ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 9. ledna 2012
o státní podpoře SA.30584 (C 38/10, ex NN 69/10), kterou poskytlo Maďarsko společnosti Malév Hungarian Airlines Zrt.
(oznámeno pod číslem K(2011) 9316)
(Pouze maďarské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2013/150/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie (dále jen „SFEU“), a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí, kterým se Komise rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU (1) ve věci podpory C 38/10 (ex NN 69/10) (2),
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. SOUVISLOSTI A POSTUP
(1)
Po několika neúspěšných pokusech o privatizaci uzavřel maďarský stát v roce 2007 se společností AirBridge Zrt. (dále jen „AirBridge“) kupní smlouvu týkající se 99,95 % akcií národního leteckého dopravce Malév Hungarian Airlines Zrt. (dále jen „Malév“). Společnost AirBridge výměnou za akcie zaplatila částku ve výši 200 milionů HUF (740 000 EUR (3)). Privatizační smlouva byla v souladu s čl. 108 odst. 2 SFEU oznámena Komisi, poté však byla zrušena (4).
(2)
V důsledku finančních potíží nového vlastníka získala 49,5 % podíl ve společnosti AirBridge ruská banka Vněšekonombank (dále jen „VEB“) a stala se nepřímým akcionářem společnosti Malév.
(3)
V březnu 2010 se Komise z tiskových zpráv dověděla o záměru maďarského státu společnost Malév opět znárodnit. E-mailem ze dne 2. března 2010 maďarské orgány tyto tiskové zprávy potvrdily.
(4)
Dne 10. března 2010 obdržela Komise e-mailem stížnost od společnosti Wizz Air, nízkonákladové (nízkorozpočtové) letecké společnosti se základnou v Maďarsku, která je v Maďarsku hlavním konkurentem společnosti Malév. Tato stížnost se týkala údajné protiprávní státní podpory pro společnost Malév, která není slučitelná s vnitřním trhem a která byla poskytnuta prostřednictvím řady různých opatření. Dopisem ze dne 29. března 2010 předala Komise maďarským orgánům verzi stížnosti bez důvěrných údajů spolu se žádostí o doplňkové informace. Maďarsko se k podstatě této stížnosti vyjádřilo a odpovědi na otázky v ní uvedené poskytlo dne 30. dubna 2010.
(5)
Na schůzce dne 5. května 2010 maďarské orgány uvedly, že mají v úmyslu leteckou společnost restrukturalizovat. Taktéž však uvedly, že dosud neví, jak dalekosáhlá tato restrukturalizace bude.
(6)
Komise obdržela druhou stížnost ze dne 5. října 2010 (kterou podal soutěžitel, jenž nesouhlasil se zveřejněním své totožnosti) a dopisem ze dne 21. října 2010 ji předala maďarským orgánům. Maďarské orgány podaly připomínky k podstatě této stížnosti dne 19. listopadu 2010.
(7)
Další informace si Komise od maďarských orgánů vyžádala dne 14. července 2010 a 8. října 2010 a odpovědi obdržela dne 11. srpna 2010, 16. srpna 2010, 5. října 2010, 3. listopadu 2010 a 23. listopadu 2010.
(8)
V tomto kontextu zahájila Komise dne 21. prosince 2010 formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) ve věci jednotlivých údajných opatření státní podpory, která byla provedena ve prospěch společnosti Malév.
(9)
Dne 24. února 2011 podalo Maďarsko připomínky k rozhodnutí Komise o zahájení řízení.
(10)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo dne 26. května 2011 zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (5). Byly obdrženy připomínky dvou zúčastněných stran: společnosti Wizz Air dne 26. června 2011 a dalšího soutěžitele (který požádal, aby jeho totožnost nebyla zveřejněna) dne 28. června 2011.
(11)
Tyto připomínky předala Komise Maďarsku dne 6. července 2011. Maďarsko se k připomínkám třetích stran vyjádřilo dne 5. září 2011.
(12)
Po vydání rozhodnutí o zahájení řízení se v Bruselu uskutečnily dvě schůzky útvarů Komise a maďarských orgánů, a to dne 10. června 2011 a 19. října 2011.
(13)
Komise si od maďarských orgánů vyžádala další informace dne 26. září 2011 a Maďarsko na tuto žádost odpovědělo dopisem ze dne 25. října 2011.
II. SPOLEČNOST MALÉV A DOTČENÁ OPATŘENÍ
II.1. Společnost
(14)
Společnost Malév má základnu na mezinárodním letišti Ference Lista v Budapešti a v současnosti provozuje 22 letadel (6) do míst určení v Evropě a na Blízkém východě. V roce 2009 přepravila 3,2 milionu cestujících (7).
II.2. Období před privatizací v roce 2007
(15)
Maďarské orgány se několikrát pokusily společnost Malév zprivatizovat. V roce 1992 byl 35 % podíl ve společnosti Malév prodán italskému, státem ovládanému konsorciu společností Alitalia a Simest. V roce 1997 prodalo konsorcium Alitalia-Simest svůj podíl konsorciu dvou maďarských bank v soukromém vlastnictví (OTP a MKB). V roce 1999 odkoupil většinu akcií v soukromém vlastnictví opět stát, čímž ve společnosti získal 97 % podíl.
(16)
Společnost Malév byla spolu s mnoha dalšími leteckými společnostmi významně zasažena poklesem na trhu letecké dopravy, který následoval po událostech ze září 2001, a začala být ztrátová (viz tabulka č. 1).
(17)
V této situaci se stát rozhodl společnost Malév znovu zprivatizovat.
II.3. Privatizace v roce 2007 a společnost Malév podléhající soukromé kontrole
II.3.1 Prodej společnosti AirBridge
(18)
Společnost bylo nutno rekapitalizovat a schopnost státu jakožto vlastníka financovat takovéto investice byla omezená. Stát si vyžádal nabídky týkající se společnosti Malév a počátkem roku 2007 bylo rozhodnuto, že nejlepší nabídku předložila jednotka pro zvláštní účel s názvem AirBridge. Společnost AirBridge nabídla přitažlivý a z obchodního hlediska údajně životaschopný obchodní plán a plán restrukturalizace.
(19)
Dne 23. února 2007 byla uzavřena kupní smlouva zajišťující prodej 99,95 % akcií Malév společnosti AirBridge. Ve společnosti AirBridge vlastnil 49 % podíl Boris Abramovič (8), ruský podnikatel, který měl většinový podíl v řadě ruských leteckých společností (KrasAir a aliance ruských leteckých společností AirUnion), a 51 % podíl byl ve vlastnictví maďarských fyzických osob. Očekávalo se proto, že společnost AirBridge v souladu s obchodním plánem a plánem restrukturalizace zajistí společnosti Malév průmyslové know-how a vedoucí postavení.
(20)
Nejdůležitější části smlouvy byly tyto:
(a)
Společnost AirBridge koupila 99,95 % akcií společnosti Malév za částku ve výši 200 milionů HUF (740 000 EUR). Nejpozději do 31. prosince 2008 musela společnost AirBridge poskytnout financování (9) ve výši 50 milionů EUR.
(b)
Půjčka z roku 2003, kterou společnosti Malév poskytla Maďarská rozvojová banka (Magyar Fejlesztési Bank, dále jen „MFB“), jež je zcela ve vlastnictví státu, ve výši 76 milionů EUR byla z rozvahy společnosti Malév vyňata a převedena na jednotku pro zvláštní účel, kterou rovněž zcela vlastnil stát, společnost spravující aktiva společnosti Malév (Malév Vagyonkezelő Kft., dále jen „MAVA“).
Tato půjčka MFB z roku 2003 byla poskytnuta v EUR a v plné výši se na ni vztahovala státní záruka s úrokovou sazbou ve výši 3měsíční sazby IBOR + 0,5 %. Původní splatnost půjčky byla v roce 2013 a jistina měla být splacena v jedné splátce na konci doby splatnosti. S převedením jistiny a úroků na společnost MAVA se prodloužila rovněž doba splatnosti půjčky, a to do roku 2017.
Podle maďarských orgánů byla na společnost MAVA spolu s půjčkou převedena aktiva v hodnotě 76 milionů EUR. Tato aktiva zahrnovala ochrannou známku Malév, potrubí pro přepravu leteckého petroleje a jedno letadlo B767. Pokud by byla společnost Malév zisková, musela by společnosti MAVA odvést rovněž 25 % zisku po zdanění. Společnost AirBridge poskytla společnosti MAVA taktéž bankovní záruku banky VEB za účelem krytí splátky půjčky až do výše 32 milionů EUR.
(c)
Společnost Malév měla společnosti MAVA platit rovněž částku ve výši 200 000 EUR ročně jako licenční poplatek za používání názvu a loga „Malév“. Společnost AirBridge byla povinna nadále používat obchodní značku a zajistit fungování podniku jako letecké společnosti do 31. prosince 2017, tj. do nového data splatnosti půjčky.
(d)
Společnost Malév si od společnosti MAVA zpětně pronajme letadlo B767, které bylo převedeno na společnost MAVA (viz písmeno b)), a to v období od 1. ledna 2008 do 31. prosince 2017 (10).
(21)
Bylo jmenováno nové vedení a zavedena řada opatření k úsporám nákladů a vytvoření příjmů. K těmto opatřením patřilo zrušení dálkových letů a snížení počtu zaměstnanců. Podle Maďarska však tato opatření neměla na ziskovost společnosti žádný celkový dopad, jelikož se časově shodovala se silným růstem cen pohonných hmot.
(22)
Finanční situace společnosti Malév se dále zhoršovala a po 4 měsících společnosti chyběla likvidita potřebná k uhrazení licenčních poplatků za používání obchodní značky Malév.
(23)
Podle Maďarska nebyly platby za letadlo B767 pronajaté od společnosti MAVA „zastaveny“, jakmile se společnost Malév rozhodla ukončit dálkové lety, jelikož společnost Malév tyto dluhy „uznává“ a jedná se pouze o prodlevu při placení, přičemž jsou hrazeny úroky z prodlení.
(24)
Ve druhém pololetí 2008 začala mít na společnost Malév i na její ruské partnery dopad světová finanční krize. Řada leteckých společností B. Abramoviče vyhlásila úpadek. Společnost AirBridge již nebyla s to společnost Malév financovat a nesplácela půjčku bance VEB. Jelikož banka VEB měla zástavní právo na 49 % akcií společnosti AirBridge, VEB tyto akcie převzala. Banka VEB uvedla, že je ochotna společnost Malév nadále financovat, avšak jako banka, nikoli jako vlastník.
II.3.2 Prodej podniku společnosti Malév působícího v oblasti pozemního odbavení
(25)
Jak bylo uvedeno výše, počátkem roku 2009 se finanční situace společnosti Malév dále zhoršila. Její akcionáři se proto obrátili na veřejnou holdingovou společnost (Magyar Nemzeti Vagyonkezelő Zrt., dále jen „MNV“) s návrhem na prodej dceřiného podniku společnosti Malév, který působí v oblasti pozemního odbavení (dále jen „Malév GH“), fondu MNV.
(26)
Podle Maďarska byl podnik Malév GH v té době zdravým podnikem a stejně je tomu i nadále.
(27)
V lednu 2009 byla podepsána (a v únoru pozměněna) předběžná kupní smlouva, která stanovila zálohové platby ve výši 4,3 miliardy HUF (16 milionů EUR). Fond MNV provedl zálohové platby pro společnost Malév v lednu a únoru 2009. Tyto zálohové platby měly být do 2 pracovních dnů vráceny, pokud by se fond MNV po provedení hloubkové prověrky rozhodl, že k podepsání konečné kupní smlouvy nepřistoupí. Tato povinnost týkající se případného vrácení byla zaručena dohodami o zajištění. V červenci 2009 se fond MNV nakonec rozhodl transakci zrušit a mělo dojít k vrácení kupní ceny.
(28)
Zálohová platba nebyla fondu MNV nikdy vrácena. Stejně tak nebyly fondu MNV nikdy uhrazeny splatné úroky ze zálohových plateb (11).
II.3.3. Odklad daně
(29)
Mezi lednem 2007 a březnem 2010 povolila Maďarská daňová a finanční správa (Adó- és Pénzügyi Ellenőrzési Hivatal, dále jen „APEH“) společnosti Malév odklad plateb nebo restrukturalizaci u různých druhů daňových závazků a závazků týkajících se příspěvků na sociální zabezpečení. Od července 2008 úřad APEH splatnou dlužnou částku nevymáhal a následně dokonce povolil restrukturalizaci dalších částek. V březnu 2010 činila celková částka, kterou společnost Malév dlužila na daních a příspěvcích na sociální zabezpečení (jistina a úroky z prodlení), celkem 13,7 miliardy HUF (51 milionů EUR). Co se týče celé skupiny Malév, tento údaj činí 16,8 miliardy HUF (62 milionů EUR). Dne 11. března 2010 bylo zbývající saldo běžného účtu společnosti Malév u úřadu APEH vyrovnáno, a to s využitím části hotovosti, která byla získána navýšením kapitálu v únoru 2010, jež je zmíněno níže.
II.4. Opětovné znárodnění v roce 2010 a společnost Malév podléhající veřejné kontrole
II.4.1 Důvody vedoucí k opětovnému znárodnění společnosti Malév
(30)
V roce 2010 nebylo možné nalézt soukromé investory, kteří by společnost Malév převzali od AirBridge/VEB jakožto hlavního akcionáře. Banka VEB neměla zejména v úmyslu leteckou společnost financovat jako strategický investor. Finanční výsledky letecké společnosti byly nadále slabé, jak ukazuje tabulka č. 1.
Tabulka č. 1
Ukazatele výkonnosti společnosti Malév v období 2003-2010 (v miliardách HUF)
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
EBITDA
zisk/(ztráta)
(4,4)
(1,8)
(4,9)
(8,8)
(10,6)
(8,3)
(15,5)
(19,1)
EBIT
zisk/(ztráta)
(9,4)
(6,8)
(9,4)
(12,5)
(14,7)
(10,8)
(17,9)
(20,6)
Čistý výsledek
zisk/(ztráta)
(13,5)
(4,9)
(1,3)
(10,9)
0,7
(14,5)
(24,8)
(24,6)
Zdroj:
Informace poskytnuté maďarskými orgány a účetní závěrka společnosti Malév za rok 2010
(31)
Místo likvidace se maďarské orgány rozhodly jednat s bankou VEB a společností AirBridge s cílem pokusit se obchodní situaci společnosti Malév ve střednědobém až dlouhodobém horizontu zlepšit.
II.4.2. Navýšení kapitálu v únoru 2010: kapitalizace pohledávky a nový kapitál
(32)
Dne 26. února 2010 se VEB, AirBridge, MNV, Malév a maďarská vláda dohodly na navýšení kapitálu o 25,4 miliardy HUF (94 milionů EUR), jež se uskutečnilo zčásti vložením nového kapitálu ve výši 20,7 miliardy HUF (77 milionů EUR) a zčásti prostřednictvím kapitalizace pohledávky v souvislosti se zálohovou platbou za podnik Malév GH (viz oddíl II.3.2) s připočtením úroků, a to v celkové výši 4,7 miliardy HUF (17 milionů EUR). Společnost AirBridge rovněž přeměnila částku ve výši 1,5 miliardy HUF (5,4 milionu EUR) na vlastní kapitál. V důsledku toho pohledávky za společností Malév zanikly a bývalí věřitelé se stali vlastníky části společnosti.
(33)
Před navýšením kapitálu se stávající základní kapitál společnosti Malév snížil téměř na nulu kvůli absorpci části nahromaděných ztrát a zohlednění skutečnosti, že stávající akcie společnosti Malév ztratily cenu. Základní kapitál společnosti Malév byl poté navýšen vydáním nových akcií v nominální hodnotě 0,01 HUF za kus. Vývoj situace ohledně vlastního kapitálu společnosti Malév je uveden na obrázku 1.
(34)
Částka ve výši 20,7 miliardy HUF (77 milionů EUR), kterou v hotovosti poskytl fond MNV, umožnila společnosti Malév uhradit veškeré nezaplacené daňové závazky (viz bod 29) a dočasně stabilizovat svoji činnost.
(35)
Po navýšení kapitálu se stát stal vlastníkem 94,6 % akcií společnosti Malév a podíl AirBridge/VEB se snížil na minimum.
Obr. 1
Vývoj situace ohledně vlastního kapitálu společnosti Malév
II.4.3. Květen-srpen 2010: akcionářské půjčky a přeměna na vlastní kapitál
(36)
Mezi květnem a srpnem 2010 poskytl maďarský stát prostřednictvím fondu MNV společnosti Malév řadu „akcionářských půjček“ v celkové výši 9,2 miliardy HUF (34 milionů EUR).
(37)
První z těchto půjček, která byla poskytnuta v květnu 2010, činila 2,16 miliardy HUF (7,9 milionu EUR). Byla popsána jako tříletá akcionářská půjčka s úrokovou sazbou ve výši 9,97 %. Půjčka měla být splacena najednou na konci doby splatnosti a zajištění bylo poskytnuto ve formě zástavního práva na akcie podniku Malév GH.
(38)
Druhá z těchto půjček, která byla poskytnuta v červnu 2010, činila 1,34 miliardy HUF (4,9 milionu EUR), opět se jednalo o tříletou akcionářskou půjčku s úrokovou sazbou ve výši 9,97 %, jež měla být opět splacena najednou na konci doby splatnosti a u níž bylo zajištění poskytnuto ve formě zástavního práva na akcie podniku Malév GH.
(39)
V srpnu 2010 byla poskytnuta třetí akcionářská půjčka ve výši 5,7 miliardy HUF (20,8 milionu EUR). Jednalo se opět o tříletou akcionářskou půjčku s úrokovou sazbou ve výši 9,97 %, která byla splatná najednou na konci doby splatnosti. V tomto případě představovalo zajištění zástavní právo na letadlo (letadlo typu CRJ, HA-LNA).
(40)
Dne 24. září byly tyto tři půjčky, které činily celkem 9,2 miliardy HUF (33,6 milionu EUR), spolu s dlužnými úroky (celkem 9,4 miliardy HUF, tj. 34,3 milionu EUR) přeměněny z dluhu na vlastní kapitál ve společnosti Malév a související záruky byly uvolněny.
II.4.4 Září 2010: další navýšení kapitálu a akcionářská půjčka
(41)
Dne 24. září 2010 navýšil kapitál společnosti Malév rovněž fond MNV, a to vložením další částky v hotovosti ve výši 5,3 miliardy HUF (19,3 milionu EUR). Podíl MNV (tj. státu) ve společnosti Malév se tak zvýšil na 96,5 %.
(42)
Téhož dne poskytl stát společnosti Malév další akcionářskou půjčku ve výši 5,7 miliardy HUF (20,8 milionu EUR) na dobu 3 let a s úrokovou sazbou ve výši 9,97 %. První platba úroků byla splatná 6 měsíců ode dne poskytnutí půjčky, zatímco ke splacení jistiny mělo dojít jednorázově na konci doby splatnosti. Záruky za tuto půjčku tvoří zapsané zástavní právo na letadlo typu CRJ, HA-LNA s hodnotou ve výši přibližně 1,8 miliardy HUF a zástavní právo na příjmy IATA agentury z mezinárodní a vnitrostátní letecké dopravy.
III. SHRNUTÍ OPATŘENÍ, KTERÁ JSOU PŘEDMĚTEM ŠETŘENÍ
(43)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise zkoumala, zda níže uvedená opatření představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
-
Opatření č. 1: Převzetí půjčky, kterou v roce 2003 společnosti Malév poskytla MFB, rozvojová banka zcela ve vlastnictví státu, ve výši 76 milionů EUR společností MALÉV MAVA ve vlastnictví státu spolu s některými aktivy společnosti Malév. Splatnost půjčky byla prodloužena nejpozději do roku 2017.
-
Opatření č. 2: Poskytnutí peněžních prostředků ve výši 4,3 miliardy HUF na dobu jednoho roku v souvislosti s plánovanou (následně však neuskutečněnou) koupí dceřiného podniku společnosti Malév působícího v oblasti pozemního odbavení, který byl podle maďarských orgánů finančně zdravý, fondem MNV. Navzdory tomu, že se obchod nakonec neuskutečnil, nebyla tato zálohová platba kupní ceny vrácena.
-
Opatření č. 3: Odložení několika plateb daní a příspěvků na sociální zabezpečení mezi lednem 2007 a březnem 2010. V březnu 2010 dosahovaly částky, které společnost Malév dlužila na daních a příspěvcích na sociální zabezpečení, 13,7 miliardy HUF.
-
Opatření č. 4: Navýšení kapitálu o 25,4 miliardy HUF fondem MNV v únoru 2010, toto navýšení se uskutečnilo zčásti vkladem nového kapitálu ve výši 20,7 miliardy HUF (77 milionů EUR) a zčásti prostřednictvím kapitalizace pohledávky v souvislosti se zálohovou platbou za podnik Malév GH (viz opatření č. 2) s připočtením úroků, a to v celkové výši 4,7 miliardy HUF. (Rovněž společnost AirBridge přeměnila pohledávku ve výši 1,5 miliardy HUF na vlastní kapitál.)
-
Opatření č. 5: Tři akcionářské půjčky v celkové výši 9,2 miliardy HUF, které mezi květnem a srpnem 2010 poskytl společnosti Malév fond MNV. Všechny tři půjčky poskytnuté v HUF měly úrokovou sazbu ve výši 9,97 % a jistina měla být splacena jednorázově na konci doby splatnosti (u všech tranší 3 roky). První dvě tranše v celkové výši 3,5 miliardy HUF (13 milionů EUR) byly zajištěny dceřiným podnikem Malév GH a třetí tranše ve výši 5,7 miliardy HUF (21 milionů EUR) byla zajištěna letadlem (letadlo typu CRJ, HA-LNA).
-
Opatření č. 6: Přeměna těchto akcionářských půjček (spolu s úroky z těchto půjček) z pohledávky na vlastní kapitál ve výši 9,4 miliardy HUF v září 2010.
-
Opatření č. 7: Další navýšení kapitálu v hotovosti ve výši 5,3 miliardy HUF v září 2010. Podíl státu se zvýšil na 96,5 %.
-
Opatření č. 8: Další akcionářská půjčka ve výši 5,7 miliardy HUF v září 2010 s úrokovou sazbou 9,97 % a jednorázovým splacením jistiny na konci doby splatnosti. Půjčka byla zajištěna výše uvedeným letadlem typu CRJ, HA-LNA a zástavním právem na příjmy IATA agentury z mezinárodní a vnitrostátní letecké dopravy.
(44)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise rovněž pochybovala, zda jsou tato opatření v případě, že představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, slučitelná s vnitřním trhem na základě výjimek stanovených v SFEU, a zejména Pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (12) (dále jen „pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci“).
IV. PŘIPOMÍNKY MAĎARSKA
(45)
Ve své odpovědi na rozhodnutí o zahájení řízení Maďarsko zopakovalo výše popsané skutečnosti a blíže objasnilo důvody, které vedly k obtížím leteckých společností. Maďarsko rovněž potvrdilo, že společnost Malév lze přinejmenším od druhého pololetí roku 2006 pokládat za podnik v „trvalých“ obtížích ve smyslu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(46)
Před zahájením formálního vyšetřovacího řízení maďarské orgány (ve zkratce) tvrdily, že všechna opatření jsou v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství a zásadou věřitele v tržním hospodářství.
(47)
S ohledem na opatření spojená s prodejem Malév společnosti AirBridge maďarské orgány uvedly, že tato opatření jsou vzhledem k zajištění poskytnutému za převzetí půjčky společností MAVA v souladu s tržními podmínkami. Pokud jde o nezdařený prodej podniku Malév GH, maďarské orgány tvrdily, že společnosti Malév nebyla poskytnuta žádná výhoda, jelikož opožděné vrácení kupní ceny bylo náležitě zajištěno a byly vypočteny úroky z kupní ceny. Co se týče odkladu daně, maďarské orgány uvedly, že s ohledem na tyto částky bylo poskytnuto zajištění, že byly uplatněny všechny použitelné úroky a sankce a že takovéto odklady představují obvyklá opatření. Pokud jde o opětovné znárodnění společnosti Malév, maďarské orgány uvedly, že mohly své pohledávky za společností Malév vymáhat, což by mělo za následek její úpadek a likvidaci. Maďarské orgány zastávaly názor, že pokud by tak učinily, získaly by zpět pouze malou část svých pohledávek (kromě části kryté zárukou banky VEB, jak bylo uvedeno v bodě 20). Mimoto by se potýkaly se značnými negativními dopady na národní hospodářství (13).
(48)
Ve vztahu k akcionářským půjčkám a jejich následné přeměně na vlastní kapitál ve společnosti Malév zastával stát názor, že tato opatření neposkytla společnosti Malév žádnou výhodu, jelikož tyto půjčky byly vždy v plné výši zajištěny aktivy, byly uplatněny úrokové sazby odpovídající tržním podmínkám a při přeměně na vlastní kapitál byly plně zohledněny veškeré splatné úroky.
(49)
Po vydání rozhodnutí o zahájení řízení nepředložily maďarské orgány žádné nové prvky. Připomínky Maďarska k rozhodnutí o zahájení řízení neobsahují žádné nové údaje na podporu toho, že opatření nepředstavovala státní podporu, ani informace odůvodňující slučitelnost provedených opatření s vnitřním trhem, zejména s pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
V. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(50)
Připomínky podali dva soutěžitelé (viz bod 10) a oba šetření Komise podpořili:
(51)
Soutěžitel, který požádal o nezveřejnění totožnosti, uvedl, že se o nabytí kontrolního podílu ve společnosti Malév zajímali někteří soukromí investoři, což prokazuje, že Maďarsko mělo jako alternativu opětovného znárodnění společnosti Malév v roce 2010 i jiné reálné možnosti.
(52)
Společnost Wizz Air odhadla celkovou tržní hodnotu aktiv, která byla převedena na společnost MAVA, spolu s půjčkou MFB (opatření č. 1), včetně ochranné známky Malév, potrubí pro přepravu leteckého petroleje a jednoho letadla B767, na nejvýše 27 milionů EUR, což je podstatně méně než výše půjčky. Společnost Wizz Air proto dospěla k závěru, že se tato transakce neuskutečnila za běžných tržních podmínek a že společnosti Malév poskytla značnou výhodu.
(53)
Pokud jde o odklad daně (opatření č. 3), společnost Wizz Air uvedla, že podle maďarského práva by soukromý podnik v podobné finanční situaci, v jaké se nacházela společnost Malév, nemohl automaticky ani na základě výjimky získat podobný odklad daně jako v daném případě.
VI. POZNÁMKY MAĎARSKA K PŘIPOMÍNKÁM ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(54)
Poté, co Komise prodloužila lhůtu pro odpověď, reagovalo Maďarsko na tyto připomínky dne 5. září 2011. Maďarsko trvalo na svém postoji, že minulá opatření jsou odůvodněná na základě zásady investora v tržním hospodářství (viz bod 59), a nepředstavují proto státní podporu. Existence cílů veřejného zájmu nemá podle Maďarska vliv na skutečnost, že tato opatření nepředstavují podporu.
(55)
Maďarsko uvedlo, že neexistovaly žádné jiné reálné možnosti a že pouze opětovné znárodnění umožnilo maďarským orgánům získat zcela zpět provozní kontrolu nad společností Malév, což národnímu leteckému dopravci umožnilo provést restrukturalizaci, o kterou usiloval od roku 2007 s cílem zajistit obchodní úspěch společnosti. Pokud jde o opatření č. 1, Maďarsko zastávalo názor, že hodnota dotyčných aktiv odpovídala hodnotě půjčky. Co se týče opatření č. 3, Maďarsko uvedlo, že maďarské daňové orgány zacházely se společností Malév jako s každým jiným daňovým poplatníkem v podobné situaci.
VII. EXISTENCE STÁTNÍ PODPORY VE SMYSLU ČL. 107 ODST. 1 SFEU
VII.1. Obecně
(56)
Aby bylo možno zjistit, zda opatření, která jsou předmětem šetření, představují státní podporu, musí Komise posoudit, zda splňují kumulativní podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 SFEU. V tomto ustanovení se uvádí: „Podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.“
(57)
Na základě tohoto ustanovení Komise posoudí, zda sporná opatření ve prospěch společnosti Malév představují státní podporu.
(58)
Co se týče kumulativních kritérií státní podpory, v tomto případě je ovlivnění obchodu a narušení hospodářské soutěže nesporné a toto nezpochybnily ani maďarské orgány. Společnost Malév soutěží s ostatními leteckými společnostmi v Evropské unii, zejména od vstupu třetí etapy liberalizace letecké dopravy („třetího balíčku“) v platnost dne 1. ledna 1993 (14). Dotyčná opatření společnosti Malév umožnila nadále fungovat, přičemž se nemusela jako ostatní soutěžitelé potýkat s důsledky, jež obvykle vyplývají ze slabých finančních výsledků.
(59)
Pokud jde o státní prostředky a přičitatelnost opatření státu, ani tyto skutečnosti Maďarsko nezpochybnilo. Úřad APEH je maďarským daňovým orgánem; jeho jednání tedy lze jednoznačně přičíst státu. Fond MNV je veřejná holdingová společnost. Povinnosti MNV jsou stanoveny v nejdůležitějších rámcových pravidlech obsažených v zákoně o státním majetku. Fond MNV vykonává rozhodnutí vlády a příslušných ministrů. Co se týče společnosti MAVA, ta je rovněž zcela ve vlastnictví státu (prostřednictvím fondu MNV) a (jak objasnily maďarské orgány) představuje „orgán maďarského státu“.
(60)
Pokud jde o selektivitu, ta nebyla kromě opatření č. 3 (odklad daně) Maďarskem zpochybněna. Opatření byla provedena ve prospěch jediné společnosti, Malév.
(61)
Níže bude posouzeno, zda opatření, která jsou předmětem šetření, poskytla společnosti Malév hospodářskou výhodu.
(62)
Komise podotýká, že podle zavedených zásad práva Společenství může případ, kdy je „podniku“ poskytnut dodatečný kapitál za lepších podmínek, než jsou běžné podmínky na trhu, spadat do oblasti působnosti čl. 107 odst. 1 SFEU, jelikož vede k „zvýhodnění“ určitého podniku ve smyslu tohoto článku. K určení, zda byla poskytnuta takováto výhoda, používá Komise „zásadu investora v tržním hospodářství“. Podle této zásady není státní podpora poskytnuta v případě, kdy by za podobných okolností „soukromý investor působící v běžných podmínkách tržního hospodářství, jehož velikost je srovnatelná s velikosti organizací spravujících veřejný sektor, mohl učinit předmětný kapitálový vklad“. Komise proto musí posoudit, „zda by soukromý investor předmětnou transakci provedl za stejných podmínek“ (15). Hypotetický soukromý investor jedná jako obezřetný poskytovatel kapitálu (16), který chce maximalizovat svoje zisky, ovšem bez toho, aby podstupoval příliš velká rizika v poměru k výnosu (17).
(63)
Podle judikatury Evropského soudního dvora nemusí být chování soukromého investora, s nímž je nutno porovnat zásah veřejného investora sledujícího cíle hospodářské politiky, nezbytně chováním běžného investora, který vkládá kapitál za účelem dosažení výnosnosti ve víceméně krátkém období, musí však být přinejmenším chováním soukromého holdingu nebo soukromého seskupení podniků sledujícího strukturální, globální nebo sektorovou politiku a musí být určováno perspektivami výnosnosti v delším období (18).
(64)
Mimoto „…srovnání mezi jednáním veřejného investora a jednáním soukromého investora musí být provedeno ve vztahu k tomu, jak by se v rámci předmětné transakce zachoval soukromý investor s ohledem na dostupné informace a na vývoj předvídatelný v daném okamžiku“ (19).
(65)
Analýza a hodnocení Komise musí zahrnovat „všechny relevantní aspekty sporné transakce a její kontext“. K tomu patří finanční situace podniku, který je příjemcem, a dotčený trh. Na základě výše uvedených úvah je hlavní otázkou, kterou chce Komise ověřit, skutečnost, zda podnik získal „hospodářskou výhodu, kterou by za běžných tržních podmínek nezískal“ (20).
(66)
Komise taktéž podotýká, že podle ustálené judikatury se zásada investora v tržním hospodářství vztahuje rovněž na půjčky. Použije-li se tato zásada v případě poskytnutí půjčky, vyvstává otázka, zda by soukromý investor poskytl příjemci půjčku za podmínek, za nichž byla skutečně udělena (21).
VII.2. Posouzení opatření jako celku
(67)
Jak již bylo uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, pro posouzení dotyčného případu je důležitý rozsudek ve věci BP Chemicals (22). Komise se domnívá, že opatření nejsou nezávislá a že spolu vzájemně souvisí, a to vzhledem k časové posloupnosti, finanční situaci Malév a jejich účelu, jelikož všechna tato opatření měla leteckou společnost udržet na trhu a vyřešit její potřeby v oblasti likvidity a nedostatek kapitálu způsobený ztrátami. Maďarsko ve svých připomínkách k rozhodnutí o zahájení řízení rovněž tvrdí, že jednotlivé kroky „procesu“ jsou „neoddělitelné“ a že všechna opatření měla sledovat jediný cíl, a to zajistit fungování letecké společnosti nalezením strategického investora.
(68)
Z podání Maďarska vyšlo najevo, že opatření, která Maďarsko provedlo ve prospěch společnosti Malév, jsou odůvodněna aspekty veřejné politiky, a nejsou založena na úvahách týkajících se budoucí ziskovosti společnosti. Maďarsko několikrát zdůraznilo neúspěšnou privatizaci a význam společnosti Malév pro národní hospodářství. Bylo potvrzeno, že při provádění opatření vzal stát v úvahu „význam letecké společnosti pro vnitrostátní infrastrukturu, trh práce a zájmy dodavatelů“. Maďarské orgány rovněž zdůraznily, že žádný soukromý investor není ochoten leteckou společnost převzít v její současné podobě. Komise musí proto předpokládat, že by žádný soukromý investor v podobné situaci nejednal jako maďarská vláda při přijímání opatření. Komise rovněž připomíná, že v rozsudku ve věci Boch Soudní dvůr uvedl, že „kritériem je zejména to, zda by za podobných podmínek soukromý investor vycházel z předpokládaných možností rentability, přičemž by odhlédl od veškerých úvah sociálního charakteru nebo regionální politiky či politiky určitého odvětví a poskytl by tento vklad“ (23).
(69)
Vzhledem k dlouhodobě špatným finančním výsledkům společnosti Malév (viz tabulka č. 1 a body 103-104) a tvrzení maďarských orgánů, že letecká společnost byla přinejmenším od roku 2006 trvale v obtížích, by bylo možno návratnost přijatelnou pro soukromého investora očekávat pouze v případě, že by společnost prošla radikální restrukturalizací. Maďarsko ani společnost Malév však neprokázaly, že by základem kteréhokoli ze zkoumaných opatření byl takovýto plán restrukturalizace.
(70)
Na základě výše uvedených skutečností se Komise domnívá, že opatření č. 1 až 8 jako celek nesplňují zásadu investora v tržním hospodářství. Toto hodnocení dále potvrzuje individuální analýza každého opatření.
VII.3. Individuální posouzení opatření č. 1 až 8
VII.3.1 Opatření č. 1
(71)
Podle Maďarska má společnost MAVA jedinou funkci, tj. držet některá aktiva, která dříve vlastnila společnost Malév, a působit jako „kanál pro určité platby mezi společností Malév a MFB“. Společnost MAVA je zřízena pouze za tímto účelem.
(72)
Co se týče dluhu ve výši 76 milionů EUR, který byl převeden na společnost MAVA, tento dluh vyplývá z úvěrové smlouvy, jež byla mezi společností Malév a MFB uzavřena v roce 2003. Půjčka měla být splacena v jedné splátce na konci doby splatnosti a vztahovala se na ni státní záruka. Tato půjčka z roku 2003 byla uvedena na seznamu existujících opatření podpory ve smlouvě o přistoupení (24). V dohodě z roku 2007 však byla splatnost půjčky prodloužena do roku 2017. Od roku 2007 proto již opatření nelze považovat za existující opatření podpory. Prodloužení doby platnosti opatření podpory představuje podle čl. 4 odst. 2 písm. b) nařízení komise (ES) č. 794/2004 nový režim podpory (25).
(73)
Šetřením bylo prokázáno, že tato transakce (tj. prodloužení splatnosti dlužné částky, založení společnosti MAVA, převod dlužné částky na společnost MAVA, převod aktiv na společnost MAVA a dohody o zpětném pronájmu) měla za cíl pouze restrukturalizaci dluhu společnosti Malév. Maďarsko samo přiznalo, že společnost MAVA neměla být nikdy zisková. V důsledku této transakce byl dluh (spolu s aktivy) vyňat z rozvahy společnosti Malév.
(74)
Tvrzení Maďarska, že finanční závazky přijaté společnostmi Malév a AirBridge postačovaly k uhrazení nákladů společnosti MAVA, není přijatelné k prokázání toho, že transakce je v souladu s tržními podmínkami, jelikož by žádný soukromý účastník trhu neměl pobídku jednat stejně. Co se týče poskytnutých zajištění, tato zajištění měla společnosti MAVA umožnit splacení dluhu na konci doby splatnosti půjčky, tj. v roce 2017 (26). Žádný soukromý investor by nepřijal takovéto riziko, tj. převzetí aktiv, jejichž budoucí hodnota je nejistá, oproti určité platební povinnosti.
(75)
Ačkoliv maďarské orgány poskytly poměrně srozumitelná ocenění (27) letadla B767 (28) a potrubí pro přepravu leteckého petroleje (29), poskytnuté ocenění (metoda diskontovaných peněžních toků) týkající se značky Malév (56 milionů EUR) se jeví jako nepřímé a vysoce závislé na výkonnosti letecké společnosti, takže jeho výsledek nelze považovat za objektivní hodnotu značky Malév, zejména s přihlédnutím ke stavu a výkonnosti letecké společnosti. Vzhledem ke skutečnosti, že si stát byl vědom pravděpodobnosti toho, že společnost Malév nebude schopna plnit své povinnosti týkající se hrazení licenčních poplatků, měla by metoda diskontovaných peněžních toků vést k hodnotě blížící se nule. Na základě této zvláštní struktury smlouvy proto nelze hodnotu značky pokládat za dostatečné zajištění.
(76)
Smluvní strany si musely být vědomy toho, že společnost Malév jakožto podnik, který byl již od roku 2007 v obtížích, není reálně schopna uspokojivě plnit svou povinnost týkající se hrazení licenčních poplatků. Následkem této transakce nebylo možno „náklady“ společnosti MAVA (tj. hrazení úroků bance MFB) pokrýt platbami společnosti Malév v souvislosti s licenčními poplatky za ochrannou známku. Společnost MAVA nepodnikla žádné kroky k vymáhání neuhrazených plateb.
(77)
Co se týče záruky banky VEB ve výši 32 milionů EUR, tato záruka měla krýt nejen jistinu, nýbrž rovněž pravidelné platby úroků, které společnost MAVA prováděla ve prospěch MFB.
(78)
V tomto kontextu a vzhledem ke skutečnosti, že na společnost MAVA nebyla převedena odpovídající protihodnota, je nutno vynětí dlužné částky z rozvahy společnosti považovat za výhodu ve prospěch společnosti Malév.
VII.3.2. Opatření č. 2
(79)
Pokud jde o zálohovou platbu fondu MNV za (posléze neuskutečněný) prodej podniku Malév GH, podle znaleckého ocenění, které předložilo Maďarsko, čistá majetková hodnota podniku Malév GH v roce 2009 činila 1,6 miliardy HUF a jeho odhadovaná tržní hodnota 3,5 miliardy HUF. V lednu 2009 zaplatil fond MNV společnosti Malév jako zálohovou platbu částku ve výši 1,6 miliardy HUF. Tato platba byla zajištěna zástavou na letadlo typu CRJ, HA-LNA (odhadovaná tržní hodnota 1,8 miliardy HUF). V únoru 2009 byla předběžná kupní smlouva pozměněna a fond MNV vyplatil další částku ve výši 2,7 miliardy HUF (celkem 4,3 miliardy HUF) a u téhož letadla bylo zapsáno zástavní právo jako druhé v pořadí.
(80)
Ve svých připomínkách k rozhodnutí o zahájení řízení maďarské orgány připustily, že zálohová platba byla ve skutečnosti provedena s cílem zajistit likviditu společnosti Malév během fáze jednání o opětovném znárodnění.
(81)
Podle předběžné kupní smlouvy měla být tato částka neprodleně vrácena (do 2 pracovních dnů), pokud by se transakce neuskutečnila. Fond MNV však nepodnikl žádné kroky k vymáhání této dlužné částky poté, co v červenci 2009 od obchodu ustoupil. Při přeměně dluhu na vlastní kapitál v roce 2010 byly následně započteny pouze úroky (nikdy však nebyly uhrazeny). Společnost Malév měla proto tyto peněžní prostředky k dispozici bezplatně.
(82)
Komise se domnívá, že opatření poskytlo společnosti Malév výhodu, jestliže vrácení zálohové platby nebylo vymáháno poté, co tato platba v červenci 2009 nabyla splatnosti. Výhoda byla poskytnuta dokonce ještě dříve, a to v okamžiku, kdy byla předběžná kupní smlouva v únoru 2009 pozměněna a zálohová platba se zvýšila (nad odhadnutou tržní cenu společnosti), aniž by bylo poskytnuto dostatečné zajištění.
VII.3.3 Opatření č. 3
(83)
Co se týče opakovaných odkladů uhrazení daňových závazků a závazků v souvislosti s příspěvky na sociální zabezpečení ze strany daňového orgánu, Komise podotýká, že podle podání Maďarska je zřejmé, že v průběhu roku 2006-2007 požádala společnost Malév celkem dvanáctkrát o odklad uhrazení daňových závazků (v souvislosti s různými platbami). Daňový orgán odklad pokaždé povolil. Podle příslušných maďarských právních předpisů závisí povolení takovéhoto odkladu na volném uvážení a může být odmítnuto. Opatření je proto nutno považovat za selektivní (30).
(84)
Až do července 2008 společnost Malév účtovala a hradila zákonné úroky podle splátkového kalendáře. Ve svých rozhodnutích daňový orgán odklad zdůvodňoval složitou situací společnosti Malév a plánovanou restrukturalizací.
(85)
Od července 2008 však společnost Malév přestala daně a příspěvky na sociální zabezpečení a příslušné úroky (kromě jedné částečné platby v prosinci 2008) platit a daňový orgán nepřijal žádná opatření k vymáhání tohoto dluhu. Mimoto byl pro další platby stanoven nový splátkový kalendář poté, co společnost Malév nedodržela dohody o restrukturalizaci dluhu. Od dubna 2009 již nebyly daňové závazky a závazky týkající se příspěvků na sociální zabezpečení splatné od tohoto okamžiku (tj. nikoli již dříve neuhrazené platby) restrukturalizovány, aniž by úřad APEH přijal konkrétní opatření k vymáhání dlužných částek.
(86)
Komise zastává názor, že by žádný soukromý věřitel nejednal jako maďarský stát. Ve skutečnosti nebyla od července 2008 přijata žádná konkrétní opatření k vymáhání dluhu. Finanční situace společnosti byla navzdory určitému úsilí o restrukturalizaci i nadále velmi slabá (viz tabulka č. 1) a vyhlídka, že společnost bude opět zisková, byla jen velmi malá, či vůbec neexistovala. V podobné situaci by se soukromý věřitel snažil vymáhat plnění smlouvy. Poté, co společnost Malév nedodržela dohody o restrukturalizaci dluhu, by soukromý investor s další restrukturalizací nesouhlasil.
(87)
Nejpozději od července 2008 proto nevymáhání daňových závazků a závazků v souvislosti s příspěvky na sociální zabezpečení ze strany daňového orgánu a další restrukturalizace poskytly společnosti Malév výhodu.
VII.3.4 Opatření č. 4
(88)
Co se týče navýšení kapitálu v únoru 2010, jehož prostřednictvím stát opět znárodnil leteckou společnost, v níž od doby její privatizace neměl žádný podíl, nejnápadnější skutečností je to, že zatímco v roce 2007 byl 99,5 % podíl ve společnosti Malév prodán za cenu odpovídající přibližně 740 000 EUR, v roce 2010 stát za opětovné získání 94,6 % podílu ve společnosti (prostřednictvím navýšení kapitálu: to se uskutečnilo zčásti vložením nového kapitálu ve výši 20,7 miliardy HUF a zčásti kapitalizací pohledávky v souvislosti se zálohovou platbou za podnik Malév GH ve výši 4,7 miliardy HUF) fakticky zaplatil částku odpovídající 94 milionům EUR, tj. 127násobek původní kupní ceny. Toto chování státu není v souladu s tržními podmínkami, zejména s ohledem na skutečnost, že letecká společnost mezitím kumulovala ztráty, nadále vykazovala zápornou hodnotu majetku a neměla věrohodný plán restrukturalizace. Maďarské orgány ve skutečnosti samy přiznávají, že společnost byla v „trvalých obtížích“ a počátkem roku 2010 nebyl žádný soukromý investor ochoten společnost Malév koupit.
(89)
Zatímco navýšení kapitálu činilo 25,4 miliardy HUF (tj. částka, kterou maďarský stát zaplatil za opětovné získání 94,6 % podílu v letecké společnosti), v době přeměny vykazovala společnost Malév zápornou hodnotu majetku ve výši 41 miliard HUF (152 milionů EUR), nahromaděné ztráty ve výši 51 miliard HUF (189 milionů EUR) a celkový dluh ve výši 75 miliard HUF (278 milionů EUR) (31). Podle účetní závěrky za rok 2010 byly počátkem roku 2010 „finanční problémy společnosti vážné, dluh dosáhl dramatické výše, zdroje financování prakticky neexistovaly. […] Kvůli neexistenci strategického vlastníka nebylo dostupné obchodní financování.“ Letecká společnost byla ve skutečnosti ztrátová nejméně od roku 2003 bez reálné naděje na obnovení životaschopnosti, a ani soukromému vlastníkovi se nepodařilo situaci společnosti změnit. V tomto kontextu bylo zřejmé, že navýšení kapitálu nebude k obnovení životaschopnosti společnosti postačovat a že po opětovném znárodnění bude společnost Malév k pouhému setrvání na trhu potřebovat další kapitál a likviditu. Komise vyvozuje závěr, že za této situace poskytlo opětovné znárodnění společnosti Malév v únoru 2010 prostřednictvím navýšení kapitálu této společnosti výhodu.
(90)
Co se týče tvrzení Maďarska, že si stát znárodněním společnosti v porovnání s vymáháním svých pohledávek za společností Malév polepšil, Komise podotýká toto. Jak Maďarsko uznává, v případě úpadku by získalo zpět velmi malou část svých pohledávek vyjma pohledávky, na niž se vztahovala záruka banky VEB. (V době transakce byla hodnota majetku společnosti Malév ve skutečnosti záporná). Maďarský stát se naopak rozhodl udržet leteckou společnost na trhu přeměnou jejího dluhu a vložením nových peněžních prostředků ve výši 20,7 miliardy HUF (přibližně 77 milionů EUR). Žádný soukromý investor by v podobné situaci tuto další finanční zátěž nepřijal, zejména bez reálných vyhlídek na obnovení životaschopnosti společnosti.
(91)
Komise taktéž podotýká, že ve stejné době, kdy maďarský stát navýšil kapitál společnosti Malév, rovněž společnost AirBridge (nepřímo VEB) přeměnila svůj dluh ve výši 1,4 miliardy HUF na vlastní kapitál. Tato částka však představovala pouze 5 % nového kapitálu a stát mimoto přispěl kromě přeměněného dluhu rovněž značným objemem nového kapitálu. Vložení nových finančních prostředků ve skutečnosti představovalo 77 % navýšení kapitálu. Vzhledem k špatné finanční situaci společnosti Malév byla vyhlídka společnosti AirBridge na zpětné získání této částky velmi malá, či dokonce vůbec neexistovala. Jednání soukromého subjektu se v tomto případě proto podstatně liší od chování maďarského státu a nelze je použít k vyvození závěru, že se stát choval jako soukromý investor.
Tabulka č. 2
Navýšení kapitálu v roce 2010
Účastník navýšení kapitálu
Příspěvek v miliardách HUF
Druh příspěvku
Podíl příspěvku
MNV
20,7
Nový kapitál
77 %
MNV
4,7
Kapitalizace pohledávky
18 %
AirBridge/VEB
1,4
Kapitalizace pohledávky
5 %
CELKEM
26,8
100 %
(92)
Na základě výše uvedených skutečností vyvozuje Komise závěr, že za této situace poskytlo opětovné znárodnění společnosti Malév v únoru 2010 prostřednictvím navýšení kapitálu této společnosti výhodu.
VII.3.5 Opatření č. 5 až 8
(93)
Pokud jde o opatření po opětovném znárodnění, je zjevné, že akcionářské půjčky a navýšení kapitálu měly financovat stávající činnost společnosti Malév a zamezit její bezprostřední platební neschopnosti. Stát proto tato opatření provedl s týmž cílem: zachovat činnost společnosti Malév. Vzhledem ke své časové posloupnosti tato opatření mimoto spolu úzce souvisí, jelikož se uskutečnila ve velmi krátkých časových intervalech (tj. od května do září 2010). Komise je proto názoru, že podle rozsudku ve věci BP Chemicals nelze tyto akcionářské půjčky posuzovat podle zásady investora v tržním hospodářství, a zejména s použitím sdělení o referenčních sazbách (32), jelikož všechna tato opatření přímo souvisí s opatřením č. 4 a to, zda představují státní podporu, nelze tudíž posuzovat odděleně.
(94)
Z podání maďarských orgánů je zřejmé, že žádný soukromý investor nebyl ochoten společnost Malév financovat, jejími jedinými zdroji financování byly úvěry dodavatelů a likvidita, kterou jí poskytl stát. V době poskytnutí půjček nemohl stát vážně počítat s tím, že společnost Malév bude plnit své závazky týkající se hrazení úroků a že půjčku splatí. Mimoto je rovněž sporné, zda by soukromý věřitel převzal riziko spojené s poskytnutím půjčky, která měla být splacena jednorázově na konci doby splatnosti, společnosti v podobné situaci jako Malév (tj. v trvalých obtížích). Vzhledem k úvěrové historii společnosti vůči státu (např. nevrácení zálohové platby za podnik Malév GH, opakované odklady daní a jejich neplacení) nemohl stát ani žádný jiný investor reálně očekávat, že společnost Malév bude plnit své závazky.
(95)
Na druhou stranu by ani podle sdělení o referenčních sazbách stanovené úroky a dohodnutá zajištění nepostačovaly k vyloučení existence státní podpory. Stanovená úroková sazba činila 9,97 %, zatímco referenční sazba HUF v době udělení činila 5,97 %. Vzhledem k minulé výkonnosti společnosti Malév a její finanční situaci (společnost se neustále nacházela na pokraji úpadku) rozpětí ve výši pouze 400 základních bodů nad základní sazbou HUF nepostačuje. Pokud jde o zajištění půjček, tržní hodnota podniku Malév GH (3,5 miliardy HUF) v případě neplacení ze strany společnosti Malév je sporná, jelikož společnost Malév byla hlavním partnerem činnosti v oblasti pozemního odbavení: v roce 2009 vytvořila společnost Malév 63 % příjmů. Přinejmenším v krátkodobém horizontu proto jeho hospodářská výkonnost závisela na existenci společnosti Malév a jeho tržní hodnota by se podstatně snížila, pokud by společnost Malév vyhlásila úpadek.
(96)
Jelikož neexistoval věrohodný plán restrukturalizace, bylo od počátku zřejmé, že půjčky ani navýšení kapitálu nepovedou ke změně situace společnosti s nulovou tržní hodnotou, která byla i nadále v kritickém stavu. Tato opatření se proto prakticky rovnala přímému grantu, jelikož stát neměl žádnou vyhlídku, že získá „investované“ finanční prostředky zpět.
(97)
Komise se proto domnívá, že opatření č. 5 až 8 poskytla společnosti Malév výhodu.
VII.4. Závěr ohledně existence státní podpory
(98)
Podle výše uvedeného posouzení poskytují všechna dotyčná opatření (opatření č. 1 až 8) společnosti Malév výhodu. Tato výhoda byla udělena ze státních prostředků.
(99)
Společnost Malév je mimoto leteckou společností a jako taková se považuje za podnik. Soutěží s ostatními leteckými společnostmi, které podobnou výhodu nemají. Opatření proto narušují hospodářskou soutěž. Společnost mimoto působí v odvětví (letectví), v němž rozhodně existuje obchod mezi členskými státy; je proto splněno rovněž kritérium týkající se ovlivnění obchodu v rámci Unie.
(100)
Opatření jsou specifická a selektivní, jelikož zvýhodňují pouze jeden podnik (tj. společnost Malév).
(101)
Na základě výše uvedených tvrzení vyvozuje Komise závěr, že opatření č. 1 až 8 splňují kritéria obsažená v čl. 107 odst. 1 SFEU. Za této situace musí být tato opatření považována za státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
VII.5. Slučitelnost podpory s vnitřním trhem
(102)
Ustanovení čl. 107 odst. 2 a 3 stanoví výjimky z obecného pravidla, že státní podpory nejsou slučitelné s vnitřním trhem, jak je uvedeno v čl. 107 odst. 1.
(103)
Komise zastává názor, že společnost Malév měla trvalé obtíže přinejmenším od roku 2006. Nejméně od roku 2003 byla ztrátová (viz tabulka č. 1) a již v roce 2006 byla hodnota jejího majetku záporná (obr. 1). Maďarské orgány mimoto potvrdily trvalé obtíže letecké společnosti a skutečnost, že od druhého pololetí roku 2006 splňovala podmínky pro kolektivní úpadkové řízení, je tudíž splněn bod 10 písm. c) pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Jediným základem pro slučitelnost jsou proto pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(104)
Co se týče způsobilosti a podmínky „jednou, a dost“, Komise podotýká, že opatření, která jsou předmětem šetření, netvoří „nepřetržitou restrukturalizaci“. Letecká společnost změnila v příslušném období (tj. 2007-2010) dvakrát vlastníka, jelikož byla zprivatizována a poté opět znárodněna. Společnost byla průběžně „restrukturalizována“, avšak bez vnitřně provázaného plánu. Po privatizaci byly zahájeny určité iniciativy k snížení nákladů (propuštění zaměstnanců a zrušení tras), jednotkové náklady se však nesnížily dostatečně. Podle maďarských orgánů byla v roce 2009 vypracována nová „strategická orientace“, která byla v rámci opětovného znárodnění poradenskou společností Roland Berger revidována. Dotyčná opatření proto představují různá restrukturalizační opatření, která v zásadě porušují zásadu „jednou, a dost“.
(105)
Komise podotýká, že i kdyby byla společnost Malév způsobilá pro podporu podle pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci (tj. byla by splněna podmínka „jednou, a dost“, což není), nebyly by splněny požadavky týkající se slučitelné podpory na záchranu a restrukturalizaci, a to z níže objasněných důvodů.
(106)
Co se týče podpory na záchranu, nejsou splněna písm. a)-e) v bodě 25 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Dotyčná opatření zejména nejsou omezena na nezbytné minimum, není prokázáno, že jsou opodstatněna závažnými sociálními problémy a že nemají příliš nepříznivý dopad na ostatní členské státy. Kromě opatření č. 5 a 8 jich mimoto většina nebyla provedena ve formě půjček nebo záruk.
(107)
Co se týče podpory na restrukturalizaci, není splněna žádná z podmínek slučitelnosti podle pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(108)
Pokud jde konkrétně o body 34 a 35 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, „obnovení dlouhodobé životaschopnosti“, maďarské orgány neprokázaly vyhlídky letecké společnosti na obnovení životaschopnosti ani nepředložily plán restrukturalizace, který by vyhovoval požadavkům stanoveným v bodech 36 a 37 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(109)
S ohledem na požadavek týkající se „zamezení přílišnému narušení hospodářské soutěže“ (body 38 až 42 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci) Komise podotýká, že nebyla provedena žádná kompenzační opatření.
(110)
Pokud jde o podmínku týkající se „podpory omezené na minimum“ (body 43 až 45 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci), neexistuje žádný vlastní příspěvek.
(111)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem nejsou opatření č. 1 až 8, která byla od roku 2007 provedena ve prospěch společnosti Malév, slučitelná s pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Jelikož opatření byla provedena ve prospěch podniku v obtížích, není použitelný žádný jiný základ pro slučitelnost. Opatření proto nejsou slučitelná s vnitřním trhem.
VIII. NAVRÁCENÍ PODPORY
VIII.1. Obecně
(112)
Podle SFEU a ustálené judikatury Soudního dvora může Komise rozhodnout, že dotyčný členský stát musí podporu zrušit nebo změnit (33), je-li zjištěno, že tato podpora není slučitelná s vnitřním trhem. Podle ustálené judikatury Soudního dvora má povinnost členského státu zrušit podporu, kterou Komise považuje za neslučitelnou s vnitřním trhem, za cíl obnovit situaci, která existovala před poskytnutím podpory (34). Soudní dvůr v tomto ohledu stanovil, že tohoto cíle je dosaženo, jakmile příjemce vrátí protiprávní podporu, čímž ztrácí výhodu, kterou měl na trhu ve vztahu ke svým soutěžitelům, a obnoví se stav, který předcházel poskytnutí podpory (35).
(113)
Na základě uvedené judikatury článek 14 nařízení rady (ES) č. 659/1999 (36) stanoví, že „je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil“.
(114)
Vzhledem ke skutečnosti, že dotyčná opatření představují protiprávní podporu, která není slučitelná s vnitřním trhem, je nutno podporu získat zpět, aby se obnovila situace, která na trhu existovala před poskytnutím podpory. Podporu je proto nutno navrátit od okamžiku, kdy příjemce získal výhodu, tj. od okamžiku, kdy byla příjemci podpora poskytnuta, a do dne jejího skutečného navrácení je nutno započítat příslušné úroky.
VIII.2. Prvek podpory v jednotlivých opatřeních
VIII.2.1 Opatření č. 1
(115)
Komise uznává, že „Malév“ má jako značka maďarského národního leteckého dopravce, který působí desítky let, na trhu letecké dopravy určitou hodnotu. Komise na druhou stranu zastává názor, že na základě zvláštní struktury smlouvy nelze hodnotu značky, jak ji uplatňovaly maďarské orgány, uznat. Objektivní hodnota by měla být založena na nezávislém ocenění s přihlédnutím rovněž k celkové finanční situaci společnosti Malév.
(116)
Na základě výše uvedených skutečností je proto prvek podpory v opatření č. 1 vypočítán na 56 milionů EUR, tj. 76 milionů EUR po odečtení hodnoty potrubí pro přepravu leteckého petroleje (ve výši 20 milionů EUR) a objektivní hodnoty značky Malév (37). Přesnou výši prvku podpory musí vypočítat Maďarsko. Pokud Maďarsko nepředloží přesvědčivé důkazy ohledně objektivní hodnoty značky v době uzavření transakce týkající se převodu značky na společnost MAVA, bude se za prvek podpory považovat celá částka ve výši 56 milionů EUR.
VIII.2.2 Opatření č. 2
(117)
Jak bylo objasněno výše, Komise je toho názoru, že opatření poskytlo společnosti Malév výhodu, jestliže vrácení zálohové platby nebylo vymáháno poté, co tato platba nabyla splatnosti. Výhoda byla poskytnuta dokonce ještě dříve, přinejmenším v okamžiku, kdy byla předběžná kupní smlouva v únoru 2009 pozměněna a zálohová platba se zvýšila (nad odhadovanou tržní cenu společnosti).
(118)
Komise vyvozuje závěr, že soukromý hospodářský subjekt by tyto peněžní prostředky neposkytl. Žádný soukromý tržní subjekt by nesouhlasil s poskytnutím těchto finančních prostředků společnosti Malév, zejména bezplatně, a s nepodniknutím žádných kroků k jejich zpětnému získání. Ve svých připomínkách k rozhodnutí o zahájení řízení maďarské orgány samy uznávají, že zálohová platba měla zajistit přežití společnosti Malév (viz bod 80). Prvek podpory proto představuje celá výše peněžních prostředků po dobu, kdy je měl příjemce k dispozici: mezi únorem 2009 a červencem 2009 to činí 0,8 miliardy HUF (rozdíl mezi tržní hodnotou podniku Malév GH a „přeplatkem“) a mezi červencem 2009 a únorem 2010 pak 4,3 miliardy HUF (celá výše zálohové platby). Při navrácení podpory je třeba vzít v úvahu skutečnost, že dotyčná částka byla v únoru 2010 přeměněna na vlastní kapitál (viz opatření č. 4).
VIII.2.3. Opatření č. 3
(119)
Co se týče odkladu a nevymáhání daní a příspěvků na sociální zabezpečení, Komise se domnívá, že státní podporu představovala celá nezaplacená částka, kterou společnost Malév úřadu APEH dlužila od července 2008 do března 2010. Státní podporu představuje rovněž celá restrukturalizovaná částka po tomto datu (červenec 2008). Ve skutečnosti nic nenasvědčuje tomu, že by soukromý věřitel tyto odklady a restrukturalizace povolil. Při navrácení podpory je nutno vzít v úvahu skutečnost, že v březnu 2010 byly splatné částky uhrazeny.
VIII.2.4 Opatření č. 4
(120)
Pokud jde o navýšení kapitálu, Komise má za to, že vzhledem k finanční situaci společnosti Malév, zjevné potřebě další podpory po navýšení kapitálu a neexistenci reálné vyhlídky na zpětné získání „investovaných“ finančních prostředků by žádný soukromý investor tyto finanční prostředky společnosti Malév neposkytl. Prvek podpory představuje vložený kapitál ve výši 25,4 miliardy HUF a kapitalizace pohledávky ve výši 4,7 miliardy HUF v souvislosti se zálohovou platbou za podnik Malév GH.
VIII.2.5 Opatření č. 5
(121)
Co se týče půjček v celkové výši 9,2 miliardy HUF, Komise se domnívá, že vzhledem k údajům o minulých dluzích a situaci letecké společnosti v době poskytnutí těchto půjček neměl stát jakýkoli důvod očekávat jejich splacení, a v době poskytnutí půjčky bylo dokonce nejisté, zda bude společnost Malév schopna platit úroky. Naběhlé úroky nebyly ve skutečnosti uhrazeny, nýbrž byly následně přeměněny na vlastní kapitál.
(122)
Komise proto usuzuje, že půjčku lze přirovnat přímému grantu, a prvek podpory tudíž představuje celá půjčka ve výši 9,2 miliardy HUF po dobu, kdy ji měl příjemce k dispozici, tj. od okamžiku převedení tranší (květen, červen a červenec 2010) do přeměny půjček na vlastní kapitál (září 2010). Do prvku podpory je nutno započítat dlužné a nezaplacené úroky. Při navrácení podpory je třeba vzít v úvahu skutečnost, že dotyčná částka byla v září 2010 přeměněna na vlastní kapitál (viz opatření č. 6).
VIII.2.6 Opatření č. 6
(123)
Z důvodů uvedených v bodě 120 se Komise domnívá, že celou částku dluhu přeměněného na vlastní kapitál lze považovat za přímý grant, a tudíž celá částka ve výši 9,4 miliardy HUF představuje od září 2010 prvek podpory.
VIII.2.7 Opatření č. 7
(124)
Z důvodů objasněných v bodě 120 má Komise za to, že prvek podpory představuje kapitál ve výši 5,3 miliardy HUF, který byl do společnosti vložen od září 2010.
VIII.2.8. Opatření č. 8
(125)
Z důvodů objasněných v bodě 120 se Komise domnívá, že celou částku půjčky lze přirovnat k přímému grantu, a tudíž celá částka ve výši 5,7 miliardy HUF představuje od září 2010 prvek podpory.
IX. ZÁVĚR
(126)
Na základě výše uvedených skutečností vyvozuje Komise závěr, že opatření č. 1 až 8, která Maďarsko provedlo ve prospěch společnosti Malév, představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(127)
Komise mimoto dospěla k závěru, že opatření č. 1 až 8 nejsou slučitelná s vnitřním trhem.
(128)
Tuto neslučitelnou podporu je nutno získat od společnosti Malév zpět, jak je uvedeno v oddíle VIII.2, aby se obnovila situace, která na trhu existovala před poskytnutím podpory. Přesnou celkovou částku, která má být navrácena, s připočtením úroků z podpory musí vypočítat maďarské orgány,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Níže uvedená opatření, která Maďarsko provedlo ve prospěch společnosti Malév Hungarian Airlines Zrt., představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU:
a)
opatření č. 1: převzetí půjčky z roku 2003, kterou společnosti Malév poskytla MFB, rozvojová banka zcela ve vlastnictví státu, společností MAVA ve vlastnictví státu dne 31. prosince 2007;
b)
opatření č. 2: poskytnutí peněžních prostředků ve výši 4,3 miliardy HUF na dobu jednoho roku v souvislosti s plánovanou (následně však neuskutečněnou) koupí dceřiného podniku společnosti Malév, který působí v oblasti pozemního odbavení, fondem MNV;
c)
opatření č. 3: veškeré nezaplacené částky dlužné na daních a příspěvcích na sociální zabezpečení od července 2008 do března 2010 a odložení několika plateb daní a příspěvků na sociální zabezpečení od července 2008;
d)
opatření č. 4: navýšení kapitálu o 25,4 miliardy HUF fondem MNV v únoru 2010 (uskutečněné zčásti vložením nového kapitálu ve výši 20,7 miliardy HUF a zčásti prostřednictvím kapitalizace pohledávky v souvislosti se zálohovou platbou za podnik Malév GH ve výši 4,7 miliardy HUF);
e)
opatření č. 5: tři akcionářské půjčky v celkové výši 9,2 miliardy EUR, poskytnuté společnosti Malév fondem MNV mezi květnem a srpnem 2010 s připočtením splatných, avšak neuhrazených úroků;
f)
opatření č. 6: přeměna akcionářských půjček (společně s úroky z těchto půjček) uvedených v čl. 1 písm. e) ve výši 9,4 miliardy HUF z pohledávky na vlastní kapitál v září 2010;
g)
opatření č. 7: další navýšení kapitálu ve výši 5,3 miliardy HUF v září 2010;
h)
opatření č. 8: další akcionářská půjčka ve výši 5,7 miliardy HUF poskytnutá v září 2010 s připočtením splatných, avšak neuhrazených úroků.
Článek 2
Opatření státní podpory uvedená v článku 1, která Maďarsko provedlo protiprávně ve prospěch společnosti Malév Hungarian Airlines Zrt. v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU, nejsou slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 3
1. Maďarsko získá od příjemce zpět podporu uvedenou v článku 1.
2. Částky, které mají být navráceny, jsou úročeny ode dne, kdy byly pro příjemce uvolněny, do dne jejich skutečného navrácení.
3. Úroky se vypočtou jako složený úrok podle kapitoly V nařízení Komise (ES) č. 794/2004.
Článek 4
1. Navrácení podpory uvedené v článku 1 se provede s okamžitým účinkem.
2. Maďarsko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno do čtyř měsíců ode dne oznámení tohoto rozhodnutí.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Maďarsko Komisi tyto informace:
a)
celkovou částku (jistinu a úroky), kterou má příjemce navrátit;
b)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných k dosažení souladu s tímto rozhodnutím;
c)
doklady prokazující, že příjemci bylo nařízeno podporu vrátit.
2. Maďarsko Komisi průběžně informuje o pokroku při provádění vnitrostátních opatření přijatých k provedení tohoto rozhodnutí, dokud nebude podpora uvedená v čl. 2 odst. 3 spolu s úroky navrácena. Na žádost Komise předloží Maďarsko okamžitě informace o již přijatých a plánovaných opatřeních k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Poskytne rovněž podrobné informace o částkách podpory a úrocích z podpory, které již příjemce vrátil.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Maďarsku.
V Bruselu dne 9. ledna 2012.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 9 stycznia 2012 r.
w sprawie pomocy państwa SA.30584 (C 38/10, ex NN 69/10) przyznanej przez Węgry na rzecz przedsiębiorstwa Malév Magyar Légiközlekedési Zrt.
(notyfikowana jako dokument nr C(2011) 9316)
(Jedynie tekst w języku węgierskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2013/150/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE), w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
uwzględniając decyzję, na mocy której Komisja postanowiła wszcząć procedurę określoną w art. 108 ust. 2 TFUE (1) w odniesieniu do pomocy nr C 38/10 (ex NN 69/10) (2),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
I. KONTEKST I PROCEDURA
(1)
Po kliku nieudanych próbach prywatyzacji państwo węgierskie zawarło w 2007 r. ze spółką AirBridge Zrt. (zwaną dalej „AirBridge”) umowę kupna-sprzedaży 99,95 % udziałów narodowego przewoźnika lotniczego Malév Magyar Légiközlekedési Zrt. (zwanego dalej „Malév”). Spółka AirBridge zapłaciła za te udziały 200 mln HUF (740 000 EUR (3)). Umowa prywatyzacyjna została przedstawiona Komisji zgodnie z art. 108 ust. 2 TFUE, ale później ją wycofano (4).
(2)
W wyniku trudnej sytuacji finansowej, w jakiej znalazł się nowy właściciel, udział w spółce AirBridge w wysokości 49,5 % nabył rosyjski Vnesheconombank (zwany dalej „VEB”), stając się pośrednim udziałowcem przedsiębiorstwa Malév.
(3)
W marcu 2010 r. Komisja dowiedziała się z doniesień prasowych o tym, że państwo węgierskie zamierza dokonać renacjonalizacji przedsiębiorstwa Malév. Władze węgierskie potwierdziły te doniesienia prasowe w wiadomości e-mail z dnia 2 marca 2010 r.
(4)
W dniu 10 marca 2010 r. Komisja otrzymała za pośrednictwem poczty elektronicznej skargę od Wizz Air, tanich linii lotniczych, mających siedzibę na Węgrzech i będących głównym konkurentem przedsiębiorstwa Malév w tym państwie. W skardze zarzucano, że na rzecz przedsiębiorstwa Malév została udzielona pomoc państwa, która jest niezgodna z prawem i z rynkiem wewnętrznym ze względu na szereg różnych środków. Pismem z dnia 29 marca 2009 r. Komisja przekazała władzom węgierskim nieopatrzoną klauzulą poufności wersję skargi oraz wezwanie do udzielenia dodatkowych informacji. W dniu 30 kwietnia 2010 r. władze węgierskie przedstawiły uwagi dotyczące istoty skargi, odpowiadając na podniesione w niej kwestie.
(5)
Podczas spotkania w dniu 5 maja 2010 r. władze węgierskie poinformowały o zamiarze przeprowadzenia restrukturyzacji przedsiębiorstwa lotniczego. Poinformowały również jednak, że nie wiedzą jeszcze, jaki będzie zakres tej restrukturyzacji.
(6)
Komisja otrzymała drugą skargę (od konkurenta, który nie zgodził się na ujawnienie swojej tożsamości) z dnia 5 października 2010 r., a następnie przekazała ją władzom węgierskim pismem z dnia 21 października 2010 r. W dniu 19 listopada 2010 r. władze węgierskie przedstawiły uwagi dotyczące istoty tej skargi.
(7)
W dniach 14 lipca 2010 r. i 8 października 2010 r. Komisja zwróciła się do władz węgierskich o przedstawienie dodatkowych informacji i otrzymała odpowiedzi w dniach 11 sierpnia 2010 r., 16 sierpnia 2010 r., 5 października 2010 r., 3 listopada 2010 r. i 23 listopada 2010 r.
(8)
W związku z powyższym w dniu 21 grudnia 2010 r. Komisja podjęła decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE (zwaną dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”) w sprawie rozmaitych domniemanych środków pomocy państwa wdrożonych na rzecz przedsiębiorstwa Malév.
(9)
W dniu 24 lutego 2011 r. Węgry przedstawiły uwagi na temat decyzji o wszczęciu postępowania wydanej przez Komisję.
(10)
W dniu 26 maja 2011 r. decyzja o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (5). Otrzymano uwagi od dwóch zainteresowanych stron: przedsiębiorstwa Wizz Air w dniu 26 czerwca 2011 r. oraz od konkurenta (który prosił o nieujawnianie jego tożsamości) w dniu 28 czerwca 2011 r.
(11)
W dniu 6 lipca 2011 r. Komisja przekazała te uwagi władzom węgierskim. Węgry przedstawiły swoje stanowisko w sprawie uwag osób trzecich w dniu 5 września 2011 r.
(12)
Po wydaniu decyzji o wszczęciu postępowania odbyły się dwa spotkania służb Komisji i władz węgierskich w Brukseli w dniach 10 czerwca 2011 r. i 19 października 2011 r.
(13)
W dniu 26 września 2011 r. Komisja zwróciła się do władz węgierskich o dodatkowe informacje, które Węgry przekazały pismem z dnia 25 października 2011 r.
II. PRZEDSIĘBIORSTWO MALÉV I PRZEDMIOTOWE ŚRODKI
II.1. Przedsiębiorstwo
(14)
Przedsiębiorstwo Malév ma siedzibę w Międzynarodowym Porcie Lotniczym im. Franciszka Liszta w Budapeszcie i obecnie obsługuje loty do miejsc przeznaczenia w Europie i na Bliskim Wschodzie, eksploatując flotę złożoną z 22 samolotów (6). W 2009 r. zapewniło przewóz 3,2 mln pasażerów (7).
II.2. Okres poprzedzający prywatyzację przeprowadzoną w 2007 r.
(15)
Władze węgierskie podjęły kilka prób prywatyzacji przedsiębiorstwa Malév. W 1992 r. sprzedano 35 % udziałów w Malévie włoskiemu konsorcjum przedsiębiorstw Alitalia i Simset kontrolowanemu przez państwo. W 1997 r. konsorcjum Alitalia-Simest sprzedało swój udział konsorcjum dwóch prywatnych banków węgierskich (OTP i MKB). W 1999 r. państwo odkupiło większość udziałów posiadanych przez prywatnych właścicieli, stając się właścicielem 97 % udziałów.
(16)
Przedsiębiorstwo Malév, podobnie jak wiele innych przedsiębiorstw lotniczych, znacznie ucierpiało w wyniku pogorszenia koniunktury na rynku lotniczym na skutek wydarzeń z września 2001 r. i stało się deficytowe (zob. tabela 1 poniżej).
(17)
W tym kontekście państwo ponownie podjęło decyzję o sprywatyzowaniu przedsiębiorstwa Malév.
II.3. Prywatyzacja w 2007 r. oraz sprawowanie kontroli nad przedsiębiorstwem Malév przez podmioty prywatne
II.3.1. Sprzedaż spółce AirBridge
(18)
Przedsiębiorstwo potrzebowało dokapitalizowania, a państwo, jako właściciel, miało ograniczoną możliwość sfinansowania takiej inwestycji. Wystosowano zaproszenie do składania ofert dotyczących doinwestowania przedsiębiorstwa Malév, a na początku 2007 r. zdecydowano, że najkorzystniejszą ofertę przedstawiła spółka celowa o nazwie AirBridge. Spółka AirBridge zaproponowała atrakcyjny i rzekomo opłacalny pod względem ekonomicznym plan biznesowy i plan restrukturyzacji.
(19)
W dniu 23 lutego 2007 r. została zawarta umowa kupna-sprzedaży dotycząca sprzedaży 99,95 % udziałów w przedsiębiorstwie Malév spółce AirBridge. Spółka AirBridge była w 49 % własnością Borysa Abramowicza (8), rosyjskiego biznesmena, który posiadał udział większościowy w kilku rosyjskich przedsiębiorstwach lotniczych (w przedsiębiorstwie KrasAir oraz w grupie rosyjskich linii lotniczych AiRUnion), a w 51 % węgierskich właścicieli prywatnych. Oczekiwano zatem, że wraz z planem biznesowym i planem restrukturyzacji spółka AirBridge wniesie do przedsiębiorstwa Malév przemysłowe know-how i zapewni kadrę kierowniczą.
(20)
Najważniejsze postanowienia umowy były następujące:
a)
Spółka AirBridge kupiła 99,95 % udziałów w przedsiębiorstwie Malév za 200 mln HUF (740 000 EUR). Spółka AirBridge była zobowiązana do zapewnienia finansowania (9) w wysokości 50 mln EUR najpóźniej do dnia 31 grudnia 2008 r.
b)
Pożyczka w wysokości 76 mln EUR udzielona w 2003 r. przedsiębiorstwu Malév przez Węgierski Bank Rozwoju (Magyar Fejlesztési Bank, zwany dalej „MFB”) będący w 100 % własnością państwa została wykreślona z bilansu przedsiębiorstwa Malév i przeniesiona na spółkę celową o nazwie Spółka Zarządzania Aktywami Przedsiębiorstwa Malév (Malév Vagyonkezelő Kft., zwaną dalej „MAVA”), w całości stanowiącą własność państwa.
Pożyczka udzielona w 2003 r. przez MFB była pożyczką denominowaną w EUR, objętą w 100 % gwarancją państwową, oprocentowaną według trzymiesięcznej stopy procentowej IBOR wynoszącej + 0,5 %. Pierwotnie pożyczka miała zostać spłacona do 2013 r., w tym kwota główna w jednej racie wraz z upływem okresu zapadalności. W wyniku przeniesienia zobowiązania do spłaty kwoty głównej wraz z odsetkami na spółkę MAVA okres zapadalności pożyczki został przedłużony również do 2017 r.
Według władz węgierskich wraz z pożyczką zostały przeniesione do spółki MAVA aktywa o wartości 76 mln EUR. Aktywa te obejmowały znak towarowy „Malév”, rurociąg naftowy oraz jeden samolot B767. W przypadku odzyskania rentowności przedsiębiorstwo Malév było również zobowiązane płacić na rzecz spółki MAVA 25 % zysków po opodatkowaniu. Spółka AirBridge zapewniła również spółce MAVA gwarancję bankową wystawioną przez VEB, aby zabezpieczyć spłatę pożyczki do kwoty 32 mln EUR.
c)
Przedsiębiorstwo Malév miało również płacić na rzecz spółki MAVA kwotę 200 000 EUR rocznie z tytułu opłaty licencyjnej za użytkowanie nazwy i logo „Malév”. Spółka AirBridge była zobowiązana do dalszego użytkowania znaku towarowego oraz do zapewnienia działalności przedsiębiorstwa jako przedsiębiorstwa lotniczego do dnia 31 grudnia 2017 r., tj. nowego terminu zapadalności pożyczki.
d)
Przedsiębiorstwo Malév miało przejąć samolot B767, biorąc go z powrotem w leasing od spółki MAVA, który został właśnie przeniesiony do tej spółki (zob. lit. b) powyżej), na okres od dnia 1 stycznia 2008 r. do dnia 31 grudnia 2017 r. (10).
(21)
Wyznaczono nową kadrę kierowniczą i wdrożono szereg środków mających na celu obniżenie kosztów i wygenerowanie przychodu. Środki te obejmowały zaprzestanie obsługi lotów na długich trasach oraz redukcję etatów. Według władz węgierskich wspomniane środki nie miały żadnego ogólnego wpływu na rentowność przedsiębiorstwa, ponieważ ich wdrożenie zbiegło się z ogromnym wzrostem cen paliw.
(22)
Sytuacja finansowa przedsiębiorstwa Malév stale się pogarszała, a po 4 miesiącach przedsiębiorstwo nie miało wystarczającej płynności, aby uiszczać opłaty licencyjne za użytkowanie znaku towarowego „Malév”.
(23)
Według władz węgierskich płatności z tytułu leasingu statku powietrznego B767 od spółki MAVA nie zostały „zawieszone”, po tym jak przedsiębiorstwo Malév podjęło decyzję o zaprzestaniu obsługi lotów na długich trasach, ponieważ przedsiębiorstwo Malév „uznaje” te należności i nastąpiło tylko opóźnienie w uiszczaniu płatności, od których płacone są odsetki.
(24)
W drugiej połowie 2008 r. przedsiębiorstwo Malév oraz jego rosyjscy partnerzy zaczęli odczuwać skutki światowego kryzysu finansowego. Upadło szereg przedsiębiorstw lotniczych Borysa Abramowicza. Spółka AirBridge utraciła zdolność dalszego finansowania przedsiębiorstwa Malév i zaczęła zalegać ze spłatą pożyczki bankowi VEB. Ponieważ wynoszący 49 % udział w spółce AirBridge został oddany w zastaw bankowi VEB, bank przejął te udziały. VEB oświadczył, że jest skłonny kontynuować finansowanie przedsiębiorstwa Malév, jednakże jako bank, a nie właściciel.
II.3.2. Sprzedaż Malév Ground Handling
(25)
Jak stwierdzono powyżej, na początku 2009 r. sytuacja finansowa przedsiębiorstwa Malév uległa dalszemu pogorszeniu. W związku z tym jego udziałowcy zaproponowali państwowej spółce holdingowej (Magyar Nemzeti Vagyonkezelő Zrt., zwanej dalej „MNV”) zakup spółki Malév Ground Handling, będącej w 100 % jednostką zależną przedsiębiorstwa Malév (zwanej dalej „Malév GH”).
(26)
Według władz węgierskich jednostka zależna Malév GH była w tym czasie i nadal jest dobrze prosperującym przedsiębiorstwem.
(27)
W styczniu 2009 r. została podpisana wstępna umowa kupna (zmieniona następnie w lutym), obejmująca wpłatę zaliczek w wysokości 4,3 mld HUF (16 mln EUR). Spółka MNV wpłaciła zaliczki na rzecz przedsiębiorstwa Malév w styczniu i w lutym 2009 r. Zaliczki miały zostać zwrócone w terminie 2 dni roboczych, gdyby - po przeprowadzeniu badania „due diligence” - spółka MNV zdecydowała o odstąpieniu od podpisania ostatecznej umowy kupna-sprzedaży. Zobowiązanie do ewentualnego zwrotu zaliczek zostało zabezpieczone umowami o zabezpieczenie. W lipcu 2009 r. spółka MNV zdecydowała ostatecznie o zaniechaniu transakcji, w związku z czym kwota odpowiadająca cenie zakupu stała się należna.
(28)
Zaliczka nigdy nie została zwrócona spółce MNV. Spółka MNV nigdy nie otrzymała odsetek należnych z tytułu wspomnianych zaliczek (11).
II.3.3. Odroczenie zapłaty podatku
(29)
W okresie między styczniem 2007 r. a marcem 2010 r. główny urząd centralnej administracji podatkowej i kontroli finansowej (Adó- és Pénzügyi Ellenőrzési Hivatal, zwany dalej “APEH”) zezwolił przedsiębiorstwu Malév na odroczenie lub zmianę harmonogramu płatności różnych rodzajów zobowiązań z tytułu podatków i ubezpieczeń społecznych. APEH nie wyegzekwował przeterminowanych należności za okres od lipca 2008 r., a nawet przyznał możliwość zmiany harmonogramu spłaty kolejnych kwot. W marcu 2010 r. należności przedsiębiorstwa Malév z tytułu podatków i ubezpieczeń społecznych (kwota główna i odsetki za zwłokę) wyniosły łącznie 13,7 mld HUF (51 mln EUR). W odniesieniu do całej grupy Malév wartość ta wynosi 16,8 mld HUF (62 mln EUR). W dniu 11 marca 2010 r. pozostałe saldo obrotów bieżących przedsiębiorstwa Malév zostało uregulowane wobec APEH z części środków pieniężnych uzyskanych w wyniku wspomnianego poniżej podwyższenia kapitału w lutym 2010 r.
II.4. Renacjonalizacja w 2010 r. oraz sprawowanie kontroli publicznej nad przedsiębiorstwem Malév
II.4.1. Przyczyny, które doprowadziły do renacjonalizacji przedsiębiorstwa Malév
(30)
W 2010 r. niemożliwe było znalezienie prywatnych inwestorów, którzy przejęliby w charakterze głównego udziałowca przedsiębiorstwo Malév od spółki AirBridge/banku VEB. W szczególności VEB nie miał zamiaru finansować przedsiębiorstwa lotniczego jako inwestor strategiczny. Finansowe wyniki działalności przedsiębiorstwa utrzymywały się na niskim poziomie, jak pokazano w tabeli 1 poniżej.
Tabela 1
Wskaźniki wyników działalności przedsiębiorstwa Malév w latach 2003-2010 (w mld HUF)
2003
2004
2005
2006
2007
2008
2009
2010
EBITDA
zysk/(strata)
(4,4)
(1,8)
(4,9)
(8,8)
(10,6)
(8,3)
(15,5)
(19,1)
EBIT
zysk/(strata)
(9,4)
(6,8)
(9,4)
(12,5)
(14,7)
(10,8)
(17,9)
(20,6)
Wynik netto
zysk/(strata)
(13,5)
(4,9)
(1,3)
(10,9)
0,7
(14,5)
(24,8)
(24,6)
Źródło:
Informacje dostarczone przez władze węgierskie oraz uzyskane ze sprawozdania finansowego przedsiębiorstwa Malév za 2010 r.
(31)
Zamiast przeprowadzić postępowanie upadłościowe, władze węgierskie zdecydowały się na negocjacje z VEB i spółką AirBridge, podejmując próbę poprawy sytuacji handlowej przedsiębiorstwa Malév w perspektywie średnio- lub długoterminowej.
II.4.2. Podwyższenie kapitału w 2010 r.: zamiana długu na kapitał własny oraz wniesienie nowych środków kapitałowych
(32)
W dniu 26 lutego 2010 r. VEB spółka AirBridge, spółka MNV, przedsiębiorstwo Malév oraz węgierski rząd podjęły decyzję o podwyższeniu kapitału o 25,4 mld HUF (94 mln EUR), częściowo wnosząc nowe środki kapitałowe w wysokości 20,7 mld HUF (77 mln EUR), a częściowo zamieniając z długu na kapitał własny zaliczkę na zakup jednostki zależnej Malév GH (zob. sekcja część II.3.2 powyżej) wraz z odsetkami naliczonymi od tej zaliczki - ogółem 4,7 mld HUF (17 mln EUR). Spółka AirBridge również zamieniła kwotę 1,5 mld HUF (5,4 mln EUR) na kapitał własny. W rezultacie roszczenia wobec przedsiębiorstwa Malév zostały zaspokojone, a byli wierzyciele stali się właścicielami części przedsiębiorstwa.
(33)
Przed podwyższeniem istniejący kapitał założycielski przedsiębiorstwa Malév został zredukowany prawie do zera, aby pokryć część nagromadzonych strat, a także odzwierciedlić fakt, że istniejące udziały w przedsiębiorstwie Malév stały się bezwartościowe. Kapitał założycielski przedsiębiorstwa Malév został następnie podwyższony poprzez wyemitowanie nowych udziałów o jednostkowej wartości nominalnej wynoszącej 0,01 HUF. Zmiany w kapitale własnym Malév zostały przedstawione na rys. 1 poniżej.
(34)
Środki kapitałowe w wysokości 20,7 mld HUF (77 mln EUR) wniesione przez spółkę MNV umożliwiły przedsiębiorstwu Malév spłatę wszystkich zaległych zobowiązań podatkowych (zob. pkt 29 powyżej) oraz tymczasowe ustabilizowanie działalności.
(35)
Po podwyższeniu kapitału udział państwa w przedsiębiorstwie Malév wzrósł do poziomu 94,6 %, natomiast udział spółki AirBridge/banku VEB został ograniczony do minimum.
Rysunek 1
Zmiany w kapitale własnym przedsiębiorstwa Malév
II.4.3. Maj - sierpień 2010 r.: pożyczki udziałowca i zamiana na kapitał własny
(36)
W okresie od maja do sierpnia 2010 r. państwo węgierskie udzieliło przedsiębiorstwu Malév za pośrednictwem spółki MNV kilku „pożyczek udziałowca”, o całkowitej wartości 9,2 mld HUF (34 mln EUR).
(37)
Pierwsza z tych pożyczek udzielona w maju 2010 r. wynosiła 2,16 mld HUF (7,9 mln EUR). Pożyczka ta została określona jako trzyletnia pożyczka udziałowca z oprocentowaniem w wysokości 9,97 %. Spłata miała nastąpić w jednej racie wraz z upływem okresu zapadalności, a zabezpieczeniem był zastaw na udziałach jednostki zależnej Malév GH.
(38)
Druga pożyczka, udzielona w czerwcu 2010 r., w wysokości 1,34 mld HUF (4,9 mln EUR) była również trzyletnią pożyczką udziałowca z oprocentowaniem w wysokości 9,97 %, która również miała być spłacona w jednej racie wraz z upływem okresu zapadalności oraz została zabezpieczona zastawem na udziałach jednostki zależnej Malév GH.
(39)
W sierpniu 2010 r. udzielono trzeciej pożyczki udziałowca w wysokości 5,7 mld HUF (20,8 mln EUR). Była to również trzyletnia pożyczka udziałowca z oprocentowaniem w wysokości 9,97 %, która miała zostać spłacona w jednej racie wraz z upływem okresu zapadalności. W tym przypadku zabezpieczeniem był zastaw na statku powietrznym (odrzutowcu CRJ - HA-LNA).
(40)
W dniu 24 września wymienione trzy pożyczki w łącznej wysokości 9,2 mld HUF (33,6 mln EUR) i naliczane od nich odsetki (których łączna kwota wyniosła 9,4 mld HUF/ 34,3 mln EUR) zostały zamienione z długu na kapitał własny przedsiębiorstwa Malév, a gwarancje zabezpieczające te pożyczki zostały zwolnione.
II.4.4. Wrzesień 2010 r.: ponowne podwyższenie kapitału oraz kolejna pożyczka udziałowca
(41)
W dniu 24 września 2010 r. spółka MNV również podwyższyła kapitał przedsiębiorstwa Malév, wnosząc dodatkowe środki pieniężne w wysokości 5,3 mld HUF (19,3 mln EUR). Udział spółki MNV (tj. państwa) w przedsiębiorstwie Malév wzrósł tym samym do poziomu 96,5 %.
(42)
W tym samym dniu państwo udzieliło przedsiębiorstwu Malév kolejnej pożyczki udziałowca w wysokości 5,7 mld HUF (20,8 mln EUR) na okres 3 lat z oprocentowaniem w wysokości 9,97 %. Termin pierwszej spłaty odsetek następował po upływie 6 miesięcy od daty wypłaty środków, natomiast kwota główna miała zostać spłacona jako jedna płatność ryczałtowa z upływem okresu zapadalności. Pożyczka ta została objęta gwarancjami w postaci zastrzeżonego prawa zastawu na statku powietrznym HA-LNA CRJ o wartości nominalnej około 1,8 mld HUF oraz zastawu na przychodzie z ruchu międzynarodowego i krajowego agentów IATA.
III. ZESTAWIENIE ŚRODKÓW BĘDĄCYCH PRZEDMIOTEM POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO
(43)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zbadała, czy poniższe środki stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
-
Środek 1: przejęcie w dniu 31 grudnia 2007 r. przez państwową półkę MALÉV MAVA pożyczki w wysokości 76 mln EUR udzielonej w 2003 r. przedsiębiorstwu Malév przez MFB, bank rozwoju będący w 100 % własnością państwa, oraz części aktywów przedsiębiorstwa Malév. Okres zapadalności pożyczki został przedłużony maksymalnie do 2017 r.
-
Środek 2: udzielenie „pożyczki pieniężnej” w wysokości 4,3 mld HUF na okres jednego roku w związku z planowanym przez spółkę MNV zakupem (który nie doszedł później do skutku) jednostki zależnej Malév GH, która według władz węgierskich była w dobrej sytuacji finansowej. Mimo że transakcja nie została przeprowadzona, nie zwrócono powyższej zaliczki na poczet ceny kupna.
-
Środek 3: odroczenie zapłaty szeregu podatków i płatności z tytułu ubezpieczeń społecznych należnych między styczniem 2007 r. a marcem 2010 r. W marcu 2010 r. zadłużenie przedsiębiorstwa Malév z tytułu podatków i składek na ubezpieczenie społeczne wynosiło łącznie 13,7 mld HUF.
-
Środek 4: podwyższenie kapitału o 25,4 mld HUF w lutym 2010 r. przez spółkę MNV, uzyskane częściowo dzięki wniesieniu nowych środków kapitałowych w wysokości 20,7 mld HUF (77 mln EUR) a częściowo dzięki zamianie z długu na kapitał własny zaliczki na zakup jednostki zależnej Malév GH (zob. środek 2) wraz z odsetkami, tj. ogółem 4,7 mld HUF (spółka AirBridge również zamieniła 1,5 mld HUF na kapitał własny).
-
Środek 5: udzielenie przez MNV przedsiębiorstwu Malév w okresie od maja do sierpnia 2010 r. trzech pożyczek udziałowca w łącznej kwocie 9,2 mld HUF. Wszystkie trzy pożyczki w HUF były oprocentowane według stopy procentowej wynoszącej 9,97 %, a kwota główna miała zostać spłacona ryczałtowo z upływem okresu zapadalności (3 lata dla wszystkich transz). Pierwsze dwie transze wynoszące łącznie 3,5 mld HUF (13 mln EUR) zostały zabezpieczone zastawem na jednostce zależnej Malév GH, natomiast trzecia transza w wysokości 5,7 mld HUF (21 mln EUR) zastawem na statku powietrznym (odrzutowcu CRJ - HA-LNA).
-
Środek 6: zamiana wymienionych pożyczek udziałowca (wraz z naliczonymi odsetkami) z długu na kapitał własny w kwocie 9,4 mld EUR we wrześniu 2010 r.
-
Środek 7: kolejne podwyższenie kapitału w wyniku przekazania środków pieniężnych w wysokości 5,3 mld HUF we wrześniu 2010 r. Udział państwa wzrósł do poziomu 96,5 %.
-
Środek 8: kolejna pożyczka udziałowca w wysokości 5,7 mld HUF udzielona we wrześniu 2010 r., z oprocentowaniem w wysokości 9,97 % oraz ryczałtową spłatą kwoty głównej z upływem okresu zapadalności. Pożyczka została zabezpieczona zastawem na statku powietrznym CRJ HA-LNA, o którym mowa powyżej, oraz zastawem na przychodzie z ruchu międzynarodowego i krajowego agentów IATA.
(44)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja podawała również w wątpliwość, czy wymienione środki, w zakresie, w jakim stanowią one pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, są zgodne z zasadami rynku wewnętrznego w świetle wyjątków przewidzianych w TFUE oraz w szczególności w wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (12) (zwanych dalej „wytycznymi dotyczącymi pomocy na ratowanie i restrukturyzację”).
IV. UWAGI WĘGIER
(45)
W odpowiedzi na decyzję o wszczęciu postępowania władze węgierskie powtórzyły informacje przedstawione powyżej oraz dodatkowo wyjaśniły przyczyny, które doprowadziły do trudnej sytuacji przedsiębiorstwa lotniczego. Władze węgierskie potwierdziły również, że przedsiębiorstwo Malév co najmniej od drugiej połowy 2006 r. kwalifikowało się jako przedsiębiorstwo „stale” zagrożone w rozumieniu wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację.
(46)
Przed wszczęciem formalnego postępowania wyjaśniającego władze węgierskie krótko stwierdziły, że wszystkie środki są zgodne z testem prywatnego inwestora i testem prywatnego wierzyciela.
(47)
W odniesieniu do środków towarzyszących sprzedaży przedsiębiorstwa Malév spółce AirBridge władze węgierskie twierdziły, że środki te są zgodne z rynkiem ze względu na zapewnione zabezpieczenie przejęcia pożyczki przez spółkę MAVA. Jeżeli chodzi o nieudaną sprzedaż jednostki zależnej Malév GH władze węgierskie utrzymywały, że przedsiębiorstwu Malév nie została przyznana żadna korzyść, ponieważ spóźniony zwrot ceny sprzedaży był właściwie zabezpieczony, a od tej ceny naliczano odsetki. W odniesieniu do odroczenia podatku władze węgierskie twierdzą, że istniało zabezpieczenie tych kwot, że nałożono wszystkie mające zastosowanie opłaty z tytułu odsetek i kary, jak również że odroczenia takie stanowią ogólne środki. W kwestii renacjonalizacji przedsiębiorstwa Malév władze węgierskie stwierdzają, że mogły wyegzekwować swoje roszczenia wobec tego przedsiębiorstwa, doprowadzając do jego upadłości i likwidacji. Władze węgierskie są zdania, że gdyby postąpiły w ten sposób, odzyskałyby tylko niewielką część środków będących przedmiotem ich roszczeń (inną niż część objęta gwarancją VEB wspomnianą w pkt 20 powyżej). Ponadto stanęłyby w obliczu poważnych negatywnych konsekwencji dla gospodarki państwa (13).
(48)
W odniesieniu do pożyczek udziałowca oraz ich późniejszej zamiany na kapitał własny przedsiębiorstwa Malév władze są zdania, że nie przyniosło to żadnej korzyści temu przedsiębiorstwu, ponieważ pożyczki te były przez cały czas w pełni zabezpieczone aktywami, zastosowano stopy procentowe odpowiadające wartości rynkowej oraz przy zamianie na kapitał własny uwzględniono w pełni wszystkie należne odsetki.
(49)
Po wydaniu decyzji o wszczęciu postępowania władze węgierskie nie przedstawiły żadnych nowych informacji. Uwagi Węgier dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania nie zawierają nowych argumentów na poparcie twierdzenia, jakoby środki nie miały charakteru pomocy, ani żadnych informacji potwierdzających zgodność wdrożonych środków z rynkiem wewnętrznym, w szczególności z wytycznymi dotyczącymi pomocy na ratowanie i restrukturyzację.
V. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON
(50)
Dwóch konkurentów przedstawiło uwagi (zob. pkt 10 powyżej), przy czym obaj poparli postępowanie prowadzone przez Komisję.
(51)
Konkurent, który poprosił o nieujawnianie jego tożsamości, stwierdził, że niektórzy prywatni inwestorzy byli zainteresowani kupnem udziału kontrolnego w przedsiębiorstwie Malév, co stanowi dowód na to, że władze węgierskie dysponowały opłacalnymi wariantami, alternatywnymi wobec renacjonalizacji przedsiębiorstwa Malév w 2010 r.
(52)
Przedsiębiorstwo Wizz Air oszacowało, że łączna wartość rynkowa aktywów, które zostały przeniesione do spółki MAVA łącznie z pożyczką od MFB (środek 1), w tym znaku towarowego „Malév”, rurociągu naftowego oraz jednego statku powietrznego B767, nie przekraczała kwoty 27 mln EUR, która jest znacznie niższa niż kwota pożyczki. W związku z tym przedsiębiorstwo Wizz Air stwierdziło, że przedmiotowa transakcja nie została zawarta na warunkach rynkowych i przyniosła znaczną korzyść przedsiębiorstwu Malév.
(53)
Jeżeli chodzi o odroczenie podatku (środek 3), przedsiębiorstwo Wizz Air stwierdziło, że zgodnie z prawem węgierskim prywatnemu przedsiębiorstwu znajdującemu się w sytuacji finansowej podobnej do sytuacji przedsiębiorstwa Malév nigdy nie mogłoby zostać przyznane - ani automatycznie, ani w drodze wyjątku - odroczenie podatku na podobnych warunkach, na jakich zostało przyznane w rozpatrywanym przypadku.
VI. UWAGI WĘGIER DOTYCZĄCE UWAG ZAINTERESOWANYCH STRON
(54)
Po przedłużeniu przez Komisję terminu na udzielenie odpowiedzi Węgry przedstawiły swoją opinię na temat uwag z dnia 5 września 2011 r. Węgry podtrzymują swoje stanowisko, zgodnie z którym wdrożone środki są uzasadnione testem prywatnego inwestora (zob. pkt 59 poniżej) i w związku z tym nie stanowią pomocy państwa. Według Węgier istnienie celów polityki publicznej nie ma wpływu na naturę środków niestanowiących pomocy państwa.
(55)
Węgry stwierdziły, że nie było żadnych dostępnych opłacalnych wariantów oraz że tylko renacjonalizacja pozwoliła władzom węgierskim odzyskać pełny nadzór operacyjny nad przedsiębiorstwem Malév, umożliwiając narodowemu przewoźnikowi rzeczywiste przeprowadzenie procesu restrukturyzacji, realizowanego od 2007 r. w celu zapewnienia przedsiębiorstwu sukcesu rynkowego. W odniesieniu do środka 1 Węgry stwierdziły, że wartość przedmiotowych aktywów odpowiadała wartości pożyczki. Jeżeli chodzi o środek 3, Węgry oświadczyły, że węgierskie organy podatkowe potraktowały przedsiębiorstwo Malév na równi ze wszystkimi innymi podatnikami znajdującymi się w podobnej sytuacji.
VII. ISTNIENIE POMOCY PAŃSTWA W ROZUMIENIU ART. 107 UST. 1 TFUE
VII.1. Informacje ogólne
(56)
Aby stwierdzić, czy środki będące przedmiotem postępowania stanowią pomoc państwa, Komisja musi ocenić, czy spełniają one łączne warunki określone w art. 107 ust. 1 TFUE. Artykuł ten stanowi: „Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez Państwo Członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.
(57)
W świetle tego postanowienia Komisja oceni, czy kwestionowane środki na rzecz przedsiębiorstwa Malév stanowią pomoc państwa.
(58)
Uwzględniając łączne kryteria dotyczące pomocy państwa, w rozpatrywanym przypadku wpływ na wymianę handlową i zakłócenie konkurencji są bezsporne i nie zostały nawet zakwestionowane przez władze węgierskie. Przedsiębiorstwo Malév konkuruje z innymi przedsiębiorstwami lotniczymi Unii Europejskiej, w szczególności od wejścia w życie postanowień trzeciego etapu liberalizacji transportu lotniczego („trzeciego pakietu”) w dniu 1 stycznia 1993 r. (14). Dzięki przedmiotowym środkom przedsiębiorstwo Malév mogło kontynuować działalność i nie musiało borykać się, jak inni konkurenci, z konsekwencjami wynikającymi zwykle ze złych wyników finansowych.
(59)
Węgry nie zgłosiły również sprzeciwu w kwestii zasobów państwowych i możliwości przypisania środków państwu. APEH jest węgierskim organem podatkowym i w tym charakterze jego działania można wyraźnie przypisać państwu. Spółka MNV jest państwową spółką holdingową. Jej zadania zostały określone w najważniejszych ramowych przepisach ustawy o aktywach państwowych. Spółka MNV wykonuje decyzje rządu i właściwego ministra. Spółka MAVA jest również w 100 % własnością państwa (poprzez spółkę MNV) oraz - jak wyjaśniają władze węgierskie - stanowi „emanację państwa węgierskiego”.
(60)
Kwestia selektywności nie została zakwestionowana przez Węgry, z wyjątkiem środka 3 (odroczenie podatku). Środki miały przynieść korzyść jednemu przedsiębiorstwu - przedsiębiorstwu Malév.
(61)
Poniżej zostanie przeanalizowane, czy środki będące przedmiotem postępowania stanowią korzyść gospodarczą dla przedsiębiorstwa Malév.
(62)
W odniesieniu do tej kwestii Komisja zauważa, że zgodnie z utrwalonymi zasadami prawa wspólnotowego udostępnienie „przedsiębiorstwu” dodatkowych środków kapitałowych na warunkach korzystniejszych niż normalne warunki rynkowe może mieścić się w zakresie art. 107 ust. 1, ponieważ powoduje „sprzyjanie” danemu przedsiębiorstwu w rozumieniu tego artykułu. Aby ustalić, czy została przyznana taka korzyść, Komisja przeprowadza test prywatnego inwestora. Zgodnie z tym testem w przypadkach, w których w podobnej sytuacji „prywatny inwestor działający w normalnych warunkach rynkowych gospodarki rynkowej, o wielkości porównywalnej z wielkością podmiotów działających w sektorze publicznym, byłby skłonny dokonać przedmiotowej wpłaty na poczet kapitału”, nie została przyznana pomoc państwa. Komisja musi w związku z tym ocenić, „czy prywatny inwestor przeprowadziłby sporną transakcję na takich samych warunkach” (15). Hipotetyczny inwestor działa jak rozważny kapitałodawca (16), który, dążąc do maksymalizowania zysku, zachowuje ostrożność, szacując poziom ryzyka dopuszczalnego dla danej stopy zwrotu (17).
(63)
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, chociaż zachowanie prywatnego inwestora, z którym trzeba porównać interwencję publicznego inwestora realizującego cele polityki gospodarczej, nie musi odpowiadać zachowaniu zwykłego inwestora wykładającego kapitał w celu osiągnięcia zysku w stosunkowo krótkim okresie, musi odpowiadać co najmniej zachowaniu prywatnej spółki holdingowej lub prywatnej grupy przedsiębiorstw realizujących strategię strukturalną - ogólną lub sektorową - oraz kierujących się perspektywą rentowności w długim okresie (18).
(64)
Ponadto „[…] porównanie zachowań inwestorów publicznych i prywatnych powinno zostać dokonane w świetle podejścia, jakie w trakcie spornej operacji przyjąłby inwestor prywatny, mając na uwadze dostępne informacje i przewidywalny rozwój w danym momencie” (19).
(65)
Konieczne jest uwzględnienie w analizie i ocenie Komisji „wszystkich istotnych elementów spornej transakcji i jej kontekstu”. Obejmuje to sytuację finansową przedsiębiorstwa będącego beneficjentem oraz rynku właściwego. Na podstawie powyższych stwierdzeń główną kwestią, jaką chce zbadać Komisja, jest to, czy przedsiębiorstwo osiągnęło „korzyść ekonomiczną, jakiej by nie osiągnęło w normalnych warunkach rynkowych” (20).
(66)
Komisja zauważa również, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem test prywatnego inwestora ma także zastosowanie do pożyczek. Jeżeli test jest przeprowadzany w odniesieniu do przypadku udzielenia pożyczki, rozpatruje się kwestię, czy prywatny inwestor udzieliłby beneficjentowi pożyczki na warunkach, na jakich została ona faktycznie udzielona (21).
VII.2. Ocena wszystkich środków
(67)
Jak już wspomniano w decyzji o wszczęciu postępowania, wyrok w sprawie BP Chemicals (22) jest istotny przy dokonywaniu oceny rozpatrywanego przypadku. W istocie Komisja twierdzi, że środki nie są odrębne, lecz powiązane ze sobą ze względu na terminy ich wdrażania, sytuację finansową przedsiębiorstwa Malév oraz ich ostateczny charakter, ponieważ wszystkie mają na celu utrzymanie działalności przedsiębiorstwa lotniczego oraz rozwiązanie jego problemów związanych z płynnością i niewystarczającą kapitalizacją na skutek strat. W przedstawionych uwagach dotyczących decyzji o wszczęciu postępowania Węgry również utrzymują, że różne etapy „procesu” są „ze sobą nierozerwalnie powiązane” oraz że wszystkie środki miały jeden cel, mianowicie zapewnienie działalności przedsiębiorstwa lotniczego dzięki znalezieniu inwestora strategicznego.
(68)
Z uwag Węgier jasno wynika, że środki wdrożone przez władze węgierskie na korzyść przedsiębiorstwa Malév są umotywowane względami związanymi z porządkiem publicznym i nie opierają się na założeniach dotyczących przyszłej rentowności przedsiębiorstwa. Węgry wielokrotnie podkreślały niepowodzenie prywatyzacji oraz znaczenie przedsiębiorstwa Malév dla gospodarki narodowej. Przyznano, że podejmując przedmiotowe środki, państwo uwzględniło „znaczenie przedsiębiorstwa lotniczego dla krajowej infrastruktury, rynku pracy i interesu dostawców”. Władze węgierskie podkreśliły również, że nie ma prywatnego inwestora, który byłby gotów przejąć przedsiębiorstwo lotnicze w jego obecnym stanie. W związku z tym Komisja musi założyć, że żaden prywatny inwestor nie zachowałby się jak węgierski rząd w podobnych okolicznościach przy podejmowaniu przedmiotowych środków. W tym względzie Komisja przypomina również, że w orzeczeniu w sprawie Boch Trybunał stwierdził, że „test polega, w szczególności, na sprawdzeniu, czy w podobnych okolicznościach inwestor prywatny, opierając się na przewidywanej możliwości zysku, niezależnie od wszelkich względów o charakterze społecznym lub związanych z polityką regionalną czy sektorową, dokonałby podobnego wkładu (23)”
(69)
W świetle złych wyników finansowych przedsiębiorstwa Malév w długim okresie (zob. tabela 1 i pkt 103-104 poniżej) oraz stwierdzenia władz węgierskich, że przedsiębiorstwo lotnicze znajduje się co najmniej od 2006 r. cały czas w trudnej sytuacji, uzyskanie przez prywatnego inwestora zadowalającego zwrotu byłoby możliwe tylko wówczas, gdyby przedsiębiorstwo zostało poddane radykalnej restrukturyzacji. Ani Węgry, ani przedsiębiorstwo Malév nigdy nie wykazały jednak, że taki plan restrukturyzacji stanowi podstawę któregokolwiek ze środków będących przedmiotem postępowania.
(70)
Na podstawie powyższego Komisja uznaje, że łącznie środki 1-8 są niezgodne z testem prywatnego inwestora. Ocena ta została następnie potwierdzona na podstawie analizy poszczególnych środków.
VII.3. Ocena każdego z 8 środków
VII.3.1. Środek 1
(71)
Według Węgier działalność spółki MAVA ogranicza się do jednorazowego zadania, tj. przechowywania niektórych aktywów stanowiących uprzednio własność przedsiębiorstwa Malév oraz działania jako „przekaźnik niektórych płatności między przedsiębiorstwem Malév a MFB”. Spółka MAVA została utworzona tylko w tym celu.
(72)
Przeniesienie długu w wysokości 76 mln EUR na spółkę MAVA wynika z umowy pożyczki zawartej w 2003 r. między przedsiębiorstwem Malév a MFB. Pożyczka miała być spłacona w jednej racie z upływem okresu zapadalności oraz była objęta gwarancją państwową. Pożyczka udzielona w 2003 r. została włączona do wykazu istniejących środków pomocy traktatu o przystąpieniu (24). W umowie z 2007 r. okres zapadalności pożyczki został jednak przedłużony do 2017 r. Od 2007 r. środka nie można już zatem uważać za istniejący środek pomocy. Przedłużenie okresu obowiązywania środka pomocy faktycznie oznacza rozpoczęcie nowego programu pomocy na podstawie art. 4 ust. 2 lit. b) rozporządzenia Komisji (WE) nr 794/2004 (25).
(73)
W trakcie postępowania wykazano, że wyłącznym celem tej transakcji (tj. obejmującej przedłużenie okresu zapadalności długu, utworzenie spółki MAVA, przeniesienie długu na spółkę MAVA, przeniesienie aktywów na spółkę MAVA oraz umowy leasingu zwrotnego) była restrukturyzacja długu przedsiębiorstwa Malév. Węgry same przyznały, że zadaniem spółki MAVA nigdy nie było generowanie zysków. W wyniku tej transakcji dług (łącznie z aktywami) został wykreślony z bilansu przedsiębiorstwa Malév.
(74)
Argument Węgier, że zobowiązania finansowe podjęte przez przedsiębiorstwo Malév i spółkę AirBridge były wystarczające, aby pokryć koszty poniesione przez spółkę MAVA - na podstawie którego chcą wykazać zgodność transakcji z rynkiem - jest nie do przyjęcia, ponieważ dla żadnego prywatnego inwestora nie stanowiłoby to zachęty do działania w ten sam sposób. Zapewnione zabezpieczenia miały umożliwić spółce MAVA spłatę długu z upływem okresu zapadalności pożyczki, tj. w 2017 r. (26). Żaden prywatny inwestor nie podjąłby takiego ryzyka, tj. nie przejąłby aktywów o niepewnej przyszłej wartości w zamian za określone zobowiązanie płatnicze.
(75)
Mimo że władze węgierskie przedstawiły dość przejrzyste wyceny (27) statku powietrznego B767 (28) i rurociągu naftowego (29), wycena (oparta na metodzie zdyskontowanych przepływów środków pieniężnych) przewidziana dla znaku towarowego „Malév” (56 mln EUR) wydaje się pokrętna i wysoce uzależniona od wyników działalności przedsiębiorstwa lotniczego, w związku z czym nie można przyjąć jej wyniku za obiektywną wartość znaku towarowego „Malév”, w szczególności zważywszy na stan i wyniki tego przedsiębiorstwa. Biorąc pod uwagę, że państwo zdawało sobie sprawę z tego, iż przedsiębiorstwo Malév prawdopodobnie nie będzie mogło wywiązać się ze zobowiązań z tytułu opłat licencyjnych, obliczenia przeprowadzone zgodnie z metodą zdyskontowanych przepływów środków pieniężnych powinny były dać wynik równy zeru. Ze względu na ten szczególny sposób sformułowania umowy nie można zaakceptować wartości znaku towarowego jako wystarczającego zabezpieczenia.
(76)
Umawiające się strony musiały wiedzieć, że przedsiębiorstwo Malév, które było w trudnej sytuacji już w 2007 r., w rzeczywistości nie jest w stanie wywiązać się w wystarczającym stopniu ze swoich zobowiązań z tytułu opłat licencyjnych. Należy zauważyć, że w następstwie tej transakcji „koszty” (tj. spłata odsetek na rzecz MFB) spółki MAVA nie mogły zostać pokryte z opłat licencyjnych należnych od przedsiębiorstwa Malév. Spółka MAVA nigdy nie poczyniła żadnych kroków w celu wyegzekwowania zaległych płatności.
(77)
Jeśli chodzi o gwarancję VEB w wysokości 32 mln EUR, miała ona pokryć nie tylko kwotę główną, lecz również regularne spłaty odsetek należnych MFB od spółki MAVA.
(78)
W tym kontekście i biorąc pod uwagę, że na spółkę MAVA nie został przeniesiony żaden odpowiedni ekwiwalent, wykreślenie długu z bilansu Malév należy uznać za korzyść dla tego przedsiębiorstwa.
VII.3.2. Środek 2
(79)
Jeżeli chodzi o zaliczkę wypłaconą przez spółkę MNV na zakup jednostki zależnej Malév GH (który to zakup ostatecznie nie doszedł do skutku), zgodnie z oceną specjalistów przedstawioną przez Węgry wartość aktywów netto tej jednostki zależnej wynosiła w 2009 r. 1,6 mld HUF, a jej szacunkowa wartość rynkowa - 3,5 mld HUF. W styczniu 2009 r. spółka MNV wypłaciła przedsiębiorstwu Malév tytułem zaliczki faktycznie kwotę 1,6 mld HUF. Płatność ta była zabezpieczona zastawem na HA-LNA - samolocie odrzutowym CRJ (o szacunkowej wartości rynkowej wynoszącej 1,8 mld HUF). W lutym 2009 r. dokonano zmiany wstępnej umowy kupna, w wyniku której spółka MNV wypłaciła dodatkową kwotę 2,7 mld HUF (ogółem 4,3 mld HUF), a na tym samym statku powietrznym został zarejestrowany zastaw drugi w kolejności, jeżeli chodzi o pierwszeństwo zaspokojenia.
(80)
W uwagach dotyczących decyzji o wszczęciu postępowania władze węgierskie przyznają, że zaliczka została faktycznie wypłacona, aby zapewnić płynność przedsiębiorstwa Malév w okresie negocjacji w sprawie renacjonalizacji.
(81)
Zgodnie z warunkami wstępnej umowy kupna kwota zaliczki miała zostać spłacona natychmiast (w ciągu 2 dni roboczych), gdyby transakcja nie doszła do skutku. Spółka MNV nie poczyniła jednak żadnych kroków, aby odzyskać ten dług po wycofaniu się z umowy w lipcu 2009 r. Naliczono tylko odsetki ex post, które nigdy nie zostały zapłacone, przy zamianie długu na kapitał własny w 2010 r. Przedsiębiorstwo Malév dysponowało zatem tą pożyczką pieniężną bezpłatnie.
(82)
Komisja jest zdania, że przedmiotowy środek przyniósł korzyść przedsiębiorstwu Malév, gdy spłata zaliczki nie została wyegzekwowana, po tym jak stała się ona należna w lipcu 2009 r. Ponadto przedsiębiorstwo osiągnęło korzyść jeszcze wcześniej, przy zmianie wstępnej umowy kupna w lutym 2009 r., w wyniku której kwota zaliczki została zwiększona (ponad szacunkową cenę rynkową przedsiębiorstwa) bez zapewnienia wystarczającego zabezpieczenia.
VII.3.3. Środek 3
(83)
W odniesieniu do wielokrotnego przyznania przez organ podatkowy odroczeń zapłaty zobowiązań z tytułu podatków i należności socjalnych Komisja zauważa, że z opinii przedstawionych przez Węgry jasno wynika, że w latach 2006-2007 przedsiębiorstwo Malév wystąpiło o odroczenie zapłaty zobowiązań podatkowych w 12 różnych przypadkach (w związku z różnymi płatnościami). Organ podatkowy przyznał odroczenia za każdym razem. Zgodnie z właściwym prawodawstwem węgierskim przyznawanie takich odroczeń jest uznaniowe, zatem wnioski w tej sprawie mogły zostać odrzucone. W związku z powyższym konieczne jest uznanie przedmiotowego środka za selektywny (30).
(84)
Do czerwca 2008 r. ustawowe odsetki były naliczane oraz spłacane przez przedsiębiorstwo Malév zgodnie z harmonogramem odroczeń. Jako uzasadnienie organ podatkowy powoływał się w przyjmowanych decyzjach na trudną sytuację przedsiębiorstwa Malév oraz przewidzianą na tym etapie restrukturyzację.
(85)
Od czerwca 2008 r. przedsiębiorstwo Malév przestało jednak płacić należne podatki i składki na ubezpieczenie społeczne oraz naliczane odsetki (z wyjątkiem jednej częściowej spłaty w grudniu 2008 r.), a organ podatkowy nie poczynił żadnych kroków w celu odzyskania tego długu. Co więcej, zmieniono harmonogram dalszych płatności również po tym, jak przedsiębiorstwo Malév nie wywiązało się z umów o zmianie terminów spłaty zadłużenia. Od kwietnia 2009 r. nie zmieniano już nawet harmonogramu spłaty zobowiązań z tytułu podatków i ubezpieczeń społecznych, które były należne od tej daty (tj. nie wcześniejszych zaległych już płatności), a APEH nie podjął żadnych konkretnych działań w celu wyegzekwowania długu.
(86)
Komisja uważa, że żaden wierzyciel prywatny nie zachowałby się jak państwo węgierskie. Należy zauważyć, że od czerwca 2008 r. nie podjęto żadnych konkretnych działań w celu wyegzekwowania długu. Ponadto sytuacja finansowa przedsiębiorstwa, pomimo pewnych działań w zakresie restrukturyzacji, była nadal bardzo niekorzystna (zob. tabela 1 powyżej), a szanse na odzyskanie rentowności przez przedsiębiorstwo były bardzo małe lub wręcz żadne. W podobnych przypadkach wierzyciel prywatny dążyłby do wyegzekwowania zobowiązań umownych. Co więcej, po tym jak przedsiębiorstwo Malév nie wywiązało się z umów o zmianie terminów spłaty zadłużenia, żaden wierzyciel prywatny nie zgodziłby się na dalszą zmianę harmonogramu.
(87)
W związku z powyższym, najpóźniej począwszy od czerwca 2008 r., zaniechanie działań mających na celu wyegzekwowanie zobowiązań z tytułu podatków i składek na ubezpieczenie społeczne przez organ podatkowy oraz wprowadzenie dalszych zmian do harmonogramu spłat zadłużenia stanowiło korzyść dla przedsiębiorstwa Malév.
VII.3.4. Środek 4
(88)
Jeżeli chodzi o podwyższenie kapitału w lutym 2010 r., w wyniku którego państwo dokonało renacjonalizacji przedsiębiorstwa lotniczego, w którym nie posiadało udziałów od czasu jego prywatyzacji, najbardziej zaskakujące jest to, że o ile 99,5 % udziałów w przedsiębiorstwie Malév zostało sprzedane za ekwiwalent ceny wynoszący około 740 000 EUR w 2007 r., o tyle w roku 2010 państwo zapłaciło de facto ekwiwalent 94 mln EUR, aby odzyskać prawo własności udziałów na poziomie 94,6 % (poprzez podwyższenie kapitału: częściowo dzięki dostarczeniu nowych środków kapitałowych w wysokości 20,7 mld HUF, a częściowo dzięki zamianie z długu na kapitał własny zaliczki na zakup jednostki zależnej Malév GH w wysokości 4,7 mld HUF), tj. 127 razy więcej niż pierwotna ceny sprzedaży. Opisane powyżej zachowanie państwa - w szczególności wobec faktu, że w tym okresie przedsiębiorstwo kumulowało straty, jego kapitał własny był nadal ujemny i nie istniał żaden wiarygodny plan restrukturyzacji - nie jest zgodne z rynkiem. Władze węgierskie same przyznały, że przedsiębiorstwo Malév było „stale zagrożone” oraz że żaden prywatny inwestor nie chciał go kupić na początku 2010 r.
(89)
Podczas gdy kapitał został podwyższony o 25,4 mld HUF (tj. o kwotę zapłaconą przez państwo węgierskie w celu odzyskania prawa własności udziałów w przedsiębiorstwie lotniczym na poziomie 94,6 %), w czasie zamiany przedsiębiorstwo Malév miało ujemny kapitał własny wynoszący 41 mld HUF (152 mln EUR), nagromadzone straty w kwocie 51 mld HUF (189 mln EUR) oraz całkowity dług wynoszący 75 mld HUF (278 mln EUR) (31). Zgodnie z danymi zawartymi w sprawozdaniu finansowym za 2010 r. na początku 2010 r. „przedsiębiorstwo lotnicze borykało się z poważnymi problemami finansowymi, dług osiągnął dramatyczny poziom, a źródła finansowania praktycznie nie istniały. […] Z powodu braku strategicznego właściciela nie istniały żadne źródła finansowania handlowego”. Należy stwierdzić, że przedsiębiorstwo lotnicze było deficytowe co najmniej od 2003 r., bez żadnych realnych szans na odzyskanie rentowności, nawet gdyby prywatnemu właścicielowi udałoby się poprawić sytuację tego przedsiębiorstwa. W tym kontekście było jasne, że podwyższenie kapitału nie wystarczy, aby przywrócić rentowność przedsiębiorstwa Malév, oraz że po renacjonalizacji będzie ono potrzebowało dodatkowych środków kapitałowych i dodatkowej płynności, aby zaledwie zrównoważyć zyski i straty. Komisja stwierdza, że w takiej sytuacji renacjonalizacja przedsiębiorstwa Malév w lutym 2010 r. w wyniku podwyższenia kapitału stanowiła korzyść dla przedsiębiorstwa.
(90)
W odpowiedzi na argument Węgier, że dla państwa lepszym rozwiązaniem była renacjonalizacja przedsiębiorstwa Malév niż wyegzekwowanie roszczeń wobec niego, Komisja zwraca uwagę na następujące sprawy. Węgry przyznają, że w przypadku upadłości przedsiębiorstwa odzyskałyby bardzo małą część ich roszczeń w porównaniu z kwotą objętą gwarancją VEB (wartość aktywów przedsiębiorstwa Malév była faktycznie ujemna w czasie przeprowadzania transakcji). Natomiast państwo węgierskie zdecydowało się utrzymać działalność przedsiębiorstwa lotniczego poprzez zamianę jego długu na kapitał własny oraz zapewnienie nowych środków pieniężnych w kwocie 20,7 mld HUF (około 77 mln EUR). Żaden prywatny inwestor nie przyjąłby na siebie takiego dodatkowego obciążenia finansowego w podobnej sytuacji, w szczególności bez realnych szans na przywrócenie rentowności przedsiębiorstwa.
(91)
Komisja zauważa również, że w tym samym czasie, w którym państwo węgierskie podwyższyło kapitał przedsiębiorstwa Malév, spółka AirBridge (pośrednio VEB) również zamieniła jego dług w wysokości 1,4 mld HUF na kapitał własny. Kwota ta stanowi jednak tylko 5 % nowych środków kapitałowych, a państwo, oprócz zamiany długu, wniosło dodatkowo również znaczną kwotę nowych środków kapitałowych. Należy zauważyć, że wniesione nowe środki pieniężne stanowiły 77 % kwoty podwyższenia kapitału. Co więcej, z uwagi na złą sytuację finansową przedsiębiorstwa Malév szansa spółki AirBridge na wypłatę tej kwoty była bardzo niewielka lub wręcz żadna. Zatem zachowanie strony prywatnej w tym przypadku zdecydowanie różni się od zachowania państwa węgierskiego, w związku z czym Komisja nie może przyjąć zachowania państwa jako zachowania prywatnego inwestora.
Tabela 2
Podwyższenie kapitału w 2010 r.
Podmiot biorący udział w podwyższeniu kapitału
Wkład w mld huf
Rodzaj wkładu
Udział procentowy wkładu
Spółka MNV
20,7
Nowe środki kapitałowe
77 %
Spółka MNV
4,7
Zamiana długu na kapitał własny
18 %
Spółka AirBridge/ bank VEB
1,4
Zamiana długu na kapitał własny
5 %
OGÓŁEM
26,8
100 %
(92)
Na podstawie powyższego Komisja stwierdza, że w takiej sytuacji renacjonalizacja przedsiębiorstwa Malév w lutym 2010 r. Poprzez podwyższenie kapitału stanowiła korzyść dla tego przedsiębiorstwa.
VII.3.5. Środki 5-8
(93)
Jeżeli chodzi o środki podjęte po renacjonalizacji, oczywiste jest, że pożyczki udziałowców i zastrzyki kapitałowe miały na celu finansowanie bieżącej działalności przedsiębiorstwa Malév i uniknięcie grożącej mu niewypłacalności. Państwo podjęło zatem te środki w tym samym celu: utrzymanie działalności przedsiębiorstwa Malév. Co więcej, środki te są ściśle powiązane chronologicznie, ponieważ wdrożono je w bardzo krótkich odstępach czasu (tj. w okresie od maja do września 2010 r.). W rezultacie Komisja jest zdania, że zgodnie z wyrokiem w sprawie BP Chemicals, nie można ocenić wspomnianych pożyczek udziałowców na podstawie testu prywatnego inwestora, w szczególności poprzez zastosowanie zasad określonych w komunikacie w sprawie stóp referencyjnych (32), ponieważ pożyczki te są bezpośrednio powiązane ze środkiem 4, w związku z czym nie można ocenić odrębnie, czy stanowią pomoc państwa.
(94)
Z opinii Węgier jasno wynika, że żaden prywatny inwestor nie przejawił chęci finansowania przedsiębiorstwa Malév, a jego jedynymi źródłami finansowania były kredyty dostawcy oraz płynność zapewniana przez państwo. Udzielając pożyczek, państwo nie mogło poważnie liczyć na to, że przedsiębiorstwo Malév wywiąże się z zobowiązania z tytułu spłaty odsetek i spłaci pożyczkę. Ponadto wątpliwe jest, aby prywatny wierzyciel podjął ryzyko udzielenia pożyczki, która ma zostać spłacona ryczałtowo z upływem okresu zapadalności, przedsiębiorstwu znajdującemu się w sytuacji porównywalnej z sytuacją przedsiębiorstwa Malév (tj. stałego zagrożenia). Co więcej, biorąc pod uwagę historię kredytową przedsiębiorstwa jako dłużnika państwa (np. brak zwrotu zaliczki na zakup jednostki zależnej GH, wielokrotne odroczenia podatków oraz niewywiązywanie się z płatności), ani państwo, ani żaden inny inwestor nie mogli, realnie rzecz biorąc, oczekiwać, że przedsiębiorstwo Malév wywiąże się ze swoich zobowiązań.
(95)
Z drugiej strony, nawet zgodnie z komunikatem w sprawie stóp referencyjnych umowne odsetki i uzgodnione zabezpieczenia nie byłyby wystarczające, aby wykluczyć istnienie pomocy państwa. Umowna stopa procentowa wynosiła 9,97 %, natomiast stopa referencyjna w HUF w czasie udzielania pożyczek wynosiła 5,97 %. Marża ponad stopę bazową w HUF wynosząca zaledwie 400 punktów bazowych jest niewystarczająca z uwagi na wcześniejsze wyniki przedsiębiorstwa Malév i jego sytuację finansową (sytuację przedsiębiorstwa będącego stale na skraju upadłości). Jeżeli chodzi o zabezpieczenie pożyczek, można zakwestionować wartość rynkową jednostki zależnej GH (3,5 mld HUF) w przypadku upadłości przedsiębiorstwa Malév, ponieważ przedsiębiorstwo Malév było dominującym partnerem działalności w zakresie obsługi naziemnej: w 2009 r. wygenerowało 63 % dochodu. W związku z tym, co najmniej w ujęciu krótkoterminowym, wynik ekonomiczny tej jednostki zależnej był uwarunkowany działalnością przedsiębiorstwa Malév, więc jej wartość rynkowa znacznie zmalałaby w przypadku upadłości przedsiębiorstwa Malév.
(96)
Ze względu na brak wiarygodnego planu restrukturyzacji od początku było oczywiste, że ani pożyczki, ani podwyższenie kapitału nie wpłyną na poprawę sytuacji przedsiębiorstwa o wartości rynkowej równej zeru i znajdującego się stale w kryzysowej sytuacji. Przedmiotowe środki są zatem praktycznie równoważne bezpośredniej dotacji, ponieważ państwo nie miało żadnych szans na odzyskanie „zainwestowanych” środków.
(97)
W związku z tym Komisja uważa, że środki 5-8 przyniosły korzyść przedsiębiorstwu Malév.
VII.4. Wniosek dotyczący istnienia pomocy państwa
(98)
Zgodnie z powyższą oceną wszystkie przedmiotowe środki (środki 1-8) stanowią korzyść dla przedsiębiorstwa Malév. Korzyść została przyznana z zasobów państwowych.
(99)
Co więcej, przedsiębiorstwo Malév jest przedsiębiorstwem lotniczym, a zatem kwalifikuje się jako przedsiębiorstwo. Konkuruje ono z innymi przedsiębiorstwami lotniczymi, którym nie przyznano takiej samej korzyści. Przedmiotowe środki zakłócają zatem konkurencję. Ponadto przedsiębiorstwo Malév jest aktywne w sektorze (lotniczym), w którym zdecydowanie prowadzona jest wymiana handlowa między państwami członkowskimi; spełnione jest zatem również kryterium wpływu na handel w Unii.
(100)
Podsumowując, należy stwierdzić, że środki są szczegółowe i selektywne, ponieważ sprzyjają tylko jednemu przedsiębiorstwu (tj. przedsiębiorstwu Malév).
(101)
Na podstawie przedstawionych powyżej argumentów Komisja stwierdza, że środki 1-8 spełniają kryteria przewidziane w art. 107 ust. 1 TFUE. W tych okolicznościach muszą zostać uznane za pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
VII.5. Zgodność pomocy z rynkiem wewnętrznym
(102)
W art. 107 ust. 2 i art. 107 ust. 3 TFUE przewiduje się wyłączenia od ogólnej zasady niezgodności pomocy państwa z rynkiem wewnętrznym określonej w art. 107 ust. 1.
(103)
Zdaniem Komisji przedsiębiorstwo Malév było stale zagrożone co najmniej od 2006 r. W szczególności było ono deficytowe co najmniej od 2003 r. (zob. tabela 1 powyżej) i już w roku 2006 jego kapitał własny był ujemny (rys. 1 powyżej). Ponadto władze węgierskie potwierdziły, że przedsiębiorstwo lotnicze było stale zagrożone i od drugiej połowy 2006 r. kwalifikowało się do objęcia zbiorowym postępowaniem upadłościowym, w związku z czym spełniało warunki określone w pkt 10 lit. c) wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację. W konsekwencji jedyną podstawę zgodności stanowiłyby wytyczne dotyczące pomocy na ratowanie i restrukturyzację.
(104)
W odniesieniu do kwalifikowalności oraz zasady „pierwszy i ostatni raz” Komisja zauważa, że środki będące przedmiotem postępowania nie stanowią „ciągłego procesu restrukturyzacji”. Przedsiębiorstwo lotnicze zmieniało właściciela dwa razy w przedmiotowym okresie (tj. 2007-2010), ponieważ dokonano jego prywatyzacji i renacjonalizacji. Było objęte nieprzerwaną restrukturyzacją, która nie opierała się jednak na spójnym planie. Niektóre inicjatywy mające na celu obniżenie kosztów (redukcja etatów i zaprzestanie obsługi lotów na długich trasach) zaczęto faktycznie podejmować po prywatyzacji, ale koszt jednostkowy nie uległ zmniejszeniu w wystarczającym stopniu. Według władz węgierskich nowa „orientacja strategiczna” została opracowana w 2009 r., a następnie została zmieniona przez firmę doradztwa strategicznego Roland Berger w związku z renacjonalizacją. W związku z tym przedmiotowe środki są różnymi środkami restrukturyzacyjnymi, naruszającymi zasadniczo zasadę „pierwszy i ostatni raz”.
(105)
Komisja zwraca uwagę, że nawet gdyby przedsiębiorstwo Malév kwalifikowało się do pomocy zgodnie z wytycznymi dotyczącymi pomocy na ratowanie i restrukturyzację (tj. gdyby została spełniona zasada „pierwszy i ostatni raz”, quod non), nie zostałyby spełnione wymogi dotyczące zgodności pomocy na ratowanie i restrukturyzację z powodów przedstawionych poniżej.
(106)
Jeżeli chodzi o pomoc w celu ratowania, nie są spełnione warunki określone w pkt 25 lit. a)-e) wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację. W szczególności przedmiotowe środki nie są ograniczone do koniecznego minimum, nie wykazano, że są uzasadnione poważną sytuacją społeczną oraz że nie powodują niepożądanych efektów zewnętrznych dla pozostałych państw członkowskich. Co więcej, większość środków, z wyjątkiem środków 5 i 8, nie zostało przyznanych w postaci pożyczek lub gwarancji.
(107)
Jeżeli chodzi o pomoc w celu restrukturyzacji, nie zostały spełnione żadne warunki zgodności określone w wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację.
(108)
W szczególności, jeżeli chodzi o pkt 34-35 wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację, tj. „Przywrócenie długoterminowej rentowności”, władze węgierskie nie wykazały możliwości przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa lotniczego oraz nie przedstawiły planu restrukturyzacji zgodnego z wymogami określonymi w pkt 36-37 wytycznych.
(109)
Ponadto w odniesieniu do wymogu „unikania nieuzasadnionych zakłóceń konkurencji” (pkt 38-42 wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację) Komisja zwraca uwagę, że nie wdrożono żadnych środków wyrównawczych.
(110)
Co więcej, jeżeli chodzi o warunek „pomocy ograniczonej do minimum” (pkt 43-45 wytycznych dotyczących pomocy na ratowanie i restrukturyzację), nie został zapewniony wkład własny.
(111)
W związku z powyższym środki 1-8 wdrożone na korzyść przedsiębiorstwa Malév w okresie od 2007 r. nie są zgodne z wytycznymi dotyczącymi pomocy na ratowanie i restrukturyzację. Ponieważ przedmiotowe środki zostały przyznane zagrożonemu przedsiębiorstwu, nie ma zastosowania żadna inna podstawa zgodności. Przedmiotowe środki są zatem niezgodne ze wspólnym rynkiem.
VIII. ODZYSKANIE POMOCY
VIII.1. Informacje ogólne
(112)
Zgodnie z TFUE i z utrwalonym orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości w przypadku stwierdzenia niezgodności pomocy państwa ze wspólnym rynkiem Komisja jest uprawniona do podjęcia decyzji o wycofaniu lub zmianie formy pomocy (33) przez zainteresowane państwo. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem Trybunału nałożenie na państwo obowiązku wycofania pomocy uznanej przez Komisję za niezgodną ze wspólnym rynkiem służy również przywróceniu stanu pierwotnego (34). W tym kontekście Trybunał ustalił, że powyższy cel zostaje osiągnięty z chwilą, gdy beneficjent pomocy przyznanej w sposób niezgodny z prawem dokonał jej zwrotu i utracił tym samym korzyść posiadaną względem jego konkurentów na rynku oraz gdy została przywrócona sytuacja sprzed wypłaty pomocy (35).
(113)
Zgodnie z tym orzecznictwem art. 14 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 (36) stanowi, że: „w przypadku gdy podjęte zostały decyzje negatywne w sprawach pomocy przyznanej bezprawnie, Komisja podejmuje decyzję, że zainteresowane państwo członkowskie podejmie wszelkie konieczne środki w celu windykacji pomocy od beneficjenta”.
(114)
Zatem biorąc pod uwagę fakt, że przedmiotowe środki stanowią pomoc niezgodną z prawem i niezgodną ze wspólnotowym rynkiem, pomoc musi zostać odzyskana w celu przywrócenia sytuacji istniejącej na rynku przed przyznaniem pomocy. A więc należy rozpocząć proces odzyskiwania środków przyznanych od dnia odniesienia przez beneficjenta korzyści, tj. od dnia przyznania beneficjentowi pomocy, a do środków tych dolicza się odsetki do momentu ich skutecznego odzyskania.
VIII.2. Element pomocy w poszczególnych środkach
VIII.2.1. Środek 1
(115)
Komisja przyznaje, że „Malév” jako znak towarowy węgierskiego przewoźnika narodowego prowadzącego działalność od dziesięcioleci ma pewną wartość na rynku lotniczym. Komisja jest jednak zdania, że ze względu na szczególny sposób sformułowania umowy nie można zaakceptować wartości znaku towarowego żądanej przez władze węgierskie. Obiektywną wartość należało wykazać na podstawie niezależnej oceny, uwzględniającej również ogólną sytuację finansową przedsiębiorstwa Malév.
(116)
W oparciu o powyższe obliczono, że wartość elementu pomocy środka 1 wynosi 56 mln EUR, tj. 76 mln EUR minus wartość rurociągu naftowego i samolotu (wynosząca 20 mln EUR), minus obiektywna wartość znaku towarowego Malév (37). Węgry muszą obliczyć dokładną wartość elementu pomocy. Jeżeli Węgry nie przedstawią przekonujących argumentów na poparcie obiektywnej wartości znaku towarowego w czasie zawarcia transakcji przeniesienia prawa własności do znaku towarowego na spółkę MAVA, za element pomocy zostanie uznana łączna kwota 56 mln EUR.
VIII.2.2. Środek 2
(117)
Jak stwierdzono powyżej, zdaniem Komisji przedsiębiorstwo Malév odniosło korzyść w wyniku wdrożenia przedmiotowego środka, gdy nie została wyegzekwowana spłata zaliczki po upłynięciu terminu zapadalności. Co więcej, przedsiębiorstwo osiągnęło korzyść jeszcze wcześniej, co najmniej już przy zmianie wstępnej umowy kupna w lutym 2009 r., w wyniku której kwota zaliczki została zwiększona (powyżej szacunkowej ceny rynkowej przedsiębiorstwa).
(118)
Komisja stwierdza, że żaden prywatny podmiot gospodarczy nie udzieliłby takiej pożyczki pieniężnej. Żaden prywatny podmiot gospodarczy nie zgodziłby się w rzeczywistości na udostępnienie tych środków przedsiębiorstwu Malév, w szczególności bezpłatnie i bez podjęcia jakichkolwiek działań w celu ich odzyskania. Należy podkreślić, że w przedstawionych uwagach dotyczących decyzji o wszczęciu postępowania władze węgierskie same przyznają, że zaliczka miała na celu zapewnienie utrzymania działalności przedsiębiorstwa Malév (zob. pkt 80 powyżej). W związku z tym łączna kwota pożyczki w okresie, w którym beneficjent mógł z niej korzystać, stanowi element pomocy: od lutego 2009 r. do lipca 2009 r. - 0,8 mld HUF (różnica wartości rynkowej jednostki zależnej GH i „nadpłaty”), a od lipca 2009 r. do lutego 2010 r. - 4,3 mld HUF (łączna kwota zaliczki). W ramach procesu odzyskiwania pomocy należy więc uwzględnić fakt, że podana kwota została zamieniona na kapitał własny w lutym 2010 r. (zob. środek 4 poniżej).
VIII.2.3. Środek 3
(119)
W odniesieniu do odroczenia i niewyegzekwowania podatków i składek na ubezpieczenia społeczne Komisja stwierdza, że cały przeterminowany dług przedsiębiorstwa Malév wobec APEH za okres od lipca 2008 r. do marca 2010 r. stanowił pomoc państwa. Ponadto od tej daty (od lipca 2008 r.) łączna kwota, której harmonogram spłaty został zmieniony, również stanowi pomoc państwa. Nie ma faktycznie argumentów przemawiających za tym, że prywatny wierzyciel przyznałby takie odroczenia i zmiany harmonogramu spłaty. W ramach procesu odzyskiwania pomocy należy uwzględnić to, że zaległe kwoty zostały spłacone w marcu 2010 r.
VIII.2.4. Środek 4
(120)
W odniesieniu do podwyższenia kapitału Komisja stwierdza, że z uwagi na sytuację finansową przedsiębiorstwa Malév, oczywiste zapotrzebowanie na dalsze wsparcie po podwyższeniu kapitału oraz brak jakichkolwiek realnych szans na odzyskanie „zainwestowanych” środków żaden prywatny inwestor udostępniłby tych środków przedsiębiorstwu Malév. Wniesiony kapitał w wysokości 25,4 mld HUF plus zamiana długu na kapitał własny zaliczki w wysokości 4,7 mld HUF na zakup jednostki zależnej Malév GH stanowią element pomocy.
VIII.2.5. Środek 5
(121)
Jeżeli chodzi o pożyczki na łączną kwotę 9,2 mld HUF, Komisja uważa, że biorąc pod uwagę historię długu i sytuację przedsiębiorstwa lotniczego w czasie udzielenia tych pożyczek, państwo nie miało żadnych podstaw, aby oczekiwać że nastąpi spłata środków, a przy udzielaniu pożyczki było nawet wątpliwe, czy przedsiębiorstwo Malév będzie mogło spłacić odsetki. Naliczone odsetki faktycznie nie zostały spłacone, ale zamienione później na kapitał własny.
(122)
W związku z tym Komisja uważa, że pożyczkę można przyrównać do bezpośredniej dotacji, a więc elementem pomocy jest łączna kwota pożyczki wynosząca 9,2 mld HUF w okresie, w którym była dostępna beneficjentowi, tj. od wypłaty transz (maj, czerwiec i lipiec 2010 r.) do zamiany pożyczek na kapitał własny (wrzesień 2010 r.). Do elementu pomocy należy włączyć należne i niespłacone odsetki. W ramach procesu odzyskiwania pomocy należy uwzględnić fakt, że podana kwota została zamieniona na kapitał własny we wrześniu 2010 r. (zob. środek 6 poniżej).
VIII.2.6. Środek 6
(123)
Z powodów przedstawionych w pkt 120 powyżej Komisja uważa, że łączną kwotę długu zamienionego na kapitał własny można uznać za bezpośrednią dotację, w związku z czym łączna kwota 9,4 mld HUF stanowi element pomocy od września 2010 r.
VIII.2.7. Środek 7
(124)
Z powodów przedstawionych w pkt 120 Komisja uznaje, że środki kapitałowe w wysokości 5,3 mld HUF dostarczone od września 2010 r. stanowią element pomocy.
VIII.2.8. Środek 8
(125)
Z powodów określonych w pkt 120 powyżej Komisja uznaje, że łączną kwotę pożyczki można przyrównać do bezpośredniej dotacji, w związku z czym łączna kwota 5,7 mld HUF stanowi element pomocy od września 2010 r.
IX. WNIOSEK
(126)
Na podstawie powyższego Komisja stwierdza, że środki 1-8 wdrożone przez Węgry na korzyść przedsiębiorstwa Malév stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(127)
Ponadto Komisja stwierdza, że środki 1-8 są niezgodne z rynkiem wewnętrznym.
(128)
Pomoc niezgodna ze wspólnym rynkiem musi zostać odzyskana od przedsiębiorstwa Malév, jak określono w części VIII.2, aby przywrócić sytuację istniejącą na rynku przed przyznaniem pomocy. Dokładną łączną wysokość kwoty do odzyskania wraz z odsetkami muszą obliczyć władze węgierskie,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Poniższe środki przyznane przez Węgry przedsiębiorstwu Malév Magyar Légiközlekedési Zrt. stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE:
a)
środek 1: przejęcie w dniu 31 grudnia 2007 r. przez spółkę MAVA będącą własnością państwa pożyczki udzielonej przedsiębiorstwu Malév w 2003 r. przez MFB, bank rozwoju będący w 100 % własnością państwa;
b)
środek 2: udzielenie pożyczki pieniężnej w wysokości 4,3 mld HUF na okres jednego roku w związku z planowaną (lecz ostatecznie niezrealizowaną) transakcją zakupu jednostki zależnej Malév GH przez spółkę MNV;
c)
środek 3: wszystkie przeterminowane zobowiązania z tytułu podatków i składek na ubezpieczenie społeczne w okresie od lipca 2008 r. do marca 2010 r. oraz odroczenie zapłaty różnych płatności podatków i składek na ubezpieczenie społeczne od lipca 2008 r.;
d)
środek 4: podwyższenie kapitału o 25,4 mld HUF przez MNV w lutym 2010 r. (uzyskane częściowo dzięki wniesieniu nowych środków kapitałowych w wysokości 20,7 mld HUF, a częściowo dzięki zamianie z długu na kapitał własny zaliczki w wysokości 4,7 mld HUF na zakup jednostki zależnej GH);
e)
środek 5: trzy pożyczki udziałowca w łącznej kwocie 9,2 mld HUF udzielone przedsiębiorstwu Malév przez MNV w okresie od maja do sierpnia 2010 r., łącznie z naliczonymi, ale niespłaconymi odsetkami;
f)
środek 6: zamiana pożyczek udziałowców (wraz z naliczonymi odsetkami), o których mowa w art. 1 lit. e), z długu na kapitał własny w kwocie 9,4 mld HUF we wrześniu 2010 r.;
g)
środek 7: kolejne podwyższenie kapitału o 5,3 mld HUF we wrześniu 2010 r.;
h)
środek 8: kolejna pożyczka udziałowca w kwocie 5,7 mld HUF udzielona we wrześniu 2010 r., łącznie z naliczonymi, ale niespłaconymi odsetkami.
Artykuł 2
Środki pomocy państwa, o których mowa w art. 1, przyznane przez Węgry na rzecz przedsiębiorstwa Malév Magyar Légiközlekedési Zrt. w sposób niezgodny z prawem i z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE, są niezgodne z rynkiem wewnętrznym.
Artykuł 3
1. Węgry odzyskują od beneficjenta pomoc, o której mowa w art. 1.
2. Do kwot podlegających zwrotowi dolicza się odsetki za cały okres począwszy od dnia, w którym pomoc została przekazana do dyspozycji beneficjenta, do dnia jej faktycznego odzyskania.
3. Odsetki nalicza się narastająco zgodnie z przepisami rozdziału V rozporządzenia (WE) nr 794/2004.
Artykuł 4
1. Odzyskanie pomocy, o której mowa w art. 1, odbywa się w sposób bezzwłoczny i skuteczny.
2. Węgry zapewniają wykonanie niniejszej decyzji w terminie czterech miesięcy od daty jej notyfikacji.
Artykuł 5
1. W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Węgry przekazują Komisji następujące informacje:
a)
łączną kwotę (kwota główna i odsetki od zwracanej pomocy), do odzyskania od beneficjenta;
b)
szczegółowy opis środków już podjętych oraz środków planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji;
c)
dokumenty potwierdzające, że beneficjentowi nakazano zwrot pomocy.
2. Do momentu całkowitego odzyskania pomocy, o której mowa w art. 2 ust. 3, wraz z odsetkami Węgry na bieżąco informują Komisję o kolejnych środkach podejmowanych na szczeblu krajowym w celu wykonania niniejszej decyzji. Na wniosek Komisji Węgry bezzwłocznie przedstawiają informacje o środkach już podjętych oraz środkach planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji. Węgry dostarczają również szczegółowe informacje o kwocie pomocy oraz odsetkach już odzyskanych od beneficjenta.
Artykuł 6
Niniejsza decyzja skierowana jest do Węgier.
Sporządzono w Brukseli dnia 9 stycznia 2012 r.