ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 14. dubna 2011
o prodloužení přechodného období pro nabývání zemědělské půdy na Slovensku
(Text s významem pro EHP)
(2011/241/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na smlouvu o přistoupení České republiky, Estonska, Kypru, Lotyšska, Litvy, Maďarska, Malty, Polska, Slovinska a Slovenska,
s ohledem na akt o přistoupení České republiky, Estonska, Kypru, Lotyšska, Litvy, Maďarska, Malty, Polska, Slovinska a Slovenska, a zejména na kapitolu 3 přílohy XIV tohoto aktu,
s ohledem na žádost Slovenska,
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Podle aktu o přistoupení z roku 2003 může Slovensko za podmínek stanovených v uvedeném aktu po dobu sedmi let ode dne přistoupení, která skončí dne 30. dubna 2011, ponechat v platnosti zákazy týkající se nabývání zemědělské půdy fyzickými a právnickými osobami z jiných členských států EU, které nemají na Slovensku bydliště, sídlo, pobočku nebo zastoupení. Jde o dočasnou výjimku z volného pohybu kapitálu, jenž je zaručen články 63 až 66 Smlouvy o fungování Evropské unie. Toto přechodné období může být prodlouženo pouze jednou na maximálně tři roky.
(2)
Dne 20. ledna 2011 požádalo Slovensko o prodloužení přechodného období pro nabývání zemědělské půdy o tři roky.
(3)
Hlavním důvodem pro zavedení přechodného období byla potřeba zachovat socioekonomické podmínky zemědělských činností po zřízení jednotného trhu a přechodu ke společné zemědělské politice na Slovensku. Cílem bylo především zohlednit obavy vzniklé v souvislosti s možným dopadem liberalizace nabývání zemědělské půdy na odvětví zemědělství v důsledku počátečních velkých rozdílů cen půdy a příjmů v porovnání s Rakouskem, Belgií, Dánskem, Finskem, Francií, Německem, Řeckem, Irskem, Itálií, Lucemburskem, Nizozemskem, Portugalskem, Španělskem, Švédskem a Spojeným královstvím (dále jen EU-15). Přechodné období bylo rovněž navrženo, aby se usnadnila restituce a privatizace zemědělské půdy. Ve své zprávě ze dne 16. července 2008 o přezkumu přechodných opatření pro nabývání zemědělských nemovitostí, která byla stanovena smlouvou o přistoupení z roku 2003 (dále jen „přezkum v polovině období“), Komise zdůraznila význam dokončení výše zmíněné zemědělské reformy do konce plánovaného přechodného období (1).
(4)
Podle údajů dostupných Eurostatu jsou ceny zemědělské půdy na Slovensku nižší než ceny zemědělské půdy v EU. Úplné sblížení prodejních cen zemědělské půdy se ani neočekávalo, ani nebylo pokládáno za nezbytnou podmínku ukončení přechodného období. Nicméně rozdíly mezi cenami zemědělské půdy na Slovensku a v EU-15 jsou natolik výrazné, že by mohly bránit dalšímu plynulému sbližování cen. Významné je rovněž riziko spekulací na nízkou hodnotu půdy.
(5)
Obdobně jako u cenové úrovně zemědělské půdy údaje Eurostatu ukazují, že rozdíl v HDP na obyvatele v paritě kupní síly na Slovensku a v EU-15 stále přetrvává. Stávající ceny zemědělské půdy jsou tudíž v poměru ke kupní síle na Slovensku vysoké.
(6)
Podle Eurostatu je pro strukturu vlastnictví půdy na Slovensku typické, že převládají malá rodinná hospodářství o výměře menší než 2 hektary, které se většinou nezaměřují na trh. Proces konsolidace těchto malých hospodářství je velmi pomalý a průměrný podíl využívané zemědělské plochy na hospodářství o výměře menší než dva hektary se v období mezi roky 2001-2007 zvýšil z 0,5 ha na 0,6 ha. Ačkoliv pouze 4,56 % z celkového počtu pracovníků pracuje v zemědělství, téměř polovina obyvatelstva žije ve venkovských oblastech. Podle slovenských orgánů mnoho zemědělské půdy v soukromém vlastnictví není obděláváno.
(7)
Konsolidaci zemědělské půdy také brání neukončená restituce vlastnických práv kvůli nevyplaceným pojistným plněním. Rovněž více než 360 000 ha soukromé zemědělské půdy je dočasně, než budou určeni zákonní vlastníci, spravováno Slovenským pozemkovým fondem. Přibližně 130 000 ha státem vlastněné zemědělské půdy zůstává ve správě Slovenského pozemkového fondu. Tato půda společně s tou, okolo které panuje nejistá právní situace, představuje téměř jednu čtvrtinu celkové výměry zemědělské půdy ve Slovenské republice. Nejasná vlastnická práva nevyhnutelně brání pozemkovým transakcím a konsolidaci zemědělských nemovitostí. Fragmentace půdy pak dále přispívá k nižší konkurenceschopnosti a vede k tomu, že se zemědělské podniky méně zaměřují na trh.
(8)
S ohledem na tyto souvislosti lze spolu se slovenskými orgány předpokládat, že by zrušení omezení ode dne 1. května 2011 vyvolalo tlak na ceny půdy na Slovensku. Po skončení přechodného období proto existuje nebezpečí vážného narušení slovenského trhu se zemědělskou půdou.
(9)
Z tohoto důvodu by se mělo prodloužení přechodného období o tři roky uvedené v kapitole 3 přílohy XIV aktu o přistoupení z roku 2003 povolit.
(10)
Aby se trh v plném rozsahu připravil na liberalizaci, je i za nepříznivých hospodářských podmínek nadále nanejvýš důležité podporovat zlepšování faktorů, mezi něž patří možnosti získání úvěrů a pojištění pro zemědělce a dokončení zemědělské reformy během přechodného období, jak již bylo zdůrazněno v přezkumu v polovině období.
(11)
Protože otevřený jednotný trh byl vždy centrem evropské prosperity, zvýšený příliv zahraničního kapitálu by zemědělskému trhu na Slovensku rovněž přinesl potenciální prospěch. Jak bylo zdůrazněno v přezkumu v polovině období v roce 2008, mohly by zahraniční investice do odvětví zemědělství mít rovněž důležitý dlouhodobý vliv na poskytování kapitálu a know-how, na fungování trhů s půdou a zemědělskou produktivitu. Postupné uvolnění omezení zahraničního vlastnictví během přechodného období by také přispělo k přípravě trhu na úplnou liberalizaci.
(12)
Z důvodu právní jistoty a s cílem zabránit vzniku právní mezery ve vnitrostátním právním systému Slovenska po skončení současného přechodného období by toto rozhodnutí mělo vstoupit v platnost dnem zveřejnění v Úředním věstníku Evropské unie,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Přechodné období pro nabývání zemědělské půdy na Slovensku uvedené v kapitole 3 přílohy XIV aktu o přistoupení z roku 2003 se prodlužuje do dne 30. dubna 2014.
Článek 2
Toto rozhodnutí vstupuje v platnost dnem vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
V Bruselu dne 14. dubna 2011.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 14 kwietnia 2011 r.
przedłużająca okres przejściowy dotyczący nabywania gruntów rolnych na Słowacji
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2011/241/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o przystąpieniu Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji,
uwzględniając Akt przystąpienia Republiki Czeskiej, Estonii, Cypru, Łotwy, Litwy, Węgier, Malty, Polski, Słowenii i Słowacji, w szczególności rozdział 3 załącznika XIV,
uwzględniając wniosek złożony przez Słowację,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
W Akcie przystąpienia z 2003 r. przewidziano, że Słowacja może utrzymać w mocy - na warunkach określonych w przedmiotowym akcie - przez okres siedmiu lat od daty przystąpienia do UE, który wygasa z dniem 30 kwietnia 2011 r., zakazy w zakresie nabywania gruntów rolnych przez osoby fizyczne i prawne z innych państw członkowskich UE niemające siedziby, niezarejestrowane ani nieposiadające oddziałów czy agencji na Słowacji. Jest to tymczasowy wyjątek od zasady swobodnego przepływu kapitału gwarantowanej art. 63-66 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Przedmiotowy okres przejściowy może zostać przedłużony tylko raz, najwyżej o trzy lata.
(2)
Dnia 20 stycznia 2011 r. Słowacja złożyła wniosek o przedłużenie okresu przejściowego dotyczącego nabywania gruntów rolnych o trzy lata.
(3)
Główną przesłanką dla okresu przejściowego była potrzeba chronienia warunków społeczno-ekonomicznych prowadzenia działalności rolniczej po wprowadzeniu jednolitego rynku i przejściu na zasady wspólnej polityki rolnej na Słowacji. Jego celem było w szczególności zażegnanie obaw dotyczących możliwego wpływu na sektor rolny liberalizacji praw do nabywania gruntów rolnych, które wynikały ze znacznej początkowo rozbieżności w cenach gruntów i w dochodach w porównaniu z Austrią, Belgią, Danią, Finlandią, Francją, Grecją, Hiszpanią, Irlandią, Luksemburgiem, Niderlandami, Niemcami, Portugalią, Szwecją, Włochami i Zjednoczonym Królestwem (zwanymi dalej „UE-15”). Okres przejściowy miał również na celu ułatwienie restytucji majątków i prywatyzacji gruntów rolnych. W sprawozdaniu z dnia 16 lipca 2008 r. w sprawie „Przeglądu środków przejściowych dotyczących nabywania nieruchomości rolnych przewidzianych w traktacie o przystąpieniu z 2003 r.” (zwanym dalej „przeglądem śródokresowym”) Komisja podkreśliła wagę realizacji wspomnianej reformy rolnej do końca przewidzianego okresu przejściowego (1).
(4)
Według danych, jakimi dysponuje Eurostat, ceny gruntów rolnych na Słowacji są niższe niż w innych krajach UE. Co prawda, całkowitej konwergencji cen gruntów rolnych ani nie przewidywano, ani nie uznawano za konieczny warunek wstępny zakończenia okresu przejściowego. Niemniej widoczne różnice w cenach gruntów rolnych na Słowacji i w krajach UE-15 mogą stać na przeszkodzie w płynnej ewolucji w kierunku konwergencji cen. Ryzyko działalności spekulacyjnej w odniesieniu do nisko wycenianych gruntów jest niebagatelne.
(5)
Podobnie jak w przypadku różnic poziomów cen gruntów dane Eurostatu wskazują, że utrzymuje się nadal rozbieżność w przeciętnym PKB na głowę obliczonym zgodnie ze standardem siły nabywczej dla Słowacji i UE-15. Tym samym obecne ceny gruntów rolnych są wysokie w stosunku do wskaźników siły nabywczej na Słowacji.
(6)
Według Eurostatu struktura własności nieruchomości ziemskich na Słowacji charakteryzuje się dominacją małych gospodarstw rodzinnych o powierzchni poniżej 2 ha, które w większości nie są producentami zorientowanymi rynkowo. Proces scalania rozproszonej w małych gospodarstwach własności przebiega bardzo wolno, a przeciętna wielkość uprawianych przez każde gospodarstwo do 2 ha gruntów w latach 2001-2007 wzrosła nieznacznie, z 0,5 ha do 0,6 ha. Chociaż w rolnictwie znajduje zatrudnienie tylko 4,56 % całkowitej liczby pracujących Słowaków, na terenach wiejskich zamieszkuje niemal połowa populacji. Zdaniem słowackich władz w rękach prywatnych znajduje się znaczna ilość gruntów rolnych, które nie są obecnie uprawiane.
(7)
Konsolidowanie własności gruntów rolnych powstrzymywane jest również przez niezakończony proces przywracania praw własności w związku z nierozstrzygniętymi dotychczas roszczeniami. Co więcej, ponad 360 000 ha prywatnych gruntów rolnych zostało zabezpieczone przez Słowacki Fundusz Gruntów - do czasu ustalenia ich prawnych właścicieli. Około 130 000 ha gruntów rolnych należących do państwa pozostaje również pod opieką Słowackiego Funduszu Gruntów. Ziemie te, łącznie z wszystkimi innymi gruntami o niewyjaśnionym statusie prawnym, stanowią łącznie niemal jedną czwartą całkowitej powierzchni gruntów rolnych na terytorium Republiki Słowackiej. Niewyjaśnione kwestie związane z prawem własności w oczywisty sposób stoją na przeszkodzie w transakcjach i konsolidacji majątków rolnych. Rozdrobnienie gruntów z kolei przyczynia się do obniżenia konkurencyjności i tym bardziej utrudnia gospodarstwom działalność o charakterze rynkowym.
(8)
W tej sytuacji można przewidzieć - zgodnie ze stanowiskiem władz słowackich - że zniesienie istniejących ograniczeń z dniem 1 maja 2011 r. miałoby znaczący wpływ na ceny gruntów na Słowacji. Dlatego też istnieje niebezpieczeństwo wystąpienia poważnych zakłóceń na słowackim rynku gruntów rolnych wraz z wygaśnięciem okresu przejściowego.
(9)
Należy zatem zapewnić przedłużenie okresu przejściowego, o którym mowa w rozdziale 3 załącznika XIV do Aktu przystąpienia z 2003 r., o trzy lata.
(10)
Aby w pełni przygotować rynek do procesu liberalizacji, w dalszym ciągu jest rzeczą niezwykłej wagi - nawet w obliczu niekorzystnych okoliczności gospodarczych - aby wspierać poprawę takich czynników jak mechanizmy kredytowe i ubezpieczeniowe dla rolników oraz ukończenie reform rolnych w okresie przejściowym, co podkreślono już wcześniej w przeglądzie śródokresowym.
(11)
Zważywszy, że otwarty i jednolity rynek był zawsze istotny dla dobrobytu całej Europy, zwiększony napływ kapitału zagranicznego na słowacki rynek gruntów rolnych niesie ze sobą także potencjalne korzyści dla tego rynku. Jak podkreślono w przeglądzie śródokresowym z 2008 r., inwestycje zagraniczne w sektorze rolnym mogą również wnieść długoterminowy wkład w zapewnienie kapitału i wiedzy fachowej oraz w funkcjonowanie rynków gruntów i wydajność produkcji rolnej. Stopniowe rozluźnianie ograniczeń dotyczących praw własności dla zagranicznych podmiotów jeszcze w trakcie obowiązywania okresu przejściowego pomogłoby przygotować rynek na pełną liberalizację.
(12)
W trosce o pewność prawną i w celu zapobieżenia zaistnieniu próżni prawnej w słowackim systemie prawnym własności gruntów rolnych wraz z wygaśnięciem bieżącego okresu przejściowego niniejsza decyzja powinna wejść w życie z dniem jej publikacji w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Okres przejściowy dotyczący nabywania gruntów rolnych na Słowacji, o którym mowa w rozdziale 3 załącznika XIV do Aktu przystąpienia z 2003 r., zostaje przedłużony do dnia 30 kwietnia 2014 r.
Artykuł 2
Niniejsza decyzja wchodzi w życie z dniem jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 14 kwietnia 2011 r.