ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 11. ledna 2012
o státní podpoře C 21/10 (ex E 1/10) - Finsko na základě nepřijetí příslušných opatření pro systém pojištění v odvětví rybolovu poté, co Komise přijala revidované pokyny pro posuzování státní podpory v odvětví rybolovu a akvakultury
(oznámeno pod číslem K(2011) 10065)
(Pouze finské a švédské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/287/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie (dále jen „SFEU“), a zejména na čl. 108 odst. 1 a 2 této smlouvy,
po výzvě zúčastněných stran k předložení připomínek (1) v souladu s výše uvedenými ustanoveními,
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
V roce 2004 Komise přijala revidované Pokyny pro posuzování státní podpory v odvětví rybolovu a akvakultury (dále jen „pokyny“) (2). Dopisem ze dne 21. října 2004 a na základě bodu 5.2 těchto pokynů Komise požádala členské státy, mimo jiné Finsko, aby změnily své stávající režimy podpory tak, aby byly slučitelné s těmito novými pokyny nejpozději do 1. ledna 2005, a aby písemně potvrdily, že přijímají návrhy příslušných opatření, a to nejpozději do 15. listopadu 2004 (3).
(2)
V dopisech ze dne 15. listopadu 2004, 20. ledna 2005 a 14. června 2005 Finsko uvedlo, že nesouhlasí se změnou režimu podpor „systém pojištění v odvětví rybolovu“ s cílem uvést jej v soulad s těmito novými pokyny. Tento režim byl Komisi oznámen dopisem ze dne 27. dubna 1995 na základě čl. 144 písm. a) Smlouvy o přistoupení Finské republiky k Evropské unii a byl následně považován za existující podporu ve smyslu čl. 88 odst. 1 Smlouvy o ES (nyní článek 108 SFEU).
(3)
Dne 11. října 2005 proběhlo setkání, jehož se zúčastnili zástupci Komise a Finska. Dopisem ze dne 24. listopadu 2005 Finsko zaslalo dodatečné informace.
(4)
Pokyny byly znovu zrevidovány v roce 2008 (4) a Komise dopisy ze dne 15. dubna 2008 rovněž požádala členské státy, aby změnily své stávající režimy nejpozději do 1. září 2008 (5).
(5)
Finsko odpovědělo dopisem ze dne 30. května 2008, že je stále připraveno změnit svůj systém pojištění v odvětví rybolovu, jak bylo navrženo v roce 2005, ale ne v rozsahu, který vyžadují příslušná opatření. Dne 6. března 2009 proběhlo nové setkání, jehož se zúčastnili zástupci Komise a Finska.
(6)
Poslední žádost o informace Komise zaslala dne 1. října 2009 a uvedla v ní, že pokud Finsko nepřijme navrhovaná příslušná opatření, bude se Komise muset řídit postupem podle čl. 19 odst. 2 a čl. 4 odst. 4 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 (6) a zahájit formální vyšetřovací řízení stanovené v čl. 108 odst. 2 SFEU. Finsko odpovědělo dopisem ze dne 18. listopadu 2009.
(7)
Jelikož Finsko nepřijalo v celém rozsahu tento návrh na změnu tohoto režimu, rozhodla Komise o zahájení uvedeného řízení. Uvedené rozhodnutí, které bylo zveřejněno v Úředním věstníku (7), bylo oznámeno dopisem ze dne 15. září 2010.
(8)
Finsko odpovědělo dopisem ze dne 15. listopadu 2010. Kromě toho po zveřejnění rozhodnutí v Úředním věstníku Komise obdržela připomínky od tří zúčastněných stran: dva dopisy od dvou sdružení zastupujících finské profesionální rybáře, Suomen Ammatikalastajalitto SAKL ry (dopis ze dne 8. listopadu 2011) a Kalatalouden Keskusliitto (dopis ze dne 16. listopadu 2010) a dopis od šesti sdružení pojišťoven pro odvětví rybolovu nacházejících se ve Finsku (dopis ze dne 16. listopadu 2010). Kopie těchto dopisů byly zaslány finským orgánům dne 6. prosince 2010. Později se dne 13. ledna 2011 zástupci těchto sdružení setkali se zástupci útvarů Komise a poskytli doplňující dokumenty.
(9)
Jelikož Komise potřebovala určité vyjasnění informace obsažené v dopise ze dne 15. listopadu 2010, uskutečnilo se dne 4. dubna 2011 setkání se zástupci finských orgánů v prostorách Komise. Finské orgány zaslaly rovněž doplňující informace ve zprávách ze dne 13. dubna a 13. května 2011.
(10)
Jelikož z informací, které Finsko zaslalo, vyplývá, že je připraveno změnit režim tak, aby byl slučitelný s vnitřním trhem, Komise dopisem ze dne 6. července 2011 Finsko požádala, aby potvrdilo svůj oficiální závazek změnit právní předpisy, které jsou právním základem uvedeného režimu. Finsko kladně odpovědělo dopisem ze dne 19. září 2011.
2. POPIS PODPORY
(11)
Tento režim podpory se opírá o zákon č. 331 ze dne 23. července 1958, naposledy pozměněný zákonem č. 1236 ze dne 29. ledna 1999 (8). Finsko oznámilo tento režim Komisi hned po vstupu do Evropského společenství, a to na základě čl. 144 písm. a) Smlouvy o přistoupení Finska k Evropské unii. Od té doby se tento režim podpory považuje za existující podporu ve smyslu článku 88 Smlouvy o ES (nyní čl. 108 odst. 1 SFEU).
(12)
Příjemci tohoto režimu pojištění jsou rybářské podniky, které se ve Finsku trvale věnují rybolovné činnosti. Pojištění poskytuje šest sdružení pojišťoven pro odvětví rybolovu pokrývajících celé Finsko. Každé sdružení pokrývá vymezenou zeměpisnou oblast.
(13)
Podle článku 7 uvedených předpisů se rybářským sdružením vyplácí roční státní podpory představující část nároků, které sdružení zaplatilo v rámci pojistných smluv, na které se tyto právní předpisy vztahují. Podle článku 2 se mohou nároky týkat následujících škod:
-
škody na sítích, lovných šňůrách na lososy a dlouhých lovných šňůrách a na kotvách k nim připojených, lanech a ostatních pomocných zařízeních,
-
škody na rybářských plavidlech registrovaných ve Finsku,
-
škody na dopravních a nákladních vozidlech, které se v zimě používají k rybolovu na ledě, rybářských chatách a plovoucích nebo vlečných zátahových sítích.
(14)
V právních předpisech jsou rovněž popsány podmínky, které musí nároky splňovat, mají-li být vzaty v potaz. Pro posouzení Komise jsou zvláště důležité následující podmínky: pojištěné položky musí být dostatečně kvalitně vyrobené a plně provozuschopné; na žádost musí být zařízení pojištěno na plnou hodnotu; škoda musí být spolehlivě prokázána.
(15)
Dopisem ze dne 15. listopadu 2004 Finsko vysvětlilo, jak tento režim podpory funguje v souvislosti se škodami, které rybářské podniky utrpěly. Zaprvé se jedná o franšízu spojenou s výší způsobilého nároku, která odpovídá 25 % v případě škod nepřesahujících 504,56 EUR nebo maximálně 5 % v případě škod přesahujících tuto hodnotu; po odečtení této franšízy se získá částka vyrovnávací platby, kterou podniku vyplatí příslušné sdružení pro pojištění v odvětví rybolovu. Náhrada vyplacená sdružení pro pojištění v odvětví rybolovu ze strany státu se tedy rovná 40 % vyplacených náhrad, pokud výše škody nedosahuje 504,56 EUR, a 90 %, pokud tato částka přesahuje 504,56 EUR.
(16)
Finsko v dalším dopisu ze dne 24. listopadu 2005 navrhlo, aby tento režim byl změněn tak, aby státní podpora byla vyplacena pouze na vyrovnání škod způsobených zvláštními podmínkami ve Finsku, včetně podmínky, že ke škodě došlo severně od 59. rovnoběžky.
(17)
Finsko v dopise ze dne 15. listopadu 2004 popsalo, co považuje za zvláštní podmínky ve Finsku, pokud jde o rybolovné činnosti. Tyto podmínky jsou způsobené klimatickými podmínkami spolu s mimo jiné tvořením ledu, který může poškodit jak plavidla, tak i zařízení, a teplotami pod bodem mrazu, které mohou poškodit motor plavidla. Tyto zvláštní podmínky jsou ještě zesíleny faktory, jako je topografie moří Finska s mělkými vodami a nerovnoměrným mořským dnem v kompaktním souostroví; v těchto podmínkách jsou rizika ztroskotání související s bouřemi a proudy v mrazivých podmínkách spíše vysoká. Kromě toho zde žije početná populace tuleňů, kteří způsobují významné ztráty v odvětví rybolovu tím, že poškozují zařízení; škody na zařízení (tenatových sítí) mohou být také někdy způsobeny kormorány.
(18)
Od roku 2004 do roku 2009 je roční počet událostí, jež si vyžádaly vyrovnávací platbu, celková roční vyrovnávací platba vyplacená sdruženími pojišťoven pro odvětví rybolovu a zčásti uhrazená státem následující:
Rok
Dotčené podniky
Počet případů
Vyplacená vyrovnávací platba (EUR)
Úhrada od státu(EUR)
2009
472
470
1 296 961
1 026 132
2008
486
459
1 256 200
980 065
2007
503
530
1 564 340
1 197 217
2006
519
496
1 234 761
920 167
2005
543
539
1 333 027
992 826
2004
576
568
1 607 919
1 111 195
(19)
Platby uskutečněné sdruženími se týkají přibližně z 50 % zařízení, 45 % plavidel a 5 % ostatního zařízení.
3. DŮVODY PRO ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(20)
Jak je uvedeno výše (9), byl tento režim Komisi oznámen v roce 1995 na základě čl. 144 písm. a) Smlouvy o přistoupení Finské republiky k Evropské unii a byl následně považován za existující podporu ve smyslu čl. 88 odst. 1 Smlouvy o ES. Pokyny, které se používaly do revize z roku 2004, obsahovaly specifické ustanovení o podpoře pro pojistné a na základě toho byl tento režim podpory považován za slučitelný s vnitřním trhem. Toto ustanovení bylo s revizí za rok 2004 vyškrtnuto.
(21)
Komise měla při zahájení tohoto řízení za to, že škody, na něž se vztahuje systém pojištění v odvětví rybolovu nelze považovat za způsobené mimořádnou událostí nebo přírodní katastrofou, ale spíše stálou a strukturální situací, tj. stálým a strukturálním kontextem, v jehož rámci je vykonávána rybolovná činnost ve finských vodách.
(22)
Z tohoto důvodu a v souladu s pokyny (10) měla Komise za to, že tato podpora je provozní podporou, která je v zásadě neslučitelná vzhledem k tomu, že má vliv na zvýšení obchodní likvidity podniků, které ji využívají, a že je poskytnuta, aniž by příjemcům ukládala jakékoli povinnosti.
(23)
Komise nepřijala argumenty finských orgánů, které tento režim podpor zdůvodňovaly tím, že jej kvalifikovaly jako službu obecného hospodářského zájmu ve smyslu čl. 106 odst. 2 SFEU. Finsko neposkytlo žádné konkrétní argumenty zdůvodňující, že poskytnutí pojištění rybářským podnikům by mohlo být kvalifikováno jako služba uvedeného druhu, a Komise s ohledem na vlastnosti tohoto režimu neshledala důvod je takto kvalifikovat. Komise zejména zjistila, že sdružení pojišťoven pro odvětví rybolovu poskytují pojišťovací služby pouze určitým skupinám podniků, jejichž ekonomická činnost spočívá ve výrobě zboží prodávaného na trhu, tj. podniků, které jsou činné v odvětví rybolovu. Komise proto měla silné pochybnosti, že poskytování obchodního pojištění vybraným skupinám hospodářských subjektů může být považováno za služby obecného hospodářského zájmu.
4. PŘIPOMÍNKY FINSKÝCH ORGÁNŮ A TŘETÍCH ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
4.1 Připomínky finských orgánů
(24)
Finské orgány připomněly hlavní vlastnosti fungování tohoto systému pojištění. Poskytly rovněž podrobný popis zvláštní podmínek, s nimiž se odvětví rybolovu ve Finsku vypořádává: specifické klimatické podmínky s ledem a tmou v zimě, topografie pobřežních vod s mělkými vodami a nerovnoměrným mořským dnem, existence početné populace tuleňů.
(25)
Poskytly rovněž informace o nedostatku nabídky na pokrytí pojištění odvětví rybolovu ze soukromého pojišťovnictví se stejnou úrovní krytí pro tento druh škod. Na podporu svého postoje k odpovědi připojily dopis finské konfederace finančního odvětví - Finanssialan Keskusliitto.
(26)
Kromě toho uvedly, že hodnota dovozu odpovídá 6,8 násobku hodnoty vývozu. V roce 2009 Finsko dovezlo 95 046 tun ryb v hodnotě 244,5 milionu EUR a vyvezlo 59 905 tun v hodnotě 36 milionů EUR. Pouze 30 % spotřebovávaných ryb pochází z Finska. Roční spotřeba finských ryb se od roku 2000 do roku 2009 snížila ze 6,1 na 4,5 kg, zatímco spotřeba dovezených ryb se zvýšila ze 6,6 na 11,2 kg. Podle finských orgánů z toho vyplývá, že tato státní podpora nemůže mít žádný negativní dopad na hospodářskou soutěž.
(27)
Finské orgány připomínají, že Komise ve svém rozhodnutí zahájit řízení poznamenala, že vypuštění ustanovení o poskytování podpory na pojistné v pokynech z roku 2004 znamená, že tento druh státní podpory již není dovolen. Finské orgány s uvedeným postojem nesouhlasí. Za prvé, tento režim pojištění má nadále plné opodstatnění z důvodu klimatických a zeměpisných podmínek ve finských vodách. Kromě toho byl tento režim v roce 2000 považován za slučitelný s vnitřním trhem, přestože taková podpora nebyla uvedena mezi podporami, které mohly být považovány za slučitelné s vnitřním trhem podle tehdy používaných pokynů z roku 1997 (11), v kontextu podobném tomu, který existoval od roku 2004 s pokyny z roku 2004 a 2008.
(28)
Finsko však v těchto vyjádřeních uvádí, že je připraveno změnit svůj režim takto:
-
vyloučení plavidel lovících na otevřeném moři, což v praxi znamená vyloučení plavidel delších než 12 metrů,
-
způsobilost jen v případě škod utrpěných v pobřežních vodách Finska nebo jeho výhradním hospodářském prostoru,
-
krytí škod způsobených jen specifickými podmínkami ve Finsku, a tedy způsobených nepříznivými klimatickými nebo zeměpisnými podmínkami (led, sníh, silné bouře, útesy v mělkých vodách) nebo tuleni a kormorány, které utrpí plavidla a rybářská zařízení i dopravní a nákladní vozidla a jiné specifické vybavení používané k rybolovu v zimě.
(29)
Finsko se domnívá, že tato změna by se dala uskutečnit do 31. prosince 2012. Toto prodlení je nutné ze dvou důvodů: Za prvé nutností změnit stávající právní předpisy, které jsou v platnosti a tvoří právní základ tohoto režimu (zákon č. 331 ze dne 23. července 1958), a za druhé nutností ukončit stávající smlouvy v rámci stávajícího režimu. Nový systém pojištění v odvětví rybolovu by tedy vstoupil v platnost dne 1. ledna 2013.
(30)
Jak je uvedeno výše (12), finské orgány dopisem ze dne 19. září 2011 potvrdily svůj závazek změnit právní předpisy, které tvoří právní základ uvedeného režimu. Uvedly, že pokud Komise přijme své konečné rozhodnutí v rozumné lhůtě, budou moci předložit svému parlamentu návrh dostatečně brzy v roce 2012, aby zákon mohl nabýt účinnosti dne 1. ledna 2013. Zdůraznily však, že na zavedení nových pravidel bude nutné přechodné období, protože bude třeba změnit podmínky platných pojistných smluv. Pro tento účel mají za to, že by se tyto změny ve smlouvách mohly uskutečnit k 1. lednu 2014 a změněné podmínky na podporu poskytovanou pojistiteli by se mohly uplatňovat od uvedeného data.
4.2 Připomínky třetích stran
(31)
Své připomínky Komisi zaslala dvě rybářská sdružení: Suoman Ammattikalastajaliitto a Katatalouden Keskuliitto. Podobně jako finské orgány, obě sdružení zdůraznila specifické podmínky rybolovu ve Finsku a nedostupnost nabídek pojištění na krytí škod. Jedno z nich (Suoman Ammattikalastajaliitto) poznamenalo, že Komise neposkytla žádný důkaz o tom, že by tento režim podpory mohl narušit hospodářskou soutěž mezi členskými státy, přičemž zejména uvedlo, že profesionální rybolov je v současnosti zdrojem jen 7 % spotřebovávaných ryb v zemi a že finský rybářský průmysl a trh s rybami proto závisí na dovozu ryb. Z tohoto důvodu toto sdružení považuje předběžné závěry uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení za neopodstatněné.
(32)
Stanovisko finských orgánů podporují rovněž sdružení pojišťoven pro odvětví rybolovu. Poukazují na to, že rybářský průmysl ve Finsku čelí velmi specifickým klimatickým a zeměpisným podmínkám. Uvádějí, že tento systém pojištění se zavedl z nedostatku nabídky od soukromého pojistného sektoru, který nebyl ochoten krýt uvedená rizika rybolovu, jenž je činností okrajového významu. Kromě toho jsou sdružení pojišťoven pro odvětví rybolovu povinna pojistit všechny rybáře usazené v regionu jejich příslušnosti.
5. POSOUZENÍ PODPORY
5.1 Existence státní podpory
(33)
V čl. 107 odst. 1 SFEU je uvedeno, že „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak“.
(34)
Náhrada, kterou sdružení pojišťoven pro odvětví rybolovu vyplácí rybářským podnikům, zčásti pochází z peněz, které těmto sdružením poskytuje stát. Tyto peníze pocházejí ze státního rozpočtu. Jelikož tato náhrada podnikům odvětví rybolovu přináší finanční zvýhodnění, jde o odvětvové zvýhodnění prostřednictvím státních zdrojů.
(35)
V souladu s judikaturou Evropského soudního dvora už pouhý fakt, že se ve srovnání s jinými konkurenčními podniky posílí konkurenční postavení jednoho podniku v důsledku ekonomického zvýhodnění, kterého by jinak tento podnik v běžném podnikání nedosáhl, poukazuje na možné narušení hospodářské soutěže (13). Kromě toho podpora podniku, který svou činnost provozuje na otevřeném trhu v rámci Unie, by mohla narušit obchod mezi členskými státy (14).
(36)
Vzhledem k tomu, že se v Evropské unii obchoduje s produkty rybolovu ve velké míře, posiluje toto opatření postavení těchto podniků na trhu Unie a mohlo by proto narušit hospodářskou soutěž nebo hrozit jejím narušením a ovlivnit obchod v rámci Unie (15). Skutečnost, že dovoz je vyšší než vývoz nebo že většina spotřebovávaných ryb pochází z jiných zemí, není relevantní. Naopak prokazuje, že trh s produkty rybolovu ve Finsku je skutečně velmi otevřený, a naznačuje tak, že podpora finským podnikům posiluje jejich postavení vůči podnikům usazeným v jiných členských státech a narušuje nebo by mohla narušit hospodářskou soutěž. I skutečnost, že množství spotřebovávaných dovezených ryb vzrostlo ve srovnání s množstvím místních spotřebovávaných ryb v tomto ohledu nic nemění; mohlo by to jen naznačovat, že finské podniky neprovedly potřebné úpravy, aby se mohly přizpůsobit vývoji ekonomických podmínek na trhu s produkty rybolovu ve Finsku. V každém případě tyto podniky mají prospěch z podpory, která posiluje jejich postavení na vnitřním trhu vůči zahraničním podnikům.
(37)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem lze dospět k závěru, že podmínky čl. 107 odst. 1 jsou splněny a že náhrada vyplácená rybářským podnikům pocházející ze státního rozpočtu představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
5.2 Slučitelnost s vnitřním trhem
5.2.1 Povaha tohoto režimu podpory
(38)
Cílem systému pojištění v odvětví rybolovu je pokrýt výdaje, které jsou částečně kryty pojistným. Sám o sobě nepředstavuje podporu na pojistné; jeho cílem není krýt část pojistného, ale krýt část nároků v případě náhrad, které podniky předkládají sdružením pojišťoven pro odvětví rybolovu.
(39)
Jelikož se však tyto nároky předkládají těmto sdružením, která musí uhradit způsobilou částku utrpěných škod, má Komise za to, že tato podpora se projeví snížením pojistného, které by rybářské podniky musely zaplatit, pokud by sdružení pojišťoven pro odvětví rybolovu neočekávala, že finanční prostředky dostanou od státu. Má tedy stejný dopad jako režim podpory na pojistné. Tento režim může být proto posuzován jako režim podpory na pojistné.
5.2.2 Slučitelnost s vnitřním trhem
(40)
Komise nemůže souhlasit s názorem finských orgánů, podle nichž je situace v souvislosti s pokyny z roku 2004 a 2008 srovnatelná se situací v souvislosti s pokyny 1997, protože se ani v jedněch z nich nenacházelo ustanovení o podpoře na pojistné. Z vypuštění zvláštního ustanovení o uvedené podpoře v roce 2004, které bylo předtím zakotveno v pokynech z roku 2001 (16), vyplývá, že Komise při revizi v roce 2004 jasně usoudila, že se na takovou podporu už nemůže vztahovat výjimka ze zásady neslučitelnosti státní podpory s vnitřním trhem a že ji nelze považovat za slučitelnou s vnitřním trhem od vstupu pokynů z roku 2004 v platnost. Uvedené politické rozhodnutí se další revizí, tj. v pokynech z roku 2008, nezměnilo.
(41)
Celkový rámec, podle kterého Komise posuzuje státní podporu na pojistné, se navíc změnil. Komise tento režim státní podpory v roce 2000 (17) považovala za slučitelný s vnitřním trhem v případě náhrady, která vyplývá z „výjimečných podmínek specifických pro finské počasí a pobřežní oblasti“. Při odůvodnění svého rozhodnutí Komise odkázala na situaci v zemědělském sektoru, pro který rovněž v pokynech neexistovalo žádné ustanovení vztahující se na zemědělský sektor, v souvislosti s pojištěním proti přírodním katastrofám a výjimečnými pojištěními ale Komise obvykle rozhodovala kladně případ od případu. V roce 2000 Komise objasnila svou politiku v zemědělství i rybářství a v příslušných pokynech stanovila kritéria, která se mají při posuzování (18) takového druhu podpory dodržovat. Uvedená kritéria od té doby stále existují v pokynech pro odvětví zemědělství (19), zatímco v pokynech pro odvětví rybářství již neexistují. Zatímco Komise v odvětví zemědělství tedy stanovila přesná kritéria pro považování pojistného za slučitelné s vnitřním trhem, z pokynů pro odvětví rybářství byla uvedená kritéria vypuštěna. V případě odvětví rybolovu je tedy Komise nucena se vrátit k obecné zásadě neslučitelnosti státních podpor a posuzovat slučitelnost nebo neslučitelnost uvedeného druhu režimu na základě ustanovení, která se mohou uplatňovat.
(42)
Ze současných ustanovení lze použít odstavec 4.9, ve kterém se uvádí, že v zásadě nelze považovat za slučitelné opatření podpory, pro které neexistuje použitelné ustanovení v jiných odstavcích, ve kterých jsou uvedeny jednotlivé kategorie podpor, které lze považovat za slučitelné s vnitřním trhem.
(43)
Výjimečně lze režim podpory považovat za slučitelný s vnitřním trhem, pokud členský stát prokáže, že režim splňuje různé zásady uvedené v pokynech a slouží cílům společné rybářské politiky.
(44)
Finsko ve své odpovědi na zahájení řízení předložilo konkrétní návrhy na změnu režimu restriktivním způsobem (20). Kromě toho odůvodnilo pokračování režimu tím, že na pojistném trhu není k dispozici možnost krýt značnou část těchto škod.
(45)
Finská konfederace finančního odvětví Finanssialan Keskusliitto ve svém dopise přiloženém k této odpovědi uznává, že by nemohla krýt všechny škody, jako je tomu momentálně v případě sdružení pojišťoven pro odvětví rybolovu. Šlo by jen o velmi částečné krytí a v některých případech, například při poškození zařízení, by nebylo možné vůbec. Pojišťovny nemohou tyto škody považovat za pojistitelné, nebo, pokud by je za pojistitelné považovaly, pojistné by převyšovalo rozumnou míru.
(46)
Z toho vyplývá, že sdružení pojišťoven pro odvětví rybolovu nemohou narušit hospodářskou soutěž, pokud jde o soukromé pojišťovny. Znamená to, že pokud jde o krytí těchto škod soukromými firmami ve Finsku, trh selhal.
(47)
Komise se domnívá, že opatření státní podpory, kterým se napravuje selhání trhu, lze považovat za slučitelné s vnitřním trhem, pokud splňuje cíle společného zájmu. Jsou tak splněny požadavky, které jsou zmíněny v bodě 4.9 pokynů týkajících se dodržování zásad uvedených v pokynech a cílech společné rybářské politiky.
(48)
Cílem společné rybářské politiky je zajistit takové využívání živých vodních zdrojů, které zajistí udržitelné hospodářské, environmentální a sociální podmínky (21). Komise se domnívá, že režim pozměněný v souladu se změnami, které Finsko popsalo, by k zajištění takových podmínek přispěl. Při využívání těchto zdrojů by to spolu s uplatňováním pravidel ochrany a řízení umožnilo dále lovit za podmínek, které jsou specifické pro pobřežní vody Finska, včetně škod způsobených na vybavení (rybolovné sítě) tuleni a někdy kormorány. Přispělo by to k zajištění zdravých ekonomických, environmentálních a sociálních podmínek rybářským podnikům vypořádávajícím se při lovu v těchto vodách se zvláštními omezeními. Rovněž by to přispělo k zachování sociálně-ekonomické struktury dotyčných pobřežních společenství.
(49)
Komise kromě toho poznamenává, že pokud bude tento režim podpory změněn, v žádném případě nenabídne plnou náhradu dotčených škod. Současný systém, ve kterém se nejprve uplatní franšíza a pak jen částečná úhrada náhrady (22), zůstane zachován. Zůstává požadavek protihodnoty od příjemců tohoto režimu podpory podle bodu 3.3 pokynů.
(50)
Komise se konečně domnívá, že období, které Finsko považuje za nezbytné pro změnu režimu (23), je přijatelné. S ohledem na nezbytný legislativní postup je 1. leden 2013 rozumnou lhůtou po nabytí účinnosti právního předpisu, kterým se mění současný právní základ režimu. Kromě toho budou v té době platné pojistné smlouvy mezi rybářskými podniky a sdruženími pojišťoven pro odvětví rybolovu během roku 2012 obnoveny za podmínek, které platí k uvedenému datu, s uplynutím platnosti během roku 2013. Je namístě umožnit, aby tyto smlouvy platily až do uplynutí jejich platnosti na základě dohodnutých podmínek. V roce 2013 budou obnoveny v souladu s novými podmínkami, které se v té době budou uplatňovat. Konečná lhůta 31. prosince 2013 a nabytí účinnosti těchto upravených smluv následující den, tj. 1. ledna 2014, je proto oprávněná.
6. ZÁVĚR
(51)
Vzhledem k výše uvedené analýze dospěla Komise k závěru, že „systém pojištění v odvětví rybolovu“ lze považovat za slučitelný s vnitřním trhem, pokud bude změněn v souladu s těmito zásadami:
-
vyloučení plavidel lovících na otevřeném moři, což v praxi znamená vyloučení plavidel delších než 12 metrů,
-
způsobilost jen v případě škod utrpěných v pobřežních vodách Finska nebo jeho výhradním hospodářském prostoru,
-
pouze krytí škod způsobených specifickými podmínkami ve Finsku, a tedy způsobených nepříznivými klimatickými nebo zeměpisnými podmínkami (led, sníh, silné bouře, útesy v mělkých vodách) nebo tuleni a kormorány, které utrpí plavidla a rybářská zařízení i dopravní a nákladní vozidla a jiné specifické vybavení používané k rybolovu v zimě.
(52)
Komise bere na vědomí závazek finských orgánů změnit právní základ uvedeného režimu podpory nejpozději do 1. ledna 2013, aby se podmínky pojistných smluv změnily nejpozději do 1. ledna 2014,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Stávající režim podpory „systém pojištění v odvětví rybolovu“, který byl předmětem návrhu vhodných opatření po revizi pokynů pro posuzování státní podpory v odvětví rybolovu a akvakultury, je slučitelný s vnitřním trhem, pokud se změní v souladu s těmito závazky Finska:
-
vyloučení plavidel lovících na otevřeném moři, což v praxi znamená vyloučení plavidel delších než 12 metrů,
-
způsobilost jen v případě škod utrpěných v pobřežních vodách Finska nebo jeho výhradním hospodářském prostoru
-
pouze krytí škod způsobených specifickými podmínkami ve Finsku, a tedy způsobených nepříznivými klimatickými nebo zeměpisnými podmínkami (led, sníh, silné bouře, útesy v mělkých vodách) nebo tuleni a kormorány, které utrpí plavidla a rybářská zařízení i dopravní a nákladní vozidla a jiné specifické vybavení používané k rybolovu v zimě.
2. Právní předpisy, kterými se tento režim mění, vstoupí v platnost nejpozději do dne 1. ledna 2013 a příslušné pojistné smlouvy uzavřené na jejich základě vstoupí v platnost nejpozději do dne 1. ledna 2014.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Finské republice.
V Bruselu dne 11. ledna 2012.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 11 stycznia 2012 r.
w sprawie pomocy państwa C 21/10 (ex E 1/10) - Finlandia w związku z brakiem zgody na środki przeznaczone na Program ubezpieczeń rybackich po przyjęciu przez Komisję zmienionych Wytycznych dla celów analizy pomocy państwa dla rybołówstwa i akwakultury
(notyfikowana jako dokument nr C(2011) 10065)
(Jedynie teksty w języku fińskim i szwedzkim są autentyczne)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2012/287/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (dalej „TFUE”), w szczególności jego art. 1 ust. 2 i art. 108,
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (1) zgodnie z przywołanymi artykułami,
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
W 2004 r. Komisja przyjęła zmienione Wytyczne dla celów analizy pomocy państwa dla rybołówstwa i akwakultury (zwane dalej „wytycznymi”) (2). Zgodnie z pkt 5.2 przedmiotowych wytycznych pismem z dnia 21 października 2004 r. Komisja zwróciła się do państw członkowskich, między innymi Finlandii, aby zmieniły swoje istniejące programy pomocowe w celu dostosowania ich do nowych wytycznych najpóźniej do dnia 1 stycznia 2005 r. oraz przesłały pisemne potwierdzenie akceptacji wniosków dotyczących odpowiednich środków najpóźniej do dnia 15 listopada 2004 r. (3).
(2)
Pismami z dnia 15 listopada 2004 r., 20 stycznia 2005 r. i 14 czerwca 2005 r. Finlandia poinformowała, że nie zgadza się na zmianę programu pomocy Program ubezpieczeń rybackich w celu dostosowania go do nowych wytycznych. Komisja została powiadomiona o przedmiotowym programie pomocy w dniu 27 kwietnia 1995 r. na podstawie art. 144 lit. a) Traktatu o przystąpieniu Republiki Finlandii do Unii Europejskiej, a następnie uznała go za istniejącą pomoc w rozumieniu art. 88 ust. 1 Traktatu WE [obecnie art. 108 TFUE].
(3)
Spotkanie Finlandii i Komisji odbyło się dnia 11 października 2005 r. Pismem z dnia 24 listopada 2005 r. Finlandia przekazała dodatkowe informacje.
(4)
W 2008 r. wytyczne ponownie zmieniono (4) i pismami z dnia 15 kwietnia 2008 r. Komisja zwróciła się do państw członkowskich, aby zmieniły swoje istniejące programy pomocowe w celu dostosowania ich do nowych wytycznych najpóźniej do dnia 1 września 2008 r. (5).
(5)
Pismem z dnia 30 maja 2008 r. Finlandia odpowiedziała, że jest gotowa do dokonania zmiany swojego programu ubezpieczeń rybackich zgodnie z propozycją z 2005 r., ale nie w zakresie wymaganym w ramach odpowiednich środków. Kolejne spotkanie Finlandii i Komisji odbyło się dnia 6 marca 2009 r.
(6)
Dnia 1 października 2009 r. Komisja przesłała ostatni wniosek o udzielenie informacji, informując, że w przypadku jeżeli Finlandia nie przyjmie zaproponowanych odpowiednich środków, Komisja będzie zmuszona do zastosowania procedury określonej w art. 19 ust. 2 i art. 4 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 (6) i wszczęcia formalnej procedury dochodzenia ustanowionej w art. 108 ust. 2 TFUE. Finlandia udzieliła odpowiedzi pismem z dnia 18 listopada 2009 r.
(7)
Ponieważ Finlandia nie przyjęła w całości propozycji zmian w odniesieniu do omawianego programu, Komisja podjęła decyzję o wszczęciu przedmiotowego postępowania. Decyzja ta została notyfikowana pismem z dnia 15 września 2010 r., opublikowanym w Dzienniku Urzędowym (7).
(8)
Finlandia udzieliła odpowiedzi pismem z dnia 15 listopada 2010 r. Ponadto, w następstwie publikacji decyzji w Dzienniku Urzędowym, Komisja otrzymała uwagi od trzech zainteresowanych stron: dwa pisma przesłane przez dwa stowarzyszenia reprezentujące fińskich zawodowych rybaków, Suomen Ammattikalastajaliitto SAKL (pismo z dnia 8 listopada 2010 r.) i Kalatalouden Keskusliitto (pismo z dnia 16 listopada 2010 r.) oraz pismo przesłane przez sześć rybackich towarzystw ubezpieczeniowych istniejących w Finlandii (pismo z dnia 16 listopada 2010 r.). Kopie przedmiotowych pism przesłano władzom Finlandii w dniu 6 grudnia 2010 r. Następnie przedstawiciele omawianych stowarzyszeń spotkali się ze służbami Komisji w dniu 13 stycznia 2011 r. i przedstawili dokumenty uzupełniające.
(9)
Ponieważ Komisja potrzebowała pewnych wyjaśnień odnośnie do informacji przedstawionych w piśmie przesłanym w dniu 15 listopada 2010 r., w budynku Komisji odbyło się spotkanie z przedstawicielami władz Finlandii. Władze Finlandii przesłały też dodatkowe informacje wiadomościami z dnia 13 kwietnia i 13 maja 2011 r.
(10)
W końcu, jako że z informacji dostarczonych przez Finlandię wynikało, że jest ona gotowa zmienić system w sposób, który doprowadzi do jego zgodności w rynkiem wewnętrznym, pismem z dnia 6 lipca 2011 r. Komisja zwróciła się do Finlandii o potwierdzenie oficjalnego zobowiązania do zmiany prawodawstwa stanowiącego podstawę prawną omawianego systemu. Finlandia udzieliła pozytywnej odpowiedzi pismem z dnia 19 września 2011 r.
2. OPIS ŚRODKA POMOCY
(11)
Podstawę prawną omawianego systemu stanowi fińska ustawa nr 331 z dnia 23 lipca 1958 r., ostatnio zmieniona ustawą nr 1236 z dnia 29 stycznia 1999 r. (8). Finlandia poinformowała Komisję o przedmiotowym programie krótko po przystąpieniu do Wspólnoty Europejskiej na podstawie art. 144 lit. a) Traktatu o przystąpieniu Republiki Finlandii do Unii Europejskiej. Od tego czasu przedmiotowy program pomocy uznany jest za istniejącą pomoc w rozumieniu art. 88 ust. 1 Traktatu WE [obecnie art. 108 ust. 1 TFUE].
(12)
Beneficjentami tego programu ubezpieczeń są przedsiębiorstwa rybackie prowadzące stałą działalność połowową w Finlandii. Ubezpieczenia świadczone są na terenie całej Finlandii przez sześć rybackich towarzystw ubezpieczeniowych. Zakres działalności każdego z nich obejmuje określony obszar geograficzny.
(13)
Zgodnie z art. 7 wymienionej ustawy rybackiemu towarzystwu ubezpieczeniowemu wypłacana jest pomoc państwa w wysokości odpowiadającej kwocie odszkodowań, które dane stowarzyszenie wypłaciło za podstawie umów ubezpieczeniowych objętych zakresem tej ustawy. Zgodnie z art. 2 odszkodowania mogą obejmować następujące szkody:
-
uszkodzenia sieci, żyłek do połowu łososi, takli i przymocowanych do nich haczyków, lin i innych narzędzi pomocniczych,
-
uszkodzenia statków rybackich pływających pod banderą Finlandii,
-
uszkodzenia pojazdów wykorzystywanych do transportu i wybierania przy zimowych połowach spod lodu, szałasów rybackich, niewodów pływających lub narzędzi do połowów włokami dennymi.
(14)
Ustawa określa również warunki, które należy spełnić, aby wnioski zostały rozpatrzone. Dla oceny Komisji szczególne znaczenie mają następujące warunki: ubezpieczone mienie musi być wystarczająco dobrze wykonane i w pełni sprawne; sprzęt musi być ubezpieczony na kwotę odpowiadającą jego całkowitej wartości rynkowej; poniesioną szkodę należy wiarygodnie wykazać.
(15)
W piśmie z dnia 15 listopada 2004 r. Finlandia wyjaśniła sposób funkcjonowania przedmiotowego programu pomocy w odniesieniu do szkód ponoszonych przez przedsiębiorstwa rybackie. Obowiązuje udział własny proporcjonalny do kwoty przysługującego odszkodowania, który wynosi 25 % w przypadkach, gdy wartość szkody nie przekracza 504,56 EUR, i maksymalnie 5 % w przypadkach, gdy wartość szkody jest wyższa; odpowiednie rybackie towarzystwo ubezpieczeniowe wypłaca przedsiębiorstwu odszkodowanie zmniejszone o kwotę jego udziału własnego. Państwo refunduje każdemu rybackiemu towarzystwu ubezpieczeniowemu kwotę odpowiadającą 40 % odszkodowań wypłaconych przez dane towarzystwo w przypadkach, gdy wartość szkody nie przekraczała 504,56 EUR; a powyżej tej kwoty 90 % wypłaconych odszkodowań.
(16)
W swoim kolejnym piśmie z dnia 24 listopada 2005 r. Finlandia zaproponowała zmianę przedmiotowego systemu w taki sposób, by państwo wypłacało refundację jedynie w odniesieniu do szkód spowodowanych wyjątkowymi warunkami panującymi w Finlandii, z uwzględnieniem warunku, że dotyczyłoby to tylko szkód poniesionych na północ od 59. równoleżnika.
(17)
W swoim piśmie z dnia 15 listopada 2004 r. Finlandia opisała, jakie warunki uważa za szczególne w odniesieniu do działalności połowowej w Finlandii. Wynikają one z warunków klimatycznych powodujących m.in. tworzenie się lodu, które może prowadzić zarówno do uszkodzeń statków, jak i narzędzi, oraz ujemnych temperatur, które mogą prowadzić do uszkodzeń silników statków. Te szczególne warunki pogarszają dodatkowo elementy związane z topografią wybrzeża Finlandii, jego płytkimi wodami i nierównym dnem morskim wokół zwartego archipelagu - w tych warunkach ryzyko rozbicia statku w wyniku burzy i prądów morskich przy jednoczesnym oblodzeniu jest dość wysokie. Ponadto liczna populacja fok powoduje znaczące straty sektora rybołówstwa, uszkadzając narzędzia; czasem narzędzia (sieci skrzelowe) uszkadzane są też przez kormorany.
(18)
W latach 2004-2009 roczna liczba wydarzeń, w wyniku których wypłacono odszkodowanie, łączna kwota odszkodowań wypłaconych w ciągu roku przez rybackie towarzystwa ubezpieczeniowe oraz część refundowana przez państwo kształtowały się następująco:
Rok
Przedsiębiorstwa objęte systemem
Liczba przypadków
Wypłacone odszkodowanie (w EUR)
Refundacja ze strony państwa
2009
472
470
1 296 961
1 026 132
2008
486
459
1 256 200
980 065
2007
503
530
1 564 340
1 197 217
2006
519
496
1 234 761
920 167
2005
543
539
1 333 027
992 826
2004
576
568
1 607 919
1 111 195
(19)
Płatności dokonane przez towarzystwa ubezpieczeniowe w ok. 50 % przypadków odnosiły się do narzędzi, 45 % do statków i 5 % do innego sprzętu.
3. PODSTAWY WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO
(20)
Jak zaznaczono powyżej (9), Komisja została powiadomiona o przedmiotowym programie pomocy w 1995 r. na podstawie art. 144 lit. a) Traktatu o przystąpieniu Republiki Finlandii do Unii Europejskiej, a następnie uznano go za istniejącą pomoc w rozumieniu art. 88 ust. 1 Traktatu WE. Wytyczne, które były stosowane do rewizji w 2004 r., zawierały szczególny przepis dotyczący pomocy z tytułu opłat składek ubezpieczeniowych, na podstawie którego przedmiotowy program pomocy uważano za zgodny z rynkiem wewnętrznym. Przepis ten usunięto przy rewizji w 2004 r.
(21)
Komisja wszczęła niniejszą procedurę, gdyż jest zdania, że szkód objętych programem ubezpieczeń rybackich nie można uznać za spowodowane zdarzeniami nadzwyczajnymi ani klęskami żywiołowymi, lecz za związane z trwałą sytuacją strukturalną, tj. wynikłe ze stałego i strukturalnego kontekstu, w jakim prowadzona jest działalność połowowa na wodach Finlandii.
(22)
Z tego powodu, zgodnie z wytycznymi (10), Komisja uznała przedmiotową pomoc za pomoc operacyjną, która co do zasady jest niezgodna ze wspólnym rynkiem, ponieważ jej celem jest zwiększenie płynności finansowej przedsiębiorstw będących beneficjentami programu i jest ona udzielana bez nakładania jakiegokolwiek obowiązku na otrzymujących.
(23)
Komisja nie zgodziła się z argumentacją władz Finlandii, które tłumaczyły, że przedmiotowy program pomocy można uznać za usługę świadczoną w ogólnym interesie gospodarczym w rozumieniu art. 106 ust. 2 TFUE. Finlandia nie przedstawiła żadnego szczególnego argumentu, który pozwoliłby wykazać, że ubezpieczenie przedsiębiorstw rybackich można uznać za tego rodzaju usługę, a Komisja, uwzględniając właściwości przedmiotowego programu pomocy, nie znalazła przesłanek, aby zgodzić się z taką interpretacją. W szczególności Komisja stwierdziła, że rybackie towarzystwa ubezpieczeniowe świadczą usługi ubezpieczeniowe jedynie na rzecz określonej grupy przedsiębiorstw prowadzących działalność gospodarczą polegającą na produkcji sprzedawanych na rynku towarów, a mianowicie tych z sektora rybołówstwa. W związku z tym Komisja wyraziła poważne wątpliwości co do tego, czy świadczenie ubezpieczeń komercyjnych na rzecz wybranej grupy przedsiębiorstw można uznać za usługę świadczoną w ogólnym interesie gospodarczym.
4. UWAGI ZGŁOSZONE PRZEZ WŁADZE FINLANDII ORAZ ZAINTERESOWANE STRONY TRZECIE
4.1. Uwagi zgłoszone przez władze Finlandii
(24)
Władze Finlandii ponownie przedstawiły najważniejsze elementy dotyczące funkcjonowania systemu ubezpieczeń. Przedstawiły one też dokładny opis szczególnych warunków, z jakimi ma do czynienia sektor rybołówstwa w Finlandii: szczególnych warunków klimatycznych, oblodzenia i panujących zimą ciemności, topografii wybrzeża z jego płytkimi wodami i nierównym dnem morskim, obecności licznej populacji fok.
(25)
Przedstawiono również informacje o brakach w ofercie prywatnego sektora ubezpieczeń dla sektora rybołówstwa pod względem zakresu ubezpieczenia w odniesieniu do tego rodzaju szkód. Na poparcie swego stanowiska władze Finlandii załączyły do swej odpowiedzi pismo od fińskiej konfederacji sektora finansowego Finanssialan Keskusliitto.
(26)
Podkreśliły ponadto, że wartość przywozu odpowiada 6,8 raza wartości wywozu. W 2009 r. Finlandia dokonała przywozu 95 046 ton ryb na łączną wartość 244,5 mln EUR i dokonała wywozu 59 905 ton ryb na łączną wartość 36 mln EUR. Tylko 30 % spożywanych ryb pochodzi z Finlandii. W latach 2000-2009 spożycie fińskich ryb spadło z 6,1 do 4,5 kg, podczas gdy spożycie ryb z importu wzrosło z 6,6 do 11,2 kg. Zdaniem władz Finlandii jest to dowód na to, że przedmiotowy program pomocy państwa nie wywiera żadnego negatywnego wpływu na konkurencję.
(27)
Władze Finlandii przypomniały, że w decyzji o wszczęciu procedury Komisja podkreśliła, że usunięcie przepisu w sprawie pomocy z tytułu opłat składek ubezpieczeniowych w wytycznych z 2004 r. oznacza, że ta forma pomocy państwa nie będzie już dopuszczana. Władze Finlandii nie zgadzają się z powyższym stanowiskiem. Przede wszystkim przedmiotowy program pomocy nadal jest w pełni zasadny w kontekście szczególnych warunków klimatycznych i geograficznych, jakie panują na wodach Finlandii. Ponadto przedmiotowy program został uznany za zgodny z rynkiem wewnętrznym w 2000 r., mimo że taka forma pomocy nie była uwzględniona w wykazie pomocy, które można uznać za zgodne z rynkiem wewnętrznym w wytycznych z 1997 r. (11), które wówczas miały zastosowanie, i w kontekście, który był podobny do kontekstu po 2004 r., kiedy to obowiązywały wytyczne z 2004 i 2008 r.
(28)
W przedstawionych uwagach Finlandia wyraziła jednak gotowość zmiany swego programu pomocy w opisany poniżej sposób:
-
wyłączenie statków prowadzących połowy na otwartym morzu, co w praktyce oznacza wyłączenie statków o długości powyżej 12 metrów,
-
kwalifikowalność tylko dla szkód poniesionych na wodach terytorialnych Finlandii lub w jej wyłącznej strefie ekonomicznej,
-
objęcie zakresem ubezpieczenia szkód spowodowanych wyłącznie przez szczególne warunki panujące w Finlandii oraz wynikające z niekorzystnych zjawisk klimatycznych, warunków geograficznych (lód, śnieg, gwałtowne sztormy, rafy w płytkich wodach) lub spowodowane przez foki lub kormorany i dotyczące statków i narzędzi rybackich, pojazdów wykorzystywanych do transportu i wybierania lub innych specjalnych urządzeń wykorzystywanych przy zimowych połowach.
(29)
Finlandia uważa, że zmianę tę można wprowadzić do dnia 31 grudnia 2012 r. To opóźnienie jest potrzebne z dwóch powodów: z jednej strony z uwagi na potrzebę zmiany obowiązującego ustawodawstwa stanowiącego podstawę prawną przedmiotowego programu pomocy (ustawa nr 331 z dnia 23 lipca 1958 r.), a z drugiej ze względu na potrzebę zakończenia obowiązujących w ramach aktualnego programu pomocy umów. Nowy program ubezpieczeń rybackich wszedłby więc w życie dnia 1 stycznia 2013 r.
(30)
Jak wskazano powyżej (12), pismem z dnia 19 września 2011 r. władze Finlandii potwierdziły zobowiązanie do zmiany ustawodawstwa, które stanowi podstawę prawną przedmiotowego programu pomocy. Zadeklarowały one, że jeżeli Komisja podejmie ostateczną decyzję odpowiednio szybko, będą w stanie przedstawić swemu parlamentowi odpowiedni wniosek wystarczająco wcześnie w 2012 r., by ustawa weszła w życie dnia 1 stycznia 2013 r. Podkreśliły jednak, że konieczny jest okres przejściowy na wprowadzenie nowych przepisów, gdyż będą one wymagały zmian obowiązujących umów ubezpieczenia. Odnośnie do tej kwestii wyraziły przekonanie, ze zmiany omawianych umów mogą zostać wprowadzone do dnia 1 stycznia 2014 r. i zmienione warunki można będzie stosować do pomocy przyznawanej ubezpieczycielom, począwszy od tej daty.
4.2. Uwagi osób trzecich
(31)
Dwa stowarzyszenia reprezentujące rybaków, Suomen Ammattikalastajaliitto i Kalatalouden Keskusliitto, przesłały swoje uwagi do Komisji. Podobnie jak władze Finlandii, oba stowarzyszenia podkreślają szczególne warunki połowów w Finlandii i brak odpowiedniej oferty ubezpieczeniowej, która obejmowałaby ponoszone szkody. Jedno z nich (Suomen Ammattikalastajaliitto) stwierdziło, że Komisja nie przedstawiła żadnych dowodów na to, że przedmiotowy program pomocy może zakłócić konkurencję między państwami członkowskimi, zwracając uwagę w szczególności, że zawodowe rybactwo dostarcza obecnie zaledwie 7 % spożywanych w kraju ryb, w związku z czym fiński sektor rybołówstwa i rynek ryb są uzależnione od przywozu ryb. Z tego powodu wymienione stowarzyszenie uznało wstępny wniosek uzasadniający wszczęcie procedury za bezpodstawny.
(32)
Stanowisko przedstawione przez władze Finlandii popierają również rybackie towarzystwa ubezpieczeniowe. Zwracają one uwagę, że sektor rybołówstwa ma do czynienia na wodach Finlandii z bardzo wyjątkowymi warunkami klimatycznymi i geograficznymi. Podkreślają też, że system ubezpieczeń ustanowiono z powodu braku oferty prywatnego sektora ubezpieczeń, który nie był zainteresowany gwarantowaniem tego rodzaju ryzyka w odniesieniu do działalności połowowej, mającej marginalne znaczenie. Rybackie towarzystwa ubezpieczeniowe są ponadto zobowiązane do obejmowania ubezpieczeniem wszystkich rybaków prowadzących działalność w ich regionie.
5. OCENA POMOCY
5.1. Istnienie pomocy państwa
(33)
Artykuł 107 ust. 1 TFUE stanowi, że: „z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.
(34)
Odszkodowania wypłacane przedsiębiorstwom rybackim przez rybackie towarzystwa ubezpieczeniowe pochodzą częściowo ze środków pieniężnych przekazywanych przedmiotowym towarzystwom ubezpieczeniowym przez państwo. Przedmiotowe środki pieniężne pochodzą z budżetu państwa. Jako że refundacja ta daje sektorowi rybołówstwa korzyści finansowe, jest ona pomocą sektorową przyznawaną z zasobów państwa.
(35)
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości sam fakt, że pozycja konkurencyjna przedsiębiorstwa jest wzmocniona w porównaniu z innymi konkurującymi przedsiębiorstwami poprzez przyznanie mu korzyści gospodarczej, która nie miałaby miejsca w normalnej działalności firmy, wskazuje na potencjalne zakłócenie konkurencji (13). Pomoc na rzecz przedsiębiorstwa, które prowadzi działalność na rynku otwartym na handel wewnątrzunijny, może mieć wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi (14).
(36)
Jako że w Unii Europejskiej następuje ożywiona wymiana handlowa produktów rybołówstwa, wzmacniając pozycję przedsiębiorstw, których dotyczy, na rynku unijnym, środek ten może zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji i wpływać na wewnątrzunijną wymianę handlową (15). Fakt, że poziom przywozu jest wyższy od poziomu wywozu, ani to, że większość spożywanych ryb pochodzi z innych państw, nie ma znaczenia. Przeciwnie, wykazuje, że fiński rynek produktów rybołówstwa jest bardzo otwarty i należy spodziewać się, że pomoc na rzecz fińskich przedsiębiorstw wpływa na umocnienie ich pozycji w stosunku do przedsiębiorstw mających siedzibę w innym państwie członkowskim i zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji. W tej perspektywie nie ma znaczenia również fakt, że mogła wzrosnąć ilość spożywanych ryb pochodzących z importu w stosunku do spożycia ryb niepochodzących z importu; może to bowiem oznaczać, że fińskie przedsiębiorstwa nie dokonały niezbędnych przekształceń, aby nadążyć za zmianami warunków gospodarczych na rynku produktów rybołówstwa w Finlandii. W każdym razie przedsiębiorstwa te korzystają z pomocy, która powoduje wzmocnienie ich pozycji na rynku wewnętrznym w porównaniu z przedsiębiorstwami zagranicznymi.
(37)
W świetle powyższego można stwierdzić, że spełnione zostały warunki określone w art. 107 ust. 1 i że odszkodowania wypłacane przedsiębiorstwom rybackim i pochodzące z budżetu państwa stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
5.2. Zgodność z rynkiem wewnętrznym
5.2.1. Charakter przedmiotowego systemu pomocy
(38)
Celem programu ubezpieczeń rybackich jest pokrycie wydatków częściowo pokrywanych w ramach składek ubezpieczeniowych. Nie jest on sam w sobie pomocą z tytułu opłat składek ubezpieczeniowych - nie ma bowiem na celu częściowego pokrycia składek ubezpieczeniowych, ale pokrycie części wniosków o odszkodowania, które przedsiębiorstwa składają do rybackich towarzystw ubezpieczeniowych.
(39)
Niemniej, jako że omawiane towarzystwa ubezpieczeniowe wypłacają na podstawie przedstawianych im wniosków odszkodowania w zależności od kwalifikowalnej kwoty poniesionych szkód, Komisja uważa, że w wyniku przedmiotowej pomocy składki, które przedsiębiorstwa rybackie płacą, są niższe od tych, które musiałyby płacić, gdyby zainteresowane towarzystwa ubezpieczeniowe nie spodziewały się refundacji pieniężnej ze strony państwa. Dlatego skutek jest taki sam jak w przypadku programu pomocy z tytułu opłat składek ubezpieczeniowych. Można więc uznać przedmiotowy program pomocy za pomoc z tytułu opłat składek ubezpieczeniowych.
5.2.2. Zgodność z rynkiem wewnętrznym
(40)
Komisja nie może się zgodzić ze stanowiskiem władz Finlandii, które twierdzą, że sytuacja w odniesieniu do wytycznych z 2004 i 2008 r. jest porównywalna do tej, jaka miała miejsce w przypadku wytycznych z 1997 r., zważywszy, że w żadnych z nich nie ustanowiono żadnego przepisu w sprawie składek ubezpieczeniowych. Usunięcie szczególnego przepisu odnośnie do tego rodzaju pomocy, który wcześniej istniał w wytycznych z 2001 r. (16), w 2004 r. świadczy o tym, że przy przeglądzie w 2004 r. Komisja wyraźnie uznała, że w stosunku do tego rodzaju pomocy nie można dłużej stosować odstępstwa od zasady niezgodności pomocy państwa z rynkiem wewnętrznym i że od daty wejścia w życie wytycznych z 2004 r. należy uznać ją za niezgodną. Tę decyzję polityczną podtrzymano bez zmian przy następnym przeglądzie, tj. w wytycznych z 2008 r.
(41)
Co więcej, zmieniły się też ogólne ramy oceniania przez Komisję pomocy państwa z tytułu opłat składek ubezpieczeniowych. Przedmiotowy program pomocy został uznany za zgodny z rynkiem wewnętrznym w 2000 r. (17) w zakresie refundacji związanych z „wyjątkowymi warunkami charakterystycznymi dla warunków pogodowych Finlandii i jej stref przybrzeżnych”. Przy podejmowaniu niniejszej decyzji Komisja odwołała się w swym rozumowaniu do sytuacji w sektorze rolnictwa, w odniesieniu do którego nigdy nie istniał przepis wytycznych dotyczący tego sektora, a praktyka Komisji polegała na podejmowaniu w poszczególnych przypadkach pozytywnych decyzji odnośnie do środków pomocy związanych z ubezpieczeniami na wypadek klęsk żywiołowych i wyjątkowych okoliczności. W 2000 r., zarówno w odniesieniu do sektora rolnictwa, jak i sektora gospodarki rybnej Komisja sprecyzowała swoją politykę, ustanawiając w odpowiednich wytycznych kryteria, których należy przestrzegać przy ocenie (18) tego rodzaju pomocy. Od tego czasu kryteria te stale figurują w wytycznych dla rolnictwa (19), natomiast nie znajdziemy ich już w wytycznych dla rybołówstwa. O ile w sektorze rolnictwa Komisja określiła dokładne kryteria oceny zgodności pomocy z tytułu opłat składek ubezpieczeniowych z rynkiem wewnętrznym, o tyle kryteria te usunięto z wytycznych w zakresie rybołówstwa. W sektorze gospodarki rybnej Komisja musi zatem stosować ogólną zasadę niezgodności pomocy państwa z rynkiem wewnętrznym i oceniać zgodność lub niezgodność danego programu pomocy tego rodzaju na podstawie przepisów, które mogą mieć zastosowanie.
(42)
Przepisem obowiązujących wytycznych, który może mieć zastosowanie, jest pkt 4.9, który mówi, że co do zasady nie można uważać za zgodne środków pomocy, w odniesieniu do których nie określono przepisów mających zastosowanie w innych punktach wymieniających różne kategorie pomocy, którą można uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym.
(43)
W ramach wyjątku program pomocy można jednak uznać za zgodny z rynkiem wewnętrznym, jeżeli państwo członkowskie wykaże, że jest on zgodny z różnymi zasadami określonymi w przedmiotowych wytycznych i służy celom wspólnej polityki rybołówstwa.
(44)
W swojej odpowiedzi na wszczęcie procedury Finlandia przedstawiła konkretne propozycje zmian do programu pomocy poprzez wprowadzenie ograniczeń (20). Uzasadniła ponadto jego kontynuację niedoskonałością rynku ubezpieczeń, a mianowicie brakiem oferty w odniesieniu do znaczącej części omawianych szkód.
(45)
W piśmie załączonym do wspomnianej odpowiedzi fińska konfederacja sektora finansowego Finanssialan Keskusliitto przyznała, że nie byłaby w stanie pokryć wszystkich szkód, jak robi to obecnie wraz z rybackimi towarzystwami ubezpieczeniowymi. Zakres stosowania byłby więc bardzo wąski, a w niektórych przypadkach, np. w odniesieniu do uszkodzeń narzędzi, stosowanie nie byłoby możliwe. Towarzystwa ubezpieczeniowe nie mogą obejmować ubezpieczeniem tego rodzaju szkód, a jeżeli miałyby to robić, składki ubezpieczeniowe przekraczałyby racjonalny poziom.
(46)
Oznacza to, że rybackie towarzystwa ubezpieczeniowe nie są w stanie zakłócić konkurencji w odniesieniu do prywatnych towarzystw ubezpieczeniowych. Wynika to z niedoskonałości rynku w Finlandii w zakresie braku oferty prywatnych towarzystw ubezpieczeniowych odnośnie do tego rodzaju szkód.
(47)
Komisja uważa, że środek pomocy państwa ukierunkowany na niedoskonałość rynku można uznać za zgodny z rynkiem wewnętrznym, jeżeli przyświecają mu cele stanowiące przedmiot wspólnego zainteresowania. Jest to zgodne z wymogami pkt 4.9 wytycznych w zakresie zgodności z zasadami określonymi w wytycznych oraz z celami wspólnej polityki rybołówstwa.
(48)
Celem wspólnej polityki rybołówstwa jest zapewnienie takiej eksploatacji żywych zasobów wodnych, która zapewni zrównoważone warunki ekonomiczne, środowiskowe i społeczne (21). Komisja uważa, że po wprowadzeniu zmian zgodnych z zaproponowanymi przez Finlandię przedmiotowy program pomocy przyczyni się do stworzenia takich warunków. Wraz z zastosowaniem w eksploatacji tych zasobów zasad dotyczących ochrony i zarządzania umożliwi kontynuację połowów w szczególnych warunkach, jakie panują na wodach przybrzeżnych Finlandii, i na które składają się uszkodzenia sprzętu (sieci rybackich) przez foki, a czasami przez kormorany. Pomoże to im stworzyć właściwe warunki gospodarcze, środowiskowe i społeczne dla przedsiębiorstw rybackich borykających się ze szczególnymi trudnościami wynikającymi z prowadzenia połowów na tych wodach. Pomoże to również w utrzymaniu struktur społeczno-gospodarczych odnośnych społeczności przybrzeżnych.
(49)
Komisja zauważa ponadto, że po wprowadzeniu zmian przedmiotowy program pomocy w żadnym przypadku nie będzie gwarantował pełnej refundacji odnośnych szkód. Nadal będzie obowiązywał obecny system, z udziałem własnym z jednej strony i jedynie częściową refundacją wypłaconych odszkodowań (22) z drugiej. Zgodnie z wymogiem określonym w pkt 3.3 wytycznych nadal obowiązuje potrzeba uzupełniania przedmiotowego programu pomocy wkładem beneficjentów.
(50)
Komisja jest również zdania, że okres, jaki Finlandia uważa za niezbędny na dokonanie zmian programu pomocy (23), jest możliwy do przyjęcia. Uwzględniając niezbędną procedurę prawodawczą, termin 1 stycznia 2013 r. na wejście w życie nowej ustawy, zmieniającej obowiązującą podstawę prawną przedmiotowego programu pomocy, jest właściwy. Ponadto do tego czasu obowiązujące umowy ubezpieczenia między przedsiębiorstwami rybackimi a rybackimi towarzystwami ubezpieczeniowymi zostaną przedłużone w ciągu roku 2012 zgodnie z warunkami obowiązującymi w danym momencie, z terminem wygaśnięcia w ciągu 2013 r. Należy dopuścić obowiązywanie tych umów do ich wygaśnięcia zgodnie z warunkami umowy. Następnie zostaną one ponownie przedłużone w 2013 r., zgodnie z nowymi warunkami, jakie będą wówczas obowiązywać. W związku z powyższym zasadne jest przyjęcie ostatecznego terminu na dzień 31 grudnia 2013 r. i wejście w życie dostosowanych umów następnego dnia, tj. dnia 1 stycznia 2014 r.
6. PODSUMOWANIE
(51)
W świetle powyższej analizy Komisja stwierdza, że program ubezpieczeń rybackich można uznać za zgodny z rynkiem wewnętrznym po wprowadzeniu zmian zgodnie z następującymi zasadami:
-
wyłączenie statków prowadzących połowy na otwartym morzu, co w praktyce oznacza wyłączenie statków o długości powyżej 12 metrów,
-
kwalifikowalność tylko dla szkód poniesionych na wodach terytorialnych Finlandii lub w jej wyłącznej strefie ekonomicznej,
-
objęcie zakresem ubezpieczenia wyłącznie szkód spowodowanych przez szczególne warunki panujące w Finlandii oraz wynikające z niekorzystnych zjawisk klimatycznych, warunków geograficznych (lód, śnieg, gwałtowne sztormy, rafy w płytkich wodach) lub spowodowane przez foki lub kormorany i dotyczące statków i narzędzi rybackich, pojazdów wykorzystywanych do transportu i wybierania lub innych specjalnych urządzeń wykorzystywanych przy zimowych połowach.
(52)
Komisja przyjmuje do wiadomości zobowiązanie władz Finlandii do zmiany podstawy prawnej przedmiotowego programu pomocy najpóźniej do dnia 1 stycznia 2013 r., tak aby umowy ubezpieczenia zostały zmienione do dnia 1 stycznia 2014 r.,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
1. Istniejący program pomocy Program ubezpieczeń rybackich, który po przeglądzie wytycznych dotyczących badania pomocy państwa w sektorze rybołówstwa i akwakultury stanowił przedmiot wniosku dotyczącego odpowiednich środków, jest zgodny z rynkiem wewnętrznym po wprowadzeniu zmian zgodnie z następującym zobowiązaniem Finlandii:
-
wyłączenie statków prowadzących połowy na otwartym morzu, co w praktyce oznacza wyłączenie statków o długości powyżej 12 metrów,
-
kwalifikowalność tylko dla szkód poniesionych na wodach terytorialnych Finlandii lub w jej wyłącznej strefie ekonomicznej,
-
objęcie zakresem ubezpieczenia wyłącznie szkód spowodowanych przez szczególne warunki panujące w Finlandii oraz wynikające z niekorzystnych zjawisk klimatycznych, warunków geograficznych (lód, śnieg, gwałtowne sztormy, rafy w płytkich wodach) lub spowodowane przez foki lub kormorany i dotyczące statków i narzędzi rybackich, pojazdów wykorzystywanych do transportu i wybierania lub innych specjalnych urządzeń wykorzystywanych przy zimowych połowach.
2. Przepisy prawne zmieniające przedmiotowy program pomocy wejdą w życie najpóźniej do dnia 1 stycznia 2013 r., a odpowiednie umowy ubezpieczenia zawarte na ich podstawie wejdą w życie najpóźniej do dnia 1 stycznia 2014 r.
Artykuł 2
Niniejsza decyzja jest skierowana do Republiki Finlandii.
Sporządzono w Brukseli dnia 11 stycznia 2012 r.