ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 27. června 2012
o státní podpoře SA.28356 (C 37/09, ex N 226/09) - Habidite Alonsotegi
(oznámeno pod číslem C(2012) 4194)
(Pouze španělské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2013/198/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na první pododstavec čl. 108 odst. 2 této smlouvy (1),
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí Komise zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy ve věci podpory C 37/09 (ex N 226/09) (2),
po vyzvání zúčastněných stran k podání připomínek v souladu s výše uvedenými články a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Španělské orgány 15. dubna 2009 oznámily z důvodu právní jistoty dvě smlouvy uzavřené dne 15. prosince 2006 mezi podnikem Bizkailur S.A. (dále jen „Bizkailur“) a zastupitelstvem provincie Biskajsko (Diputación Foral de Bizkaia, dále jen „biskajské zastupitelstvo“) na straně jedné a soukromými podniky Habidite Technologies País Vasco S.A. (dále jen, „společnost Habidite“), Grupo Empresarial Afer S.L (dále jen „skupina Afer) a Grupo Habidite (dále jen „skupina Habidite“) na straně druhé.
(2)
Komise ve věci těchto oznámených smluv zahájila dne 2. prosince 2009 formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) (3). Rozhodnutí o zahájení řízení bylo dne 12. března 2010 zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (4).
(3)
Španělské orgány nepředložily k rozhodnutí o zahájení řízení žádné připomínky. Společnost Habidite se k rozhodnutí vyjádřila v dopise ze dne 9. dubna 2010 a její připomínky byly dopisem s datem 15. dubna 2010 předány španělským orgánům, které na ně zareagovaly dopisem ze dne 12. května 2010. K rozhodnutí o zahájení řízení se nevyjádřila žádná třetí strana.
(4)
Dne 6. září 2010 požádala společnost Habidite v souladu s nařízením (ES) č. 1049/2001 (5) o přístup k dokumentům pocházejícím od španělských orgánů. Komise tuto žádost dne 10. září 2010 zkonzultovala se španělskými orgány, které dne 13. září odpověděly, že proti zpřístupnění požadovaných dokumentů společnosti Habidite nic nenamítají. Dokumenty tak byly společnosti Habidite předány dne 7. října 2010.
(5)
Dopisy ze dne 28. června 2010 a 8. prosince 2010 si Komise vyžádala od španělských orgánů dodatečné informace. Španělské orgány na tyto žádosti odpověděly dne 26. července 2010 a dne 14. ledna 2011.
(6)
Dne 27. července 2010 společnost Habidite předložila dodatečné připomínky a další informace, na něž španělské orgány zareagovaly dne 3. listopadu 2011. Dodatečné připomínky a další informace předložila společnost Habidite také 6. dubna 2011 (dopis zaevidován 13. dubna 2011) a 7. července 2011. Na dopis ze 6. dubna 2011 španělské orgány odpověděly dne 30. května 2011 (dopis zaevidován dne 6. června 2011). Dne 3. února 2011 se útvary Komise na žádost společnosti Habidite sešly v Bruselu s jejími zástupci.
II. PŘEDCHOZÍ SOUVISLOSTI
(7)
Dvě smlouvy, jež jsou předmětem tohoto rozhodnutí, byly uzavřeny 15. prosince 2006 mezi podnikem Bizkailur a biskajským zastupitelstvem na straně jedné a společností Habidite, skupinou Afer a skupinou Habidite na straně druhé.
(8)
Bizkailur je podnik ve stoprocentním vlastnictví biskajského zastupitelstva a předmětem jeho činnosti bylo nabývání a úprava pozemků za účelem podpory průmyslových projektů a sociálního bydlení v Biskajsku. V červnu 2010 proběhla fúze podniku Bizkailur a dalších podobně zaměřených podniků ve veřejném vlastnictví. Touto fúzí vznikla dnešní společnost Azpiegiturak S.A.U., která je ve stoprocentním vlastnictví biskajského zastupitelstva a pokračuje ve stejné podnikatelské činnosti (6).
(9)
Společnost Habidite je spolu s ostatními podniky spojenými ve skupině Habidite součástí soukromé skupiny Afer sídlící v biskajském městě Ortuella (7). Skupina Afer sdružovala ke dni oznámení celkem třináct podniků činných ve stavebnictví a souvisejících odvětvích (8). V oné době byl většinovým vlastníkem všech podniků skupiny Afer […] (9). Biskajské zastupitelstvo a společnost Habidite uvedly, že v době uzavření obou oznámených smluv nebyla ani společnost Habidite, ani skupina Afer podnikem v obtížích ve smyslu 9., 10. a 11 bodu pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (10) (dále jen „pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci“).
(10)
Oznámené smlouvy byly uzavřeny s cílem podpořit nový investiční projekt, který měla realizovat společnost Habidite. Tento projekt spočíval ve vybudování továrny na stavební moduly (dále jen „továrna Habidite“) v lokalitě Alonsotegi v konurbaci Gran Bilbao, která byla v době uzavření oznámených smluv oblastí způsobilou pro podporu ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy (11). Továrna Habidite měla pro tuto oblast vytvořit 1 100 nových pracovních míst.
(11)
V nové továrně se měly vyrábět tzv. moduly Habidite - prefabrikované stavební moduly pro využití k přímému sestavování domů a budov. Moduly Habidite se měly vyrábět na montážní lince podobné té, která se používá v automobilovém průmyslu, poté se měly přepravovat na konkrétní místo budoucí stavby a tam se v danou stavbu přímo sestavovat. Výrobek se považoval za inovační, a to nejen díky ojedinělé výrobní technologii, ale také díky úspoře času a zdrojů dosahované sestavováním konečného produktu (domů a budov) a díky využívání energeticky úsporných materiálů. Podnik v souvislosti s tímto výrobkem podal řadu žádostí o patent (12).
(12)
Podle informací poskytnutých biskajským zastupitelstvem se náklady předmětného investičního projektu v Alonsotegi v době podpisu oznámených smluv odhadovaly na 55 milionů EUR, které lze rozložit následovně:
Pozemky
4,8 milionu EUR
Průmyslová stavba
22,5 milionu EUR
Urbanizace
4,04 milionu EUR
Zařízení
24,0 milionu EUR
Celkem
55,34 milionu EUR
(13)
Roční produkce budoucí továrny Habidite se odhadovala na 3 500 bytů v prvních letech provozu a na 4 500 bytů po dosažení plné výrobní kapacity.
(14)
V zájmu porozumění okolnostem, za nichž se oznámené smlouvy dne 15. prosince 2006 uzavřely, je třeba stručně popsat právní rámec pro udílení sociálního bydlení v Baskicku.
(15)
Průměrné ceny nemovitostí v této autonomní oblasti byly před propuknutím krize v roce 2008 vyšší než ve zbytku Španělska a to stále platí i k datu tohoto rozhodnutí. Baskické orgány se snaží zaručit přístup k bydlení nejvíce znevýhodněným občanům pomocí nabídek sociálního bydlení v plně a částečně chráněném režimu (chráněného, resp. regulovaného bydlení). Povaha obou kategorií sociálního bydlení je vysvětlena v 16.-19. bodě odůvodnění.
(16)
Pozemkový a urbanistický zákon baskické autonomní oblasti (Ley 2/2006 de Suelo y Urbanismo, dále jen „zákon č. 2/2006“) (13) stanoví, že:
a)
40 % urbanistické obytné výstavby je určeno na chráněné a regulované bydlení, přičemž na každé z nich připadá 20 % (čl. 82 odst. 2 zákona č. 2/2006);
b)
v každé oblasti se stavebními pozemky určenými přednostně k obytné výstavbě se vyhradí 55 % území pro chráněné bydlení a 20 % pro regulované bydlení (čl. 80 odst. 3 zákona č. 2/2006).
(17)
Úředně chráněné bydlení s regulovaným režimem (regulované bydlení) spadá do kategorie, která se nachází mezi úředně chráněným bydlením a bydlením volně prodávaným na trhu. Ceny regulovaného bydlení omezuje zákon č. 2/2006 na nejvýše 1,7 násobek maximálních cen chráněného bydlení. Maximální ceny chráněného bydlení v biskajské provincii se určují podle nařízení odboru bydlení a sociální péče (14) z 1. srpna 2004, jež stanovilo počáteční regulovanou cenu a ta se měla následně každým rokem upravovat v souladu s indexem spotřebitelských cen stanoveným španělským státním statistickým úřadem.
(18)
Biskajské zastupitelstvo uvedlo, že v roce 2006, kdy se uzavíraly oznámené smlouvy, platily pro chráněné bydlení následující maximální ceny:
-
1 351,86 EUR/m2 v obcích uvedených v příloze I nařízení z 1. srpna 2004,
-
1 307,94 EUR/m2 v obcích uvedených v příloze II nařízení z 1. srpna 2004,
-
1 181,54 EUR/m2 v ostatních obcích,
-
472,40 EUR/m2 za nebytové prostory (garáž/odkládací prostory atd.).
Ceny regulovaného bydlení byly omezeny na maximálně 1,7 násobek výše uvedených cen.
(19)
Biskajské zastupitelstvo oznámilo, že když Bizkailur uzavíral se společností Habidite oznámené smlouvy, postupovalo se v souladu se zákonem č. 7/1985 ze dne 2. dubna 1985 o územní samosprávě (Ley 7/1985, de 2 de abril de 1985, reguladora de las Bases del Regímen Local, dále jen „zákon č. 7/1985“) (15), který ukládá obcím pravomoc řídit místní záležitosti včetně sociálního bydlení (článek 25). Na základě čl. 109 odst. 2 královského dekretu 1372/1986 a článku 79 zákona č. 7/1985 (konsolidovaného znění) převedly obce na Bizkailur za úplatu, nebo bez úplaty aktiva potřebná pro splnění cílů v oblasti sociálního bydlení. V době uzavření oznámených smluv (15. prosince 2006) byly tyto cíle definovány v plánu, který přijalo zastupitelstvo v roce 2004 pro nabídku sociálního bydlení v Biskajsku na roky 2004-2007: v akčním plánu v oblasti bydlení na období 2004-2007 (dále jen „akční plán“). Podle biskajského zastupitelstva se v akčním plánu počítalo s tím, že Bizkailur vybuduje v období 2004-2007 celkem 3 000 bytů v chráněném režimu.
(20)
V první smlouvě, která se v rozhodnutí o zahájení řízení označuje jako „1. opatření“ a o které se bude dále mluvit jako o „smlouvě o pozemcích“, se zastupitelstvo a Bizkailur zavázaly, že do 24 měsíců od podpisu smlouvy Bizkailur nakoupí v průmyslové oblasti Montealegre v obci Alonsotegi plochu o rozloze 101 430 m2 a upraví ji pro průmyslové využití (81 600 m2 pro továrnu, 5 300 m2 pro kanceláře a 14 300 m2 pro jiné průmyslové využití) (část druhá, čl. 1 bod ii) smlouvy). Bizkailur měl upravené pozemky do 12 měsíců od podpisu smlouvy převést do vlastnictví společnosti Habidite (část druhá, čl. 1 bod iii) smlouvy), přičemž tyto pozemky měly být „zproštěny veškerých břemen, nákladů nebo poplatků“ a převedeny měly být za částku rovnající se „reálné částce, kterou Bizkailur zaplatí za jejich nabytí“ (část druhá, čl. 1 bod vi) smlouvy). Společnost Habidite měla tuto částku zaplatit ve čtyřech splátkách ve výši odpovídající 25 %, a to na konci čtvrtého, pátého, šestého a sedmého roku od převodu vlastnictví.
(21)
Podle druhé smlouvy, která se v rozhodnutí o zahájení řízení označuje jako „2. opatření“ a o které se dále mluví jako o „smlouvě o bytech“, mělo zastupitelstvo přímo, nebo prostřednictvím podniku Bizkailur odkoupit od společnosti Habidite celkem 1 500 bytů, z nichž 750 mělo mít plochu menší než 75 m2. Zastupitelstvo nebo Bizkailur měl od května 2007 do konce června 2010 objednat 1 500 bytů tak, aby mohlo být celkem 1 500 bytů odevzdáno v květnu 2011.
(22)
Nasmlouvané byty měly být postaveny na pozemcích, které měl společnosti Habidite poskytnout Bizkailur, a měly se následně prodávat jako regulované bydlení, a to buď přímo biskajským zastupitelstvem či podnikem Bizkailur, nebo samotnou společností Habidite, přičemž měla být dodržena ustanovení o maximálních cenách (viz 14.-19. bod odůvodnění). Pokud by prodejcem nasmlouvaných bytů bylo biskajské zastupitelstvo či Bizkailur, společnost Habidite by nenabyla vlastnictví pozemků, na nichž by byly byty postaveny. V těchto případech by se úkol společnosti Habidite omezil výhradně na stavbu bytů.
(23)
Smlouva také ve výjimečných případech dovolovala, aby společnost Habidite nebo skupina Afer u některých bytů předpokládaných ve smlouvě zajišťovala propagaci (článek A písm. f) smlouvy o bytech). V těchto výjimečných případech by společnost Habidite nebo skupina Afer dříve nabyla vlastnictví pozemků, které by byly pro stavbu těchto bytů zapotřebí, následně by zrealizovala výstavbu a nakonec by se postarala o prodej bytů jako regulovaného bydlení. Společnost Habidite nebo skupina Afer by si v takových případech ponechala pouze částku stanovenou za byty (jak je uvedeno v 24. bodě odůvodnění), zatímco část ceny, jež odpovídá částce za pozemek, by plynula biskajskému zastupitelstvu nebo Bizkailuru.
(24)
Podle článku A písm. e) smlouvy o bytech by společnost Habidite získala za 1 500 bytů následující částku:
a)
u bytů o užitné ploše větší než 75 m2: 83 % částky účtované Bizkailurem a k tomu 100 % částky získané za nebytové prostory (garáže, odkládací prostory);
b)
u bytů o užitné ploše menší než 75 m2: 83,30 % částky účtované Bizkailurem a k tomu 100 % částky získané za nebytové prostory (garáže, odkládací prostory).
(25)
Podniku Bizkailur by tak z částky získané za byty zůstalo zbývajících 17 %, resp. 16,70 % (s výjimkou nebytových prostor: garáží, odkládacích prostor atd., jejichž celková prodejní cena by náležela společnosti Habidite).
(26)
Podle hypotézy biskajského zastupitelstva by společnost Habidite v roce 2006 získala za jeden byt o ploše 75 m2 prodaný jako regulované bydlení: 143 060,58 EUR (83 % z částky 75 m2 × 1,351 EUR × 1,7) plus 28 107,60 EUR za nebytové prostory (100 % z částky 35 m2 × 472,40 EUR) z celkové částky 200 459,50 EUR, za jakou by dané regulované bydlení prodal Bizkailur.
(27)
Podle článku A písm. g) smlouvy o bytech by biskajské zastupitelstvo nebo Bizkailur mohly část z 1 500 bytů nasmlouvaných se společností Habidite výjimečně prodat za tržní cenu, přičemž v tomto případě by společnost Habidite z prodejní ceny získala stejný procentní podíl, který je stanoven v článku A písm. e) a výše uveden v 24. bodě odůvodnění.
(28)
Před uzavřením smlouvy o bytech se společností Habidite nevypsalo biskajské zastupitelstvo nabídkové řízení.
(29)
Od projektu Habidite se nakonec de facto upustilo. Biskajské zastupitelstvo skutečnost vysvětluje především tím, že Bizkailuru by při nabývání pozemků pro výstavbu továrny Habidite a při jejich úpravě pro průmyslové využití ve výsledku vznikly vyšší náklady, než se původně předpokládalo.
(30)
Biskajské zastupitelstvo Komisi sdělilo (16), že od května 2007 do dubna 2008 nakoupil Bizkailur pro tento projekt pozemky o rozloze 205 487,73 m2 za celkových 4,7 milionu EUR. Pro projekt bylo podle biskajského zastupitelstva zapotřebí získat dalších 95 000 m2, jež by si vyžádaly další částku v přibližné výši 2,6 milionu EUR. Co se týče nákladů na úpravu pozemků pro průmyslové využití, ty se v březnu 2009 odhadovaly na 28,5 milionu EUR.
(31)
Pozemky, které již Bizkailur pro projekt získal, nebyly převedeny do vlastnictví společnosti Habidite.
III. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(32)
V rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 2. prosince 2009 (17) Komise vyjádřila domněnku, že smlouva o pozemcích a smlouva o bytech by podle všeho mohly obsahovat státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Tato podpora se jí navíc nezdála být slučitelná se Smlouvou podle žádného z pravidel pro státní podporu.
(33)
Pokud jde o smlouvu o pozemcích, Komise dospěla k předběžnému závěru, že stanovené podmínky, za jakých má příjemce vrátit částku zaplacenou za nákup a úpravu pozemků, se podobají poskytnutí bezúročného úvěru, což pro společnost Habidite představuje výhodu, již by jinak nemohla na trhu získat.
(34)
Co se týče smlouvy o bytech, Komise v rozhodnutí o zahájení řízení poukázala na to, že částka, kterou by Bizkailur za 1 500 bytů zaplatil, by zřejmě neodpovídala situaci na trhu, jelikož příjemce ve svém vlastním podnikatelském plánu vypočetl, že zatímco od Bizkailuru by získal průměrnou cenu 2 012,19 EUR/m2, na trhu by získal průměrnou cenu v odhadované výši 1 762,60 EUR/m2.
(35)
Komise rovněž poukázala na řadu skutečností, jež ve světle rozsudku Soudu prvního stupně ve věci P&O Ferries (18) nasvědčují existenci výhody ve prospěch společnosti Habidite: a) smlouva o bytech nebyla uzavřena v rámci nabídkového řízení; b) biskajské zastupitelstvo a Bizkailur nezdůvodnily ani nedoložily potřebu nabídnout sociální bydlení a c) smlouva o bytech připouští, že část z 1 500 bytů získaných od společnosti Habidite by se mohla prodat na trhu. Komise kromě toho uvedla, že odkup významné části produkce od nové továrny v prvních letech jejího provozu snižuje rizika, která jsou obvykle spojena s novým investičním projektem. Co se týče kritéria využití státních prostředků a přičitatelnosti státu, k možnému zahrnutí podpory do obou smluv Komise v rozhodnutí o zahájení řízení uvedla, že Bizkailur je podnikem ve stoprocentním vlastnictví veřejných orgánů, že je jimi kontrolován a že plní úkoly, kterými jej pověří stát. Pokud jde o selektivnost, Komise podotkla, že ze smlouvy jasně a výhradně profitují společnost Habidite a skupina Afer. Co se týče narušení hospodářské soutěže a ovlivnění obchodu, rozhodnutí zdůrazňuje, že společnost Habidite působí v odvětví stavebnictví, kde probíhá velmi intenzivní hospodářská soutěž, a že podpora jednoho podniku by mohla poškodit podniky z jiných členských států.
(36)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyjádřila Komise pochybnosti o tom, zda je podpora potenciálně obsažená v oznámených smlouvách slučitelná se Smlouvou ve smyslu kritérií pro slučitelnost stanovených v pokynech k regionální podpoře na období 2007 - 2013 (19), v nařízení Komise (ES) č. 800/2008 ze dne 6. srpna 2008, kterým se v souladu s články 87 a 88 Smlouvy o ES prohlašují určité kategorie podpory za slučitelné se společným trhem (20), a v dočasném rámci Společenství pro opatření státní podpory zlepšující přístup k financování za současné finanční a hospodářské krize (21).
IV. PŘIPOMÍNKY ŠPANĚLSKÝCH ORGÁNŮ
(37)
Španělské orgány se k rozhodnutí o zahájení řízení nevyjádřily (viz 3. bod odůvodnění), poskytly však dodatečné informace, o které je Komise po jeho vydání požádala, a odpověděly i na některé argumenty společnosti Habidite. Jejich odpovědi a dodatečné informace jsou shrnuty v 48.-54. bodě odůvodnění.
V. PŘIPOMÍNKY TŘETÍCH STRAN
(38)
V 3. a 6. bodě odůvodnění je uvedeno, že k rozhodnutí o zahájení řízení předložila dne 9. dubna 2010 své připomínky společnost Habidite, která dne 27. července 2010, 6. dubna 2011 a 7. července 2011 Komisi zaslala další vyjádření a dodatečné informace. V těchto podáních společnost Habidite sdělila určité skutkové okolnosti, jež nebyly Komisi v době přijetí rozhodnutí známy, a uvedla v nich také argumenty, proč existenci podpory v oznámených smlouvách odmítá. Argumenty a dodatečné skutkové okolnosti předložené společností Habidite jsou shnruty v 39.-47. bodě odůvodnění.
(39)
Za prvé, společnost Habidite Komisi sdělila, že ve stejný den jako smlouva o pozemcích a smlouva o bytech (15. prosince 2006) byla uzavřena ještě třetí smlouva. V této třetí smlouvě (dále jen „smlouva o podpoře na školení“) se biskajské zastupitelstvo zavazovalo, že společnosti Habidite nabídne podporu na školení pro 1 100 nových zaměstnanců továrny Habidite. Zatímco biskajské zastupitelstvo se konkrétně zavazovalo, že uhradí náklady na školení pro 1 100 pracovníků, společnost Habidite přislíbila zachovat všech 1 100 nových pracovních míst po dobu nejméně pěti let. Od smlouvy o podpoře na školení se kvůli neúspěchu projektu Habidite (viz 29-31. bod odůvodnění) rovněž de facto upustilo.
(40)
Za druhé, společnost Habidite poskytla Komisi dokumentaci, jež nasvědčovala tomu, že z rozhodnutí baskické autonomní vlády ze dne 30. prosince 2008 byla na projekt Habidite v rámci režimu regionální podpory XR 175/2007, na který se vztahuje bloková výjimka, udělena regionální podpora v celkové výši 6 milionů EUR (22).
(41)
Za třetí, společnost Habidite informovala Komisi, že po upuštění od projektu Habidite byla dopisy ze dne 6. února a 17. září 2009 podána správní žaloba na biskajské zastupitelstvo a podnik Bizkailur pro nedodržení povinností vyplývajících ze tří uvedených smluv. Společnost Habidite rovněž uvedla svůj záměr pokračovat v uplatňování svého nároku u příslušných španělských soudů.
(42)
Společnost Habidite tvrdí, že smlouva o pozemcích a smlouva o bytech nesplňují kumulativní kritéria, na jejichž základě by bylo možno se domnívat, že jsou spojeny se státní podporou ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(43)
Pokud jde o prvky pojmu „státní podpora“ jiné než zvýhodnění, společnost Habidite uvedla následující argumenty, jež platí pro obě oznámené smlouvy:
a)
žádná ze smluv neznamená převod státních prostředků - smlouvy se týkají transakcí prováděných za tržních podmínek, a nejsou tudíž spojeny se ztrátou veřejných prostředků (podle rozsudku Soudního dvora ve věci PreussenElektra (23));
b)
skutečnost, že smlouva o bytech byla uzavřena bez předchozího nabídkového řízení, neznamená, že je splněno kritérium selektivnosti. Podle královského legislativního dekretu č. 781/1986 ze dne 18. dubna 1986, kterým se schvaluje přepracované znění platných právních ustanovení v oblasti územní samosprávy (Real Decreto Legislativo no 781/1986, de 18 de abril de 1986, por el que se aprueba el texto refundido de las disposiciones legales vigentes en materia de Régimen Local) (24), a podle článku 31 směrnice Evropského parlamentu a Rady 2004/18/ES ze dne 31. března 2004 o koordinaci postupů při zadávání veřejných zakázek na stavební práce, dodávky a služby (25) lze tyto smlouvy uzavřít i přímo, tj. bez nabídkového řízení, pokud je takový postup oprávněn technickou povahou projektu nebo ochranou výlučných práv;
c)
povaha prefabrikovaných modulů Habidite, která je z hlediska vlastností produktu a z hlediska technologie sestavování ojedinělá, vylučuje možnost narušení hospodářské soutěže nebo ovlivnění obchodu mezi členskými státy. Španělský úřad pro ochranu hospodářské soutěže definoval ve věcech N-09084 Ristretto Group/Williams Scottsman a N-04059 TDR Capital/Agelco relevantní trhy jako „výrobu, prodej a pronájem modulových staveb“. Podle této definice ojedinělost modulů Habidite znamená, že společnost Habidite nemá přímé konkurenty, kteří by mohli být dvěma předmětnými smlouvami poškozeni. V rozhodnutí Komise ve věci M2473 Finnforest/Moelven Industrier (26) je pak navíc uvedeno, že trh s modulovými stavbami je místní či regionální, jelikož hospodářská soutěž na velké vzdálenosti je kvůli nákladům na dopravu nereálná. V každém případě ceny společnosti Habidite byly vzhledem k technologickým vlastnostem produktu velmi konkurenční.
(44)
Společnost Habidite předložila rovněž konkrétní podrobné argumenty, jimiž odmítá, že by jí některá ze dvou oznámených smluv poskytovala výhodu.
(45)
Co se týče smlouvy o bytech, společnost Habidite v zásadě tvrdí, že by nemohla žádnou výhodu získat, protože stanovené prodejní ceny nepřevyšovaly ceny na trhu, ale ve skutečnosti byly nižší:
a)
ceny, které by společnost Habidite podle smlouvy získala za byty, by byly ze své podstaty nižší než ceny na trhu - Bizkailur by totiž byty prodával za regulované ceny, které jsou nižší než ceny tržní a jsou pro regulované bydlení stanoveny zákonem (viz 14.-19. bod odůvodnění);
b)
průměrná cena ve výši 2 010,19 EUR/ m2, kterou by Bizkailur získal za byty postavené společností Habidite, byla srovnatelná s průměrnými cenami, které Bizkailur v dané době platil podle podobných smluv o výstavbě chráněného a regulovaného bydlení. Podle společnosti Habidite například Bizkailur v roce 2007 zaplatil za výstavbu sociálního bydlení v obcích Lemoiz 2 277 EUR/m2, Ziérbana 1 964 EUR/m2 a Areatza 2 021 EUR/m2. Průměrná cena bytů o ploše 84 m2 prodávaných v režimu chráněného regulovaného bydlení ve čtyřech obcích biskajské provincie odpovídala v roce 2007 částce 1 808,69 EUR/m2 (27);
c)
z průměrné ceny ve výši 2 010,19 EUR/m2 by společnost Habidite podle smlouvy o bytech (viz 24. a 25. bod odůvodnění) v každém případě získala 83 % (za byty o ploše větší než 75 m2), respektive 83,30 % (za byty o ploše menší než 75 m2). V tomto směru stojí za zmínku, že v rozhodnutí o zahájení řízení bylo chybně uvedeno, že částka 2 010,19 EUR/m2 odpovídá ceně, již by podle této smlouvy získala samotná společnost Habidite;
d)
průměrná cena, kterou by Bizkailur získal za byty postavené společností Habidite, by byla výrazně nižší, než jaké jsou ceny podobných bytů, které se v provincii volně prodávají na trhu. Průměrná tržní cena v biskajské provincii se v roce 2007 rovnala částce 2 921,90 EUR/m2 (28).
(46)
Co se týče smlouvy o pozemcích, společnost Habidite tvrdí, že nezískala žádnou výhodu, jelikož vyrozuměla, že by musela podniku Bizkailur vrátit nejen reálné náklady vynaložené na nákup a úpravu pozemků, jak je uvedeno ve smlouvě, ale i náklady na financování s tím spojené.
(47)
Společnost Habidite kromě toho nesouhlasí s náklady, jež biskajské zastupitelstvo odhaduje v souvislosti s nákupem a úpravou pozemků. Bizkailur měl podle smlouvy o pozemcích získat pro tento projekt pouze 101 403 m2, a nikoli 205 000 m2, jak uvádí zastupitelstvo. Chybné jsou i náklady na úpravu 254 785 m2 pozemků za účelem průmyslového využití, které podle biskajského zastupitelstva dosahují výše 28,5 milionu EUR. Uvedené náklady podle všeho odpovídají spíše nákladům, jež zastupitelstvo vynaložilo na jiný projekt, a sice na výstavbu úseku Kastrexana - Arbuio - Sodupe silničního koridoru Kadagua. Společnost Habidite rovněž tvrdí, že pozemky získané pro projekt Habidite byly protiprávně využity pro skládkování odpadu, jak ostatně uvádí ve svém rozsudku č. 148/2010 ze dne 1. září 2010 i soud prvního stupně v Barakoldu.
VI. DODATEČNÉ INFORMACE A ODPOVĚDI, KTERÉ POSKYTLY ŠPANĚLSKÉ ORGÁNY NA PŘIPOMÍNKY SPOLEČNOSTI HABIDITE
(48)
Biskajské zastupitelstvo v návaznosti na otázky Komise potvrdilo, že se od projektu Habidite upustilo a že ke splnění smluvních závazků učiněných se společností Habidite ve smlouvě o pozemcích a ve smlouvě o bytech nedošlo.
(49)
Co se týče smlouvy o podpoře na školení (viz 39. bod odůvodnění), biskajské zastupitelstvo zdůrazňuje, že jeho závazek poskytnout podporu na školení pro 1 100 pracovníků továrny Habidite byl podle článku 10 této smlouvy podmíněn dodržením příslušných právních předpisů, což by tudíž bylo implicitně spojeno i s eventuálním oznámením podpory Komisi nebo s jejím povolením v souladu s pravidly pro státní podporu. Biskajské zastupitelstvo potvrdilo, že uvedená podpora na školení nebyla vyplacena.
(50)
Komisi zajímal vztah mezi oznámenými smlouvami a regionální podporou poskytnutou baskickou vládou v roce 2008 a v této souvislosti vznesla otázku, zda se oba soubory opatření vztahovaly na tentýž investiční projekt. Že by se mohlo jednat o jeden a ten samý projekt baskické zastupitelstvo nevyloučilo, avšak zdůraznilo, že to nemusí nutně znamenat, že by způsobilé investiční náklady, se kterými baskická vláda počítala v roce 2008 pro podporu ve výši 6 milionů EUR, byly týmiž způsobilými náklady na projekt, tak jak byl předložen v roce 2006, kdy byly oznámené smlouvy podepsány. Biskajské zastupitelstvo se v tomto směru odvolává na informace předložené baskickou vládou a společností Habidite.
(51)
Pokud jde o navrácení dlužných prostředků ze strany společnosti Habidite podle smlouvy o pozemcích, a zejména pokud jde o tvrzení společnosti Habidite, že podle jejího chápání zahrnuje tato povinnost navrátit prostředky i navrácení nákladů na financování spojených s nabytím a úpravou pozemků, biskajské zastupitelstvo doslovně cituje text smlouvy o pozemcích, konkrétně pak ustanovení čl. 1 bodu vi): „částka, jež má být navrácena [společností Habidite], se rovná reálné částce, jež společnost Bizkailur S. A. […] zaplatí za nabytí pozemků uvedených v […]“.
(52)
Podle informací, jež má biskajské zastupitelstvo k dispozici, se v době uzavření dvou oznámených smluv ani společnost Habidite, ani skupina Afer nepovažovala za podnik v obtížích ve smyslu 9., 10. a 11. bodu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(53)
Baskická vláda dodala informace o regionální podpoře ve výši 6 milionů EUR poskytnuté společnosti Habidite dne 30. prosince 2008 včetně způsobilých nákladů, jež byly pro poskytnutí této podpory vzaty v úvahu. Kategorie způsobilých nákladů figurují v níže uvedené tabulce:
Celková investice (v milionech EUR)
90,42
Náklady na výzkum a vývoj
13,71
Způsobilé náklady, z nichž:
76,71
- IT
2,85
- pozemky
5,5
- výstavba
34,76
- technické vybavení
19,14
- stroje
11,94
- ostatní zařízení
0,737
- IT vybavení
0,965
Nadbytečné pozemky a stavby
3,9
Způsobilé náklady celkem
72,8
Poskytnutá podpora
6
(54)
Tato podpora nebyla vyplacena. V souladu s 65. bodem pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (29) španělské orgány dne 19. února 2009 předložily Komisi formulář s informacemi o podporách, které byly v rámci povoleného režimu regionální podpory (30) poskytnuty na velké investiční projekty nepodléhající oznamovací povinnosti.
VII. POSOUZENÍ
(55)
Toto rozhodnutí se z důvodů uvedených v 56.-59. bodě odůvodnění nezabývá: a) smlouvou o podpoře na školení uzavřenou mezi biskajským zastupitelstvem a společností Habidite dne 15. prosince 2006 a b) regionální podporou ve výši 6 milionů EUR poskytnutou baskickou vládou skupině Habidite dne 30. prosince 2008.
(56)
Co se týče smlouvy o podpoře na školení, kterou biskajské zastupitelstvo a společnost Habidite uzavřely v tentýž den jako oznámené smlouvy (viz 39. a 49. bod odůvodnění), Komise poukazuje na to, že toto opatření nebylo španělskými orgány oznámeno a nebylo zahrnuto do rozhodnutí o zahájení řízení. Zavedená praxe říká, že státní podpora je poskytnuta v okamžiku, kdy existuje právně závazný a bezpodmínečný závazek k jejímu vyplacení (31). Článek 10 smlouvy o podpoře na školení (viz 49. bod odůvodnění) podmiňuje závazek vyplatit podporu na školení dodržením příslušných právních předpisů včetně pravidel Unie pro státní podporu. Z toho vyplývá, že závazek vyplatit podporu na školení, který je v této smlouvě učiněn, nelze v okamžiku uzavření smlouvy považovat za bezpodmínečný. Španělské orgány kromě toho potvrdily, že zmiňovaná podpora na školení nebyla vyplacena, a v každém případě je nepravděpodobné, že by byla vyplacena v budoucnu, jelikož projekt Habidite v Alonsotegi se neuskutečnil.
(57)
Předmětné rozhodnutí se nezabývá ani regionální podporou ve výši 6 milionů EUR poskytnutou baskickou vládou společnosti Habidite dne 30. prosince 2008 (viz 40. a 50. bod odůvodnění). Je však třeba poukázat na skutečnost, že dvě oznámené smlouvy analyzované v tomto rozhodnutí i regionální podpora poskytnutá v roce 2008 se týkají téhož investičního projektu, a sice vybudování továrny na moduly Habidite v lokalitě Alonsotegi. Ani baskická vláda, ani biskajské zastupitelstvo toto tvrzení zvlášť nezpochybnily (viz 50. bod odůvodnění).
(58)
Podle 66. bodu pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (32) mají španělské orgány dohlédnout na dodržení ustanovení o kumulaci podpor, která platí pro regionální podporu poskytnutou v roce 2008.
(59)
Navíc je třeba připomenout, že podle informací předložených biskajským zastupitelstvem (viz 30. bod odůvodnění) začal nákup pozemků potřebných pro investiční projekt v květnu 2007 a další parcely byly za tímto účelem následně nabývány až do dubna 2008. Projekt se tudíž začal provádět již v květnu 2007. V 38. bodě pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (33) se uvádí, že v zájmu zajištění, aby regionální podpora měla pobídkový účinek k investování, lze podporu na základě režimu podpory poskytnout pouze tehdy, jestliže příjemce podal žádost o podporu a odpovědný orgán písemně potvrdil, že projekt ještě před zahájením prací v zásadě vyhověl podmínkám způsobilosti, které jsou v režimu podpory stanoveny.
(60)
Před posouzením existence podpory a její slučitelnosti se Smlouvou musí Komise určit pravidla pro státní podporu použitelná ratione temporis.
(61)
Smlouva o pozemcích a smlouva o bytech byly uzavřeny dne 15. prosince 2006, ale Komisi byly za účelem přezkoumání oznámeny až v dubnu 2009. Jak je uvedeno v 56. bodě odůvodnění, zavedená praxe (34) říká, že státní podpora je poskytnuta v okamžiku, kdy existuje právně závazný a bezpodmínečný závazek k jejímu vyplacení. V případě dvou oznámených smluv byl tento právně závazný a bezpodmínečný závazek učiněn dne 15. prosince 2006, kdy biskajské zastupitelstvo a Bizkailur smlouvy uzavřely. Jakákoliv podpora obsažená v těchto dvou smlouvách je tudíž protiprávní, neboť byla poskytnuta za porušení oznamovací povinnosti stanovené v čl. 108 odst. 3 Smlouvy.
(62)
Podle judikatury ve věci CELF a SIDE (35) nebrání žádné pozdější oznámení či prohlášení týkající se slučitelnosti tomu, aby se podpory poskytnuté za porušení oznamovací povinnosti nebo povinnosti přerušit poskytování podpory považovaly za protiprávní. Podle oznámení Komise o stanovení použitelných pravidel pro posuzování protiprávní státní podpory (36) jsou pravidly použitelnými pro protiprávní podporu ta pravidla, jež platila v době jejího poskytnutí, v předmětném případě tedy k 15. prosinci 2006. Tyto zásady jsou potvrzeny i v 63. a 105. bodě pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (37). Při posuzování existence podpory a její slučitelnosti tedy Komise musí vycházet z pravidel pro státní podporu platných k 15. prosinci 2006, kdy byly dvě oznámené smlouvy uzavřeny.
VII.1 Existence podpory
(63)
V zájmu zjištění, jestli jsou předmětná opatření spojena se státní podporou, musí Komise posoudit, zda jsou splněny kumulativní podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 Smlouvy. V tomto ustanovení se uvádí, že: „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak.“ Tato kumulativní kritéria se přezkoumávají v 64.-107. bodě odůvodnění pro každou ze dvou oznámených smluv.
VII.1.1 1. opatření: smlouva o pozemcích
(64)
Jedním z kritérií pro zjištění, zda určité opatření představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy, je využití státních prostředků, a to jak ve formě jejich vyplacení, tak ve formě ztráty příjmů ze strany státu. Podle ustálené judikatury se navíc za státní prostředky považují i prostředky podniků ve veřejném vlastnictví nebo soukromých podniků, nad nimiž mohou vykonávat přímou či nepřímou kontrolu veřejné orgány, neboť tyto prostředky jsou pod veřejnou kontrolou, a tudíž v dispozici příslušných vnitrostátních orgánů (38). K tomuto aspektu se Komise vyjadřuje v 65. a 66. bodě odůvodnění.
(65)
Za prvé, smlouvu o pozemcích společně uzavřely biskajské zastupitelstvo a Bizkailur. Ve smlouvě lze nalézt několik jasných známek toho, že Bizkailur v jejím rámci vystupuje jako subjekt řízený biskajským zastupitelstvem. Smlouvu o pozemcích podepsal za biskajské zastupitelstvo a Bizkailur předseda biskajského zastupitelstva. V preambuli smlouvy se v bodě 2 stanoví, že biskajské zastupitelstvo coby stoprocentní vlastník společnosti Bizkailur usiluje v rámci cílů své veřejné politiky o podporu nových a inovačních investičních projektů, tvorbu pracovních míst a jednodušší přístup k sociálnímu bydlení pro občany biskajské provincie. Bod 5 preambule pak říká, že smlouva se uzavírá za účelem lepšího dosažení cílů hospodářské a sociální politiky uvedených v preambuli v bodě 2, a to dosažení přímého či zprostředkovaného za pomoci podniků ve veřejném vlastnictví, jako je Bizkailur.
(66)
Za druhé, prostředky, které měl Bizkailur používat k plnění svých povinností spočívajících v nabývání a úpravě pozemků za účelem jejich průmyslového využití v podobě vybudování továrny Habidite v Alonsotegi, byly pod kontrolou biskajského zastupitelstva. Bizkailur byl totiž od roku 1999 podnikem ve stoprocentním vlastnictví biskajského zastupitelstva a byl jím kontrolován (39). K zjištění toho, zda lze činnosti společnosti Bizkailur v rámci smlouvy o pozemcích přičíst státu, poslouží následující indicie, které se týkají zřízení a struktury podniku a byly stanoveny v judikatuře ve věci Stardust Marine (40):
a)
cíl činností společnosti Bizkailur v rámci smlouvy o pozemcích definovalo biskajské zastupitelstvo;
b)
Bizkailur podle smlouvy jednal výslovně jménem biskajského zastupitelstva;
c)
ze zvláštní povahy činností společnosti Bizkailur, která měla sledovat výhradně cíle veřejné politiky, vyplývá, že tento podnik nebyl normálním hospodářským subjektem, jenž by s ostatními soutěžil za tržních podmínek.
(67)
Ve světle indicií uvedených v 65. a 66. bodě odůvodnění dospívá Komise k závěru, že v případě smlouvy o pozemcích je splněno kritérium využití státních prostředků a kritérium přičitatelnosti státu.
(68)
Komise přezkoumala způsoby a podmínky navrácení prostředků zaplacených za pozemky, které měly biskajské zastupitelstvo a Bizkailur poskytnout pro projekt Habidite v Alonsotegi, tak jak jsou tyto způsoby a podmínky definovány v části druhé, čl. 1 bodech vi) a vii) smlouvy o pozemcích (viz také 20. bod odůvodnění), a na základě tohoto přezkoumání vyvodila skutečnosti popsané v 69.-83. bodě odůvodnění.
(69)
Podle části druhé, čl. 1 bodu vi) smlouvy o pozemcích se částka, kterou měla společnost Habidite zaplatit Bizkailuru za nabytí a úpravu pozemků pro průmyslové využití, rovnala „reálné částce, již společnost Bizkailur zaplatí […] za nabytí pozemků […]“. Společnost Habidite uvedla (viz 46. bod odůvodnění), že tato částka zahrnuje dle jejího mínění i náklady na financování. Takový výklad však nelze přijmout. Zmínka o „reálné částce zaplacené za nabytí pozemků“ je dostatečně jasná na to, aby byl zapotřebí dodatečný výklad: částka zahrnuje pouze cenu, kterou Bizkailur skutečně zaplatí za nabytí pozemků.
(70)
Z tohoto důvodu je nutno konstatovat, že tato formulace v prvé řadě jednoznačně vylučuje reálné náklady, které vzniknou společnosti Bizkailur při úpravě pozemků za účelem průmyslové využití.
(71)
Za druhé, způsoby navrácení stanovené v části druhé, čl. 1 bodě vi) smlouvy o pozemcích - tedy čtyřletý odklad a následné navrácení prostředků rozdělené do čtyř ročních splátek po 25 % částky, kterou Bizkailur skutečně zaplatí za nákup pozemků - se v praxi rovnají bezúročnému úvěru. Ustanovení čl. 1 bodu vii) smlouvy o pozemcích nelze vykládat tak, že by byly zahrnuty i náklady na financování odpovídajícího úvěru, tj. úroky, které by společnosti Habidite za podobný úvěr účtoval věřitel na trhu. O tom, zda by soukromý hospodářský subjekt v podobné situaci jako Bizkailur souhlasil s tím, že společnosti Habidite nebude účtovat náklady na úpravu pozemků, a dále s tím, že částka jím zaplacená za nákup pozemků se mu začne vracet po čtyřletém odkladu a že k navrácení celkové částky dojde ve lhůtě sedmi let od data převodu pozemků do vlastnictví společnosti Habidite, aniž by mu za takové financování plynuly nějaké úroky, lze skutečně pochybovat.
(72)
Ve světle závěrů učiněných v 69.-71. bodě odůvodnění nezbývá než konstatovat, že společnost Habidite získala díky smlouvě o pozemcích výhodu, jež by jí za běžných tržních podmínek nebyla poskytnuta. Předmětná výhoda má dvě složky:
a)
nulové úroky z úvěru, který odpovídá celkovým nákladům, jež vzniknou podniku Bizkailur při nabývání pozemků v souladu s citovanou smlouvou, tj. sedmiletého úvěru s odkladem splátek v délce čtyř let a čtyřmi stejně velkými ročními splátkami (ve výši 25 % celkové částky), a
b)
náklady, jež vzniknou podniku Bizkailur při úpravě pozemků za účelem průmyslového využití, a to pozemků o minimální celkové rozloze 101 403 m2, která je pro tento projekt zapotřebí, jak je uvedeno v čl. 1 bodě ii) smlouvy o pozemcích (tj. minimálně 81 600 m2 pro továrnu, 5 300 m2 pro kanceláře a nebytové prostory a 14 300 m2 pro průmyslové využití).
(73)
Co se týče první složky, tedy nulových úroků spojených s navrácením kupní ceny pozemků, tato výhoda se podle propočtů Komise rovná čistému grantovému ekvivalentu ve výši 13,21 % ceny, kterou Bizkailur zaplatil za nabytí pozemků. Tento čistý grantový ekvivalent byl vypočten podle postupu uvedeného v 74.-77. bodě odůvodnění.
(74)
Na základě referenční sazby ve výši 4,36 % platné ve Španělsku v prosinci 2006, jak je uvedena v oznámení Komise o referenčních sazbách (41), byla nejprve určena úroková sazba použitelná na podobný úvěr.
(75)
Na základě oznámení Komise o způsobu stanovování referenčních a diskontních sazeb z roku 1997 (42) (dále jen „oznámení Komise z roku 1997“), jež platilo v době uzavření smlouvy o pozemcích, nebylo nutné k této referenční sazbě připočítávat přirážku, aby se zohlednil profil úvěrového rizika společnosti Habidite. Podle oznámení Komise z roku 1997 se předpokládalo, že referenční sazby odráží průměrnou výši úrokových sazeb platných v jednotlivých členských státech pro střednědobé a dlouhodobé úvěry (od pěti do deseti let) s obvyklými zárukami. Nařízení Komise (ES) č. 794/2004 konkrétně tuto obecnou zásadu nezměnilo (43). Jelikož schází přímé informace o tom, jaký měla společnost Habidite nebo skupina Afer v daném okamžiku úvěrový rating, lze podle názoru Komise předpokládat, že společnost Habidite byla v danou chvíli běžným podnikem s běžným zajištěním. Ostatně jak biskajské zastupitelstvo, tak společnost Habidite se shodovaly v názoru, že společnost Habidite ani skupina Afer nebyla v oné době podnikem v obtížích ve smyslu 9., 10. a 11. bodu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci (viz 52. bod odůvodnění).
(76)
Hrubý grantový ekvivalent podpory obsažené ve smlouvě o navrácení prostředků byl následně upraven tak, aby se zohlednila daň z příjmu právnických osob, kterou měl příjemce zaplatit a která ve Španělsku v dané době odpovídala 35 %.
(77)
Na základě skutečností uvedených v 74.-76. bodě odůvodnění se v následující tabulce uvádí čistý grantový ekvivalent tohoto zvýhodněného úvěru:
Výše úvěru
100 %
Doba trvání úvěru
7 let
Odklad splátek
4 roky
Referenční sazba
4,36 %
Marže/přirážka
Použitelná úroková sazba celkem
4,36 %
Hrubý grantový ekvivalent podpory
20,33 %
Daň z příjmu právnických osob
35 %
Čistý grantový ekvivalent (po zdanění)
13,21 %
(78)
Komise kromě toho podotýká, že reálná částka za nabytí pozemků pro tento projekt, tedy základ, na který se má za účelem zjištění výše podpory čistý grantový ekvivalent použít, je předmětem neshod mezi stranami. V 30. bodě odůvodnění jsme uvedli, že podle biskajského zastupitelstva Bizkailur do září 2009 zaplatil 4,7 milionu EUR za koupi 205 000 m2 pozemků a dalších odhadem 2,6 milionu EUR by bylo zapotřebí na koupi zbývajících 95 000 m2, jež projekt vyžaduje. Společnost Habidite ale na druhé straně tvrdí, že Bizkailur pro tento projekt tak velkou plochu kupovat nemusel, protože ve smlouvě o pozemcích byla stanovena pouze plocha o celkem 101 403 m2 (viz 47. bod odůvodnění).
(79)
Pokud jde o tuto neshodu, Komise konstatuje, že podle formulace čl. 1 bodu ii) smlouvy o pozemcích měla celková plocha určená pro projekt zaujímat „minimálně“101 403 m2. Na základě informací, které jí v průběhu formálního vyšetřovacího řízení strany poskytly, se však Komise v tomto směru nemůže dobrat správného názoru. Jelikož však podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích nebyla vyplacena, a není nutné nařídit její vrácení, otázka přesné ceny, již měla společnost Habidite zaplatit za nabytí pozemků, může zůstat otevřena. Pro účely tohoto rozhodnutí postačí definovat složku podpory, která z podmínek pro navrácení stanovených ve smlouvě o pozemcích vyplývá.
(80)
Tato složka podpory se tudíž definuje jako 13,21 % nákladů, které mají být vráceny podniku Bizkailur za nákup pozemků potřebných pro projekt Habidite podle části druhé, čl. 1 bodu ii) smlouvy o pozemcích. Částka určená tímto způsobem odpovídá úrokům, jež si neúčtuje podnik Bizkailur, ale účtoval by si je hospodářský subjekt na trhu za sedmiletý úvěr s odkladem splátek v délce čtyř let a se čtyřmi stejně velkými ročními splátkami (ve výši 25 % celkové částky). Základem pro výpočet této složky podpory je reálná částka, již měl Bizkailur zaplatit za nabývání pozemků stanovených v části druhé, čl. 1 bodě ii) smlouvy o pozemcích.
(81)
Podobně je třeba uvažovat u druhé složky podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích, tj. u nákladů na úpravu pozemků za účelem průmyslového využití. Jedná se o náklady, které se podniku Bizkailur neměly vracet (viz 69. a 70. bod odůvodnění). Ani v tomto případě se strany neshodnou na částkách. Podle biskajského zastupitelstva se v březnu 2009 tyto náklady odhadovaly na 28,5 milionu EUR (viz 30. bod odůvodnění). Společnost Habidite se nicméně domnívá, že tento odhad je zveličený (viz 47. bod odůvodnění), a to částečně proto, že Bizkailur koupil větší plochu, než jaká byla pro tento projekt podle smlouvy o pozemcích potřeba, a částečně proto, že část pozemků pro projekt již zakoupených Bizkailur využil pro jiné účely, např. pro skládkování odpadu.
(82)
I v tomto případě platí, že jelikož podpora nebyla vyplacena, a nemusí být získána zpět, pro účely tohoto rozhodnutí postačí tuto složku podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích definovat: tato složka spočívá v celkových nákladech, které by Bizkailur vynaložil na úpravu potřebných pozemků za účelem průmyslového využití, jak je stanoveno v části druhé, čl. 1 bodě iii) smlouvy o pozemcích; jedná se o náklady, které v souladu s formulací části druhé, čl. 1 bodu iii) uvedené smlouvy společnost Habidite nemá podniku Bizkailur vracet.
(83)
Komise rovněž dospívá k závěru, že výhodu popsanou v 68.-77. bodě odůvodnění, jež sestává ze dvou složek popsaných v 80. a 82. bodě odůvodnění, je třeba považovat za selektivní, neboť byla na základě smlouvy o pozemcích poskytnuta konkrétnímu příjemci - společnosti Habidite a skupině Afer, k níž náleží.
(84)
Jak se uvádí v 43. bodě odůvodnění, společnost Habidite tvrdí, že oznámené smlouvy nenarušují hospodářskou soutěž, protože: a) relevantní trh se omezuje na „výrobu, prodej a pronájem modulových staveb“ a b) vzhledem k ojedinělým vlastnostem prefabrikovaných modulů Habidite nemá podnik konkurenty.
(85)
Komise nemůže argumenty společnosti Habidite přijmout. I kdyby bylo možné prefabrikované moduly Habidite považovat pro jejich vlastnosti za ojedinělý výrobek, v předmětném případě je třeba relevantní výrobkový trh vymezit v širším pojetí jako stavební trh a prodej bytů obecně, k nimž patří jak byty prodávané na volném trhu, tak byty prodávané na trhu regulovaném (sociální bydlení).
(86)
Jak uvádí sama společnost Habidite, ceny bytů, jež by se prodávaly Bizkailuru, je možné srovnat s cenami bytů prodávaných na volném trhu nebo s cenami bytů nakonec prodávaných v chráněném či částečně chráněném režimu. Skutečnost, že Bizkailur za účelem prodeje bydlení v částečně chráněném režimu uzavřel smlouvy o výstavbě i s jinými výrobci než se společností Habidite, je důkazem toho, že v předmětné době působily na trhu i jiné stavební firmy a tyto stavební firmy ve skutečnosti se společností Habidite o dodávky bytů pro Bizkailur, který je hodlal prodávat jako chráněné či částečně chráněné bydlení, soutěžily.
(87)
V podnikatelském plánu předloženém baskické vládě na podporu své žádosti o regionální podporu v roce 2008 (datovaném v listopadu 2008, s. 10-12) kromě toho sama společnost Habidite uvádí, že na četných regionálních trzích ve Španělsku, kde se snaží prodávat své produkty, soutěžila s tradičními stavebními firmami (jednalo se zejména o trhy jako Baskicko, Navarra, Kantábrie, La Rioja, Madrid a Katalánsko, ale v menší míře také o trhy v jiných španělských autonomních oblastech). Společnost Habidite odhadovala, že její celkový podíl na španělském trhu (na volném trhu a trhu se sociálním bydlením) by se zvýšil z 0,4 % v roce 2011 na 1 % v období 2012-2016. Pro rok 2011 například počítala, že na celém španělském trhu by se prodalo celkem asi 320 000 bytů, přičemž společnost Habidite by se na tomto čísle v roce 2011 podílela 1 403 byty, tj. její tržní podíl by dosahoval výše 0,4 %. Co se týče konkrétně trhu v Baskicku, společnost Habidite počítala s tržním podílem ve výši 0,5 % pro rok 2011 a ve výši až 2,8 % od roku 2014 za předpokladu, že v tomto regionu by celková poptávka po bydlení v období 2011-2016 odpovídala 8 000 bytů ročně.
(88)
Podle ustálené judikatury je třeba mít za to, že podpora narušuje hospodářskou soutěž, pokud posiluje finanční postavení a zvyšuje možnosti přijímajícího podniku ve srovnání s jeho konkurenty, kterým se podpory nedostává (44). Ve světle této zásady a vzhledem k výše uvedeným úvahám nezbývá než učinit závěr, že podpora poskytnutá prostřednictvím smlouvy o pozemcích společnosti Habidite a skupině Afer by měla rušivé účinky na hospodářskou soutěž, jelikož by společnosti Habidite umožnila snížit investiční náklady, jež běžně vznikají samotnému podniku, a umožnila by jí tak získat konkurenční výhodu vůči reálným a potenciálním konkurentům.
(89)
Podobně jako je uvedeno v 84.-87. bodě odůvodnění, přijmout nelze ani argument společnosti Habidite, že relevantní zeměpisný trh je zejména v případě prefabrikovaných obytných staveb pouze místní či regionální, a to z důvodu nákladů spojených s dopravou prefabrikovaných dílů. Vzhledem k zeměpisné blízkosti Baskicka k jiným členským státům a vzhledem k jeho přímořskému umístění je pravděpodobné, že dodatečné náklady na dopravu již nebyly z hlediska odstranění možných soutěžitelů společnosti Habidite v této autonomní oblasti rozhodující. Právě naopak - je možné, že při soutěži o výstavbu bydlení v blízkých členských státech nebyly náklady na dopravu pro společnost Habidite překážkou.
(90)
V duchu judikatury dříve citované v 88. bodě odůvodnění platí, že když státní podpora posiluje z hlediska obchodu v rámci Unie postavení jednoho podniku vůči jiným soutěžitelům, je třeba mít za to, že tito jiní soutěžitelé jsou podporou poškozeni. Podpora může být taková, že bude mít vliv na obchod v Unii, dokonce i kdyby samotný přijímající podnik nepůsobil přeshraničně (45).
(91)
Na základě skutečností uvedených v 89. a 90. bodě odůvodnění dochází Komise k závěru, že podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích by pravděpodobně ovlivňovala obchod mezi členskými státy.
VII.1.2 2. opatření: smlouva o bytech
(92)
Úvahy v bodech odůvodnění 64-67, 84-88 a 89-90 týkající se kritérií stanovených v definici státní podpory, tj. úvahy o využití státních prostředků, o přičitatelnosti státu, o narušení hospodářské soutěže a o vlivu na obchod v rámci Unie, platí mutatis mutandis i pro smlouvu o bytech. V 93.-96. bodě odůvodnění se tudíž budeme zabývat pouze kritériem selektivního zvýhodnění.
(93)
Jak bylo uvedeno v 45. bodě odůvodnění, společnost Habidite tvrdí, že jí smlouva o bytech neposkytla žádnou výhodu, a to v zásadě proto, že ceny, které měl platit Bizkailur za 1 500 bytů, jež měla společnost Habidite podle uvedené smlouvy postavit, se ve skutečnosti nacházely pod úrovní cen na trhu.
(94)
Za prvé, společnost Habidite konkrétně trvá na tom, že zmíněných 1 500 bytů, jež měla podle smlouvy dodat, by Bizkailur prodával jako regulované bydlení za maximální cenu, kterou platné regionální předpisy omezují na 1,7 ceny stanovené nařízením baskické vlády ze dne 1. srpna 2004 a následně upravené v souladu s indexem spotřebitelských cen stanoveným španělským státním statistickým úřadem (viz 17. a 18 bod odůvodnění). Průměrná cena, kterou by tudíž Bizkailur za zmíněných 1 500 bytů získal, by byla 2 010,19 EUR/m2, tedy méně, než jaká byla průměrná cena bytů volně prodávaných na trhu v biskajské provincii v roce 2007 (2 921,90 EUR/m2). Společnost Habidite by kromě toho z této částky 2 010,19 EUR/m2, kterou by za prodej bytů v částečně chráněném režimu získal samotný Bizkailur, obdržela jen 83 %, respektive 83,30 % v případě 750 bytů o ploše menší než 75 m2.
(95)
Za druhé, společnost Habidite tvrdí, že cena, kterou by podle smlouvy obdržela od Bizkailuru za zmíněných 1 500 bytů, je srovnatelná s cenami, jež obdržely i jiné stavební firmy, s nimiž Bizkailur v dané době uzavřel podobné smlouvy (příklady viz 45. bod odůvodnění).
(96)
A konečně společnost Habidite také uvádí, že podle legislativního dekretu č. 781/1986 a článku 31 směrnice Evropského parlamentu a Rady 2004/18/ES ze dne 31. března 2004 o koordinaci postupů při zadávání veřejných zakázek na stavební práce, dodávky a služby se mohou tyto smlouvy uzavřít i přímo, tj. bez nabídkového řízení, pokud je takový postup oprávněn technickou povahou projektu nebo ochranou výlučných práv (46).
(97)
Po posouzení informací a argumentů předložených společností Habidite dospěla Komise k závěrům vysvětleným v 98.-107. bodě odůvodnění.
(98)
Komise by v prvé řadě ráda poukázala na skutečnost, že informace o průměrných cenách, jež obdržely jiné stavební firmy, s nimiž Bizkailur uzavřel obdobné smlouvy, vychází výhradně z údajů zveřejněných v tisku. Komise v tomto směru neobdržela od biskajského zastupitelstva žádné přímé informace, například ve formě kopií podobných smluv, jež Bizkailur uzavřel s jinými stavebními firmami. Odhady cen poskytnuté jak společností Habidite, tak biskajským zastupitelstvem se však v každém případě týkají let 2006 a 2007, zatímco v článku A, písm. c) smlouvy o bytech a v podnikatelském plánu společnosti Habidite (zveřejněném v roce 2009) se uvádí, že předmětných 1 500 bytů mělo být Bizkailuru dodáno v průběhu let 2009-2011.
(99)
I kdyby se přijalo, že ceny, které měla společnost Habidite od Bizkailuru podle smlouvy získat za předmětných 1 500 bytů, byly srovnatelné s cenami, jež od Bizkailuru obdržely na základě podobných smluv jiné stavební firmy, a že byly v každém případě nižší než ceny pozorované u těchto bytů na volném trhu, tento argument Komisi nepostačuje k tomu, aby mohla vyvodit závěr, že společnosti Habidite neplynula z této smlouvy žádná výhoda. Jak jsme poukázali i v rozhodnutí o zahájení řízení (47), výhoda, kterou společnost Habidite díky této smlouvě získala, spočívá v zásadě v tom, že smlouva společnosti zaručovala prodej významné části její počáteční produkce, čímž výrazně snižovala rizika spojená s novým investičním projektem, jež se v případě zavádění nového produktu (jako jsou „moduly Habidite“) z podstaty ještě zvyšují.
(100)
Je známo, že ve španělském stavebnictví v danou dobu probíhala (a stále probíhá) intenzivní hospodářská soutěž. Fakt, že Bizkailur si u společnosti Habidite objednal 1 500 bytů, musí z tohoto pohledu znamenat pro společnost Habidite nijak nezanedbatelnou výhodu vůči jejím konkurentům, a to i kdybychom brali v úvahu pouze poptávku po stavbě bytů určených k prodeji v regulovaném či chráněném režimu.
(101)
Skutečnost, že podle biskajského zastupitelstva se v akčním plánu (viz 19. bod odůvodnění) počítalo s tím, že během období 2004-2007 by Bizkailur nabídl do prodeje v chráněném režimu celkem 3 000 bytů, je dobrou známkou toho, že počet bytů objednaných u společnosti Habidite nebyl vůbec bezvýznamný. Je jisté, že akční plán se týkal období 2004-2007, kdy se předpokládalo, že 1 500 bytů, které si Bizkailur u společnosti Habidite objednal, by bylo dodáno v letech 2009-2011 (podle podnikatelského plánu společnosti ve verzi zveřejněné v roce 2009). Jedná se však o určení celkového počtu bytů, jež Bizkailur hodlal prodávat v chráněném režimu v okamžiku, kdy byla uzavřena smlouva o bytech.
(102)
Záležitost je třeba posoudit ve světle podílu, jaký měly byty nasmlouvané biskajským zastupitelstvem a společností Bizkailur na celkové odhadované produkci společnosti Habidite v příslušném období. V podnikatelském plánu zveřejněném v roce 2009 společnost Habidite odhadovala, že v roce 2009 by její celkovou produkci 433 bytů odkoupil výhradně Bizkailur. V roce 2010 by od ní Bizkailur koupil 670 bytů, přičemž celková produkce společnosti Habidite by měla dosáhnout čísla 1 113. V roce 2011 by pak Bizkailur koupil 342 bytů z celkové produkce 3 151. Tato čísla naznačují, že v době uzavření smlouvy o bytech sama společnost Habidite odhadovala, že by biskajské zastupitelstvo a Bizkailur v prvních dvou letech fungování továrny Habidite v Alonsotegi (2009 a 2010) odkoupily významnou část její produkce. Výše uvedené podtrhuje závěr, že smlouva o bytech skutečně významnou měrou snížila inherentní rizika spojená s novým investičním projektem, zejména pak s uváděním nového produktu („modulů Habidite“) na trh.
(103)
O tom, že by se společnosti Habidite díky této smlouvě značně snížila rizika spojená s prodejem jejího produktu na trhu, dále svědčí i její samotný podnikatelský plán (z listopadu 2008) předložený za účelem získání regionální podpory v roce 2008. Společnost Habidite v tomto podnikatelském plánu vypočetla, že celková poptávka po bytech, jež se mají v období 2011-2016 prodat na regulovaném trhu v celém Baskicku, odpovídá přibližně 8 000 bytů ročně. Uvedený plán nasvědčuje tomu, že záměrem společnosti Habidite bylo prodávat přednostně na regulovaném trhu (sociální bydlení), a to jak v Baskicku, tak v jiných španělských autonomních oblastech. Konkrétně v roce 2011 měla společnost Habidite na španělském regulovaném trhu prodat celkem 289 bytů, přičemž její celková produkce se měla v témže roce rovnat 1 403 bytům. Z toho vyplývá, že po vypršení platnosti smlouvy o bytech (vzhledem k tomu, že 1 500 bytů, které si objednaly biskajské zastupitelstvo a Bizkailur, mělo být dodáno nejpozději v květnu 2011) byl podíl bytů, jež měla společnost Habidite podle očekávání prodat na regulovaném trhu z celkové roční produkce (tj. 289 bytů z celkové produkce 1 403), mnohem nižší, než podíl v prvních třech letech fungování továrny Habidite v Alonsotegi, kdy byla produkce kryta smlouvou o bytech.
(104)
Dalším důležitým aspektem je reálná poptávka po sociálním bydlení v provincii Biskajsko, kterou Bizkailur prostřednictvím smlouvy o bytech uspokojoval. O reálné poptávce po sociálním bydlení, již by Bizkailur pokryl pomocí smlouvy o bytech uzavřené se společností Habidite za stanovených podmínek, nepředložilo ani biskajské zastupitelstvo, ani společnost Habidite žádné konkrétní důkazy. V 98. bodě odůvodnění se uvádí, že předmětných 1 500 bytů uvedených ve smlouvě mělo být dodáno během let 2009-2011. Biskajské zastupitelstvo navíc nezpochybnilo, že se smlouva uzavřela za účelem poskytování služeb obecného hospodářského zájmu (jako je sociální bydlení). Rovněž je třeba poukázat na skutečnost, že smlouva o bytech nebyla uzavřena v návaznosti na nabídkové řízení, ačkoli podle informací, jež poskytla sama společnost Habidite v souvislosti se zmínkou o podobných smlouvách uzavřených mezi Bizkailurem a jinými stavebními firmami, se zdá, že Bizkailur by za normálních okolností musel na smlouvu podobné povahy vypsat výběrové řízení.
(105)
Z tohoto pohledu nelze přijmout argument společnosti Habidite (viz 96. bod odůvodnění), že specifická technická povaha projektu dovolovala přímé zadání zakázky bez nabídkového řízení. Za prvé, ustanovení, na něž se společnost Habidite odvolává, se nevztahují na situaci, kterou se zaobíráme a ve které zvláštní povaha projektu spočívá v uvedení nového produktu na trh. Cílem smlouvy o bytech bylo získat byty za účelem jejich pozdějšího prodeje jako regulovaného bydlení pro znevýhodněné občany. Technologie použitá pro výstavbu tohoto bydlení je irelevantní, jelikož byty postavené z prefabrikovaných modulů přímo soutěžily s byty postavenými tradičními metodami. Za druhé, pokud jde o smlouvu o pozemcích a smlouvu o bytech, jejich zákonnost zpochybnil ve své zprávě z ledna 2009 baskický kontrolní úřad (48), když poukázal na skutečnost, že došlo k udělení veřejné zakázky za porušení zásad transparentnosti a veřejné soutěže.
(106)
Judikatura ve věci P&O Ferries (49) říká, že pouhý fakt, že veřejný orgán získá majetek za běžných tržních podmínek, nepostačuje k tomu, aby taková operace představovala transakci realizovanou za tržních podmínek, jestliže stát tento majetek ve skutečnosti nepotřeboval, a zejména jestliže byl takový majetek získán prostřednictvím smlouvy bez nabídkového řízení. Chybějící informace o reálné potřebě, aby Bizkailur v letech 2009-2011 prodával 1 500 bytů v částečně chráněném režimu, a také absence nabídkového řízení v našem případě nasvědčují tomu, že operace neproběhla za tržních podmínek.
(107)
S ohledem na skutečnosti uvedené v 97.-106. bodě odůvodnění dochází Komise k závěru, že smlouvu o bytech nelze považovat za běžnou tržní operaci. Je naopak zcela zřejmé, že tato smlouva poskytuje společnosti Habidite a skupině Afer výhodu tím, že snižuje riziko spočívající v prodeji produkce za tržních podmínek v přímé soutěži s ostatními stavebními firmami. Prvek podpory je v tomto případě definován jako zisk, který by společnost Habidite obdržela z prodeje předmětných 1 500 bytů biskajskému zastupitelstvu a podniku Bizkailur za podmínek smlouvy o bytech, tj. jako rozdíl mezi částkou, kterou měl z prodeje 1 500 bytů získat Bizkailur za cenových podmínek stanovených v článku A písm. e) smlouvy o bytech, a náklady na výstavbu těchto 1 500 bytů. Výhoda je selektivní, neboť je podle smlouvy o bytech poskytována konkrétně společnosti Habidite a skupině Afer.
VII.1.3. Předběžný závěr
(108)
Vzhledem ke skutečnostem uvedeným v bodech odůvodnění 64-90 a 92-106, a aniž by tím byl dotčen jakýkoliv dodatečný závěr týkající se slučitelnosti s právními předpisy Unie o zadávání veřejných zakázek, Komise dochází k závěru, že smlouva o pozemcích a smlouva o bytech představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(109)
V případě smlouvy o pozemcích jsou součástí státní podpory:
a)
nulové úroky z úvěru odpovídajícího celkovým nákladům, jež vzniknou podniku Bizkailur při nabývání pozemků pro projekt Habidite, poskytnutého bez úroků na sedm let a s odkladem splátek v délce čtyř let. Tyto nulové úroky představují čistý grantový ekvivalent ve výši 13,41 % nákladů na nabytí pozemků, jež Bizkailuru vznikly podle části druhé, čl. 1 bodu ii) smlouvy o pozemcích;
b)
celkové náklady, jež by vznikly podniku Bizkailur při úpravě uvedených pozemků o minimální celkové rozloze 101 403 m2 za účelem průmyslového využití, jak je uvedeno v části druhé čl. 1 bodě iii) smlouvy o pozemcích.
(110)
V případě smlouvy o bytech představuje podporu zisk, který by společnost Habidite podle této smlouvy vytvořila z prodeje 1 500 bytů, tj. rozdíl mezi cenou stanovenou pro těchto 1 500 bytů v článku A písm. e) a náklady, jež by společnosti Habidite vznikly v souvislosti s jejich výstavbou.
VII.2 Slučitelnost
(111)
V rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 2. prosince 2009 Komise zpochybnila, zda by bylo možné podporu obsaženou ve smlouvě o pozemcích a ve smlouvě o bytech považovat za slučitelnou se Smlouvou ve smyslu příslušných pravidel použitelných v daný okamžik, zejména pak ve smyslu dočasného rámce (50), pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci z roku 2004, pokynů k regionální podpoře na období 2007-2013 (51) a nařízení o blokových výjimkách (52).
(112)
Jak již bylo uvedeno v 60.-62. bodě odůvodnění, podpora poskytnutá prostřednictvím smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech však byla protiprávně poskytnuta dne 15. prosince 2006 (tedy před jejím oznámením Komisi), a její slučitelnost je tudíž třeba posoudit s přihlédnutím k pravidlům, jež v oblasti státní podpory platila v okamžiku jejího poskytnutí.
(113)
Vzhledem k této časové perspektivě nelze slučitelnost podpory poskytnuté podle smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech posuzovat ve světle zvláštních pravidel, jež platí v souvislosti s krizí a k jejichž přijetí a vstupu v platnost došlo k pozdějšímu datu.
(114)
Podle biskajského zastupitelstva navíc společnost Habidite ani skupina Afer nesplňovala k 15. prosinci 2006 kritéria pro označení za podnik v obtížích ve smyslu 9., 10. a 11. bodu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci z roku 2004. Z tohoto důvodu se na ně v okamžiku uzavření smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech nemohla vztahovat podpora na záchranu a restrukturalizaci.
(115)
Smlouva o pozemcích a smlouva o bytech byly uzavřeny dne 15. prosince 2006 s cílem podpořit investiční projekt v lokalitě Alonsotegi v konurbaci Gran Bilbao, jež v oné době patřila k oblastem způsobilým pro podporu ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy (53). S ohledem na výše uvedené je tedy nutno posoudit, zda by podpora poskytnutá podle smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech nemohla být slučitelná se Smlouvou ve smyslu pravidel pro regionální podporu použitelných ke dni 15. prosince 2006, a sice podle pokynů ke státní regionální podpoře z roku 1998 (54) (dále jen „pokyny k regionální podpoře z roku 1998“) a podle víceodvětvového rámce regionální podpory velkým investičním projektům z roku 2002 (55) (dále jen „víceodvětvový rámec z roku 2002“), v kontextu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy.
(116)
Aby se regionální podpora investic považovala za slučitelnou s vnitřním trhem, musí vyhovovat řadě standardních kritérií slučitelnosti, jež byla v době uzavření smlouvy o pozemcích dne 15. prosince 2006 stanovena v pokynech k regionální podpoře z roku 1998. V dané době musela podpora konkrétně přispívat k regionálnímu rozvoji a podporovat počáteční investici do projektu, jehož realizace by začala až po předložení žádosti o podporu jejím příjemcem (pobídkový účinek), přičemž daný investiční projekt měl být až do výše minimálně 25 % financován příjemcem a měl by v oblasti způsobilé pro podporu, kde je umístěn, zůstat po dobu přinejmenším pěti let. Způsobilé výdaje, které se měly zohledňovat pro poskytnutí podpory, se navíc měly omezovat jen na určité způsobilé náklady a podpora se neměla kumulovat s jinými podporami tak, že by byl překročen horní limit platný pro regionální podporu.
(117)
Podle bodu 2 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 obecně platilo, že regionální podpora ad hoc poskytnutá jednomu jedinému podniku nebo přinášející prospěch jedinému odvětví nebyla považována za slučitelnou se Smlouvou, neboť její pozitivní účinky na regionální rozvoj by byly v zásadě převáženy účinky rušivými. Kromě toho byla zakázána podpora ad hoc podnikům v obtížích.
(118)
Podpora poskytnutá společnosti Habidite podle smlouvy o pozemcích nebyla španělskými orgány oznámena v rámci povoleného režimu regionální podpory. Tato podpora může spíše splňovat kritéria pro označení za opatření ad hoc, jež přinášelo prospěch pouze společnosti Habidite a skupině Afer a implicitně pak odvětví stavebnictví.
(119)
Podle téhož bodu 2 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 však tato podpora ad hoc, jež přináší prospěch jedinému odvětví a jednomu jedinému podniku, může být výjimečně prohlášena za slučitelnou se Smlouvou, pokud lze prokázat, že je významným přínosem pro regionální rozvoj a že její přínos převažuje nad rušivými účinky na hospodářskou soutěž a obchod v rámci Unie. Ačkoli španělské orgány v tomto směru neuvedly žádné argumenty, Komise z vlastní iniciativy a na základě údajů, které má k dispozici, prozkoumá, zda v případě podpory poskytnuté prostřednictvím smlouvy o pozemcích nejsou splněny podmínky pro použití takovéto výjimky.
(120)
Cílem smlouvy o pozemcích bylo jednoznačně podpořit nový investiční projekt, a sice novou továrnu Habidite v Alonsotegi. V daný okamžik bylo vypočteno, že tento projekt by vytvořil 1 100 nových přímých pracovních míst v oblasti způsobilé pro podporu a velmi pravděpodobně by v ní vytvořil i významný počet pracovních míst nepřímých. V této souvislosti je třeba zohlednit i další skutečnost, a sice že podle paralelní smlouvy o bytech by tento nový investiční projekt rovněž přispěl k dosažení cílů regionální politiky, a to výstavby sociálního bydlení pro nejvíce znevýhodněné občany biskajské provincie. V době uzavření obou smluv (viz 9. bod odůvodnění) navíc společnost Habidite ani skupina Afer nesplňovala podmínky pro označení za podnik v obtížích ve smyslu 9., 10. a 11. bodu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Komise tudíž musí konstatovat, že v případě smlouvy o pozemcích jsou splněny podmínky pro použití výjimky podle posledního odstavce 2. bodu pokynů k regionální podpoře z roku 1998.
(121)
Podle bodu 4.4 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 zahrnuje pojem regionální podpora pouze podporu počáteční investice, jež je definována jako investice do fixního kapitálu související s vybudováním nové provozovny, rozšířením provozovny již existující nebo se zahájením činnosti spojené se zásadní změnou produktu nebo výrobního postupu uplatňovaného v existující provozovně. Podpora poskytnutá podle smlouvy o pozemcích této definici vyhovuje, neboť byla poskytnuta s cílem podpořit založení nového investičního projektu v Alonsotegi.
(122)
Podle bodu 4.5 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 má podpora počáteční investice pokrývat výhradně způsobilé investiční výdaje, a maximální výše regionální podpory je tudíž vymezena jako procentní podíl způsobilých investičních výdajů. V souladu s body 4.5 a 4.6 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 zahrnuje kategorie „způsobilých výdajů“ nového investičního projektu pozemky, budovy a zařízení, jakož i některé druhy nehmotných investic (patenty, licence, odborné know-how) až do výše 25 % standardního základu, pokud se jedná o velké podniky.
(123)
S ohledem na výše uvedené je tedy třeba v prvé řadě určit způsobilé výdaje projektu Habidite v Alonsotegi ke dni 15. prosince 2006.
(124)
Jelikož podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích nebyla poskytnuta na základě předchozí žádosti o podporu, informace potřebné k určení způsobilých výdajů nového investičního projektu v případě regionální podpory nebyly příjemcem v danou chvíli poskytnuty. Informace, jež mělo biskajské zastupitelstvo o způsobilých výdajích k dispozici, jsou uvedeny v 12. bodě odůvodnění takto:
Pozemky
4,8 milionu EUR
Průmyslová stavba
22,5 milionu EUR
Urbanizace
4,00 milionu EUR
Zařízení
24,0 milionu EUR
Celkem
55,34 milionu EUR
(125)
Výše uvedené kategorie výdajů lze považovat za „způsobilé výdaje“ ve smyslu bodu 4.5 pokynů k regionální podpoře z roku 1998. Podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích kromě toho přímo souvisela s nabýváním a úpravou pozemků za účelem průmyslového využití v novém investičním projektu, čímž je splněna další podmínka vyplývající z ustanovení bodu 4.5 pokynů k regionální podpoře z roku 1998.
(126)
Bod 4.10 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 stanoví, že podpora počáteční investice je podmíněna tím, že předmětná investice přetrvá po období přinejmenším pěti let. Tato podmínka sice nebyla společnosti Habidite v rámci smlouvy o pozemcích konkrétně uložena, je však třeba poukázat na skutečnost, že v paralelní smlouvě o podpoře na školení (popsané v 39. bodě odůvodnění), jež byla rovněž uzavřena 15. prosince 2006 a týkala se téhož investičního projektu, se společnost Habidite zavázala, že zachová 1 100 pracovních míst po dobu minimálně pěti let. Komise tudíž dochází k závěru, že podmínka v bodě 4.10 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 je také splněna.
(127)
Komise nemá žádné informace o odhadovaných nákladech na mzdy pro 1 100 zaměstnanců továrny Habidite v Alonsotegi, a nemůže tudíž řádně posoudit, zda je podpora poskytnutá podle smlouvy o pozemcích slučitelná s body 4.11-4.17 pokynů k regionální podpoře z roku 1998, pokud jde o tvorbu pracovních míst. Jelikož je však podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích spojena s nákupem pozemků, které způsobilým výdajem jsou, není třeba se posouzením podle bodů 4.11-4.17 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 zabývat.
(128)
Pokud jde o posouzení kumulativních účinků ve smyslu bodu 4.18 pokynů k regionální podpoře z roku 1998, investiční projekt Habidite neobdržel před uzavřením smlouvy o pozemcích žádnou jinou dřívější podporu investic, kterou by bylo třeba brát v úvahu.
(129)
V bodě 4.2 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 se uvádí, že režimy podpory musí stanovit, že žádost o podporu musí být předložena před zahájením realizace projektů. Cílem tohoto ustanovení je zaručit, aby se regionální podpora poskytovala jen případech, kdy má ověřitelný pobídkový účinek: pokud by práce na určitém projektu započaly již před podáním žádosti o podporu, následně poskytnutá regionální podpora by pobídkový účinek zjevně neměla, což znamená, že projekt by se s největší pravděpodobností uskutečnil i bez podpory.
(130)
V tomto směru je třeba v prvé řadě zdůraznit, že smlouva o pozemcích byla opatřením ad hoc, a nikoli podporou poskytnutou v rámci povoleného režimu. Pobídkový účinek je však obecným kritériem slučitelnosti ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, jehož splnění je v každém případě třeba ověřit. Ačkoli biskajské zastupitelstvo přítomností pobídkového účinku v předmětném opatření neargumentovalo, Komise musí z úřední povinnosti splnění této zásadní podmínky slučitelnosti prozkoumat.
(131)
Komise se domnívá, že podmínka týkající se pobídkového účinku je v případě podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích splněna, a to z níže uvedených důvodů. Za prvé, podpora sice nebyla oznámena před jejím poskytnutím (15. prosince 2006), ale práce související s projektem byly zahájeny až po poskytnutí podpory. Z informací předložených biskajským zastupitelstvem vyplývá, že nákup pozemků potřebných pro projekt, což lze považovat za začátek prací na předmětném investičním projektu, byl zahájen až v květnu 2007, tj. po uzavření smlouvy o pozemcích, k němuž došlo dne 15. prosince 2006. Za druhé, skutečnost, že projekt Habidite nebyl po odstoupení od smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech realizován, lze považovat za důkaz toho, že podpora pobídkový účinek měla: projekt nebyl bez podpory uskutečněn.
(132)
Bod 4.2 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 také požadoval, aby samotný příjemce podpory vložil do projektu finanční příspěvek bez podpory ve výši přinejmenším 25 % způsobilých výdajů. Je zřejmé, že v případě podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích je i tato podmínka splněna. Způsobilé výdaje, které pro tento projekt uvedlo biskajské zastupitelstvo, dosahovaly výše 55 milionů EUR, a společnost Habidite by tudíž musela z vlastních zdrojů uhradit přinejmenším 25 % z této částky, což odpovídá minimálně 13,75 milionu EUR. Komise má za to, že prvek podpory obsažený ve smlouvě o pozemcích, tak jak je popsán ve 109. bodě odůvodnění, by nemohl převýšit 75 % způsobilých výdajů (41,25 milionu EUR), a to ani za předpokladu výrazného nárůstu celkové výše podpory v tom smyslu, že by podpora sestávala z 28,2 milionu EUR reálných nákladů vzniklých při úpravě pozemků za účelem průmyslového využití a z dalších 0,98 milionu EUR (13,41 % z celkových výdajů na nákup pozemků odhadovaných biskajským zastupitelstvem na 7,3 milionu EUR).
(133)
Na základě skutečností uvedených v 116.-132. bodě odůvodnění Komise konstatuje, že podpora spojená se smlouvou o pozemcích splňovala podmínky slučitelnosti podle pokynů k regionální podpoře z roku 1998.
(134)
Z informací o způsobilých investičních nákladech uvedených v 12. a 124. bodě odůvodnění také vyplývá, že investiční projekt Habidite splňoval v prosinci 2006 podmínky pro označení za velký investiční projekt ve smyslu víceodvětvového rámce z roku 2002, neboť celkové způsobilé náklady na tento projekt převyšovaly 50 milionů EUR. Slučitelnost podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích je proto třeba posoudit i z hlediska souladu s podmínkami víceodvětvového rámce z roku 2002.
(135)
Maximální použitelná intenzita podpory v konurbaci Gran Bilbao v prosinci 2006 byla 20 % (vyjádřeno v čistém grantovém ekvivalentu). V souladu s 21. bodem víceodvětvového rámce z roku 2002 a vzhledem k způsobilým výdajům na projekt Habidite od roku 2006, tak jak jsou uvedeny v 12. bodě odůvodnění, měla být maximální přípustná intenzita podpory pro tento projekt snížena následovně:
Způsobilé výdaje
Upravený horní limit podpory
do 50 milionů EUR
10 milionů EUR (20 % - horní limit pro regionální podporu - z 50 milionů EUR)
50-100 milionů EUR
0,5 milionu EUR (10 % - polovina horního limitu pro regionální podporu - z 5 milionů EUR)
část převyšující 100 milionů EUR
-
celkem
10,5 milionu EUR
(136)
Z výše uvedeného vyplývá, že podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích by byla slučitelná pouze do celkové výše 10,5 milionu EUR, a její část, která by tuto částku převyšovala, by slučitelná nebyla. Jak bylo uvedeno v bodech odůvodnění 78-82 a v bodě odůvodnění 109, výši podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích nejde přesně vyčíslit kvůli neshodám, které panují ohledně reálných nákladů, jež měly podniku Bizkailur vzniknout při plnění jeho smluvních povinností spočívajících v nabytí pozemků pro vybudování továrny Habidite v Alonsotegi a v jejich úpravě za účelem průmyslového využití. Přijetí správného konečného stanoviska v tomto sporu není v silách Komise.
(137)
První složka podpory by představovala 13,21 % reálných nákladů, které by Bizkailuru vznikly za nákup pozemků. Biskajské zastupitelstvo tvrdí, že tyto reálné náklady by dosáhly celkem 7,3 milionu EUR, avšak společnost Habidite se domnívá, že odhad zastupitelstva je nadhodnocený. Za zmínku rovněž stojí, že podle informací předložených biskajským zastupitelstvem samotným (viz 12. bod odůvodnění) se náklady na nákup pozemků jednu dobu odhadovaly na 4,8 milionu EUR. A konečně v listopadu 2008 byly náklady na nákup pozemků odhadnuty na 5,5 milionu EUR, a to v podnikatelském plánu společnosti Habidite předloženém v roce 2008 spolu se žádostí o regionální podporu.
(138)
Co se týče druhé složky podpory, tj. veškerých reálných nákladů, jež by podniku Bizkailur vznikly při úpravě předmětných pozemků za účelem průmyslového využití, biskajské zastupitelstvo v březnu 2009 vypočetlo částku 28,5 milionu EUR, ačkoli zároveň sdělilo, že jednu dobu se výše těchto nákladů odhadovala na pouhé 4,04 milionu EUR (viz 12. bod odůvodnění).
(139)
Ve výsledku nelze na základě stávajících informací s naprostou jistotou vyloučit, že by podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích nepřekročila výši povolenou pro tento projekt (10,5 milionu EUR).
(140)
V 24. bodě víceodvětvového rámce z roku 2002 jsou stanoveny dodatečné podmínky slučitelnosti pro opatření, u nichž výše podpory překračuje výši maximální přípustné podpory pro investici v rozsahu 100 milionů EUR v téže oblasti způsobilé pro podporu. Na základě 21. bodu víceodvětvového rámce z roku 2002 by se v našem případě maximální přípustná podpora pro investici v rozsahu 100 milionů EUR v konurbaci Gran Bilbao rovnala v prosinci 2006 částce 15 milionů EUR (složené jednak z 10 milionů EUR představujících 20 % z prvních 50 milionů EUR, jednak z dalších 5 milionů EUR představujících 10 % z následujících 50 milionů EUR).
(141)
Jak již bylo vysvětleno v 78.-82. bodě odůvodnění, celkovou výši podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích není možné na základě dostupných informací přesně vyčíslit. Komise však nemůže vyloučit, že by výše podpory mohla překročit horní limit ve výši 15 milionů EUR. Za těchto okolností Komise ověřila, zda byly v případě smlouvy o pozemcích splněny dvě dříve zmíněné dodatečné podmínky pro to, aby tato podpora mohla být schválena.
(142)
První podmínkou je, že na příjemce podpory nesmí v době před investicí a po investici připadat více než 25 % objemu prodeje daného produktu. Druhá podmínka pak říká, že výrobní kapacita vytvořená investičním projektem nesmí na daném trhu přesahovat 5 %. Podle 24. bodu víceodvětvového rámce z roku 2002 musí splnění těchto dvou podmínek dokázat dotčený členský stát. V předmětném případě španělské orgány neposkytly informace, jež by Komisi splnění některé z těchto dvou dodatečných podmínek umožnily ověřit.
(143)
Na základě odhadů tržních cen poskytnutých společností Habidite v listopadu 2008 za účelem získání regionální podpory v roce 2008 (viz 87. bod odůvodnění) však tato společnost vypočítala, že její podíl na španělském trhu výstavby bydlení obecně (bydlení prodávaného na volném trhu i bydlení sociálního) dosahoval v roce 2011 (tj. po přičtení nové výrobní kapacity vytvořené předmětným investičním projektem) výše [0,1-1,0] % a že od roku 2012 by se zvýšil na [0,5-1,5] %. Pokud bychom uvažovali pouze o baskickém trhu, podíl společnosti Habidite na volném trhu v odvětví stavebnictví by v roce 2011 byl [0,1-1,0], přičemž tento podíl by měl tendenci se zvyšovat na [2,0-3,0] % od roku 2014.
(144)
S ohledem na tyto odhady - nezpochybněné žádnými jinými, Komisi dostupnými údaji - se lze domnívat, že v souvislosti s investicí podporovanou prostřednictvím smlouvy o pozemcích by společnost Habidite v roce 2006 limity co do tržního podílu a kapacity podle 24. bodu víceodvětvového rámce z roku 2002 nepřekročila.
(145)
Na závěr je třeba uvést, že část podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích, jež nepřekračuje maximální povolenou výši 10,5 milionu EUR, by splnila podmínky slučitelnosti i podle víceodvětvového rámce z roku 2002. Část podpory, jež by tento horní limit mohla překročit, by se Smlouvou slučitelná nebyla, protože by nebyly splněny podmínky slučitelnosti podle pokynů k regionální podpoře z roku 1998 ani podle víceodvětvového rámce z roku 2002.
(146)
Jelikož podpora nebyla vyplacena, a nemusí se vracet, pro účely tohoto rozhodnutí jsou výše uvedené závěry ohledně slučitelnosti podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích postačující.
(147)
Komise by ráda upozornila příslušné španělské orgány na skutečnost, že podporu obsaženou ve smlouvě o pozemcích je třeba zohlednit při posuzování toho, zda jsou u regionální podpory udělené baskickou autonomní vládou v roce 2008 na tentýž projekt splněna pravidla pro kumulaci. Nutné je to mimo jiné proto, že jak podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích, tak regionální podpora z roku 2008 zahrnovala způsobilé výdaje spojené s nákupem a úpravou týchž pozemků. Komise by také ještě jednou ráda zdůraznila, že práce na tomto investičním projektu byly započaty v květnu 2007, ale žádost o regionální podporu v roce 2008 byla podána v roce 2008.
(148)
V 93.-107. bodě odůvodnění se uvádí, že podpora obsažená ve smlouvě o bytech snižuje rizika spojená s počáteční investicí, neboť zaručuje prodej významné části počáteční produkce nové továrny, a že společnosti Habidite poskytuje výhodu oproti jiným soutěžitelům tím, že jí bez nabídkového řízení zaručuje veřejnou zakázku na dodání 1 500 bytů, které se mají prodávat v částečně chráněném režimu. Podpora obsažená ve smlouvě o bytech byla definována jako zisk, který by společnost Habidite získala z prodeje předmětných 1 500 bytů biskajskému zastupitelstvu a podniku Bizkailur, tj. jako rozdíl mezi částkou, kterou by Bizkailur získal z prodeje bytů, a samotnými náklady, které by společnosti Habidite vznikly při jejich výstavbě.
(149)
Podle pokynů k regionální podpoře z roku 1998 jsou regionální podpory vázány na způsobilé náklady. Bod 4.2 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 sice rozhodně neomezuje formy, jakými lze podporu poskytnout, avšak z bodu 4.5 a z celého obsahu uvedených pokynů zároveň jasně vyplývá i to, že podpora investic musí být určena na způsobilé investiční náklady. V souladu s bodem 4.5 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 by se mohly pro poskytnutí regionální podpory brát v úvahu pouze náklady na nabytí aktiv, jako jsou pozemky, budovy a zařízení/stroje. Podle bodu 4.6 zmiňovaných pokynů může být regionální podpora určena i na dotování jiných nákladů, např. nákladů na koupi patentů, licencí a odborného know-how.
(150)
Podpora obsažená ve smlouvě o bytech však není s ohledem na její povahu určena na takovéto způsobilé výdaje, nýbrž na snížení aktuálních provozních výdajů příjemce. Podle bodu 4.15 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 je provozní podpora v zásadě zakázána a povoluje se pouze výjimečně v oblastech způsobilých pro podporu ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy. Projekt Habidite se však měl realizovat v oblasti způsobilé pro podporu ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, a ne ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. a).
(151)
Komise musí tudíž konstatovat, že podpora obsažená ve smlouvě o bytech představovala provozní podporu, jež by ve smyslu bodu 4.5 pokynů k regionální podpoře z roku 1998 nebyla slučitelná se Smlouvou.
VIII. ZÁVĚR
(152)
Vzhledem ke skutečnostem uvedeným v 63.-151. bodě odůvodnění, a aniž by tím byl dotčen jakýkoliv dodatečný závěr týkající se slučitelnosti s právními předpisy Unie o zadávání veřejných zakázek, Komise dochází k závěru, že smlouva o pozemcích a smlouva o bytech obsahují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(153)
V případě smlouvy o pozemcích jsou součástí státní podpory:
a)
nulové úroky z úvěru odpovídajícího celkovým nákladům, jež vzniknou podniku Bizkailur při nabývání pozemků pro projekt Habidite, poskytnutého bez úroků na sedm let a s odkladem splátek v délce čtyř let. Tyto nulové úroky představují čistý grantový ekvivalent ve výši 13,41 % nákladů na nabytí pozemků, jež Bizkailuru vznikly podle části druhé, čl. 1 bodu ii) smlouvy o pozemcích;
b)
celkové náklady, jež by vznikly podniku Bizkailur při úpravě pozemků o minimální celkové rozloze 101 403 m2 za účelem průmyslového využití, jak je uvedeno v části druhé čl. 1 bodě iii) smlouvy o pozemcích.
(154)
V případě smlouvy o bytech spočívá podpora v zisku, který by společnost Habidite a skupina Afer obdržely z prodeje 1 500 bytů objednaných biskajským zastupitelstvem a podnikem Bizkailur, tj. v rozdílu mezi cenou, za kterou by Bizkailur podle uvedené smlouvy tyto byty prodal, a náklady, které by společnosti Habidite vznikly při jejich výstavbě.
(155)
Dostupné informace nedovolují přesně vyčíslit výši podpory obsaženou ve smlouvě o pozemcích a smlouvě o bytech. Vyčíslení této podpory však není pro účely tohoto rozhodnutí nutné, jelikož podpora nebyla vyplacena, a není tudíž zapotřebí ji získat zpět.
(156)
Komise musí rovněž podtrhnout, že smlouva o pozemcích a smlouva o bytech obsahují protiprávní podporu. Podpora obsažená v těchto smlouvách byla poskytnuta dne 15. prosince 2006 za porušení povinnosti předchozího oznámení stanovené ve Smlouvě. Zohlední-li se judikatura ve věci CELF a SIDE (56), pozdější oznámení obou smluv ani závěr o částečné slučitelnosti podpory obsažené v dohodě o pozemcích až do povolené výše 10,5 milionu EUR nezbavují podporu protiprávní povahy. Komise žádá španělské orgány, aby z protiprávní povahy podpory obsažené ve smlouvě o pozemcích a smlouvě o bytech vyvodily veškeré potřebné právní důsledky.
(157)
Podpora poskytnutá prostřednictvím smlouvy o pozemcích je slučitelná se Smlouvou v souladu s pokyny k regionální podpoře z roku 1998 a s víceodvětvovým rámcem z roku 2002 až do povolené výše 10,5 milionu EUR. Část podpory, jež byla poskytnuta prostřednictvím smlouvy o pozemcích a jež by mohla tuto povolenou výši přesáhnout, se Smlouvou slučitelná není.
(158)
Podpora poskytnutá prostřednictvím smlouvy o bytech představuje provozní podporu, která je ve své úplnosti neslučitelná se Smlouvou ve smyslu bodu 4.15 pokynů k regionální podpoře z roku 1998.
(159)
Závěr tohoto rozhodnutí, pokud jde o existenci podpory ve smlouvě o pozemcích, je relevantní z hlediska regionální podpory, kterou baskická autonomní vláda v roce 2008 poskytla na tentýž investiční projekt. Komise konstatuje, že práce na tomto investičním projektu začaly v květnu 2007, tedy před podáním žádosti o regionální podporu v roce 2008.
(160)
Příjemci podpory poskytnuté prostřednictvím smlouvy o pozemcích a smlouvy o bytech jsou společnost Habidite Technologies País Vasco S.A. a skupina Afer, které jsou obě stranami uvedených smluv a existuje mezi nimi spojitost ve smyslu čl. 3 odst. 2 a 3 přílohy doporučení Komise ze dne 6. května 2003, pokud jde o definici velmi malých, malých a středních podniků (57),
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Obě smlouvy oznámené Španělským královstvím dne 15. dubna 2009 a uzavřené dne 15. prosince 2006 mezi zastupitelstvem provincie Biskajsko a podnikem Bizkailur S.A. na straně jedné a společností Habidite Technologies País Vasco S.A. a skupinou Afer na straně druhé obsahují státní podporu ve smyslu ustanovení čl. 107 odst. 1 Smouvy.
Článek 2
Podpora obsažená v oznámených smlouvách je protiprávní, neboť byla poskytnuta za porušení povinnosti předchozího oznámení stanovené v čl. 108 odst. 3 Smlouvy.
Článek 3
Podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích sestává:
a)
z nulových úroků, které si biskajské zastupitelstvo a podnik Bizkailur účtovaly za úvěr, jenž odpovídá celkovým nákladům vzniklým při nabývání pozemků a jenž se má začít splácet po uplynutí čtyřletého odkladu a má být bez úroků splacen ve čtyřech stejně velkých splátkách ve výši 25 %. Čistý grantový ekvivalent bezúročného úvěru, jako je ten, jímž se zabývá toto rozhodnutí, by odpovídal 13,41 % reálných nákladů vzniklých podniku Bizkailur při nabývání pozemků určených pro předmětný projekt podle části druhé, čl. 1 bodu ii) smlouvy o pozemcích;
b)
z celkových reálných nákladů, které by vznikly podniku Bizkailur v souvislosti s úpravou pozemků, jež měly být pro předmětný projekt získány, za účelem průmyslového využití, a to pozemků o minimální celkové rozloze 101 403 m2, podle části druhé, čl. 1 bodu iii) smlouvy o pozemcích.
Článek 4
Podpora obsažená ve smlouvě o bytech spočívá v zisku, který by společnost Habidite a skupina Afer podle smlouvy obdržely z prodeje 1 500 bytů objednaných zastupitelstvem provincie Biskajsko a podnikem Bizkailur S.A. Tímto ziskem se rozumí rozdíl mezi cenou, kterou by společnost Habidite obdržela od podniku Bizkailur podle čl. A písm. e) smlouvy, a samotnými náklady, jež by společnosti Habidite vznikly při výstavbě těchto 1 500 bytů.
Článek 5
Podpora obsažená ve smlouvě o pozemcích je ve smyslu pokynů ke státní regionální podpoře z roku 1998 a víceodvětvového rámce regionální podpory velkým investičním projektům z roku 2002 slučitelná se Smlouvou až do přípustné výše 10,5 milionu EUR. Podpora, jež tento horní limit převýší, se Smlouvou slučitelná není.
Článek 6
Podpora obsažená ve smlouvě o bytech je neslučitelná se Smlouvou ve smyslu bodu 4.15 pokynů ke státní regionální podpoře z roku 1998, neboť se v jejím případě jedná o provozní podporu.
Článek 7
Toto rozhodnutí je určeno Španělskému království.
V Bruselu dne 27. června 2012.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 27 czerwca 2012 r.
w sprawie pomocy państwa SA.28356 (C 37/09, ex N 226/09) na rzecz - Habidite Alonsotegi
(notyfikowana jako dokument nr C(2012) 4194)
(Jedynie tekst w języku hiszpańskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2013/198/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy (1),
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
uwzględniając decyzję, na mocy której Komisja postanowiła wszcząć postępowanie określone w art. 108 ust. 2 Traktatu w odniesieniu do pomocy nr C 37/09 (ex N 226/09) (2),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
I. PROCEDURA
(1)
W dniu 15 kwietnia 2009 r. władze hiszpańskie do celów pewności prawa zgłosiły dwie umowy zawarte w dniu 15 grudnia 2006 r. między spółką BIZKAILUR S.A. (zwaną dalej „BIZKAILUR”) i radą Diputación Foral de Bizkaia (zwaną dalej „Diputación”) a prywatnymi przedsiębiorstwami Habidite Technologies País Vasco S.A. (zwanym dalej „Habidite”), Grupo Empresarial AFER S.L. (zwanym dalej „grupą AFER”) i grupą Habidite.
(2)
W dniu 2 grudnia 2009 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające na podstawie art. 108 ust. 2 Traktatu w odniesieniu do zgłoszonych umów (zwane dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”) (3). W dniu 12 marca 2010 r. decyzja o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (4).
(3)
Władze hiszpańskie nie przedłożyły żadnych uwag dotyczących decyzji o wszczęciu postępowania. Przedsiębiorstwo Habidite przekazało uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania pismem z dnia 9 kwietnia 2010 r. Uwagi te przekazano w piśmie z dnia 15 kwietnia 2010 r. władzom hiszpańskim, które odpowiedziały pismem z dnia 12 maja 2010 r. Żadna inna osoba trzecia nie przedstawiła uwag dotyczących decyzji o wszczęciu postępowania.
(4)
W dniu 6 września 2010 r. przedsiębiorstwo Habidite zwróciło się o udostępnienie dokumentów sprawy dostarczonych przez władze hiszpańskie na podstawie rozporządzenia (WE) nr 1049/2001 (5). Komisja zwróciła się z tym wnioskiem do władz hiszpańskich w dniu 10 września 2010 r. Władze hiszpańskie odpowiedziały w dniu 13 września, że nie wnoszą sprzeciwu wobec udostępnienia Habidite dokumentów, o które wnioskowano. Dokumenty, o które wnioskowano, przekazano przedsiębiorstwu Habidite w dniu 7 października 2010 r.
(5)
Komisja zwróciła się o dodatkowe informacje od władz hiszpańskich pismem z dnia 28 czerwca 2010 r., na które władze hiszpańskie odpowiedziały w dniu 26 lipca 2010 r., oraz pismem z dnia 8 grudnia 2010 r., na które władze hiszpańskie odpowiedziały w dniu 14 stycznia 2011 r.
(6)
Przedsiębiorstwo Habidite przedłożyło dodatkowe uwagi i informacje w dniu 27 lipca 2010 r., na które władze hiszpańskie odpowiedziały w dniu 3 listopada 2011 r.; w dniu 6 kwietnia 2011 r. (pismo zarejestrowane jako otrzymane w dniu 13 kwietnia 2011 r.), na które władze hiszpańskie odpowiedziały w dniu 30 maja 2011 r. (pismem zarejestrowanym jako otrzymane w dniu 6 czerwca 2011 r.) oraz w dniu 7 lipca 2011 r. Na prośbę przedsiębiorstwa Habidite służby Komisji spotkały się z jego przedstawicielami w dniu 3 lutego 2011 r. w Brukseli.
II. INFORMACJE OGÓLNE
(7)
Dwie umowy, które są przedmiotem niniejszej decyzji, zostały zawarte w dniu 15 grudnia 2006 r. między BIZKAILUR i Diputación a przedsiębiorstwem Habidite, grupą AFER i grupą Habidite.
(8)
Przedsiębiorstwo BIZKAILUR należało w całości do przedsiębiorstwa Diputación, którego celem społecznym było nabywanie i przystosowanie gruntów do promocji projektów budownictwa przemysłowego i socjalnego w prowincji Bizkaia. W czerwcu 2010 r. przedsiębiorstwo BIZKAILUR połączyło się z innymi publicznymi przedsiębiorstwami o podobnym zakresie działalności w obecną spółkę AZPIEGITURAK S.A.U., również w całości należącą do Diputación i prowadzącą podobną działalność (6).
(9)
Przedsiębiorstwo Habidite wraz z innymi powiązanymi przedsiębiorstwami w grupie Habidite jest częścią prywatnej grupy AFER, której siedziba mieści się w Ortuella, w prowincji Bizkaia (7). W chwili zgłoszenia grupa AFER składała się łącznie z 13 przedsiębiorstw (8) działających w sektorze budownictwa i sektorach powiązanych. Większość udziałów wraz z kontrolą nad wszystkimi spółkami w grupie AFER należała wtedy do […] (9). Według Diputación i Habidite w momencie zawarcia dwóch zgłoszonych umów ani przedsiębiorstwo Habidite, ani grupa AFER nie były przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji w rozumieniu pkt 9, 10 i 11 wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (10) (zwanych dalej „wytycznymi w sprawie ratowania i restrukturyzacji”).
(10)
Zgłoszone umowy zawarto w celu wsparcia nowego projektu inwestycyjnego, który miał być zrealizowany przez Habidite: założenia fabryki produkującej elementy konstrukcyjne (zwanej dalej „fabryką Habidite”) w Alonsotegi, miejscowości w rejonie administracyjnym (comarca) Gran Bilbao. W dniu zawarcia zgłoszonych umów comarca Gran Bilbao był obszarem objętym pomocą w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu (11). Fabryka Habidite miała zapewnić 1 100 nowych miejsc pracy w przedmiotowym obszarze objętym pomocą.
(11)
Nowa fabryka miała produkować „moduły Habidite”, tzn. prefabrykowane moduły konstrukcyjne, które miały być wykorzystywane do bezpośredniego montażu mieszkań/budynków. Moduły Habidite miały być produkowane z wykorzystaniem technologii taśmowej, podobnej do tej stosowanej w przemyśle samochodowym, a następnie transportowane i bezpośrednio montowane w miejscu przeznaczenia. Produkt uznano za innowacyjny nie tylko ze względu na wykorzystanie wyjątkowej technologii produkcji, ale również ze względu na oszczędność czasu i zasobów przy składaniu produktu końcowego (budynków i mieszkań) oraz stosowanie materiałów umożliwiających oszczędność energii. Spółka złożyła kilka wniosków patentowych w związku z przedmiotowym produktem (12).
(12)
Zgodnie z informacjami dostarczonymi przez Diputación, w chwili podpisania dwóch zgłoszonych umów koszty tego projektu inwestycyjnego w Alonsotegi szacowano na 55 mln EUR według następującego podziału:
Grunt
4,8 mln EUR
Budynek przemysłowy
22,5 mln EUR
Przystosowanie gruntów (urbanización)
4,04 mln EUR
Instalacje
24,0 mln EUR
Ogółem
55,34 mln EUR
(13)
Roczną produkcję planowanej fabryki Habidite szacowano na 3 500 mieszkań w początkowych latach działalności fabryki oraz na 4 500 mieszkań po osiągnięciu pełnej zdolności produkcyjnej.
(14)
Aby zrozumieć kontekst, w jakim w dniu 15 grudnia 2006 r. zawarto zgłoszone umowy, niezbędny jest krótki opis ram prawnych, w których zapewnia się mieszkania socjalne w País Vasco (zwanym dalej „Krajem Basków”).
(15)
Zanim wybuchł kryzys w 2008 r., średnie ceny nieruchomości były wyższe w tej wspólnocie autonomicznej (comunidad autónoma) niż w pozostałej części Hiszpanii, i pozostały wyższe do daty wydania niniejszej decyzji. Władze baskijskie chciały zapewnić dostęp do mieszkań kategoriom obywateli w bardziej niekorzystnej sytuacji poprzez zapewnienie mieszkań socjalnych w ramach systemu zabezpieczonego (viviendas protegidas) i systemu częściowo zabezpieczonego (viviendas tasadas). Charakter każdej z tych dwóch kategorii mieszkań socjalnych wyjaśniono w motywach (16)-(19):
(16)
Ley 2/2006 del suelo y de urbanismo (13) (zwana dalej „ustawą regionalną 2/2006”) stanowi, że:
a)
40 % gruntów miejskich pod budowę należy przeznaczyć na mieszkania w ramach systemu zabezpieczonego (viviendas protegídas) i częściowo zabezpieczonego (viviendas tasadas), po 20 % na każdy system (art. 80 ust. 2 ustawy regionalnej 2/2006);
b)
55 % gruntów pozamiejskich, które kwalifikują się do budowy, należy przeznaczyć na mieszkania w ramach systemu zabezpieczonego (viviendas protegídas), a 20 % na mieszkania w ramach systemu częściowo zabezpieczonego (viviendas tasadas) (art. 80 ust. 3 ustawy regionalnej 2/2006).
(17)
Mieszkania w ramach systemu częściowo zabezpieczonego (viviendas tasadas) należą do pośredniej kategorii pomiędzy zabezpieczonymi mieszkaniami socjalnymi a mieszkaniami sprzedawanymi na wolnym rynku. Ceny mieszkań częściowo zabezpieczonych (viviendas tasadas) są ograniczone ustawą regionalną 2/2006 najwyżej do 1,7-krotności maksymalnych cen za równoważne mieszkania w ramach systemu w pełni zabezpieczonego (viviendas protegídas). Maksymalne ceny za tę ostatnią kategorię w prowincji Bizkaia są ustalane na podstawie Orden (rozporządzenia) z dnia 1 sierpnia 2004 r. Ministerstwa Budownictwa i Spraw Społecznych (14), określającego wstępną regulowaną cenę, która ma być następnie indeksowana rocznie w oparciu o ĺndice de Precios al Consumo (IPC) (wskaźnik cen konsumpcyjnych), ustalany przez Instituto Nacional de Estadística (hiszpański Narodowy Instytut Statystyczny).
(18)
Według Diputacíon w 2006 r., w momencie zawarcia zgłoszonych umów odpowiednie maksymalne ceny za zabezpieczone mieszkania (viviendas protegídas) były następujące:
-
1 351,86 EUR/m2 dla gmin wymienionych w załączniku I do rozporządzenia z dnia 1 sierpnia 2004 r.;
-
1 307,94 EUR/m2 dla gmin wymienionych w załączniku II do rozporządzenia z dnia 1 sierpnia 2004 r.;
-
1 181,54 EUR/m2 dla pozostałych gmin;
-
472,40 EUR/m2 za dobudówki (garaże/pomieszczenia gospodarcze itp.).
Ceny za viviendas tasadas ograniczono do maksymalnie 1,7-krotności wyżej wymienionych cen.
(19)
Diputación stwierdza, że gdy spółka BIZKAILUR zawarła zgłoszone umowy z przedsiębiorstwem Habidite, działała na podstawie Ley 7/1985 de 2 de abril del 1985 reguladora de las Bases del Régimen Local (ustawy 7/1985) (15), która daje gminom swobodę w zarządzaniu sprawami o znaczeniu lokalnym, co dotyczy również przepisu o mieszkaniach socjalnych (art. 25). Na podstawie art. 109 ust. 2 Real Decreto 1372/1986 (dekretu królewskiego 1372/1986) i art. 79 ustawy 7/1985 (w wersji skonsolidowanej) gminy przekazały spółce BIZKAILUR nieodpłatnie lub za wynagrodzeniem aktywa niezbędne do realizacji celów związanych z mieszkalnictwem socjalnym. W momencie zawarcia zgłoszonych umów (w dniu 15 grudnia 2006 r.) cele te były określone w planie przyjętym przez spółkę Diputación w 2004 r. dotyczącym budowy mieszkań socjalnych w prowincji Bizkaia w latach 2004-2007 - Plan Foral de actuación en materia de vivienda 2004-2007 (zwanym dalej „Plan Foral”). Według Diputación w Plan Foral przewidziano, że w latach 2004-2007 spółka BIZKAILUR wybuduje łącznie 3 000 mieszkań w ramach systemu zabezpieczonego.
(20)
W ramach pierwszej umowy - określonej w decyzji o wszczęciu postępowania jako „środek 1”, zwanej dalej „umową o gruntach” - Diputación i spółka BIZKAILUR zobowiązały się, że spółka dokona zakupu działki o łącznej powierzchni 101 430 m2 i przystosuje ją do celów przemysłowych (81 600 m2 pod obiekt przemysłowy, 5 300 m2 na biura i 14 300 m2 na dobudówki przemysłowe) na terenie przemysłowym Montealegre w Alonsotegi w ciągu 24 miesięcy od daty podpisania umowy (część druga, art. 1 ppkt (ii) umowy). BIZKAILUR miała przekazać przedsiębiorstwu Habidite przystosowany grunt w ciągu 12 miesięcy od daty podpisania umowy (część druga, art. 1 ppkt (iii) umowy), „nieodpłatnie, bez kosztów czy wynagrodzenia”, za cenę równą „faktycznym kosztom poniesionym przez BIZKAILUR w związku z jej zakupem” (część druga, art. 1 ppkt (vi) umowy). Cenę tę przedsiębiorstwo Habidite miało zapłacić w ciągu 7 lat od daty przekazania własności, w 4 równych ratach (25 % każda) spłacanych na koniec 4., 5., 6., i 7. roku (część druga, art. 1 ppkt (vii) umowy).
(21)
W ramach drugiej umowy - określonej w decyzji o wszczęciu postępowania jako „środek 2”, zwanej dalej „umową o nieruchomościach” - Diputación, bezpośrednio lub za pośrednictwem BIZKAILUR, nabyła od Habidite łącznie 1 500 mieszkań, z czego 750 o powierzchni poniżej 75 m2. Diputación lub BIZKAILUR zamówiły te 1 500 mieszkań w okresie od maja 2007 r. do końca czerwca 2010 r., tak by możliwy był odbiór łącznej liczby 1 500 mieszkań do maja 2011 r.
(22)
Mieszkania objęte umową zostałyby wybudowane na gruncie przekazanym do dyspozycji Habidite przez spółkę BIZKAILUR, a następnie sprzedane w ramach systemu częściowo zabezpieczonego (jako viviendas tasadas) bezpośrednio przez Diputación lub BIZKAILUR, bądź przez samo przedsiębiorstwo Habidite zgodnie z mającymi zastosowanie przepisami o maksymalnych cenach (zob. motywy (14)-(19)). W przypadku sprzedaży mieszkań objętych umową przez Diputación lub BIZKAILUR przedsiębiorstwo Habidite nie nabywałoby prawa własności gruntu, na którym postawiono dane mieszkania. W takich przypadkach rola Habidite sprowadzała się wyłącznie do budowy mieszkań.
(23)
Umowa przewidywała również w ramach wyjątku, że w przypadku niektórych mieszkań objętych umową przedsiębiorstwo Habidite lub grupa AFER mogły zajmować się promocją (art. A lit. f) umowy o nieruchomościach). W takich wyjątkowych przypadkach Habidite lub AFER najpierw otrzymywałyby prawo własności gruntu niezbędne do budowy mieszkań, następnie prowadziły roboty budowlane i wreszcie same sprzedawały mieszkania w ramach systemu częściowo zabezpieczonego (jako viviendas tasadas). W takich przypadkach Habidite lub AFER zachowywałyby jedynie określoną cenę za mieszkania, jak wskazano poniżej, natomiast część ceny odpowiadająca cenie gruntu byłaby przekazywana Diputación lub BIZKAILUR.
(24)
Zgodnie z art. A lit. e) umowy o nieruchomościach cena, jaką przedsiębiorstwo Habidite miało uzyskać za 1 500 mieszkań, była następująca:
a)
mieszkania powyżej 75 m2: 83 % ceny stosowanej przez BIZKAILUR za powierzchnię mieszkalną, plus 100 % ceny uzyskanej za dobudówki (garaż, pomieszczenie gospodarcze);
b)
mieszkania poniżej 75 m2: 83,30 % ceny uzyskanej przez BIZKAILUR za powierzchnię mieszkalną, plus 100 % ceny uzyskanej za dobudówki (garaż, pomieszczenie gospodarcze itp.);
(25)
Spółka BIZKAILUR zachowywałaby więc pozostałe odpowiednio 17 % lub 16,70 % ceny uzyskanej za mieszkania (wyłączając dobudówki - garaż, pomieszczenie gospodarcze itp. - za które cała cena sprzedaży należała do Habidite).
(26)
W przykładzie dostarczonym przez Diputación za mieszkanie o powierzchni 75 m2 sprzedawane w ramach systemu częściowo zabezpieczonego w 2006 r. przedsiębiorstwo Habidite uzyskiwałoby: 143 060,58 EUR (83 % z 75 m2 × 1,351 EUR × 1,7) plus 28 107,6 EUR za dobudówki (100 % z 35 m2 × 472,4 EUR) z całej ceny 200 459,5 EUR, po jakiej spółka BIZKAILUR sprzedała mieszkanie w ramach systemu częściowo zabezpieczonego (jako viviendas tasadas).
(27)
Zgodnie z art. A lit. g) umowy o nieruchomościach na zasadzie wyjątku niektóre z 1 500 mieszkań objętych umową od Habidite mogłyby zostać sprzedane przez Diputación lub BIZKAILUR po cenie rynkowej, a w takim przypadku Habidite uzyskiwało taki sam odsetek ceny sprzedaży, jaki określono w art. A lit. e) i jaki wskazano w motywie (24).
(28)
Diputación i BIZKAILUR nie przeprowadziły procedury przetargowej przed zawarciem umowy o nieruchomościach z przedsiębiorstwem Habidite.
(29)
Ostatecznie zaniechano realizacji projektu Habidite. Według Diputación głównym powodem był fakt, że spółka BIZKAILUR poniosłaby wyższe, niż początkowo szacowano, koszty zakupu i przystosowania do celów przemysłowych działki, na której powstałaby fabryka Habidite.
(30)
Diputación powiadomiła (16), że od maja 2007 r. do kwietnia 2008 r. spółka BIZKAILUR zakupiła 205 487,73 m2 gruntu na ten projekt, za co zapłaciła łącznie 4,7 mln EUR. Według Diputación konieczny był zakup dodatkowych 95 000 m2, których dodatkowy koszt oszacowano na kwotę 2,6 mln EUR. Jeśli chodzi o koszty przystosowania gruntów do celów przemysłowych, w marcu 2009 r. szacowano je na 28,5 mln EUR.
(31)
Prawo własności do gruntu nabytego już przez BIZKAILUR w związku z tym projektem nie zostało przeniesione na przedsiębiorstwo Habidite.
III. DECYZJA O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA
(32)
W decyzji o wszczęciu postępowania z dnia 2 grudnia 2009 r. (17) Komisja uznała, że wydawało się, iż zarówno umowa o gruntach, jak i umowa o nieruchomościach wiążą się z pomocą państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Ponadto pomoc ta nie wydawała się zgodna z Traktatem w odniesieniu do któregokolwiek z właściwych przepisów o pomocy państwa.
(33)
W odniesieniu do umowy o gruntach Komisja wstępnie stwierdziła, że warunki spłaty kosztów poniesionych przez beneficjenta z tytułu zakupu i przystosowania gruntów były podobne do pożyczki nieoprocentowanej, co zapewniało Habidite korzyść, której przedsiębiorstwo to nie byłoby w stanie uzyskać na rynku.
(34)
W odniesieniu do umowy o nieruchomościach w decyzji o wszczęciu postępowania stwierdzono, że cena, jaką BIZKAILUR miał zapłacić za 1 500 mieszkań, nie wydaje się normalną stawką rynkową, ponieważ beneficjent oszacował w swoim własnym planie operacyjnym, że średnia cena uzyskiwana od BIZKAILUR wynosiła 2 012,19 EUR/m2, podczas gdy średnia szacunkowa cena rynkowa wynosiła 1 762,6 EUR/m2.
(35)
Komisja wskazała również na szereg oznak świadczących o korzyści dla Habidite w świetle wyroku Sądu w sprawie P&O Ferries (18): a) umowa o nieruchomościach nie została zawarta w ramach procedury przetargowej; b) ani Diputación Foral de Bizkaia ani BIZKAILUR nie powoływały się na konieczność zapewnienia mieszkań socjalnych ani nie wykazały tej konieczności; oraz c) umowa o nieruchomościach przewidywała możliwość, by część z 1 500 mieszkań nabytych od Habidite została sprzedana na rynku. Stwierdzono również, że zakupienie dużej części produkcji nowej fabryki w pierwszych latach jej funkcjonowania ograniczało ryzyko, jakie zwykle wiąże się z nowym projektem inwestycyjnym. Jeżeli chodzi o kryterium użycia zasobów państwowych i możliwości przypisania ich państwu, w decyzji wskazano w odniesieniu do potencjalnej pomocy związanej z obiema umowami, że spółka BIZKAILUR należy w całości do organów publicznych i jest przez nie kontrolowana oraz wykonuje zadania powierzone jej przez państwo. W odniesieniu do selektywności zauważono, że umowy przynosiły wyraźne i wyłączne korzyści spółce Habidite i grupie AFER. W kwestii zakłócenia konkurencji i wpływu na wewnątrzunijną wymianę handlową podkreślono, że przedsiębiorstwo Habidite działało w sektorze budowlanym, w którym konkurencja jest bardzo intensywna i w którym pomoc na rzecz jednej spółki może być szkodliwa dla przedsiębiorstw z innych państw członkowskich.
(36)
W decyzji o wszczęciu postępowania wyrażono obawy co do zgodności z Traktatem pomocy potencjalnie związanej ze zgłoszonymi umowami według kryteriów zgodności, o których mowa w wytycznych Komisji w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007-2013 (19), rozporządzeniu Komisji (WE) nr 800/2008 z dnia 6 sierpnia 2008 r. uznającym niektóre rodzaje pomocy za zgodne ze wspólnym rynkiem w zastosowaniu art. 87 i 88 Traktatu (20) oraz tymczasowych wspólnotowych ramach prawnych w zakresie pomocy państwa ułatwiających dostęp do finansowania w dobie kryzysu finansowego i gospodarczego (21).
IV. UWAGI WŁADZ HISZPAŃSKICH
(37)
Władze hiszpańskie nie przedstawiły uwag dotyczących decyzji o wszczęciu postępowania (zob. motyw (3) powyżej), ale przedstawiły dodatkowe informacje w odpowiedzi na wezwania Komisji w związku z decyzją o wszczęciu postępowania, a także odpowiedziały na niektóre z argumentów wysuniętych przez przedsiębiorstwo Habidite. Wspomniane odpowiedzi i dodatkowe informacje podsumowano w motywach (48) - (54).
V. UWAGI OSÓB TRZECICH
(38)
Jak wskazano w motywach (3) i (6), przedsiębiorstwo Habidite przedstawiło uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania w dniu 9 kwietnia 2010 r. i dostarczyło dodatkowe informacje i uwagi w dniach 27 lipca 2010 r., 6 kwietnia 2011 r. i 7 lipca 2011 r. W informacjach tych Habidite opisało odnośne okoliczności, których Komisja nie znała w chwili wydania decyzji o wszczęciu postępowania, i przedstawiło argumenty podważające istnienie pomocy w zgłoszonych umowach. Przedmiotowe argumenty i dodatkowe okoliczności faktyczne przedstawione przez przedsiębiorstwo Habidite podsumowano w motywach (39)-(47).
(39)
Po pierwsze, przedsiębiorstwo Habidite stwierdziło, że w tym samym dniu co umowę o gruntach i umowę o nieruchomościach (15 grudnia 2006 r.) zawarto trzecią umowę. W ramach tej trzeciej umowy (zwanej dalej „umową o pomocy szkoleniowej”) Diputación zobowiązała się do zapewnienia przedsiębiorstwu Habidite pomocy w przeszkoleniu 1 100 nowych pracowników w fabryce Habidite. W szczególności Diputación zobowiązała się do pokrycia wydatków na szkolenia dla 1 100 pracowników, podczas gdy Habidite zobowiązało się z kolei do utrzymania 1 100 nowych miejsc pracy przez co najmniej 5 lat. Umowa o pomocy szkoleniowej została również faktycznie zawieszona z powodu niezrealizowania projektu Habidite (zob. motywy (29)-(31))
(40)
Po drugie, przedsiębiorstwo Habidite dostarczyło dokumentację wskazującą, że na mocy decyzji Gobierno Vasco (rządu baskijskiego) z dnia 30 grudnia 2008 r. projekt Habidite otrzymał pomoc regionalną w łącznej kwocie 6 mln EUR w ramach zastosowania programu pomocy regionalnej z wyłączeniem grupowym XR 175/2007 (22).
(41)
Po trzecie, przedsiębiorstwo Habidite stwierdziło, że w związku z zawieszeniem projektu złożyło ono pismami z dnia 6 lutego 2009 r. i 17 września 2009 r. skargi administracyjne na naruszenie przez Diputación i BIZKAILUR zobowiązań, które na nich spoczywały na mocy trzech umów. Przedsiębiorstwo Habidite stwierdziło również, że miało zamiar dochodzić swoich roszczeń przed właściwym sądem hiszpańskim.
(42)
Przedsiębiorstwo Habidite utrzymuje, że umowy o gruntach i nieruchomościach nie spełniają kryteriów kumulacyjnych istnienia pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(43)
W odniesieniu do elementów składających się na pomoc państwa innych niż element korzyści przedsiębiorstwo Habidite przedstawiło następujące argumenty, wspólne dla obu zgłoszonych umów:
a)
żadna z dwóch umów nie wiąże się z przekazaniem zasobów państwowych, ponieważ nie prowadzą one do utraty zasobów państwowych, gdyż dotyczą transakcji w warunkach pełnej konkurencji (zgodnie z wyrokiem Trybunału w sprawie PreussenElektra (23));
b)
nie należy zakładać, że umowa o nieruchomościach spełnia kryterium selektywności tylko dlatego, że nie została zawarta w wyniku procedury przetargowej. Zgodnie z Real Decreto Legislativo No 781/1986 de 18 de abril de 1986, por el que se aprueba el texto refundido de las disposiciones legales vigentes en materia de Régimen Local (24) i art. 31 dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie udzielania zamówień publicznych (25) tego rodzaju umowy można również zawierać bezpośrednio, tj. bez procedury przetargowej, gdy jest to uzasadnione technicznym charakterem projektu lub ochroną praw wyłącznych;
c)
unikalny charakter prefabrykowanych modułów Habidite pod względem cech charakterystycznych produktu i technologii montażu wyklucza możliwość zakłócenia rynku lub wymiany handlowej między państwami członkowskimi. W sprawach N-09084 Ristretto Group/Williams Scottsman oraz N-04059 TDR Capital/Agelco hiszpański organ ds. konkurencji określił stosowny rynek jako „produkcję, sprzedaż i wynajem mieszkań modułowych”. Zgodnie z powyższą definicją unikalny charakter modułów Habidite oznacza, że Habidite nie ma jakichkolwiek bezpośrednich konkurentów, dla których dwie przedmiotowe umowy mogłyby być szkodliwe. Ponadto w decyzji Komisji w sprawie M2473 Finnforest/Moelven Industrier (26) ustalono, że rynek budynków modułowych ma charakter lokalny lub regionalny, ponieważ koszty transportu wykluczają możliwość konkurencji na większych dystansach. Ceny Habidite były w każdym przypadku bardzo konkurencyjne, biorąc pod uwagę charakterystykę technologiczną produktu.
(44)
Przedsiębiorstwo Habidite wysunęło również szczegółowe argumenty podważające twierdzenie, iż którakolwiek z dwóch zgłoszonych umów przynosiła mu korzyść.
(45)
W odniesieniu do umowy o nieruchomościach Habidite zasadniczo twierdzi, że nie mogło czerpać z jej tytułu żadnej korzyści, ponieważ zawarte w niej ceny sprzedaży były nie wyższe, lecz niższe od cen rynkowych. W szczególności:
a)
ceny uzyskiwane przez Habidite w ramach umowy o nieruchomościach były z definicji niższe od cen rynkowych, biorąc pod uwagę fakt, że mieszkania miały być sprzedawane przez BIZKAILUR po regulowanych cenach, niższych od rynkowych ustalanych przepisami dotyczącymi mieszkań sprzedawanych w ramach systemu częściowo zabezpieczonego (viviendas tasadas) - zob. motywy (14)-(19);
b)
średnia cena, jaką BIZKAILUR zamierzała uzyskać za mieszkania budowane przez Habidite, tj. 2 010,19 EUR/m2, była porównywalna ze średnimi cenami, jakie BIZKAILUR płaciła wtedy z tytułu podobnych umów dotyczących budowy mieszkań do sprzedaży w ramach systemu zabezpieczonego i częściowo zabezpieczonego. Dla przykładu, według Habidite BIZKAILUR w 2007 r. płaciła za budowę mieszkań socjalnych w Lemoiz 2 277 EUR/m2, w Ziérbana - 1 964 EUR/m2 oraz w Areatza - 2 021 EUR/m2. W 2007 r. średnia cena mieszkań sprzedawanych jako viviendas tasadas w czterech gminach prowincji Bizkaia wynosiła 1 808,69 EUR/m2 za mieszkania o powierzchni 84 m2 (27);
c)
w każdym wypadku na podstawie umowy o nieruchomościach przedsiębiorstwo Habidite otrzymałoby tylko 83 % i odpowiednio 83,30 % tej średniej ceny 2 010,19 EUR/m2 (dla mieszkań o powierzchni poniżej 75 m2 - zob. motywy (24)-(25). W tym względzie w decyzji o wszczęciu postępowania niesłusznie odnotowano, że 2 010,19 EUR/m2 było ceną uzyskiwaną przez samo Habidite w ramach umowy;
d)
średnia cena uzyskiwana przez BIZKAILUR za mieszkania wybudowane przez Habidite była znacznie niższa od cen za równoważne mieszkania sprzedawane na wolnym rynku w tej prowincji. W 2007 r. średnia cena rynkowa w prowincji Bizkaia wynosiła 2 921,9 EUR/m2 (28).
(46)
W odniesieniu do umowy o gruntach przedsiębiorstwo Habidite twierdzi, że nie czerpałoby z niej żadnej korzyści, ponieważ według niego musiałoby zwrócić spółce BIZKAILUR nie tylko koszty rzeczywiste poniesione z tytułu zakupu i przystosowania gruntów zgodnie z postanowieniami umowy, ale również koszty finansowania poniesione w związku z tą operacją.
(47)
Ponadto Habidite kwestionuje koszty szacowane przez Diputación w związku z zakupem i przystosowaniem gruntów. Według umowy o gruntach BIZKAILUR musiała nabyć jedynie 101 403 m2 do celów tego projektu, a nie 205 000 m2, jak twierdzi Diputación. Ponadto koszty przystosowania 254 785 m2 gruntu do celów przemysłowych, które Diputación określa na 28,5 mln, są błędne. Wydawało się, że koszty te w rzeczywistości odpowiadają kosztom, które Diputación poniosła w przypadku innego projektu, tj. budowy autostrady Kadagua, segmentu Kastrexana Arbuio-Sodupe. Habidite twierdzi również, że grunty nabyte do celów projektu Habidite zostały bezprawnie wykorzystane do składowania odpadów, co potwierdziło również orzeczenie sądu krajowego (orzeczenie nr 148/2010 z dnia 1 września 2010 r. sądu pierwszej instancji Barakaldo).
VI. DODATKOWE INFORMACJE I ODPOWIEDZI NA UWAGI HABIDITE OTRZYMANE OD WŁADZ HISZPAŃSKICH
(48)
W odpowiedzi na pytania Komisji Diputación potwierdziła, że projekt Habidite został zawieszony, a zobowiązania umowne wobec Habidite na podstawie umowy o gruntach i umowy o nieruchomościach nie zostały wykonane.
(49)
W odniesieniu do umowy o pomocy szkoleniowej (zob. motyw (39) powyżej) Diputación zwraca uwagę na fakt, że jej zobowiązanie do pomocy w przeszkoleniu 1 100 pracowników fabryki Habidite było zgodnie z art. 10 umowy warunkowane zastosowaniem odpowiednich przepisów, w tym w domyśle również możliwym zgłoszeniem do Komisji lub zatwierdzeniem w ramach mających zastosowanie zasad pomocy państwa. Diputación potwierdza, że omawiana pomoc szkoleniowa nie została dostarczona.
(50)
Kiedy zapytano Diputación o związek między zgłoszonymi umowami a pomocą regionalną przyznaną w 2008 r. przez rząd baskijski i czy oba zestawy środków dotyczyły tego samego projektu inwestycyjnego, Diputación nie wykluczyła, że chodzi o ten sam projekt inwestycyjny, ale wskazała, że nie musi to koniecznie oznaczać, iż koszty kwalifikowalne inwestycji uwzględnione w 2008 r. przez rząd regionalny w odniesieniu do pomocy o wartości 6 mln EUR były tymi samymi kosztami kwalifikowanymi projektu, które zostały określone w 2006 r., gdy podpisano zgłoszone umowy. W tym względzie Diputación odnosi się do informacji przekazanych przez rząd baskijski i przez przedsiębiorstwo Habidite.
(51)
W kwestii spłaty należnej od Habidite na podstawie umowy o gruntach, a w szczególności argumentu przedsiębiorstwa Habidite, że interpretowało ono swoje zobowiązania w zakresie spłaty jako uwzględniające koszty finansowania związane z zakupem i przystosowaniem gruntów, Diputación wskazuje na faktyczne sformułowania zawarte w umowie o gruntach. Art. 1 ppkt (vi) umowy o gruntach stanowi: „Cena do zapłaty [przez Habidite] jest równowartością kosztu faktycznie poniesionego przez BIZKAILUR S.A. […] w związku z zakupem gruntu opisanego w […]” (podkreślenie własne).
(52)
Zgodnie z informacjami, którymi dysponuje Diputación przedsiębiorstwo Habidite i grupa AFER jako takie nie kwalifikowały się również jako przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji w rozumieniu pkt 9, 10 i 11 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji w momencie zawarcia dwóch zgłoszonych umów.
(53)
Z kolei rząd baskijski przedstawił informacje na temat pomocy regionalnej o wartości 6 mln EUR, przyznanej Habidite w dniu 30 grudnia 2008 r., w tym dane o wydatkach kwalifikowalnych, które uwzględniono przy przyznawaniu pomocy. Kategorie wydatków kwalifikowalnych określono w tabeli poniżej:
Inwestycja ogółem (w mln EUR)
90,42
Wydatki na badania i rozwój
13,71
Wydatki kwalifikowalne, w tym:
76,71
IT
2,85
Grunt
5,5
Budynki
34,76
Wyposażenie techniczne
19,14
Maszyny
11,94
Inne instalacje
0,737
Sprzęt informatyczny
0,965
Dodatkowe grunty i budynki
3,9
Razem wydatki kwalifikowalne
72,8
Przyznana pomoc
6
(54)
Pomoc ta nie została wypłacona. Zgodnie z pkt 65 wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007-2013 (29) w dniu 19 lutego 2009 r. władze hiszpańskie dostarczyły Komisji formularz informacyjny dotyczący przyznanej w ramach dopuszczonych programów regionalnych pomocy na duże projekty inwestycyjne niepodlegające obowiązkowi zgłoszenia (30).
VII. OCENA
(55)
Z przyczyn wyjaśnionych w motywach (56)-(59) niniejsza decyzja nie odnosi się do a) umowy o pomocy szkoleniowej zawartej między Diputación a Habidite w dniu 15 grudnia 2006 r.; oraz b) pomocy regionalnej o wartości 6 mln EUR przyznanej grupie Habidite przez rząd baskijski w dniu 30 grudnia 2008 r.
(56)
W odniesieniu do umowy o pomocy szkoleniowej zawartej między Diputación a Habidite tego samego dnia co zgłoszone umowy (zob. motywy (39) i (49)), Komisja odnotowuje, że przedmiotowy środek nie został zgłoszony przez hiszpańskie władze i nie był objęty decyzją o wszczęciu postępowania. Zgodnie z powszechnie przyjętą praktyką (31) pomoc państwa jest uważana za przyznaną w momencie, w którym istnieje prawnie wiążące, bezwarunkowe zobowiązanie do jej wypłaty. Artykuł 10 umowy o pomocy szkoleniowej (zob. motyw (49)) uzależnia zobowiązanie do wypłaty pomocy szkoleniowej od zastosowania właściwych przepisów, w tym unijnych zasad pomocy państwa. Wynika z tego, że zobowiązanie do wypłaty pomocy szkoleniowej przewidziane umową nie może być uznane za bezwarunkowe w momencie zawarcia tejże umowy. Ponadto władze hiszpańskie potwierdziły, że pomoc szkoleniowa wynikająca z omawianej umowy nie została wypłacona. W każdym przypadku, ponieważ projekt Habidite w Alonsotegi nie został wykonany, nie jest prawdopodobne, aby pomoc ta została wypłacona w przyszłości.
(57)
Decyzja nie odnosi się również do pomocy regionalnej o wartości 6 mln EUR przyznanej przez rząd baskijski na rzecz Habidite w dniu 30 grudnia 2008 r. (zob. motywy (40) i (50)). Należy jednak zauważyć, że dwie zgłoszone umowy objęte niniejszą decyzją i pomoc regionalna przyznana w 2008 r. odnoszą się do tego samego projektu inwestycyjnego, tj. do założenia fabryki modułów Habidite w Alonsotegi. Przedmiotowe twierdzenie nie zostało wyraźnie zakwestionowane przez rząd baskijski ani przez Diputación (zob. motyw (50)).
(58)
Zgodnie z pkt 66 wytycznych wspólnotowych w sprawie krajowej pomocy regionalnej 2007-2013 (32) władze hiszpańskie muszą zapewnić przestrzeganie przepisów dotyczących kumulacji pomocy mających zastosowanie do pomocy regionalnej przyznanej w 2008 r.
(59)
Ponadto należy przypomnieć, że zgodnie z informacją przekazaną przez Diputación (zob. motyw (30)), nabywanie gruntów niezbędnych do tego projektu inwestycyjnego rozpoczęło się w maju 2007 r., a do końca kwietnia 2008 r. zakupiono w tym celu kilka kolejnych działek. Tym samym realizacja przedmiotowego projektu rozpoczęła się już w maju 2007 r. Zgodnie z pkt 38 wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej 2007-2013 (33), aby pomoc regionalna stanowiła zachętę do podejmowania inwestycji, może być udzielona w ramach programów pomocy wyłącznie wtedy, gdy beneficjent przed rozpoczęciem prac nad realizacją złożył wniosek o przyznanie pomocy, a właściwe organy potwierdziły na piśmie, że projekt zasadniczo kwalifikuje się do pomocy, ponieważ spełnia kryteria określone w programie.
(60)
Przed dokonaniem oceny w zakresie istnienia pomocy i jej zgodności z Traktatem Komisja musi ustalić mające zastosowanie w danym czasie zasady pomocy państwa.
(61)
Umowa o gruntach i umowa o nieruchomościach zostały podpisane w dniu 15 grudnia 2006 r., ale zostały zgłoszone Komisji do przeglądu dopiero w kwietniu 2009 r. Jak już wspomniano w motywie (56) powyżej, zgodnie z powszechnie przyjętą praktyką (34) pomoc państwa jest uznawana za przyznaną w momencie, w którym zaistnieje prawnie wiążące, bezwarunkowe zobowiązanie do jej wypłaty. W przypadku dwóch zgłoszonych umów takie prawnie wiążące, bezwarunkowe zobowiązanie powstało w dniu 15 grudnia 2006 r., kiedy Diputación i BIZKAILUR podpisały te dwie zgłoszone umowy. Jakakolwiek pomoc związana z tymi dwiema umowami jest zatem niezgodna z prawem, ponieważ została przyznana z naruszeniem obowiązku zgłoszenia ustanowionego w art. 108 ust. 3 Traktatu.
(62)
Zgodnie z orzecznictwem w sprawie CELF/SIDE (35) jakiekolwiek późniejsze zgłoszenie lub zadeklarowanie zgodności nie znosi bezprawnego charakteru pomocy przyznanej z naruszeniem obowiązku zgłoszenia lub zawieszenia. Jak wskazano w zawiadomieniu Komisji w sprawie zasad oceny pomocy państwa przyznanej bezprawnie (36), zasadami mającymi zastosowanie do bezprawnej pomocy są te, które obowiązywały w czasie, gdy pomoc ta została udzielona - w niniejszym przypadku - w dniu 15 grudnia 2006 r. Te zasady znajdują również potwierdzenie w pkt 63 i 105 wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007-2013 (37). Przy ocenie zarówno istnienia pomocy, jak i jej zgodności z rynkiem wewnętrznym Komisja będzie się zatem opierać na zasadach pomocy państwa, które obowiązywały w dniu 15 grudnia 2006 r., gdy podpisano dwie zgłoszone umowy.
VII.1. Istnienie pomocy
(63)
Aby ustalić, czy środki podlegające kontroli stanowią pomoc państwa, Komisja musi ocenić, czy spełniają one warunki łączne określone w art. 107 ust. 1 Traktatu. Artykuł ten stanowi: „Z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”. Wspomniane kryteria łączne zostały kolejno zbadane w motywach (64)-(107) dla każdej z dwóch zgłoszonych umów.
VII.1.1 Środek 1: umowa o gruntach
(64)
Jednym z kryteriów pozwalających ustalić, czy dany środek obejmuje pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu, jest użycie zasobów państwowych, niezależnie od tego, czy miało ono formę wypłaty zasobów państwowych czy dochodów, z których państwo zrezygnowało. Ponadto zgodnie z utrwalonym orzecznictwem (38) jako zasoby państwowe kwalifikują się również zasoby przedsiębiorstw publicznych lub prywatnych, na które organy sektora publicznego mogą bezpośrednio lub pośrednio wywierać dominujący wpływ, ponieważ pozostają one pod kontrolą państwa, a zatem są dostępne dla właściwych organów publicznych. W tym względzie w motywach (65) i (66) Komisja sformułowała następujące uwagi.
(65)
Po pierwsze, umowa o gruntach została zawarta wspólnie przez Diputación i BIZKAILUR. Umowa zawiera szereg wyraźnych wskazań świadczących o tym, że w ramach przedmiotowej umowy spółka BIZKAILUR działała z ramienia Diputación. W imieniu Diputación i BIZKAILUR umowę podpisał Diputado General (przewodniczący) rady Diputación. Punkt 2 preambuły do umowy o gruntach stanowi, że cele polityki publicznej Diputación, jako wyłącznego właściciela spółki BIZKAILUR, obejmują promowanie nowych i innowacyjnych projektów inwestycyjnych, tworzenie miejsc pracy i ułatwianie dostępu do mieszkań socjalnych mieszkańcom prowincji Bizkaia. Punkt 5 preambuły do umowy o gruntach stanowi, że umowa zostaje zawarta, aby realizować cele polityki społecznej, o których mowa w pkt 2 preambuły, albo bezpośrednio, albo za pośrednictwem przedsiębiorstw publicznych, takich jak BIZKAILUR.
(66)
Po drugie, zasoby, które miały zostać wykorzystane przez spółkę BIZKAILUR do wypełnienia zobowiązania do zakupu gruntów pod budowę fabryki Habidite w Alonsotegi i przystosowania ich do celów przemysłowych, były kontrolowane przez Diputación. Od 1999 r. spółka BIZKAILUR należy w 100 % do Diputación i podlega jej kontroli (39). Spełnione zostały następujące wskaźniki „organiczne” i „strukturalne” ustanowione wyrokiem w sprawie Stardust Marine (40), określające, czy działania spółki BIZKAILUR podejmowane w ramach umowy o gruntach można przypisać państwu:
a)
zakres działań spółki BIZKAILUR w ramach umowy o gruntach został określony przez Diputación;
b)
do celów przedmiotowej umowy spółka BIZKAILUR otwarcie działała w imieniu Diputación;
c)
ze szczególnego charakteru działań BIZKAILUR, które były ukierunkowane wyłącznie na osiągnięcie celów polityki publicznej, wynika, że przedsiębiorstwo to nie było zwykłym uczestnikiem rynku konkurującym na warunkach rynkowych.
(67)
W świetle wskaźników przedstawionych w motywach (65) i (66) stwierdza się, że w przypadku umowy o gruntach spełnione zostało kryterium użycia zasobów państwowych i możliwości przypisania ich państwu.
(68)
Komisja zbadała warunki spłaty gruntów, której miały dokonać Diputación i BIZKAILUR na rzecz projektu Habidite w Alonsotegi w formie określonej w części drugiej art. 1 ppkt (vi) i (vii) umowy o gruntach (zob. także motyw (20) powyżej). Na tej podstawie Komisja sformułowała następujące uwagi przedstawione w motywach (69)-(83).
(69)
Zgodnie z częścią drugą art. 1 ppkt (vi) umowy o gruntach cena do zapłaty przez przedsiębiorstwo Habidite za grunty zakupione i dostosowane do celów przemysłowych przez BIZKAILUR była „faktycznym kosztem poniesionym przez BIZKAILUR […] z tytułu zakupu gruntów […]”. Przedsiębiorstwo Habidite argumentowało (zob. motyw (46)), że w jego opinii cena obejmowałaby również koszty finansowania. Nie można jednak przyjąć takiej wykładni. Odniesienie do „faktycznych kosztów poniesionych przy zakupie gruntów” jest wystarczająco przejrzyste i nie wymaga dalszej wykładni: obejmuje ono wyłącznie cenę rzeczywiście zapłaconą przez BIZKAILUR za zakup gruntów.
(70)
Należy zatem stwierdzić, że po pierwsze, takie sformułowanie wyraźnie wyklucza faktyczne koszty poniesione przez BIZKAILUR przy przystosowywaniu gruntów do celów przemysłowych.
(71)
Po drugie, warunki spłaty określone w części drugiej art. 1 ppkt (vii) umowy o gruntach, tj. czteroletni okres karencji, po upływie którego spłatę przewidziano na cztery kolejne roczne raty o wartości 25 % ceny faktycznie zapłaconej przez BIZKAILUR przy zakupie gruntów, w praktyce odpowiadają pożyczce nieoprocentowanej. Sformułowania zawartego w art. 1 ppkt (vii) umowy o gruntach nie można interpretować jako obejmującego również koszty finansowania równoważnej pożyczki, tj. odsetki, jakie zostałyby naliczone wobec przedsiębiorstwa Habidite w przypadku udzielenia podobnej pożyczki przez wierzyciela działającego w sytuacji rynkowej. W praktyce wątpliwe jest, aby podmiot prywatny, który znalazł się w podobnej sytuacji co BIZKAILUR, zgodził się nie obciążać przedsiębiorstwa Habidite kosztami przystosowania gruntów oraz aby zgodził się na czteroletni okres karencji na spłatę ceny zakupu gruntów i pełną spłatę w terminie 7 lat od przekazania prawa własności do gruntów Habidite bez naliczenia jakichkolwiek odsetek z tytułu takiego finansowania.
(72)
W świetle ustaleń przedstawionych w motywach (69)-(71) należy uznać, że umowa o gruntach przyniosłaby przedsiębiorstwu Habidite korzyść, której osiągnięcie nie byłoby możliwe w normalnych warunkach rynkowych. Na korzyść składają się dwa następujące elementy:
a)
odsetki, z których zrezygnowano, od pożyczki o wartości całkowitych kosztów poniesionych przez BIZKAILUR przy zakupie gruntów zgodnie z przedmiotową umową - pożyczka na 7 lat, czteroletni okres karencji i cztery równe roczne raty do spłacenia (każda równa 25 % spłacanej kwoty); oraz
b)
koszty, jakie spółka BIZKAILUR poniosłaby z tytułu przystosowania do celów przemysłowych działki, której łączna powierzchnia na potrzeby przedmiotowego projektu musiała wynosić przynajmniej 101 403 m2, zgodnie z art. 1 ppkt (ii) umowy o gruntach (tj. przynajmniej 81 600 m2 na fabrykę, 5 300 m2 na biura i dobudówki oraz 14 300 m2 na cele przemysłowe).
(73)
Jeżeli chodzi o pierwszy element, czyli odsetki, z których zrezygnowano w przypadku spłaty ceny zakupu gruntów, Komisja szacuje, że wyniosłyby one ekwiwalent dotacji netto o wartości 13,21 % ceny zapłaconej za zakup gruntów przez spółkę BIZKAILUR. Sposób obliczenia powyższego ekwiwalentu dotacji netto przedstawiono w motywach (74)-(77).
(74)
W pierwszej kolejności określono stopę procentową mającą zastosowanie do podobnej pożyczki na podstawie stopy referencyjnej obowiązującej w Hiszpanii w grudniu 2006 r., która zgodnie z komunikatem Komisji w sprawie stóp referencyjnych wynosiła 4,36 % (41).
(75)
Następnie na podstawie obwieszczenia Komisji w sprawie metody określania stóp referencyjnych i dyskontowych z 1997 r. (42) (zwanego dalej „obwieszczeniem Komisji z 1997 r.”, które obowiązywało w momencie zawarcia umowy o gruntach) nie ma potrzeby uzupełnienia przedmiotowej stopy referencyjnej o dodatkową kwotę, aby odzwierciedlić profil ryzyka kredytowego przedsiębiorstwa Habidite. W obwieszczeniu Komisji z 1997 r. uznano, że stopy referencyjne odzwierciedlają średni poziom stóp procentowych stosowany w różnych państwach członkowskich w odniesieniu do kredytów średnio- i długoterminowych (od pięciu do dziesięciu lat), zabezpieczonych w sposób normalny. W rozporządzeniu Komisji (WE) nr 794/2004 nie dokonano szczególnych zmian tej ogólnej zasady (43). Z braku bezpośrednich informacji dotyczących oceny ryzyka kredytowego przedsiębiorstwa Habidite lub grupy AFER w analizowanym czasie Komisja uznaje, że można przyjąć, iż w tym czasie przedsiębiorstwo Habidite kwalifikowało się jako zwykłe przedsiębiorstwo o zwykłym zabezpieczeniu. Rzeczywiście zarówno Diputación, jak i Habidite zgodnie uznały, że ani spółka Habidite, ani grupa AFER nie kwalifikowały się jako przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji w rozumieniu pkt 9, 10 i 11 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji (zob. motyw (52) powyżej).
(76)
W ramach trzeciego etapu dokonano korekty ekwiwalentu dotacji brutto w odniesieniu do pomocy związanej z ustaleniami dotyczącymi spłaty w celu uwzględnienia podatku od osób prawnych, który powinien zostać uiszczony przez beneficjenta i który w analizowanym okresie wynosił w Hiszpanii 35 %.
(77)
Na podstawie elementów zawartych w motywach (74)-(76), w poniższej tabeli przedstawiono powstały ekwiwalent dotacji netto w odniesieniu do przedmiotowej pożyczki subsydiowanej:
Kwota pożyczki
100 %
Okres trwania pożyczki
7 lat
Okres karencji w odniesieniu do spłaty
4 lata
Stopa referencyjna
4,36 %
Marża/uzupełnienie
Całkowita mająca zastosowanie stopa procentowa
4,36 %
Ekwiwalent dotacji brutto w odniesieniu do pomocy
20,33 %
Podatek od osób prawnych
35 %
Ekwiwalent dotacji netto (po opodatkowaniu)
13,21 %
(78)
Komisja zauważa również, że faktyczny koszt zakupu gruntów na potrzeby przedmiotowego projektu, który to koszt stanowi podstawę do stosowania ekwiwalentu dotacji netto w celu określenia kwoty pomocy, jest przedmiotem sporu między stronami. Jak wskazano w motywie (30) powyżej, Diputación twierdzi, że do września 2009 r. spółka BIZKAILUR zapłaciła 4,7 mln EUR za zakup gruntów o powierzchni 205 000 m2, oraz oszacowała, że na zakup pozostałych gruntów o powierzchni 95 000 m2 niezbędnych do realizacji przedmiotowego projektu trzeba byłoby przeznaczyć kolejne 2,6 mln EUR. Przedsiębiorstwo Habidite twierdzi natomiast, że na potrzeby tego projektu spółka BIZKAILUR nie musiała dokonywać zakupu tak dużego terenu, ponieważ powierzchnia określona w umowie o gruntach wynosi łącznie jedynie 101 403 m2 (zob. motyw (47) powyżej).
(79)
W kwestii tego sporu Komisja po pierwsze zauważa, że zgodnie z dokładnym brzmieniem art. 1 ppkt (ii) umowy o gruntach łączna powierzchnia terenu przeznaczonego na przedmiotowy projekt powinna wynosić „przynajmniej”101 403 m2. Po drugie Komisja nie może przyjąć uzasadnionej opinii w tej kwestii na podstawie informacji przedstawionych przez strony w toku formalnego postępowania wyjaśniającego. Ponieważ jednak nie wypłacono jeszcze pomocy przewidzianej w umowie o gruntach, a zatem nie zachodzi potrzeba nakazania zwrotu pomocy, kwestia dokładnej ceny, którą przedsiębiorstwo Habidite musi zwrócić za zakup gruntów, może pozostać otwarta. Do celów niniejszej decyzji wystarczy ustalić element pomocy wynikający z warunków spłaty określonych w umowie o gruntach.
(80)
Ustala się zatem, że przedmiotowy element pomocy wynosi 13,21 % kosztów, które należy zwrócić spółce BIZKAILUR za zakup gruntów niezbędnych do realizacji projektu Habidite zgodnie z warunkami zawartymi w części drugiej art. 1 ppkt (ii) umowy o gruntach. Określona w ten sposób kwota odpowiada wartości odsetek, z których zrezygnowała spółka BIZKAILUR i które zostałyby naliczone przez uczestnika rynku, w odniesieniu do pożyczki na okres 7 lat, przy czteroletnim okresie karencji i czterech równych rocznych ratach spłaty (każda równa 25 % spłacanej kwoty). Podstawą obliczenia przedmiotowego elementu pomocy jest faktyczny koszt, który powinna ponieść spółka BIZKAILUR za zakup gruntów określonych w części drugiej art. 1 ppkt (ii) umowy o gruntach.
(81)
Podobne względy należy rozważyć w przypadku drugiego elementu pomocy zawartego w umowie o gruntach, tj. kosztów przystosowania gruntów do celów przemysłowych, które zgodnie z umową o gruntach nie musiały być spłacone na rzecz spółki BIZKAILUR (zob. w tym zakresie motywy (69) i (70)). Również w tym przypadku strony nie doszły do porozumienia w kwestii kwot. Diputación twierdzi, że w marcu 2009 r. koszty te oszacowano na 28,5 mln EUR (zob. motyw (30)). Przedsiębiorstwo Habidite uważa jednak, że szacunki te są wygórowane (zob. motyw (47)), co częściowo wynika z faktu, że spółka BIZKAILUR zakupiła grunty o większej powierzchni, niż wymagał tego projekt zgodnie z umową o gruntach, a częściowo z faktu, że spółka wykorzystała część gruntów już zakupionych na potrzeby projektu na inne cele, takie jak składowanie odpadów.
(82)
Również w tym przypadku, ponieważ nie wypłacono jeszcze pomocy, a zatem nie zachodzi potrzeba nakazania jej zwrotu, do celów niniejszej decyzji wystarczy określić element pomocy zawarty w umowie o gruntach: na przedmiotowy element pomocy składa się całkowity koszt, który spółka BIZKAILUR poniosłaby z tytułu przystosowania działki przeznaczonej na projekt do celów przemysłowych, na warunkach określonych w części drugiej art. 1 ppkt (iii) umowy o gruntach; zgodnie z brzmieniem części drugiej art. 1 ppkt (vi) przedmiotowej umowy przedsiębiorstwo Habidite nie musi zwrócić tych kosztów spółce BIZKAILUR.
(83)
Komisja stwierdza również, że korzyść określoną w motywach (68)-(77), składającą się z dwóch elementów opisanych w motywach (80) i (82), należy uznać za selektywną w stopniu, w jakim korzyść zostałaby przyznana na podstawie umowy o gruntach jednemu konkretnemu beneficjentowi, czyli przedsiębiorstwu Habidite i grupie AFER, do której ono należy.
(84)
Jak wskazano w motywie (43), przedsiębiorstwo Habidite twierdzi, że zgłoszone umowy nie zakłócają konkurencji, ponieważ a) rynek właściwy ogranicza się do „produkcji, sprzedaży i wypożyczania modułów prefabrykowanych”; oraz b) unikalne cechy charakterystyczne modułów prefabrykowanych przedsiębiorstwa Habidite sprawiają, że nie ma ono żadnych konkurentów.
(85)
Komisja nie może zgodzić się z argumentami przedstawionymi przez przedsiębiorstwo Habidite. Nawet jeżeli moduły prefabrykowane przedsiębiorstwa Habidite można by uznać za produkt wyjątkowy ze względu na jego charakterystykę, w analizowanym przypadku właściwy rynek produktowy należy zdefiniować jako szerzej pojęty ogólny rynek budowy i sprzedaży mieszkań - obejmujący zarówno mieszkania sprzedawane na wolnym rynku, jak i mieszkania sprzedawane w regulowanym segmencie rynku (mieszkania socjalne).
(86)
Zgodnie z argumentami samego przedsiębiorstwa Habidite wartością odniesienia dla cen mieszkań sprzedawanych spółce BIZKAILUR mogą być ceny mieszkań sprzedawanych na wolnym rynku lub mieszkań ostatecznie sprzedanych w systemie zabezpieczonym lub częściowo zabezpieczonym. Zawarcie przez spółkę BIZKAILUR umów na budowę innych mieszkań sprzedawanych w ramach systemu częściowo zabezpieczonego również z innymi przedsiębiorstwami budowlanymi niż przedsiębiorstwo Habidite świadczy o tym, że w istocie w analizowanym okresie inne przedsiębiorstwa budowlane konkurowały z przedsiębiorstwem Habidite o dostarczenie na rzecz spółki BIZKAILUR mieszkań, które miały zostać sprzedane w systemie zabezpieczonym lub częściowo zabezpieczonym.
(87)
Ponadto w planie operacyjnym przedstawionym rządowi baskijskiemu na poparcie stosowanej pomocy regionalnej w 2008 r. (z listopada 2008 r., s. 10-12) samo przedsiębiorstwo Habidite wskazało, że konkurowało z przedsiębiorstwami budowlanymi budującymi tradycyjne mieszkania na kilku regionalnych rynkach hiszpańskich, na których zamierzało sprzedawać swoje produkty (w tym w szczególności na rynku Kraju Basków, Nawarry, Kantabrii, La Rioja, Madrytu i Katalonii, ale także w mniejszym stopniu na rynkach innych hiszpańskich wspólnot autonomicznych (comunidades autónomas)). Z szacunków przedsiębiorstwa wynikało, że jego łączny ostateczny udział w rynku hiszpańskim (obejmującym wolny rynek i projekty w dziedzinie mieszkań socjalnych) wzrośnie z 0,4 % w 2011 r. do 1 % w okresie 2012-2016. Przykładowo w odniesieniu do 2011 r. przedsiębiorstwo Habidite oszacowało, że łączna liczba mieszkań sprzedanych na całym rynku hiszpańskim wyniosłaby 320 000, z czego przy produkcji 1 403 mieszkań w 2011 r. udział spółki w rynku wyniósłby 0,4 %. Jeżeli chodzi o rynek w Kraju Basków, przedsiębiorstwo Habidite oszacowało swój udział w tym rynku na poziomie 0,5 % w 2011 r. i do 2,8 % począwszy od 2014 r., zakładając, że całkowity roczny popyt na mieszkania w tym regionie wyniósłby 8 000 mieszkań w latach 2011-2016.
(88)
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem uznaje się, że pomoc zakłóca konkurencję, jeżeli powoduje poprawę pozycji finansowej i możliwości przedsiębiorstwa będącego beneficjentem względem konkurentów, którzy takiej pomocy nie otrzymują (44). W świetle tej zasady i powyższych ustaleń należy stwierdzić, że pomoc udzielona przedsiębiorstwu Habidite i grupie AFER w ramach umowy o gruntach powoduje zakłócenie konkurencji, ponieważ umożliwia przedsiębiorstwu Habidite ograniczenie kosztów inwestycji, które w normalnych warunkach ponosi samo przedsiębiorstwo, a zatem również uzyskanie przewagi konkurencyjnej nad istniejącymi i potencjalnymi konkurentami.
(89)
Podobnie jak stwierdzono w motywach (84)-(87), nie można uznać argumentu przedsiębiorstwa Habidite, zgodnie z którym rynkiem właściwym pod względem geograficznym jest jedynie rynek lokalny lub regionalny, szczególnie w przypadku mieszkań prefabrykowanych, ze względu na koszty związane z transportem prefabrykatów. Geograficzne sąsiedztwo Kraju Basków z innymi państwami członkowskimi oraz jego dostęp do morza sprawiają, że dodatkowe koszty transportu prawdopodobnie nie byłyby czynnikiem rozstrzygającym dla wyeliminowania ewentualnych konkurentów przedsiębiorstwa Habidite w tej comunidad autónoma. Wręcz przeciwnie, możliwe jest, że koszty transportu nie stanowią przeszkody dla przedsiębiorstwa Habidite w konkurowaniu w zakresie budowy mieszkań w pobliskich państwach członkowskich.
(90)
Zgodnie z tym samym orzecznictwem, które przywołano w motywie (88), jeżeli pomoc państwa powoduje poprawę pozycji finansowej przedsiębiorstwa względem innych konkurentów w ramach handlu wewnątrzunijnego, należy uznać, że taka pomoc prowadzi do osłabienia pozycji wspomnianych konkurentów. Pomoc może mieć wpływ na handel wewnątrzunijny nawet wtedy, gdy samo przedsiębiorstwo będące beneficjentem nie uczestniczy w działalności transgranicznej (45).
(91)
Na podstawie ustaleń przedstawionych w motywach (89) i (90) Komisja stwierdza, że pomoc związana z umową o gruntach prawdopodobnie miałaby wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
VII.1.2 Środek 2: Umowa o nieruchomościach
(92)
Ustalenia przedstawione w motywach (64)-(67), (84)-(88) i (89)-(90) dotyczące kryteriów - w ramach definicji pomocy państwa - obejmujących użycie zasobów państwowych i możliwość przypisania ich państwu, zakłócenie konkurencji i wpływ na handel wewnątrzunijny stosuje się również odpowiednio do umowy o nieruchomościach. Dlatego też w motywach (93)-(96) zbadane zostanie jedynie kryterium selektywnej korzyści.
(93)
Jak wyjaśniono w motywie (45), przedsiębiorstwo Habidite twierdzi, że umowa o nieruchomościach nie przyniosła mu żadnej korzyści, ponieważ zasadniczo ceny, jakie miała zapłacić spółka BIZKAILUR za budowę 1 500 mieszkań przez przedsiębiorstwo Habidite na mocy przedmiotowej umowy, były w rzeczywistości niższe od cen rynkowych.
(94)
W szczególności przedsiębiorstwo Habidite argumentuje, że po pierwsze spółka BIZKAILUR sprzedałaby przedmiotowe 1 500 mieszkań, oddanych na podstawie przedmiotowej umowy przez przedsiębiorstwo Habidite, w ramach systemu częściowo zabezpieczonego (jako viviendas tasadas) po maksymalnej cenie ograniczonej obowiązującą ustawą regionalną do 1,7-krotności ceny ustalonej w rozporządzeniu rządu baskijskiego z dnia 1 sierpnia 2004 r., a następnie indeksowanej na podstawie wskaźnika cen konsumpcyjnych określonego przez hiszpański Narodowy Instytut Statystyczny (zob. w tym względzie motywy (17) i (18)). Średnia cena uzyskana w ten sposób przez spółkę BIZKAILUR za 1 500 mieszkań wyniosła 2 010,19 EUR/m2 i była niższa od średniej ceny mieszkań sprzedawanych na wolnym rynku w prowincji Bizkaia w 2007 r., która wynosiła 2 921,9 EUR/m2. Ponadto przedsiębiorstwo Habidite otrzymałoby jedynie 83 % i odpowiednio 83,30 % (w przypadku 750 mieszkań o powierzchni poniżej 75 m2) z kwoty 2 010,19/m2 EUR, którą otrzymała sama spółka BIZKAILUR za sprzedaż tych mieszkań w ramach systemu częściowo zabezpieczonego.
(95)
Po drugie, przedsiębiorstwo Habidite twierdzi, że cena, którą uzyskałoby od spółki BIZKAILUR za 1 500 mieszkań zgodnie z umową o nieruchomościach była porównywalna do cen uzyskanych przez inne przedsiębiorstwa budowlane, które zawarły podobne umowy z BIZKAILUR w analizowanym okresie (przykłady podano w motywie (45)).
(96)
Przedsiębiorstwo Habidite twierdzi również, że na podstawie dekretu z mocą ustawy nr 78/1986 i art. 31 dyrektywy 2004/18/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 31 marca 2004 r. w sprawie udzielania zamówień publicznych (46) tego rodzaju umowy można także zawierać bezpośrednio, tj. bez procedury przetargowej, gdy jest to uzasadnione technicznym charakterem projektu lub ochroną praw wyłącznych.
(97)
Po przeprowadzeniu oceny informacji i argumentów przedstawionych przez przedsiębiorstwo Habidite Komisja sformułowała w motywach (98)-(107) następujące uwagi.
(98)
Po pierwsze, należy zauważyć, że informacje dotyczące średnich cen uzyskanych przez inne przedsiębiorstwa budowlane, które zawarły podobne umowy ze spółką BIZKAILUR, pochodzą wyłącznie z publikacji prasowych. Komisja nie otrzymała bezpośrednich informacji dotyczących tej kwestii od Diputación - na przykład w formie kopii podobnych umów zawartych przez spółkę BIZKAILUR z innymi przedsiębiorstwami budowlanymi. W każdym razie szacunki dotyczące cen przedstawione zarówno przez przedsiębiorstwo Habidite, jak i Diputación dotyczą lat 2006-2007, natomiast zgodnie z art. A lit. c) umowy o nieruchomościach oraz zgodnie z planem operacyjnym przedsiębiorstwa Habidite opublikowanym w 2009 r. przedmiotowe 1 500 mieszkań miało być oddane spółce BIZKAILUR w latach 2009-2011.
(99)
Nawet gdyby uznano, że ceny, jakie przedsiębiorstwo Habidite miało uzyskać od BIZKAILUR za 1 500 mieszkań na podstawie przedmiotowej umowy, były porównywalne z cenami uzyskanymi przez inne przedsiębiorstwa budowlane od spółki BIZKAILUR na podstawie podobnych umów oraz że były one niższe od cen obserwowanych na wolnym rynku takich mieszkań, argument ten jest niewystarczający, aby Komisja mogła stwierdzić, że przedsiębiorstwo Habidite nie odniosło korzyści z tytułu przedmiotowej umowy. Ponadto w decyzji o wszczęciu postępowania (47) zauważono, że korzyść uzyskana przez przedsiębiorstwo Habidite z tytułu umowy polega głównie na tym, iż zagwarantowano w niej sprzedaż znacznej części początkowej produkcji przedsiębiorstwa, co znacznie ogranicza ryzyko nierozerwalnie związane z nowym projektem inwestycyjnym, które jest z definicji jeszcze większe w przypadku wprowadzania do obrotu nowego produktu, jakim były moduły przedsiębiorstwa Habidite.
(100)
Powszechnie wiadomo, że na hiszpańskim rynku budowlanym panowała w analizowanym okresie i nadal panuje ostra konkurencja. Zawarcie przez spółkę BIZKAILUR umowy na 1 500 mieszkań z przedsiębiorstwem Habidite musiało zapewnić temu przedsiębiorstwu znaczną korzyść względem jego konkurentów, nawet gdyby uwzględniono jedynie zapotrzebowanie na budowę mieszkań sprzedawanych w ramach systemu zabezpieczonego i częściowo zabezpieczonego.
(101)
Jak zauważyła rada Diputación, zgodnie z Plan Foral (zob. motyw (19)) spółka BIZKAILUR miała dostarczyć łącznie 3 000 mieszkań, które planowano sprzedać w ramach systemu zabezpieczonego w latach 2004-2007, co wyraźnie świadczy o tym, że liczba mieszkań, na które podpisano umowę z przedsiębiorstwem Habidite, nie była nieznaczna. Co prawda Plan Foral obejmuje lata 2004-2007, natomiast 1 500 mieszkań objętych umową między spółką BIZKAILUR a przedsiębiorstwem Habidite planowano dostarczyć w latach 2009-2011 (zgodnie z planem operacyjnym przedsiębiorstwa w wersji opublikowanej w 2009 r.). W planie wskazano jednak całkowitą liczbę mieszkań, jaką spółka BIZKAILUR zamierzała sprzedać w ramach systemu zabezpieczonego, w czasie gdy zawarto umowę o nieruchomościach.
(102)
Należy ocenić ten element w świetle liczby mieszkań zakontraktowanych przez Diputación i BIZKAILUR w stosunku do szacowanej łącznej produkcji przedsiębiorstwa Habidite w analizowanym okresie. Zgodnie z planem operacyjnym opublikowanym w 2009 r. przedsiębiorstwo Habidite oszacowało, że wszystkie 433 mieszkania wyprodukowane przez nią w 2009 r. zostaną zakupione wyłącznie przez BIZKAILUR. W 2010 r. spółka BIZKAILUR zakupiłaby 670 mieszkań, natomiast łączna produkcja przedsiębiorstwa Habidite wyniosłaby 1 113 mieszkań. W 2011 r. spółka BIZKAILUR zakupiłaby 342 mieszkania, natomiast łączna produkcja przedsiębiorstwa Habidite wyniosłaby 3 151 mieszkań. Oznacza to, że w czasie, gdy zawarto umowę o nieruchomościach, przedsiębiorstwo Habidite samo oszacowało, że Diputación i BIZKAILUR zakupiłyby znaczną część produkcji w ciągu dwóch pierwszych lat produkcyjnych fabryki Habidite w Alonsotegi (2009 i 2010 r.). Powyższe ustalenie stanowi potwierdzenie wniosku, że umowa o nieruchomościach znacznie ograniczyła ryzyko nierozerwalnie związane z nowym projektem inwestycyjnym, szczególnie z wprowadzeniem do obrotu nowego produktu (modułów Habidite).
(103)
Na znaczne ograniczenie ryzyka związanego ze sprzedażą produkcji przedsiębiorstwa Habidite na rynku wskazuje również własny plan operacyjny przedsiębiorstwa Habidite (z listopada 2008 r.) w formie przedstawionej do celów pozyskania pomocy regionalnej na rok 2008. W przedmiotowym planie operacyjnym przedsiębiorstwo Habidite oszacowało, że całkowite zapotrzebowanie na mieszkania sprzedawane na rynku regulowanym w całym Kraju Basków w latach 2011-2016 wyniesie około 8 000 mieszkań rocznie. W tym samym planie operacyjnym wspomina się, że przedsiębiorstwo Habidite w pierwszej kolejności zamierza sprzedawać swoje produkty w regulowanych segmentach rynku (mieszkania socjalne) zarówno w Kraju Basków, jak i w innych regionach Hiszpanii. W szczególności w 2011 r. przedsiębiorstwo Habidite przewidywało, że sprzeda 289 mieszkań na rynku regulowanym w Hiszpanii przy całkowitej produkcji wynoszącej 1 403 mieszkania w tym samym roku. Świadczy to o tym, że po zakończeniu okresu obowiązywania umowy o nieruchomościach (jako że 1 500 mieszkań zamówionych przez Diputación i BIZKAILUR planowano dostarczyć najpóźniej do maja 2011 r.) udział mieszkań, które przedsiębiorstwo Habidite miało nadzieję sprzedać na rynku regulowanym, w całkowitej produkcji rocznej, tj. 289 mieszkań przy całkowitej produkcji wynoszącej 1 403 mieszkania, był znacznie mniejszy od tego samego stosunku w pierwszych trzech latach działalności fabryki Habidite w Alonsotegi, czyli w latach objętych umową o nieruchomościach.
(104)
Kolejnym ważnym elementem jest rzeczywiste zapotrzebowanie na mieszkania socjalne w prowincji Bizkaia pokrywane przez spółkę BIZKAILUR w ramach umowy o nieruchomościach. Ani Diputación, ani Habidite nie przedstawiły konkretnych dowodów dotyczących rzeczywistego zapotrzebowania na mieszkania socjalne, które miało zostać pokryte przez spółkę BIZKAILUR w drodze umowy o nieruchomościach zawartej z przedsiębiorstwem Habidite na podanych warunkach. Jak już wspomniano w motywie (98), w umowie przewidziano oddanie 1 500 mieszkań w latach 2009-2011. Ponadto rada Diputación nie kwestionowała faktu zawarcia umowy w celu zapewnienia usługi świadczonej w ogólnym interesie gospodarczym, jakim są mieszkania socjalne. Należy również zauważyć, że umowy o nieruchomościach nie zawarto w oparciu o procedurę przetargową, chociaż zgodnie z informacjami przekazanymi przez samo przedsiębiorstwo Habidite w odniesieniu do podobnych umów zawartych przez spółkę BIZKAILUR z innymi przedsiębiorstwami budowlanymi, wydaje się, iż spółka BIZKAILUR powinna udzielić takiego zamówienia w drodze procedury przetargowej.
(105)
Z tego punktu widzenia nie można uznać argumentu użytego przez przedsiębiorstwo Habidite (zob. motyw (96)), zgodnie z którym szczególny charakter techniczny przedmiotowego projektu umożliwił bezpośrednie udzielenie zamówienia bez przeprowadzania procedury przetargowej. Po pierwsze przepisy, na które powołuje się przedsiębiorstwo Habidite, nie dotyczą takich sytuacji, jak analizowany przypadek, w których szczególny charakter projektu polega na wprowadzaniu do obrotu nowego produktu. Przedmiotem umowy o nieruchomościach był zakup mieszkań, które następnie miały zostać sprzedane obywatelom w niekorzystnej sytuacji w ramach systemu częściowo zabezpieczonego. Technologia zastosowana przy budowie takich mieszkań nie ma znaczenia, a mieszkania zbudowane z modułów prefabrykowanych stanowią produkt bezpośrednio konkurencyjny wobec mieszkań budowanych przy zastosowaniu tradycyjnych metod. Po drugie w sprawozdaniu ze stycznia 2009 r. (48) Tribunal Vasco de Cuentas Públicas (Baskijski Trybunał Obrachunkowy) wyraził wątpliwości co do legalności umowy o gruntach i umowy o nieruchomościach w części, w której zwrócił uwagę na umowy w sprawie zamówienia publicznego zawarte z naruszeniem zasady przejrzystości i procedury przetargowej.
(106)
Zgodnie z wyrokiem w sprawie P&O Ferries (49) samo zakupienie towarów przez organ publiczny na warunkach cen rynkowych nie stanowi wystarczającej przesłanki do stwierdzenia, że transakcji dokonano w warunkach pełnej konkurencji, jeżeli państwo w rzeczywistości nie potrzebowało tych towarów, zwłaszcza gdy umowy na takie towary zawarto bez przeprowadzenia procedury przetargowej. W analizowanej sprawie brak informacji dotyczących faktycznej potrzeby sprzedaży przez spółkę BIZKAILUR 1 500 mieszkań zakontraktowanych w ramach systemu częściowo zabezpieczonego na okres 2009-2011 oraz fakt nieprzeprowadzenia procedury przetargowej świadczą o tym, że transakcja nie została zawarta na warunkach rynkowych.
(107)
W świetle ustaleń przedstawionych w motywach (97)-(106) Komisja stwierdza, że umowy o nieruchomościach nie można uznać za zwykłą operację rynkową. Wręcz przeciwnie, umowa przynosi korzyść przedsiębiorstwu Habidite i grupie AFER, eliminując ryzyko, na które byłyby narażone, gdyby musiały sprzedawać swoje produkty na rynkowych warunkach bezpośredniej konkurencji z innymi przedsiębiorstwami budowlanymi. W tym przypadku element pomocy definiuje się jako zysk osiągnięty przez przedsiębiorstwo Habidite z tytułu sprzedaży 1 500 mieszkań na rzecz Diputación i BIZKAILUR na warunkach określonych w umowie o nieruchomościach, czyli jako różnicę między ceną uzyskaną od spółki BIZKAILUR za sprzedaż 1 500 mieszkań na warunkach cenowych określonych w art. A lit. e) umowy o nieruchomościach a kosztami produkcji 1 500 mieszkań poniesionymi przez przedsiębiorstwo Habidite. Ponieważ umowa o nieruchomościach przynosi korzyść konkretnie przedsiębiorstwu Habidite i grupie AFER, korzyść ta ma charakter selektywny.
VII.1.3 Wstępne wnioski
(108)
Na podstawie motywów (64)-(90) i (92)-(106) oraz bez uszczerbku dla wszystkich dalszych ustaleń w odniesieniu do zgodności pomocy z prawem UE o zamówieniach publicznych należy stwierdzić, że zarówno umowa o gruntach, jak i umowa o nieruchomościach stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(109)
W przypadku umowy o gruntach na powiązaną pomoc państwa składają się dwa elementy:
a)
odsetki, z których zrezygnowano, od pożyczki o wartości całkowitych kosztów poniesionych przez BIZKAILUR przy zakupie gruntów na realizację projektu Habidite, która to pożyczka miała być przyznana bez oprocentowania na okres 7 lat z czteroletnim okresem karencji. Odsetki, z których zrezygnowano, wynoszą ekwiwalent dotacji netto w wysokości 13,41 % kosztów zakupu gruntów przez spółkę BIZKAILUR na podstawie części drugiej art. 1 ppkt (ii) umowy o gruntach;
b)
łączne koszty, które spółka BIZKAILUR poniosłaby przy przystosowaniu do celów przemysłowych przedmiotowej działki o łącznej powierzchni 101 430 m2, jak określono w części drugiej art. 1 ppkt (iii) umowy o gruntach.
(110)
W przypadku umowy o nieruchomościach element pomocy stanowi zysk osiągnięty przez spółkę Habidite z tytułu sprzedaży 1 500 mieszkań na podstawie przedmiotowej umowy, czyli różnicę między ceną określoną w art. A lit. e) umowy o nieruchomościach za sprzedaż 1 500 mieszkań a kosztami produkcji 1 500 mieszkań poniesionymi przez przedsiębiorstwo Habidite.
VII.2. Zgodność z rynkiem wewnętrznym
(111)
W decyzji o wszczęciu postępowania z dnia 2 grudnia 2009 r. Komisja wyraziła wątpliwości co do możliwości uznania pomocy związanej z umową o gruntach i umową o nieruchomościach za zgodną z Traktatem, na podstawie właściwych przepisów mających zastosowanie w okresie będącym przedmiotem oceny, w szczególności w odniesieniu do oryginalnych tymczasowych ram prawnych (50), wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji z 2004 r., wytycznych w sprawie krajowej pomocy regionalnej na lata 2007-2013 (51) oraz ogólnego rozporządzenia w sprawie wyłączeń blokowych z 2008 r. (52).
(112)
Jak jednak wskazano w motywach (60)-(62), pomoc udzielona w ramach umowy o gruntach i umowy o nieruchomościach została przyznana niezgodnie z prawem (tj. przed zgłoszeniem jej Komisji) w dniu 15 grudnia 2006 r. Jej zgodność należy więc ocenić w oparciu o zasady pomocy państwa obowiązujące w chwili jej przyznania.
(113)
Z tej perspektywy czasowej zgodności pomocy przyznanej w ramach umowy o gruntach i umowy o nieruchomościach nie można oceniać w świetle przepisów szczególnych obowiązujących w związku z kryzysem, które zostały przyjęte i weszły w życie w późniejszym okresie.
(114)
Ponadto według Diputación, przedsiębiorstwo Habidite i grupa AFER nie kwalifikowały się w dniu 15 grudnia 2006 r. jako przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji w rozumieniu pkt 9, 10 i 11 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji z 2004 r. W chwili zawarcia umowy o gruntach i umowy o nieruchomościach nie kwalifikowały się one zatem do pomocy na ratowanie ani do pomocy na restrukturyzację.
(115)
Umowę o gruntach i umowę o nieruchomościach zawarto w dniu 15 grudnia 2006 r. w celu wsparcia nowego projektu inwestycyjnego w Alonsotegi, miejscowości znajdującej się w obrębie Gran Bilbao, który w tym czasie był obszarem objętym pomocą zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu (53). Należy zatem zbadać kwestię, czy pomoc przyznana w ramach umowy o gruntach i umowy o nieruchomościach mogła być zgodna z Traktatem na podstawie przepisów mających zastosowanie do pomocy regionalnej w dniu 15 grudnia 2006 r., tj.: wytycznymi w sprawie krajowej pomocy regionalnej z 1998 r. (54) (zwanymi dalej „wytycznymi z 1998 r.”) oraz wielosektorowymi zasadami ramowymi dotyczącymi pomocy regionalnej na rzecz dużych projektów inwestycyjnych z 2002 r. (55) (zwanymi dalej „zasadami ramowymi z 2002 r.”), a także w świetle art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu.
(116)
Aby pomoc regionalna na inwestycje została uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym, musi spełniać szereg standardowych kryteriów zgodności, które w chwili zawarcia umowy o gruntach w dniu 15 grudnia 2006 r. były określone w wytycznych z 1998 r. W szczególności pomoc musi być w stanie wspierać rozwój regionalny i początkowy projekt inwestycyjny, nad którym rozpoczęto prace dopiero po przedłożeniu przez beneficjenta pomocy wniosku o pomoc (efekt zachęty), projekt inwestycyjny powinien być finansowany przez beneficjenta co najmniej w 25 % i powinien być utrzymany w obszarze objętym pomocą, w którym został umiejscowiony, przez co najmniej pięć lat. Ponadto wydatki kwalifikowalne, jakie należy uwzględnić przy przyznawaniu pomocy, muszą być ograniczone do określonych kosztów kwalifikowalnych, a pomoc nie może być łączona z inną pomocą w taki sposób, że przekracza obowiązujący pułap pomocy regionalnej.
(117)
Zgodnie z pkt 2 wytycznych z 1998 r. pomoc regionalna ad hoc przyznana jednemu przedsiębiorstwu lub przynosząca korzyści jednemu sektorowi działalności była co do zasady uznawana za niezgodną z Traktatem, ponieważ wywołane przez nią zakłócenie rynku zasadniczo przeważało nad pozytywnymi skutkami dla rozwoju regionalnego. Ponadto pomoc ad hoc dla przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji była zakazana.
(118)
Pomoc przyznana przedsiębiorstwu Habidite w ramach umowy o gruntach nie została zgłoszona przez władze hiszpańskie jako pomoc przyznana w ramach zatwierdzonego systemu pomocy regionalnej. Przedmiotowa pomoc kwalifikuje się raczej jako środek ad hoc przynoszący korzyść wyłącznie przedsiębiorstwu Habidite i grupie AFER, a pośrednio sektorowi budowlanemu.
(119)
Zgodnie z tym samym pkt 2 wytycznych z 1998 r. taka pomoc ad hoc przynosząca korzyść jednemu sektorowi i przedsiębiorstwu może na zasadzie wyjątku zostać uznana za zgodną z Traktatem, jeśli można wykazać jej znaczny wkład w rozwój regionalny, przewyższający jej skutki w postaci zakłócenia wewnątrzunijnej wymiany handlowej i konkurencji. Choć władze hiszpańskie nie wysunęły argumentów w tym względzie, Komisja powinna z urzędu sprawdzić w oparciu o posiadane informacje, czy w przypadku pomocy przyznanej w ramach umowy o gruntach warunki takiego odstępstwa zostały spełnione.
(120)
Umowa o gruntach miała wyraźnie na celu wsparcie nowego projektu inwestycyjnego, tj. nowej fabryki Habidite w Alonsotegi. Szacowano wtedy, że projekt doprowadzi do powstania 1 100 bezpośrednich nowych miejsc pracy na obszarze objętym pomocą, a także najprawdopodobniej do powstania znacznej liczby pośrednich miejsc pracy w tym samym regionie. Twierdzenie to potwierdza fakt, że w ramach równoległej umowy o nieruchomościach nowy projekt inwestycyjny przyczyniłby się również do osiągnięcia celów polityki regionalnej, tj. zapewnienia mieszkań socjalnych dla obywateli w niekorzystnej sytuacji w prowincji Bizkaia. Ponadto w chwili podpisania umowy o gruntach i umowy o nieruchomościach ani przedsiębiorstwo Habidite, ani grupa AFER nie kwalifikowały się jako przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji w rozumieniu pkt 9, 10, 11 wytycznych w sprawie ratowania i restrukturyzacji (zob. motyw (9)). Komisja stwierdza więc, że w przypadku umowy o gruntach warunki wyjątku przewidzianego w pkt 2 ostatni akapit wytycznych z 1998 r. zostały spełnione.
(121)
Zgodnie z pkt 4.4 wytycznych z 1998 r. pojęcie pomocy regionalnej obejmuje wyłącznie pomoc na inwestycję początkową, która oznacza zainwestowanie środków trwałych w utworzenie nowego zakładu, rozbudowę istniejącego zakładu bądź rozpoczęcie działalności, która wiąże się z zasadniczą zmianą procesu produkcyjnego w istniejącym zakładzie. Pomoc przyznana w ramach umowy o gruntach spełnia warunki tej definicji, ponieważ została przyznana na wsparcie utworzenia nowego projektu inwestycyjnego w Alonsotegi.
(122)
Zgodnie z pkt 4.5 wytycznych z 1998 r. pomoc przeznaczona na inwestycje początkowe powinna w zamierzeniu pokryć wyłącznie koszty kwalifikowalne inwestycji, a tym samym maksymalna kwota pomocy regionalnej została określona jako odsetek kosztów kwalifikowalnych inwestycji. Zgodnie z pkt 4.5 i 4.6 wytycznych z 1998 r. kategoria „kosztów kwalifikowalnych” nowego projektu inwestycyjnego obejmuje ziemię, budynki i urządzenia/maszyny, a także niektóre kategorie inwestycji niematerialnych (patenty, licencje, know-how) do wysokości 25 % standardowej podstawy w przypadku dużych przedsiębiorstw.
(123)
Należy więc w pierwszej kolejności ustalić koszty kwalifikowalne projektu Habidite w Alonsotegi od dnia 15 grudnia 2006 r.
(124)
Ponieważ pomoc związana z umową o gruntach nie została przyznana w oparciu o wcześniejszy wniosek o pomoc, beneficjent nie przedłożył wtedy informacji, które są istotne z punktu widzenia wydatków kwalifikowalnych w nowym projekcie inwestycyjnym w przypadkach dotyczących pomocy regionalnej. Informacje na temat wydatków kwalifikowalnych dostępne radzie Diputación wskazano w motywie (12) i są one następujące:
Grunt
4,8 mln EUR
Budynek przemysłowy
22,5 mln EUR
Przystosowanie gruntów (urbanización)
4,00 mln EUR
Instalacje
24,0 mln EUR
Ogółem
55,34 mln EUR
(125)
Wskazane tam kategorie wydatków można w istocie uznać za „wydatki kwalifikowalne” w rozumieniu pkt 4.5 wytycznych z 1998 r. Ponadto, ponieważ pomoc związana z umową o gruntach była bezpośrednio związana z zakupem i przystosowaniem gruntu do celów przemysłowych na nowy projekt inwestycyjny, spełnia również ten wymóg zawarty w pkt 4.5 wytycznych z 1998 r.
(126)
Zgodnie z pkt 4.10 wytycznych z 1998 r. pomoc przeznaczona na inwestycje początkowe powinna być uzależniona od utrzymania danej inwestycji przez okres co najmniej 5 lat. Wymóg ten nie spoczywa w sposób wyraźny na przedsiębiorstwie Habidite w kontekście umowy o gruntach, należy jednak zauważyć, że w kontekście równoległej umowy o pomocy szkoleniowej (opisanej w motywie (39)), również zawartej w dniu 15 grudnia 2006 r. w odniesieniu do tego samego projektu inwestycyjnego, przedsiębiorstwo Habidite samo zobowiązało się do utrzymania 1 100 miejsc pracy przez okres co najmniej 5 lat. Komisja stwierdza tym samym, że wymóg zawarty w pkt 4.10 wytycznych z 1998 r. również został spełniony.
(127)
Z braku informacji na temat szacowanych kosztów wynagrodzenia 1 100 pracowników w fabryce Habidite w Alonsotegi Komisja nie może dokonać wiążącej oceny potencjalnej zgodności pomocy przyznanej w ramach umowy o gruntach z pkt 4.11-4.17 wytycznych z 1998 r., dotyczącymi tworzenia nowych miejsc pracy. Ponieważ pomoc w ramach umowy o gruntach była jednak związana z zakupem gruntów, co stanowi wydatek kwalifikowalny, nie ma konieczności przeprowadzenia oceny pod kątem pkt 4.11-4.17 wytycznych z 1998 r.
(128)
Zanim podpisano umowę o gruntach, projekt inwestycyjny Habidite nie otrzymał żadnej innej pomocy na inwestycje, którą należałoby uwzględnić do celów oceny łącznych skutków zgodnie z pkt 4.18 wytycznych z 1998 r.
(129)
Zgodnie z pkt 4.2 wytycznych z 1998 r. w systemach pomocy konieczne jest wymaganie wniosku o pomoc, który powinien zostać złożony przed rozpoczęciem prac nad projektem inwestycyjnym. Celem tego przepisu jest zapewnienie przyznawania pomocy regionalnej wyłącznie w przypadku, gdy ma ona możliwy do sprawdzenia efekt zachęty: jeśli prace nad danym projektem rozpoczęto przed złożeniem wniosku o pomoc, przyznana następnie pomoc regionalna nie miałaby w oczywisty sposób efektu zachęty, co oznacza, że projekt zostałby prawdopodobnie zrealizowany nawet przy braku pomocy.
(130)
W tym względzie należy zauważyć, że umowa o gruntach była środkiem ad hoc, a nie pomocą przyznaną w ramach systemu zatwierdzonego. Na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu efekt zachęty jest jednak ogólnym kryterium zgodności z rynkiem wewnętrznym, który należy w każdym wypadku zweryfikować w przypadku umowy o gruntach. Chociaż Diputación nie powoływała się na efekt zachęty w przypadku tego środka, Komisja powinna z urzędu sprawdzić jego zgodność ze wspomnianym podstawowym kryterium zgodności.
(131)
Komisja uważa, że warunek efektu zachęty jest spełniony w przypadku pomocy związanej z umową o gruntach, z poniższych względów. Po pierwsze, chociaż pomoc nie została zgłoszona przed datą jej przyznania (dnia 15 grudnia 2006 r.), prace nad projektem nie rozpoczęły się przed przyznaniem pomocy. Zgodnie bowiem z informacjami dostarczonymi przez Diputación zakup gruntu niezbędnego dla projektu, który można uznać za rozpoczęcie prac na tym projektem inwestycyjnym, rozpoczęto dopiero w maju 2007 r., tj. po podpisaniu umowy o gruntach z dnia 15 grudnia 2006 r. Po drugie fakt, że projekt Habidite nie został zrealizowany po zawieszeniu umowy o gruntach i umowy o nieruchomościach, można postrzegać jako dowód na to, że pomoc miała efekt zachęty: projekt nie został zrealizowany bez pomocy.
(132)
W pkt 4.2 wytycznych z 1998 r. wymaga się również, by beneficjent pomocy sam zapewnił nieobjęty pomocą własny wkład finansowy w projekt w wysokości co najmniej 25 % kosztów kwalifikowalnych. Warunek ten jest również wyraźnie spełniony w przypadku pomocy związanej z umową o gruntach. Koszty kwalifikowalne zadeklarowane przez Diputación w odniesieniu do tego projektu wynosiły łącznie 55 mln EUR; przedsiębiorstwo Habidite powinno więc sfinansować z zasobów własnych co najmniej 25 % tej kwoty, tj. przynajmniej 13,75 mln EUR. Komisja uważa, że element pomocy w umowie o gruntach, jak określono w motywie (109), nie mógł przekroczyć 75 % kosztów kwalifikowalnych, tj. 41,25 mln EUR, nawet przy scenariuszu, w którym całkowita kwota pomocy znacznie by wzrosła przy założeniu, że pomoc obejmowała 28,2 mln EUR faktycznych kosztów przystosowania gruntów do celów przemysłowych plus 0,98 mln EUR (tj. 13,41 % całkowitej sumy 7,3 mln EUR kosztów zakupu gruntów, jak oszacowała Diputación).
(133)
W świetle ustaleń zawartych w motywach (116)-(132) Komisja stwierdza, że pomoc związana z umową o gruntach spełnia warunki zgodności przewidziane w wytycznych z 1998 r.
(134)
Informacje o kosztach kwalifikowalnych inwestycji podane w motywach (12) oraz (124) również pokazują, że projekt inwestycyjny Habidite kwalifikował się w grudniu 2006 r. jako duży projekt inwestycyjny w rozumieniu wielosektorowych zasad ramowych z 2002 r. - całkowite koszty kwalifikowalne dla tego projektu przekraczały 50 mln EUR. Stąd zgodność pomocy związanej z umową o gruntach należy również zbadać z perspektywy jej zgodności z warunkami zasad ramowych z 2002 r.
(135)
Maksymalna intensywność pomocy mająca zastosowanie w comarca Grand Bilbao w 2006 r., wyrażona jako ekwiwalent dotacji netto, wynosiła 20 %. W oparciu o pkt 21 zasad ramowych z 2002 r. i biorąc pod uwagę wydatki kwalifikowalne dla projektu Habidite w 2006 r. wskazane w motywie (12), maksymalna intensywność pomocy dopuszczalna dla tego projektu powinna zostać ograniczona następującymi pułapami:
Wydatki kwalifikowalne
Dostosowany pułap pomocy
Do 50 mln EUR
10 mln EUR (20 % - pułap regionalny wynosi 50 mln EUR)
Od 50 mln EUR do 100 mln EUR
0,5 mln EUR (10 % - połowa pułapu regionalnego wynoszącego 5 mln EUR)
Część przekraczająca 100 mln EUR
-
Ogółem
10,5 mln EUR
(136)
Należy zatem uznać, że pomoc związana z umową o gruntach byłaby zgodna jedynie do łącznej kwoty 10,5 mln EUR i niezgodna dla całej części przewyższającej 10,5 mln EUR. Natomiast, jak wskazano w motywach (78)-(82) oraz (109), kwoty pomocy związanej z umową o gruntach nie można dokładnie wyliczyć ze względu na spór co do faktycznych kosztów, jakie spółka BIZKAILUR powinna była ponieść z tytułu wywiązania się ze swoich zobowiązań umownych w zakresie zakupu i przystosowania działki do celów przemysłowych, aby utworzyć zakład Habidite w Alonsotegi - spór, w którym Komisja nie jest w stanie zająć uzasadnionego ostatecznego stanowiska.
(137)
Pierwszy element pomocy stanowiłby 13,21 % faktycznych kosztów poniesionych przez BIZKAILUR z tytułu zakupu gruntów. Diputación twierdzi, że te faktyczne koszty wynosiłyby łącznie 7,3 mln EUR, ale przedsiębiorstwo Habidite uważa, że to oszacowanie jest zbyt duże. Należy także zauważyć, że zgodnie z informacjami dostarczonymi przez samą Diputación (zob. motyw (12)) koszty zakupu gruntów były w danym momencie szacowane na kwotę 4,8 mln EUR. Ponadto koszty szacowane w listopadzie 2008 r. z tytułu zakupu gruntów, zgodnie z planem operacyjnym przedsiębiorstwa Habidite przedłożonym w jego wniosku o pomoc regionalną w 2008 r., wynosiły 5,5 mln EUR.
(138)
Jeżeli chodzi o drugi element pomocy, tj. całkowite faktyczne koszty poniesione przez spółkę BIZKAILUR z tytułu przystosowana odnośnej działki do celów przemysłowych, w marcu 2009 r. Diputación oszacowała je na 28,5 mln EUR, ale stwierdziła również, że w pewnym momencie koszty te szacowano na jedynie 4,04 mln EUR (zob. motyw (12)).
(139)
Podsumowując, na podstawie istniejących informacji nie sposób jednoznacznie wykluczyć, że pomoc związana z umową o gruntach nie przekroczyła dozwolonej dla tego projektu kwoty 10,5 mln EUR.
(140)
W pkt 24 zasad ramowych z 2002 r. określono dodatkowe warunki zgodności dla środków, w przypadku których kwota pomocy przekracza maksymalną pomoc dopuszczalną dla inwestycji w wysokości 100 mln EUR w tym samym obszarze objętym pomocą. W przedmiotowej sprawie, na podstawie pkt 21 zasad ramowych z 2002 r., maksymalna pomoc dopuszczalna dla inwestycji w wysokości 100 mln EUR w comarca Gran Bilbao w grudniu 2006 r. wynosiła 15 mln EUR (na które składało się 10 mln EUR, stanowiące 20 % pierwszych 50 mln EUR, plus 5 mln EUR, stanowiące 10 % kolejnych 50 mln EUR).
(141)
Jak wyjaśniono w motywach (78)-(82), w oparciu o dostępne informacje nie można obliczyć całkowitej kwoty pomocy związanej z umową o gruntach. Komisja nie może jednak wykluczyć, że kwota pomoc mogła przekroczyć pułap 15 mln EUR. Ze względu na te okolicznościach Komisja zbadała, czy w przypadku umowy o gruntach spełnione zostały dwa dodatkowe warunki zatwierdzenia takiej pomocy.
(142)
Zgodnie z pierwszym warunkiem beneficjent pomocy nie powinien przekroczyć 25 % sprzedaży odnośnego produktu przed inwestycją lub po niej. Zgodnie z drugim warunkiem zdolność produkcyjna wytworzona przez projekt inwestycyjny nie powinna przekroczyć 5 % odnośnego rynku. Zgodnie z pkt 24 zasad ramowych z 2002 r. ciężar udowodnienia, że warunki te są spełnione, spoczywa na państwach członkowskich, których dotyczy postępowanie. W niniejszej sprawie władze hiszpańskie nie przedstawiły informacji pozwalających Komisji zweryfikować, czy spełniony został którykolwiek z tych dwóch dodatkowych warunków.
(143)
W oparciu o szacunki cen rynkowych przedstawione przez przedsiębiorstwo Habidite w listopadzie 2008 r. przy ubieganiu się o pomoc regionalną na 2008 r. (zob. motyw (87)) przedsiębiorstwo szacowało jednak własny udział w całym hiszpańskim rynku budowy mieszkań (w tym wolnym rynku i segmencie mieszkań socjalnych) na [0,1-1,0]% w 2011 r., tj. po dodaniu nowej zdolności produkcyjnej wynikającej z tego projektu inwestycyjnego, który to udział od 2012 r. miał wzrosnąć do [0,5-1,5]%. Gdyby uwzględniono sam rynek baskijski, udział przedsiębiorstwa Habidite w 2011 r. w segmencie wolnego rynku budowlanego wynosiłby [0,1-1,0]%, a od 2014 r. wzrósłby do [2,0-3,0]%.
(144)
Biorąc pod uwagę szacunki, które nie zostały podważone przez żadne inne informacje dostępne Komisji, można założyć, że w grudniu 2006 r. przedsiębiorstwo Habidite nie przekroczyłoby udziału w rynku i pułapów zdolności produkcyjnych określonych w pkt 24 zasad ramowych z 2002 r. w odniesieniu do inwestycji objętej umową o gruntach.
(145)
Podsumowując, warunki zgodności zawarte w zasadach ramowych z 2002 r. zostałyby również spełnione przez część pomocy związanej z umową o gruntach nieprzekraczającą dopuszczalnej maksymalnej kwoty 10,5 mln EUR. Pomoc przewyższająca ten pułap nie byłaby zgodna z Traktatem, ponieważ nie spełniałaby warunków zgodności przewidzianych w wytycznych z 1998 r. i zasadach ramowych z 2002 r.
(146)
Ponieważ pomoc nie została wypłacona i nie ma konieczności zwrotu, przedmiotowe wnioski dotyczące zgodności pomocy związanej z umową o gruntach z rynkiem wewnętrznym są dostateczne do celów niniejszej decyzji.
(147)
Komisja zwraca uwagę właściwych organów hiszpańskich na fakt, że pomoc związaną z umową o gruntach należy uwzględnić przy analizie zgodności pomocy regionalnej z 2008 r., przyznanej przez rząd baskijski dla tego samego projektu, z zasadami dotyczącymi kumulacji pomocy. Jest to również konieczne ze względu na fakt, że pomoc z umowy o gruntach i pomoc regionalna z 2008 r. obejmowały wydatki kwalifikowalne odnoszące się do zakupu i przystosowania tej samej działki. Należy przypomnieć, że prace nad tym projektem inwestycyjnym rozpoczęto w maju 2007 r., podczas gdy wniosek o pomoc regionalną z 2008 r. złożono w 2008 r.
(148)
Jak wskazano w motywach (93)-(107), pomoc związana z umową o nieruchomościach ogranicza ryzyko w odniesieniu do inwestycji początkowych poprzez zabezpieczenie sprzedaży znacznej części produkcji początkowej nowego zakładu, a także przynosi przedsiębiorstwu Habidite korzyść względem innych konkurentów, ponieważ otrzymało ono bez przetargu umowę na dostarczenie organom publicznym 1 500 mieszkań, które miały być sprzedane w ramach systemu częściowo zabezpieczonego. Pomoc związaną z umową o nieruchomościach określono jako zysk, który przedsiębiorstwo Habidite uzyskałoby z zakupu 1 500 mieszkań przez Diputación i BIZKAILUR, tj. różnicę między ceną, po jakiej spółka BIZKAILUR sprzedałaby mieszkania, a kosztami własnymi Habidite poniesionymi w związku z budową tych mieszkań.
(149)
Zgodnie z wytycznymi z 1998 r. pomoc regionalna jest powiązana z kosztami kwalifikowalnymi. O ile prawdą jest, że pkt 4.2 tych wytycznych nie ogranicza form, w jakich może zostać przyznana pomoc na inwestycje, o tyle z pkt 4.5 i z treści całych wytycznych jasno wynika również, że pomoc na inwestycje musi wspierać koszty kwalifikowalne inwestycji. Zgodnie z pkt 4.5 tych wytycznych do celów przyznania pomocy regionalnej mogą być uwzględniane tylko koszty nabycia aktywów, takich jak grunty, budynki, zakłady/maszyny. Zgodnie z pkt 4.6 przedmiotem wsparcia za pośrednictwem pomocy regionalnej mogą być również inne koszty, takie jak koszty nabycia patentów, licencji i know-how.
(150)
Ze względu na swój cel pomoc przyznana w ramach umowy o nieruchomościach nie wspiera jednak takich wydatków kwalifikowalnych. Celem tej pomocy jest raczej obniżenie bieżących kosztów operacyjnych beneficjenta. Zgodnie z pkt 4.15 wytycznych z 1998 r. pomoc operacyjna jest zasadniczo zakazana i jedynie wyjątkowo dopuszczalna na obszarach objętych pomocą zgodnie z art. 107 lit. a) Traktatu. Projekt Habidite miał być jednak przeprowadzony na obszarze objętym pomocą zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. c), a nie art. 107 ust. 3 lit. a) Traktatu.
(151)
Komisja stwierdza zatem, że pomoc związana z umową o nieruchomościach kwalifikuje się jako pomoc operacyjna, która zgodnie z pkt 4.15 wytycznych z 1998 r. nie byłaby zgodna z Traktatem.
VIII. WNIOSEK
(152)
W świetle powyższej oceny w motywach (63)-(151) i bez uszczerbku dla jakichkolwiek dalszych ustaleń w zakresie zgodności pomocy z przepisami UE dotyczącymi zamówień publicznych Komisja stwierdza, że umowa o gruntach i umowa o nieruchomościach obejmują pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(153)
W przypadku umowy o gruntach pomoc składa się z dwóch elementów:
a)
odsetek, z których zrezygnowano, od pożyczki o wartości całkowitych kosztów poniesionych przez BIZKAILUR przy zakupie gruntów na realizację projektu Habidite, która to pożyczka miała być przyznana bez oprocentowania na okres 7 lat z czteroletnim okresem karencji. Odsetki, z których zrezygnowano, wynoszą ekwiwalent dotacji netto w wysokości 13,41 % kosztów zakupu gruntów poniesionych przez BIZKAILUR na podstawie części drugiej art. 1 ppkt (ii) umowy o gruntach;
b)
całkowitych kosztów, jakie spółka BIZKAILUR poniosłaby z tytułu przystosowania do celów przemysłowych odnośnej działki, której łączna powierzchnia wynosiła co najmniej 101 430 m2, zgodnie z częścią drugą art. 1 ppkt (iii) umowy o gruntach.
(154)
W przypadku umowy o nieruchomościach element pomocy obejmuje zysk, jaki przedsiębiorstwo Habidite i grupa AFER uzyskałyby ze sprzedaży 1 500 mieszkań zakontraktowanych przez Diputación i BIZKAILUR, tzn. różnicę między ceną, po jakiej spółka BIZKAILUR sprzedałaby mieszkania na podstawie postanowień umowy o nieruchomościach, a kosztami poniesionymi przez przedsiębiorstwo Habidite z tytułu budowy tych mieszkań.
(155)
Dostępne informacje nie pozwalają na dokładne obliczenie kwot pomocy związanej z umową o gruntach i umową o nieruchomościach. Obliczenie pomocy nie jest jednak konieczne do celów niniejszej decyzji: pomocy nie wypłacono, nie ma więc konieczności jej odzyskania.
(156)
Należy również podkreślić, że umowa o gruntach i umowa o nieruchomościach dotyczą pomocy niezgodnej z prawem. Pomoc związana z obiema umowami została przyznana w dniu 15 grudnia 2006 r. z naruszeniem przewidzianego w Traktacie obowiązku wcześniejszego zgłoszenia. W świetle wyroku CELF przeciwko SIDE (56) późniejsze zgłoszenie dwóch umów i ustalenie częściowej zgodności pomocy związanej z umową o gruntach do wysokości dopuszczalnej kwoty 10,5 mln EUR nie znosi bezprawnego charakteru pomocy. Komisja domaga się od właściwych organów hiszpańskich wyciągnięcia wszelkich niezbędnych konsekwencji prawnych w związku z niezgodnym z prawem charakterem pomocy związanej z umową o gruntach i umową o nieruchomościach.
(157)
Pomoc przyznana w ramach umowy o gruntach jest zgodna z Traktatem, na podstawie wytycznych z 1998 r. i zasad ramowych z 2002 r., do wysokości dopuszczalnej kwoty 10,5 mln EUR. Część pomocy przyznanej w ramach umowy o gruntach, która mogła przewyższać tę dopuszczalną kwotę, jest niezgodna z Traktatem.
(158)
Pomoc przyznana w ramach umowy o nieruchomościach stanowi pomoc operacyjną, która jest niezgodna z Traktatem w całości, na podstawie pkt 4.15 wytycznych z 1998 r.
(159)
Ustalenia niniejszej decyzji w zakresie istnienia pomocy w ramach umowy o gruntach są istotne z punktu widzenia pomocy regionalnej z 2008 r. przyznanej dla tego samego projektu inwestycyjnego przez rząd baskijski. Należy zauważyć, że prace nad tym projektem inwestycyjnym rozpoczęto w maju 2007 r., tj. przed złożeniem wniosku o pomoc regionalną z 2008 r.
(160)
Beneficjenci pomocy przyznanej w ramach umowy o gruntach i umowy o nieruchomościach to Habidite Technologies País Vasco S.A. oraz grupa AFER, z których obie są stronami umowy o gruntach i umowy o nieruchomościach, a także są powiązane w rozumieniu art. 3 ust. 2 oraz art. 3 ust. 3 załącznika do zalecenia Komisji z dnia 6 maja 2003 r. dotyczącego definicji mikroprzedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (57),
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Dwie umowy zgłoszone przez Królestwo Hiszpanii w dniu 15 kwietnia 2009 r., zawarte w dniu 15 grudnia 2006 r. między Diputación Foral de Bizkaia i BIZKAILUR S.A, z jednej strony, a Habidite Technologies País Vasco S.A. i grupą AFER, z drugiej strony, obejmują pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
Artykuł 2
Pomoc związana ze zgłoszonymi umowami jest niezgodna z prawem, ponieważ została przyznana z naruszeniem obowiązku uprzedniego zgłoszenia ustanowionego w art. 108 ust. 3 Traktatu.
Artykuł 3
Pomoc związana z umową o gruntach obejmuje:
a)
odsetki, z których zrezygnowały Diputación i BIZKAILUR, od pożyczki składającej się na faktyczne koszty poniesione z tytułu zakupu gruntów, do spłaty po czteroletnim okresie karencji w czterech równych rocznych ratach wynoszących po 25 %, bez oprocentowania. Ekwiwalent dotacji netto takiej nieoprocentowanej pożyczki wyniósłby 13,41 % faktycznych kosztów poniesionych przez BIZKAILUR z tytułu zakupu gruntów na ten projekt, na podstawie części drugiej art. 1 ppkt (ii) umowy o gruntach;
b)
całkowite faktyczne koszty, jakie spółka BIZKAILUR poniosłaby z tytułu przystosowania do celów przemysłowych gruntów, które miał zostać nabyte na realizację tego projektu, o powierzchni wynoszącej co najmniej 101 430 m2, zgodnie z częścią drugą art. 1 ppkt (iii) umowy o gruntach.
Artykuł 4
Pomoc związana z umową o nieruchomościach składa się z zysku, jaki Habidite i grupa AFER osiągnęłyby ze sprzedaży 1 500 mieszkań zamówionych przez Diputación Foral de Bizkaia oraz BIZKAILUR S.A. w ramach przedmiotowej umowy. Zysk ten definiuje się jako różnicę między ceną uzyskaną przez Habidite od BIZKAILUR na podstawie art. A lit. e) tej umowy a kosztami własnymi Habidite poniesionymi w związku z budową wspomnianych 1 500 mieszkań.
Artykuł 5
Pomoc związana z umową o gruntach jest zgodna z Traktatem na podstawie wytycznych z 1998 r. w sprawie krajowej pomocy regionalnej i wielosektorowych zasad ramowych z 2002 r. dotyczących pomocy regionalnej na rzecz dużych projektów inwestycyjnych do dopuszczalnej wysokości 10,5 mln EUR. Pomoc przewyższająca ten pułap jest niezgodna z Traktatem.
Artykuł 6
Pomoc związana z umową o nieruchomościach jest niezgodna z Traktatem na podstawie pkt 4.15 wytycznych z 1998 r. w sprawie krajowej pomocy regionalnej, ponieważ stanowi pomoc operacyjną.
Artykuł 7
Niniejsza decyzja skierowana jest do Królestwa Hiszpanii.
Sporządzono w Brukseli dnia 27 czerwca 2012 r.