ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 14. dubna 2011
o prodloužení přechodného období pro nabývání zemědělské půdy v Litvě
(Text s významem pro EHP)
(2011/240/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na smlouvu o přistoupení České republiky, Estonska, Kypru, Lotyšska, Litvy, Maďarska, Malty, Polska, Slovinska a Slovenska,
s ohledem na akt o přistoupení České republiky, Estonska, Kypru, Lotyšska, Litvy, Maďarska, Malty, Polska, Slovinska a Slovenska, a zejména na kapitolu 4 přílohy IX tohoto aktu,
s ohledem na žádost podanou Litvou,
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Podle aktu o přistoupení z roku 2003 může Litva za podmínek stanovených v uvedeném aktu po dobu sedmi let ode dne přistoupení, která skončí dne 30. dubna 2011, ponechat v platnosti zákazy týkající se nabývání zemědělské půdy fyzickými a právnickými osobami z jiných členských států EU, které nemají v Litvě bydliště, sídlo, pobočku nebo zastoupení. Jde o dočasnou výjimku z volného pohybu kapitálu, jenž je zaručen články 63 až 66 Smlouvy o fungování Evropské unie. Toto přechodné období může být prodlouženo pouze jednou na maximálně tři roky.
(2)
Dne 4. února 2011 požádala Litva o prodloužení přechodného období pro nabývání zemědělské půdy o tři roky.
(3)
Hlavním důvodem pro zavedení přechodného období byla potřeba zachovat socioekonomické podmínky zemědělských činností po zřízení jednotného trhu a přechodu ke společné zemědělské politice v Litvě. Cílem bylo především zohlednit obavy vzniklé v souvislosti s možným dopadem liberalizace nabývání zemědělské půdy na odvětví zemědělství v důsledku počátečních velkých rozdílů cen půdy a příjmů v porovnání s Rakouskem, Belgií, Dánskem, Finskem, Francií, Německem, Řeckem, Irskem, Itálií, Lucemburskem, Nizozemskem, Portugalskem, Španělskem, Švédskem a Spojeným královstvím (dále jen EU-15). Přechodné období bylo rovněž navrženo, aby se usnadnila restituce a privatizace zemědělské půdy pro zemědělce. Ve své zprávě ze dne 16. července 2008 o přezkumu přechodných opatření pro nabývání zemědělských nemovitostí, která byla stanovena smlouvou o přistoupení z roku 2003 (dále jen „přezkum v polovině období v roce 2008“), Komise zdůraznila význam dokončení výše zmíněné zemědělské reformy do konce plánovaného přechodného období (1).
(4)
Pozemková reforma v Litvě stále probíhá. Podle údajů poskytnutých litevskými orgány zůstává celkem 429 000 ha státní půdy, u které se musí vyjasnit vlastnická práva. V této chvíli bylo privatizováno pouze 77 200 ha státní zemědělské půdy a u 351 000 ha zemědělské půdy, která tvoří 11,42 % celkové výměry zemědělské půdy v Litvě, stále zůstávají nevyřešená vlastnická práva.
(5)
Podle názoru litevských orgánů nejasná vlastnická práva spolu s nepříznivou strukturou zemědělských hospodářství nevyhnutelně brání pozemkovým transakcím a konsolidaci zemědělské půdy. Rozdrobenost pozemků však vede k nižší konkurenceschopnosti a k tomu, že se zemědělské podniky méně zaměřují na trh. V této souvislosti údaje za rok 2009, které zpřístupnily litevské orgány, ukazují, že v tomto roce zemědělské podniky hospodařící na výměře do 5 ha tvořily 52,5 % všech zemědělských podniků.
(6)
Výše zmíněná nižší konkurenceschopnost litevského odvětví zemědělství v porovnání s odvětvím zemědělství v EU-15 je znásobena obtížemi v přístupu k finančním prostředkům a vysokými úrokovými sazbami, které se používají na komerční úvěry pro nabytí zemědělské půdy (více než 10 % v roce 2009).
(7)
Kromě toho nedávná globální finanční a hospodářská krize měla rovněž negativní dopad na litevskou ekonomiku a zvláště na prodejní ceny zemědělských produktů. Podle údajů litevského odboru statistiky vlády Litevské republiky celkový index prodejních cen zemědělských produktů v roce 2009 ve srovnání s rokem 2008 činil 77,8. Pokles byl zvláště výrazný v odvětví pěstování rostlin, kde se celkový index prodejních cen těchto zemědělských produktů v roce 2009 ve srovnání s rokem 2008 rovnal 69,1.
(8)
S ohledem na výše uvedené faktory lze vysvětlit stále značný, i když v čase klesající rozdíl mezi příjmy ze zemědělství zemědělců v Litvě a zemědělců v EU-15. Podle úřadu Eurostat se v roce 2009 úroveň příjmů zemědělců v Litvě snížila o 13,6 %, zatímco průměrný příjem v EU-27 se snížil o 10,7 %.
(9)
Podobně jako u úrovně příjmů ze zemědělství stále přetrvává rozdíl v prodejních cenách zemědělské půdy mezi Litvou a ostatními členskými státy EU. Podle údajů úřadu Eurostat zůstávají ceny zemědělských pozemků v Litvě ve srovnání s ostatními členskými státy EU nízké. Úplné sblížení prodejních cen zemědělské půdy se ani neočekávalo, ani nebylo pokládáno za nezbytnou podmínku ukončení přechodného období. Nicméně rozdíly mezi cenami zemědělské půdy v Litvě a v EU-15 jsou natolik výrazné, že by mohly bránit dalšímu plynulému sbližování cen.
(10)
S ohledem na tyto souvislosti lze spolu s litevskými orgány předpokládat, že by zrušení omezení ode dne 1. května 2011 vyvolalo tlak na ceny půdy v Litvě. Po skončení přechodného období proto existuje nebezpečí vážného narušení litevského trhu se zemědělskou půdou.
(11)
Z tohoto důvodu by se mělo prodloužení přechodného období o tři roky uvedené v kapitole 4 přílohy IX aktu o přistoupení povolit.
(12)
Aby se trh v plném rozsahu připravil na liberalizaci, je i za nepříznivých hospodářských podmínek nadále nanejvýš důležité podporovat zlepšování faktorů, mezi něž patří možnosti získání úvěrů a pojištění pro zemědělce a dokončení zemědělské strukturální reformy během přechodného období, jak již bylo zdůrazněno v přezkumu v polovině období v roce 2008.
(13)
Protože otevřený jednotný trh byl vždy centrem evropské prosperity, zvýšený příliv zahraničního kapitálu by zemědělskému trhu v Litvě rovněž přinesl potenciální prospěch. Jak bylo zdůrazněno v přezkumu v polovině období v roce 2008, mohly by zahraniční investice do odvětví zemědělství mít rovněž důležitý dlouhodobý vliv na poskytování kapitálu a know-how, na fungování trhů s půdou a zemědělskou produktivitu. Postupné uvolnění omezení zahraničního vlastnictví během přechodného období by také přispělo k přípravě trhu na úplnou liberalizaci.
(14)
Z důvodu právní jistoty a s cílem zabránit vzniku právní mezery ve vnitrostátním právním systému Litvy po skončení současného přechodného období by toto rozhodnutí mělo vstoupit v platnost dnem zveřejnění v Úředním věstníku Evropské unie,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Přechodné období pro nabývání zemědělské půdy v Litvě uvedené v kapitole 4 přílohy IX aktu o přistoupení z roku 2003 se prodlužuje do dne 30. dubna 2014.
Článek 2
Toto rozhodnutí vstupuje v platnost dnem vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
V Bruselu dne 14. dubna 2011.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 14 kwietnia 2011 r.
przedłużająca okres przejściowy dotyczący nabywania gruntów rolnych na Litwie
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2011/240/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o przystąpieniu Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji,
uwzględniając Akt przystąpienia Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji, w szczególności rozdział 4 załącznika IX,
uwzględniając wniosek złożony przez Litwę,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
W Akcie przystąpienia z 2003 r. przewidziano, że Litwa może utrzymać w mocy - na warunkach określonych w przedmiotowym akcie - przez okres siedmiu lat od daty przystąpienia do UE, który wygasa z dniem 30 kwietnia 2011 r., zakazy w zakresie nabywania gruntów rolnych przez osoby fizyczne i prawne z innych państw członkowskich UE niemające siedziby, niezarejestrowane ani nieposiadające oddziałów czy agencji na Litwie. Jest to tymczasowy wyjątek od zasady swobodnego przepływu kapitału gwarantowanej art. 63-66 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przedmiotowy okres przejściowy może zostać przedłużony tylko raz, najwyżej o trzy lata.
(2)
Dnia 4 lutego 2011 r. Litwa złożyła wniosek o przedłużenie okresu przejściowego dotyczącego nabywania gruntów rolnych o trzy lata.
(3)
Główną przesłanką dla okresu przejściowego była potrzeba chronienia warunków społeczno-ekonomicznych prowadzenia działalności rolniczej po wprowadzeniu jednolitego rynku i przejściu na zasady wspólnej polityki rolnej na Litwie. Jego celem było w szczególności zażegnanie obaw dotyczących możliwego wpływu na sektor rolny liberalizacji praw do nabywania gruntów rolnych, które wynikały ze znacznej początkowo rozbieżności w cenach gruntów i w dochodach w porównaniu z Austrią, Belgią, Danią, Finlandią, Francją, Grecją, Hiszpanią, Irlandią, Luksemburgiem, Niderlandami, Niemcami, Portugalią, Szwecją, Włochami i Zjednoczonym Królestwem (zwanymi dalej „UE-15”). Okres przejściowy miał również na celu ułatwienie restytucji i prywatyzacji gruntów rolnych. W sprawozdaniu z dnia 16 lipca 2008 r. w sprawie „Przeglądu środków przejściowych dotyczących nabywania nieruchomości rolnych przewidzianych w traktacie o przystąpieniu z 2003 r.” (zwanym dalej „przeglądem śródokresowym z 2008 r.”) Komisja podkreśliła wagę realizacji wspomnianej reformy rolnej do końca przewidzianego okresu przejściowego (1).
(4)
Na Litwie trwają wciąż reformy rolne. Wedle danych dostarczanych przez władze litewskie należy wyjaśnić status własności dla ogółem 429 000 ha ziemi pozostających własnością państwa. Prywatyzacją objęto dotychczas tylko 77 200 ha gruntów rolnych, a status własności pozostałych 351 000 ha, stanowiących 11,42 % całości gruntów rolnych na terytorium Litwy, wymaga wyjaśnienia.
(5)
Zdaniem władz litewskich brak jasnej sytuacji co do praw własności w połączeniu z niekorzystną strukturą gospodarstw w oczywisty sposób stoją na przeszkodzie w transakcjach i konsolidacji gruntów rolnych. Rozdrobnienie gruntów przyczynia się natomiast do obniżenia konkurencyjności i tym bardziej utrudnia gospodarstwom działalność o charakterze rynkowym. W tej sytuacji dane odnoszące się do roku 2009, udostępnione przez władze litewskie, wskazują, że w ciągu owego roku aż 52,5 % wszystkich gospodarstw nie przekraczało 5 ha.
(6)
Wspomnianą niższą konkurencyjność sektora rolnictwa na Litwie w stosunku do sektora rolnego w krajach UE-15 pogłębiają jeszcze trudności w dostępie do kapitału i wysokie stopy oprocentowania komercyjnych kredytów dla celów nabycia gruntów rolnych (przekraczające 10 % w roku 2009).
(7)
Co więcej, niedawny kryzys finansowy i gospodarczy o skali światowej również wywarł niekorzystny wpływ na gospodarkę Litwy, a w szczególności na ceny produktów rolnych. Zgodnie z danymi litewskiego urzędu statystycznego podlegającego rządowi litewskiemu, łączny wskaźnik cen na rynkach płodów rolnych w roku 2009, w stosunku do 2008 r., wyniósł 77,8. Spadki cen dały się zauważyć przede wszystkim w sektorze uprawy roślin, gdzie całkowity wskaźnik cen produktów roślinnych w 2009 r. (w porównaniu do roku 2008) wynosił 69,1.
(8)
W obliczu wyżej opisanych faktów, zrozumiałym staje się wciąż poważny, choć stale zmniejszający się odstęp dzielący przychody rolników litewskich i tych pracujących na roli w UE-15. Według Eurostatu w 2009 r. poziom dochodów rolników na Litwie spadł o 13,6 %, podczas gdy przeciętny dochód w skali UE-27 spadł o 10,7 %.
(9)
Podobnie jak poziom przychodów rolników różnice w cenach gruntów rolnych między Litwą a pozostałymi państwami członkowskimi UE nie ulegają dostatecznemu zmniejszeniu. Wedle danych Eurostatu ceny gruntów rolnych na Litwie pozostają niskie w stosunku do pozostałych państw członkowskich. Co prawda całkowitej konwergencji cen gruntów rolnych ani nie przewidywano, ani nie uznawano za konieczny warunek wstępny zakończenia okresu przejściowego. Niemniej widoczne różnice w cenach gruntów rolnych na Litwie i w krajach UE-15 mogą stać na przeszkodzie w płynnej ewolucji w kierunku konwergencji cen.
(10)
W tej sytuacji można przewidzieć - zgodnie ze stanowiskiem władz litewskich - że zniesienie istniejących ograniczeń z dniem 1 maja 2011 r. miałoby znaczący wpływ na ceny gruntów na Litwie. Dlatego też istnieje niebezpieczeństwo wystąpienia poważnych zakłóceń na litewskim rynku gruntów rolnych wraz z wygaśnięciem okresu przejściowego.
(11)
Należy zatem zapewnić przedłużenie okresu przejściowego, o którym mowa w rozdziale 4 załącznika IX do Aktu przystąpienia, o trzy lata.
(12)
Aby w pełni przygotować rynek do procesu liberalizacji, w dalszym ciągu jest rzeczą niezwykłej wagi - nawet w obliczu niekorzystnych okoliczności gospodarczych - aby wspierać poprawę takich czynników jak mechanizmy kredytowe i ubezpieczeniowe dla rolników oraz ukończenie strukturalnych reform rolnych w okresie przejściowym, co podkreślono już wcześniej w przeglądzie śródokresowym z 2008 r.
(13)
Zważywszy, że otwarty i jednolity rynek był zawsze istotny dla dobrobytu całej Europy, zwiększony napływ kapitału zagranicznego na litewski rynek gruntów rolnych niesie ze sobą także potencjalne korzyści dla tego rynku. Jak podkreślono w przeglądzie śródokresowym z 2008 r., inwestycje zagraniczne w sektorze rolnym mogą również wnieść długoterminowy wkład w zapewnienie kapitału i wiedzy fachowej oraz w funkcjonowanie rynków gruntów i wydajność produkcji rolnej. Stopniowe rozluźnianie ograniczeń dotyczących praw własności dla zagranicznych podmiotów jeszcze w trakcie obowiązywania okresu przejściowego pomogłoby przygotować rynek na pełną liberalizację.
(14)
W trosce o pewność prawną i w celu zapobieżenia zaistnieniu próżni prawnej w litewskim systemie prawa własności gruntów rolnych wraz z wygaśnięciem bieżącego okresu przejściowego niniejsza decyzja powinna wejść w życie z dniem jej publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Okres przejściowy dotyczący nabywania gruntów rolnych na Litwie, o którym mowa w rozdziale 4 załącznika IX do Aktu przystąpienia z 2003 r., zostaje przedłużony do dnia 30 kwietnia 2014 r.
Artykuł 2
Niniejsza decyzja wchodzi w życie z dniem jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 14 kwietnia 2011 r.