ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 20. prosince 2011
o státní podpoře C 25/08 (ex NN 23/08) reforma způsobu financování důchodů státních úředníků pracujících u společnosti France Télécom, kterou poskytla Francouzská republika ve prospěch společnosti France Télécom
(oznámeno pod číslem C(2012) 9403)
(Pouze francouzské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/540/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy (1),
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody (2),
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek (3) v souladu s těmito články, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Stížností ze dne 4. října 2002, která byla doplněna dne 16. ledna 2003, byla Komisi předložena tvrzení, podle nichž Francouzská republika poskytla podporu ve prospěch společnosti France Télécom, která měla částečně snížit její finanční náklady, a to zejména náklady spojené s financováním důchodů. Dopisem ze dne 17. března 2004 sdělila Francouzská republika Komisi informace, které si Komise od ní vyžádala v souvislosti se stížností.
(2)
Dopisy ze dne 2. dubna 2004 a 24. února 2006 stěžovatelé poskytli dodatečné informace týkající se stížnosti.
(3)
Dopisem ze dne 20. května 2008 oznámila Komise Francii své rozhodnutí zahájit řízení o této podpoře podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie („SFEU“).
(4)
Francie předložila své připomínky dne 18. července 2008.
(5)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (4). Komise vyzvala zúčastněné strany k předložení jejich připomínek k předmětné podpoře.
(6)
Dne 22. září 2008 obdržela Komise připomínky společnosti France Télécom a po prodloužení lhůty obdržela dne 1. a dne 16. října 2008 také připomínky stěžovatelů a jednoho telekomunikačního operátora. Komise je poté předala Francouzské republice, umožnila jí se k nim vyjádřit a obdržela připomínky Francouzské republiky dopisem ze dne 13. února 2009.
(7)
Dne 16. února 2009 předložila své připomínky společnost France Télécom a upozornila v nich Komisi na rozsudek Soudu prvního stupně ze dne 28. listopadu 2008 (5), který podle ní potvrzuje její tvrzení. Dne 14. května 2009 předložil telekomunikační operátor uvedený v bodě odůvodnění č. 6 dodatečné informace ke svým projednávaným připomínkám a odvolával se v nich na rozhodnutí Komise ze dne 11. února 2009 (6), které podle něj potvrzuje jeho připomínky.
(8)
Jednání mezi zástupci Komise a zástupci společnosti France Télécom proběhla na žádost této společnosti dne 17. prosince 2009, dne 23. září 2010 a dne 12. října 2010. France Télécom předala dodatečné připomínky dne 18. října 2010.
(9)
Na žádost Komise poskytla Francouzská republika dne 18. března 2010 upřesnění a aktualizaci některých údajů obsažených v jejích původních připomínkách a vše doprovodila připomenutím jejich obsahu.
(10)
Dne 22. září 2010 sdělily francouzské orgány Komisi nové připomínky a požádaly o jednání, jež proběhlo dne 22. října 2010. Dopisem ze dne 28. října 2010 jim Komise zaslala skutková upřesnění zmíněná během tohoto jednání a dodatečné připomínky společnosti France Télécom a zároveň Francouzskou republiku vyzvala, aby se k nim případně vyjádřila. Dne 17. listopadu 2010 Komise zaslala dodatečná upřesnění, o která požádaly francouzské orgány dne 10. listopadu 2010 za účelem vypracování svých připomínek.
(11)
Dopisem ze dne 9. prosince 2010 a doplněném dne 24. června 2011 předložila Francouzská republika své dodatečné připomínky provázené aktualizací některých údajů obsažených v jejích původních připomínkách. Dne 28. června a 4. července 2011 proběhla s francouzskými orgány jednání. Nové připomínky byly poté předloženy dne 7. října 2011.
2. PODROBNÝ POPIS PODPORY
(12)
Opatření, jež jsou předmětem tohoto řízení, spočívají ve změnách zavedených v roce 1996 do režimu odvodů podniku France Télécom ve spojení s vyplácením důchodů jeho zaměstnanců se statusem státních zaměstnanců. Předchozí režim vznikl v roce 1990 při vytvoření společnosti France Télécom jako podniku odlišného od státní správy. Pokud jde o odvody společnosti France Télécom na sociální zabezpečení, zákon z roku 1990 ve skutečnosti pouze převzal předchozí praxi. U příležitosti přetvoření společnosti France Télécom na akciovou společnost, kótování na burze a otevření stále větší části jejího kapitálu na straně jedné a úplného otevření hospodářské soutěži trhů, na nichž ve Francii a v ostatních členských státech Evropské unie působila, na straně druhé došlo v roce 1996 k zavedení nového režimu. V současné době režim zavedený v roce 1996 ve své podstatě stále platí.
2.1 Právní rámec statusu společnosti France Télécom a jejích zaměstnanců v období 1990 až 1996
2.1.1 Status společnosti France Télécom a postavení jejích zaměstnanců mezi rokem 1990 a rokem 1996
(13)
Podle zákona č. 90-568 ze dne 2. července 1990 (dále jen „zákon z roku 1990“) (7) vznikla společnost France Télécom jako veřejnoprávní provozovatel s právní subjektivitou. Předtím tvořila jedno z generálních ředitelství ministerstva pošt a telekomunikací. Stejným zákonem bylo převedeno na společnost France Télécom plnoprávně a bezplatně plné vlastnictví movitého a nemovitého státního majetku vyhrazeného pro služby spadající pod toto generální ředitelství.
(14)
Článek 3 zákona z roku 1990 pověřuje společnost France Télécom zejména těmito úkoly: i) zajišťovat všechny veřejné telekomunikační služby při vnitřním a mezinárodním styku; ii) vytvářet, rozvíjet a provozovat veřejné sítě nutné pro poskytování těchto služeb a zajistit jejich propojení se sítěmi v zahraničí; iii) poskytovat všechny ostatní telekomunikační služby, zařízení a sítě a rovněž vytvářet sítě pro kabelové síření rozhlasových a televizních služeb.
(15)
Podle článku 29 zákona z roku 1990 se na zaměstnance společnosti France Télécom vztahují zvláštní statusy přijaté podle zákona o právech a povinnostech státních zaměstnanců a podle zákona, kterým se stanoví služební řád pro státní službu. Zákon z roku 1990 umožňoval zaměstnávat smluvní zaměstnance spadající do režimu obecného práva v rámci stanoveném ve smlouvě uzavřené mezi státem a podnikem. Tato smlouva stanovila pro tento typ náboru horní hranici 3 % celkového počtu zaměstnanců.
(16)
Zákon z roku 1990 převzal předchozí rozpočtové postupy a ve svém článku 30 stanovil rozdělení odpovědností v oblasti financování sociálních služeb pro zaměstnance mezi francouzský stát a společnost France Télécom následovně:
„Stávající zaměstnanci a důchodci ministerstva pověřeného poštovními a telekomunikačním službami, zaměstnanci a důchodci veřejnoprávních provozovatelů, na něž se vztahuje obecný status státních zaměstnanců, a také osoby s právy odvozenými od těchto zaměstnanců a důchodců mají nárok na věcné dávky v oblasti nemocenského pojištění, mateřských dávek a invalidního důchodu prostřednictvím vzájemné zdravotní pojišťovny pošt a telekomunikací (Mutuelle générale des P.T.T.) za podmínek stanovených v knize III a v kapitole II první hlavy knihy VII zákoníku sociálního zabezpečení. Část odvodů na sociální zabezpečení připadající státu podle článku L. 712-9 přitom přebírají u svých státních zaměstnanců veřejnoprávní provozovatelé.
Vyměření a vyplácení penzí přiznaných podle zákona o vojenských a civilních důchodových penzích státním zaměstnancům společností La Poste a France Télécom provádí stát. Jako vyrovnání jsou veřejnoprávní provozovatelé povinni uhradit státní pokladně:
a)
výši srážky ze mzdy zaměstnance, jež je stanovena článkem L. 61 zákona o vojenských a civilních důchodových penzích;
b)
dodatečný odvod, který umožní úplné uhrazení nákladů spojených s penzí přiznanou nebo k přiznání jejich zaměstnancům v důchodu.
Náklady vyplývající z uplatnění ustanovení článku L. 134-1 zákoníku sociálního zabezpečení na zaměstnance společnosti La Poste a France Télécom nesou v celém jejich rozsahu veřejnoprávní provozovatelé.
Výnos přijatý Státní radou určuje podle potřeby podmínky provádění těchto ustanovení.“
(17)
V období od roku 1991 do roku 1996 byl odvod „zaměstnavatele“ podle článku 30 zákona z roku 1990 (tj. „dodatečný odvod“ stanovený v čl. 30 písm. b) zákona z roku 1990 v jeho původním znění) připadající na společnost France Télécom u jejích státních zaměstnanců stanoven jako rozdíl mezi celkovou částkou státních penzí vyplacených francouzským státem a částí hrazenou pracujícími státními zaměstnanci z jejich mzdy. Společnost France Télécom se rovněž podílela na režimech tzv. „vyrovnání“ a „nadvyrovnání“, které počítaly s převody za účelem zajištění vyváženosti mezi důchodovými režimy státních zaměstnanců jiných veřejnoprávních subjektů. Část financování závazků v oblasti penzí státních zaměstnanců připadající na zaměstnance byla určena podle článku L 61 zákona o vojenských a civilních důchodových penzích jako srážka ze mzdy zaměstnance a stanovena na výši 7,85 % hrubého tabulkového platu.
(18)
Platby provedené společností France Télécom vzrostly z 920 milionů EUR v roce 1991 na 1 miliardu 151 milionů EUR v roce 1996 a byly rozloženy následovně:
Tabulka 1
Důchodové odvody zaměstnanců a zaměstnavatele u společnosti France Télécom v období 1991-1996 (8)
(v milionech EUR)
1991
1992
1993
1994
1995
1996
A/Celková částka penzijních odvodů
939
983
1 070
1 079
1 173
1 214
a 1/odvody zaměstnanců
195
201
217
213
229
238
a 2/odvod zaměstnavatele
743
782
853
866
944
976
B/Vyrovnání - nadvyrovnání
176
188
277
136
201
175
Náklady celkem (A + B)
1 115
1 171
1 348
1 215
1 375
1 389
Z toho France Télécom celkem (a2 + B)
920
970
1 131
1 002
1 146
1 151
(19)
Společnost France Télécom zaúčtovávala výdaje spojené s důchody na základě uhrazených příspěvků. Vzhledem k tomu, že tyto výdaje jistě porostou z důvodu předpokládaného vývoje důchodových penzí, jež bude muset svým bývalým státním zaměstnancům vyplácet, zanášela společnost France Télécom do svých účtů rovněž jistou roční rezervu určenou k tomu, aby se odhadovaný dopad budoucího navýšení plateb rozložil na období 30 roků. Celková výše rezerv vytvářených až do roku 1996 dosáhla částky 23,4 miliardy FRF (3,6 miliardy EUR). Jelikož je francouzský stát sám sobě pojišťovatelem, nevytvářel na své straně podle francouzských orgánů pro tyto penze žádné rezervy (9).
2.1.2 Změny provedené ve statusu společnosti France Télécom a postavení jejích pracovníků se statusem státních zaměstnanců počínaje rokem 1996
(20)
Zákon č. 96-660 ze dne 26. července 1996 (10) (dále jen „zákon z roku 1996“) pozměnil některá ustanovení zákona z roku 1990. S účinností od 31. prosince 1996 na jedné straně přiznal France Télécom status státního podniku podléhajícího právním ustanovením, jež se vztahují na akciové společnosti, pokud nejsou v rozporu s právními předpisy, a na druhé straně převedl bezplatně rozhodující část majetku, práv a závazků veřejnoprávního subjektu France Télécom na státní podnik France Télécom.
(21)
Kapitál podniku France Télécom SA (dále jen „France Télécom“) byl vyhláškou stanoven na 25 miliard FRF (3,8 miliardy EUR) na základě vlastních prostředků uvedených v účetní rozvaze k 31. prosinci 1995. Akcie společnosti France Télécom byly připuštěny v říjnu 1997 na první trh pařížské burzy a rovněž na New York Stock Exchange (NYSE). Podle výroční zprávy za rok 1998 bylo složení kapitálu společnosti France Télécom následující: stát držel podíl ve výši 63,6 %, soukromí investoři ve výši 31,2 %, zaměstnanci společnosti ve výši 3,2 % a společnost Deutsche Telekom ve výši 2 %. Po prodeji 10,85 % podílů dne 7. září 2004 neměl již francouzský stát v podniku majoritní podíl. Jeho podíl potom nadále klesal, až se k 31. prosinci 2008 ustálil na 26,65 % kapitálu. Ovšem s 26,65 % hlasovacích práv a vzhledem ke skutečnosti, že neexistují žádné další stmelené skupiny význačných akcionářů, francouzský stát jmenuje předsedu správní rady a generálního ředitele, zůstává hlavním akcionářem společnosti France Télécom a ve skutečnosti může rozhodnout o výsledku hlasování akcionářů u otázek, jež vyžadují prostou většinu (11).
(22)
Změna statusu společnosti France Télécom stanovená zákonem z roku 1996 obsahovala rovněž různá ustanovení, jež se týkala jejích zaměstnanců. Podle tohoto zákona pracuje sbor státních zaměstnanců společnosti France Télécom u státního podniku France Télécom a podléhá jeho správě. Zaměstnanci s postavením státních zaměstnanců si zachovávají tento status a záruky, které jsou s ním spojené. Zaměstnanecké podmínky státních zaměstnanců pracujících u společnosti France Télécom jsou stejné jako podmínky státních úředníků: mají zaručené pracovní místo a mohou být propuštěni pouze ze závažného důvodu v případech stanovených právními předpisy. Pokud jde o nábor nových zaměstnanců, zákon z roku 1996 umožňoval až do 1. ledna 2002 společnosti France Télécom najímat státní zaměstnance a zároveň zaměstnávat smluvní zaměstnance podléhající obecnému právu.
(23)
K 31. prosinci 1996 zaměstnávala společnost France Télécom 165 200 osob, z nichž bylo 94,1 % státních zaměstnanců. Aniž by čekala na uplynutí lhůty 1. ledna 2002 stanovené zákonem z roku 1996, přestala společnost France Télécom ve skutečnosti přijímat státní zaměstnance již od roku 1997. Počet státních zaměstnanců se proto během deseti roků snížil o 47 % z 133 434 osob v roce 1997 na 69 892 osob v roce 2007. Toto snížení je výraznější než u celkového počtu zaměstnanců společnosti France Télécom (- 25 %), který dosáhl k 31. prosinci 2007 počtu 124 166 zaměstnanců.
(24)
Článek 6 zákona z roku 1996 změnil rovněž článek 30 zákona z roku 1990 tím, že k původnímu znění přidal dvě odrážky c) a d). Jako vyrovnání za vyměření a vyplácení státem penzí přiznaných státním zaměstnancům pracujícím u společnosti France Télécom ukládá zákon této společnosti uhradit státní pokladně:
„c)
(…) přímý odvod zaměstnavatele počínaje 1. lednem 1997 úměrný částkách odváděným ze mzdy na důchodové zabezpečení. Výše přímého odvodu se vypočítává tak, aby došlo k vyrovnání úrovně povinných sociálních a daňových odvodů ze mzdy mezi společností France Télécom a ostatními podniky působícími v odvětví telekomunikací, které spadají pod obecné právo sociálních dávek, pokud jde o rizika, jež jsou společná pro zaměstnance podle obecného práva a státní zaměstnance. Tuto výši lze změnit v případě změny uvedených odvodů. Způsoby určení odvodu zaměstnavatele a jeho uhrazování státu stanoví výnos Státní rady;
d)
(…) mimořádný paušální odvod, jehož výši a způsob úhrady stanoví zákon o státním rozpočtu do 31. prosince 1996“.
(25)
Zákon z roku 1996 vyloučil rovněž společnost France Télécom z oblasti působení obecného a zvláštního mechanizmu vyrovnávání důchodů stanoveného zákonem z roku 1990, což pro France Télécom znamenalo placení dodatečných vyrovnání a nadvyrovnání, jež jsou uvedena v tabulce č. 1. V období 1991-1996 částky uhrazené z tohoto důvodu představovaly 18 % penzí vyplacených osobám se statusem státních zaměstnanců.
(26)
Přímý odvod zaměstnavatele zavedený zákonem z roku 1996 nahradil dodatečný odvod stanovený čl. 30 písm. b) zákona z roku 1990. Tento odvod vychází z míry konkurenční spravedlnosti založené na vyrovnání úrovně povinných sociálních a daňových odvodů ze mzdy u stejně vysoké čisté mzdy. Způsob vyrovnání je založen na rekonstruované výši nákladů, které by měl konkurent zaměstnávající osoby podléhající obecnému právu v oblasti sociálních odvodů, a to včetně důchodového zabezpečení, pokud by jim vyplácel čistou mzdu ve stejné výši, jako je mzda státních zaměstnanců pracujících u společnosti France Télécom, a měl přitom totožnou strukturu zaměstnanosti.
(27)
Tato metoda vylučuje odvody hrazené konkurenty na ochranu před riziky, která nejsou společná soukromoprávním pracovníkům a státním zaměstnancům, což je zejména riziko nezaměstnanosti a nároky zaměstnanců v případě konkurzu nebo likvidace podniku (dále jen „pojištění na zaručení mezd“ či „PZM“). Při hlasování o zákonu z roku 1996 si zákonodárci uvědomovali tento rozdíl mezi společností France Télécom a jejími konkurenty a zdůraznili: „soubor ustanovení článku 6 umožňuje společnosti France Télécom snížit své náklady na pojištění proti nezaměstnanosti (odvody UNEDIC), které její možní konkurenti musí platit“ (12).
(28)
Odvod zaměstnavatele společnosti France Télécom je vypočítáván každý rok a vyjadřován jako podíl z hrubých tabulkových mezd státních zaměstnanců v činné službě. Míra tohoto odvodu dosahovala v období 1997-2010 průměrné výše […] (13) % a podle připomínek Francouzské republiky měla hodnoty uvedené v tabulce č. 2:
Tabulka 2
Přímý odvod zaměstnavatele hrazený společností France Télécom v období 1997-2010
Rok
Míra odvodu
EUR (miliony)
1997
36,20 %
1 088,9
1998
35,40 %
1 069,6
1999
36,70 %
1 108,5
2000
36,40 %
1 085,0
2001
37,00 %
1 088,6
2002
37,70 %
1 100,1
2003
37,60 %
1 085,0
2004
[…] %
1 048,6
2005
[…] %
984,6
2006
[…] %
957,6
2007
[…] %
917,6
2008
[…] %
859,2
2009
[…] %
805,4
2010
[…] %
744,5
(29)
Ukončení najímání státních zaměstnanců počínaje rokem 1997 omezilo počet státních zaměstnanců v činné službě u společnosti France Télécom. Bez ohledu na odchody do důchodu rostoucího počtu státních zaměstnanců v období 1991-2010 tabulka ukazuje, že odvod zaměstnavatele ve výši 744 milionů EUR, který společnost France Télécom uhradila v roce 2010, byl o 407 milionů EUR nižší než náklady na důchodové zabezpečení, které podnik platil francouzskému státu před vstupem v platnost reformy z roku 1996, a odpovídal pouhému odvodu zaměstnavatele, který France Télécom platila před dvaceti roky, tj. v roce 1991 (1 151 milionů EUR a 743 milionů EUR - viz tabulka č. 1).
(30)
Reforma zavedená zákonem z roku 1996 vede tak k tomu, že výše odvodu společnosti France Télécom se snižuje v absolutní hodnotě a není nadále vázána na počet státních zaměstnanců, kteří odešli do důchodu. K převedení nákladů na stát zavedenému zákonem z roku 1996 tak došlo v době, kdy výhledy převzaté Senátem počítaly s výrazným nárůstem nákladů na důchodové zabezpečení počínaje rokem 2005, přičemž měly dosáhnout 13 miliard FRF (1,98 miliardy EUR) v roce 2007, 21,5 miliardy FRF (3,3 miliardy EUR) v roce 2017 a 34 miliard FRF (6,1 miliardy EUR) v roce 2027 (14).
(31)
Z projednávání návrhu zákona v Národním shromáždění a Senátu tak vyplývá převedení nákladů na důchodové zabezpečení do státního rozpočtu ve výši 250 miliard FRF, již by roční odvody ve výši 100 miliard FRF a mimořádný odvod ve výši 40 miliard FRF nedokázaly pokrýt, a to i při započtení výnosu z prodeje části akcií podniku. V témže projednávání zákona se uvádí mimořádný odvod na snížení nového a výrazného nákladu pro stát v odhadované výši nejvýše 40 miliard FRF. Tato částka byla stanovena za spolupráce rady bankéřů tak, aby byla slučitelná s mírou zadlužení vzhledem k vlastnímu kapitálu ve výši 150 % a odpovídala rezervám vytvořeným podnikem na důchodové zabezpečení a nadnákladu pro stát za období deseti roků a ne déle, který vyplývá z rozdílu mezi vyplácenými penzemi a napříště vybíranými přímými odvody (15).
(32)
Záměr vyrovnání ve prospěch státu je připomenut nejenom ve znění článku 30 zákona přijatého zákonodárci a během projednávání návrhu zákona z roku 1996, ale také ve výroční zprávě společnosti France Télécom za rok 1997, kde se hovoří o „uhrazení francouzskému státu mimořádného odvodu ve výši 37,5 miliardy FRF ve spojení s budoucími důchody bývalých státních zaměstnanců“ (16). Rezervy vytvořené společností France Télécom jí umožnily snížit čisté finanční úsilí, jež musela vynaložit, protože během jediného roku zaplatila pouze nadnáklady, které státu reformou vzniknou za deset roků.
(33)
Ukazuje se tak, že pro stanovení výše mimořádného odvodu (nebo-li „doplatku“) byla zohledněna rezerva, kterou si každoročně společnost France vytvářela, která dosáhla celkové částky 23,4 miliardy FRF (3,6 miliardy EUR) a která byla v roce 1996 určena k rozložení důsledku budoucího zvyšování odvodů vyplývajících ze zákona z roku 1990. Část tohoto odvodu, jež neodpovídala vytvořeným rezervám, pokrývala tento nadnáklad během období deseti roků. Jak jednoznačně vyplývá z tehdejších projednávání, výše odvodu byla stanovena při zohlednění částky, pro kterou si podnik již vytvořil rezervy.
(34)
Vzhledem k přímé povaze ročního odvodu zaměstnavatele zavedeného zákonem z roku 1996 se povinnost společnosti France Télécom od té doby omezuje na uhrazení tohoto odvodu, a to bez dalších závazků v oblasti pokrytí případných budoucích schodků jak režimu důchodového zabezpečení svých státních zaměstnanců, tak dalších režimů veřejné správy. Z důvodu existence zákona z roku 1996 se tak účetní rezerva stala bezpředmětnou. Rezerva byla na účtu zisků a ztrát společnosti France Télécom k 31. prosinci 1996 zanesena jako zisk do čistého hospodářského výsledku, a to v hodnotě 17,5 miliardy FRF (2,7 miliardy EUR) (17).
(35)
Kromě toho zákon o státním rozpočtu na rok 1997 určil výši mimořádného paušálního odvodu stanoveného zákonem z roku 1996 jako vyrovnání státu za vyměření a vyplácení penzí přiznaných zaměstnancům France Télécom se statusem státních zaměstnanců na 37,5 miliardy FRF (5,71 miliardy EUR). Odvod byl financován navýšením krátkodobého a dlouhodobého zadlužení podniku (18) a uhrazen v několika splátkách mezi lednem a říjnem roku 1997. Příjem vzniklý tímto mimořádným odvodem umožnil snížit schodek orgánů a subjektů francouzské veřejné správy na 41,8 miliardy EUR v roce 1997. Bez tohoto odvodu by schodek v tomto roce představoval 3,7 % HDP.
(36)
Příjem z tohoto odvodu byl přidělen Veřejnoprávnímu zařízení pro správu mimořádného odvodu společnosti France Télécom (Etablissement Public de Gestion de la Contribution Exceptionnelle de France Télécom), který byl zřízen zákonem o státním rozpočtu na rok 1997. Mimořádný odvod spolu s případnými finančními výnosy, které vytváří, tvoří jediný příjem zařízení. Jeho výdaje mají formu každoročního převodu do státního rozpočtu, jenž je zaúčtováván od roku 2006 jako příjem na penzijní účet zvláštního určení pro vojenské a civilní penze vyplácené státem. Tato platba byla na rok 1997 stanovena na výši 1 miliardy FRF (152,4 milionu EUR) s následným navýšením o 10 % každý rok, nestanoví-li zvláštní ustanovení zákona o státním rozpočtu jinak. Zařízení ukončí svou činnost po úplném převedení svých příjmů státu (19).
(37)
Uplatnění ustanovení zákona o státním rozpočtu na rok 1997, kterým se stanovily každoroční převody, vedlo k tomu, že se existence veřejnoprávního zařízení v roce 1999 odhadovala na 17 let, a to bez zohlednění odměňování jeho finančních prostředků (20). Vzhledem ke každoročním platbám, jež byly vyšší, než stanovil zákon o státním rozpočtu na rok 1997, byla tato doba trvání zkrácena. Jak uvádí tabulka č. 3, kumulovaná částka každoročních plateb prováděných zařízením dosahovala v roce 2010 již výše 5,47 miliardy EUR. S ukončením činnosti zařízení z důvodu úplného převedení disponibilních prostředků se počítalo k 31. prosinci 2011 (21). Zákon o státním rozpočtu na rok 2011 tak počítá pro tento rok s platbou ve výši 243 milionů EUR na penzijní účet zvláštního určení, čímž by mělo dojít ke splacení příjmů zařízení (22).
(38)
Mimořádný odvod ve výši 37,5 miliardy FRF přidělený Veřejnoprávnímu zařízení pro správu mimořádného odvodu společnosti France Télécom tak každopádně odpovídá odvodu zmiňovanému během projednávání návrhu zákona z roku 1996, který měl být nižší než 40 miliard FRF. Ačkoliv byl v roce 1997 převeden do státního rozpočtu a každoročně k němu přispíval za účelem vyplacení vojenských a civilních penzí, jeho výše byla stanovena tak, aby se vyrovnávaly nadnáklady, které pro stát vznikly prováděním zákona z roku 1996.
(39)
Zákon z roku 1996 nezměnil část připadající na zaměstnance při financování závazků v oblasti penzí státních zaměstnanců, jež byla od vzniku veřejnoprávního provozovatele France Télécom v roce 1991 stanovena podle článku L 61 zákona o vojenských a civilních důchodových penzích. Zákony z roku 1990 a roku 1996 k tomu nezměnily důchodový režim soukromoprávních zaměstnanců France Télécom, který podléhá obecnému právu sociálního zabezpečení v případě důchodů a je doplňován režimem připojištění AGIRC v případě manažerských pozic a režimem připojištění ARRCO v případě nemanažerských pozic. Na základě tohoto režimu společnost France Télécom a její soukromoprávní zaměstnanci plní povinnosti odpovídající povinnostem konkurenčních podniků, a to pokud jde zejména o placení přímých odvodů zaměstnancem.
(40)
U příležitosti reformy zavedené zákonem z roku 1996 ohodnotila kancelář pojistných matematiků, kterou si francouzský stát vybral za poradce, že vyměření a vyplácení penzí státem státním zaměstnancům v činné službě u společnosti France Télécom nebo v důchodu představuje k 1. lednu 1997 v pravděpodobné aktualizované hodnotě částku 242 miliard FRF (36,9 miliardy EUR (23)) (24). Tato částka se blíží zaokrouhlené částce ve výši 250 miliard FRF zmiňované v Senátu. Přímý odvod zaměstnavatele, který by France Télécom platila jako vyrovnání, byl na základě stejných předpokladů pojistných matematiků odhadnut na částku 15,2 miliardy EUR, k níž je nutno připočítat doplatek či mimořádný odvod ve výši 5,7 miliardy EUR, který byl plně uhrazen v říjnu roku 1997. Hodnotu budoucích příspěvků zaměstnanců v okamžiku vstupu v platnost reformy odhadují francouzské orgány na částku […] miliard EUR. Čistá hodnota nákladů převedených společností France Télécom na francouzský stát tak v podobě odhadované v roce 1996 představovala částku […] miliard EUR.
(41)
Kancelář pojistných matematiků, již si francouzský stát zvolil za poradce, odhadla pro desetileté období (1997-2006) kumulovanou částku dávek k vyplacení na […] miliard EUR. Během tohoto období dosáhla celková částka skutečně vyplacených dávek téměř stejné výše, a to […] miliard EUR, což představuje prognostickou odchylku 0,83 % směrem dolů (25). Uvedené se zpětnou platností potvrzuje přesnost výhledů, které byly použity během projednávání zákona.
(42)
Na základě těchto číselných údajů lze konstatovat, že částky a jejich oprávnění, o nichž jednalo Národní shromáždění a Senát při stanovení výše doplatku či mimořádného odvodu společnosti France Télécom, odpovídají řádově částkám ověřeným následovně během desetiletého období zmiňovaného během projednávání návrhu zákona. Oznámená nejvyšší částka mimořádného odvodu ve výši 6 miliard EUR (40 miliard FRF) odpovídá rezervám, které si podnik až do roku 1996 vytvářel, aby byl schopen čelit budoucím nákladům na důchody v tehdy předpokládané výši, tj. 3,6 miliardy EUR (23,4 miliardy FRF), při započtení rozdílu ve výši 2,4 miliardy EUR na úkor státu mezi zaměstnavatelskými a zaměstnaneckými odvody vybranými mezi rokem 1997 a rokem 2006 na jedné straně a dávkami k vyplacení během stejného desetiletého období podle odhadu z roku 1996 na straně druhé.
(43)
Informace předané Francouzskou republikou a převzaté v tabulce č. 3 dále ukazují, že kumulované náklady na penze státních zaměstnanců pracujících u společnosti France Télécom, které musí francouzský stát financovat na základě reformy z roku 1996, dosáhly za období od roku 1997 do roku 2010 výše […] miliard EUR. Nákladem, který musí stát financovat, se rozumí zůstatek mezi ročními odvody společnosti France Télécom a jejích zaměstnanců se statusem státních zaměstnanců v činné službě a dávkami vyplácenými státním zaměstnancům v důchodu rok po roce po odečtení každoročních plateb Veřejnoprávního zařízení pro správu mimořádného odvodu společnosti France Télécom. Mezi rokem 1997 a rokem 2010 se tento náklad vyvíjel takto:
Tabulka 3
Náklady vyplývající pro francouzský stát z reformy z roku 1996 (1997-2010)
(v milionech EUR)
Odvody
(zaměstnavatelské a zaměstnanecké)
Každoroční platby Veřejnoprávního zařízení pro správu mimořádného odvodu France Télécom
Vyplacené dávky
Náklady státu
1997
(…)
152,4
(…)
(…)
1998
(…)
167,7
(…)
(…)
1999
(…)
184,5
(…)
(…)
2000
(…)
202,9
(…)
(…)
2001
(…)
223,2
(…)
(…)
2002
(…)
245,5
(…)
(…)
2003
(…)
270,0
(…)
(…)
2004
(…)
297,1
(…)
(…)
2005
(…)
326,9
(…)
(…)
2006
(…)
1 359,5
(…)
(…)
2007
(…)
395,4
(…)
(…)
2008
(…)
435,0
(…)
(…)
2009
(…)
578,0
(…)
(…)
2010
(…)
635,8
(…)
(…)
Celkem
(…)
5 473,9
(…)
(…)
(44)
Kvůli ustanovením zákona o státním rozpočtu na rok 1997, kterými se řídí, neodpovídaly výše každoročních plateb Veřejnoprávního zařízení pro správu mimořádného odvodu France Télécom převedené v roce 1997 částkám odhadovaných nebo skutečně vyplacených dávek důchodcům této společnosti a ani výším nákladů, které musel stát financovat, a zároveň nebyly stanoveny v závislosti na uvedených částkách. Přezkum částek skutečně převedených potvrzuje přerušení této vazby. Bez ohledu na mimořádný odvod uhrazený společností France Télécom v roce 1997 z tabulky č. 3 vyplývá, že výše dávek vyplacené státním zaměstnancům v důchodu, kteří pracovali u France Télécom, přesahovaly počínaje rokem 2004 a s výjimkou roku 2006 každoroční zdroje.
(45)
Uhrazení každoročních odvodů společností France Télécom a každoroční platby zařízení, jež spravuje mimořádný odvod, nejsou v rámci penzijního účtu zvláštního určení přidělovány odlišně a ex ante na dávky poskytované důchodcům společnosti France Télécom. Pokud by se totiž přiděloval od roku 1997 mimořádný odvod pouze na financování předmětných dávek místo uplatňování systému převádění částky navyšované každý rok o 10 %, jak to stanoví zákon o státním rozpočtu na rok 1997, vedlo by to k ukončení činnosti veřejnoprávního zařízení spíše koncem roku 2008 než koncem roku 2011, jak se počítalo, a to vzhledem k částce nepokryté každoročními odvody, jež je uvedena v tabulce č. 3. Za jakéhokoliv předpokladu by byla v obou případech částka mimořádného odvodu vyčerpána k 31. prosinci 2011.
2.2 Postupné a následně úplné otevření telekomunikačních trhů
(46)
Reformu financování důchodů státních zaměstnanců pracujících u společnosti France Télécom provázelo v pozadí úplné otevření hospodářské soutěži trhů služeb, na nichž tato společnost působila. Počínaje rokem 1988 směrnice Komise 88/301/EHS ze dne 16. května 1988 o hospodářské soutěži na trhu s telekomunikačními koncovými zařízeními (26) a směrnice Komise 90/388/EHS ze dne 28. června 1990 o hospodářské soutěži na trhu telekomunikačních služeb (27) postupně liberalizovaly odvětví telekomunikací. Směrnice 90/388/EHS stanovila liberalizační opatření, jež měla být provedena do 31. prosince 1990 v oblasti přenášení údajů, datových služeb a hlasových telefonních služeb u podnikových sítí a uzavřených skupin uživatelů. Směrnice Komise 96/19/ES ze dne 13. března 1996, kterou se mění směrnice 90/388/EHS, pokud jde o provedení úplné hospodářské soutěže na trhu telekomunikací (28), měla za cíl úplnou liberalizaci odvětví telekomunikací počínaje 1. lednem 1998.
(47)
Zákon č. 96-659 ze dne 26. července 1996 o regulaci telekomunikací stanovil podmínky, které umožnily plně provést liberalizaci odvětví tím, že ukončily monopolní postavení společnosti France Télécom v oblasti telefonování přes pevné linky a v oblasti přenosů dat a vypracovaly sazby a vzájemné propojení s konkurenty. Také v jiných odvětvích, která přesto nepodléhala výlučným právům, a byla tak otevřena hospodářské soutěži již od roku 1987, jako tomu bylo v případě mobilních telefonů, zaujímala společnost France Télécom určité výsadní postavení s podílem na trhu, který se od roku 1997 do roku 2002 snížil z 53,3 % na 49,8 % (29). Zákon č. 96-659 rovněž pověřil společnost France Télécom úkoly obecného hospodářského zájmu a stanovil vznik fondu na financování s nimi spojených povinností, do kterého přispívali konkurenti.
(48)
Provádění opatření uvedených v bodech odůvodnění č. 46 a 47 vedlo počínaje rokem 1988 k tomu, že společnost France Télécom začala čelit příchodu konkurentů, z nichž někteří byli částečně vlastněny nadnárodními skupinami, na trhy dodávek zboží a služeb, na nichž ve Francii působila, přičemž některé tyto trhy, jako mobilní telefonování nebo mezinárodní komunikace, mají přeshraniční rozměr. Tento vývoj zesílil na trzích liberalizovaných počínaje rokem 1998. Společnost France Télécom k tomu navázala spolupráci se zahraničními provozovateli, jako jsou společnosti Deutsche Telekom a Sprint v roce 1996 (společnost Global One), a zároveň počínaje rokem 1997 začala rozvíjet partnerství a přebírat podíly např. v Itálii (Wind) nebo v Nizozemsku (Casema), či získávat licence na provozování mobilní sítě v Dánsku a v Portugalsku (30).
(49)
K reformě financování důchodů společnosti France Télécom tak došlo ve stejné době, kdy došlo k liberalizaci trhu na úrovni Evropské unie. Reforma se tudíž projevila na trhu plně otevřenému hospodářské soutěži, na němž ostatně France Télécom navázala důležitá spojení a přebírala podíly v jiných členských státech. Na pozadí zákona z roku 1996 a otevření podniku soukromému kapitálu zůstává skutečně přání podpořit rozvoj společnosti France Télécom na jiných trzích v Evropě než ve Francii, jak vyplývá z prohlášení učiněných během projednávání návrhu zákona, v nichž se hovoří o „ambicích francouzské vlády ohledně své národní vlajkové lodi, společnosti France Télécom“ (31).
(50)
V současnosti společnost France Télécom prohlašuje, že je v Evropě prvním poskytovatelem připojení k vysokorychlostnímu internetu, třetím mobilním operátorem a patří ke světovým špičkám v oblasti telekomunikačních služeb pro nadnárodní společnosti. Mimo Francii vyvíjí společnost France Télécom mimořádnou činnost prostřednictvím dceřiných společností ve Španělsku, Spojeném království, Polsku, Belgii, Rakousku a na Slovensku, kde zaujímá prvořadé postavení (32).
3. DŮVODY, KTERÉ VEDLY K ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(51)
Ve svém rozhodnutí o zahájení vyšetřovacího řízení Komise vyložila své předběžné posouzení opatření zavedených zákonem z roku 1996 tím, že je porovnala s referenčním rámcem pro povinné sociální a daňové odvody společnosti France Télécom stanoveným zákonem z roku 1990. Usoudila, že tato opatření zřejmě poskytují společnosti France Télécom selektivní zvýhodnění prostřednictvím státních prostředků, jež může narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy a jež může představovat státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
(52)
Komise kromě toho poznamenala, že pokud tato opatření představují státní podporu, nebyla tato podpora Komise oznámena před jejím provedením, přestože měla být podle judikatury považována za novou podporu. Francouzská republika tak zřejmě nesplnila svou povinnost oznámení na základě Smlouvy, a opatření by tak mělo být považováno za protiprávní.
(53)
Komise dospěla k závěru, že může slučitelnost podpory s vnitřním trhem posuzovat na základě čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU. Komise také uvedla, že stejné ustanovení jí umožnilo dospět k závěru, že podpora poskytnutá společnosti La Poste při reformě způsobu financování důchodů jejích státních zaměstnanců je slučitelná s vnitřním trhem (33) a že vzhledem k podobnosti obou případů se jí zdá vhodné provést v tomto konkrétním případě podobnou analýzu.
(54)
Ve svém předběžném přezkumu slučitelnosti podpory s vnitřním trhem a bez ohledu na podobnost s reformou způsobu financování důchodů u společnosti La Poste sdělila Komise Francouzské republice tyto pochyby:
a)
zaprvé, Komise sice zdůraznila, že nemá podrobné informace, které by prokazovaly, že míry odvodů placené společností France Télécom jsou stejné jako míry placené soukromými podniky obecného práva, které vyvíjejí činnost ve Francii v odvětví telekomunikací, ale poznamenala, že míra přímého odvodu uplatňovaná na společnost France Télécom od roku 1997 neumožňuje zaručit konkurenční rovnost („level playing field“) s jejími konkurenty. Uvedené vyplývá ze skutečnosti, že sazba uplatňovaná na France Télécom zahrnuje pouze odvody, které odpovídají rizikům společným soukromoprávním a státním zaměstnancům, a tudíž vylučuje odvody odpovídající rizikům, která nejsou společná, jako je riziko nezaměstnanosti nebo neuhrazení mezd v případě konkurzu nebo likvidace podniku;
b)
zadruhé, Komise neměla dostatečné informace o dopadu snížení nákladů na důchody na hospodářskou soutěž, aby mohla posoudit, zda případné kladné dopady převažují nad dopady zápornými. K tomu musela Komise mimo jiné zohlednit skutečnost, že společnost France Télécom dosud zcela nevrátila protiprávní a neslučitelné podpory na základě rozhodnutí Komise ze dne 2. srpna 2004 o státní podpoře poskytnuté Francií ve prospěch France Télécom (dále jen „rozhodnutí o živnostenské dani uplatňované na společnost France Télécom“) (34), tedy rozhodnutí, jež Francie v určené lhůtě neprovedla, jak konstatoval Soudní dvůr (35).
4. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(55)
Připomínky předložené zúčastněnými stranami jsou shrnuty v oddílech 4.1 až 4.3.
4.1 France Télécom
(56)
Ve svých připomínkách, jež považuje za doplnění připomínek předaných Francouzskou republikou, se společnost France Télécom domnívá, že čelí problému chronického nadpočetného stavu zaměstnanců, který je spojen s jejím bývalým statusem subjektu státní správy, a že v případě dotčených osob nemá stejné možnosti plynulosti při zaměstnávání jako její konkurenti. Společnost France Télécom tak musí vyvíjet značné úsilí v oblasti odborného vzdělávání a přeškolování ve výši 180 milionů EUR, což odpovídá 4,5 % mzdových nákladů oproti 2,9 % v průměru u francouzských podniků. Společnost France Télécom uvádí také mzdy vyšší o přibližně […] % bez přídavků a prémií. Protože navíc nemůže přistoupit k sociálním plánům, financovala v období od roku 1996 do roku 2006 doprovodná opatření při odchodu státních zaměstnanců do důchodu, jako je dovolená na konci kariéry, v částce přesahující 8 miliard EUR.
(57)
Společnost France Télécom se zadruhé domnívá, že penzijní náklady, které nesla mezi rokem 1990 a rokem 1996, byly neobvyklé a dostaly jí do postavení strukturálního znevýhodnění v poměru k jejím soukromým konkurentům ve smyslu rozsudku ve věciCombus (36), přičemž referenční rámec pro posouzení obvyklosti nebo neobvyklosti uvedených nákladů představuje režim obecného práva uplatitelný na konkurenty. Zásady stanovené v rozsudku ve věci Combus byly od té doby údajně potvrzeny Soudem prvního stupně v jeho rozsudku ve věci Hotel Cipriani (37). Společnost France Télécom popírá, že postavení jediného operátora, tedy v tomto konkrétním případě jí samotné, před a po reformě zavedené zákonem z roku 1996 představuje vhodný srovnávací rámec pro posouzení existence hospodářského zvýhodnění ve smyslu judikatury. Pokud by se referenční rámec měl omezit na společnost France Télécom před a po reformě z roku 1996, nelze údajně v žádném případě považovat opatření za selektivní, protože bylo v uvedeném rámci uplatňováno stejným způsobem.
(58)
Z uvedeného údajně vyplývá, že předmětná opatření buď nepředstavují státní podporu ve smyslu Smlouvy, protože zbavují společnost France Télécom neobvyklého strukturálního znevýhodnění, nebo je nelze považovat za selektivní zvýhodnění představující státní podporu.
(59)
Společnost France Télécom se podpůrně domnívá, že státní podpora, pokud by byla stanovena, by byla slučitelná s vnitřním trhem podle kritérií stanovených Komisí v jejím rozhodnutí o režimu důchodů společnosti La Poste (dále jen „rozhodnutí o společnosti La Poste“) (38). V tomto ohledu neznamená zvláštní povaha jejího režimu spočívající v tom, že společnost platí odvod vypočítávaný pouze na základě společných rizik, že by se od roku 1996 dostala do výhodného postavení vůči svým konkurentům: vedle strukturálního znevýhodnění spojeného se statusem státních zaměstnanců, které zaměstnává, musela společnost France Télécom v souvislosti s reformou z roku 1996 uhradit značné náklady, jejichž slučitelnost s vnitřním trhem je nutno analyzovat a jejichž částka ve výši 5,7 miliardy EUR zdaleka přesahuje částku, již by společnost musela uhradit, pokud by její odvod podléhal nespolečným rizikům.
(60)
France Télécom se domnívá, že v rozhodnutí o společnosti La Poste (39) Komise uznala, že výše mimořádného jednorázového odvodu (2 miliardy EUR) v rámci reformy, která vstoupila v platnost po oznámení ale ještě před rozhodnutím Komise, vyrovnává odvody odpovídající nespolečným rizikům, a to až do vyčerpání částky jednorázového odvodu. Podle společnosti France Télécom neexistuje důvod, proč by Komise měla ustoupit od této zásady, protože z politických prohlášení z doby projednávání návrhu zákona z roku 1996 nelze dojít k závěru, že by zákonodárci stanovili výši paušálního odvodu společnosti France Télécom tak, aby se zachoval desetiletý nezměněný stav.
(61)
Kromě toho číselné údaje dostupné v roce 1996 údajně vyvracejí tvrzení, podle nějž byla částka ve výši 5,7 miliardy EUR tehdy údajně odhadnuta tak, aby přesně odpovídala nadnákladům, které vzniknou státu během deseti let kvůli provádění zákona z roku 1996 tím, že se budou vyrovnávat rok co rok nižší odvody hrazené podnikem, a to i při zohlednění nákladů na vyrovnání mezi jednotlivými režimy důchodů, od jejichž hrazení byla společnost France Télécom osvobozena v roce 1996 (40). Výše mimořádného odvodu měla za cíl odškodnit celkově francouzský stát z důvodů reformy. Tuto částku je proto údajně nutno zohlednit při analýze konkurenční spravedlnosti od vstupu reformy v platnost v roce 1997.
(62)
Společnost France Télécom se konečně domnívá, že bez reformy z roku 1996 by utrpěla výrazné konkurenční znevýhodnění na trzích, jejichž otevření hospodářské soutěži bylo cílem Unie, že francouzské orgány nyní plně provedly rozhodnutí o uplatnění živnostenské daně na společnost France Télécom (41) a že opatření z těchto důvodů nevede k narušení hospodářské soutěže.
4.2 Stěžovatelé
(63)
Stěžovatelé sdílejí hodnocení Komise v rozhodnutí o zahájení řízení, pokud jde o existenci státní podpory ve smyslu Smlouvy v podobě snížení nákladů na důchody zavedené zákonem z roku 1996, které má platit společnost France Télécom. Podle postupu použitého v uvedeném rozhodnutí, u nějž stěžovatelé litují nedostatečnou kvantifikaci, by výše podpory měla dosáhnout 12,3 miliardy EUR a neměla by být v žádném případě nižší než 9,9 miliardy EUR (42). Stěžovatelé se domnívají, že pro rozhodnutí o tom, že se jedná o státní podporu, jsou rozhodující důsledky opatření, to znamená snížení sociálních nákladů, které obvykle zatěžují rozpočet podniku, a ne její cíl, to znamená vyrovnání údajného znevýhodnění. Znevýhodnění v důsledku zaměstnávání státních zaměstnanců společností France Télécom ostatně údajně neexistuje, protože podnik platí poplatky na pojištění proti nezaměstnanosti a odvody ze mzdy o 13 % nižší než konkurenti a protože má stálé a flexibilní zaměstnance, jelikož může snižovat mzdové náklady prostřednictvím předčasných odchodů do důchodu a přechodem do veřejné správy.
(64)
Takto se vyznačující státní podpora údajně není podle stěžovatelů slučitelná s vnitřním trhem. Značné konkurenční zvýhodnění poskytnuté společnosti France Télécom bylo o to více škodlivé, že snížení nákladů nebylo nutné, aby se zabránilo ohrožení její finanční struktury: společnost France Télécom mohla v roce 1996 odepsat čistý aktualizovaný dluh v oblasti důchodových odvodů ve výši nejméně 9,9 miliardy EUR, nemusela nadále zanášet tento náklad do své rozvahy nebo do její přílohy, a následně se tak zadlužila ve značně vyšších částkách, když její průměrné čisté zadlužení dosahovalo v období 1997-2007 výše 44 miliard EUR. Podpora, jež osvobodila společnost France Télécom od nákladů na důchodové zabezpečení, které zdědila z doby, kdy měla monopolní postavení, jí dále umožnila financovat mezinárodní rozvoj podniku při současném posílení jejího postavení ve Francii, kde se těšila značným výhodám ze svého výlučného postavení, jehož náklady byly pouze oprávněnou protiváhou.
(65)
V minulosti nevrácené protiprávní a neslučitelné podpory by ostatně již samy o sobě znemožňovaly prohlásit předmětnou provozní podporu za slučitelnou, a to kvůli jejich kumulovanému důsledku. Neexistence konkurenční spravedlnosti reformy z roku 1996 kvůli neplacení odvodů v oblasti rizik nezaměstnanosti a nevyplacení mezd v případě konkurzu podniku potom také vylučuje slučitelnost reformy s pravidly Smlouvy. Je proto nutno, aby dluh společnosti France Télécom v oblasti důchodového zabezpečení vypočítal nezávislý odborník a aby se Francie zavázala, že zajistí finanční neutralitu režimu, a to zejména tím, že zavede mechanizmy úpravy odvodu zaměstnavatele a doplatku ve výši 5,7 miliardy EUR v případě kolísání odvodů.
4.3 Telekomunikační operátor
(66)
Telekomunikační operátor sdílí a vyjadřuje svou podporu předběžné analýze uvedené v rozhodnutí Komise o zahájení řízení, jež označuje změny zavedené zákonem z roku 1996 za novou a protiprávní státní podporu, protože se pokouší nahradit vyplácení penzí ve skutečnosti prováděné státem za každoroční přímé odvody společnosti France Télécom, a to při odečtení odvodů hrazených pracovníky v činné službě se statusem státních zaměstnanců. Stejné označení by bylo podle tohoto operátora možno použít na sociální odvody spojené s riziky, která nejsou společná soukromoprávním zaměstnancům. Tyto odvody, které platí konkurenti France Télécom, tato společnost nejméně od roku 1996 pro své soukromoprávní a státní zaměstnance neplatí. Narozdíl od případu, který byl předmětem rozhodnutí o společnosti La Poste (43), výpočet odvodu zaměstnavatele společnosti France Télécom nezahrnoval a stále ještě nezahrnuje uvedené odvody, což údajně znemožňuje prohlásit podporu za slučitelnou.
(67)
Pokud jde o podporu v podobě zrušení uhrazení státu penzí, které tento stát vyplácí, operátor se domnívá, že analýza hodnocení z hlediska hospodářské soutěže provedená Komisí v jejím rozhodnutí o společnosti La Poste by jí zde naopak měla vést k závěru o její neslučitelnosti. Tato analýza by měla být založena na skutečnostech, k nimž došlo od roku 1996, a ne jako v případě rozhodnutí o společnosti La Poste na výhledech do budoucnosti.
(68)
Podle tohoto operátora společnost France Télécom zaujímá na řadě trhů, na nichž působí, tržní mocenské postavení, jež je možno přirovnat k dominantnímu. Kvůli této skutečnosti je na velkoobchodních trzích s vysokorychlostním a velmi vysokorychlostním připojením a na trzích s výchozím a koncovým telefonováním pomocí pevných linek předmětem regulačních opatření ex ante. Ve svém rozhodnutí ze dne 16. července 2003 o postupu provádění článku 82 Smlouvy o ES ve věci COMP-38.233 Komise ostatně zjistila a potrestala porušení článku 102 SFEU, jehož se dopustila společnost France Télécom prostřednictvím své dceřiné společnosti Wanadoo (44). Protože se podnik nachází v dobrém finančním stavu, obdržené podpory mu umožnily financovat jeho mezinárodní rozvoj, a to zejména koupi společností Orange, Retevisión a AMENA.
(69)
Operátor nakonec žádá Komisi, aby přesně kvantifikovala výši předmětné podpory a při uplatnění judikatury ve věci Deggendorf (45) odmítla uznat slučitelnost dotyčných opatření s vnitřním trhem do té doby, než budou vráceny minulé protiprávní podpory.
5. PŘIPOMÍNKY FRANCOUZSKÉ REPUBLIKY
(70)
Francouzská republika se domnívá, že změny zavedené v roce 1996 do způsobu financování důchodů zaměstnanců francouzského státu pracujících u společnosti France Télécom neobsahují žádný prvek státní podpory. Reforma z roku 1996 je údajně v každém případě slučitelná s vnitřním trhem, a to zejména při uplatnění na tento konkrétní případ postupu, který Komise použila ve svém rozhodnutí o společnosti La Poste (46).
5.1 Existence státní podpory
(71)
Podle Francouzské republiky se společnost France Télécom ocitla kvůli zákonu z roku 1990 v neobvyklé situaci, která neodpovídala obecnému právu, které stanoví, že podniky platí přímý odvod zaměstnavatele, jenž je úměrný mzdovým nákladům a není vázán na výši vyplácených penzí. Náklady, jimž byla společnost France Télécom vystavena, byly tak údajně neobvyklé, protože finanční schodek dílčího režimu pro dotčené osoby byl jistý, stejně jako bylo jisté, že se stane neúnosný vzhledem k nevyhnutelnému snižování počtu státních zaměstnanců v činné službě a souběžného růstu počtu důchodců.
(72)
Reforma z roku 1996 údajně sladila financování důchodů s obecným právem, aniž se tím podnik dostal do výhodnějšího konkurenčního postavení, protože odvod společnosti France Télécom je každoročně vypočítáván tak, aby srovnal míru povinných daňových a sociálních odvodů s odvody konkurentů v odvětví telekomunikací. Nezohlednění odvodů, které odpovídají rizikům, jež nejsou společná soukromoprávním a státním zaměstnancům, při výpočtu odvodů za uplatnění „míry konkurenční spravedlnosti“ je údajně oprávněné kvůli statusu státních zaměstnanců, který vylučuje např. riziko nezaměstnanosti kromě výjimečných případů propuštění z práce nebo odvolání.
(73)
Francouzská republika se domnívá, že referenční rámec pro určení obvyklé nebo neobvyklé povahy nákladů společnosti France Télécom musí představovat situace konkurentů podniku ve Francii. Vzhledem k přehnaným, od obecného práva odchylným, nespravedlivým a dlouhodobě neúnosným nákladům, které v tomto konkrétním případě zákon z roku 1990 společnosti France Télécom ukládal, jejich zrušení a sladění se situací konkurentů stanovené v reformě z roku 1996 tak pouze obnovilo obvyklé podmínky hospodářské soutěže. Společnost France Télécom ostatně za znevýhodnění, jež utrpěla v rámci tohoto režimu, nedostala žádné vyrovnání, ačkoliv, jak zdůrazňuje ve svých připomínkách, dosud čelí strukturálním znevýhodněním, nadnákladům a nepružnostem kvůli statusu státních zaměstnanců, které zaměstnává, pokud jde o finanční opatření, která provázejí odchody do důchodu nebo návraty do státní správy, úsilí, jež musí vyvíjet v oblasti vzdělávání a školení, či vyšší mzdové náklady. Současný režim, který vyplývá z reformy, proto společnosti France Télécom neposkytuje žádné zvýhodnění, a neobsahuje tak žádný prvek podpory ve smyslu Smlouvy.
(74)
Tento výklad vyplývá z obecných zásad vypracovaných soudy Unie, podle nichž zákon, který umožňuje zabránit, aby rozpočet určitého podniku nebyl zatížen nákladem, který by v obvyklé situaci neexistoval, nepředstavuje státní podporu, protože státní podpory představují pouze zásahy, které snižují náklady, které běžně zatěžují rozpočet podniku (47). To je údajně také případ opatření, která zbavují veřejnoprávního konkurenta strukturálního znevýhodnění vůči jeho soukromoprávním konkurentům (48). Tento výklad je údajně také v souladu s praxí Komise (49).
(75)
Francouzská republika se obecněji domnívá, že pro určení existence podpory nebo okamžiku, kdy se zvýhodnění vyplývající z reformy zavedené zákonem z roku 1996, který v tomto směru neobsahuje žádné ustanovení, skutečně projevilo, není opodstatněné zahrnovat do tohoto řízení mechanizmy vyrovnání a nadvyrovnání, na jejichž základě společnost France Télécom hradila odvody v období 1991-1996 (viz tabulka č. 1). Hrazení takových odvodů vyplývalo také z režimu odchylujícího se od obecného práva, v němž penzijní režim uplatňovaný na společnost France Télécom byl považován za autonomní, což počínaje rokem 1997 přestalo platit.
(76)
S touto výhradou Francouzská republika upřesnila odhad odvodů hrazených společností France Télécom a uvedených v bodě odůvodnění č. 61, které podnik od roku 1997 přestal platit. Na základě skutečné rekonstituce pro období 2008-2010, zpětně extrapolované použitím průběhového koeficientu, se Francouzská republika domnívá, že odvody, které by hradila společnost France Télécom, jsou o 165 milionů EUR nižší než odvody vypočítané podnikem.
5.2 Slučitelnost případné státní podpory s vnitřním trhem
(77)
Francouzská republika se v každém případě domnívá, že pokud by reforma z roku 1996 týkající se společnosti France Télécom měla představovat státní podporu, měla by být prohlášena za slučitelnou s vnitřním trhem, a to v souladu s analýzou uplatněnou Komisí v jejím rozhodnutí o společnosti La Poste (50). Reforma z roku 1996 zbavila společnost France Télécom strukturální zátěže, jež narušovala její konkurenceschopnost na trhu, jehož liberalizace právě probíhala, a její odvody jsou napříště, pokud jde o společná rizika, vypočítávány na základě míry konkurenční spravedlnosti.
(78)
Skutečnost, že odvod placený společností France Télécom počínaje rokem 1997 nezahrnuje rizika, která nejsou společná soukromoprávním zaměstnancům, není údajně na překážku slučitelnosti s vnitřním trhem. V tomto ohledu tabulka č. 4, jež je výtahem z informací předložených Francouzskou republikou, zobrazuje rozdíl mezi odvodem hrazeným společností France Télécom a částkou, kterou by platila, pokud by nespolečná rizika byla zahrnuta do výpočtu, a to po odečtení dávek zajišťovaných na svůj účet společností France Télécom a jiných odvodů, které ji ve srovnání s konkurenty zatěžují.
Tabulka 4
Odvod zaměstnavatele společnosti France Télécom v období 1997-2010 vypočítaný na základě uplatňované míry konkurenční spravedlnosti (MKS) a upravené míry konkurenční spravedlnosti (MKS*) za účelem zahrnutí nespolečných rizik
Rok
MKS
EUR (v mil.)
MKS*
EUR (v mil.)
MKS-MKS*
1997
36,2 %
1 088,9
48,1 %
1 446,9
- 358,0
1998
35,4 %
1 069,6
47,1 %
1 423,1
- 353,5
1999
36,7 %
1 108,5
48,4 %
1 460,3
- 351,8
2000
36,4 %
1 085,0
48,0 %
1 429,3
- 344,3
2001
37,0 %
1 088,6
47,9 %
1 407,9
- 319,3
2002
37,7 %
1 100,1
43,5 %
1 267,9
- 167,8
2003
37,6 %
1 085,0
45,0 %
1 298,5
- 213,5
2004
[…] %
1 048,6
[…] %
(…)
(…)
2005
[…] %
984,6
[…] %
(…)
(…)
2006
[…] %
957,6
[…] %
(…)
(…)
2007
[…] %
917,6
[…] %
(…)
(…)
2008
[…] %
859,2
[…] %
(…)
(…)
2009
[…] %
805,4
[…] %
(…)
(…)
2010
[…] %
744,5
[…] %
(…)
(…)
(79)
Francouzská republika odhaduje, že aktualizovaná hodnota skutečně zaplacených odvodů a odvodů ke splacení společnosti France Télécom představuje za období od roku 1997 do roku 2043 částku 13,5 miliardy EUR. Při míře konkurenční spravedlnosti upravené zohledněním nespolečných rizik ve výpočtu a při odečtení příspěvků, které zatěžují France Télécom a ne její konkurenty, by se dospělo za stejné období k vyššímu každoročnímu odvodu, a to k částce 16,7 miliardy EUR. I když francouzské orgány nepovažují zahrnutí uvedených rizik za relevantní, vypočítaly, že rozdíl (3,2 miliardy EUR) byl údajně více než dostatečně vyrovnán mimořádným paušálním odvodem ve výši 5,7 miliardy EUR, který France Télécom zaplatila v roce 1997.
(80)
Francouzská republika se domnívá, že lze, stejně jako v rozhodnutí o společnosti La Poste (51), považovat tento paušální odvod za doplatek umožňující vyrovnat hrazení odvodů vázaných na proměnlivou míru a zahrnujících odvody za nespolečná rizika. V tomto případě se ukazuje, že v současnosti tento doplatek přesahuje částku vyplývající z rozdílu mezi mírou stanovenou reformou z roku 1996 a změněnou mírou uvedenou v tabulce č. 4 a že tento doplatek nebude rozdílem mezi mírami nikdy zcela vyčerpán. Za těchto okolností jsou údajně odstraněny pochyby vyjádřené Komisí v jejím rozhodnutí o zahájení řízení ohledně neexistence skutečné konkurenční spravedlnosti mezi společností France Télécom a jejími konkurenty.
(81)
Pro Francouzskou republiku je reforma způsobu financování důchodů státních zaměstnanců pracujících u společnosti La Poste, která byla zavedena v roce 2006 a která vycházela z reformy společnosti France Télécom z roku 1996, v zásadních aspektech s posledně uvedenou reformou zcela srovnatelná. Vzhledem k této souběžnosti neexistuje údajně žádný důvod, proč by se Komise měla odchýlit od precedentu společnosti La Poste. Komise by měla zejména souhlasit se zohledněním mimořádného paušálního odvodu uloženého společnosti France Télécom v analýze konkurenční spravedlnosti reformy tím, že ho bude považovat de facto za zálohu za odvody spojené s nespolečnými riziky.
(82)
Naopak u projednávání v Národním shromáždění a v Senátu, během nichž se zmiňovalo desetileté období finančního krytí reformy, se údajně jedná o jednorázová prohlášení. Podobné úvahy se neobjevují ani ve zdůvodnění návrhů zákona a ani v předmětných zákonech nebo přijatých prováděcích dokumentech. Záměrem zákonodárců v roce 1996 údajně bylo stanovit odvody na důchodové zabezpečení společnosti France Télécom na úroveň rovnající se odvodům konkurentů a nikoliv připravit reformu o její účinek po dobu deseti roků, k čemuž by vedlo uvažování, jež by Komise mohla přijmout, pokud by vycházela z prohlášení vytržených ze souvislostí.
(83)
Z parlamentních jednání údajně jednoznačně vyplývá, že výše odvodu byla stanovena paušálně bez vazby na náklady, které stát bude muset skutečně nést. Stejně tak Ústavní rada ve svém rozhodnutí č. 96-385 DC ze dne 30. prosince 1996 uvedla, že paušální odvod ve výši 37,5 miliardy FRF je odůvodněn převzetím vyplácení důchodů státních zaměstnanců státem, aniž by přitom představoval vyrovnání za toto převzetí, zatímco na druhé straně platby do státního rozpočtu nebudou přidělovány na zvláštní výdajovou položku ale budou přispívat k obecným podmínkám vyváženosti tohoto rozpočtu v souladu s článkem 18 základního nařízení vlády ze dne 2. ledna 1959 k provádění zákonů o státním rozpočtu.
(84)
Podle Francouzské republiky byla přesná částka mimořádného odvodu stanovena zákonem o státním rozpočtu na rok 1997 při zohlednění nikoliv desetiletého období, během nějž by měl být stát tímto odvodem „vyplacen“, ale naopak dopadu na strukturu rozvahy společnosti France Télécom, který měl zůstat snesitelný. Stanovení výše tohoto odvodu se neřídilo logikou vyrovnání nákladů státu, ale zohledněním možností podniku hradit odvody.
(85)
Způsob, jakým byl tento odvod spravován, to znamená odděleně od důchodů skutečně vyplácených počínaje rokem 1997, údajně potvrzuje, že se jednalo o paušál. Z údajů poskytnutých Francouzskou republikou tak vyplývá, že penze vyhrazené státním zaměstnancům pracujícím u společnosti France Télécom prostřednictvím penzijního účtu zvláštního určení dosáhly částky […] miliard EUR, zatímco Veřejnoprávní zařízení pro správu mimořádného odvodu společnosti France Télécom údajně převedlo na uvedený účet částku 3,4 miliardy EUR. Zůstatek nepokrytý zaplacenými odvody dosáhl za stejné období výše 1,2 miliardy EUR. V roce 1997 se ostatně odhadovalo, že tento fond bude fungovat 17 až 25 roků, což nemá nic společného s desetiletým obdobím, na kterém zakládá Komise postup, který se zřejmě chystá přijmout.
(86)
Francouzská republika se domnívá, že společnost France Télécom by byla bez reformy postavena mimo trh, protože úroveň odvodů by v roce 2010 dosáhla 77 % hrubého tabulkového platu a v účtech by musela vytvořit rezervy na důchodové závazky pro státní zaměstnance, kteří u ní pracují. Reforma proto představovala rozhodující etapu přizpůsobení liberalizaci trhu, byla v souladu s cílem Unie, odpovídala mu a byla omezena na nutné minimum. Bez této reformy by společnost France Télécom vystoupila z trhu a nemohla by přistoupit k nezbytným investicím, zejména pro zpřístupnění účastnického vedení, aniž by bylo možno vyloučit úpadek, čímž reforma údajně neměla negativní důsledky pro hospodářskou soutěž.
(87)
Podle Francouzské republiky kromě toho reforma způsobu financování důchodů ve společnosti France Télécom, a zejména uložení platby mimořádného odvodu, nevedla údajně v období 1997-2006 k žádným nákladům pro stát, ale ve skutečnosti vytvořila podle odhadu francouzských orgánů pro francouzský stát čistý příjem přesahující částku 9,1 miliardy EUR (52). Pokud by měl být proveden výpočet výnosu mimořádného odvodu, Francouzská republika se domnívá, že by se měla použít diskontní sazba ve výši 7 %. Myšlenka mimořádného odvodu tak byla přijata již v roce 1996. Mělo se jednat o dlouhodobou investici, protože očekávané rozdíly mezi dávkami, které se musí platit, a očekávanými příjmy z odvodů přesáhly 500 milionů EUR až v roce 2005, tj. po devíti rocích, a přesahují 1 miliardu EUR až dvanáct let poté. V roce 1996 dosahovala v průměru míra výnosnosti francouzského státního dluhopisu OAT (obligations assimilables du Trésor - dále jen „OAT“) na 15 let výše 6,9 %. Společnost France Télécom přistoupila ze své strany od listopadu 1991 do listopadu 1997 k vydávání dluhopisů se srovnatelnou průměrnou mírou výnosnosti ve výši 7 %.
(88)
Obstavení částek požadovaných Komisí v rámci provádění jejího rozhodnutí ohledně uplatnění živnostenské daně na společnost France Télécom (53) a následné splacení těchto částek by mělo vést Komisi k závěru, že její rozhodnutí bylo provedeno, a to v souladu s jejím sdělením v této věci z roku 2007 (54). Kumulovaný důsledek těchto podpor by proto neměl být zkoumán.
6. POSOUZENÍ PODPORY
6.1 Existence podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU
(89)
Ustanovení čl. 107 odst. 1 SFEU stanoví, že: „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak“.
(90)
Uplatnění kumulativních podmínek tohoto článku na tento konkrétní případ je zkoumáno v oddílech 6.1.1 až 6.1.5.
6.1.1 Podpora poskytnutá státem nebo ze státních prostředků
(91)
Zákon z roku 1990 a zákon z roku 1996 pocházejí od francouzského státu. Stanoví opatření, na jehož základě společnost France Télécom platí státní pokladně vyrovnání za to, že stát vyřizuje a vyplácí penze přiznané státním zaměstnancům pracujícím u společnosti France Télécom. Protože podle zákona z roku 1996 je vyrovnání hrazené společností France Télécom nižší než v případě původního znění zákona z roku 1990, je podpora společnosti France Télécom poskytnuta ze státních prostředků.
6.1.2 Zvýhodnění určitých podniků
(92)
Ustanovení zákona z roku 1990 stanovily režim použitelný na veřejnoprávního provozovatele s právní subjektivitou France Télécom. Zákon z roku 1996 o státním podniku France Télécom uvedený režim mění prostřednictvím ustanovení, jež platí pro společnost France Télécom způsobem, který je vymezen pouze pro tento podnik.
(93)
Režim stanovený zákonem z roku 1990 má za cíl stanovit zvláštní vyrovnání, pokud jde o zásady a výši penzijních odvodů zaměstnavatele, které společnost France Télécom hradí francouzskému státu. Na rozdíl od toho, co tvrdí France Télécom, jak vyrovnání hrazené společností France Télécom, které stanovil zákon z roku 1990 ve svém původním znění a jež bylo uplatňováno v období 1991-1996, tak odlišné vyrovnání stanovené zákonem z roku 1996, jež je uplatňováno od roku 1997, jsou zvláštní opatření, která se týkají výlučně společnosti France Télécom, čímž je splněna podmínka selektivity.
6.1.3 Hospodářské zvýhodnění, které narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž
(94)
Je nutno zjistit, zda opatření, jimiž se stanoví výše předmětného vyrovnání, zvýhodňují společnost France Télécom. Otázku, zda změny zavedené do článku 30 zákona z roku 1990 zákonem z roku 1996 představují podporu v tom, že společnosti France Télécom poskytují hospodářské zvýhodnění, je nutno zkoumat z hlediska povahy a struktury předmětného penzijního systému a důsledků, které z toho pro společnost France Télécom vyplynuly, a nikoliv z hlediska důvodů změn nebo jejich cílů. Na rozdíl od tvrzení Francouzské republiky není proto cíl sledovaný změnou zákona z roku 1990 pro posouzení důsledků relevantní.
(95)
Převzetí vyměření a vyplácení penzí přiznaných státním zaměstnancům pracujícím u společnosti France Télécom státem vyplývá z provádění zákona o civilních a vojenských důchodových penzích, který jako jediný platí pro dotyčné bývalé státní zaměstnance. Ani zákon z roku 1990 a ani zákon z roku 1996 nezměnily status těchto státních zaměstnanců nebo zásadu převzetí vyplácení jejich penzí státem. Toto převzetí zřejmě vyplývá ze zásady, podle níž osoby se statusem státních zaměstnanců slouží v obecném zájmu zcela nezávisle veřejnému blahu. Tak tomu ale není v případě, kdy tito státní zaměstnanci pracují pro podnik, který poskytuje služby za úplatu, s cílem sloužit zájmu a zisku tohoto podniku, který hospodářsky soutěží s jinými podniky, které poskytují stejné služby.
(96)
Z tohoto pohledu představuje placení vyrovnání státu, které stanoví zákon z roku 1990 jak ve svém původním znění, tak po změnách zavedených zákonem z roku 1996, výjimku ze zásady převzetí francouzským státem. Tato výjimka je odůvodněna povahou a strukturou systému uplatňovaného na penze státních zaměstnanců pracujících u společnosti France Télécom. Podle zákona o vojenských a civilních důchodových penzích je totiž francouzský stát povinen vyměřovat a vyplácet penze přiznané státním zaměstnancům pracujícím u společnosti France Télécom, pro které platí obecný status zaměstnanců francouzského státu a nikoliv obecné právo dávek sociálního zabezpečení.
(97)
I bez vyrovnání hrazeného společností France Télécom by francouzský stát musel plnit své závazky, které má v oblasti důchodů vůči státním zaměstnancům s dotyčným statusem, pokud by tyto závazky jednostranně nezměnil. Naopak, uvolnění státních zaměstnanců vyškolených státem pro práci u společnosti France Télécom bez vyrovnání v oblasti vyplácených penzí nebo penzí, které bude nutno vyplácet, by této společnosti poskytlo jasné zvýhodnění.
(98)
Protože podniky konkurující společnosti France Télécom nezaměstnávají osoby se statusem státních zaměstnanců, vůči nimž by měl francouzský stát podobné finanční závazky, nelze na ně přenést logiku systému financování penzí a hrazení vyrovnání, jež pro společnost France Télécom stanovil zákon. Dokládá to skutečnost, že se francouzské orgány zřejmě domnívají, že hrazení sociálních odvodů konkurenty na pojištění proti rizikům nevyplacení mezd, jež spadají do obecného práva dávek sociálního zabezpečení, je odůvodněné, protože tito konkurenti zaměstnávají osoby, které mají v této oblasti jiný status. Ovšem Francouzská republika se dovolává právě tohoto statusu, když tvrdí, že zahrnutí rizik, která nejsou společná státním a soukromoprávním zaměstnancům, do výpočtu vyrovnání hrazeného společností France Télécom státu podle zákona z roku 1996 není odůvodněné.
(99)
Z uvedeného tak vyplývá, že v případě odvodů hrazených z důvodů zaměstnávání soukromoprávních pracovníků se tyto podniky nenacházejí z právní a skutkové stránky v situaci srovnatelné se situací společnosti France Télécom, pokud jde o její státní zaměstnance, a to na rozdíl od toho, co ve svých připomínkách tvrdí Francouzská republika a společnost France Télécom.
(100)
Stejně tak nelze srovnávat režim vyrovnání uplatněný na France Télécom s režimem stanoveným pro jiné veřejnoprávní subjekty zaměstnávající pracovníky se statusem státních zaměstnanců, jako jsou Monnaie de Paris (Pařížská mincovna) nebo Office National des Forêts (Státní lesní správa), z nichž lze některé u určitých jejich činností označit za podniky ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU nebo za jiné veřejnoprávní instituce průmyslové a obchodní povahy, jako byly v minulosti EDF nebo GDF. Společnosti EDF nebo GDF měly zvláštní důchodové systémy bez vazby na systémy veřejné správy. Režimy EDF a GDF byly ostatně od té doby napojeny na obecný režim, ačkoliv je nutno zdůraznit, že Komise dospěla k závěru o neexistenci podpory pouze za podmínky, že napojení zůstane pro stát finančně neutrální (55), což v tomto konkrétním případě pro reformu z roku 1996 neplatí.
(101)
Naopak režim vyrovnání ve prospěch státu za placení penzí státních úředníků pracujících u společnosti La Poste, a to před změnami popsanými a podmínečně schválenými Komisí v jejím rozhodnutí o společnosti La Poste, byl rovněž režimem státního podniku přirovnatelného k veřejnoprávní instituci průmyslové a obchodní povahy a podle zákona z roku 1990 v jeho původním znění zůstával podobný režimu společnosti France Télécom v tom, že stanovil každoroční uhrazení státu penzí vyplácených státním zaměstnancům v důchodu a zaplacení odvodů stanovených v článku L-134 zákoníku sociálního zabezpečení.
(102)
I když by se ukázalo, že společnost La Poste hospodářsky nesoutěží se společností France Télécom, přičemž by zvýhodnění poskytnuté posledně jmenované společnosti mohlo narušit nebo by hrozilo narušit hospodářskou soutěž, je skutečností, že logika a ustanovení důchodového režimu státních zaměstnanců pracujících u společnosti France Télécom před reformou z roku 1996 byly stejné jako u srovnatelného režimu uplatňovaného ve stejné době na společnost La Poste. Na rozdíl o toho, co Francouzská republika tvrdí v souvislosti se společností France Télécom, Komise ve svém rozhodnutí o společnosti La Poste usoudila, že reforma režimu platného pro společnost La Poste státní podporu představuje. Pro posouzení situace společnosti France Télécom je obecněji referencí situace veřejnoprávního nebo soukromého podniku, který by zaměstnával státní zaměstnance, kteří si ponechali svůj status. Takové podniky by se nacházely ve stejné referenční situaci, jako se nachází France Télécom. Existenci státní podpory ve prospěch společnosti France Télécom lze proto posuzovat na základě tohoto referenčního systému.
(103)
Na rozdíl od tvrzení Francouzské republiky a společnosti France Télécom nelze stejně tak zastávat názor, že určité opatření nezvýhodňuje určitý podnik jenom proto, že vyrovnává údajné znevýhodnění tohoto podniku v minulosti. Komise nedávno opětovně odmítla argument tradičního telekomunikačního operátora, který je konkurentem společnosti France Télécom, podle nějž zvláštní sociální důchodové nároky části zaměstnanců srovnatelné s nároky veřejné správy, které zdědil z minulosti a které se liší od nároků podle obecného práva, opravňují opatření ke snížení sociálních odvodů v oblasti penzí této kategorie zaměstnanců, které tento operátor má odvádět (56). Jak zdůraznily francouzské orgány při projednávání návrhu, uložil zákon z roku 1996 v tomto ohledu francouzskému státu nové a výrazné náklady spojené s vyměřením a vyplácením penzí přiznaných státním zaměstnancům pracujícím u společnosti France Télécom. Zákon z roku 1996 tak souběžně vedl k tomu, že došlo ke snížení vyrovnání, jež společnost France Télécom vždy platila.
(104)
Kvůli způsobům výpočtu míry odvodu zaměstnavatele stanoveného zákonem hradí společnost France Télécom od 31. prosince 1996 státu nižší vyrovnání, než by platila, pokud by nedošlo k zásahu zákona. Z důvodů přímé povahy odvodu zaměstnavatele zavedeného tímto zákonem uvolnila k tomu společnost France Télécom okamžitě dne 31. prosince 1996 rezervu určenou v jejím účetnictví na hrazení svých budoucích závazků. Náklady, jichž společnost France Télécom byla zbavena, nebyly tak ani nové, protože zákon z roku 1990 převzal předchozí rozpočtové postupy, ani nepředvídatelné, protože si podnik k tomuto účelu vytvářel rezervy, a ani odchylné od obecného práva sociálního zabezpečení, protože toto právo se nevztahuje na vyrovnání, jež společnost France Télécom platí.
(105)
Zákon z roku 1996 hned od svého vstupu v platnost převedl na francouzský stát povinnost každoročního odvodu, který ve svém konečném důsledku plně pokrýval náklady na financování penzí dotčených zaměstnanců. Výši podpory takto poskytnuté zákonem z roku 1996 lze vypočítat od vstupu zákona v platnost jako každoroční rozdíl mezi vyrovnáním, jež představuje přímý odvod zaměstnavatele hrazený společností France Télécom francouzskému státu, a odvody, které by společnost zaplatila podle zákona z roku 1990 a které jsou uvedeny v tabulce č. 1, pokud by zůstaly beze změny, při odečtení výše paušálního odvodu uhrazeného v roce 1997.
(106)
Z odhadů poskytnutých Francouzskou republikou a popsaných v bodě odůvodnění č. 40 vyplývá, že v okamžiku reformy v roce 1996 a až do plánovaného uplynutí finančních závazků vyplývajících z nákladů zajišťovaných francouzským státem byly francouzské orgány schopny odhadnout celkovou výši čistých nových nákladů až do roku 2043, tedy do okamžiku, kdy uplynou finanční závazky státu vůči státním zaměstnancům v důchodu a osobám s právy odvozenými od těchto zaměstnanců, na částku […] miliard EUR. Skutečná hodnota čistých nákladů dosáhla v roce 1996 výše […] miliard EUR, a to po odečtení každoročních odvodů společnosti France Télécom (15,2 miliardy EUR), odvodů zaměstnanců ([…] miliard EUR) a mimořádného paušálního odvodu ve výši 5,7 miliardy EUR.
(107)
Dále je nutno poznamenat, že částky odhadované v okamžiku reformy v roce 1996 představují přibližnou hodnotu skutečné částky (57). Výše stanovených vyrovnání ze strany společnosti France Télécom v podobě každoročních příspěvků a ani doplatek ve výši 5,7 miliardy EUR zaplacený v roce 1997 neměly za cíl a ani za důsledek snahu o rozpočtovou neutralitu pro francouzský stát. Pokud by tomu tak bylo a s výhradou vhodnosti předpokladů pojistného výpočtu, existovala by vyrovnanost mezi náklady a příjmy za celé období, a tím by ani neexistovalo hospodářské zvýhodnění společnosti France Télécom.
(108)
Francouzské orgány si byly vědomy, že „převedení důchodových nákladů u státních zaměstnanců pracujících u společnosti France Télécom do obecného státního rozpočtu“ představuje „pro stát nový a značný náklad“, který mimořádný paušální odvod nebo příjem z prodeje části akcií podniku kryly pouze částečně. Projednávání uvedená v bodě odůvodnění č. 31 tak ukazují, že v roce 1996 se francouzský stát nesnažil plně vyrovnat nový náklad, který do budoucna zajišťoval, ale snažil se naopak nést nový náklad a měl snahu, aby „v této věci byly upřednostněny zájmy podniku“.
(109)
Je zřejmé, že i s pojistnými předpoklady odlišnými od předpokladů použitých francouzským státem pro odhadnutí nového nákladu, který nesl, a bez ohledu na mimořádný paušální odvod uhrazený v roce 1997 poskytla reforma značné hospodářské zvýhodnění v podobě nižších odvodů zaměstnavatele na důchodové zabezpečení. Protože paušální odvod či doplatek neumožnil plně pokrýt náklady převedené na francouzský stát, ale v nejlepším případě je pouze snížit, a vzhledem k předmětným částkám, nelze potvrdit vhodnost pojistného výpočtu tehdy použitého a přesnost odhadů, které z něj vyplývaly pro celé období až do roku 2043.
(110)
Dále nelze srovnávat finanční zvýhodnění vyplývající z nižších odvodů společnosti France Télécom s údajnými znevýhodněními, jež vyplývaly ze zaměstnávání státních zaměstnanců, jak požaduje společnost France Télécom za podpory Francouzské republiky. Zákon z roku 1996 každopádně tyto údajná znevýhodnění nezvýšil, protože nevedl k přijetí dalších státních zaměstnanců. Cílem zákona z roku 1996 ostatně nebylo, aby vyrovnal údajné znevýhodnění spojené s platy, neboli slovy společnosti France Télécom menší pružnost u pracovních míst státních zaměstnanců, tím, že společnost zbaví části jejích finančních povinností.
(111)
Pouze pro úplnost je proto nutno odpovědět na tvrzení ohledně údajných nevýhod spojených se zaměstnáváním státních zaměstnanců, která uvádí Francouzská republika a společnost France Télécom.
-
Za prvé, společnost France Télécom měla v okamžiku úplného otevření francouzského trhu hospodářské soutěži vyškolené a zkušené zaměstnance, bez nichž by, pokud by měli být zcela nahrazeni, nemohla udržet své postavení na trhu, o čemž se společnost France Télécom ve svých podkladech opomíjí zmínit.
-
Dále, výše platů a investice do vzdělávání zaměstnanců, které společnost France Télécom analyzuje jako znevýhodnění, představují v rozpočtu podniku obvyklé náklady a není prokázáno, že nezlepšují zapojení a produktivitu zaměstnanců ve srovnání s konkurenty.
-
Je sice pravda, že společnost France Télécom nemůže přizpůsobovat své mzdové náklady pomocí sociálního plánu snižování počtu zaměstnanců v případě dotyčných pracovníků, lze ale pochybovat, že podobný plán zaměřený pouze na státní zaměstnance kvůli jejich statusu by mohl být právoplatně proveden, zatímco ukončení najímání státních zaměstnanců v roce 1997 a využívání soukromoprávních pracovníků otevřelo společnosti jisté možnosti pružného přizpůsobování jejích mzdových nákladů.
-
Konečně je pravda, že podnik věnuje značné rozpočtové prostředky na to, aby podnítil dotyčné zaměstnance k předčasnému odchodu do důchodu, je ovšem také pravda, že podněcování a zájem podniku o zavedení podobného opatření by byly menší bez převedení finančních povinností, které měla společnost France Télécom, na stát, jak stanovil zákon z roku 1996. Opatření umožňuje podněcovat k předčasnému odchodu, a v případě dotyčných zaměstnanců se tak stát o ně stará dříve. Bez zákona z roku 1996 by tyto náklady musela nadále nést společnost France Télécom.
(112)
Bez spojení s otázkou existence či neexistence hospodářského zvýhodnění vyplývajícího z předmětných opatření by se rovněž jevilo zohlednění konkurenčního zvýhodnění, jež společnosti France Télécom poskytovalo její bývalé monopolní postavení, jak uvádějí stěžovatelé. Údajné výhody a nevýhody nemají ve skutečnosti nic společného s otázkou vyrovnání podmínek hospodářské soutěže na telekomunikačních trzích, pokud jde o sociální odvody.
(113)
Z hlediska již vymezené referenční situace zvýšil okamžitě náklady společnosti France Télécom pouze mimořádný paušální odvod stanovený zákonem z roku 1996. Uhrazení paušálního odvodu snížilo výši podpory, již využívala společnost France Télécom a které bude využívat až do konce finančních nákladů zajišťovaných na základě zákona z roku 1996 francouzským státem místo ní. Aniž je dotčena správnost metod pojistného výpočtu použitých v dotyčné době francouzskou vládou, bez tohoto paušálního odvodu by částka, kterou by společnost France Télécom musela odvést, dosáhla v čisté hodnotě roku 1996 výše 18,9 miliardy EUR a ne výše […] miliard EUR.
(114)
Zákon z roku 1996 tak umožnil a stále umožňuje, aby společnost France Télécom disponovala zvýšenými finančními prostředky pro působení na trzích, na nichž vyvíjí činnost. Tyto prostředky tak byly kvůli zákonu z roku 1996 vyšší než prostředky, jimiž společnost France Télécom disponovala v rámci zákona z roku 1990 v jeho původním znění. Ovšem trhy telekomunikačních služeb, na nichž působila a působí společnost France Télécom, byly počínaje rokem 1988 otevírány po etapách postupným rušením výlučných a zvláštních práv hospodářské soutěži na celém území Francie a v ostatních členských státech a poté, počínaje rokem 1998, s výjimkou zvláštních odchylek zcela otevřeny. Ve Francii došlo k úplnému otevření hospodářské soutěži v roce 2002. Mizení právních zábran provázel vstup dalších operátorů, s nimiž společnost France Télécom hospodářsky soutěžila a soutěží, a to ještě před přijetím legislativních opatření z roku 1990 a 1996, jež jsou předmětem tohoto rozhodnutí.
(115)
Tím, že byla zbavena povinnosti vytvářet rezervy pro své budoucí důchodové náklady v oblasti důchodového zabezpečení svých státních zaměstnanců a že pro ni platila nižší sazba ročních odvodů, společnost France Télécom mohla vykazovat účetní rozvahu oproštěnou o závazky a náklady, čímž se zvýšila její přitažlivost při získávání finančních prostředků, a společnost se tak ocitla ve výhodnější situaci, než byla situace před reformou z roku 1996. Díky osvobození od zatížení, které měla na svém tradičním francouzském trhu, se společnost France Télécom mohla snadněji rozvíjet na trzích ostatních členských států, které se právě otevřely hospodářské soutěži, což také skutečně učinila, jak se prokázáno v bodech odůvodnění č. 48 až 50.
(116)
Z uvedeného vyplývá, že snížení nákladů společnosti France Télécom plynoucí ze způsobu výpočtu vyrovnání, které musí platit francouzskému státu za převzetí penzí státních zaměstnanců, kteří u ní pracují, narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž mezi France Télécom a novými operátory ve Francii a v dalších členských státech, v nichž společnost France Télécom působí.
6.1.4 Ovlivnění obchodu mezi členskými státy
(117)
Trhy, na nichž společnost France Télécom ve Francii působí, byly počínaje rokem 1988 postupně otevírány hospodářské soutěži, a jsou tak široce otevřeny obchodu mezi členskými státy. Směrnice 96/19/ES měla za cíl úplnou liberalizaci odvětví komunikací od 1. ledna 1998. Operátoři, jejichž kapitál je částečně v držení podniků z jiných členských států než Francie, zde tak začali působit. Některé z těchto trhů se týkají mezinárodních komunikací mezi členskými státy. Stejně tak France Télécom prostřednictvím svých dceřiných společností poskytuje elektronické komunikační služby v jiných členských státech, a to zejména ve Španělsku, Belgii či Spojeném království.
(118)
Za těchto okolností může opatření, které snižuje všeobecné provozní náklady společnosti France Télécom a uvolňuje tím prostředky, jimiž tento podnik disponuje pro investice nebo pro zlepšení svých obchodních nabídek ve Francii nebo aby začal působit v jiných členských státech, ovlivnit obchod mezi členskými státy.
6.1.5 Závěr k existenci podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU
(119)
Z předchozího vyplývá, že snížením vyrovnání, jež představuje odvod zaměstnavatele hrazený státu za důchodové náklady stanovené zákonem z roku 1990 v jeho původním znění, jeho nahrazením vyrovnáním stanoveným zákonem z roku 1996 a z důvodu, že posledně uvedené vyrovnání je nižší než předchozí uplatňované vyrovnání, poskytla Francouzská republika ze svých prostředků společnosti France Télécom podporu, která narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž a ovlivňuje obchod mezi členskými státy ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, a to převodem nákladů stanoveném zákonem z roku 1996.
(120)
Je proto nutno přezkoumat, zda lze tuto podporu prohlásit za slučitelnou s vnitřním trhem.
6.2 Alternativní právní základy slučitelnosti podpory
(121)
Komise bere na vědomí, že Francie nezmínila čl. 106 odst. 2 SFEU jako základ slučitelnosti předmětných opatření.
(122)
Odchylky uvedené v čl. 107 odst. 2 SFEU a týkající se podpor sociální povahy poskytovaných individuálním spotřebitelům, podpor určených k náhradě škod způsobených přírodními pohromami nebo jinými mimořádnými událostmi a podpor poskytovaných hospodářství určitých oblastí Spolkové republiky Německo nejsou v tomto konkrétním případě zcela zjevně relevantní.
(123)
Pokud jde o odchylky uvedené v čl. 107 odst. 3 SFEU, Komise konstatuje, že předmětné podpory nejsou určeny na pomoc hospodářskému rozvoji oblastí s mimořádné nízkou životní úrovní nebo s vysokou nezaměstnaností, že nepředstavují projekt evropského zájmu a že nemají za cíl napravit vážnou poruchu ve francouzském hospodářství. Nemají ani za cíl pomáhat kultuře a zachovat kulturní dědictví.
(124)
Zdá se proto, že pro posouzení slučitelnosti tohoto opatření by se mohl použít pouze čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU.
6.3 Slučitelnost podpory z hlediska čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU
(125)
Podle znění čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU: „Za slučitelné s vnitřním trhem mohou být považovány: (…) podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem (…)“.
(126)
Aby určitá podpora byla považována za slučitelnou s vnitřním trhem z důvodu, že usnadňuje rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, musí zlepšit způsob, jímž je hospodářská činnost vykonávána. Podpora je slučitelná ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) pouze tehdy, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem. Ve svém posouzení přikládá Komise mimořádný význam kritériím nutnosti a přiměřenosti (58).
(127)
Předběžně a s ohledem na pochyby vyjádřené Komisí v jejím rozhodnutí o zahájení řízení je nutno poznamenat, že Francouzská republika vybrala od společnosti France Télécom uspokojivou částku, jež odpovídá vrácení podpor požadovanému Komisí v jejím rozhodnutí o uplatnění živnostenské daně na společnost France Télécom (59). Po potvrzení Soudním dvorem rozhodnutí Soudu prvního stupně, kterým se zamítá žaloba na neplatnost tohoto rozhodnutí (60), Komise soudí, že Francouzská republika přijala nutná opatření pro provedení povinností, které z tohoto rozhodnutí plynou. Protože řádné vrácení podpor poskytnutých při uplatňování živnostenské daně ruší hospodářské zvýhodnění poskytnuté společnosti France Télécom v této oblasti, není nutno zkoumat důsledky případné kumulace s podporou, jež je předmětem tohoto řízení.
(128)
Pokud jde o další, je nutno hned zpočátku poznamenat, že na rozdíl od investičních nákladů se u odvodů na sociální zabezpečení jedná o opakující se provozní náklady a že podpora, která je snižuje, představuje podporu na provoz podniku, jejíž slučitelnost musí Komise podle judikatury Soudního dvora posuzovat velmi restriktivně.
6.3.1 Soulad opatření podpory s cílem společného zájmu
(129)
Podpora poskytovaná počínaje rokem 1997 může být v tomto konkrétním případě považována za podporu určenou na usnadnění rozvoje hospodářské činnosti v oblasti poskytování elektronických komunikačních služeb v souvislostech úplné liberalizace těchto trhů. Zákon z roku 1996 byl totiž přijat souběžně se zákonem č. 96-659 ze dne 26. července 1996 o právní úpravě telekomunikací, kterým se provedly závazky vyplývající pro Francii z unijního práva a zejména ze směrnice 96/19/ES.
(130)
V tomto ohledu a pokud jde o hrazení finančního vyrovnání francouzskému státu, obecným cílem zákona z roku 1996 je sblížit úrovně povinných daňových a sociálních odvodů založených na mzdách mezi společností France Télécom a ostatními podniky odvětví telekomunikací, které podléhají obecnému právu sociálního zabezpečení. Použitý prostředek, tj. opatření podpory zaměřené přímo a výlučně na způsob, jakým se stanoví příspěvky zaměstnavatele společnosti France Télécom, se jeví pro dosažení stanoveného cíle jako odpovídající.
(131)
Opatření podpory, jež má za cíl snížit běžné sociální odvody France Télécom, které tato společnost měla v době, kdy poskytování služby za monopolního postavení u převažující části jejích činností nevyžadovalo účinné ekonomické chování, může přispět v jiných konkurenčních souvislostech ke zlepšení způsobu, jímž jsou poskytovány dříve monopolní služby, za podmínky, že přidělování finančních prostředků konkurenčními podniky na jejich sociální odvody nepokřiví plnohodnotnou hospodářskou soutěž. K přiměřenosti některých ustanovení zákona pro dosažení cíle, který stanoví, jsou v další části vyjádřeny výhrady. Nicméně nelze zpochybňovat ani jeho legitimitu a ani jeho soulad s cílem společného zájmu rozvíjet trhy elektronických komunikačních služeb, na nichž existuje skutečná hospodářská soutěž, a přispět tak technologickému pokroku a hospodářskému rozvoji této činnosti.
6.3.2 Nutnost opatření podpory
(132)
Omezení počtu státních zaměstnanců pracujících u společnosti France Télécom v důsledku zákazu jejich najímání po 1. lednu 2002 stanovenému zákonem z roku 1996 by mělo údajně za nevyhnutelný důsledek značné zvýšení nákladů na důchody, které by musela France Télécom nést úměrně k počtu státních zaměstnanců v činné službě. Společnost France Télécom takto zbavená možnosti najímat státní zaměstnance ze státních orgánů, což je ostatně pochopitelné vzhledem ke konkurenční povaze, kterou napříště nabylo poskytování předmětných služeb, by musela čelit platebním nákladům u dotčených zaměstnanců, které by se staly nadměrnými v poměru k nákladům, jimž museli a musí čelit její konkurenti. Je nutno také poznamenat, že závazky vyrovnání hrazeného francouzskému státu a stanovené původními ustanoveními zákona z roku 1990 se netýkaly pouze státních zaměstnanců pracujících na konkurenčních trzích v roce 1990 a později, ale také státních zaměstnanců generálního ředitelství ministerstva pošt a telekomunikací, kteří byli v roce 1990 v důchodu.
(133)
Podle Francouzské republiky lze jako příklad uvést, že míra odvodů, které by pro společnost France Télécom vyplynula ze zachování ustanovení zákona z roku 1990 v původním stavu, by roce 2010 údajně dosáhla výše 77 % hrubých tabulkových platů státních zaměstnanců v činné službě. Tuto míru je nutno porovnat s mírou ve výši […] %, která by umožnila zajistit úplnou konkurenční spravedlnost u společných a nespolečných rizik mezi France Télécom a jejími konkurenty. V porovnání s mírou odvodů, která by zajistila konkurenční spravedlnost, by rozdíl v absolutních hodnotách představoval přibližně […] milionů EUR nadnákladů. Pokud by se navíc nezanesla do zákona napříště přímá povaha odvodu zaměstnavatele, společnost France Télécom by musela nadále čelit potřebě vytvářet rezervy, které by byly značně větší než rezervy ve výši 3,6 miliardy EUR, které si již vytvořila v roce 1996.
(134)
V tomto ohledu nejsou připomínky stěžovatelů ohledně skutečnosti, že společnost France Télécom dokázala od roku 1996 snášet finanční zadlužení podstatně přesahující náklady, od kterých ji francouzský stát osvobodil, relevantní, protože nemají žádnou spojitost se zkoumanou otázkou. I když nárůst finančního zadlužení společnosti France Télécom od roku 1996 a aktuální dotčené částky zřejmě vylučují riziko úpadku společnosti, které zmiňovala Francouzská republika, pokud by režim stanovený zákonem z roku 1990 zůstal nadále v platnosti, opatření podpory se jeví pro budoucnost jako nutné, aby umožnilo společnosti France Télécom vyvíjet na dotčených trzích plnohodnotnou hospodářskou soutěž, aniž by byla znevýhodňována váhou sociálních odvodů zděděných z minulosti, které její konkurenti nemají.
(135)
Připomínky stěžovatelů a telekomunikačního operátora ohledně důležitosti celkové bilance pro posouzení nutnosti podpory vzhledem k jiným zvýhodněním, kterých se společnosti France Télécom dostalo na základě jejího minulého monopolního postavení, nejsou v tomto konkrétním případě opodstatněné. Je pravda, že od roku 1996 postavení společnosti France Télécom na řadě trhů služeb, na nichž ve Francii působí, zůstává dominantní, a to zejména z důvodu síťového efektu, který je vlastní komunikačním trhům. Stejně tak společnost France Télécom rozšířila své působení na trhy jiných členských států, na nichž dosáhla významného postavení, a to zejména v Polsku a ve Španělsku. Jak ale nepřímo zdůrazňuje telekomunikační operátor ve svých připomínkách, zůstává skutečností, že společnost France Télécom kvůli svému dominantnímu postavení ve smyslu článku 102 SFEU a své podstatné tržní síle ve smyslu předpisů platných pro elektronické komunikace v Unii (61) podléhá zvláštním asymetrickým povinnostem, kterými nejsou omezeny konkurenční podniky s menší tržní silou.
(136)
Tyto povinnosti, jako např. v oblasti přístupu k její síti, zaměření sazeb na náklady či nepoužívání obchodních postupů, které by byly povoleny nedominantnímu podniku, mají právě za cíl znemožnit, aby postavení, které společnost France Télécom zdědila ze svého minulého monopolního postavení, nebylo nadále na újmu hospodářské soutěži. Tyto předpisové nástroje ad hoc, vypracované a uplatňované pravidelně vnitrostátními regulačními orgány, orgány na ochranu hospodářské soutěže a Komisí (62), jsou více zaměřené a účinnější při odstraňování přetrvávajících důsledků zvýhodnění, která společnosti France Télécom poskytovalo její bývalé monopolní postavení a o kterých se zmiňují stěžovatelé.
(137)
Státní podpora, která je předmětem tohoto řízení, se tak ve své podstatě jeví jako nutná pro dosažení cíle společného zájmu v tom, že zlepšuje podmínky hospodářské soutěže spojené s odvody na důchodové zabezpečení, a tím i poskytování služeb elektronických komunikací.
6.3.3 Přiměřenost opatření podpory
(138)
Je nutno konstatovat, že finanční vyrovnání ve prospěch státu stanovené zákonem z roku 1990 za vyměření a vyplácení penzí je specifické pro společnost France Télécom a sui generis. Zásada celkového proplacení stanovená původním zákonem z roku 1990 byla nahrazena odlišným režimem určení výše vyrovnání hrazeného státu počínaje rokem 1996. Teoreticky existovalo několik možností, jak stanovit výši odvodu zaměstnavatele, který měla společnost France Télécom platit, a to až po úplné převzetí státem bez vyrovnání. Od roku 1997 se toto vyrovnání vypočítává s odkazem na určité náklady, které mají konkurenční podniky v odvětví. Za účelem určení, zda je podpora přiměřená pro dosažení stanoveného cíle, je proto nutno přezkoumat objektivní a odůvodněnou povahu reference, která slouží pro stanovení výše vyrovnání použité zákonem z roku 1996.
(139)
Hned zpočátku je nutno poznamenat, že v řízeních věnovaných snížení nákladů spojených s důchody státních zaměstnanců pracujících u bývalých monopolních operátorů v odvětví komunikací, tj. OTE v Řecké republice a BT Plc ve Spojeném království, při rozhodování o slučitelnosti či neslučitelnosti s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU státních podpor poskytnutých dotčeným operátorům Komise zejména ověřovala, zda tyto podniky podléhaly odvodům na sociální zabezpečení odpovídajícím odvodům konkurentů (63). V tomto konkrétním případě ovšem Komise zjišťuje, že přímé příspěvky hrazené každoročně společností France Télécom a stanovené zákonem z roku 1996 neumožňují zajistit platbu odvodů na sociální zabezpečení, které by odpovídaly odvodům jejích konkurentů. Míra konkurenční spravedlnosti (dále jen „MKS“) není dosažena.
(140)
Francouzská republika a společnost France Télécom nicméně zdůrazňují mimořádný paušální odvod ve výši 5,7 miliardy EUR, který společnost France Télécom podle zákona z roku 1996 zaplatila v roce 1997. Výše tohoto paušálního odvodu byla stanovena v roce 1996 tak, aby za desetileté období provádění zákona z roku 1996 vyrovnala nadnáklady, se kterými se tehdy pro stát počítalo, a to při zohlednění účetních rezerv vytvořených předtím společností France Télécom a které podnik mohl použít v hospodářském roce 1996-1997. Mimořádný paušální odvod se dělí na dvě části:
-
na jedné straně na částku ve výši 3,6 miliardy EUR, jež odpovídá rezervám vytvářeným společností France Télécom až do roku 1996 se záměrem čelit nákladům na budoucí důchody státních zaměstnanců, se kterými se tehdy počítalo,
-
na druhé straně na částku ve výši 2,1 miliardy EUR (dále jen „doplňková částka“), jež odpovídá jak v prognózách veřejných orgánů, tak ve skutečnosti čistým nákladům na sociální zabezpečení při vyměření penzí, které by stát musel nést během deseti roků v období 1997-2006 kvůli převedení nákladů na penze státních zaměstnanců v odvětví telekomunikací.
(141)
Protože paušální částka ve výši 5,7 miliardy EUR neměla nikdy za cíl vyrovnat neexistující míru konkurenční spravedlnosti mezi společností France Télécom a jejími konkurenty, nebylo by odůvodněné poměřovat tuto částku s přímými každoročními příspěvky, které společnost France Télécom neplatila, ačkoliv by pro dosažení míry konkurenční spravedlnosti byly nutné.
(142)
Z parlamentních jednání naopak vyplývá, že doplňková částka ve výši 2,1 miliard EUR byla určena na pokrytí tohoto převádění nákladů v období 1997-2006 a ve skutečnosti na odstranění důsledků podpory během desetiletého období. Čisté finanční úsilí společnosti France Télécom, které odpovídá této doplňkové částce, tak spočívalo ve financování po dobu deseti let nadnákladů, které reformou pro francouzský stát vzniknou.
(143)
Mimořádný odvod kromě toho zahrnuje převzetí účetních rezerv vytvářených až do roku 1996, které se staly bezpředmětnými. Rezervy, které stát převzal, společnost France Télécom vytvářela, aby čelila budoucím nákladům na důchody, a toto převzetí tak ruší důsledky podpory po dobu vyplácení důchodů, kterou mají pokrývat.
(144)
Zákon z roku 1996 ovšem hovoří o jednorázovém mimořádném odvodu, aniž by prováděcí ustanovení, a to ani v případě zákona o státním rozpočtu nebo pozdějších nařízení, odlišovaly částku vyplývající z rezerv, již by bylo nutno odečíst od nákladů převedených na stát během doby trvání tohoto období. Článek 6 zákona z roku 1996 výslovně upřesňuje, že mimořádný paušální odvod je hrazen jako vyrovnání státu za převzetí penzí přiznaných státním zaměstnancům. V analýze reformy je proto nutno brát částku tohoto mimořádného odvodu v celém jejím rozsahu.
(145)
Jelikož společnost France Télécom uhrazením tohoto mimořádného paušálního odvodu pokryla náklady na důchodové penze státních zaměstnanců v odvětví telekomunikací a náklady na vyrovnání mezi jednotlivými režimy za období přibližně patnácti let, byly důsledky podpory neutralizovány. Společnost France Télécom tak uhrazením tohoto mimořádného odvodu neutralizovala důsledky reformy během tohoto období. Je proto oprávněné, aby společnost France Télécom nemusela plnit podmínky slučitelnosti této podpory, a tím platit každoroční odvod nutný k dosažení míry konkurenční spravedlnosti zahrnující rizika, která nejsou společná se soukromoprávními zaměstnanci.
(146)
Je nutno se podrobněji vrátit k jednotlivým krokům tohoto uvažování.
(147)
Je nutno konstatovat, že přímé každoroční odvody placené společností France Télécom od reformy z roku 1996 nedovolují dosáhnout míry konkurenční spravedlnosti, jak bylo zdůrazněno již v rozhodnutí o zahájení řízení. Vyplývá to ze skutečnosti, že sazba uplatňovaná na France Télécom zahrnuje pouze odvody, které odpovídají rizikům, která jsou společná soukromoprávním a státním zaměstnancům, a vylučuje tak odvody odpovídající rizikům, která nejsou společná, jako je riziko nezaměstnanosti nebo neuhrazení mezd v případě konkurzu nebo likvidace podniku.
(148)
Z tabulky č. 4 tak vyplývá, že nezohlednění nespolečných rizik ve výpočtu odvodu, který má France Télécom platit, se projevuje výrazným rozdílem mezi vyrovnáním, které France Télécom státu platí, a vyrovnáním, které by platila, pokud by míra odvodu byla počítána tak, aby se zajistila úplná konkurenční spravedlnost se základy výpočtu odvodů konkurentů. Opatření podpory vyplývající ze zákona tak neodpovídá zásadě přiměřenosti. Aby této zásadě vyhovovala a aby se dosáhlo oznámeného oprávněného cíle zlepšit podmínky hospodářské soutěže vyrovnáním způsobů výpočtu odvodů podniků činných na dotčených telekomunikačních trzích ve Francii, měla a musí podpora poskytnutá společnosti France Télécom na základě zákona z roku 1996 skutečně v budoucnu srovnat uvedené odvody tím, že do nich zahrne odvody za rizika, která nejsou společná oběma kategoriím zaměstnanců.
(149)
V tomto ohledu nelze přijmout tvrzení Francie, podle nějž nejsou státní zaměstnanci vystaveni určitým rizikům, a proto není důvod, aby proti těmto rizikům platili pojištění. Zaprvé uvedená rizika neexistují kvůli státním opatřením, a není proto odůvodněné, aby z toho měla společnost France Télécom peněžní výhodu. Například k nevyplacení mezd v případě řízení o nuceném vyrovnání podniku nemůže dojít kvůli závazku francouzského státu vůči státním zaměstnancům pracujícím u společnosti France Télécom a kvůli skutečnosti, že francouzský stát je sám sobě pojišťovatelem. Ovšem možnost, že společnost France Télécom se prohlásí v úpadku stejně jako jakýkoliv konkurent, nelze vyloučit. V obou případech se nejedná o výhodu poskytnutou podniku ale přímo jeho zaměstnancům. K plnění záruky vyplacení mezd dojde poté, co podnik přestal existovat. Jenomže na rozdíl od společnosti France Télécom bude muset konkurenční podnik platit odvody, aby se pojistil proti riziku nevyplacení mezd po ukončení své činnosti. Není proto odůvodněné, aby společnost France Télécom byla zvýhodněna formou nižších odvodů nebo ve skutečnosti vyloučením tohoto rizika z výpočtu jejích příspěvků.
(150)
Dále a zásadněji, cílem reformy zavedené v roce 1996, který zřejmě nebyl doveden do konce, je vyrovnat podmínky hospodářské soutěže v oblasti sociálních a daňových odvodů mezi všemi konkurenty odvětví a bez ohledu na status jejich zaměstnanců a existenci skutečného závazku společnosti France Télécom být členem příslušných správních subjektů a platit jim odvody. Právě tato logika vyrovnání podmínek hospodářské soutěže by mohla učinit zkoumané opatření slučitelné s vnitřním trhem. V rámci této logiky není proto relevantní, zda zaměstnanci společnosti France Télécom jsou či nejsou vystaveni uvedeným rizikům.
(151)
Na závěr lze říci, že snížením nákladů na penze v podobě převedení čistého nákladu na stát by se dodržela zásada přiměřenosti pouze tehdy, pokud by umožnilo vyrovnání podmínek hospodářské soutěže. Protože některé sociální a daňové odvody nebyly zahrnuty od základu výpočtu ročního odvodu, společnost France Télécom nebyla postavena do stejného postavení s podniky odvětví, pokud jde o sociální odvody, které mají za základ platy.
(152)
Na rozdíl od tvrzení Francouzské republiky a společnosti France Télécom není rovněž odůvodněné zohledňovat výši mimořádného paušálního odvodu v částce 5,7 miliardy EUR, který společnost France Télécom již uhradila v roce 1997, a srovnávat ji s nedostatečnou mírou přímého odvodu uplatňovanou na společnost France Télécom.
(153)
Úvodem by Komise chtěla připomenout, že musí pro každou situaci zjistit, zda byly splněny podmínky pro uplatnění odchylky stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, aniž by ji předchozí rozhodovací praxe nutila k tomu, aby tuto odchylku považovala za prokázanou (64).
(154)
Zde zkoumaná reforma se v každém případě v mnoha ohledech liší od reformy, jež byla předmětem rozhodnutí o společnosti La Poste (65) a na niž se odvolávají francouzské orgány.
(155)
Na rozdíl od reformy, jež byla předmětem rozhodnutí o společnosti La Poste a které se dovolává Francouzská republika a společnost France Télécom, k reformě způsobu financování důchodů státních zaměstnanců pracujících u společnosti France Télécom došlo v předvečer otevření trhů na úrovni Unie, na nichž France Télécom mohla působit.
(156)
Ukazuje se ostatně, že společnost France Télécom využila této liberalizace k tomu, aby začala působit na trzích ostatních členských států, a to nejenom díky změně svého statusu na akciovou společnost, ale také částečně díky tomu, že ze své rozvahy mohla odstranit závazky v podobě důchodových nákladů, a díky nižším případným budoucím odvodům vyplývajícím z reformy. Toto snížení závazků v její účetní rozvaze umožnilo společnosti France Télécom posílit solventnost a možnosti získat půjčky. Z údajů o zadlužení, které poskytly stěžovatelé ve svých připomínkách a jehož výši Francouzská republika nepopírá, vyplývá, že čisté finanční zadlužení společnosti France Télécom se zvýšilo z 19,2 miliardy EUR v roce 1997 na 83 miliard EUR v roce 2002.
(157)
Je pravda, že výchozím bodem tohoto značného nárůstu finančního zadlužení může být aktivní investiční politika při rozvoji na trzích ostatních členských států umožněná liberalizací. Zůstává přesto skutečností, že získání nutných prostředků bylo zčásti umožněno snížením důchodových nákladů v čisté výši […] miliard EUR, které byly v roce 1996 převedeny na francouzský stát. Vzhledem k této skutečnosti nejsou ani nepřímo neopodstatněné připomínky telekomunikačního operátora, kterými se snaží prokázat, že podpora údajně umožnila společnosti France Télécom financovat její mezinárodní rozvoj (připomínky převzaté v bodě odůvodnění č. 68).
(158)
Naopak všechny trhy poštovních služeb, na nichž francouzská společnost La Poste může v Unii působit, nejsou ještě zcela otevřeny hospodářské soutěži a budou otevřeny až v roce 2012, tudíž šest let po reformě financování důchodů společnosti La Poste (66). Omezující vliv na hospodářskou soutěž podpory poskytnuté společnosti France Télécom na plně otevřených trzích je proto výraznější než v případě podpory poskytnuté společnosti La Poste. Úplná podobnost podmínek, které jsou nutné pro slučitelnost podpory, proto neexistuje, neboť se jedná o odlišné konkurenční situace na trzích, jejichž otevření na úrovni Unie má odlišné upřednostnění a jejichž přínos ke konkurenceschopnosti hospodářství Unie je také různý. Z uvedeného vyplývá, že kritérium společného zájmu uvedené v čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU nelze posuzovat v obou konkrétních případech stejným způsobem.
(159)
Kromě toho finanční situace společnosti La Poste, a tím i její možnosti rozvoje na vnějších trzích nebo posílení na francouzském trhu, nejsou srovnatelné se společností France Télécom. Jak zdůraznilo rozhodnutí o společnosti La Poste, bez reformy z roku 2006 by společnost La Poste kvůli přechodu na nové účetní standardy musela zanést do svých účtů rezervu ve výši 76 miliard EUR na závazky ve prospěch státu, kterou dosud vedla mimo rozvahu (67). Narozdíl od společnosti La Poste si ale společnost France Télécom vytvářela ve svých účtech účetní rezervy, aby čelila svým budoucím závazkům bez reformy, což objektivně odlišuje finanční situace obou podniků.
(160)
Neexistence reformy týkající se společnosti France Télécom a pokračování režimu stanoveného zákonem z roku 1990 by se projevilo nárůstem důchodových nákladů, který by se podle tehdejších výhledů uvedených v bodě odůvodnění č. 30 stal počínaje roky 2005-2007 výrazný, což potvrzují následné výsledky uvedené v tabulce č. 3. Pokračování zavedeného režimu uplatňovaného na společnost La Poste se v okamžiku reformy projevilo okamžitě ročními nadnáklady pro tuto společnost ve výši přibližně […] milionů EUR (68).
(161)
Není tak prokázáno, že by situace obou podniků byla pod vlivem zákona platného před jednotlivými reformami, jež se jich týkaly, a tedy i dopad těchto reforem na hospodářskou soutěž, stejná. Skutečnosti ukazují opak. Z uvedeného vyplývá, že přezkum, který by dospěl k podobným závěrům v obou případech, není opodstatněný.
(162)
V případě rozhodnutí o společností La Poste byly navíc dostatečné důvody k usouzení, že mimořádný paušální odvod může být v budoucnu přidělen jako záloha na uhrazení odvodů vázaných na změněnou míru konkurenční spravedlnosti. Tyto důvody v tomto konkrétním případě neexistují. Podmínka vynucující přidělení mimořádného odvodu společnosti La Poste byla totiž stanovena poté, co Komise přistoupila k zahájení formálního vyšetřovacího řízení, protože napadla podcenění přímého odvodu nutného k dosažení míry konkurenční spravedlnosti.
(163)
Ve velké míře a přesto, že to francouzské orgány výslovně neuznaly, přidělení předmětného mimořádného paušálního odvodu v rozhodnutí o společnosti La Poste tak bylo výsledkem jednání mezi Komisí a členským státem vedeného za účelem uhrazení přímého odvodu, který by zajistil míru konkurenční spravedlnosti. V tomto jednání spočívalo výchozí stanovisko francouzských orgánů, které sdělily ve svém oznámení ze dne 23. června 2006 po prvních výměnách o této věci v prosinci 2005, v tom, že mimořádný odvod, s nímž se pro společnost La Poste počítalo, není z hlediska konkurenční spravedlnosti nutný, a to na rozdíl od plánovaného návrhu reformy každoročního odvodu.
(164)
Rozhodnutí Komise tak nepotvrdilo již probíhající reformu, jak se zřejmě snaží tvrdit společnost France Télécom. Oznámení a rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 12. října 2006 předcházely stanovení výše mimořádného odvodu zákonem č. 2006-1771 ze dne 30. prosince 2006 (opravný zákon o státním rozpočtu na rok 2006). Uvedená jednání se týkala několika aspektů reformy, a to zejména zohlednění zvýhodnění, jež by mohla představovat reforma oznámená v minulosti, rozsah výpočtu plánované míry odvodu a způsoby zohlednění zvláštností poštovní banky ve srovnání s poštovními službami a přidělenými zaměstnanci. Jednání pokračovala a francouzské orgány souhlasily až ve svých připomínkách ze dne 8. června 2007 se způsoby přidělení mimořádného odvodu v rámci celkové dohody o reformě, a změnily tak své oznámené stanovisko ohledně mimořádného odvodu a způsobu výpočtu budoucích každoročních příspěvků.
(165)
Dále pak na rozdíl od ustanovení zákona o státním rozpočtu na rok 1997, kterým vzniklo veřejnoprávní zařízení pro správu odvodu společnosti France Télécom a který stanovil nepružná pravidla pro každoroční úhrady státu, nepodléhalo veřejnoprávní zařízení pro správu odvodu společnosti La Poste zvláštním pravidlům (69). Protože se jednalo o mimořádný odvod, který bylo možno volně přidělit, Komise mohla soudit, že Francouzská republika by bývala mohla snížit jeho výši a souběžně zvýšit míru každoročního odvodu společnosti La Poste.
(166)
Je nutno dále konstatovat, že znění zákona z roku 1996 stanoví parametry výpočtu každoročního výpočtu hrazeného pravidelně státu jako vyrovnání za penze státních zaměstnanců, aniž se zmiňuje o zohlednění rizik, která nejsou společná státním a soukromoprávním zaměstnancům. V tomto ohledu Tribunál a Soudní dvůr ohledně živnostenské daně, kterou společnost France Télécom měla uhradit, upřesnily, že zmírnění zatížení nelze kompenzovat uložením odlišného zvláštního zatížení, a to zejména pokud členský stát, v tomto konkrétním případě Francouzská republika, není schopen prokázat, že předchozí zatížení byla zavedena s výhledem na nižší budoucí zatížení v rámci odlišného daňového režimu (70).
(167)
Komise nemůže přehlédnout, že cílem zvláštního paušálního odvodu uhrazeného již v roce 1997 bylo podle výslovného ustanovení článku 6 zákona z roku 1996 částečné vyrovnání francouzského státu za finanční zatížení, které pro něj vyplývalo ze zákona z roku 1996.
(168)
Ze zprávy Senátu převzaté v bodě odůvodnění č. 27 vyplývá, že odhlasováním zásady mimořádného odvodu se zákonodárci nepokoušeli zohlednit a ještě méně vyrovnat rozdíl mezi ročními odvody společnosti France Télécom a poměrně vyššími odvody konkurentů. Zákonodárci naopak úmyslně uložili společnosti France Télécom hrazení každoročních odvodů, které nepokrývaly rizika, jež nejsou společná oběma kategoriím zaměstnanců (státním a nestátním zaměstnancům), a to aniž by stanovili spojitost mezi tímto rozhodnutím a zaplacením mimořádného odvodu uhrazeného v roce 1997.
(169)
Náklady, které pro společnost France Télécom představoval paušální odvod, byly vloženy jako obecný příjem do státního rozpočtu, investovány do veřejnoprávního zařízení pověřeného jejich správou a vyčerpány. Za těchto okolností Komise nemůže částečně nebo úplně přiřknout teoreticky a následně již vyčerpaný mimořádný paušální odvod cíli, který je zcela odlišný od cíle, který mu určily francouzské orgány a se kterým zákon nepočítá, to znamená vyrovnání za nezohlednění rizik, jež nejsou společná soukromoprávním a státní zaměstnancům. Tento paušální odvod tak nebyl stanoven se záměrem úplného vyrovnání v rámci odlišného předpisového a právního režimu každoročních odvodů společnosti France Télécom s odvody konkurentů.
(170)
Ze stejných důvodů a kvůli pravidlům správy a převádění do státního rozpočtu, které od roku 1997 stanoví zákon o státním rozpočtu a které se dodnes provádějí, nelze přijmout tvrzení a výpočty Francouzské republiky, kterými se snaží prokázat, že reforma z roku 1996 vedla k dnešnímu dni ke značnému přebytku příjmů státu.
(171)
Vzhledem ke způsobům, jakými příslušné veřejnoprávní zařízení spravuje a využívá mimořádný paušální odvod společnosti France Télécom a které stanoví zákon o státním rozpočtu, a vzhledem k číselným údajům o převodech skutečně provedených od roku 1997, které předala Francouzská republika a které jsou popsány v bodech odůvodnění č. 36 a 37 a uvedeny v tabulce č. 3, je nutno konstatovat, že příjmy, které se Francouzská republika snaží zdůrazňovat a které byly investovány s úrokovým výnosem ve výši 7 %, nikdy neexistovaly.
[…]. Tvrzení kromě toho neodpovídá skutečnému jednání francouzských orgánů. Vzhledem k pravidlům správy, které stanovily zákony o státním rozpočtu od jeho vzniku, uvedené veřejnoprávní zařízení nevytvářelo takové příjmy, s nimiž se ostatně nepočítalo a které nevynášely úroky. Prostředky zařízení naopak měly být údajně zcela vyčerpány k 31. prosinci 2011. Tyto prostředky by byly vyčerpány dříve, pokud by byly přiděleny na financování reformy z roku 1996, což Francouzská republika ostatně popírá, a to i tehdy, pokud by se do nich zahrnuly vyšší příjmy z daně z příjmů právnických osob, které francouzské orgány zdůrazňují. Zohlednění vyšších příjmů z daně z příjmů právnických osob je mimochodem protiprávní, protože vede ke smíšení různých úloh státu. Směšování mezi těmito různými úlohami, jež nabízejí francouzské orgány, nelze přijmout a je nutno nadále rozlišovat na jedné straně mezi státem, který poskytuje podporu společnosti France Télécom tím, že na sebe přebírá vyplácení důchodů státním zaměstnancům, aby rozvíjel plnohodnotnou hospodářskou soutěž, na druhé straně státem, který je akcionářem společnosti France Télécom, a konečně státem, který je veřejnou mocí vykonávající svou daňovou pravomoc.
(172)
Dále je nutno poznamenat, že žádost předložená Francouzskou republikou a společností France Télécom ohledně zohlednění mimořádného odvodu při přezkumu slučitelnosti reformy je v rozporu s připomínkami, které Francouzská republika vyjádřila dopisem ze dne 17. března 2004 a podle nichž „mimořádný paušální odvod stanovený článkem 6 zákona ze dne 26. července 1996 nelze analyzovat jako vyrovnání za údajné ’zvýhodnění‘. Analýza jeho výše je z hlediska předpisů o státní podpoře tím spíše nerelevantní“, že jeho výše představovala „mimořádný odvod ve prospěch jeho jediného akcionáře [francouzský stát], který lze přirovnat mimořádné dividendě rozdělené před otevřením kapitálu soukromým investorům“.
(173)
Uvažování, které je základem tvrzení zastávaného kdysi Francouzskou republikou, má určitou finanční a hospodářskou logiku. Je pochopitelné, že jediný akcionář se těsně před otevřením kapitálu jiným investorům pokusí pro sebe získat co možná nejvíce dostupných prostředků z podniku, který svůj kapitál otevírá, za předpokladu, že to neohrozí přitažlivost investování. Tento poslední aspekt byl zohledněn ve finančních parametrech uložených počáteční rozvaze společnosti France Télécom, z níž nepřímo vyplývá výše mimořádného paušálního odvodu, jak to bylo uvedeno v parlamentu v roce 1996. Ze strany státu jako rozumně uvažujícího jediného akcionáře bylo proto zcela logické, že podle tvrzení Francouzské republiky samé odebral co možná nejvyšší částku mimořádné dividendy místo toho, aby ponechal prostředky v podniku, po jehož otevření kapitálu v roce 1997 by získával pouze to, co odpovídá jeho podílu na kapitálu, který si ponechal.
(174)
Platnost tohoto uvažování, které ve své době Francouzská republika předložila při žádosti, aby analýza doplatku ve výši 5,7 miliardy EUR nebyla v žádném případě zohledněna při posuzování reformy z hlediska pravidel o státní podpoře, potvrzují ostatně její připomínky předložené během řízení. Svým prohlášením, že nastavení výše doplatku bylo údajně provedeno ne v závislosti na odhadovaných nákladech reformy pro stát nebo výhod, které by společnost France Télécom získala, ale na možnostech podniku hradit odvody, Francouzská republika naznačuje, že uvalení doplatku vyplývá spíše z chování rozumně uvažujícího jediného akcionáře než z chování státu jako regulátora, který se stará o vyváženost důchodových nákladů, které podle reformy má.
(175)
Pokud by se mělo postupovat podle takového uvažování, Komise by neměla, jak to kdysi požadovala Francouzská republika, mimořádný paušální odvod v analýze slučitelnosti reformy s pravidly o státní podpoře zohledňovat. Z uvedeného vyplývá, že by se mělo zohlednit pouze snížení ročních odvodů společnosti France Télécom pod úroveň odvodů konkurentů, kterého se chtělo od roku 1997 reformou dosáhnout.
(176)
Ze stejných důvodů nemůže Komise postupovat podle připomínek stěžovatelů, ve kterých požadují zavedení vyrovnávacích mechanizmů pro mimořádný paušální odvod uhrazený v roce 1997 a každoroční odvod zaměstnavatele společnosti France Télécom s cílem zajistit finanční neutralitu reformy. Znamenalo by to provést také nový výpočet a teoretické následné přerozdělení celého nebo části mimořádného paušálního odvodu uhrazeného státnímu rozpočtu v roce 1997. Zmiňovaný mechanizmus by také znamenal zavést následnou kontrolu rok po roce, jejímž cílem by nebylo zajistit přiměřenost poskytnuté podpory, byť sníženou o mimořádný paušální odvod z roku 1997, ale odstranit z reformy jakoukoliv podporu.
(177)
Na druhé straně je ale nutno přezkoumat, zda lze zaplacení mimořádného odvodu zohlednit při posouzení slučitelnosti opatření podpory s vnitřním trhem a držet se přitom zdůvodnění tohoto zaplacení v podobě stanovené zákonem z roku 1996.
(178)
Podle zákona z roku 1996 byl mimořádný paušální odvod v roce 1997 zaplacen jako vyrovnání za převzetí penzí státem. Za těchto okolností je nutno zohlednit důsledky uvalení tohoto odvodu na celkovou finanční bilanci reformy zavedené zákonem z roku 1996 v podobě, v jaké je dodnes prováděna. Je nutno zohlednit dobu, po kterou byly náklady na důchodové penze pokryty mimořádným paušálním odvodem.
(179)
Pokud jde o srovnání finančních toků u společnosti France Télécom rozložené v čase, to znamená zaplacení mimořádného odvodu v roce 1997 a nižší každoroční odvody vyplývající od té doby ze zákona z roku 1996, je nutno částky aktualizovat. Během roku 1997 bylo až do října 1997 hrazení mimořádného odvodu rozloženo do několika splátek, i když jeho financování pomocí půjčky znamenalo pro společnost France Télécom odložení finančního zatížení. Na druhé straně k placením přímého odvodu docházelo od počátku roku 1997. Diskontní sazba má v zásadě být sazba vyplývající ze sdělení Komise platné v této oblasti (71), tedy sazba, která pro znázornění dosahovala v říjnu 1997 výše 5,53 %. Je nutno přezkoumat, zde je v tomto konkrétním případě vhodné použít sazbu odlišnou od platné sazby Komise, a odchýlit se tak od pravidel sdělených členským státům, které Komise přijala a které je nutno provádět s výjimkou řádně odůvodněných případů.
(180)
V tomto ohledu se zvolení sazby ve výši 7 %, kterou použil pojistný matematik francouzské vlády pro aktualizaci finančních toků reformy od roku 1996 až do roku 2043, nejeví jako oprávněné, […], protože tato analýza se týká kratšího období z důvodu zjištěného časového rozložení. Sazba ve výši 7 % také značně přesahuje průměr ročních diskontních sazeb za období 1997-2010 ve výši 4,4 %, který Francouzská republika použila ve svých připomínkách k rozhodnutí o zahájení řízení, nebo diskontní sazbu ve výši […] % použitou pro rok 1998 v reformě způsobu financování důchodů společnosti La Poste (72).
(181)
Nelze rovněž přijmout sazby okolo 7 % u OAT na 15 let v roce 1996, které zdůrazňuje Francouzská republika. Sazba musí být stanovena v roce 1997 a ne na základě průměru roku 1996. Období 15 let je navíc příliš dlouhé vzhledem k výši každoročních platebních toků, jimž mimořádný paušální odvod měl teoreticky čelit během období a u kterých by pouhé úroky nestačily. Alternativně by z hlediska francouzského státu bylo možno uvažovat o použití složené sazby vytvořené na základě různých sazeb investiční optimalizace mimořádného paušálního odvodu, aby se čelilo časovému rozložení toků vyvolaných reformou z roku 1996. Kromě skutečnosti, že by se taková sazba ve výši okolo 5,50 % podstatně nelišila od referenční sazby Komise pro říjen 1997, použití takové sazby by nezohledňovalo skutečnost, že se analýza provádí z hlediska společnosti France Télécom (73).
(182)
V tomto ohledu referenční sazba 7 % u dluhopisů společnosti France Télécom mezi rokem 1991 a rokem 1997, již Francouzská republika zdůrazňuje, pokrývá šestileté období, které zkoumaným skutečnostem jasně předcházelo. V tomto konkrétním případě zůstává skutečností, že společnost France Télécom financovala mimořádný paušální odvod z roku 1996 pomocí krátkodobých emisí a ve značně menším měřítku vydáním dluhopisů. Diskontní sazba vyplývající z úrokových sazeb placených společností France Télécom u nových dluhů nasmlouvaných v roce 1996 ovšem údajně dosahovala podle její účetní rozvahy k 31. prosinci 1996 výše 4,8 % (74). Taková sazba je přizpůsobena skutkové podstatě skutečných finančních nákladů, které společnost France Télécom v té době měla při financování mimořádného odvodu. Nicméně se nejeví jako vhodné činit diskontní sazbu závislou na rozhodnutích přijatých podnikem ve své době, ale použít objektivní referenci zvolenou Komisí v jejím sdělení, jež platí pro oblast diskontních sazeb (75).
(183)
Shrnuto, v tomto konkrétním případě není vhodné použít jako referenci sazbu odlišnou od sazby, která vyplývá ze sdělení Komise platného v této oblasti, a odchýlit se tak od pravidel sdělených členským státům, které Komise přijala.
Tabulka 5
Finanční toky vyplývající pro společnosti France Télécom z reformy z roku 1996 (1997-2011)
(v milionech EUR)
Rok
Vyplacené penze
(A)
Vyrovnání a nadvyrovnání
(B)
Roční odvody
(C)
Zvýhodnění spol. FT
(D)
(A + B - C) (76)
Doplatek 1. ledna
(E)
Úrok
(F)
Doplatek 31. pros.
(E + F - D)
1997 (77)
(…)
(…)
(…)
122,3
5 716,8
184,4
5 777,9
1998
(…)
(…)
(…)
188,2
5 777,9
319,5
5 909,2
1999
(…)
(…)
(…)
189,8
5 909,2
326,8
6 046,2
2000
(…)
(…)
(…)
298,3
6 046,2
334,4
6 082,2
2001
(…)
(…)
(…)
302,9
6 082,2
336,3
6 115,6
2002
(…)
(…)
(…)
305,9
6 115,6
338,2
6 148,0
2003
(…)
(…)
(…)
364,7
6 148,0
340,0
6 123,3
2004
(…)
(…)
(…)
477,4
6 123,3
338,6
5 984,5
2005
(…)
(…)
(…)
619,1
5 984,5
330,9
5 696,3
2006
(…)
(…)
(…)
744,4
5 696,3
315,0
5 266,9
2007
(…)
(…)
(…)
909,9
5 266,9
291,3
4 648,2
2008
(…)
(…)
(…)
1 101,0
4 648,2
257,0
3 804,3
2009
(…)
(…)
(…)
1 255,8
3 804,3
210,4
2 758,9
2010
(…)
(…)
(…)
1 386,6
2 758,9
152,6
1 524,8
2011
( odh .)
(…)
(…)
(…)
1 497,5
1 524,8
84,3
111,6
(184)
Při kapitalizaci s diskontní sazbou ve výši 5,53 % by zohlednění doplatku mělo až do prvního čtvrtletí roku 2012 (78) vyrovnávat snížení každoročních odvodů, které poskytlo společnosti France Télécom provádění reformy z roku 1996.
(185)
Konečná lhůta tohoto vyrovnání, kterým se neutralizují důsledky reformy, by se navíc s odchylkou několika málo měsíců časově shodovala se skutečným vyčerpáním prostředků veřejného zařízení pověřeného správou mimořádného odvodu společnosti France Télécom, ke kterému mělo dojít dne 31. prosince 2011. K analýze aktualizace se tak připojuje skutečnost, že mimořádný odvod je skutečně vyčerpán. Neexistovaly by tak částky nepřevedené do státního rozpočtu, které by bylo možno přidělit jinak, než stanoví platný zákon o státním rozpočtu.
(186)
Je proto odůvodněné, že kvůli uhrazení tohoto mimořádného odvodu v roce 1997 není společnost France Télécom nucena zaplatit dodatečný roční odvod za období mezi 1. lednem 1997 a dnem po 31. prosinci 2010, který je nutno přesně stanovit. Protože číselné údaje za rok 2011 a údaje ohledně vyrovnání a dodatečného vyrovnání uvedené v tabulce č. 5 vyplývají zejména z odhadů, je nutno, aby Francouzská republika stanovila přesný den na základě skutečných okamžiků provedení plateb, konečných částek vyplacených dávek a nižších odvodů a jiných zvýhodnění společnosti France Télécom, jak vyplývají ze zákona z roku 1996, a to podle zásad výpočtu uvedených v tabulce č. 5.
(187)
Po neutralizování důsledků mimořádného odvodu a vyčerpání prostředků převedených na stát se ale podpora poskytnutá společnosti France Télécom naplno projeví a poskytne mimo jiné této společnosti zvýhodnění vůči jejím konkurentům. Oprávněnost této podpory bude nadále zachována pouze za podmínky podřízení společnosti France Télécom uhrazení přímého odvodu, který bude vypočítán na základě míry zajišťující skutečnou konkurenční spravedlnost. Pokud tak zůstanou zachována v nezměněné podobě ustanovení zákona z roku 1990 ve znění změněném zákonem z roku 1996 a také platná odvozená prováděcí ustanovení v tom smyslu, že stanoví, že se míra přímého odvodu počítá tak, aby se mezi společností France Télécom a ostatními podniky odvětví telekomunikací podléhajícím obecnému právu sociálního zabezpečení vyrovnaly povinné daňové a sociální odvody založené na mzdách při omezení výpočtu na odvody pojištění vůči rizikům, jež jsou společná soukromoprávním a státním zaměstnancům, nesplnila by podpora poskytnutá společnosti France Télécom až do uplynutí finančních závazků, které za ni převzal francouzský stát na základě zákona z roku 1996, zásadu přiměřenosti.
(188)
Ke splnění kritéria slučitelnosti se společným zájmem stanoveným v čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU tak slučitelnost podpory vyžaduje, aby byly dodrženy podmínky uvedené v tomto rozhodnutí.
7. PODMÍNKY BUDOUCÍ SLUČITELNOSTI
(189)
Je proto nutno, aby Francouzská republika změnila platná předpisová a právní ustanovení pro stanovení, výpočet a vybírání přímého odvodu, který má hradit společnost France Télécom, tak, aby se vyrovnaly míry povinných daňových a sociálních odvodů založených na mzdách mezi společností France Télécom a ostatními podniky odvětví telekomunikací, které podléhají obecnému právu sociálního zabezpečení. Dále je nutno, aby způsoby a parametry výpočtu byly stanoveny transparentně a objektivně tak, aby mohly být kontrolovány a byla možnost se proti nim odvolat.
(190)
Francouzská republika by měla rovněž při výpočtu míry přímého odvodu skutečně vyrovnat výši povinných daňových a sociálních odvodů založených na mzdách mezi společností France Télécom a ostatními podniky odvětví telekomunikací, které podléhají obecnému právu sociálního zabezpečení, tím, že zohlední také rizika, která nejsou společná soukromoprávním zaměstnancům a státním zaměstnancům pracujícím u společnosti France Télécom.
(191)
V připomínkách Francouzské republiky, které jsou podrobněji rozvedeny v jejich aktualizovaných přílohách III a V, francouzské orgány předložily odhady míry přímého odvodu, který by společnost France Télécom musela od roku 1997 platit (viz tabulka č. 4), pokud by nespolečná rizika byla zahrnuta do výpočtu (dále jen „upravená míra“). Upravená míra zahrnuje jak odvody na pojištění proti nezaměstnanosti a pojištění na záruku vyplacení mezd, které tuto míru zvyšují, tak zvláštní odvody, které konkurenti společnosti France Télécom neplatí, jako je 1 % na solidaritu a dávky v hotovosti při přerušení práce, které si společnost France Télécom pojišťuje sama a které tuto míru snižují. Z uvedeného vyplývá míra přesahující přibližně o 7 procentních bodů míru, která je v současnosti skutečně uplatňovaná.
(192)
Ve srovnání s částečnou konkurenční spravedlností zavedenou zákonem z roku 1996 zajišťuje tato míra skutečnou konkurenční spravedlnost, a to při zohlednění sociálních odvodů, které jsou pro společnost France Télécom specifické. Komise proto nezpochybňuje zásady, základ zdanění a způsoby výpočtu používané Francouzskou republikou pro stanovení upravené míry přímého odvodu za účelem vyrovnání úrovně povinných daňových a sociálních odvodů založených na mzdách mezi společností France Télécom a ostatními podniky odvětví telekomunikací, které podléhají obecnému právu sociálního zabezpečení, v podobě uvedené v aktualizovaných připomínkách Francouzské republiky a podrobně popsané v přílohách III a V zmíněných připomínek.
(193)
Každoroční stanovení míry Francouzskou republikou, jež umožňuje vyrovnat podmínky hospodářské soutěže, se proto bude řídit zásadami, daňovým základem a způsoby výpočtu přímého odvodu, které jsou uvedeny v připomínkách zmíněných v bodě odůvodnění č. 191. Upravená míra bude zejména zahrnovat jak odvody na pojištění proti nezaměstnanosti a pojištění na záruku vyplacení mezd, tak zvláštní odvody, které konkurenti společnosti France Télécom neplatí, jako je 1 % na solidaritu a dávky v hotovosti při přerušení práce, které si společnost France Télécom pojišťuje sama.
(194)
Toto opravdové vyrovnání zajistí skutečnou konkurenční spravedlnost mezi společností France Télécom a jejími konkurenty a zaručí přiměřenost a slučitelnost podpory zavedené v roce 1996 s vnitřním trhem.
8. ZÁVĚR
(195)
Komise konstatuje, že Francouzská republika začala protiprávně provádět státní podporu zavedenou reformou způsobu financování důchodů státních zaměstnanců pracujících u společnosti France Télécom z roku 1996, a to porušováním čl. 108 odst. 3 SFEU od vstupu reformy v platnost.
(196)
Provádění této podpory od roku 1997 umožnilo snížit každoroční sociální odvody, které platila společnost France Télécom. Tento důsledek byl nicméně neutralizován přinejmenším až do roku 2010 uhrazením mimořádného paušálního odvodu stanoveného touto reformou. Tato neutralizace je důvodem, aby podmínky, které by postavily společnost France Télécom a její konkurenty do stavu skutečné rovnosti, pokud jde o tyto odvody, a které by z této podpory učinily podporu slučitelnou s vnitřním trhem, byly uplatňovány po 31. prosinci 2010 od okamžiku, který je nutno teprve stanovit.
(197)
Proto v míře, v jaké Francouzská republika zohlední ve výpočtu přímého odvodu, který má společnost France Télécom hradit, úrovně povinných daňových a sociálních odvodů založených na mzdách mezi společností France Télécom a ostatními podniky odvětví telekomunikací, které podléhají obecnému právu sociálního zabezpečení, a to při zohlednění rizik, která jsou a nejsou společná soukromoprávním a státním zaměstnancům, a pokud tak učiní, může být reforma zavedená zákonem z roku 1996 prohlášena za slučitelnou s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU. Francouzská republika proto musí přijmout opatření, a to zejména právní a předpisová, která jsou nutná pro splnění podmínek uvedených v tomto bodě odůvodnění.
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Státní podpora vyplývající ze snížení vyrovnání, jež je nutno uhradit státu za vyměření a vyplácení penzí přiznaných podle zákona o vojenských a civilních důchodových penzích státním zaměstnancům pracujícím u společnosti France Télécom na základě zákona č. 96-660 ze dne 26. července 1996 o státním podniku France Télécom, kterým se mění zákon č. 90-568 ze dne 2. července 1990 o organizování veřejné služby v oblasti pošt a telekomunikací, je slučitelná s vnitřním trhem při splnění podmínek stanovených v článku 2.
Článek 2
Odvod zaměstnavatele přímé povahy, který hradí společnost France Télécom na základě čl. 30 písm. c) zákona č. 90-568 ze dne 2. července 1990 o organizování veřejné služby v oblasti pošt a telekomunikací, se vypočte a vybere tak, aby se vyrovnaly úrovně všech povinných daňových a sociálních dávek založených na mzdách mezi společností France Télécom a ostatními podniky odvětví telekomunikací, které podléhají obecnému právu sociálního zabezpečení.
Aby splnila tuto podmínku nejpozději do sedmi měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí, Francouzská republika:
a)
změní článek 30 zákona č. 90-568 ze dne 2. července 1990 o organizování veřejné služby v oblasti pošt a telekomunikací a znění předpisů a jiných dokumentů přijatých pro jeho provádění tak, aby se základ výpočtu a výběr přímého odvodu zaměstnavatele, který hradí společnost France Télécom, neomezoval na pouhá rizika, jež jsou společná soukromoprávním a státním zaměstnancům, ale zahrnoval rovněž rizika, která jim nejsou společná;
b)
vybere od společnosti France Télécom ode dne, kdy se částka mimořádného odvodu zavedeného zákonem č. 96-660 ze dne 26. července 1996 a kapitalizovaná za diskontní sazbu vyplývající z uplatnění sdělení Komise o metodě stanovení referenčních a diskontních sazeb platných v tomto konkrétním případě rovnala příspěvkům a odvodům, které by společnost France Télécom bývala nadále platila na základě článku 30 zákona č. 90-568 ze dne 2. července 1990 v jeho původním znění, přímý odvod zaměstnavatele vypočítaný podle pravidel upřesněných v písm. a), a to při zohlednění rizik, která jsou a nejsou společná soukromoprávním a státním zaměstnancům.
Článek 3
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Francouzská republika Komisi podrobný popis již přijatých nebo plánovaných opatření pro splnění tohoto rozhodnutí. Komisi informuje zejména o:
a)
postupu změn předpisových a právních ustanovení uvedených v článku 2;
b)
konečných částkách vyrovnání a odvodů za rok 2011 a o částkách případně plánovaných na rok 2012, a to zejména ohledně případného zůstatku kapitalizovaných částek mimořádného odvodu;
c)
výších přímého odvodu zaměstnavatele vypočítaných podle pravidel upřesněných v článku 2 u budoucích splátek do doby, než dojde ke změně právních předpisů;
d)
platbách odvodu zaměstnavatele poté, kdy došlo nebo dojde k tomu, že částky mimořádného odvodu zavedeného zákonem č. 96-660 ze dne 26. července 1996 a kapitalizované za diskontní sazbu vyplývající z uplatnění sdělení Komise o metodě stanovení referenčních a diskontních sazeb platných v tomto konkrétním případě přestanou neutralizovat důsledky reformy z roku 1996.
2. Francouzská republika bude Komisi informovat o vývoji vnitrostátních opatření přijatých s cílem vykonat toto rozhodnutí. Na pouhou žádost Komise předloží neprodleně informace o již přijatých a plánovaných opatřeních pro splnění tohoto rozhodnutí.
Článek 4
Toto rozhodnutí je určeno Francouzské republice.
V Bruselu dne 20. prosince 2011.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 20 grudnia 2011 r.
w sprawie pomocy państwa C 25/08 (ex NN 23/08) - Reforma systemu finansowania świadczeń emerytalnych urzędników państwowych zatrudnionych we France Télécom wdrożona przez Francję na rzecz France Télécom
(notyfikowana jako dokument nr C(2012) 9403)
(Jedynie tekst w języku francuskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2012/540/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy (1),
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a) (2),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (3) zgodnie z przywołanymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
Na mocy skargi z dnia 4 października 2002 r., uzupełnionej w dniu 16 stycznia 2003 r., do Komisji wpłynęły zarzuty, jakoby Francja udzieliła pomocy przedsiębiorstwu France Télécom, które zostało zwolnione z części obciążeń finansowych, w szczególności z kosztów związanych z finansowaniem świadczeń emerytalnych. W piśmie z dnia 17 marca 2004 r. Francja przekazała Komisji wymagane przez nią informacje dotyczące skargi.
(2)
W pismach z dnia 2 kwietnia 2004 r. i 24 lutego 2006 r. skarżący dostarczyli uzupełniające informacje dotyczące skargi.
(3)
Pismem z dnia 20 maja 2008 r. Komisja poinformowała Francję o swojej decyzji dotyczącej wszczęcia postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) w sprawie tej pomocy.
(4)
Francja przedstawiła swoje uwagi w dniu 18 lipca 2008 r.
(5)
Decyzja Komisji w sprawie wszczęcia postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (4); Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat przedmiotowej pomocy.
(6)
Dnia 22 września 2008 r. Komisja otrzymała uwagi France Télécom i, po przedłużeniu terminu, otrzymała uwagi skarżących oraz operatora usług telekomunikacyjnych odpowiednio w dniu 1 i 16 października 2008 r. Komisja przekazała te uwagi Francji, tak aby umożliwić jej odniesienie się do nich, a następnie otrzymała jej odpowiedź w piśmie z dnia 13 lutego 2009 r.
(7)
Dnia 16 lutego 2009 r. przedsiębiorstwo France Télécom przedstawiło uwagi i poinformowało Komisję o wyroku Sądu z dnia 28 listopada 2008 r. (5), który jego zdaniem potwierdza jego argumenty. Dnia 14 maja 2009 r. operator usług telekomunikacyjnych wspomniany w motywie 6 przedłożył informacje stanowiące uzupełnienie uwag przedstawionych w trakcie postępowania, odnosząc się do decyzji Komisji z dnia 11 lutego 2009 r. (6), która jego zdaniem potwierdza jego argumenty.
(8)
Dnia 17 grudnia 2009 r., 23 września 2010 r. i 12 października 2010 r., na wniosek France Télécom, odbyły się spotkania przedstawicieli Komisji i France Télécom. Przedsiębiorstwo France Télécom przekazało dodatkowe uwagi w dniu 18 października 2010 r.
(9)
Dnia 18 marca 2010 r., na wniosek Komisji, Francja uściśliła i zaktualizowała niektóre dane zawarte w początkowych uwagach, których treść przypomniała.
(10)
Dnia 22 września 2010 r. władze francuskie przekazały Komisji nowe uwagi i zwróciły się z wnioskiem o spotkanie, które odbyło się w dniu 22 października 2010 r. W piśmie z dnia 28 października 2010 r. Komisja przekazała władzom francuskim informacje na temat faktów, o których była mowa w trakcie tego spotkania, i dodatkowe uwagi France Télécom, a także wezwała Francję do przedstawienia ewentualnych uwag. W dniu 17 listopada 2010 r. Komisja przekazała dodatkowe informacje, o które wnioskowały władze francuskie w celu przedstawienia swoich uwag w dniu 10 listopada 2010 r.
(11)
Pismem z dnia 9 grudnia 2010 r., uzupełnionym w dniu 24 czerwca 2011 r., Francja przekazała swoje dodatkowe uwagi wraz z aktualizacją niektórych danych zawartych w początkowych uwagach. Spotkania z udziałem władz francuskich odbyły się w dniach 28 czerwca i 4 lipca 2011 r. Nowe uwagi zostały przedstawione w dniu 7 października 2011 r.
2. SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚRODKÓW POMOCY
(12)
Środki objęte omawianym postępowaniem polegają na zmianach wprowadzonych w 1996 r. w systemie obciążeń pokrywanych przez przedsiębiorstwo France Télécom w celu wypłaty świadczeń emerytalnych jego pracownikom mającym status urzędników. Poprzedni system został ustanowiony w 1990 r., w chwili utworzenia France Télécom jako przedsiębiorstwa odrębnego od administracji państwowej. W rzeczywistości na mocy ustawy z 1990 r. zatwierdzono stosowanie wcześniejszej praktyki w kwestii obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego wypłacanych przez France Télécom. Nowy system został wprowadzony w 1996 r. przy okazji - z jednej strony - powołania France Télécom jako spółki akcyjnej, wprowadzenia jej na giełdę i otwarcia rosnącej części jej kapitału, a także - z drugiej strony - pełnego otwarcia na konkurencję rynków, na których działała, we Francji i w innych państwach członkowskich Unii Europejskiej. Zasadniczo system wprowadzony w 1996 r. wciąż obowiązuje.
2.1. Ramy prawne statusu przedsiębiorstwa France Télécom i jego pracowników w latach 1990-1996
2.1.1. Status przedsiębiorstwa France Télécom i sytuacja jego pracowników w latach 1990-1996
(13)
Na mocy ustawy nr 90-568 z dnia 2 lipca 1990 r. (dalej zwanej „ustawą z 1990 r.”) (7) przedsiębiorstwo France Télécom uzyskało status przedsiębiorstwa publicznego mającego osobowość prawną. Wcześniej wchodziło ono w skład dyrekcji generalnej w obrębie Ministerstwa Poczt i Telekomunikacji (PTT). Na mocy tej samej ustawy pełna własność ruchomości i nieruchomości państwa przeznaczonych na usługi podlegające tej dyrekcji generalnej została przekazana z mocy prawa i nieodpłatnie France Télécom.
(14)
Zgodnie z art. 3 ustawy z 1990 r. misja France Télécom polega na: (i) zapewnieniu wszystkich publicznych usług telekomunikacyjnych w relacjach krajowych i międzynarodowych; (ii) ustanawianiu, rozwijaniu i eksploatacji publicznych sieci telekomunikacyjnych niezbędnych do świadczenia tych usług oraz zapewnianiu ich połączenia z sieciami zagranicznymi; (iii) świadczeniu wszelkich innych usług, instalacji i sieci telekomunikacyjnych oraz ustanawianiu kablowych sieci dystrybucji usług radiofonicznych lub telewizyjnych.
(15)
Na podstawie art. 29 ustawy z 1990 r. pracownicy France Télécom korzystają ze szczególnego statusu, przyjętego na mocy ustawy o prawach i obowiązkach urzędników państwowych i ustawy zawierającej przepisy regulaminowe dotyczące służby publicznej. Zgodnie z ustawą z 1990 r. zezwalano na zatrudnianie personelu kontraktowego objętego układami zbiorowymi w ramach określonych na mocy umowy planowej między państwem a przedsiębiorstwem. Umowa ta przewidywała pułap wynoszący 3 % dla tego typu rekrutacji.
(16)
Kontynuując wcześniejszą praktykę budżetową, w art. 30 ustawy z 1990 r. ustalono podział obowiązków związanych z finansowaniem świadczeń społecznych pracowników pomiędzy państwo francuskie a France Télécom; artykuł ten ma następujące brzmienie:
„Czynni i emerytowani pracownicy Ministerstwa Poczt i Telekomunikacji oraz pracownicy przedsiębiorstw publicznych mający ogólny status urzędników państwowych, a także ich następcy prawni korzystają ze świadczeń rzeczowych, ubezpieczenia zdrowotnego, macierzyńskiego i inwalidzkiego, za pośrednictwem ogólnego towarzystwa ubezpieczeń wzajemnych PTT na warunkach przewidzianych w księdze III i w rozdziale II tytułu I księgi VII Kodeksu zabezpieczenia społecznego. Jednak część składek pokrywanych przez państwo z tytułu art. L. 712-9 pokrywają przedsiębiorstwa publiczne na rzecz zatrudnianych przez siebie urzędników.
Państwo zapewnia wypłatę i obsługę świadczeń emerytalnych przyznanych zgodnie z Kodeksem cywilnych i wojskowych świadczeń emerytalnych urzędnikom La Poste i France Télécom. Natomiast przedsiębiorstwa publiczne zobowiązane są do wpłacenia na rzecz skarbu państwa:
a)
kwoty potrąconej od wynagrodzenia urzędnika, której stawkę określa się w art. L. 61 Kodeksu cywilnych i wojskowych świadczeń emerytalnych;
b)
składki dodatkowej, pozwalającej na całkowite sfinansowanie wydatków na świadczenia emerytalne już przyznane i te, które zostaną przyznane emerytowanym urzędnikom.
Obciążenia wynikające z zastosowania do urzędników zatrudnionych przez La Poste i France Télécom artykułu L. 134-1 Kodeksu zabezpieczenia społecznego pokrywają w całości przedsiębiorstwa publiczne.
W dekrecie Rady Stanu określa się, w razie potrzeby, warunki stosowania niniejszych przepisów.”.
(17)
W latach 1991-1996, zgodnie z art. 30 ustawy z 1990 r., składkę „pracodawcy” (tzn. „składkę dodatkową”, o której mowa w art. 30 lit. b) ustawy z 1990 r. w jej początkowym brzmieniu), którą płaciło przedsiębiorstwo France Télécom z tytułu zatrudniania swoich urzędników, określano na podstawie różnicy pomiędzy całkowitą kwotą świadczeń emerytalnych wypłacanych przez państwo francuskie a częścią pokrywaną z wynagrodzeń urzędników w okresie aktywnego zatrudnienia. Przedsiębiorstwo France Télécom uczestniczyło także w tak zwanych systemach „rekompensaty” i „nadwyżki rekompensaty” przewidujących transfery mające zapewnić równowagę pomiędzy systemami świadczeń emerytalnych urzędników innych podmiotów publicznych. Część finansowania świadczeń emerytalnych urzędników pokrywana z wynagrodzeń pracowników została ustalona zgodnie z art. L 61 Kodeksu cywilnych i wojskowych świadczeń emerytalnych na 7,85 % wynagrodzenia indeksowego brutto urzędnika potrącanych od wynagrodzenia.
(18)
Wpłaty France Télécom wzrosły z 920 milionów EUR do 1 151 milionów EUR między 1991 a 1996 r. i kształtowały się następująco:
Tabela 1
Składki pracodawcy i pracowników wpłacane przez France Télécom w latach 1991-1996 na poczet świadczeń emerytalnych (8)
Miliony EUR
1991
1992
1993
1994
1995
1996
A/ Suma wypłaconych świadczeń emerytalnych
939
983
1 070
1 079
1 173
1 214
a 1/ składki pracownicze
195
201
217
213
229
238
a 2/ składka pracodawcy
743
782
853
866
944
976
B/ Rekompensata - nadwyżka rekompensaty
176
188
277
136
201
175
Suma obciążeń (A + B)
1 115
1 171
1 348
1 215
1 375
1 389
W sumie część opłacona przez France Télécom (a2 + B)
920
970
1 131
1 002
1 146
1 151
(19)
Przedsiębiorstwo France Télécom księgowało koszty związane ze świadczeniami emerytalnymi na podstawie wpłaconych składek. Ze względu na pewność wzrostu tych kosztów, wynikającą z przewidywalnego rozwoju świadczeń emerytalnych, które France Télécom miało wypłacać swoim byłym urzędnikom, przedsiębiorstwo rejestrowało także na swoich kontach roczną rezerwę w celu rozłożenia szacowanego skutku przyszłego wzrostu wpłat na okres 30 lat. Całkowita kwota ustanowionej w ten sposób rezerwy do 1996 r. wynosiła 23,4 miliarda FRF (3,6 miliarda EUR). Według władz francuskich, jako że państwo francuskie jest swoim własnym ubezpieczycielem, nie tworzyło rezerwy na poczet tych świadczeń emerytalnych (9).
2.1.2. Zmiany dotyczące statusu przedsiębiorstwa France Télécom oraz sytuacji jego urzędników, począwszy od 1996 r.
(20)
W ustawie nr 96-660 z dnia 26 lipca 1996 r. (10) (dalej „ustawa z 1996 r.”) zmieniono pewne przepisy ustawy z 1990 r. Z dniem 31 grudnia 1996 r. przyznano France Télécom tytuł przedsiębiorstwa państwowego podlegającego przepisom obowiązującym spółki akcyjne w zakresie, w jakim nie byłoby to sprzeczne z ustawą, oraz przekazano bezpłatnie większość aktywów, praw i zobowiązań osoby prawnej prawa publicznego France Télécom przedsiębiorstwu państwowemu France Télécom.
(21)
Kapitał przedsiębiorstwa France Télécom SA („France Télécom”) został ustalony w drodze uchwały na 25 miliardów FRF (3,8 miliarda EUR) pochodzących ze środków własnych podanych w bilansie na dzień 31 grudnia 1995 r. W październiku 1997 r. akcje France Télécom zostały dopuszczone do obrotu na rynku podstawowym Giełdy Papierów Wartościowych w Paryżu oraz na giełdę nowojorską (New York Stock Exchange, NYSE). Zgodnie ze sprawozdaniem rocznym za 1998 r. kapitał France Télécom podzielony był pomiędzy państwo (63,6 %), prywatnych inwestorów (31,2 %), pracowników France Télécom (3,2 %) i Deutsche Telekom (2 %). Począwszy od dnia 7 września 2004 r., w związku z cesją 10,85 % kapitału, państwo francuskie nie było już większościowym udziałowcem. Następnie jego udział stale się zmniejszał aż do poziomu 26,65 % kapitału na dzień 31 grudnia 2008 r. Jednak z 26,65 % praw głosu i wobec braku innych znaczących grup akcjonariuszy państwo francuskie mianuje prezesa-dyrektora generalnego, pozostaje głównym akcjonariuszem France Télécom i w praktyce może określać głosy akcjonariuszy w kwestiach wymagających głosowania zwykłą większością głosów (11).
(22)
Zmiana statusu France Télécom przewidziana w ustawie z 1996 r. zawierała także różne postanowienia dotyczące pracowników przedsiębiorstwa. Zgodnie z tą ustawą zespół urzędników France Télécom zostaje przejęty przez przedsiębiorstwo państwowe France Télécom i pozostaje w jego gestii. Pracownicy mający status urzędników zachowali ten status i gwarancje z nim związane. Warunki zatrudnienia urzędników zatrudnionych we France Télécom odpowiadają warunkom zatrudnienia urzędników państwowych: są oni objęci gwarancją zatrudnienia i mogą zostać zwolnieni wyłącznie z ważnego powodu, w przypadkach określonych przez prawo. Jeśli chodzi o zatrudnianie nowych pracowników, ustawa z 1996 r. zezwalała France Télécom na przeprowadzenie do dnia 1 stycznia 2002 r. rekrutacji urzędników, a jednocześnie na zatrudnianie personelu kontraktowego podlegającego układom zbiorowym.
(23)
Na dzień 31 grudnia 1996 r. France Télécom zatrudniało 165 200 osób, w tym 94,1 % urzędników. W rzeczywistości, nie czekając na upłynięcie terminu 1 stycznia 2002 r. wyznaczonego na mocy ustawy z 1996 r., France Télécom zakończyło rekrutację urzędników już w 1997 r. W rezultacie liczba urzędników spadła o 47 % w ciągu dziesięciu lat, z 133 434 urzędników w 1997 r. do 69 892 urzędników w 2007 r. Ten spadek jest wyraźnie większy niż spadek całkowitej liczby pracowników France Télécom (-25 %), która w dniu 31 grudnia 2007 r. wynosiła 124 166 pracowników.
(24)
Art. 6 ustawy z 1996 r. zmienił także art. 30 ustawy z 1990 r. - do tekstu wyjściowego dodano dwie litery: c) i d). Ustawa nakłada na France Télécom obowiązek wpłacania na rzecz skarbu państwa, w zamian za wypłatę i obsługę świadczeń emerytalnych przyznanych urzędnikom zatrudnionym we France Télécom:
„c)
[…] składki pracodawcy o skutku zwalniającym, należnej od dnia 1 stycznia 1997 r., obliczanej proporcjonalnie do kwot wpłacanych z tytułu wynagrodzenia, od którego potrącane są składki na poczet świadczeń emerytalnych. Stawka składki o skutku zwalniającym obliczana jest w taki sposób, aby umożliwić dostosowanie poziomu obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i obowiązkowych obciążeń podatkowych zależnych od wysokości wynagrodzenia stosowanych do France Télécom do poziomu takich obciążeń w innych przedsiębiorstwach sektora usług telekomunikacyjnych podlegających powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego, w odniesieniu do tych rodzajów ryzyka, które są wspólne dla pracowników podlegających prawu powszechnemu i urzędników państwowych. Stawka ta może podlegać korekcie w razie zmiany wspomnianych obciążeń. Sposoby określania i wpłaty składki pracodawcy na rzecz państwa określa dekret Rady Stanu;
d)
[…] nadzwyczajnej składki zryczałtowanej, której wysokość i sposób wpłaty zostaną określone w ustawie budżetowej do dnia 31 grudnia 1996 r.”.
(25)
Na mocy ustawy z 1996 r. wyłączono także France Télécom z zakresu stosowania mechanizmu świadczeń z tytułu starości, ogólnych i szczególnych, przewidzianych w ustawie z 1990 r. i związanych z obowiązkiem wpłacania przez France Télécom, poza składką pracodawcy, dodatkowych rekompensat i nadwyżek rekompensaty podanych w tabeli 1. W latach 1991-1996 kwoty wpłacane z tego tytułu stanowiły 18 % świadczeń emerytalnych wypłacanych pracownikom ze statusem urzędnika.
(26)
Składka pracodawcy o skutku zwalniającym wprowadzona na mocy ustawy z 1996 r. zastępuje świadczenie dodatkowe, o którym mowa w art. 30 lit. b) ustawy z 1990 r. Składka ta ustalana jest na podstawie wskaźnika równowagi konkurencyjnej opierającego się na zrównaniu poziomu obowiązkowych składek na zabezpieczenie społeczne i obowiązkowych obciążeń podatkowych odprowadzanych od równych płac netto. Metoda zrównania opiera się na przeliczeniu tego, ile wynosiłby koszt pracy konkurencyjnego przedsiębiorstwa zatrudniającego pracowników podlegających powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego, w tym świadczeń emerytalnych, zapewniającego im wynagrodzenie netto w wysokości równej uposażeniu urzędników zatrudnionych we France Télécom i mającego identyczną strukturę zatrudnienia.
(27)
Metoda wyklucza składki płacone przez konkurencyjne przedsiębiorstwa w celu zabezpieczenia rodzajów ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników i urzędników, w szczególności bezrobocia i wierzytelności pracowników na wypadek sądowego postępowania naprawczego lub likwidacji przedsiębiorstwa (dalej „ubezpieczenie od ryzyka braku zapłaty wynagrodzenia” lub „AGS”). Podczas głosowania w sprawie ustawy z 1996 r. ta różnica między France Télécom a konkurencyjnymi przedsiębiorstwami została dostrzeżona przez prawodawcę, który stwierdził, że: przepisy art. 6 zwalniają France Télécom ze składek UNEDIC, które jego potencjalni konkurenci uiszczają (12).
(28)
Składka pracodawcy France Télécom, co roku obliczana ponownie, wyrażona jest procentowo w oparciu o wynagrodzenie indeksowe brutto czynnych urzędników. Stawka tej składki pracodawcy wynosiła średnio […] (13) % w latach 1997-2010. Jej wysokość w poszczególnych latach podana jest w tabeli 2, zgodnie z uwagami Francji:
Tabela 2
Składka pracodawcy o skutku zwalniającym płacona przez France Télécom w latach 1997-2010
Rok
Stawka składki
Miliony EUR
1997
36,20 %
1 088,9
1998
35,40 %
1 069,6
1999
36,70 %
1 108,5
2000
36,40 %
1 085,0
2001
37,00 %
1 088,6
2002
37,70 %
1 100,1
2003
37,60 %
1 085,0
2004
[…]%
1 048,6
2005
[…]%
984,6
2006
[…]%
957,6
2007
[…]%
917,6
2008
[…]%
859,2
2009
[…]%
805,4
2010
[…]%
744,5
(29)
Zaprzestanie rekrutacji urzędników od 1997 r. wyznaczyło pułap liczby czynnych urzędników zatrudnionych we France Télécom. Mimo że w latach 1991-2010 na emeryturę przechodziła rosnąca część zatrudnionych urzędników, jak pokazuje tabela, składka pracodawcy w wysokości 744 milionów EUR wpłacona przez France Télécom w 2010 r. była o 407 milionów EUR niższa od obciążeń emerytalnych, które przedsiębiorstwo wpłacało na rzecz państwa francuskiego przed wejściem w życie reformy z 1996 r. i była równa samej składce pracodawcy, którą France Télécom wpłacało 20 lat wcześniej w 1991 r. (odpowiednio 1 151 milionów EUR i 743 miliony EUR, por. tabela 1).
(30)
Reforma wprowadzona na mocy ustawy z 1996 r. spowodowała więc obniżenie kwoty składki France Télécom wyrażonej w wartościach bezwzględnych, która nie jest już związana z liczbą urzędników na emeryturze. Przejęcie obciążeń przez państwo na mocy ustawy z 1996 r. nastąpiło w chwili, gdy w prognozach ogłoszonych przez Senat stwierdzono znaczny wzrost obciążeń emerytalnych począwszy od 2005 r. - z kwoty 13 miliardów FRF (1,98 miliarda EUR) w 2007 r., poprzez 21,5 miliarda FRF (3,3 miliarda EUR) w 2017 r., do 34 miliardów FRF (6,1 miliarda EUR) w 2027 r. (14).
(31)
W trakcie obrad na temat projektu ustawy Zgromadzenie Narodowe i Senat stwierdzają, że suma obciążeń z tytułu świadczeń emerytalnych, która ma być przekazana do budżetu państwa, wynosi 250 miliardów FRF, co stanowi kwotę, której nie pokryje 100 miliardów FRF składek rocznych i 40 miliardów FRF składek nadzwyczajnych, nawet po dodaniu dochodu z cesji części akcji przedsiębiorstwa. Podczas tych samych obrad wskazano na szacowaną maksymalną kwotę 40 miliardów FRF z tytułu składki nadzwyczajnej pozwalającą na obniżenie wagi nowego i znacznego obciążenia dla państwa. Kwota ta została ustalona w porozumieniu z bankami, aby była zgodna ze wskaźnikiem zadłużenia kapitału własnego na poziomie 150 % i aby odpowiadała rezerwom emerytalnym ustanowionym przez przedsiębiorstwo oraz dodatkowym kosztom dla państwa w ciągu dziesięciu lat (nie więcej), wynikającym z różnicy pomiędzy wypłaconymi świadczeniami emerytalnymi a składką o skutku zwalniającym uiszczaną od tej pory (15).
(32)
Cel rekompensaty dla państwa zostaje przypomniany nie tylko w treści art. 30 ustawy uchwalonej przez prawodawcę i w trakcie debaty na temat projektu ustawy z 1996 r., lecz także w sprawozdaniu rocznym France Télécom za 1997 r., w którym wspomina się o wpłacie na rzecz państwa francuskiego składki nadzwyczajnej w wysokości 37,5 miliarda FRF w związku z przyszłymi emeryturami byłych urzędników (16). Rezerwy ustanowione przez France Télécom pozwoliły przedsiębiorstwu obniżyć wysiłek finansowy netto, gdyż w ciągu jednego roku pokryły nadwyżkę dla państwa wynikającą z reformy, której sfinansowanie przewidziano na okres dziesięciu lat.
(33)
Wydaje się zatem, że rezerwa mająca na celu rozłożenie w czasie efektu przyszłego wzrostu składek wynikającego z ustawy z 1990 r., ustanawiana przez przedsiębiorstwo France Télécom corocznie na łączną kwotę 23,4 miliarda FRF (3,6 miliarda EUR) w 1996 r., została uwzględniona przy ustalaniu kwoty składki nadzwyczajnej (lub „wyrównania”). Część tej składki, której nie obejmowały ustanowione rezerwy, pokrywała dodatkowe koszty przez okres dziesięciu lat. Kwota ta została ustalona z uwzględnieniem kwoty, na którą przedsiębiorstwo utworzyło już rezerwę, co wynika jednoznacznie z obrad odbywających się w tym czasie.
(34)
W istocie ze względu na skutek zwalniający rocznej składki pracodawcy wprowadzonej na mocy ustawy z 1996 r. obowiązek France Télécom zostaje ograniczony do wpłacania tej składki, bez innego zobowiązania związanego z pokryciem ewentualnego deficytu w przyszłości, bez systemu świadczeń emerytalnych dla zatrudnianych przez nią urzędników i bez innych systemów dotyczących służby publicznej. Rezerwa księgowa stała się zatem bezprzedmiotowa na mocy ustawy z 1996 r. Rezerwa została ujęta po stronie zysków w rachunku zysków i strat France Télécom sporządzonym na dzień 31 grudnia 1996 r. i przedstawiała wartość 17,5 miliarda FRF (2,7 miliarda EUR) w wyniku netto (17).
(35)
Ponadto kwota nadzwyczajnej składki zryczałtowanej przewidzianej w ustawie z 1996 r. w zamian za wypłatę i obsługę świadczeń emerytalnych przyznanych urzędnikom zatrudnionym przez France Télécom została ustalona na 37,5 miliarda FRF na mocy ustawy budżetowej na rok 1997, tj. 5,71 miliarda EUR. Została ona sfinansowana poprzez zwiększenie krótko- i długoterminowego zadłużenia przedsiębiorstwa (18) i zapłacona w kilku transzach między styczniem a październikiem 1997 r. Wpływy z tej składki nadzwyczajnej pozwoliły na obniżenie deficytu francuskiej administracji państwowej do poziomu 41,8 miliarda EUR w 1997 r. Bez tych wpływów deficyt wyniósłby 3,7 % PKB w tym roku.
(36)
Wpływy z tej składki zostały przekazane Państwowemu Urzędowi ds. Zarządzania Składkami Nadzwyczajnymi France Télécom, powołanemu na mocy ustawy budżetowej na rok 1997. Składka nadzwyczajna stanowi, wraz z ewentualnym wygenerowanym przez nią zyskiem finansowym, jedyne wpływy urzędu. Jego wydatki stanowią coroczną wpłatę do budżetu państwa, która od 2006 r. zostaje przypisana jako wpływy do konta świadczeń emerytalnych na poczet cywilnych i wojskowych świadczeń emerytalnych wypłacanych przez państwo. Wysokość tej wpłaty została ustalona na kwotę 1 miliarda FRF (152,4 miliona EUR) na rok 1997, następnie powiększaną co roku o 10 %, o ile szczególne przepisy ustawy budżetowej nie stanowią inaczej. Urząd kończy działalność w chwili całkowitego przekazania swoich wpływów na rzecz państwa (19).
(37)
Stosowanie przepisów określonych w ustawie budżetowej na rok 1997, ustalających wysokość rocznych wpłat pozwala na oszacowanie czasu działalności urzędu na 17 lat w 1999 r., bez zysków ze środków płynnych (20). Ponieważ jednak wpłaty roczne były wyższe niż przewidywała ustawa budżetowa na rok 1997, czas ten został skrócony. Jak wskazano w tabeli 3, łączna kwota wpłat rocznych przekazywanych przez urząd osiągnęła już 5,47 miliarda EUR w 2010 r. Wygaśnięcie urzędu w wyniku przekazania całości zasobów przewidziano na dzień 31 grudnia 2011 r. (21). Ustawa budżetowa na rok 2011 przewiduje zatem wpłatę 243 milionów EUR na konto świadczeń emerytalnych na ten rok, co powinno spowodować rozliczenie wpływów urzędu (22).
(38)
W każdym razie kwota nadzwyczajnej składki w wysokości 37,5 miliarda FRF przekazana Państwowemu Urzędowi ds. Zarządzania Składkami Nadzwyczajnymi France Télécom w 1997 r. odpowiada kwocie składki nieprzekraczającej 40 miliardów FRF, o której była mowa w trakcie debaty nad projektem ustawy z 1996 r. Choć składka została przekazana do budżetu państwa w 1997 r. i stanowiła coroczne wpływy w celu wypłaty cywilnych i wojskowych świadczeń emerytalnych, jej kwota została ustalona tak, aby zrekompensowała dodatkowe koszty ponoszone przez państwo w związku ze stosowaniem ustawy z 1996 r.
(39)
Część finansowania świadczeń emerytalnych urzędników pokrywana z wynagrodzeń pracowników, ustalona zgodnie z art. L 61 Kodeksu cywilnych i wojskowych świadczeń emerytalnych i obowiązująca od dnia utworzenia przedsiębiorstwa publicznego France Télécom w 1991 r., nie została zmieniona na mocy ustawy w 1996 r. Poza tym ustawy z 1990 r. i z 1996 r. nie zmieniły systemu świadczeń emerytalnych pracowników prawa prywatnego zatrudnianych przez France Télécom, który podlega powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego dotyczącego ubezpieczenia emerytalnego, przy czym w przypadku pracowników wyższego szczebla jest on uzupełniony systemem AGIRC, a w przypadku pracowników niższego szczebla - systemem ARRCO. Z tytułu tego systemu France Télécom i jego pracownicy prawa prywatnego wypełniają takie same obowiązki jak przedsiębiorstwa konkurencyjne w zakresie odprowadzania składek o skutku zwalniającym przez pracodawcę.
(40)
Przy wprowadzaniu reformy na mocy ustawy z 1996 r. biuro aktuarialne świadczące usługi doradcze państwu francuskiemu oszacowało, że wypłata i obsługa przez państwo świadczeń emerytalnych przyznanych czynnym i emerytowanym pracownikom France Télécom mającym status urzędnika wyniesie 242 miliardy FRF (36,9 miliarda EUR (23)); kwota ta stanowi zaktualizowaną prawdopodobną wartość szacowaną na dzień 1 stycznia 1997 r. (24). Kwota ta jest zbliżona do zaokrąglonej kwoty 250 miliardów FRF, o której była mowa w Senacie. Składka pracodawcy o skutku zwalniającym, którą France Télécom płaciłoby w zamian, została oszacowana na podstawie tych samych przypuszczeń aktuariuszy na kwotę 15,2 miliarda EUR, do których należy dodać wyrównanie lub składkę nadzwyczajną w wysokości 5,7 miliarda EUR wpłaconą w całości w październiku 1997 r. Władze francuskie szacują wartość przyszłych składek pracowniczych na […] miliardów EUR w chwili wejścia w życie reformy. Wartość obciążenia netto przekazanego państwu francuskiemu przez France Télécom, według szacunków z 1996 r., wynosiła więc […] miliardów EUR.
(41)
Jeśli chodzi o okres dziesięciu lat (od 1997 do 2006 r.), o którym była mowa w trakcie obrad na temat projektu ustawy z 1996 r., łączna kwota świadczeń do zapłacenia oszacowanych przez biuro aktuarialne świadczące usługi doradcze państwu francuskiemu wynosiła […] miliardów EUR. W tym okresie całkowita kwota świadczeń rzeczywiście zapłaconych była prawie identyczna - wyniosła […] miliardów EUR, tj. rozbieżność nie przekroczyła 0,83 % (25). Potwierdza to po fakcie słuszność prognoz, którymi kierowano się podczas obrad w sprawie ustawy.
(42)
Na podstawie tych danych liczbowych możliwe jest stwierdzenie, że kwoty i ich uzasadnienie przyjęte podczas obrad Zgromadzenia Narodowego i Senatu w celu ustalenia kwoty wyrównania lub składki nadzwyczajnej France Télécom odpowiadają wartościom zweryfikowanym ex post w okresie dziesięciu lat wspomnianym podczas obrad na temat projektu ustawy. W istocie ogłoszona maksymalna kwota składki nadzwyczajnej, 6 miliardów EUR (40 miliardów FRF), odpowiada prognozom sporządzonym przez przedsiębiorstwo do 1996 r. w celu spłaty obciążeń związanych z przewidywanymi wówczas przyszłymi świadczeniami emerytalnymi, tj. 3,6 miliarda EUR (23,4 miliarda FRF), do których należy dodać 2,4 miliarda EUR pokrywanej przez państwo różnicy między składkami pracodawcy a składkami pracowniczymi pobranymi w latach 1997-2006 oraz szacowane świadczenia do spłaty w 1996 r. za ten sam okres dziesięciu lat.
(43)
Z drugiej strony informacje przekazane przez Francję i podane w tabeli 3 wykazują, że w okresie od 1997 r. do 2010 r. łączne obciążenia z tytułu świadczeń emerytalnych pracowników France Télécom mających status urzędników do sfinansowania przez państwo francuskie w wyniku reformy z 1996 r. wyniosły […] miliardów EUR. Obciążenie finansowane przez państwo francuskie definiowane jest jako saldo między składkami rocznymi płaconymi przez France Télécom i jego urzędników w okresie aktywnego zatrudnienia a świadczeniami emerytalnymi wypłacanymi urzędnikom rok po roku, po odliczeniu corocznych wpłat Państwowego Urzędu ds. Zarządzania Składkami Nadzwyczajnymi France Télécom. W latach 1997-2010 obciążenie kształtowało się następująco:
Tabela 3
Szacowane obciążenie dla państwa francuskiego wynikające z reformy z 1996 r. (1997-2010)
Miliony EUR
Składki
(pracownicze pracodawcy)
Coroczne wpłaty Państwowego Urzędu ds. Zarządzania Składkami Nadzwyczajnymi France Télécom
Zapłacone świadczenia
Obciążenia dla państwa
1997
[…]
152,4
[…]
[…]
1998
[…]
167,7
[…]
[…]
1999
[…]
184,5
[…]
[…]
2000
[…]
202,9
[…]
[…]
2001
[…]
223,2
[…]
[…]
2002
[…]
245,5
[…]
[…]
2003
[…]
270,0
[…]
[…]
2004
[…]
297,1
[…]
[…]
2005
[…]
326,9
[…]
[…]
2006
[…]
1 359,5
[…]
[…]
2007
[…]
395,4
[…]
[…]
2008
[…]
435,0
[…]
[…]
2009
[…]
578,0
[…]
[…]
2010
[…]
635,8
[…]
[…]
Suma
[…]
5 473,9
[…]
[…]
(44)
Na mocy przepisów ustawy budżetowej na 1997 r., której podlegają kwoty corocznych wpłat Państwowego Urzędu ds. Zarządzania Składkami Nadzwyczajnymi France Télécom, kwoty wpłacone w 1997 r. nie odpowiadały kwotom świadczeń szacowanych lub rzeczywiście wypłaconych emerytowanym pracownikom France Télécom ani kwotom obciążeń do sfinansowania przez państwo; nie zostały one także ustalone w oparciu o wymienione kwoty. Badanie rzeczywiście wpłaconych kwot potwierdza tę rozbieżność. Pomimo składki nadzwyczajnej wpłaconej przez France Télécom w 1997 r. w tabeli 3 widać, że kwoty świadczeń wypłaconych emerytowanym urzędnikom France Télécom od 2004 r. przewyższały roczne środki, z wyjątkiem 2006 r.
(45)
W związku z tym wpłaty rocznych składek dokonywane przez France Télécom oraz roczne wpłaty urzędu zarządzającego składką nadzwyczajną nie są przeznaczane oddzielnie i ex ante do wypłaty świadczeń emerytowanym pracownikom France Télécom w ramach konta świadczeń emerytalnych. W istocie gdyby składka nadzwyczajna przeznaczona była wyłącznie na finansowanie przedmiotowych świadczeń od 1997 r. zamiast stosowania systemu wpłacania kwoty podwyższanej corocznie o 10 % zgodnie z ustawą budżetową z 1997 r., oznaczałoby to zaprzestanie działalności urzędu państwowego pod koniec 2008 r. zamiast pod koniec 2011 r., jak przewidziano, uwzględniając kwotę, która nie została pokryta z rocznych składek i została podana w tabeli 3. W każdym razie w obu przypadkach kwota składki nadzwyczajnej wyczerpałaby się do dnia 31 grudnia 2011 r.
2.2. Stopniowe, a w końcu całkowite otwarcie rynków telekomunikacyjnych
(46)
Reforma finansowania świadczeń emerytalnych pracowników France Télécom mających status urzędników została przeprowadzona w kontekście całkowitego otwarcia na konkurencję rynków usług, na których działało przedsiębiorstwo France Télécom. Począwszy od 1988 r., sektor usług telekomunikacyjnych był stopniowo liberalizowany na mocy dyrektywy 88/301/EWG Komisji z dnia 16 maja 1988 r. w sprawie konkurencji na rynkach końcowych urządzeń telekomunikacyjnych (26) oraz na mocy dyrektywy 90/388/EWG Komisji z dnia 28 czerwca 1990 r. w sprawie konkurencji na rynkach usług telekomunikacyjnych (27). W dyrektywie 90/388/EWG przewidziano wprowadzenie przed dniem 31 grudnia 1990 r. środków liberalizacji w zakresie ujawniania danych i usług telefonii głosowej oraz danych dla przedsiębiorstw i zamkniętych grup użytkowników. Dyrektywa 96/19/WE Komisji z dnia 13 marca 1996 r. zmieniająca dyrektywę 90/388/EWG w sprawie urzeczywistnienia pełnej konkurencji na rynkach usług telekomunikacyjnych (28) miała na celu całkowitą liberalizację sektora usług telekomunikacyjnych, począwszy od dnia 1 stycznia 1998 r.
(47)
W istocie w ustawie nr 96-659 z dnia 26 lipca 1996 r. w sprawie regulacji telekomunikacji określono warunki pozwalające na pełną liberalizację sektora poprzez zakończenie monopolu France Télécom w dziedzinie telefonii stacjonarnej oraz transmisji danych, a także poprzez zorganizowanie stawek i wzajemnych połączeń z konkurentami. Nawet w innych sektorach, niepodlegających wyłącznym prawom, a więc konkurencyjnych od 1987 r., takich jak rynki telefonii komórkowej, France Télécom miało pewną pozycję lidera, a jego udział w rynku spadł z 53,3 % do 49,8 % w latach 1997-2002 (29). Na mocy ustawy nr 96-659 obciążono także France Télécom misją w ogólnym interesie gospodarczym i przewidziano wprowadzenie funduszu finansowania wynikających z niej obowiązków, zasilanego przez konkurentów.
(48)
Na mocy przepisów wspomnianych w motywach 46 i 47 od 1988 r. France Télécom musiało mierzyć się z wejściem konkurentów - część udziałów niektórych z nich należała do międzynarodowych grup - na rynki dóbr i usług, na których działało we Francji i z których część, jak telefonia komórkowa lub połączenia międzynarodowe, mają składową transgraniczną. Ruch ten nasilił się na rynkach zliberalizowanych począwszy od 1998 r. Poza tym France Télécom utworzyło partnerstwa z zagranicznymi operatorami, takimi jak Deutsche Telekom i Sprint w 1996 r. (Global One), mnożąc od 1997 r. partnerstwa i obejmowane udziały (np. we Włoszech (Wind) i w Niderlandach (Casema)) lub otrzymując licencje dla operatorów sieci ruchomych (np. w Danii i w Portugalii) (30).
(49)
Reforma finansowania świadczeń emerytalnych France Télécom została więc przeprowadzona w tym samym czasie co liberalizacja rynku na szczeblu Unii Europejskiej. Wywarła zatem swój wpływ na rynek w pełni otwarty na konkurencję, na którym zresztą France Télécom utworzyło partnerstwa i objęło znaczne udziały w innych państwach członkowskich. W istocie chęć wspierania ekspansji France Télécom na rynkach europejskich innych niż francuski pojawia się jako tło ustawy z 1996 r. i otwarcia przedsiębiorstwa na kapitał prywatny, co wykazują oświadczenia składane podczas obrad nad projektem, w których jest mowa o ambicjach, jakie żywił rząd francuski w stosunku do swojego krajowego mistrza, France Télécom (31).
(50)
Obecnie France Télécom oświadcza, że jest pierwszym dostawcą usług dostępu do szerokopasmowego internetu i trzecim operatorem sieci ruchomej w Europie oraz że plasuje się pomiędzy światowymi liderami w dziedzinie świadczenia usług telekomunikacyjnych międzynarodowym przedsiębiorstwom. Poza Francją France Télécom przejawia znaczącą aktywność za pośrednictwem filii wysuwających się na pierwszy plan w Hiszpanii, Wielkiej Brytanii, Polsce, na Słowacji, w Belgii i Austrii (32).
3. POWODY WSZCZĘCIA POSTĘPOWANIA
(51)
W swojej decyzji o wszczęciu postępowania wyjaśniającego Komisja przedstawiła wstępną ocenę środków wprowadzonych na mocy ustawy z 1996 r., porównując je z ramami odniesienia dotyczącymi obowiązkowych składek na zabezpieczenie społeczne i obowiązkowych obciążeń podatkowych, jakie dla France Télécom określono w ustawie z 1990 r. Komisja uznała, że środki te zdają się przyznawać France Télécom wyróżniającą korzyść z zasobów państwowych, która może zakłócić konkurencję i wymianę handlową między państwami członkowskimi i z tego względu może stanowić pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(52)
Komisja zauważyła ponadto, że o ile środki te stanowią pomoc państwa, o tyle pomoc ta nie została zgłoszona Komisji przed jej realizacją, podczas gdy zgodnie z orzecznictwem powinna być uznana za nową pomoc. Francja nie wywiązała się więc z obowiązku zgłoszenia wymaganego na mocy Traktatu, wskutek czego środek powinien być uznany za bezprawny.
(53)
Komisja stwierdziła, że na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE może zbadać zgodność pomocy z rynkiem wewnętrznym. Komisja zauważyła także, że ten sam przepis pozwolił jej stwierdzić, że pomoc przyznana przedsiębiorstwu La Poste podczas reformy sposobu finansowania świadczeń emerytalnych jego urzędników była zgodna z rynkiem wewnętrznym (33) oraz że ze względu na podobieństwa obu przypadków wykonanie podobnej analizy w przedmiotowej sprawie wydawało się stosowne.
(54)
W swojej wstępnej ocenie dotyczącej zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym i pomimo podobieństwa do reformy sposobu finansowania świadczeń emerytalnych urzędników La Poste Komisja przedstawiła Francji następujące wątpliwości:
a)
po pierwsze, podkreślając, że nie dysponuje szczegółowymi informacjami wykazującymi, iż stawki składek zapłaconych przez France Télécom są równe składkom płaconym przez przedsiębiorstwa prywatne prawa powszechnego działające w sektorze usług telekomunikacyjnych we Francji, Komisja zauważa, że stawka składki o skutku zwalniającym stosowanej dla France Télécom od 1997 r. nie pozwala zapewnić równych szans France Télécom i jego konkurentom. Wynika to z tego, że stawka stosowana dla France Télécom uwzględnia jedynie składki odpowiadające ryzyku, które jest wspólne dla pracowników prawa powszechnego i urzędników państwowych i w związku z tym wyklucza składki odpowiadające rodzajom ryzyka, które nie są wspólne, takiego jak bezrobocie lub niewypłacenie wynagrodzenia w przypadku postępowania naprawczego lub likwidacji przedsiębiorstwa;
b)
po drugie, Komisja nie miała wystarczających informacji na temat skutków ulg w zakresie składek na świadczenia emerytalne dla konkurencji w celu stwierdzenia, czy ewentualne skutki pozytywne przeważają nad skutkami negatywnymi. W tym celu Komisja powinna ponadto uwzględnić to, że France Télécom nie spłaciło jeszcze całkowicie nielegalnej i niezgodnej pomocy zgodnie z decyzją Komisji z dnia 2 sierpnia 2004 r. dotyczącą pomocy państwa udzielonej przez Francję na rzecz France Télécom (dalej „decyzja w sprawie stosowania podatku przemysłowego wobec France Télécom”) (34), do której Francja nie dostosowała się w wyznaczonym terminie, jak stwierdził Trybunał Sprawiedliwości (35).
4. UWAGI STRON
(55)
Uwagi przedstawione przez zainteresowane strony streszczono w sekcjach 4.1-4.3.
4.1. France Télécom
(56)
W swoich uwagach, które uważa za uzupełniające w stosunku do komentarzy przekazanych przez Francję, przedsiębiorstwo France Télécom stwierdza, że dotknięte jest problemem nadmiernego zatrudnienia związanego ze swoim poprzednim statusem administracyjnym oraz że nie dysponuje w przypadku pracowników, których to dotyczy, taką samą elastycznością zatrudnienia jak jego konkurenci. France Télécom jest więc zmuszone do przeznaczania znacznych środków na szkolenia, które pochłaniają 180 milionów EUR, tj. 4,5 % masy wynagrodzeń w porównaniu z 2,9 % - średnią w przypadku przedsiębiorstw francuskich. France Télécom powołuje się także na ciężar wynagrodzeń wyższy o ok. […]%, nie licząc dodatków wyrównawczych. Ponadto nie mogąc wdrażać planów socjalnych, France Télécom sfinansowało instrumenty wspierające odejście urzędników z pracy, takie jak odprawy, których koszt wyniósł ponad 8 miliardów EUR w latach 1996-2006.
(57)
Po drugie, France Télécom uważa, że obciążenia związane ze świadczeniami emerytalnymi poniesione w latach 1990-1996 były nadmierne i stawiały je w sytuacji strukturalnie niekorzystnej w stosunku do jego konkurentów prywatnych, a w rozumieniu wyroku Combus (36) ramami referencyjnymi pozwalającymi ocenić to, czy obciążenia te mają charakter normalny, czy nadmierny, jest system prawa powszechnego stosowany w przypadku konkurentów. Zasady przedstawione w wyroku Combus zostały potwierdzone przez Sąd w wyroku Hotel Cipriani (37). France Télécom kwestionuje stwierdzenie, jakoby sytuacja jednego podmiotu - w tym wypadku jego - przed reformą wprowadzoną na mocy ustawy z 1996 r. i po niej, stanowiła stosowne ramy porównawcze pozwalające na stwierdzenie, czy istnieje korzyść gospodarcza w rozumieniu orzecznictwa. W każdym razie gdyby ramy referencyjne miały się sprowadzać do France Télécom przed reformą z 1996 r. i po tej reformie, środek nie mógłby zostać zakwalifikowany jako wyróżniający, gdyż był stosowany w sposób jednolity wewnątrz tych samych ram.
(58)
Wynikałoby z tego, że przedmiotowe środki nie stanowią pomocy państwa w rozumieniu Traktatu, gdyż zwalniają France Télécom z nadmiernego ograniczenia strukturalnego, lub że nie mogą one być zakwalifikowane jako korzyść wyróżniająca stanowiąca pomoc państwa.
(59)
Tytułem zarzutu posiłkowego France Télécom uważa, że gdyby pomoc państwa została stwierdzona, byłaby zgodna z rynkiem wewnętrznym według kryteriów ustanowionych przez Komisję w decyzji w sprawie systemu świadczeń emerytalnych przedsiębiorstwa La Poste (dalej „decyzja »La Poste«”) (38). Pod tym względem szczególny charakter systemu France Télécom polegający na tym, że podstawą obliczenia płaconej przez nie składki było jedynie ryzyko wspólne, nie oznacza, że znalazło się ono w korzystnej sytuacji w stosunku do swoich konkurentów od 1996 r.: poza tym, że znalazło się w niekorzystnej sytuacji strukturalnej z związku ze statusem zatrudnianych urzędników, France Télécom musiało wpłacić znaczne obciążenie wynikające z reformy z 1996 r., którego zgodność z rynkiem wewnętrznym powinna zostać zanalizowana i którego wysokość równa 5,7 miliarda EUR znacznie przekracza kwotę, którą France Télécom musiałoby zapłacić, gdyby w jego składce uwzględniono rodzaje ryzyka, które nie są wspólne.
(60)
France Télécom uważa, że w decyzji „La Poste” (39) Komisja dopuściła, aby kwota jedynej składki nadzwyczajnej (2 miliardy EUR) w ramach reformy wprowadzonej po zgłoszeniu, ale przed decyzją Komisji, stanowiła rekompensatę za składki odpowiadające rodzajom ryzyka, które nie są wspólne, aż do wyczerpania kwoty jedynej składki. Według France Télécom odrzucenie tej zasady przez Komisję nie ma uzasadnienia, gdyż polityczne deklaracje z czasu obrad nad projektem ustawy z 1996 r. nie pozwalają uznać zryczałtowanej składki płaconej przez France Télécom za składkę ustanowioną przez prawodawcę w celu utrzymania status quo przez okres dziesięciu lat.
(61)
Ponadto dane liczbowe, którymi dysponowano w 1996 r., zaprzeczają tezie, według której kwota 5,7 miliarda EUR miałaby zostać oszacowana w taki sposób, aby dokładnie odpowiadała dodatkowym kosztom ponoszonym przez państwo w związku ze stosowaniem ustawy z 1996 r. w ciągu dziesięciu lat i rekompensującym rok po roku mniejsze obciążenia roczne ponoszone przez przedsiębiorstwo, nawet z uwzględnieniem obciążeń kompensacyjnych pomiędzy systemami świadczeń emerytalnych, z których France Télécom zostało zwolnione w 1996 r. (40). Celem składki nadzwyczajnej było wypłacenie ogólnego odszkodowania dla państwa francuskiego z powodu reformy. Należy ją więc koniecznie wziąć pod uwagę przy analizowaniu równowagi konkurencyjnej od momentu jej wejścia w życie w 1997 r.
(62)
Ponadto France Télécom ocenia, że skoro bez reformy w 1996 r. ucierpiałoby wskutek niekorzystnych czynników konkurencyjnych na rynkach, których liberalizacja była celem Unii, a władze francuskie w pełni dostosowały się do decyzji w sprawie stosowania podatku przemysłowego wobec France Télécom (41), środek nie wiąże się z negatywnymi skutkami dla konkurencji.
4.2. Skarżący
(63)
Skarżący podzielają ocenę Komisji wyrażoną w decyzji w sprawie wszczęcia procedury dotyczącej ewentualnej pomocy państwa w rozumieniu Traktatu, polegającej na obniżeniu obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi wpłacanymi przez France Télécom na mocy ustawy z 1996 r. Zgodnie z rozumowaniem przedstawionym we wspomnianej decyzji (pozbawionej określenia ilościowego, czego skarżący żałują) kwota pomocy wynosi 12,3 miliarda EUR, a w żadnym razie nie jest niższa niż 9,9 miliarda (42). Skarżący uważają, że środek powinien zostać zakwalifikowany jako pomoc państwa ze względu na jego skutki, tj. obniżenie obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego wpływających zwykle na budżet przedsiębiorstwa, a nie ze względu na jego przedmiot, tj. zrekompensowanie domniemanej niekorzystnej sytuacji. Zresztą France Télécom nie ponosi niekorzystnych skutków związanych z zatrudnianiem urzędników, gdyż płacone przez nie składki na wypadek bezrobocia i koszty zatrudnienia są o 13 % niższe niż w przypadku konkurentów, przy czym dysponuje ono personelem stałym oraz możliwością ograniczenia kosztów wynagrodzeń za pomocą wcześniejszych emerytur i pełnienia przez jego pracowników służby publicznej.
(64)
Według skarżących tak określona pomoc państwa jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym. W istocie znaczna przewaga nad konkurencją, z której skorzystało France Télécom, była tym bardziej szkodliwa, że obniżenie kosztów nie było konieczne dla ratowania jego struktury finansowej: zwolnione z zadłużenia z tytułu świadczeń emerytalnych, którego zaktualizowana wartość netto wynosiła co najmniej 9,9 miliarda EUR w 1996 r., oraz z obowiązku wpisywania tego obciążenia do bilansu lub załącznika do niego France Télécom zadłużyło się następnie na kwoty dużo wyższe, a jego zadłużenie finansowe netto w latach 1997-2007 wynosiło średnio 44 miliardy EUR. Poza tym w wyniku zwolnienia France Télécom z kosztów świadczeń emerytalnych odziedziczonych po monopolu pomoc pozwoliła sfinansować międzynarodową ekspansję przedsiębiorstwa i umocnić jego pozycję we Francji, gdzie czerpało ono znaczne korzyści związane z monopolem, równoważone odpowiednio przez wspomniane koszty.
(65)
Ponadto bezprawne i niezgodne formy pomocy, które nie zostały zwrócone w przeszłości, zabraniają uznać przedmiotowej pomocy w funkcjonowaniu za zgodną, zważywszy na efekt kumulacji. Wreszcie brak równowagi konkurencyjnej reformy z 1996 r., ze względu na niepłacenie składek odpowiadających ryzyku bezrobocia i niewypłacenia wynagrodzeń w przypadku postępowania naprawczego wobec przedsiębiorstwa, wyklucza zgodność reformy z zasadami Traktatu. Zadłużenie France Télécom z tytułu świadczeń emerytalnych powinno zostać obliczone przez niezależnego biegłego, a Francja powinna zobowiązać się do zapewnienia finansowej neutralności systemu oraz przewidzieć w szczególności mechanizmy dostosowywania składki pracodawcy oraz wyrównania w wysokości 5,7 miliarda EUR w razie zmian wysokości obciążeń.
4.3. Operator usług telekomunikacyjnych
(66)
Operator usług telekomunikacyjnych podziela wnioski z wstępnej analizy przedstawionej w decyzji Komisji o wszczęciu postępowania i wyraża swoje poparcie dla tej decyzji, kwalifikującej jako nową i bezprawną pomoc państwa zmiany wprowadzone na mocy ustawy z 1996 r., zmierzające do zastąpienia wypłat świadczeń emerytalnych rzeczywiście pokrywanych przez państwo rocznymi składkami o skutku zwalniającym wpłacanymi przez France Télécom, przy odliczeniu składek wpłacanych przez czynnych pracowników mających status urzędników. Według operatora tak samo należy zakwalifikować składki na zabezpieczenie społeczne w odniesieniu do rodzajów ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu prywatnemu i które płacą konkurenci France Télécom, a których France Télécom nie płaci przynajmniej od 1996 r. za swoich pracowników mających status urzędników ani za swoich pracowników podlegających prawu powszechnemu. Poza tym w przeciwieństwie do przypadku, którego dotyczy decyzja „La Poste” (43), obliczenie składki pracodawcy France Télécom nie uwzględniało i wciąż nie uwzględnia wymienionych składek, co nie pozwala na stwierdzenie zgodności pomocy.
(67)
W kwestii pomocy wynikającej ze zniesienia obowiązku zwrotu wypłacanych świadczeń emerytalnych państwu operator szacuje, że analiza bilansu w zakresie konkurencyjności, sporządzona przez Komisję w decyzji „La Poste”, powinna doprowadzić ją, przeciwnie, do stwierdzenia niezgodności. Analiza ta powinna opierać się na faktach, które występowały od 1996 r., a nie - tak jak w przypadku decyzji „La Poste” - na hipotezach dotyczących przyszłości.
(68)
Według operatora France Télécom ma siłę rynkową zbliżoną do pozycji dominującej na wielu rynkach, na których działa. Z tego względu podlega ono obowiązkom regulacji ex ante na rynkach hurtowych usług szybkich i bardzo szybkich sieci szerokopasmowych, dotyczących rozpoczynania i kończenia połączeń w sieciach stacjonarnych. W swojej decyzji z dnia 16 lipca 2003 r. w sprawie procedury przewidzianej w art. 82 Traktatu WE w sprawie COMP-38.233 Komisja stwierdziła naruszenie art. 102 TFUE po stronie France Télécom za pośrednictwem jego filii Wanadoo i nałożyła za nie karę (44). Jako że przedsiębiorstwo znajduje się w dobrej sytuacji finansowej, otrzymana pomoc pozwoliła mu na sfinansowanie międzynarodowej ekspansji, w szczególności dzięki nabyciu sieci Orange, Retevisión i AMENA.
(69)
Dodatkowo operator wzywa Komisję do ilościowego określenia kwot przedmiotowej pomocy oraz, zgodnie z orzecznictwem w sprawie Deggendorf (45), odmowy uznania zgodności przedmiotowych środków z rynkiem wewnętrznym, dopóki bezprawna pomoc udzielona w przeszłości nie zostanie zwrócona.
5. KOMENTARZE FRANCJI
(70)
Francja uważa, że zmiany wprowadzone w 1996 r. w sposobie finansowania świadczeń emerytalnych francuskich urzędników państwowych zatrudnionych we France Télécom nie zawierają żadnego elementu pomocy państwa. W każdym razie reforma z 1996 r. jest zgodna z rynkiem wewnętrznym, zwłaszcza po transpozycji na potrzeby danej sytuacji rozumowania przedstawionego przez Komisję w decyzji „La Poste” (46).
5.1. W sprawie istnienia pomocy państwa
(71)
Według Francji w wyniku ustawy z 1990 r. France Télécom znajdowało się w sytuacji anormalnej i stanowiącej odstępstwo od prawa powszechnego, które przewiduje uiszczanie przez przedsiębiorstwa składki pracodawcy o skutku zwalniającym, proporcjonalnej do kwoty wynagrodzeń i niezwiązanej z poziomem wypłaconych emerytur. Obciążenie ponoszone przez France Télécom było zatem nadmierne, skoro deficyt finansowy podsystemu dla danej części ludności był pewny i niewątpliwie stałby się niemożliwy do pokrycia, zważywszy na nieunikniony spadek liczby czynnych urzędników i jednoczesny wzrost liczby emerytów.
(72)
W ramach reformy z 1996 r. dostosowano finansowanie świadczeń emerytalnych do prawa powszechnego, nie przyznając przedsiębiorstwu przewagi nad konkurencją, gdyż roczna składka France Télécom jest obliczana w taki sposób, aby dostosować poziom obowiązkowych obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i obowiązkowych obciążeń podatkowych do tych, które płacą konkurenci w sektorze usług telekomunikacyjnych. Natomiast nieuwzględnienie składek odpowiadających tym rodzajom ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu prywatnemu i urzędników, przy obliczaniu składki według „wskaźnika równowagi konkurencyjnej” jest uzasadnione statusem urzędników, który wyklucza na przykład ryzyko bezrobocia poza wyjątkowymi przypadkami zwolnienia lub odwołania.
(73)
Francja ocenia, że sytuacja konkurentów przedsiębiorstwa we Francji powinna stanowić ramy referencyjne w celu określenia normalnego lub nadmiernego charakteru obciążeń ponoszonych przez France Télécom. W danej sytuacji, zważywszy że obciążenie nałożone na France Télécom na mocy ustawy z 1990 r. stanowiło odstępstwo od prawa powszechnego oraz było nadmierne, niesprawiedliwe i ostatecznie nieskuteczne, jego usunięcie i dostosowanie do sytuacji konkurentów przewidziane w reformie z 1996 r. zwyczajnie przywróciło normalne warunki w zakresie konkurencji. Poza tym France Télécom nie uzyskało rekompensaty za niedogodności związane z tym systemem, podczas gdy - jak to podkreśla w swoich uwagach - wciąż odczuwa niekorzystne skutki strukturalne, ponosi dodatkowe koszty i znosi ograniczenia związane ze statusem zatrudnianych urzędników polegające na stosowaniu programów wsparcia finansowego dla pracowników odchodzących z pracy lub powracających do pracy w administracji państwowej, podejmowaniu wysiłków finansowych związanych ze szkoleniami zawodowymi lub z wyższymi kwotami wynagrodzeń. W związku z tym obecny system wynikający z reformy nie przyznaje żadnej korzyści France Télécom i w rezultacie nie zawiera żadnego elementu pomocy państwa w rozumieniu Traktatu.
(74)
Ta interpretacja wynika z ogólnych zasad przedstawionych przez sądy unijne, według których skoro pomoc państwa stanowią tylko interwencje zmniejszające koszty obciążające zwykle budżet przedsiębiorstwa, ustawa pozwalająca uniknąć obciążenia budżetu przedsiębiorstwa kosztem, który w normalnej sytuacji by nie istniał, nie stanowi pomocy państwa (47). Tak jest również w przypadku środków zwalniających konkurenta państwowego z negatywnych skutków strukturalnych w stosunku do jego prywatnych konkurentów (48). Ta interpretacja jest również zgodna z praktyką Komisji (49).
(75)
Wreszcie, bardziej ogólnie, Francja nie uważa za stosowne objęcia przedmiotową procedurą mechanizmów rekompensat ani nadwyżek rekompensat, z tytułu których France Télécom ponosiło koszty w latach 1991-1996 (por. tabela 1), w celu stwierdzenia istnienia pomocy lub dnia, w którym zaistniała korzyść wynikająca z reformy wprowadzonej na mocy ustawy z 1996 r., niezawierającej żadnego przepisu dotyczącego tej kwestii. Uiszczanie tych obciążeń wynikało także z systemu stanowiącego odstępstwo od prawa powszechnego, w którym system świadczeń emerytalnych stosowany wobec France Télécom był uważany za system autonomiczny, co przestało obowiązywać po 1997 r.
(76)
Tym zastrzeżeniem Francja doprecyzowała dostarczone przez France Télécom i wymienione w motywie 61 oszacowanie obciążeń, których przedsiębiorstwo nie ponosiło od 1997 r. Na podstawie rzeczywistego przeliczenia za 2008 r. i 2010 r., ekstrapolowanego poprzez zastosowanie czynnika przejścia, Francja uważa, że obciążenia, które zapłaciłoby z tego tytułu France Télécom, są niższe o 165 milionów EUR od kwot obliczonych przez przedsiębiorstwo.
5.2. W sprawie zgodności ewentualnej pomocy państwa z rynkiem wewnętrznym
(77)
W każdym razie Francja ocenia, że jeśli reforma z 1996 r. dotycząca France Télécom stanowiła pomoc państwa, pomoc ta powinna być uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym na podstawie analizy, którą kierowała się Komisja w decyzji „La Poste” (50). Reforma z 1996 r. zwalnia France Télécom z obciążenia strukturalnego, które miało wpływ na jego konkurencyjność na rynku w trakcie liberalizacji, a jego składki są odtąd obliczane na podstawie wskaźnika równowagi konkurencyjnej dotyczącego wspólnych rodzajów ryzyka.
(78)
To, że w składce France Télécom uiszczanej od 1997 r. nie uwzględniono rodzajów ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu prywatnemu, nie stanowi przeszkody dla uznania zgodności z rynkiem wewnętrznym. W tym zakresie tabela 4 przedstawiona w informacjach dostarczonych przez Francję obrazuje różnicę między składką płaconą przez France Télécom a składką, która zostałaby przez nie zapłacona, gdyby rodzaje ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu prywatnemu i urzędników, zostały uwzględnione w obliczeniu, po odliczeniu świadczeń samoubezpieczenia pokrywanych przez France Télécom i innych opłat, które obciążają France Télécom w stosunku do konkurentów.
Tabela 4
Składka pracodawcy uiszczana przez France Télécom w latach 1997-2010, obliczona za pomocą stosowanego wskaźnika równowagi konkurencyjnej (TEC) i zmodyfikowanego wskaźnika równowagi konkurencyjnej (TEC*) w celu integracji rodzajów ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu prywatnemu i urzędników
Rok
TEC
Miliony EUR
TEC*
Miliony EUR
TEC-TEC*
1997
36,2 %
1 088,9
48,1 %
1 446,9
- 358,0
1998
35,4 %
1 069,6
47,1 %
1 423,1
- 353,5
1999
36,7 %
1 108,5
48,4 %
1 460,3
- 351,8
2000
36,4 %
1 085,0
48,0 %
1 429,3
- 344,3
2001
37,0 %
1 088,6
47,9 %
1 407,9
- 319,3
2002
37,7 %
1 100,1
43,5 %
1 267,9
- 167,8
2003
37,6 %
1 085,0
45,0 %
1 298,5
- 213,5
2004
[…]%
1 048,6
[…]%
[…]
[…]
2005
[…]%
984,6
[…]%
[…]
[…]
2006
[…]%
957,6
[…]%
[…]
[…]
2007
[…]%
917,6
[…]%
[…]
[…]
2008
[…]%
859,2
[…]%
[…]
[…]
2009
[…]%
805,4
[…]%
[…]
[…]
2010
[…]%
744,5
[…]%
[…]
[…]
(79)
Francja ocenia, że od 1997 i do 2043 r. zaktualizowana wartość składek rzeczywiście wpłaconych i jeszcze niewpłaconych przez France Télécom wynosi 13,5 miliarda EUR. Wskaźnik równowagi konkurencyjnej zmieniony w wyniku uwzględnienia w obliczeniu rodzajów ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu prywatnemu i urzędników, po odliczeniu składek obciążających France Télécom, a nieobciążających jego konkurentów doprowadziłby do zapłacenia wyższej składki za ten sam okres, tj. 16,7 miliarda EUR. Uznając włączenie wymienionych rodzajów ryzyka za nieistotne, władze francuskie obliczyły, że różnicę (3,2 miliarda EUR) w znacznym stopniu rekompensuje zryczałtowana składka nadzwyczajna w wysokości 5,7 miliarda EUR wpłacana przez France Télécom od 1997 r.
(80)
Francja ocenia, że można uznać - tak jak w decyzji „La Poste” (51) - iż ta zryczałtowana składka może być traktowana jako wyrównanie mające zrekompensować wpłatę składek związanych ze zmodyfikowanym wskaźnikiem uwzględniającym rodzaje ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu prywatnemu i urzędników. W tym wypadku wydaje się, że kwota tego wyrównania przekracza obecnie kwotę wynikającą z różnicy między wskaźnikiem ustalonym na mocy reformy z 1996 r. a zmienionym wskaźnikiem podanym w tabeli 4 oraz że ta kwota wyrównania nie zostanie nigdy wchłonięta przez rozbieżność wskaźników. W tych warunkach wyjaśniają się wątpliwości wyrażone przez Komisję w decyzji o wszczęciu postępowania i dotyczące braku rzeczywistej równowagi konkurencyjnej pomiędzy France Télécom a jego konkurentami.
(81)
Według Francji reforma sposobu finansowania świadczeń emerytalnych urzędników zatrudnionych przez La Poste, wprowadzona w 2006 r. i zainspirowana reformą dotyczącą France Télécom wprowadzoną w 1996 r., jest jak najbardziej porównywalna z tą ostatnią, jeśli chodzi o jej główne aspekty. Ze względu na to podobieństwo żadne uzasadnienie nie pozwala Komisji nie uwzględnić precedensu dotyczącego La Poste. Komisja powinna zwłaszcza dopuścić to, aby zryczałtowana składka nadzwyczajna nałożona na France Télécom została uwzględniona w analizie równowagi konkurencyjnej reformy, i uznać ją de facto za zaliczkę na poczet wpłaty składek związanych z rodzajami ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu prywatnemu i urzędników.
(82)
Przeciwnie, obrady na forum Zgromadzenia Narodowego i Senatu, w trakcie których była mowa o dziesięcioletnim okresie finansowego zabezpieczenia reformy, były pojedynczymi oświadczeniami. Takiego rozumowania nie można odnaleźć ani w uzasadnieniach projektów ustaw, ani w przedmiotowych ustawach, ani w tekstach przyjętych w celu ich zastosowania. Intencją prawodawcy w 1996 r. było ustalenie obciążeń emerytalnych France Télécom na takim samym poziomie, na jakim kształtują się one w przypadku konkurentów, a nie pozbawienie reformy skutków przez okres dziesięciu lat, jak zakłada to rozumowanie, które Komisja mogłaby przyjąć w oparciu o oświadczenia wyrwane z kontekstu.
(83)
Prace Parlamentu wskazują jednoznacznie, że kwota składki została ustalona w sposób zryczałtowany, bez związku z rzeczywistym kosztem, który państwo będzie musiało ponieść. Podobnie w decyzji nr 96-385 DC z dnia 30 grudnia 1996 r. Rada Konstytucyjna stwierdziła, że zryczałtowaną składkę w wysokości 37,5 miliarda FRF uzasadniało przejęcie przez państwo kosztu świadczeń emerytalnych urzędników bez zrównoważenia tego kosztu, podczas gdy wpłaty do budżetu państwa nie były przeznaczone na szczególne wydatki i pomogłyby w zapewnieniu ogólnych warunków równowagi tego budżetu zgodnie z art. 18 rozporządzenia organicznego z dnia 2 stycznia 1959 r. w sprawie ustaw budżetowych.
(84)
Według Francji dokładna kwota składki nadzwyczajnej została ustalona na mocy ustawy budżetowej na 1997 r. nie z uwzględnieniem okresu dziesięciu lat, podczas którego składka ta pozwoliłaby na spłacenie zobowiązania wobec państwu, lecz przeciwnie - z uwzględnieniem skutku dla struktury bilansu France Télécom, który powinien pozostać zrównoważony. Kwota była wymiarowana nie jako rekompensata za koszty ponoszone przez państwo, ale z uwzględnieniem zdolności przedsiębiorstwa do poniesienia takiego kosztu.
(85)
Sposób zarządzania tą składką, bez powiązania z rzeczywiście wypłaconymi świadczeniami emerytalnymi od 1997 r., potwierdza jej zryczałtowany charakter. Z danych liczbowych dostarczonych przez Francję wynika więc, że w latach 1997-2006 emerytury wypłacone urzędnikom France Télécom za pomocą konta świadczeń emerytalnych wyniosły […] miliardów EUR, podczas gdy Państwowy Urząd ds. Zarządzania Składkami Nadzwyczajnymi France Télécom przekazał na to konto kwotę 3,4 miliarda EUR. W tym samym okresie saldo niepokryte ze składek wynosiło 1,2 miliarda EUR. Ponadto w 1997 r. szacowano, że fundusz ten będzie istniał od 17 do 25 lat, co pozostaje bez związku z okresem dziesięciu lat, na którym Komisja opiera rozumowanie, które najwidoczniej chce przyjąć.
(86)
Francja uważa, że gdyby nie przeprowadzono reformy, France Télécom wypadłoby z rynku, w 2010 r. stawki składek osiągnęłyby 77 % wynagrodzenia indeksowego brutto, a na kontach przedsiębiorstwa gromadzone byłyby rezerwy na pokrycie zobowiązań związanych ze świadczeniami emerytalnymi dla zatrudnianych przez nie urzędników. Reforma stanowiła więc decyzyjny etap w adaptacji do liberalizacji rynku zgodnej z celem Unii, dostosowanej do niego i ograniczonej do koniecznego minimum. Bez tej reformy France Télécom wypadłoby z rynku i nie mogłoby dokonać koniecznych inwestycji, zwłaszcza w celu uwolnienia dostępu do pętli lokalnej, nie ponosząc ryzyka upadłości; reforma, która to umożliwiła, nie miała negatywnych skutków dla konkurencji.
(87)
Ponadto według Francji reforma sposobu finansowania świadczeń emerytalnych wypłacanych przez przedsiębiorstwo France Télécom, a zwłaszcza nałożenie na nie składki nadzwyczajnej nie wiązały się z kosztami dla państwa w latach 1997-2006, ale w rzeczywistości generowały wpływy netto przekraczające 9,1 miliarda EUR dla państwa francuskiego, zgodnie z szacowaniami władz francuskich (52). Gdyby należało obliczyć zysk ze składki nadzwyczajnej, Francja uważa, że powinna zostać przyjęta 7-procentowa stopa dyskontowa. Zasada składki nadzwyczajnej została więc nabyta w 1996 r. Horyzont czasowy powinien być długi, gdyż spodziewane rozbieżności pomiędzy świadczeniami do wypłacenia a oczekiwanymi składkami przekroczyły 500 milionów EUR dopiero w 2005 r., czyli 9 lat później, a dopiero 12 lat później przekroczyły 1 miliard EUR. W 1996 r. oprocentowanie 15-letnich obligacji skarbowych (dalej „OAT”) wynosiło średnio 6,9 %. Natomiast France Télécom przystąpiło do emisji obligacji między listopadem 1991 r. a listopadem 1997 r. z porównywalnym oprocentowaniem 7 %.
(88)
Ponadto objęcie sekwestrem kwot, których Komisja domagała się na mocy decyzji w sprawie stosowania podatku przemysłowego wobec France Télécom (53), a następnie zapłacenie tych kwot powinno doprowadzić Komisję do stwierdzenia wykonania decyzji, zgodnie z wydanym przez nią w 2007 r. zawiadomieniem w tej sprawie (54). W związku z tym efekt kumulacji tych form pomocy nie powinien być rozpatrywany.
6. OCENA ŚRODKÓW POMOCY
6.1. Istnienie pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE
(89)
Art. 107 ust. 1 TFUE stanowi, że: „Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.”.
(90)
Łączne zastosowanie określonych w tym artykule warunków do okoliczności sprawy zbadano w sekcjach 6.1.1-6.1.5.
6.1.1. Pomoc przyznawana przez państwo z wykorzystaniem zasobów państwowych
(91)
Ustawa z 1990 r. oraz ustawa z 1996 r. zostały przyjęte przez państwo francuskie. Na ich mocy przewiduje się środek, zgodnie z którym France Télécom wpłaca na rzecz skarbu państwa rekompensatę za wypłatę i obsługę w ramach budżetu państwa świadczeń emerytalnych przyznanych urzędnikom France Télécom. Jako że w myśl ustawy z 1996 r. rekompensata wpłacana przez France Télécom na rzecz skarbu państwa jest mniejsza niż ta określona w wersji początkowej ustawy z 1990 r., przedsiębiorstwu France Télécom przyznano pomoc z wykorzystaniem zasobów państwa francuskiego.
6.1.2. Sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom
(92)
Przepisy ustawy z 1990 r. określały system stosowany wobec przedsiębiorstwa publicznego France Télécom mającego osobowość prawną. Ustawa z 1996 r. o przedsiębiorstwie państwowym France Télécom zmienia wspomniany system na mocy przepisów stosowanych do France Télécom w sposób określony dla tego jednego przedsiębiorstwa.
(93)
Celem systemu wprowadzonego na mocy ustawy z 1990 r. było określenie specjalnej rekompensaty w odniesieniu do zasad i kwot składek pracodawcy wpłacanych przez France Télécom na rzecz państwa francuskiego do celów pokrycia kosztów świadczeń emerytalnych. W związku z tym rekompensata, którą France Télécom miało wpłacać na mocy ustawy z 1990 r. w jej początkowym brzmieniu, stosowanej w latach 1991-1996, podobnie jak inna rekompensata, wprowadzona na mocy ustawy z 1996 r., stosowanej od 1997 r., są szczególnymi środkami dotyczącymi wyłącznie France Télécom, spełniającymi w ten sposób warunek selektywności, w przeciwieństwie do zapewnień France Télécom.
6.1.3. Korzyść gospodarcza, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji
(94)
Należy ustalić, czy środki określające kwotę przedmiotowej rekompensaty sprzyjają France Télécom. Kwestia tego, czy poprawki wprowadzone w art. 30 ustawy z 1990 r. na mocy ustawy z 1996 r. są zapisami ustanawiającymi pomoc ze względu na przyznanie France Télécom korzyści gospodarczej, powinna zostać oceniona w odniesieniu do rodzaju i ekonomii systemu przedmiotowych świadczeń emerytalnych oraz do płynących z niego skutków dla France Télécom, a nie w oparciu o przyczyny lub cele poprawek. Cel przyświecający poprawce ustawy z 1990 r. nie jest więc, co do zasady, właściwy do oceny jej skutków, w przeciwieństwie do zapewnień Francji.
(95)
Przejęcie przez państwo obowiązku wypłaty i obsługi świadczeń emerytalnych przyznanych urzędnikom France Télécom wynika ze stosowania Kodeksu cywilnych i wojskowych świadczeń emerytalnych, który jako jedyny ma zastosowanie do wspomnianych byłych urzędników. Ani ustawa z 1990 r., ani ta z 1996 r. nie zmieniły statusu tych urzędników ani zasady przejęcia przez państwo obowiązku wypłaty ich świadczeń emerytalnych. Przejęcie tego obowiązku zdaje się wynikać z zasady, zgodnie z którą urzędnicy mający dany status służą dobru publicznemu w interesie ogólnym, zachowując całkowitą niezależność. Inaczej jest w sytuacji, gdy ci urzędnicy pracują na rzecz przedsiębiorstwa świadczącego usługi odpłatnie, w jego interesie i w celu wypracowania dla niego zysku, w warunkach konkurencji z innymi przedsiębiorstwami świadczącymi te same usługi.
(96)
W tej sytuacji wpłacanie rekompensaty na rzecz państwa, w myśl ustawy z 1990 r., zarówno w jej początkowym brzmieniu, jak i po zmianach wprowadzonych na mocy ustawy z 1996 r., stanowi wyjątek od zasady zapewniania przez państwo francuskie wypłaty i obsługi świadczeń emerytalnych. Ten wyjątek znajduje uzasadnienie w rodzaju i ekonomii systemu świadczeń emerytalnych stosowanego w przypadku urzędników zatrudnianych przez France Télécom. W istocie państwo francuskie jest zobowiązane do wypłaty i obsługi przyznanych świadczeń emerytalnych, zgodnie z Kodeksem cywilnych i wojskowych świadczeń emerytalnych, urzędnikom France Télécom, którzy mają status ogólny urzędników państwa francuskiego i nie podlegają powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego.
(97)
Nawet przy braku rekompensaty wpłacanej przez France Télécom, państwo francuskie byłoby zobowiązane do wypełnienia swoich zobowiązań w odniesieniu do wypłacania dożywotnich świadczeń wobec urzędników mających ten status, jeśli zobowiązania te nie zostałyby jednostronnie zmienione. Natomiast udostępnienie przedsiębiorstwu France Télécom urzędników przeszkolonych przez państwo bez żadnej rekompensaty w zakresie świadczeń emerytalnych wypłacanych w danym momencie lub w przyszłości oznaczałoby wyraźną korzyść dla France Télécom.
(98)
Skoro konkurenci France Télécom nie zatrudniają urzędników mających dany status, wobec których państwo francuskie miałoby podobne zobowiązania finansowe, logika systemu finansowania świadczeń emerytalnych i wpłacania rekompensat przez France Télécom, wprowadzonego na mocy ustawy, nie może być stosowana w ich przypadku. Świadczy o tym to, że skoro status pracowników zatrudnianych przez konkurentów jest odmienny w zakresie ryzyka niewypłacenia wynagrodzeń objętego powszechnym prawem w zakresie zabezpieczenia społecznego, władze francuskie zdają się sądzić, że w ich przypadku uzasadnione jest odprowadzanie składek na zabezpieczenia społeczne na pokrycie tego ryzyka. A właśnie na ten status powołuje się Francja, uznając za nieuzasadnione uwzględnienie rodzajów ryzyka, które nie są wspólne dla urzędników i pracowników podlegających prawu prywatnemu, w obliczeniu rekompensaty wpłacanej przez France Télécom na rzecz państwa w myśl ustawy z 1996 r.
(99)
Wynika z tego zatem, że w kwestii obciążeń ponoszonych w związku z zatrudnianiem pracowników podlegających prawu prywatnemu, przedsiębiorstwa te nie znajdują się w sytuacji, ani prawnej, ani faktycznej, porównywalnej z sytuacją France Télécom ze względu na zatrudniany przez nią personel urzędniczy, w przeciwieństwie do tego, co w swoich uwagach utrzymują Francja i France Télécom.
(100)
Podobnie nie należy porównywać systemu rekompensaty stosowanego wobec France Télécom z systemem określonym dla innych podmiotów publicznych zatrudniających urzędników mających dany status, takich jak Mennica Paryska lub Krajowy Urząd Leśnictwa, i które można uznać za przedsiębiorstwa w zakresie niektórych rodzajów prowadzonej przez nie działalności w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, lub dla innych przedsiębiorstw państwowych o profilu przemysłowym i handlowym, takich jak EDF lub GDF w przeszłości. EDF lub GDF miały szczególne systemy świadczeń emerytalnych, różniące się od systemów stosowanych dla służby publicznej. Systemy EDF i GDF zostały już zresztą zastąpione systemem ogólnym, nawet jeśli należy podkreślić, że Komisja stwierdziła, że zamiana ta nie stanowi pomocy jedynie wtedy, gdy jest finansowo neutralna dla państwa (55), a w przypadku przedmiotowej reformy z 1996 r. jest inaczej.
(101)
Natomiast system rekompensaty na rzecz państwa w zamian za wypłatę świadczeń emerytalnych dla urzędników zatrudnionych w przedsiębiorstwie La Poste, przed zmianami opisanymi i zatwierdzonymi warunkowo przez Komisję w wydanej przez nią decyzji „La Poste”, także był systemem przedsiębiorstwa państwowego porównywalnego do przedsiębiorstwa państwowego o profilu przemysłowym i handlowym i był, na mocy ustawy z 1990 r. w jej początkowym brzmieniu, podobny do systemu France Télécom, gdyż przewidywał roczny zwrot kosztów poniesionych przez państwo w związku ze świadczeniami emerytalnymi wypłacanymi emerytowanym urzędnikom oraz wpłaty z tytułu obciążeń przewidzianych w art. L-134 Kodeksu zabezpieczenia społecznego.
(102)
Nawet jeśli wydaje się, że pomiędzy La Poste a France Télécom nie ma konkurencji, która mogłaby zostać zakłócona przez korzyści przyznane France Télécom albo której groziłoby zakłócenie przez te korzyści, nie zmienia to faktu, że logika i zasady systemu świadczeń emerytalnych urzędników France Télécom przed reformą z 1996 r. były takie same co w przypadku porównywalnego systemu stosowanego w tym samym czasie wobec La Poste. Poza tym Komisja uznała w swojej decyzji „La Poste”, że reforma systemu stosowanego wobec La Poste stanowi pomoc państwa, w przeciwieństwie do tego, co utrzymuje Francja w sprawie France Télécom. W ujęciu bardziej ogólnym, w celu dokonania oceny sytuacji France Télécom, należy się odnieść do sytuacji przedsiębiorstwa, publicznego lub prywatnego, zatrudniającego urzędników, którzy zachowali swój status. Takie przedsiębiorstwa znajdowałyby się w takiej samej sytuacji stanowiącej punkt odniesienia co France Télécom. To właśnie w oparciu o taki system odniesienia można ocenić istnienie pomocy państwa na rzecz France Télécom.
(103)
Podobnie nie należy utrzymywać, że dany środek nie stanowi przyznania korzyści danemu przedsiębiorstwu, w tej sytuacji France Télécom, tylko dlatego, że stanowi rekompensatę pewnej niedogodności, którą to przedsiębiorstwo poniosło w przeszłości, w przeciwieństwie do zapewnień Francji i France Télécom. Poza tym Komisja odrzuciła niedawno argument historycznego operatora usług telekomunikacyjnych, konkurenta France Télécom, według którego szczególne prawa socjalne dotyczące świadczeń emerytalnych, porównywalne z prawami związanymi ze służbą publiczną, wynikającymi z przeszłych ustaleń i odmiennymi od tych objętych prawem powszechnym w odniesieniu do części pracowników, uzasadniają przedsięwzięcie środków polegających na obniżeniu obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego związanych ze świadczeniami emerytalnymi dla tej kategorii pracowników, ponoszonych przez operatora (56). Pod tym względem, jak podkreślały władze francuskie w trakcie obrad nad projektem, w ustawie z 1996 r. nałożono nowe i dotkliwe obciążenie na państwo francuskie w związku z wypłacaniem i obsługą świadczeń emerytalnych przyznanych urzędnikom France Télécom. Jednocześnie ustawa z 1996 r. powoduje obniżenie rekompensaty, którą France Télécom zawsze wpłacało.
(104)
Ze względu na przewidziany w ustawie sposób obliczania stawki składki pracodawcy, od dnia 31 grudnia 1996 r. rekompensata wpłacana przez France Télécom na rzecz państwa jest niższa od kwoty, którą przedsiębiorstwo wpłacałoby, gdyby ustawa nie weszła w życie. Ponadto ze względu na zwalniający skutek składki pracodawcy ustanowionej na mocy tej ustawy France Télécom natychmiast przejęło z dniem 31 grudnia 1996 r. rezerwę przeznaczoną i księgowaną na poczet swoich przyszłych zobowiązań. Zatem obciążenie, z którego France Télécom zostało zwolnione, nie było ani nowe, skoro ustawa z 1990 r. nie zmieniała wcześniejszej praktyki budżetowej, ani niespodziewane, skoro przedsiębiorstwo tworzyło w tym celu rezerwy, ani nie stanowiło odstępstwa od powszechnego prawa w zakresie zabezpieczenia społecznego, skoro nie ma ono zastosowania do rekompensaty wpłacanej przez France Télécom.
(105)
Z chwilą wejścia w życie ustawy z 1996 r. przeniesiono na państwo francuskie obowiązek wpłacania rocznej składki, pokrywającej ostatecznie całość obciążeń związanych z finansowaniem świadczeń emerytalnych dla danego personelu. Kwota pomocy przyznanej w ten sposób na mocy ustawy z 1996 r. może zostać obliczona, od dnia jej wdrożenia, poprzez obliczenie rocznej różnicy pomiędzy rekompensatą w postaci składki pracodawcy o skutku zwalniającym wpłacaną przez France Télécom na rzecz państwa francuskiego a obciążeniami, które przedsiębiorstwo pokryłoby na mocy ustawy z 1990 r., podanymi w tabeli 1, gdyby ustawa nie została zmieniona, po odliczeniu kwoty składki zryczałtowanej wpłaconej w 1997 r.
(106)
Informacje dostarczone przez Francję i przedstawione w motywie 40 wskazują, że w chwili przeprowadzania reformy w 1996 r. i aż do przewidzianego wygaśnięcia zobowiązań finansowych wynikających z obciążenia ponoszonego przez państwo francuskie władze francuskie mogły oszacować całkowitą kwotę netto nowego obciążenia do roku 2043, w którym wygasłyby zobowiązania finansowe państwa wobec emerytowanych urzędników lub ich następców prawnych, na […] miliardów EUR. Aktualna wartość netto obciążenia wynosiła […] miliardów EUR w 1996 r. po odliczeniu składek rocznych France Télécom (15,2 miliarda EUR), składek pracowników ([…] miliardów EUR) oraz nadzwyczajnej składki zryczałtowanej w wysokości 5,7 miliarda EUR.
(107)
Ponadto należy zauważyć, że kwoty szacowane w trakcie reformy w 1996 r. odpowiadają w przybliżeniu rzeczywistej kwocie (57). Przewidziane kwoty rekompensaty wpłacane przez France Télécom w formie rocznych składek, nie bardziej niż wyrównanie w wysokości 5,7 miliarda EUR, wypłacone w 1997 r., nie miały na celu ani nie spowodowały osiągnięcia neutralności budżetowej państwa francuskiego. Gdyby tak było, z zastrzeżeniem stosowności założeń dotyczących obliczenia aktuarialnego, koszty i wpływy w całym tym okresie byłyby równe i, w konsekwencji, France Télécom nie uzyskałoby korzyści gospodarczej.
(108)
Władze francuskie miały świadomość, że przeniesienie obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi dla urzędników France Télécom na ogólny budżet państwa stanowiło nowe i dotkliwe obciążenie dla państwa, które tylko w części mogłoby zostać pokryte nadzwyczajną składką zryczałtowaną czy też zyskiem z cesji części akcji przedsiębiorstwa posiadanych przez państwo. Obrady wspomniane w motywie 31 pokazują więc, że państwo francuskie nie starało się w 1996 r. uzyskać rekompensaty za całość nowego obciążenia, które przejmowało na przyszłość, tylko przeciwnie podejmowało starania, aby przejąć nowe obciążenie oraz zadbać o to, aby to interesy przedsiębiorstwa [zostały] uwzględnione w pierwszej kolejności w tej sprawie.
(109)
Oczywiste jest, że nawet jeśli założenia aktuariuszy różnią się od założeń przyjętych przez państwo francuskie w celu oszacowania przyjmowanego przez nie nowego obciążenia i mimo nadzwyczajnej składki zryczałtowanej wpłaconej w 1997 r., na mocy reformy została przyznana znaczna korzyść gospodarcza w postaci niższych składek pracodawcy na poczet świadczeń emerytalnych. Z uwagi na to, że zryczałtowana składka lub wyrównanie pozwalały nie na zupełne pokrycie obciążeń przeniesionych na państwo francuskie, ale, w najlepszym razie, na ich zmniejszenie, oraz z uwzględnieniem przedmiotowych rzędów wielkości, nie należy potwierdzać stosowności przyjętego wówczas obliczenia dokonanego przez aktuariuszy ani dokładności szacunków, które z niego wynikają na cały okres do 2043 r.
(110)
Poza tym nie należy porównywać korzyści finansowych wynikających z niższych składek France Télécom z rzekomo gorszą sytuacją wynikającą z zatrudniania urzędników, na którą powołuje się France Télécom przy poparciu Francji. W istocie ustawa z 1996 r. w żadnym razie nie pogorszyła tej rzekomo mniej korzystnej sytuacji, ponieważ nie spowodowała zatrudnienia dodatkowych urzędników. Zresztą zwolnienie France Télécom z części zobowiązań finansowych na mocy ustawy z 1996 r. nie miało na celu zaradzenia rzekomo gorszej sytuacji związanej z płacami lub, jak twierdzi France Télécom, mniejszej elastyczności zatrudnienia urzędników.
(111)
Zatem tylko dodatkowo należy odpowiedzieć na argumenty dotyczące rzekomo gorszej sytuacji związanej z zatrudnieniem urzędników, na które powołują się Francja i France Télécom.
-
Przede wszystkim France Télécom dysponowało, tuż przed całkowitym otwarciem rynku francuskiego dla konkurencji, przeszkolonym i kompetentnym personelem, bez którego, gdyby miał on być w całości zastąpiony, przedsiębiorstwo nie utrzymałoby swojej pozycji na rynku, o czym France Télécom nie wspomina w swoich pismach.
-
Ponadto kwota wynagrodzeń i inwestycja w szkolenia personelu, które France Télécom podaje jako czynniki niekorzystne, stanowią normalne koszty w budżecie każdego przedsiębiorstwa i nie zostało ustalone, że nie wpływają na poprawę zaangażowania i wydajności personelu w stosunku do konkurentów.
-
Poza tym jeśli prawdą jest to, że France Télécom nie ma możliwości dostosowania swojej kwoty wynagrodzeń poprzez wdrożenie socjalnego planu redukcji zatrudnienia wobec danej grupy pracowników, wątpliwe jest, aby taki plan dotyczący wyłącznie urzędników mających status odpowiedni do ich kwalifikacji mógł zostać właściwie wdrożony, podczas gdy zaprzestanie zatrudniania urzędników w 1997 r. oraz zatrudnianie pracowników podlegających prawu prywatnemu oferowały przedsiębiorstwu pewną elastyczność dostosowania kwoty wynagrodzeń.
-
Ponadto jeśli prawdą jest to, że przedsiębiorstwo poświęca znaczny budżet na program mający na celu zachęcenie przedmiotowej grupy pracowników do wcześniejszego przejścia emeryturę, nie zmienia to tego, że zachęty te oraz korzyści, jakie przedsiębiorstwo upatruje we wdrożeniu takiego programu, byłyby mniejsze, gdyby zobowiązania finansowe ponoszone przez France Télécom nie zostały, na mocy ustawy z 1996 r., przeniesione na państwo francuskie. Program ten pozwala więc zachęcić tych pracowników do wcześniejszego przejścia emeryturę, co wiąże się z wcześniejszym przejęciem przez państwo obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi dla tych pracowników. Bez wprowadzenia ustawy z 1996 r. France Télécom wciąż ponosiłoby te obciążenia.
(112)
Równie nieuzasadnione, z powodu braku związku z kwestią ewentualnego istnienia korzyści gospodarczej wynikającej z przedmiotowych środków, wydaje się uwzględnianie konkurencyjnych korzyści czerpanych przez France Télécom z posiadanego przez nie niegdyś monopolu, na które powołują się skarżący. W rzeczywistości rzekome korzyści i niekorzyści nie mają związku z kwestią wyrównania warunków konkurencji na rynkach usług telekomunikacyjnych w odniesieniu do obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego.
(113)
Jedynie nadzwyczajna składka zryczałtowana przewidziana w ustawie z 1996 r. stanowiła natychmiastowe, dodatkowe obciążenie dla France Télécom w porównaniu z omówioną już sytuacją stanowiącą punkt odniesienia. Wpłata składki zryczałtowanej obniżyła kwotę pomocy, z której korzystało i będzie korzystać France Télécom aż do wygaśnięcia obciążenia finansowego ponoszonego przez państwo francuskie zamiast France Télécom na mocy ustawy w 1996 r. Bez uszczerbku dla trafności metod aktuariuszy stosowanych przez Rząd francuski w tym czasie bez tej zryczałtowanej składki kwota obciążeń, z których France Télécom zostałoby zwolnione, wyniosłaby 18,9 miliarda EUR, a nie […] miliardów EUR netto w 1996 r.
(114)
Ustawa z 1996 r. pozwoliła więc i pozwala France Télécom dysponować większymi zasobami finansowymi w celu przeprowadzania operacji na rynkach swojej działalności. Zasoby te były zatem, w wyniku wprowadzenia ustawy z 1996 r., większe niż te, którymi France Télécom dysponowało, gdy obowiązywała ustawa z 1990 r. w jej początkowym brzmieniu. Trzeba zaznaczyć, że rynki usług telekomunikacyjnych, na których działało i działa France Télécom na całym terytorium Francji oraz w innych państwach członkowskich, były stopniowo otwierane dla konkurencji, w miarę jak prawa wyłączne i szczególne zanikały krok po kroku począwszy od 1988 r., aby, poza szczególnymi odstępstwami, zaniknąć zupełnie w 1998 r. We Francji całkowite otwarcie dla konkurencji nastąpiło w 2002 r. Zniesieniu barier prawnych towarzyszyło wejście na rynek innych operatorów, którzy stali się, i nadal są, konkurentami France Télécom, przy czym nastąpiło to jeszcze przed wejściem w życie środków legislacyjnych z 1990 r. i 1996 r., których dotyczy niniejsza decyzja.
(115)
Zwolnione z obowiązku ustanawiania rezerw na poczet przyszłych świadczeń emerytalnych dla zatrudnianych przez siebie urzędników oraz płacące niższe składki roczne France Télécom miało do dyspozycji bilans pomniejszony o zobowiązania i obciążenia, przez co mogło zwiększyć swoją atrakcyjność w zakresie gromadzenia kapitału, dzięki czemu znalazło się w korzystniejszym położeniu w stosunku do okresu poprzedzającego reformę z 1996 r. Zwolnione z obciążenia ponoszonego na rodzimym francuskim rynku France Télécom mogło więc swobodniej rozwijać się na rynkach innych państw członkowskich, które właśnie zostały otwarte dla konkurencji, z czego przedsiębiorstwo rzeczywiście skorzystało, jak wykazano w motywach 48-50.
(116)
Wynika z tego, że zwolnienie France Télécom z obciążeń w związku ze sposobem obliczania rekompensaty wpłacanej na rzecz państwa francuskiego w zamian za przejęcie obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi dla urzędników zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem pomiędzy France Télécom a nowymi operatorami działającymi we Francji i w innych państwach członkowskich, w których obecne jest France Télécom.
6.1.4. Niekorzystny wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi
(117)
Rynki, na których France Télécom działa we Francji, były etapowo otwierane dla konkurencji od 1988 r. i z tego względu są w bardzo dużym stopniu otwarte dla wymiany handlowej między państwami członkowskimi. Dyrektywa 96/19/WE miała na celu całkowitą liberalizację sektora usług telekomunikacyjnych, począwszy od dnia 1 stycznia 1998 r. Operatorzy, których kapitał należy w części do przedsiębiorstw innych państw członkowskich, także rozpoczęli działalność we Francji. Niektóre ze wspomnianych rynków obejmują połączenia międzynarodowe pomiędzy państwami członkowskimi. Podobnie, za pośrednictwem filii, France Télécom świadczy usługi łączności elektronicznej w innych państwach członkowskich, w szczególności w Hiszpanii, Belgii i Wielkiej Brytanii.
(118)
W tych warunkach środek obniżający ogólne koszty eksploatacji i funkcjonowania France Télécom oraz uwalniający w ten sposób zasoby, którymi przedsiębiorstwo dysponuje w celach inwestycyjnych lub dotyczących ulepszenia swojej oferty handlowej we Francji, lub dotyczących rozpoczęcia działalności w innych państwach członkowskich, może niekorzystnie wpłynąć na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi.
6.1.5. Stwierdzenie istnienia pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE
(119)
Z powyższych ustaleń wynika, że obniżając rekompensatę w postaci składki pracodawcy wpłacanej na rzecz państwa w zamian za przejęcie obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi, przewidzianych w ustawie z 1990 r. w jej początkowym brzmieniu, oraz zastępując ją rekompensatą, o której mowa w ustawie z 1996 r., w przypadkach, w których ta ostatnia rekompensata jest niższa od tej stosowanej wcześniej, Francja przyznała France Télécom pomoc z własnych zasobów - w formie przejęcia obciążeń na mocy ustawy z 1996 r. - która zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem i niekorzystnie wpływa na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(120)
W związku z tym konieczne jest zbadanie, czy ta pomoc może być uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym.
6.2. Alternatywne podstawy prawne dotyczące zgodności pomocy
(121)
Komisja zauważa, że Francja nie powołała się na art. 106 ust. 2 TFUE jako podstawę zgodności przedmiotowych środków.
(122)
Odstępstwa przewidziane w art. 107 ust. 2 TFUE, dotyczące pomocy o charakterze socjalnym przyznawanej indywidualnym konsumentom, pomocy mającej na celu zaradzenie szkodom spowodowanym klęskami żywiołowymi i innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi oraz pomocy przyznawanej w pewnych regionach Republiki Federalnej Niemiec, nie mają w oczywisty sposób znaczenia dla przedmiotowej sprawy.
(123)
W kwestii odstępstw przewidzianych w art. 107 ust. 3 TFUE Komisja stwierdza, że przedmiotowa pomoc nie jest przeznaczona na sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionów, w których poziom życia jest nienormalnie niski, lub regionów, w których istnieje poważny stan niedostatecznego zatrudnienia, że nie służy realizacji projektów stanowiących przedmiot europejskiego zainteresowania i nie ma na celu zaradzenia poważnym zaburzeniom w gospodarce francuskiej. Nie jest też przeznaczona na wspieranie kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego.
(124)
Wydaje się więc, że jedynie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE może mieć zastosowanie do oceny zgodności przedmiotowego środka.
6.3. Zgodność pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE
(125)
W rozumieniu artykułu 107 ust. 3 lit. c) TFUE: Za zgodną z rynkiem wewnętrznym może zostać uznana: […] pomoc przeznaczona na ułatwianie rozwoju niektórych działań gospodarczych lub niektórych regionów gospodarczych, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem […].
(126)
Aby pomoc została uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym ze względu na sprzyjanie rozwojowi działań gospodarczych lub pewnych sektorów gospodarki, powinna poprawiać sposób wykonywania działalności gospodarczej. Pomoc jest zgodna, w rozumieniu artykułu 107 ust. 3 lit. c), tylko jeśli nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem. W swojej ocenie Komisja przywiązuje szczególną wagę do kryteriów konieczności i proporcjonalności (58).
(127)
Tytułem wstępu i uwzględniając wątpliwości przedstawione przez Komisję w wydanej przez nią decyzji o wszczęciu postępowania, należy zauważyć, że Francja pobrała od France Télécom satysfakcjonującą kwotę, odpowiadającą zwrotowi pomocy wymaganemu przez Komisję w jej decyzji dotyczącej stosowania podatku przemysłowego wobec France Télécom (59). Komisja uważa, po utrzymaniu w mocy wyroku Sądu odrzucającego skargę o stwierdzenie nieważności tej decyzji przez Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej (60), że Francja przedsięwzięła niezbędne środki w celu wywiązania się ze zobowiązań wynikających z tej decyzji. Skoro prawidłowa windykacja pomocy wpłaconej w ramach stosowania podatku przemysłowego eliminuje korzyść gospodarczą, z której France Télécom by skorzystało z tego tytułu, nie ma potrzeby badania skutków ewentualnej kumulacji z pomocą stanowiącą przedmiot omawianego postępowania.
(128)
Poza tym należy od razu zauważyć, że, w przeciwieństwie do kosztów inwestycyjnych, obciążenia z tytułu zabezpieczenia społecznego przedsiębiorstwa stanowią stałe koszty funkcjonowania oraz że pomoc zmniejszająca te obciążenia stanowi pomoc w funkcjonowaniu przedsiębiorstwa, której zgodność z rynkiem wewnętrznym powinna zostać, zgodnie z orzecznictwem Trybunału, bardzo restrykcyjnie oceniona przez Komisję.
6.3.1. Zgodność środka pomocy z celem leżącym we wspólnym interesie
(129)
W omawianym przypadku pomoc wdrożona od 1997 r. może zostać uznana za przeznaczoną na ułatwianie rozwoju działalności gospodarczej polegającej na świadczeniu usług łączności elektronicznej, w kontekście całkowitej liberalizacji rynków. W istocie ustawa z 1996 r. została przyjęta w związku z ustawą nr 96-659 z dnia 26 lipca 1996 r. w sprawie regulacji telekomunikacji, która transponowała zobowiązania Francji wynikające prawa Unii, a zwłaszcza z dyrektywy 96/19/WE.
(130)
Pod tym względem ogólnym celem ustawy z 1996 r. w zakresie wpłacenia rekompensaty finansowej na rzecz państwa francuskiego jest dostosowanie poziomu obowiązkowych obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i obciążeń podatkowych zależnych od wysokości wynagrodzenia stosowanych wobec France Télécom do poziomu takich obciążeń w innych przedsiębiorstwach sektora usług telekomunikacyjnych podlegających powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego. Zastosowany środek, tj. środek pomocy ukierunkowany bezpośrednio i wyłącznie na sposób ustalania składek pracodawcy wpłacanych przez France Télécom, wydaje się odpowiedni do osiągnięcia wyznaczonego celu.
(131)
Środek pomocy mający na celu zmniejszenie bieżących obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego France Télécom, przyjętych w czasie, gdy świadczenie usług w ramach monopolu obejmującego przeważającą część działalności przedsiębiorstwa nie wymagało działań skutecznych z ekonomicznego punktu widzenia, może się przyczynić, w innych warunkach konkurencji, do poprawy sposobu świadczenia usług dawniej objętych monopolem, o ile przeznaczenie zasobów finansowych konkurujących przedsiębiorstw na ich obciążenia z tytułu zabezpieczenia społecznego nie zniekształca procesu konkurencji niecenowej. Oczywiście pojawiły się zastrzeżenia co do stosowności pewnych przepisów ustawy w odniesieniu do osiągnięcia wyznaczonego przez nią celu. Niemniej jednak jej prawomocności ani zgodności z leżącym we wspólnym interesie celem, jakim jest rozwinięcie rynków usług łączności elektronicznej, na których konkurencja jest skuteczna, z jednoczesnym przyczynianiem się do postępu technologicznego i do rozwoju gospodarczego tej działalności nie należy podawać w wątpliwość.
6.3.2. Konieczność środka pomocy
(132)
Limit urzędników zatrudnionych we France Télécom, w związku z zakazem przeprowadzania rekrutacji po dniu 1 stycznia 2002 r. na mocy ustawy z 1996 r., w sposób nieunikniony spowodowałby znaczne zwiększenie obciążeń France Télécom dotyczących świadczeń emerytalnych proporcjonalnie do liczby pracowników w okresie aktywnego zatrudnienia. Pozbawione w ten sposób możliwości zatrudniania urzędników państwowych, co zresztą jest zrozumiałe ze względu na odtąd konkurencyjny charakter świadczenia przedmiotowych usług, France Télécom musiałoby ponieść nadmierne obciążenie związane ze świadczeniami emerytalnymi dla danej grupy pracowników w stosunku do obciążeń ponoszonych przez jego konkurentów. Należy również zaznaczyć, że zobowiązania związane z rekompensatą dla państwa francuskiego przewidziane na mocy początkowych przepisów ustawy z 1990 r. dotyczyły nie tylko urzędników w okresie aktywnego zatrudnienia na rynkach konkurencyjnych w 1990 r. i później, lecz także emerytowanych urzędników dyrekcji generalnej w obrębie Ministerstwa Poczt i Telekomunikacji w 1990 r.
(133)
Przykładowo według Francji stawka składki, którą ponosiłoby France Télécom, gdyby utrzymane zostały przepisy ustawy z 1990 r., wynosiłaby 77 % wynagrodzeń indeksowych brutto urzędników w okresie aktywnego zatrudnienia w 2010 r. Ta stawka zbliżona jest do stawki […]%, która pozwoliłaby zapewnić całkowitą równowagę konkurencyjną pomiędzy France Télécom a jego konkurentami w zakresie rodzajów ryzyka, które są i nie są wspólne. Wyrażona w wartościach absolutnych różnica stanowiłaby około […] milionów EUR nadwyżki rocznej w stosunku do stawki składki zapewniającej równowagę konkurencyjną. Ponadto gdyby w ustawie nie znalazł się zapis o zwalniającym odtąd skutku składki pracodawcy, France Télécom musiałoby wciąż zmagać się ze znacznie powiększonymi potrzebami w zakresie ustanawiania rezerw w stosunku do rezerw w wysokości 3,6 miliarda EUR już ustanowionych w 1996 r.
(134)
Pod tym względem rozważania skarżących, według których France Télécom mogło zaciągnąć od 1996 r. zadłużenie finansowe znacznie przewyższające obciążenie, z którego zwolniło je państwo francuskie, są nieistotne, gdyż nie mają związku z badanym zagadnieniem. Nawet jeśli wzrost zadłużenia finansowego ponoszonego przez France Télécom od 1996 r. oraz stosowanie przedmiotowych kwot w omawianym okresie zdawałyby się oddalać ryzyko upadłości przedsiębiorstwa, przywoływane przez Francję, gdyby system przewidziany na mocy ustawy z 1990 r. był kontynuowany, wdrożenie środka pomocy wydaje się konieczne na przyszłość, aby France Télécom mogło prowadzić konkurencję niecenową na danych rynkach, bez ograniczeń związanych z obciążeniami z tytułu zabezpieczenia społecznego wynikającymi z przeszłych ustaleń, których jego konkurenci nie muszą ponosić.
(135)
Rozważania skarżących oraz operatora usług telekomunikacyjnych na temat zasadności całościowego bilansu mającego na celu ocenę konieczności pomocy ze względu na pozostałe korzyści czerpane przez France Télécom ze jego przeszłego monopolu nie są uzasadnione w przedmiotowej sprawie. Prawdą jest, że od 1996 r. pozycja przedsiębiorstwa France Télécom na wielu rynkach usług, na których działa ono we Francji, jest dominująca, mianowicie ze względu na efekty sieciowe właściwe rynkom usług komunikacyjnych. France Télécom objęła zakresem swojej działalności także rynki innych państw członkowskich i uzyskała na nich znaczącą pozycję, w szczególności w Polsce i w Hiszpanii. Nie zmienia to faktu, że - jak to podkreśla pośrednio operator usług telekomunikacyjnych w swoich uwagach - ze względu na swoją dominującą pozycję w rozumieniu art. 102 TFUE lub na swoją znaczną władzę rynkową w rozumieniu przepisów stosowanych do łączności elektronicznej w Unii (61) France Télécom podlega asymetrycznym, szczególnym zobowiązaniom, które nie ograniczają przedsiębiorstw konkurencyjnych o mniejszej władzy rynkowej.
(136)
Otóż te zobowiązania, na przykład w zakresie dostępu do sieci, określania cen w zależności od kosztów lub zaniechania pewnych zachowań handlowych, które byłyby dozwolone w przypadku przedsiębiorstwa niemającego pozycji dominującej, mają sprawić, aby pozycja France Télécom wynikająca z jego dawnego monopolu nie była bardziej szkodliwa dla konkurencji. Doraźne instrumenty prawne, opracowane i stosowane regularnie przez krajowe władze ds. regulacji i konkurencji oraz przez Komisję (62) są skuteczniejsze i bardziej ukierunkowane, jeśli chodzi o zaradzenie trwałym skutkom korzyści czerpanych przez France Télécom z jego dawnego monopolu, na które powołują się skarżący.
(137)
Pomoc państwa, której dotyczy omawiane postępowanie, wydaje się zatem co do zasady niezbędna, aby osiągnąć cel leżący we wspólnym interesie poprzez poprawę warunków konkurencji dotyczących obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi i, w konsekwencji, świadczenia usług łączności elektronicznej.
6.3.3. Proporcjonalność środka pomocy
(138)
Należy stwierdzić, że rekompensata finansowa na rzecz państwa, wprowadzona na mocy ustawy z 1990 r. w zamian za wypłatę i obsługę świadczeń emerytalnych, jest środkiem sui generis, szczególnym w przypadku France Télécom. Zasadę całkowitego zwrotu przewidzianą w początkowej ustawie z 1990 r. zastąpiono innym systemem określania kwoty rekompensaty wpłacanej na rzecz państwa od 1996 r. Teoretycznie możliwych było kilka opcji określenia kwoty składki pracodawcy wpłacanej przez France Télécom, w tym nawet przejęcie przez państwo całości obciążeń bez zwrotu. Od 1997 r. rekompensata ta jest obliczana w odniesieniu do niektórych obciążeń ponoszonych przez przedsiębiorstwa konkurencyjne w sektorze. W celu stwierdzenia, czy pomoc jest proporcjonalna, aby osiągnąć wyznaczony cel, należy więc zbadać obiektywne i uzasadnione dane referencyjne przyjęte w celu ustalenia kwoty rekompensaty zatwierdzonej na mocy ustawy z 1996 r.
(139)
Należy od razu zauważyć, że w procedurach dotyczących zwolnienia z obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi dla urzędników zatrudnianych przez operatorów, którzy dawnej byli monopolistami w sektorze usług telekomunikacyjnych, OTE w Republice Greckiej oraz BT Plc w Wielkiej Brytanii, Komisja sprawdziła zwłaszcza, czy te przedsiębiorstwa podlegały obciążeniom z tytułu zabezpieczenia społecznego odpowiadającym obciążeniom ponoszonym przez konkurentów, aby stwierdzić na mocy art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE odpowiednio zgodność i niezgodność z rynkiem wewnętrznym pomocy państwa przyznanej tym operatorom (63). Otóż Komisja stwierdza, że w przedmiotowej sprawie składki o skutku zwalniającym, wpłacane co roku przez France Télécom i przewidziane w ustawie z 1996 r., nie pozwalają zapewnić pobrania obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego odpowiadających obciążeniom ponoszonym przez konkurentów. Wskaźnik równowagi konkurencyjnej (dalej „TEC”) nie został osiągnięty.
(140)
Francja i France Télécom powołują się jednak na nadzwyczajną składkę zryczałtowaną w wysokości 5,7 miliarda EUR wpłaconą w 1997 r. przez France Télécom na mocy ustawy z 1996 r. Kwota tej składki zryczałtowanej została ustalona w 1996 r. tak, aby zapewnić kompensatę, przez okres dziesięciu lat stosowania ustawy z 1996 r., nadwyżki przewidywanej wówczas dla państwa, z uwzględnieniem rezerw księgowych, które France Télécom ustanowiło i mogło przejąć w roku obrachunkowym 1996/1997. Nadzwyczajna składka zryczałtowana dzieli się na dwa elementy:
-
z jednej strony, kwota 3,6 miliarda EUR odpowiadająca rezerwom ustanowionym przez France Télécom do 1996 r. w celu pokrycia przewidywanych wówczas przyszłych obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi dla urzędników,
-
z drugiej strony, kwota 2,1 miliarda EUR (dalej „kwota uzupełniająca”) odpowiadająca zarówno w prognozach władz publicznych, jak i w rzeczywistości obciążeniom netto z tytułu zabezpieczenia społecznego w zakresie wypłaty świadczeń emerytalnych, które państwo miało ponosić przez okres 10 lat, pomiędzy 1997 r. a 2006 r., w związku z przejęciem obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi dla urzędników w sektorze usług telekomunikacyjnych.
(141)
Ponieważ zryczałtowana kwota 5,7 miliarda EUR nigdy nie miała stanowić rekompensaty dla braku wskaźnika równowagi konkurencyjnej pomiędzy France Télécom a jego konkurentami, nieuzasadnione byłoby równoważenie tej sumy i rocznych składek o skutku zwalniającym, które nie zostały wpłacone przez France Télécom, podczas gdy byłyby one niezbędne, aby osiągnąć rzeczywisty wskaźnik równowagi konkurencyjnej.
(142)
Natomiast z analizy obrad parlamentarnych wynika, że kwota uzupełniająca w wysokości 2,1 miliarda EUR miała pokryć to przejęcie obciążeń od 1997 r. do 2006 r. oraz faktycznie wyeliminować skutki pomocy za okres dziesięciu lat. Wysiłek finansowy netto France Télécom odpowiadający tej kwocie uzupełniającej polegał więc na sfinansowaniu, przez okres dziesięciu lat, nadwyżki dla państwa francuskiego wynikającej z reformy.
(143)
Ponadto składka nadzwyczajna uwzględnia przejęcie rezerw księgowych ustanowionych do 1996 r., które stały się bezprzedmiotowe. Rezerwy przejęte przez państwo zostały ustanowione przez France Télécom, aby pokryć przyszłe obciążenia związane ze świadczeniami emerytalnymi, a przejęcie to eliminuje skutki pomocy w okresie wypłat świadczeń emerytalnych, które te rezerwy mają pokryć.
(144)
Ustawa z 1996 r. odnosi się jednak do jednorazowej składki nadzwyczajnej, przy czym właściwe przepisy, zarówno wynikające z ustawy budżetowej, jak i z późniejszych dekretów, nie wyróżniają kwoty wynikającej z rezerw, którą należałoby odliczyć od obciążenia przeniesionego na państwo na ten okres. W art. 6 ustawy z 1996 r. sprecyzowano, że nadzwyczajna składka zryczałtowana jest wpłacana tytułem rekompensaty za przejęcie przez państwo obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi przyznanymi urzędnikom państwowym. Kwota tej składki nadzwyczajnej powinna więc zostać uwzględniona w całości w analizie reformy.
(145)
Ponieważ France Télécom, wpłacając nadzwyczajną składkę zryczałtowaną, pokryło obciążenia związane ze świadczeniami emerytalnymi dla urzędników telekomunikacji oraz kwotę rekompensaty za zmianę systemu za okres około piętnastu lat, skutki pomocy zostały zneutralizowane. France Télécom, wpłacając tę składkę nadzwyczajną, zneutralizowało więc skutki pomocy w tym okresie. W tej sytuacji uzasadnione jest, aby France Télécom nie było zobowiązane do spełnienia w tym okresie warunków zgodności tej pomocy, tj. aby nie wpłacało składki rocznej niezbędnej do zapewnienia wskaźnika równowagi konkurencyjnej uwzględniającego rodzaje ryzyka, które nie są wspólne dla urzędników państwowych i pracowników podlegających prawu prywatnemu.
(146)
Należy zbadać szczegółowo etapy tego rozumowania.
(147)
Należy stwierdzić, że roczne składki o skutku zwalniającym płacone przez France Télécom od reformy w 1996 r. nie pozwalają osiągnąć wskaźnika równowagi konkurencyjnej, jak to podkreślano w decyzji o wszczęciu postępowania. Wynika to z tego, że stawka stosowana dla France Télécom uwzględnia jedynie składki odpowiadające rodzajom ryzyka wspólnym dla pracowników podlegających prawu prywatnemu i urzędników państwowych i w związku z tym wyklucza składki odpowiadające rodzajom ryzyka, które nie są wspólne, takiego jak bezrobocie lub niewypłacenie wynagrodzenia w przypadku postępowania naprawczego lub likwidacji przedsiębiorstwa.
(148)
Z tabeli 4 wynika, że nieuwzględnienie rodzajów ryzyka, które nie są wspólne, w obliczeniu składki wpłacanej przez France Télécom przekłada się na znaczną rozbieżność pomiędzy rekompensatą wpłacaną przez France Télécom na rzecz państwa a kwotą, którą przedsiębiorstwo wpłacałoby, gdyby stawka składki została obliczona w celu zapewnienia całkowitej równowagi konkurencyjnej z podstawami obliczenia obciążeń w przypadku konkurentów. W tej sytuacji środek pomocy wynikający z ustawy nie spełnia zasady proporcjonalności. Aby zasada ta została spełniona oraz w celu osiągnięcia uzasadnionego celu, jakim jest poprawa warunków konkurencji poprzez wyrównanie sposobów obliczania obciążeń ponoszonych przez przedsiębiorstwa działające na przedmiotowych rynkach usług telekomunikacyjnych we Francji, pomoc przyznana France Télécom na mocy ustawy z 1996 r. powinna rzeczywiście wyrównać w przyszłości wspomniane obciążenia, w tym obciążenia związane z rodzajami ryzyka, które nie są wspólne dla obu kategorii pracowników.
(149)
Pod tym względem argument wysunięty przez Francję, zgodnie z którym urzędnicy państwowi nie są narażeni na pewne rodzaje ryzyka i z tego powodu nieuzasadnione jest odprowadzanie składek z tytułu takiego ryzyka, nie może zostać przyjęty. Przede wszystkim te rodzaje ryzyka nie występują teoretycznie ze względu na istnienie środków państwowych, które nie powinny stanowić źródła korzyści finansowej dla France Télécom. Na przykład ze względu na zobowiązanie państwa francuskiego wobec urzędników w okresie aktywnego zatrudnienia pracujących dla France Télécom oraz na to, że państwo francuskie jest swoim własnym ubezpieczycielem, nie powinno występować ryzyko niewypłacenia wynagrodzenia w przypadku postępowania naprawczego. Ale nie można wykluczyć możliwości, że France Télécom ogłosi upadłość, podobnie jak jej konkurenci. W obu przypadkach nie chodzi o korzyść zapewnioną przedsiębiorstwu, lecz bezpośrednio pracownikom tego przedsiębiorstwa. Gwarancja wypłaty wynagrodzeń dotyczy okresu, gdy przedsiębiorstwo przestanie istnieć. Przedsiębiorstwo konkurencyjne natomiast będzie musiało odprowadzać składki, aby zniwelować ryzyko niewypłacenia wynagrodzeń po zaprzestaniu działalności, w przeciwieństwie do France Télécom. Nie jest wobec tego uzasadniona korzyść przyznana France Télécom w postaci niższej składki lub faktycznego wyłączenia tego ryzyka ze sposobu obliczania składek France Télécom.
(150)
Następnie, bardziej zasadniczo, sam cel reformy wprowadzonej w 1996 r., którego logika nie zdaje się być doprowadzona do końca, polega na wyrównaniu warunków konkurencji w zakresie obciążeń podatkowych i związanych z zabezpieczeniem społecznym pomiędzy wszystkimi konkurentami w sektorze, niezależnie od statusu ich pracowników oraz rzeczywistego zobowiązania France Télécom polegającego na odprowadzaniu składek do właściwych instytucji. To właśnie ta logika wyrównywania warunków konkurencji mogłaby zapewnić zgodność badanego środka z rynkiem wewnętrznym. Zgodnie z tą logiką nie ma znaczenia to, czy pracownicy France Télécom są lub nie są narażeni na te rodzaje ryzyka.
(151)
W związku z tym środek polegający na obniżeniu obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi wraz z przejęciem przez państwo obciążenia netto byłby zgodny z zasadą proporcjonalności tylko w sytuacji, gdyby umożliwiał wyrównanie warunków konkurencji. Natomiast France Télécom nie znajdowało się w sytuacji zupełnej równości z przedsiębiorstwami działającymi w tym samym sektorze w zakresie obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego zależnych od wysokości wynagrodzenia, gdyż niektóre te obciążenia i obciążenia podatkowe nie zostały włączone do podstawy obliczania składki rocznej.
(152)
Podobnie nie jest uzasadnione, w przeciwieństwie do roszczeń Francji i France Télécom, uwzględnienie kwoty nadzwyczajnej składki zryczałtowanej w wysokości 5,7 miliarda EUR, która została już wpłacona przez France Télécom w 1997 r., w celu porównania jej z niewystarczającym charakterem stawki składki o skutku zwalniającym stosowanej wobec France Télécom.
(153)
Na wstępie Komisja pragnie przypomnieć, że w każdej sytuacji musi ustalić, czy warunki stosowania odstępstwa przewidzianego w art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE zostały spełnione, przy czym nie obowiązuje jej wcześniejsza praktyka decyzyjna, przy założeniu wykazania jej istnienia (64).
(154)
W każdym razie badana reforma wyraźnie się różni, i to pod wieloma względami, od reformy stanowiącej przedmiot decyzji „La Poste” (65), na którą próbują się powoływać władze francuskie.
(155)
W rzeczywistości, w przeciwieństwie do reformy stanowiącej przedmiot decyzji „La Poste”, na którą powołują się Francja i France Télécom, reforma sposobu finansowania świadczeń emerytalnych urzędników France Télécom została przeprowadzona w przeddzień otwarcia unijnych rynków, na których France Télécom mogła działać.
(156)
Poza tym wydaje się, że France Télécom uzyskała korzyść z tej liberalizacji i weszła na rynki innych państw członkowskich, co było możliwe nie tylko dzięki zmianie statusu na status spółki akcyjnej, lecz także częściowo dzięki zniesieniu zobowiązań dotyczących obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi w bilansie przedsiębiorstwa, a także dzięki obniżeniu potencjalnych przyszłych obciążeń wynikających z reformy. To zwolnienie ze zobowiązań w bilansie pozwoliło France Télécom na zwiększenie wypłacalności przedsiębiorstwa i jego zdolności kredytowej. Z danych liczbowych dotyczących zadłużenia, dostarczonych przez skarżących w ich uwagach i które nie zostały zakwestionowane przez Francję co do kwot, wynika, że zadłużenie finansowe netto France Télécom wzrosło z 19,2 miliarda EUR w 1997 r. do 83 miliardów EUR w 2002 r.
(157)
Prawdą jest, że przyczyną tego znacznego wzrostu zadłużenia finansowego może być zdecydowana polityka inwestycyjna w związku z ekspansją na rynkach innych państw członkowskich, którą umożliwiła liberalizacja. Nie zmienia to faktu, że zebranie niezbędnych środków zostało częściowo umożliwione dzięki zwolnieniu z obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi w wysokości […] miliardów EUR netto, przejętych przez państwo francuskie w 1996 r. Pod tym względem uwagi operatora usług telekomunikacyjnych starającego się wykazać, że pomoc pozwoliła przedsiębiorstwu France Télécom sfinansować jego międzynarodową ekspansję (uwagi przedstawione w motywie 68) nie są, nawet jeśli pośrednio, bezpodstawne.
(158)
Natomiast nie wszystkie unijne rynki pocztowe, na których może działać francuskie przedsiębiorstwo La Poste, zostały całkowicie otwarte dla konkurencji i powinny zostać otwarte dopiero w 2012 r., tj. sześć lat po reformie finansowania świadczeń emerytalnych przedsiębiorstwa La Poste (66). W związku z tym pomoc udzielona France Télécom w większym stopniu ogranicza konkurencję na rynkach w pełni otwartych niż w przypadku La Poste. Zupełna równoległość odnośnie do warunków niezbędnych do stwierdzenia zgodności pomocy nie jest zatem wymagana, gdyż chodzi o różne sytuacje konkurencyjne na rynkach, w przypadku których znaczenie otwarcia na szczeblu unijnym oraz wkład w konkurencyjność gospodarki UE także były różne. Wynika z tego, że kryterium wspólnego interesu podane w art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE nie musi być koniecznie oceniane w identyczny sposób w obu omawianych przypadkach.
(159)
Ponadto sytuacja finansowa przedsiębiorstwa La Poste i, w związku z tym, jego zdolność ekspansji na rynkach zewnętrznych lub wzmocnienia pozycji na rynku francuskim nie były porównywalne z sytuacją France Télécom. Jak podkreślano w decyzji „La Poste”, gdyby nie doszło do reformy z 2006 r., ze względu na przyjęcie nowych standardów rachunkowości, La Poste było zobowiązane do wprowadzenia rezerwy na zobowiązanie względem państwa, które dotąd było księgowane jako zobowiązanie pozabilansowe, na kwotę 76 miliardów EUR (67). W przeciwieństwie do La Poste, France Télécom księgowało rezerwy w swoich księgach, aby sprostać przyszłym zobowiązaniom przewidzianym w ustawie przed reformą, w związku z czym sytuacja finansowa każdego przedsiębiorstwa była obiektywnie różna.
(160)
Podobnie nieprzeprowadzenie reformy dotyczącej France Télécom oraz kontynuacja systemu wprowadzonego na mocy ustawy z 1990 r. przełożyłyby się na wzrost obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi, który miał stać się znaczący począwszy od roku 2005-2007 zgodnie z ówczesnymi prognozami przedstawionymi w motywie 30, co potwierdzają na podstawie faktów wyniki podane w tabeli 3. Jednak w chwili przeprowadzania reformy kontynuacja systemu ustalonego na mocy ustawy stosowanej do La Poste przekładała się natychmiast na roczną nadwyżkę w wysokości […] milionów EUR dla przedsiębiorstwa La Poste (68).
(161)
Nie wykazano więc, że sytuacja obu przedsiębiorstw w warunkach stosowania ustawy przed odpowiednimi reformami i, w związku z tym, wpływ tych reform na konkurencję, były podobne. Fakty temu przeczą. Wynika z tego, że badanie prowadzące do podobnych wniosków w obu przypadkach nie jest odpowiednie.
(162)
Poza tym w przypadku decyzji „La Poste”, występowały wystarczające powody, aby uznać, że nadzwyczajna składka zryczałtowana będzie mogła być ponownie przyznana w przyszłości jako zaliczka na poczet zapłaty składek związanych ze wskaźnikiem równowagi konkurencyjnej. W omawianym przypadku te powody nie występują. W istocie warunek dotyczący przeznaczenia na określony cel składki nadzwyczajnej płaconej przez La Poste został ustalony po wszczęciu przez Komisję formalnej procedury badawczej w związku z zakwestionowaniem niezbędnego zaniżenia składki o skutku zwalniającym w celu osiągnięcia wskaźnika równowagi konkurencyjnej.
(163)
W znacznej mierze i mimo że władze francuskie nie stwierdziły tego w wyraźny sposób, przeznaczenie na określony cel nadzwyczajnej składki zryczałtowanej, której dotyczy decyzja „La Poste” było wynikiem negocjacji pomiędzy Komisją a państwem członkowskim mających na celu zapewnienie zapłaty składki o skutku zwalniającym zapewniającej wskaźnik równowagi konkurencyjnej. W trakcie tych negocjacji, punktem wyjścia władz francuskich wyrażonym w ich powiadomieniu z dnia 23 czerwca 2006 r., po pierwszych kontaktach w tej sprawie w grudniu 2005 r., było twierdzenie, że składka nadzwyczajna przewidziana dla La Poste nie była niezbędna z punktu widzenia równowagi konkurencyjnej, w przeciwieństwie do rozpatrywanego projektu reformy składki rocznej.
(164)
Decyzja Komisji nie zatwierdziła zatem reformy, która już weszła w życie, jak zdaje się utrzymywać Francja. W istocie powiadomienie i decyzja o wszczęciu postępowania z dnia 12 października 2006 r. poprzedziły określenie kwoty składki nadzwyczajnej na mocy ustawy nr 2006-1771 z dnia 30 grudnia 2006 r. (sprostowanie ustawy budżetowej na rok 2006). Wspomniane negocjacje dotyczyły kilku aspektów reformy, a w szczególności uwzględnienia korzyści, jaką zgłoszona reforma mogłaby stanowić w przeszłości, zakresu obliczania przewidywanej stawki składki oraz sposobów uwzględniania specyfiki banku pocztowego w stosunku do działalności pocztowej i pracowników, których dotyczyła reforma. Negocjacje te były kontynuowane i dopiero w uwagach z dnia 8 czerwca 2007 r. władze francuskie zaakceptowały sposób przeznaczania składki nadzwyczajnej na określony cel w ramach całościowego porozumienia w sprawie reformy, wycofując się ze stanowiska w sprawie składki nadzwyczajnej oraz sposobu obliczania przyszłych składek rocznych.
(165)
Z drugiej strony, w przeciwieństwie do przepisów ustawy budżetowej na rok 1997 ustanawiającej państwowy urząd ds. zarządzania składką France Télécom, które przewidywały ściśle określone zasady rocznych wpłat na rzecz państwa, państwowy urząd ds. zarządzania składką La Poste nie podlegał tym szczególnym zasadom (69). Ponieważ chodziło o wpłatę składki nadzwyczajnej, która mogła być przeznaczona na dowolny cel, Komisja mogła uznać, że Francja mogłaby obniżyć jej kwotę i podwyższyć jednocześnie stawkę rocznej składki przedsiębiorstwa La Poste.
(166)
Poza tym należy stwierdzić, że na mocy ustawy z 1996 r. określone zostały parametry obliczania rocznej składki wpłacanej regularnie na rzecz państwa w ramach rekompensaty za wypłatę świadczeń emerytalnych urzędnikom bez wzmianki o uwzględnieniu rodzajów ryzyka, które nie są wspólne dla urzędników i pracowników podlegających prawu prywatnemu. Pod tym względem Sąd i Trybunał sprecyzowały, w związku z podatkiem przemysłowym należnym od France Télécom, że zwolnienie z obciążeń nie może być zrównoważone innym szczególnym obciążeniem, w szczególności, gdy państwo członkowskie, w tym wypadku Francja, nie jest w stanie wykazać, że wcześniejsze obciążenia zostały ustanowione w związku z niższymi obciążeniami w przyszłości w ramach innego systemu (70).
(167)
Komisja nie może zapominać, że celem szczególnej składki zryczałtowanej wpłaconej już w 1997 r. była, jak wyraźnie podaje art. 6 ustawy 1996 r., częściowa rekompensata dla państwa francuskiego za obciążenie finansowe poniesione na mocy ustawy z 1996 r.
(168)
Ponadto z treści sprawozdania Senatu podanej w motywie 27 wynika, że opowiadając się w głosowaniu za zasadą składki nadzwyczajnej prawodawca nie starał się uwzględnić, a tym bardziej zrekompensować różnicy między składkami rocznymi France Télécom a składkami, relatywnie wyższymi, konkurentów. Wręcz przeciwnie, prawodawca celowo nałożył na France Télécom obowiązek płacenia składek rocznych nieobejmujących rodzajów ryzyka, które nie są wspólne dla obu kategorii pracowników (urzędników państwowych i pracowników niemających statusu urzędnika), bez ustalania związku pomiędzy tym wyborem a pobieraniem składki nadzwyczajnej wpłaconej w 1997 r.
(169)
Obciążenie France Télécom w postaci stawki zryczałtowanej zostało wpłacone w ramach ogólnych wpływów do budżetu państwa, ulokowane w urzędzie państwowym odpowiedzialnym za zarządzanie składką i wykorzystane. W tych warunkach Komisja nie może, całkowicie lub częściowo, przeznaczyć nadzwyczajnej składki zryczałtowanej, która już została wykorzystana, na jakiś cel niemający związku z celem przyznanym przez władze francuskie i nieprzewidziany przez prawo, a mianowicie wyrównanie w związku z nieuwzględnieniem rodzajów ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu prywatnemu i urzędników państwowych. Ta składka zryczałtowana nie została więc ustanowiona w związku z związku z całkowitym zrównaniem, w ramach innego systemu legislacyjnego i regulacyjnego, rocznych obciążeń France Télécom z obciążeniami konkurentów.
(170)
Z tych samych powodów, ze względu na zasady zarządzania i wpłat do budżetu przewidziane w ustawie budżetowej od 1997 r. i stosowane do chwili obecnej, stwierdzenia i obliczenia Francji mające wykazać, że reforma z 1996 r. do dnia dzisiejszego pozwoliła uzyskać znaczną nadwyżkę wpływów na rzecz państwa, nie mogą zostać przyjęte.
(171)
W istocie uwzględniając sposób zarządzania i wykorzystania nadzwyczajnej składki zryczałtowanej France Télécom przez właściwy urząd państwowy, ustalone na mocy ustawy budżetowej, oraz dane liczbowe dotyczące rzeczywistych wpłat przekazane przez Francję od 1997 r. i opisane w motywach 36 i 37 oraz w tabeli 3, należy stwierdzić, że wpływy, na które próbuje się powołać Francja, wspominając o lokacie generującej odsetki według stawki 7 %, nigdy nie istniały.
[…]. Ponadto stwierdzenie nie odzwierciedla rzeczywistego postępowania władz francuskich. Biorąc pod uwagę zasady zarządzania ustalone na mocy ustaw budżetowych uchwalonych od chwili jego utworzenia, wspomniany urząd państwowy nie wygenerował takich wpływów, które zresztą nie były przewidziane i nie przyniosły odsetek. Przeciwnie, wpływy urzędu miały być całkowicie wykorzystane do dnia 31 grudnia 2011 r. Zostałyby wykorzystane wcześniej, gdyby zostały przeznaczone na sfinansowanie reformy z 1996 r. - co zresztą Francja kwestionuje - nawet wliczając nadwyżkę wpływów z tytułu podatku od osób prawnych, na którą powołują się władze francuskie. Poza tym uwzględnienie nadwyżki wpływów z tytułu podatku od osób prawnych jest bezzasadne, gdyż prowadzi do pomieszania różnych funkcji państwa. Proponowany przez władze francuskie amalgamat łączący różne funkcja państwa nie może być kontynuowany i należy utrzymać różnicę między - z jednej strony - państwem udzielającym pomocy France Télécom, poprzez przejęcie obowiązku wypłacenia świadczeń emerytalnych urzędników w celu rozwinięcia konkurencji niecenowej, a - z drugiej strony - państwem będącym akcjonariuszem France Télécom i, w końcu, państwem jako władzą państwową wykonującą swoje uprawnienia w dziedzinie podatków.
(172)
Ponadto należy zauważyć, że wniosek Francji i France Télécom o uwzględnienie składki nadzwyczajnej w badaniu zgodności reformy jest sprzeczny z uwagami przedstawionymi przez Francję w piśmie z 17 marca 2004 r., według których nadzwyczajna składka zryczałtowana przewidziana w art. 6 ustawy z 26 lipca 1996 r. nie może więc być uznana za rekompensatę domniemanej „korzyści”. Analiza jej kwoty jest tym bardziej bez znaczenia ze względu na przepisy dotyczące pomocy państwa „skoro kwota ta stanowiła” nadzwyczajną składkę na rzecz jedynego akcjonariusza [państwa francuskiego], podobną do nadzwyczajnej dywidendy wypłacanej przed każdym otwarciem kapitału dla prywatnych inwestorów.
(173)
Rozumowanie, na którym opiera się argument wysunięty w swoim czasie przez Francję, przedstawia pewną logikę z punktu widzenia gospodarczego i finansowego. Jest zrozumiałe, że jedyny akcjonariusz, w przeddzień otwarcia kapitału dla innych inwestorów, próbuje wykorzystać, dla własnych celów i w jak największym zakresie, fundusze, którymi dysponuje przedsiębiorstwo przed otwarciem kapitału, o ile nie wpłynie to niekorzystnie na atrakcyjność inwestycji. Ten ostatni aspekt został uwzględniony w parametrach finansowych zastosowanych w bilansie otwarcia France Télécom, z którego pośrednio wynika kwota nadzwyczajnej składki zryczałtowanej, co zostało wspomniane przed Parlamentem w 1996 r. W związku z tym jak najbardziej spójne jest działanie państwa, będącego ostrożnym jedynym akcjonariuszem, polegające na pobraniu jak największej kwoty nadzwyczajnej dywidendy, zgodnie z określeniem zastosowanym przez Francję, zamiast pozostawienia funduszy w przedsiębiorstwie, z których po otwarciu kapitału w 1997 r. przypadałaby mu najwyżej proporcjonalna część utrzymanego kapitału.
(174)
Słuszność tego rozumowania przedstawionego w swoim czasie przez Francję domagającą się nieuwzględniania pod żadnym względem analizy kwoty wyrównania 5,7 miliarda EUR w ocenie reformy zgodnie z zasadami dotyczącymi pomocy państwa, zostaje zresztą potwierdzona jej uwagami zgłoszonymi w trakcie postępowania. W istocie oświadczając, że kwota wyrównania była wymiarowana nie na podstawie szacowanych kosztów reformy ponoszonych przez państwo lub korzyści dla France Télécom, ale z uwzględnieniem zdolności przedsiębiorstwa do poniesienia kosztu składki, Francja wskazuje, że nałożenie obowiązku zapłaty wyrównania wynikało w większym stopniu z zachowania ostrożności przez jedynego akcjonariusza niż z troski państwa o równowagę w zakresie składek na świadczenia emerytalne przejmowanych przez państwo na mocy reformy.
(175)
Gdyby należało przyjąć takie rozumowanie, Komisja nie powinna, jak wnioskowała w swoim czasie Francja, uwzględnić nadzwyczajnej składki zryczałtowanej w analizie zgodności reformy z zasadami dotyczącymi pomocy państwa. Wynika z tego, że powinno być uwzględnione jedynie obniżenie rocznych składek France Télécom poniżej poziomu konkurentów od 1997 r. zgodnie z reformą.
(176)
Z tych samych powodów Komisja nie może uwzględnić uwag skarżących domagających się ustanowienia mechanizmów wyrównania nadzwyczajnej składki zryczałtowanej zapłaconej w 1997 r. i rocznej składki pracodawcy France Télécom w celu zapewnienia finansowej neutralności reformy. Oznaczałoby to ponowne obliczenie i fikcyjne ponowne rozdzielenie na podstawie faktów całości lub części nadzwyczajnej składki zryczałtowanej wpłaconej do budżetu państwa w 1997 r. Podobnie wspomniany mechanizm oznaczałby ustanowienie kontroli na podstawie faktów, rok po roku, której celem nie byłoby zapewnienie proporcjonalnego charakteru pomocy przyznanej w 1997 r., mimo że obniżonej do kwoty nadzwyczajnej składki zryczałtowanej, ale wyeliminowanie z reformy wszelkiej pomocy.
(177)
Natomiast należy zbadać, czy wpłata nadzwyczajnej składki zryczałtowanej może być uwzględniona w ocenie zgodności środka pomocy z rynkiem wewnętrznym, przyjmując uzasadnienie tej wpłaty podane w ustawie z 1996 r.
(178)
Zgodnie z ustawą z 1996 r. nadzwyczajna składka zryczałtowana została wpłacona w 1997 r. w zamian za przejęcie przez państwo obciążeń związanych ze świadczeniami emerytalnymi. W tych warunkach należy wziąć pod uwagę skutki uwzględnienia jej w bilansie finansowym dotyczącym całości reformy wprowadzonej na mocy ustawy z 1996 r., która stosowana jest do dnia dzisiejszego. Należy uwzględniać okres, w którym koszt świadczeń emerytalnych pokrywała nadzwyczajna składka zryczałtowana.
(179)
W celu porównania rozłożonych w czasie przepływów finansowych dla France Télécom, a mianowicie zapłaty składki nadzwyczajnej w 1997 r. i niższych składek rocznych wynikających z ustawy z 1996 r. i płaconych od tego czasu, konieczna jest aktualizacja kwot. W trakcie roku 1997 wiele wpłat składki nadzwyczajnej zostało rozłożonych na raty aż do października 1997 r., mimo że sfinansowanie tej składki za pomocą pożyczki pozwoliło przesunąć w czasie rzeczywiste obciążenie finansowe poniesione przez France Télécom. Z drugiej strony, od początku roku 1997 r. dokonano wpłat tytułem składki o skutku zwalniającym. Stopa dyskontowa powinna w zasadzie odpowiadać stopie podanej w Komunikacie Komisji mającym zastosowanie w tym zakresie (71), która, przykładowo, wynosiła 5,53 % w październiku 1997 r. Należy zbadać, czy w danej sprawie powinna być stosowana stopa inna niż ta podana w stosownym Komunikacie, co stanowiłoby odstępstwo od zasad zakomunikowanych państwom członkowskim, które przyjęła Komisja i które powinna stosować poza uzasadnionymi wyjątkami.
(180)
Pod tym względem wybór stopy 7 % stosowanej przez aktuariusza Rządu francuskiego w celu zaktualizowania przepływów finansowych reformy z 1996 r. do 2043 r. nie było uzasadnione, […], gdyż niniejsza analiza obejmuje krótszy okres zważywszy na stwierdzony terminarz płatności. Stopa 7 % przewyższa także średnią 4,4 % rocznych stóp dyskontowych na okres 1997-2010 przyjętych przez Francję w uwagach na temat decyzji wszczęcia lub stopy dyskontowej […]% przyjętej na 1998 r. w reformie sposobu finansowania świadczeń emerytalnych La Poste (72).
(181)
Oprocentowanie w okolicach 7 % dla OAT 15-letnich na 1996 r. zaproponowane przez Francję też nie może zostać przyjęte. Oprocentowanie powinno zostać ustalone w 1997 r., a nie dla średniej za 1996 r. Ponadto okres 15 lat jest zbyt długi ze względu na wagę przepływów rocznych płatności, którym teoretycznie powinna zaradzić nadzwyczajna składka zryczałtowana i których nie pokryłyby same odsetki. Alternatywnie można by rozważyć wybór stopy złożonej, zbudowanej z różnych stóp optymalizacji lokaty nadzwyczajnej składki zryczałtowanej, aby uwzględnić terminarz przepływów wynikający z reformy z 1996 r. z punktu widzenia państwa francuskiego. Poza tym, że takie oprocentowanie, w okolicach 5,50 %, nie różniłoby się znacznie od stopy referencyjnej Komisji na październik 1997 r., wybór nie uwzględniałby faktu, że analiza dokonywana jest z punktu widzenia France Télécom (73).
(182)
Wreszcie, pod tym względem 7 % stopa referencyjna dla pożyczek obligacyjnych France Télécom w latach 1991-1997 zaproponowana przez Francję obejmuje okres sześciu lat, znacznie poprzedzający zdarzenia. W przedmiotowej sprawie faktem jest, że France Télécom sfinansowała nadzwyczajną składkę zryczałtowaną w 1996 r. za pomocą emisji głównie krótkoterminowych i, w dużo mniejszym zakresie, za pomocą emisji obligacyjnych. Natomiast stopa dyskontowa wynikająca z oprocentowania zapłaconego przez France Télécom od nowego zadłużenia zaciągniętego w 1996 r. wynosiłaby 4,8 % na podstawie bilansu przedsiębiorstwa na dzień 31 grudnia 1996 r. (74). Taka stopa dostosowuje się do rzeczywistych kosztów finansowych ponoszonych wówczas przez France Télécom w celu sfinansowania składki nadzwyczajnej. Wdaje się jednak stosowne, aby nie uzależniać stopy dyskontowej od wyboru dokonanego w swoim czasie przez przedsiębiorstwo, ale stosować obiektywny punkt odniesienia przyjęty przez Komisję w jej komunikacie stosowanym do stóp dyskontowych (75).
(183)
Podsumowując, w przedmiotowej sprawie nie należy stosować stopy innej niż ta podana w stosownym Komunikacie, co stanowiłoby odstępstwo od zasad zakomunikowanych państwom członkowskim, które przyjęła Komisja.
Tabela 5
Przepływy finansowe wynikające z reformy z 1996 r. dla France Télécom (1997-2011)
Miliony EUR
Rok
Wypłacone świadczenia emerytalne
(A)
Rekompensata i nadwyżka rekompensaty
(B)
Składki roczne
(C)
Korzyść FT
(D)
(A + B - C) (76)
Wyrównanie 1 stycznia
(E)
Odsetki
(F)
Wyrównanie 31 grudnia
(E + F - D)
1997 (77)
[…]
[…]
[…]
122,3
5 716,8
184,4
5 777,9
1998
[…]
[…]
[…]
188,2
5 777,9
319,5
5 909,2
1999
[…]
[…]
[…]
189,8
5 909,2
326,8
6 046,2
2000
[…]
[…]
[…]
298,3
6 046,2
334,4
6 082,2
2001
[…]
[…]
[…]
302,9
6 082,2
336,3
6 115,6
2002
[…]
[…]
[…]
305,9
6 115,6
338,2
6 148,0
2003
[…]
[…]
[…]
364,7
6 148,0
340,0
6 123,3
2004
[…]
[…]
[…]
477,4
6 123,3
338,6
5 984,5
2005
[…]
[…]
[…]
619,1
5 984,5
330,9
5 696,3
2006
[…]
[…]
[…]
744,4
5 696,3
315,0
5 266,9
2007
[…]
[…]
[…]
909,9
5 266,9
291,3
4 648,2
2008
[…]
[…]
[…]
1 101,0
4 648,2
257,0
3 804,3
2009
[…]
[…]
[…]
1 255,8
3 804,3
210,4
2 758,9
2010
[…]
[…]
[…]
1 386,6
2 758,9
152,6
1 524,8
2011
(szac.)
[…]
[…]
[…]
1 497,5
1 524,8
84,3
111,6
(184)
Skapitalizowane w oparciu o stopę dyskontową 5,53 %, uwzględnione wyrównanie powinno stanowić rekompensatę za zwolnienie ze składek rocznych do 1 kwartału 2012 r. (78), z którego skorzystało France Télécom w związku z wdrożeniem reformy z 1996 r.
(185)
Ponadto data wpłaty tej rekompensaty, która neutralizuje skutki reformy, zbiegłaby się w czasie z rzeczywistym wyczerpaniem się środków urzędu państwowego odpowiedzialnego za zarządzanie składką nadzwyczajną France Télécom, przewidzianym na 31 grudnia 2011 r. Wobec tego do analizy aktualizacyjnej należy dodać fakt, że w każdym razie składka nadzwyczajna zostałaby rzeczywiście wykorzystana. Nie pozostałyby więc kwoty niewpłacone do budżetu państwa, które mogłyby zostać przeznaczone na inny cel niż ten przewidziany przez stosowną ustawę budżetową.
(186)
Zasadne jest więc, aby, ze względu na zapłatę tej składki nadzwyczajnej w 1997 r., France Télécom nie było zobowiązane do wpłacenia dodatkowej wkładki rocznej za okres zawarty między 1 stycznia 1997 r. a datą późniejszą niż 31 grudnia 2010 r., który należy precyzyjnie określić. O ile bowiem dane liczbowe, podane w tabeli 5, za 2011 r. i te dotyczące kwot rekompensaty i nadwyżki rekompensaty wynikają z oszacowań, Francja powinna ustalić dokładną datę w oparciu o ostateczne daty dokonanych płatności, ostatecznych kwot wypłaconych świadczeń oraz niższe składki i inne korzyści wynikające dla France Télécom z ustawy z 1996 r., zgodnie z zasadami obliczeń wskazanymi w tabeli 5.
(187)
Z drugiej strony, po zneutralizowaniu skutków składki nadzwyczajnej i wyczerpaniu zasobów wpłaconych na rzecz państwa, pomoc przyznana France Telecom w 1996 r. przyniesie w pełni swoje efekty, przyznając korzyść France Télécom w stosunku do konkurentów. W tej sytuacji pomoc będzie mogła zostać uzasadniona jedynie poprzez nałożenie na France Télécom obowiązku zapłaty składki o skutku zwalniającym obliczonej w oparciu o stopę procentową zapewniającą rzeczywistą równowagę konkurencyjną. Gdyby więc przepisy ustawy z 1990 r., w wersji zmienionej na mocy ustawy z 1996 r., oraz przepisy wykonawcze dotyczące jej stosowania przewidujące, że stawka składki o skutku zwalniającym obliczana jest w taki sposób, aby umożliwić dostosowanie poziomu obowiązkowych obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i obciążeń podatkowych zależnych od wysokości wynagrodzenia stosowanych do France Télécom do poziomu takich obciążeń w innych przedsiębiorstwach sektora telekomunikacji podlegających powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego, w odniesieniu do tych rodzajów ryzyka, które są wspólne dla pracowników podlegających prawu powszechnemu i urzędników państwowych, pozostały niezmienione, pomoc udzielona France Télécom aż do wygaśnięcia zobowiązań finansowych przejętych przez państwo francuskie od France Télécom na mocy ustawy z 1996 r. nie byłaby zgodna z zasadą proporcjonalności.
(188)
Aby spełnić kryterium zgodności ze wspólnym interesem, przewidziane w art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, zgodność pomocy wymaga poszanowania warunków przedstawionych w niniejszej decyzji.
7. WARUNKI ZGODNOŚCI W PRZYSZŁOŚCI
(189)
Wobec tego niezbędne jest, aby Francja zmieniła przepisy ustawowe i wykonawcze stosowane w celu ustalenia, obliczenia i pobrania składki o skutku zwalniającym wpłacanej przez France Télécom w sposób umożliwiający dostosowanie poziomu obowiązkowych obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i obciążeń podatkowych zależnych od wysokości wynagrodzenia stosowanych do France Télécom do poziomu takich obciążeń w innych przedsiębiorstwach sektora telekomunikacji podlegających powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego. Ponadto sposoby dokonywania obliczeń i ich parametry powinny być ustalane w sposób przejrzysty i obiektywny, powinny też podlegać kontrolom i procedurom odwoławczym.
(190)
Francja powinna także, przy obliczaniu stawki składki o skutku zwalniającym, rzeczywiście dostosować poziom obowiązkowych obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i obciążeń podatkowych zależnych od wysokości wynagrodzenia stosowanych do France Télécom do poziomu takich obciążeń w innych przedsiębiorstwach sektora telekomunikacji podlegających powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego, w odniesieniu do tych rodzajów ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu powszechnemu i urzędników państwowych zatrudnianych przez France Télécom.
(191)
W uwagach Francji, przedstawionych w sposób bardziej szczegółowy w zaktualizowanych załącznikach III i V, władze francuskie oszacowały stawkę składki o skutku zwalniającym, którą France Télécom musiałoby płacić od 1997 r. (por. tabela 4), gdyby sposób jej obliczania uwzględniał rodzaje ryzyka, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu powszechnemu i urzędników państwowych (dalej „stawka zmieniona”). Stawka zmieniona uwzględnia jednocześnie składki na ubezpieczenie na wypadek bezrobocia i na wypadek niewypłacenia wynagrodzenia, które ją podwyższają, a także składki szczególne, których nie płacą konkurenci France Télécom, takie jak 1 % składki solidarnej i świadczenia pieniężne wypłacane z tytułu urlopów w ramach samo-ubezpieczenia przez France Télécom, które ją obniżają. Prowadzi to do stawki wyższej o około 7 punktów procentowych od stawki rzeczywiście stosowanej w chwili obecnej.
(192)
Taka stawka zapewnia rzeczywistą równowagę konkurencyjną w stosunku do równowagi częściowej wprowadzonej na mocy ustawy z 1996 r., zważywszy na szczególne obciążenia z tytułu zabezpieczenia społecznego France Télécom. Komisja nie kwestionuje więc zasad, podstawy i sposobu obliczenia zastosowanych przez Francję w celu ustalenie zmienionej stawki składki o skutku zwalniającym, aby zapewnić dostosowanie poziomu obowiązkowych obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i obciążeń podatkowych zależnych od wysokości wynagrodzenia stosowanych do France Télécom do poziomu takich obciążeń w innych przedsiębiorstwach sektora telekomunikacji podlegających powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego, jak wskazano w zaktualizowanych uwagach Francji, opisanych i przedstawionych w sposób bardziej szczegółowy w załącznikach III i V do wspomnianych uwag.
(193)
W związku z tym roczne określenie stawki pozwalającej na wyrównanie przez Francję warunków konkurencji będzie dokonywane w oparciu o zasady, podstawę i sposobu obliczania składki o skutku zwalniającym, które podane są w uwagach zamieszczonych w motywie 191. W szczególności, zmieniona stawka będzie uwzględniała jednocześnie składki na ubezpieczenie na wypadek bezrobocia i na wypadek niewypłacenia wynagrodzenia oraz składki szczególne, których nie płacą konkurenci France Télécom, takie jak 1 % składki solidarnej i świadczenia pieniężne wypłacane z tytułu urlopów w ramach samo-ubezpieczenia przez France Télécom.
(194)
To faktyczne wyrównanie zapewni rzeczywistą równowagę konkurencyjną pomiędzy France Télécom a jego konkurentami i zagwarantuje proporcjonalność i zgodność z rynkiem wewnętrznym pomocy udzielonej w 1996 r.
8. WNIOSEK
(195)
Komisja stwierdza, że Francja przyznała bezprawnie pomoc państwa w 1996 r., na mocy reformy zmieniającej sposób finansowania świadczeń emerytalnych urzędników państwowych zatrudnionych przez France Télécom i naruszającej, od chwili wejścia w życie, art. 108 ust. 3 TFUE.
(196)
Pomoc udzielana od 1997 r. umożliwiła zwolnienie France Télécom z rocznych obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego. Jednak skutek ten został zneutralizowany co najmniej do 2010 r. poprzez wpłatę nadzwyczajnej składki zryczałtowanej przewidzianej w tej reformie. W związku z tą neutralizacją uzasadnione jest, aby warunki zapewniające rzeczywistą równowagę pomiędzy France Télécom a jego konkurentami w zakresie tych obciążeń oraz zapewniające zgodność tej pomocy z rynkiem wewnętrznym, były stosowane od daty późniejszej niż 31 grudnia 2010 r., którą należy ustalić.
(197)
W związku z tym, o ile Francja uwzględni w obliczeniu składki o skutku zwalniającym wpłacanej przez France Télécom poziomy obowiązkowych obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i obciążeń podatkowych zależnych od wysokości wynagrodzenia stosowanych do France Télécom do poziomu takich obciążeń w innych przedsiębiorstwach sektora telekomunikacji podlegających powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego, w odniesieniu do rodzajów ryzyka, które są wspólne i tych, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu powszechnemu i urzędników państwowych, reforma wprowadzona na mocy ustawy z 1996 r. może być uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE. Francja powinna więc powziąć niezbędne środki, zwłaszcza ustawowe i wykonawcze, aby spełnić warunek, o którym mowa w niniejszym motywie,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Pomoc państwa wynikająca z obniżenia rekompensaty wpłacanej na rzecz państwa za wypłatę i obsługę świadczeń emerytalnych przyznanych zgodnie z Kodeksem cywilnych i wojskowych świadczeń emerytalnych urzędnikom France Télécom w myśl Ustawy nr 96-660 z dnia 26 lipca 1996 r. o przedsiębiorstwie państwowym France Télécom, zmieniającej Ustawę nr 90-568 z dnia 2 lipca 1990 r. w sprawie organizacji służby publicznej usług pocztowych i telekomunikacyjnych, jest zgodna z rynkiem wewnętrznym pod warunkami przewidzianymi w art. 2.
Artykuł 2
Składka pracodawcy o skutku zwalniającym należna od France Télécom na mocy art. 30 lit. c) Ustawy nr 90-568 z dnia 2 lipca 1990 r. w sprawie organizacji służby publicznej usług pocztowych i telekomunikacyjnych, obliczana jest w taki sposób, aby umożliwić dostosowanie poziomu obowiązkowych obciążeń z tytułu zabezpieczenia społecznego i obciążeń podatkowych zależnych od wysokości wynagrodzenia stosowanych do France Télécom do poziomu takich obciążeń w innych przedsiębiorstwach sektora telekomunikacji podlegających powszechnemu prawu w zakresie zabezpieczenia społecznego.
Aby spełnić ten warunek, w terminie do siedmiu miesięcy po notyfikacji niniejszej decyzji, Francja:
a)
zmieni art. 30 Ustawy nr 90-568 z dnia 2 lipca 1990 r. w sprawie organizacji służby publicznej usług pocztowych i telekomunikacyjnych oraz teksty wykonawcze lub inne przyjęte w celu jego zastosowania w taki sposób, aby podstawa obliczenia i pobieranie składki pracodawcy o skutku zwalniającym wpłacanej przez France Télécom nie ograniczały się jedynie do rodzajów ryzyka, które są wspólne dla pracowników podlegających prawu powszechnemu i urzędników państwowych, ale aby obejmowały też rodzaje ryzyka, które nie są wspólne;
b)
będzie pobierała od France Télécom, od dnia, w którym kwoty składki nadzwyczajnej wprowadzonej na mocy ustawy nr 96-660 z dnia 26 lipca 1996 r., skapitalizowane według stopy dyskontowej wynikającej ze stosowania komunikatu Komisji w sprawie metody określania stóp referencyjnych i dyskontowych mającego zastosowanie do przedmiotowej sprawy, zrównają się z kwotą składek i obciążeń, którą France Télécom wciąż musiałoby płacić zgodnie z art. 30 ustawy nr 90-568 z dnia 2 lipca 1990 r. w jej początkowym brzmieniu, składkę pracodawcy o skutku zwalniającym obliczoną w sposób opisany w lit. a), uwzględniając rodzaje ryzyka, które są wspólne i te, które nie są wspólne dla pracowników podlegających prawu powszechnemu i urzędników państwowych.
Artykuł 3
1. W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Francja przekazuje Komisji szczegółowy opis środków podjętych i przewidzianych w celu dostosowania się do niniejszej decyzji. Francja informuje mianowicie Komisję:
a)
o postępie zmian w zakresie przepisów ustawodawczych i wykonawczych określonych w art. 2;
b)
o ostatecznych kwotach rekompensat i składek za 2011 r. i ewentualnych rekompensat i składek przewidzianych na 2012 r., podając w szczególności ewentualne saldo skapitalizowanych kwot składki nadzwyczajnej;
c)
o kwotach składki pracodawcy o skutku zwalniającym obliczonych w sposób opisany w art. 2 dla przyszłych terminów spłat, w oczekiwaniu na zmianę legislacji;
d)
o wpłatach tytułem składki pracodawcy dokonanych po tym, jak kwoty składki nadzwyczajnej wprowadzonej na mocy ustawy nr 96-660 z dnia 26 lipca 1996 r., skapitalizowane według stopy dyskontowej wynikającej ze stosowania komunikatu Komisji w sprawie metody określania stóp referencyjnych i dyskontowych mającego zastosowanie do przedmiotowej sprawy, przestaną neutralizować skutki reformy z 1996 r.
2. Francja na bieżąco informuje Komisję o kolejnych środkach podejmowanych na szczeblu krajowym w celu wykonania niniejszej decyzji. Na wniosek Komisji Francja bezzwłocznie przedstawia informacje o środkach już podjętych oraz środkach planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji.
Artykuł 4
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Francuskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 20 grudnia 2011 r.