „KfW”) na zakup nowej walcowni od Mannesmann AG. Różne segmenty pakietu finansowania KfW były zabezpieczone gwarancjami państwowymi udzielonymi przez Niemcy i Austrię oraz gwarancją bankową od rumuńskiego banku Banca Comercială Română (BCR). Gwarancja państwa niemieckiego była zabezpieczona kontrgwarancją państwa rumuńskiego. Rumuńska kontrgwarancja pokrywała 85 % całkowitej wartości kredytu KfW wynoszącej 30-50 mln DEM. Rumunia pobrała od Petrotub jednorazową opłatę w wysokości [3-7%].
III. DECYZJA O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA
(9)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja poinformowała Rumunię, że podstawą wszczęcia formalnego postępowania wyjaśniającego była sekcja B dotycząca restrukturyzacji hutnictwa żelaza i stali załącznika VII do Protokołu do traktatu o przystąpieniu Rumunii do Unii Europejskiej (zwanego dalej „załącznikiem VII”) oraz że wobec braku szczegółowych przepisów w załączniku VII w odniesieniu do sytuacji prawnej rumuńskich producentów rur w czasie prywatyzacji Komisja zbada istnienie i zgodność pomocy państwa na rzecz AM Roman na tej podstawie.
(10)
Komisja zauważyła, że cena nabycia (5,1 mln EUR) nie pokryła poniesionych przez państwo strat w postaci umorzenia długu publicznego w wysokości 22,5 mln EUR, na które zgodziła się rumuńska agencja prywatyzacyjna APAPS w kontekście prywatyzacji.
(11)
Przed wszczęciem formalnego postępowania wyjaśniającego przez Komisję Rumunia przedłożyła sprawozdanie opracowane przez konsultanta zewnętrznego (10), aby wykazać, że prywatyzacja na danych warunkach stanowiła najkorzystniejsze rozwiązanie dla państwa.
(12)
W sprawozdaniu określono prywatyzację jako rozwiązanie prowadzące do najkorzystniejszej sytuacji dla państwa rumuńskiego. Poniższa tabela zawiera porównanie szacunkowych kwot, jakie mają otrzymać poszczególne instytucje publiczne będące wierzycielami w ramach scenariuszy prywatyzacji i likwidacji (11).
Prywatyzacja
Likwidacja
Fundusz zabezpieczenia społecznego
[…] mln EUR
[…] mln EUR
Fundusz świadczeń na wypadek bezrobocia
[…] mln EUR
[…] mln EUR
Fundusz zdrowia
[…] mln EUR
[…] mln EUR
APAPS
[…] mln EUR
(w tym cena sprzedaży w wysokości 5,1 mln EUR)
0
Państwo ogółem
[4-9] mln EUR
[19-26] mln EUR
(13)
Sprawozdanie oparto na założeniu, że w przypadku likwidacji nastąpiłoby uruchomienie gwarancji z 1998 r. i państwo (za pośrednictwem ministerstwa finansów) stałoby się odpowiedzialne za pozostającą kwotę należności z tytułu kredytu zaciągniętego przez Petrotub w KfW 1998 r., tj. za kwotę w wysokości [15-25] mln EUR. Innymi słowy, w ramach scenariusza likwidacji państwo ostatecznie otrzymałoby jedynie [2-9] mln EUR, co jest kwotą niższą od łącznej kwoty [4-9] mln EUR otrzymanej w wyniku prywatyzacji.
(14)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwość, czy wyniki scenariuszy prywatyzacji i likwidacji należy szacować w odniesieniu do państwa jako całości, jak sugerowano w sprawozdaniu eksperta, czy też odrębnie dla każdego z wierzycieli publicznych, zgodnie z orzecznictwem w sprawie HAMSA (12).
(15)
Komisja zakwestionowała również między innymi, czy stratę w wysokości [15-25] mln EUR powstałą w wyniku uruchomienia gwarancji z 1998 r. można uwzględnić przy szacowaniu wyniku likwidacji. Zgodnie z orzecznictwem w sprawach HYTASA (13) i Gröditzer (14) należy wprowadzić rozróżnienie między zobowiązaniami, jakie państwo musi przyjąć jako udziałowiec przedsiębiorstwa, a zobowiązaniami, jakie musi przyjąć jako organ publiczny. Wynika z tego, że kosztów przyjętych w związku z czynem organu publicznego nie można uwzględniać do celów oszacowania kosztów, jakie mógłby i byłby gotów ponieść prywatny udziałowiec. Zdaniem Komisja fakt, że w 1998 r. rumuńskie ministerstwo finansów udzieliło Petrotub gwarancji państwowej, wskazuje, iż prywatny udziałowiec nie byłby w stanie udzielić takiej gwarancji. Kolejnym wskazaniem takiego stanu rzeczy jest fakt, iż gwarancji z 1998 r. udzielono na warunkach, jakich prywatny podmiot gospodarczy mógłby nie zaakceptować.
IV. UWAGI RUMUNII I ZAINTERESOWANYCH STRON
(16)
W uwagach z dnia 27 listopada 2007 r. Rumunia argumentowała przede wszystkim, że prywatyzacja Petrotub z października 2003 r. nie oznaczała korzyści dla Petrotub ani nabywcy, w związku z czym operacja ta nie wiązała się z pomocą państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(17)
Rumunia po pierwsze podkreśliła, że Petrotub sprzedano w oparciu o otwartą, przejrzystą i bezwarunkową procedurę przetargową - fakt, który zdaniem władz rumuńskich wskazuje, że Petrotub sprzedano po cenie rynkowej oraz że nabywca nie odniósł żadnej korzyści z zakupu. Po drugie, Rumunia stwierdziła, że postąpiła w taki sam sposób, w jaki postąpiłby każdy prywatny sprzedawca: dokonując bowiem wyboru między scenariuszami prywatyzacji i likwidacji, państwo wybrało ten scenariusz, który był najkorzystniejszy wyłącznie pod względem finansowym, nie biorąc pod uwagę względów niekomercyjnych ani politycznych takich, jakie z natury są typowe przy pełnieniu władzy publicznej.
(18)
W odniesieniu do drugiego argumentu Rumunia wykazała, że zgodnie z prawem krajowym agencja prywatyzacyjna AVAS była zobowiązana i upoważniona do oszacowania i porównania ogólnych wyników prywatyzacji i likwidacji poprzez odniesienie do budżetu państwa jako całości. Innymi słowy, agencja prywatyzacyjna wybiera scenariusz najkorzystniejszy dla budżetu państwa jako całości w taki sam sposób, w jaki postąpiłaby duża spółka holdingowa obejmująca kilku wierzycieli. Z tej perspektywy, wbrew opinii Komisji, państwo nie mogło i nie musiało szacować wyników prywatyzacji i likwidacji dla każdego z zaangażowanych organów publicznych odrębnie.
(19)
Ponadto państwo miało prawo uwzględnić przy szacowaniu wyników likwidacji stratę związaną z uruchomieniem gwarancji z 1998 r., ponieważ prywatny inwestor również udzieliłby Petrotub takiej gwarancji na przedmiotowych warunkach. Przedsiębiorstwo nie znajdowało się w trudnej sytuacji w czasie udzielania gwarancji i premia z tytułu ryzyka pobrana od Petrotub w odniesieniu do przedmiotowej gwarancji stanowiła odpowiednie wynagrodzenie za gwarancję udziałowca udzieloną na rzecz przedsiębiorstwa, które wówczas znajdowało się w dobrej sytuacji.
(20)
Ponadto gwarancję z 1998 r. należy oceniać z perspektywy wówczas obowiązujących zasad pomocy państwa. W mającym wówczas zastosowanie komunikacie Komisji w sprawie krótkoterminowych gwarancji kredytów eksportowych wykluczono długoterminowe gwarancje kredytów eksportowych z zakresu badania na podstawie art. 107 ust. 1 TFUE (wówczas art. 87 ust. 1 TWE) (15). Rumunia podkreśliła również, że w 1998 r., tj. w czasie, gdy udzielano gwarancji, Petrotub był producentem rur, w związku z czym nie był objęty zakresem definicji wyrobu ze stali EWWiS ani przepisami protokołu 2 w sprawie wyrobów ze stali EWWiS zawartego w układzie europejskim.
(21)
AM Roman i jego spółka dominująca ArcelorMittal w pełni poparły argumentację Rumunii. Przedsiębiorstwa te podkreśliły również, że zgodnie z przepisami prawa rumuńskiego mającego wówczas zastosowanie oraz zgodnie z zasadami układu europejskiego dotyczącymi pomocy państwa gwarancja państwowa udzielona na rzecz Petrotub w 1998 r. nie wiązała się z pomocą państwa. Ponadto gwarancja z 1998 r. stanowiła jasne i wykonalne zobowiązanie handlowe podjęte przez państwo jako udziałowca większościowego przedmiotowego przedsiębiorstwa i w związku z tym można ją uwzględnić w szacunkach kosztów likwidacji. ArcelorMittal podkreślił również, że zapłacił cenę rynkową za Petrotub, a zatem wszelką możliwą korzyść wynikającą z prywatyzacji, quod non, w każdym stopniu odniosłoby państwo jako sprzedawca.
V. OCENA
1. Prawo właściwe i kompetencje Komisji
(22)
Niniejsze postępowanie dotyczy wydarzeń, jakie miały miejsce przed przystąpieniem Rumunii do Unii Europejskiej (w dniu 1 stycznia 2007 r.). Petrotub sprywatyzowano w październiku 2003 r. Ponadto w 1998 r. państwo rumuńskie udzieliło gwarancji na rzecz Petrotub w odniesieniu do kredytu w wysokości [30-50] mln DEM zaciągniętego w KfW na zakup nowej walcowni. Gwarancja z 1998 r. jest związana z prywatyzacją z 2003 r. w zakresie, w jakim Rumunia twierdziła, że poniesione przez nią koszty w przypadku likwidacji muszą zostać uwzględnione przy ocenie procesu prywatyzacji z 2003 r. na podstawie testu prywatnego inwestora.
(23)
Co do zasady art. 107-108 TFUE nie mają zastosowania do środków przyznanych przed przystąpieniem, które nie mają już zastosowania po przystąpieniu (16). Na zasadzie odstępstwa od tej zasady ogólnej, a zatem w drodze wyjątku, Komisja ma kompetencje do dokonania przeglądu pomocy państwa przyznanej przez Rumunię w związku z restrukturyzacją jej hutnictwa żelaza i stali przed przystąpieniem na podstawie załącznika VII do traktatu o przystąpieniu Rumunii do Unii Europejskiej (17).
(24)
Załącznik VII zawiera postanowienia zezwalające Rumunii na zakończenie restrukturyzacji hutnictwa żelaza i stali podjętej jeszcze przed przystąpieniem do Unii Europejskiej. Restrukturyzację rumuńskiego hutnictwa żelaza i stali przed przystąpieniem do Unii przeprowadzono na podstawie protokołu 2 dotyczącego wyrobów ze stali EWWiS załączonego do układu europejskiego (zwanego dalej „protokołem 2”) i rozszerzonego protokołem dodatkowym podpisanym dnia 23 października 2002 r. (zwanym dalej „protokołem dodatkowym”).
(25)
W protokole 2 przyznano Rumunii „okres karencji” wynoszący 5 lat, tj. od 1993 r. do końca 1998 r., na przeprowadzenie restrukturyzacji krajowego hutnictwa żelaza i stali EWWiS w związku z przystąpieniem do Unii Europejskiej. „Okres karencji” został wydłużony do końca 2004 r. na mocy protokołu dodatkowego zatwierdzonego decyzją Rady z dnia 29 lipca 2002 r. i podpisanego dnia 23 października 2002 r. W trakcie całego przyznanego „okresu karencji”, tj. od 1993 r. do końca 2004 r., Rumunia mogła przyznawać pomoc na restrukturyzację hutnictwa żelaza i stali na warunkach wynikających z protokołu 2 (rozszerzonego protokołem dodatkowym) oraz na podstawie krajowego programu restrukturyzacji (zwanego dalej „KPR”) zatwierdzonego przez Wspólnotę. Rumuński KPR został zatwierdzony przez Radę dnia 18 lipca 2005 r. (18).
(26)
Załącznik VII stanowi „mechanizm zabezpieczający”, który umożliwia Komisji monitorowanie, począwszy od dnia 1 stycznia 2007 r. (data przystąpienia), pomocy przyznanej przez Rumunię na rzecz hutnictwa żelaza i stali przed przystąpieniem do UE na podstawie protokołu 2 (rozszerzonego protokołem dodatkowym) i KPR. Ponadto załącznik VII stanowi, że Komisja ma prawo zarządzić zwrot pomocy przyznanej z naruszeniem protokołu 2 i KPR. W związku z tym załącznik VII ma charakter lex specialis, zezwalając w drodze wyjątku i odstępstwa od zasad ogólnych na dokonanie z mocą wsteczną monitorowania i przeglądu pomocy państwa przyznanej przez Rumunię na rzecz krajowego hutnictwa żelaza i stali przed przystąpieniem do Unii. W wydanych ostatnio orzeczeniach dotyczących pomocy państwa przyznanej na rzecz polskich przedsiębiorstw sektora hutnictwa żelaza i stali przed przystąpieniem Polski do Unii (19) Sąd potwierdził charakter lex specialis protokołu 8 do traktatu o przystąpieniu Polski do UE, który zawiera postanowienia równoważne w stosunku do postanowień określonych w załączniku VII.
(27)
W kontekście niniejszego postępowania Komisja musi ocenić, czy zakres kompetencji odnośnie do wyjątkowej kontroli z mocą wsteczną, o której mowa w motywach 23-26 powyżej, obejmuje również środki przyznane przez Rumunię producentom rur przed przystąpieniem do UE. W tym celu należy dokonać wykładni podstaw prawnych mających zastosowanie w tym przypadku, tj. załącznika VII w związku z protokołem 2 i protokołem dodatkowym, aby stwierdzić, czy postanowienia te obejmują środki przyznane na rzecz rumuńskich producentów rur przed przystąpieniem do UE.
(28)
Zgodnie z powszechnie uznawaną zasadą prawną wykładni przepisów lex specialis, stanowiących odstępstwo od przepisów ogólnych, należy dokonywać w sposób ścisły. Zastosowanie do wyżej wymienionych podstaw prawnych (zob. motywy 29-43 poniżej) ścisłej wykładni prowadzi do wniosku, że kompetencje Komisji w zakresie wyjątkowej kontroli z mocą wsteczną ograniczone są do (możliwej) pomocy przyznanej przed przystąpieniem do UE na rzecz producentów wyrobów objętych EWWiS, tym samym nie obejmując (możliwej) pomocy na rzecz producentów rur.
(29)
Kompetencje Komisji w zakresie monitorowania i kontroli z mocą wsteczną przedakcesyjnej pomocy dla rumuńskiego hutnictwa żelaza i stali określono w ust. 12 i 17 załącznika VII. Na mocy ust. 12 Komisja i Rada są uprawnione do monitorowania realizacji KPR w Rumunii w okresie przed przystąpieniem i po przystąpieniu, do roku 2009. Na mocy ust. 17 Komisja jest uprawniona do zarządzenia zwrotu pomocy państwa przyznanej z naruszeniem ustępów 1-3 załącznika VII (jak wskazano w motywach 30-32 poniżej).
(30)
Ustęp 1 załącznika VII stanowi, że pomoc państwa udzielona przez Rumunię dla celów restrukturyzacji na rzecz „określonych części rumuńskiego hutnictwa żelaza i stali” w latach 1993-2004 uznaje się za zgodną z rynkiem wewnętrznym, pod warunkiem że: „[…]przedłużony do dnia 31 grudnia 2005 roku został okres, o którym mowa w artykule 9 ustęp 4 protokołu 2 dotyczącego wyrobów EWWiS do układu europejskiego[…]”; spełnione są warunki określone w KPR; żadna dalsza pomoc państwa nie jest przyznawana ani wypłacana na rzecz beneficjentów KPR po dniu 1 stycznia 2005 r. oraz „[…] nie jest wypłacana rumuńskiemu hutnictwu żelaza i stali pomoc państwa po dniu 31 grudnia 2004 roku”. Ponadto ustęp ten stanowi, że: „Do celów niniejszych postanowień i Dodatku A, przez pomoc państwa na restrukturyzację rozumie się każdy środek dotyczący hutnictwa żelaza i stali, który stanowi pomoc państwa w rozumieniu artykułu 87 ustęp 1 Traktatu WE oraz której nie można uznać za zgodną ze wspólnym rynkiem zgodnie z normalnymi regułami stosowanymi we Wspólnocie”.
(31)
Ustęp 2 załącznika VII stanowi, że wyłącznie przedsiębiorstwa wymienione w załączniku VII jako przedsiębiorstwa objęte pomocą w ramach KPR (wymienione także w dodatku A do załącznika VII) kwalifikują się do otrzymania pomocy państwa w latach 1993-2004.
(32)
Ustęp 6 załącznika VII stanowi, że przedsiębiorstwa niewymienione jako przedsiębiorstwa objęte pomocą w ramach KPR „nie kwalifikują się do otrzymania pomocy państwa lub innej pomocy” oraz nie wymagają w związku z tym ograniczenia zdolności produkcyjnych.
(33)
Ustęp 1 pkt 1 załącznika VII odnosi się wyraźnie do art. 9 ust. 4 protokołu 2, rozszerzony protokołem dodatkowym podpisanym dnia 23 października 2002 r. Protokół 2 obejmował wyłącznie wyroby ze stali EWWiS, a nawet zawierał wykaz wyrobów ze stali EWWiS w załączniku. Treść tego załącznika obejmowała taki sam wykaz wyrobów EWWiS, jak zawarty w załączniku I do traktatu EWWiS, w którym z definicji „wyrobów ze stali EWWiS” wyraźnie wyłączone są rury stalowe („rury stalowe (bezszwowe lub spawane) […] pręty stalowe ciągnione i szlifowane lub polerowane oraz odlewy z żelaza (rury, rury grubościenne i łączniki oraz inne odlewy z żelaza)”).
(34)
Traktat EWWiS utracił moc z dniem 23 lipca 2002 r. Począwszy od tej daty pomoc państwa dla sektora hutnictwa żelaza i stali weszła w zakres ogólnych ram prawnych WE. Przy tej okazji postanowiono, że definicja europejskiego sektora hutnictwa żelaza i stali zostanie rozszerzona na producentów rur. Zmienioną definicję zamieszczono w art. 27 i w załączniku B do wielosektorowych zasad ramowych dotyczących pomocy regionalnej na rzecz dużych projektów inwestycyjnych (20), w myśl których sektor hutnictwa żelaza i stali UE obejmuje rury bez szwu i duże rury spawane (o średnicy większej niż 406,4 mm). Tę rozszerzoną definicję sektora hutnictwa żelaza i stali powtórzono następnie w załączniku I do wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007-2013 (21) oraz w art. 2 pkt 29 ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych (22).
(35)
Mimo to ani w protokole 2, ani w protokole dodatkowym nie wprowadzono w sposób wyraźny stosownej zmiany, uwzględniającej nową definicję sektora hutnictwa żelaza i stali UE, rozszerzoną na producentów rur. Protokół 2 utracił moc z dniem 31 grudnia 1997 r. Okres obowiązywania protokołu 2 przedłużono na mocy protokołu dodatkowego od dnia 1 stycznia 1998 r. na kolejnych 8 lat lub do dnia przystąpienia Rumunii do UE (w zależności od tego, co nastąpi wcześniej). Protokół dodatkowy zawiera odniesienie do „wyrobów ze stali” ogółem, jego zakres jest jednak wyraźnie powiązany z art. 9 ust. 4 protokołu 2, który obejmował jedynie wyroby EWWiS. W szczególności zgodnie z art. 2 protokołu dodatkowego przedłużenie obowiązywania protokołu 2 uzależniono od dostarczenia Komisji przez Rumunię KPR i planów restrukturyzacji przedsiębiorstw w odniesieniu do beneficjentów w ramach KPR, które spełniają „wymogi art. 9 ust. 4 protokołu 2 do układu europejskiego oraz uprzednio ocenionych i zatwierdzonych przez Krajowy Urząd ds. Pomocy Państwa (Radę ds. Konkurencji)”.
(36)
Należy zatem stwierdzić, że na podstawie ust. 17 załącznika VII interpretowanego w świetle ust. 1-2 i 6 załącznika VII, łącznie z protokołem 2 i protokołem dodatkowym, Komisja nie posiada kompetencji w zakresie kontroli pomocy przyznanej rumuńskim producentom rur przed przystąpieniem Rumunii do UE, w szczególności w latach 1993-2004.
(37)
Niezależnie od dokonania wykładni prawnej zakresu stosownych podstaw prawnych (tj. załącznika VII, protokołu 2 i protokołu dodatkowego - zob. motywy 29-36 powyżej), Komisja zbadała także kwestię, czy przepisy wykonawcze przyjęte w 2001 r. przez Wspólnotę i Rumunię (zwane dalej „przepisami wykonawczymi” (23)) w celu stosowania przepisów dotyczących pomocy państwa w układzie europejskim i protokole 2 są istotne dla określenia zakresu kompetencji Komisji odnośnie do kontroli z mocą wsteczną (możliwej) pomocy przyznanej przed przystąpieniem do UE na rzecz rumuńskich producentów rur.
(38)
Co do zasady przepisy wykonawcze zawierają przepisy proceduralne, które należy odróżnić od przepisów materialnych dotyczących pomocy państwa zawartych w układzie europejskim i protokole 2. Należy jednak zauważyć, że przepisy wykonawcze zawierają również szczegółowe przepisy dotyczące kryteriów oceny zgodności pomocy odpowiednio z układem europejskim oraz z protokołem 2.
(39)
Artykuł 2 ust. 1 zdanie pierwsze przepisów wykonawczych stanowi: „Ocenę zgodności przyznanej pomocy indywidualnej i programów pomocy z układem europejskim, jak stanowi art. 1 niniejszych przepisów wykonawczych, przeprowadza się na podstawie kryteriów wynikających z zastosowania przepisów art. 87 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, wraz z aktualnie obowiązującymi i przyszłymi przepisami prawa wtórnego, ramami, wytycznymi i innymi istotnymi aktami administracyjnymi obowiązującymi we Wspólnocie, a także z orzecznictwa Sądu Pierwszej Instancji i Trybunału Sprawiedliwości Wspólnot Europejskich oraz wszelkich decyzji Rady Stowarzyszenia podjętych na podstawie art. 4 ust. 3”. Przytoczony przepis ustanawia ogólną zasadę, zgodnie z którą materialne kryteria oceny zgodności pomocy państwa, w ujęciu ogólnym, z układem europejskim mają charakter „ewolucyjny” w tym sensie, że uwzględniają bieżące zmiany w prawodawstwie UE i orzecznictwie.
(40)
W drugim zdaniu art. 2 ust. 1 zawarto szczegółowe odniesienie do kryteriów zgodności ustanowionych w protokole 2: „W zakresie, w jakim przyznana pomoc lub programy pomocy zgodnie ze swym przeznaczeniem dotyczą produktów objętych protokołem 2 do układu europejskiego, zdanie pierwsze niniejszego ustępu stosuje się w pełni, z zastrzeżeniem, że oceny nie przeprowadza się w oparciu o kryteria wynikające z zastosowania przepisów art. 87 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską, lecz w oparciu o kryteria wynikające ze stosowania przepisów Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Węgla i Stali dotyczących pomocy państwa”. Ze sformułowania powyższego przepisu jasno wynika, że w przeciwieństwie do przypadku ogólnej pomocy, którego dotyczy art. 2 ust. 1 zdanie pierwsze (zob. motyw 41 powyżej), do celów pomocy, która jest objęta protokołem 2, zmiany kryteriów zgodności są powiązane z traktatem EWWiS. Nie odniesiono się w sposób wyraźny do zmiany kryteriów zgodności po wygaśnięciu traktatu EWWiS w 2002 r.
(41)
W art. 2 ust. 2 i 3 przepisów wykonawczych ustanawia się mechanizm, na mocy którego Rumunia musi uwzględnić zmiany kryteriów zgodności UE. W szczególności Rumunia jest informowana o wszelkich zmianach wspólnotowych kryteriów zgodności, które nie zostały podane do publicznej wiadomości, natomiast „jeżeli Rumunia nie zgłosi zastrzeżeń co do takich zmian w terminie trzech miesięcy od dnia otrzymania oficjalnego zawiadomienia o nich, to stają się one kryteriami zgodności zgodnie z ust. 1 niniejszego artykułu. Jeżeli Rumunia zgłosi zastrzeżenia, a także uwzględniając zbliżenie prawodawstwa, o którym mowa w układzie europejskim, przeprowadza się konsultacje zgodnie z art. 7 i 8 niniejszych przepisów wykonawczych”.
(42)
Jeżeli nawet Rumunia nie zgłosiła w terminie trzech miesięcy zastrzeżeń do zmiany wspólnotowej definicji sektora hutnictwa żelaza i stali, którą w 2002 r. rozszerzono również na producentów rur, takie zmiany w prawodawstwie wspólnotowym nie mogły mieć zastosowania do środków wykraczających poza zakres układu europejskiego, mianowicie do środków nieobjętych traktatem EWWiS. Ponadto załącznik VII ma charakter lex specialis, a co za tym idzie, ustalając zakres jego stosowania, Komisja nie może opierać się na rozszerzeniu definicji sektora hutnictwa żelaza i stali UE po wygaśnięciu traktatu EWWiS. Należy zatem uznać, że konieczne jest wyraźne rozróżnienie między, z jednej strony, „ewolucyjnym” charakterem prawa mającego zastosowanie do pomocy państwa dla rumuńskiego sektora hutnictwa żelaza i stali na mocy układu europejskiego przed przystąpieniem do UE a, z drugiej strony, z konieczności ścisłą wykładnią zakresu kompetencji Komisji odnośnie do kontroli z mocą wsteczną, wynikającą z załącznika VII, protokołu 2 oraz protokołu dodatkowego.
VI. WNIOSEK
(43)
W świetle powyższych rozważań (zob. w szczególności motywy 36 i 42 powyżej) Komisja stwierdza, że nie posiada kompetencji do przeglądu środków przyznanych na rzecz rumuńskich producentów rur przed przystąpieniem Rumunii do UE, w szczególności w latach 1993-2004, na podstawie załącznika VII. Niniejsze postępowanie zostaje zamknięte ze względu na stwierdzenie braku kompetencji Komisji do oceny środków objętych niniejszym postępowaniem,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Formalne postępowanie wyjaśniające określone w art. 108 ust. 2 TFUE, wszczęte pismem skierowanym do Rumunii w dniu 25 września 2007 r., zostaje zamknięte z uwagi na brak kompetencji Komisji, zgodnie z postanowieniami załącznika VII sekcji B traktatu o przystąpieniu Rumunii, do przeglądu środków przyznanych przez Rumunię w związku z prywatyzacją Petrotub Roman S.A w 2003 r.
Artykuł 2
Niniejsza decyzja skierowana jest do Rumunii.
Sporządzono w Brukseli dnia 6 lipca 2010 r.