ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 20. prosince 2011
o státní podpoře C 85/01 v podobě opatření ad hoc, která provedlo Portugalsko ve prospěch společnosti RTP
(oznámeno pod číslem K(2011) 9429)
(Pouze anglické znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/365/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec (1) této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (2), a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Prostřednictvím tří stížností z let 1993, 1996 a 1997 podaných soukromou televizní společností Sociedade Independente de Comunicação, S. A. (dále jen „SIC“) byla Komise informována o řadě opatření ad hoc a ročních vyrovnávacích opatření, která Portugalsko provádělo ve prospěch portugalské veřejnoprávní televizní společnosti, Radiotelevisão Portuguesa, S. A. (dále jen „RTP“).
(2)
Dopisem ze dne 15. listopadu 2001 informovala Komise portugalské orgány, že se s ohledem na řadu opatření ad hoc ve prospěch společnosti RTP rozhodla zahájit řízení podle čl. 88 odst. 2 Smlouvy o ES.
(3)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropských společenství (3). V článku 1 rozhodnutí Komise 2005/406/ES ze dne 15. října 2003 o opatřeních ad hoc, která provedlo Portugalsko ve prospěch společnosti RTP, bylo následně konstatováno, že některá tato opatření, konkrétně státní podpora ve výši 68,006 miliardy PTE, kterou Portugalsko poskytlo společnosti RTP formou dohody uzavřené se Správou sociálního zabezpečení v roce 1993, navyšování kapitálu v období 1994-1997 a půjčka z roku 1998, jsou slučitelná se společným trhem ve smyslu čl. 86 odst. 2 Smlouvy o ES (4). V článku 2 uvedeného rozhodnutí se mimoto uvádělo, že některá opatření nezahrnují státní podporu, konkrétně osvobození od registračních poplatků, platba za převod sítě pro šíření televizního signálu, úlevy z plateb ročního poplatku za používání sítě, protokol o podpoře kinematografie, emise dluhopisů a plán na restrukturalizaci na období 1996-2000.
(4)
Dne 26. června 2008 Soud prvního stupně ve věci T-442/03 (5) část rozhodnutí 2005/406/ES zrušil, a to ze dvou důvodů. Soud zrušil článek 2 uvedeného rozhodnutí, jelikož zjistil, že „osvobození od registračních poplatků“ nepředstavuje státní podporu. Soud konstatoval, že úkolem Komise bylo zjistit ve vztahu k jednorázové výhodě spočívající v osvobození od platby registračních poplatků a odměn týkajících se přeměny na akciovou společnost (dále jen „dočasné osvobození“), zda spadá do logiky portugalského právního systému, že se přeměna veřejných podniků na akciové společnosti provádí zákonem, nebo zda použití zákona představovalo odchylku, jejímž cílem ve skutečnosti bylo poskytnout veřejným podnikům výhodu ve vztahu k jiným podnikům.
(5)
Pokud jde o trvalou výhodu vyplývající z neomezeného osvobození od registračních poplatků a odměn za všechny akty zápisu, registrace nebo záznamu, které bylo přiznáno společnosti RTP (dále jen „trvalé osvobození“), Soud konstatoval, že ačkoliv osvobození nebylo ve skutečnosti pravděpodobně trvalé (viz body 73 a 79 rozsudku), nemění to nic na zjištění, že Komise neprokázala obecnou povahu tohoto osvobození. Soud dále uvedl, že i když Portugalsko mohlo společnost RTP přeměnit na akciovou společnost, jelikož to považovalo za nezbytné pro plnění úkolu veřejné služby, nebylo to doloženo dostatečnými důkazy.
(6)
Soud zamítl žaloby týkající se zjištění v rozhodnutí 2005/406/ES, že se emise dluhopisů z roku 1994 a úlevy z plateb licenčního poplatku nepovažují za státní podporu.
(7)
Co se týká slučitelnosti opatření státní podpory (článek 1 rozhodnutí 2005/406/ES), Soud shledal, že se Komise nemohla opírat o zprávy o veřejné službě a údaje obsažené v těchto zprávách, aniž by měla pro tyto zprávy k dispozici zprávu o externím auditu, jak vyžadují vnitrostátní právní předpisy. Komise proto nemohla dospět k závěru, že opatření státní podpory jsou slučitelná se společným trhem ve smyslu čl. 86 odst. 2 Smlouvy (nyní čl. 106 odst. 2 SFEU a „vnitřní trh“) (6). Soud článek 1 rozhodnutí 2005/406/ES zrušil.
(8)
Po vynesení rozsudku Soudu ve věci T-442/03 upozornila Komise zúčastněné strany na obnovení vyšetřovacího řízení v dané věci a vyzvala třetí strany k podání připomínek (7).
(9)
Dne 10. března 2009 obdržela Komise připomínky stěžovatele, které byly dne 8. dubna 2009 předány Portugalsku. Další připomínky stěžovatele byly obdrženy dne 17. června 2009 a Portugalsku byly předány dne 28. července 2009. Portugalsko na oba soubory připomínek odpovědělo dopisy ze dne 7. a 8. září 2009. Portugalsko zaslalo Komisi další informace dne 23. února 2010, 4. března 2010 a 15. dubna 2010. Dne 10. května 2010 zaslala Komise Portugalsku žádost o informace, v níž zejména požadovala, aby byly provedeny nezávislé externí audity zpráv o veřejné službě pro období 1992-1997.
(10)
Portugalsko na žádost Komise o informace odpovědělo dopisem ze dne 8. června 2010 a požadované zprávy o externích auditech zpráv o veřejné službě poskytlo dopisem ze dne 12. srpna 2010. Další informace Portugalsko poskytlo v dopise ze dne 29. září 2010. Dne 29. března 2011 se uskutečnila schůzka s Portugalskem a další informace poskytlo Portugalsko Komisi dne 17. června 2011, 25. srpna 2011 a 26. října 2011.
Dopisem zaevidovaným dne 15. prosince 2011 Portugalsko výjimečně souhlasilo s přijetím tohoto rozhodnutí v angličtině jako v závazném znění.
(11)
Toto rozhodnutí se zabývá pouze opatřeními ad hoc, jichž se týkalo rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení. Některá opatření, o nichž bylo v rozhodnutí 2005/406/ES prohlášeno, že nepředstavují státní podporu ve smyslu čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES, nebyla Soudem v rozsudku ve věci T-442/03 zrušena, a článek 2 rozhodnutí 2005/406/ES proto nabyl právní moci. Tato opatření se týkají platby za převod sítě pro šíření televizního signálu, úlevy z plateb ročního poplatku za používání sítě, protokolu o podpoře kinematografie, emise dluhopisů a plánu na restrukturalizaci na období 1996-2000. Jak však Soud požadoval v rozsudku ve věci T-442/03, Komise znovu posoudí dočasné a trvalé osvobození od notářských poplatků a registračních poplatků a nákladů na zveřejnění.
Toto rozhodnutí se zaměřuje na finanční vztahy mezi společností RTP a Portugalskem v období 1992-1998, pokud jde o dohodu se Správou sociálního zabezpečení z roku 1993, navyšování kapitálu v období 1994-1997 a půjčku z roku 1998. Toto rozhodnutí se nezabývá otázkami právní klasifikace a slučitelnosti ročních vyrovnávacích plateb poskytovaných společnosti RTP se Smlouvou, jimiž se zaobíralo rozhodnutí Komise ze dne 22. března 2006 ve věci č. E 14/05 (8). Dne 4. července 2006 mimoto Komise přijala rozhodnutí ve věci NN 31/06 týkající se dohody o financování restrukturalizace společnosti RTP (9).
(12)
K získání úplné „představy“ o finančních vztazích mezi Portugalskem a společností RTP v období, jehož se týká šetření Komise v daném případě, musí Komise uvážit nejen opatření ad hoc, nýbrž rovněž finanční podporu, která byla společnosti RTP poskytnuta formou ročních vyrovnávacích plateb. Rozhodnutí se proto zabývá i ročními vyrovnávacími platbami, a to v míře, která je nezbytná pro objasnění odůvodnění Komise ohledně opatření ad hoc.
II. PODROBNÝ POPIS DOTYČNÝCH ZÁLEŽITOSTÍ
A. OPATŘENÍ VE PROSPĚCH SPOLEČNOSTI RTP
A.1 POPIS PŘÍJEMCE PODPORY, SPOLEČNOSTI RTP
(13)
Společnost RTP (v té době Rádio e Televisão Portuguesa, S.A.R.L) vznikla jako veřejný podnik na základě listiny ze dne 15. prosince 1955 po rozhodnutí Portugalska založit veřejnoprávní televizní společnost, které bude udělena koncese na provozování veřejnoprávního televizního vysílání (10). Smlouva o udělení koncese na poskytování veřejné služby byla podepsána dne 16. ledna 1956.
(14)
Nařízením vlády č. 674-D/75 ze dne 2. prosince 1975 byla společnost RTP zestátněna. Uvedeným nařízením vlády byla společnost RTP přeměněna na veřejný podnik s názvem „Radiotelevisão Portuguesa, E.P.“, na nějž byla na základě nařízení vlády převedena veškerá zákonná práva a povinnosti jeho předchůdce.
(15)
Až do 80. let minulého století měla společnost RTP na vnitrostátním televizním trhu monopolní postavení. Provozovala dva televizní kanály, RTP 1 a RTP 2. V 90. letech začala čelit konkurenci ze strany soukromých televizních společností poté, co Portugalsko v únoru 1992 udělilo společnostem SIC a TVI licenci na provozování třetího resp. čtvrtého kanálu (11).
(16)
Zákonem č. 21/92 ze dne 14. srpna 1992 byla společnost RTP, E:P. přeměněna na akciovou společnost s názvem „Radiotelevisão Portuguesa, S. A.“ a byly schváleny její nové stanovy.
(17)
Společnost RTP vyvíjí činnosti v rámci veřejnoprávního vysílání i obchodní činnosti. Společnost může ze zákona vykonávat jakoukoli činnost, ať už obchodní nebo provozní, která souvisí s činností televizní společnosti (12).
(18)
Obchodní činnosti vyvíjí společnost RTP prostřednictvím finanční účasti v jiných společnostech, které jsou právně odděleny od společnosti RTP a které mají vlastní strukturu a vlastní účetní systém.
A.2 OPATŘENÍ (13)
(19)
Roční vyrovnávací platby pro společnost RTP představují hlavní mechanismus pro poskytování náhrady společnosti RTP za její závazky veřejné služby. V období 1992-1998 obdržela společnost RTP roční vyrovnávací platby v celkové výši 66,495 miliardy PTE (přibližně 332 milionů EUR) (14) k pokrytí nákladů vyplývajících z plnění závazků veřejné služby. Právním základem pro roční vyrovnávací platby je článek 5 zákona č. 21/92 (15).
(20)
Tabulka 1 znázorňuje rozdělení ročních vyrovnávacích plateb poskytnutých společnosti RTP v období 1992-1998, jehož se týká toto rozhodnutí.
Tabulka 1
Výše ročních vyrovnávacích plateb v období 1992-1998
(v milionech PTE a EUR)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
6 200
7 100
7 145
7 200
14 500
10 350
14 000
26,9 EUR (16)
35,4 EUR
35,6 EUR
35,9 EUR
72,3 EUR
51,6 EUR
69,8 EUR
Zdroj: usnesení rady ministrů
(21)
V době přeměny společnosti RTP na akciovou společnost lze portugalský zákon o registraci společností popsat následovně. V čl. 7 odst. 1 portugalského zákona o obchodních společnostech (Código das Sociedades Comerciais), ve znění platném v době přeměny společnosti RTP, je stanoveno, že stanovy (contrato de sociedade) obchodní společnosti musí být formálně schváleny ve formě notářské listiny.
V čl. 18 odst. 5 zákona o obchodních společnostech je stanoveno, že akt, kterým se zřizuje akciová společnost, musí být po zřízení společnosti v příslušné právní formě zapsán do obchodního rejstříku. Registrace byla povinná podle čl. 15 odst. 1 a čl. 3 písm. a) zákona o obchodním rejstříku (Código do Registo Comercial) a článku 166 zákona o obchodních společnostech.
Podle čl. 70 odst. 1 písm. a) zákona o obchodním rejstříku ve znění platném v té době musel být akt, kterým se zřizuje akciová společnost, zveřejněn v úředním věstníku (Diário da República) (viz čl. 70 odst. 2 (17)). Zveřejnění muselo být provedeno na základě úřední povinnosti registračním úřadem na náklady zúčastněné strany (viz čl. 71 odst. 1 zákona o obchodním rejstříku).
(22)
Při své přeměně na akciovou společnost v roce 1992 byla společnost RTP osvobozena od placení notářských a registračních poplatků spojených s registrací přeměny právní formy společnosti RTP z veřejného podniku na akciovou společnost. Hodnota tohoto osvobození činila 33 milionů PTE (přibližně 164 000 EUR). Podle portugalského práva musí všechny právnické společnosti běžně zaplatit poplatky vybírané při založení společnosti a změně jejích stanov či jakýchkoli jiných důležitých změnách společnosti.
(23)
Právním základem pro osvobození od registračních poplatků je čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92, který stanoví:
„tímto se schvalují stanovy společnosti RTP, SA, (…); tyto stanovy nemusí být předmětem notářského zápisu, musí však být zaregistrovány z úřední moci, bez jakýchkoliv poplatků a výloh, na základě úředního věstníku (Diário da República), ve kterém jsou zveřejněny“.
(24)
Ustanovení čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92 vychází z uplatňování zákona č. 84/88 ze dne 20. července 1988 o přeměně veřejných podniků na akciové společnosti. Článek 1 zákona č. 84/88 stanoví, že veřejné podniky, a to i státní, mohou být na základě nařízení vlády přeměněny na akciové společnosti. Ustanovení tohoto článku zní takto:
„Veřejné podniky … mohou být nařízením vlády přeměněny na akciové společnosti vlastněné zcela veřejnými subjekty nebo s většinovou kapitálovou účastí veřejných subjektů v souladu s Ústavou a tímto zákonem.“
(25)
V čl. 3 odst. 2 zákona č. 84/88 o přeměně veřejných podniků na akciové společnosti je rovněž stanoveno, že takovéto nařízení vlády musí schválit stanovy akciové společnosti. Podle čl. 3 odst. 3 zákona č. 84/88 představuje toto nařízení vlády dostatečný dokument pro všechny potřebné registrační úkony (18).
(26)
Podle čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 byla společnost RTP osvobozena od placení jakýchkoliv dalších registračních poplatků přímo spojených se změnou právní formy společnosti. Ustanovení čl. 11 odst. 2 zní takto:
„Všechny akty zápisu, registrace a záznamu u jakýchkoliv rejstříkových služeb, správních nebo veřejných subjektů, zejména národního rejstříku právnických osob, rejstříku hypoték a evidence vozidel se uskuteční na základě prostého návrhu podepsaného dvěma členy správní rady společnosti a jsou osvobozeny od všech daní a poplatků.“
(27)
Podle Portugalska vychází ustanovení čl. 11 odst. 2 z uplatňování nařízení vlády č. 404/90 (19) a potvrzuje, že se na společnost RTP vztahuje ustanovení o obecné použitelnosti. Na základě článku 1 tohoto zákona může být podnikům, které do 31. prosince 1993 přistoupily k aktům spolupráce nebo spojení, přiznáno osvobození od daně z převodu majetku potřebného v souvislosti s přikročením ke spolupráci či spojení. Článek 1 uvedeného zákona rovněž umožňuje osvobození od poplatků a ostatních právních výloh, které mohou být splatné při provádění těchto aktů.
(28)
Portugalsko uvedlo, že po své přeměně na akciovou společnost společnost RTP v minulosti několikrát zaplatila notářské a registrační poplatky spojené s některými navýšeními kapitálu a jinými operacemi (20).
(29)
V období 1983-1989 se „nahromadil“ dluh společnosti RTP vůči Správě sociálního zabezpečení ve výši 2,189 miliardy PTE v důsledku neplacení příspěvků na sociální zabezpečení. Dluh vznikl kvůli sporu mezi společností RTP a Správou sociálního zabezpečení ohledně výkladu pravidel pro odvody příspěvků na sociální zabezpečení v souvislosti s přesčasovými hodinami a odměnami umělců.
(30)
Výklad Správy sociálního zabezpečení vycházel z čl. 2 písm. e) prováděcího nařízení č. 12/83 ze dne 12. února 1983. Aby se obě zúčastněné strany vyhnuly soudnímu řízení, podepsaly dohodu, podle níž se Správa sociálního zabezpečení vzdala úroků z prodlení a akceptovala splácení dluhu podle splátkového kalendáře. Po urovnání právního sporu nebylo prováděcí nařízení zrušeno.
(31)
Dne 6. května 1993 bylo společným nařízením ministerstva financí a ministerstva sociálních věcí povoleno splácení dluhu podle splátkového kalendáře ve 120 měsíčních splátkách a byly prominuty pokuty a úroky ve výši 1,206 miliardy PTE (6 milionů EUR).
(32)
Podmínky povolující výjimečná opatření k vyrovnání dluhů společnosti RTP vůči Správě sociálního zabezpečení jsou stanoveny v nařízení vlády č. 411/91. V čl. 2 odst. 1 tohoto nařízení je uvedeno, že povolení musí být nezbytné pro zajištění životaschopnosti zadlužené společnosti a o opatření lze požádat mimo jiné z toho důvodu, že (jak je stanoveno v čl. 2 písm. d) nařízení vlády) zadlužená společnost „byla předmětem obsazení, samosprávy nebo zásahu státu“.
(33)
V období 1994-1997 Portugalsko každoročně navyšovalo kapitál společnosti RTP. Následující tabulka ukazuje přehled jednotlivých navýšení kapitálu, jež dosáhla celkové výše 46,800 miliardy PTE (233 milionů EUR).
Tabulka 2
Navyšování vlastního kapitálu společnosti RTP v období 1994-1997
(v milionech PTE)
Rok
1994
1995
1996
1997
Navýšení vlastního kapitálu
10 000
12 800
10 000
14 000
Vlastní kapitál ke dni 31. prosince
22 708
35 508
45 508
59 508
Zdroj: Rozvahy společnosti RTP
(34)
Smlouvy o veřejné službě, které Portugalsko uzavřelo se společností RTP, počítají s účastí státu na investicích společnosti RTP, přednostně ve formě navyšování kapitálu (21).
(35)
V prosinci 1998 byla mezi Fondem regulace veřejného dluhu (Fundo de Regularização da Dívida Pública) a společností RTP uzavřena smlouva o podřízené půjčce, která stanovila podmínky poskytnutí půjčky ve výši 20 miliard PTE (99,8 milionu EUR) určené k navýšení kapitálu společnosti RTP.
(36)
Fond regulace veřejného dluhu spravuje Ústav pro správu státního úvěru (Instituto de Gestão de Crédito Público), který odpovídá za řízení dluhu portugalského státu a za provádění centrálního programu půjček v souladu se zákonem o státním dluhu (22) a pokyny stanovenými portugalskou vládou. Ústav pro správu státního úvěru podléhá portugalskému ministerstvu financí (23).
(37)
Ode dne, kdy byla příslušná částka dána k dispozici společnosti RTP, se z půjčky platily roční úroky, a to na základě 12měsíční sazby Lisbor, vypočítané k prvnímu dni každého období a navýšené o 20 základních bodů (24).
(38)
Podle smlouvy měla být půjčka splacená do 31. prosince 2003, přičemž se tato lhůta mohla na základě vzájemné dohody prodloužit o jeden až dva roky. Společnost RTP neplatila z půjčky úroky, jelikož smlouva stanoví, že splatné úroky spojené s prvními čtyřmi ročními splátkami se mají kapitalizovat (25).
(39)
Smlouva uzavřená mezi Fondem regulace veřejného dluhu a společností RTP v prosinci 1998 byla vypracována v souladu s pokyny obsaženými ve společném usnesení státních tajemníků pro sdělovací prostředky, státní pokladnu a finance ze dne 17. prosince 1998.
B. FINANČNÍ SITUACE SPOLEČNOSTI RTP
(40)
Jak ukazuje následující tabulka, společnost RTP vykázala v období, kterého se týkalo šetření Komise, ztráty. V roce 1996 se finanční situace společnosti RTP zhoršila natolik, že čistý vlastní kapitál dosáhl záporné hodnoty.
Tabulka 3
Hospodářské a finanční údaje společnosti RTP pro období 1993-1998
(v milionech PTE)
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Čisté zisky (ztráty)
(7 883)
(19 558)
(26 581)
(18 512)
(32 223)
(25 039)
Čistý vlastní kapitál
1 557
8 071
4 269
(4 274)
(20 586)
(50 827)
Aktiva
39 418
42 262
56 078
67 654
62 340
83 843
Finanční dluhy (26)
22 402
26 855
30 258
44 922
44 885
92 775
Zdroj: finanční výkazy společnosti RTP
C. ZÁVAZKY VEŘEJNÉ SLUŽBY ULOŽENÉ SPOLEČNOSTI RTP BĚHEM OBDOBÍ 1992-1998
(41)
Společnost RTP musí provozovat veřejnoprávní televizní vysílání. Definici, přidělení a financování této služby upravují různé právní předpisy.
(42)
Zákon č. 58/90, který upravuje činnost v oblasti televizního vysílání, stanovil podmínky platné pro soukromé televizní společnosti a rovněž povinnost státu zajistit veřejnoprávní televizní vysílání (27). Pokud jde o stanovy společnosti RTP, zákon č. 21/92 vymezuje hlavní závazky veřejné služby a financování této služby.
(43)
Veřejná služba a její financování jsou podrobněji popsány ve dvou smlouvách o veřejné službě uzavřených mezi společností RTP a portugalským státem (dále jen „předešlá smlouva o veřejné službě“ nebo „nová smlouva o veřejné službě“ či „smlouvy o veřejné službě“, pokud se odkazuje na obě smlouvy) (28).
(44)
Článek 4 zákona č. 21/92 stanoví, že mezi Portugalskem a společností RTP má být uzavřena smlouva o udělení koncese, a určuje hlavní závazky veřejné služby, které mají být v rámci této služby plněny. Ustanovení čl. 4 odst. 2 uvedeného zákona stanoví obecné zásady, které musí společnost RTP dodržovat při výkonu své koncesionářské činnosti (29), zatímco čl. 4 odst. 3 zákona uvádí povinnosti v oblasti veřejnoprávního televizního vysílání (30).
(45)
Smlouvy o veřejné službě potvrzují závazky veřejné služby uložené společnosti RTP. Společnosti RTP jsou za prvé uloženy obecné povinnosti a povinnosti týkající se programového obsahu (31). Společnost RTP musí provozovat veřejnoprávní televizní vysílání, v jehož rámci má využívat dva kanály a pro obyvatelstvo pevninského Portugalska zajišťovat celostátní pokrytí. První kanál má obecnější charakter a měl by nabízet obecnější programovou strukturu. Druhý kanál by se měl více zaměřovat na specifické publikum a nabízet vzdělávací, kulturní a vědecké programy. Jeden z kanálů musí pokrývat autonomní oblasti Azory a Madeira.
(46)
Smlouvy o veřejné službě za druhé ukládají společnosti RTP zvláštní povinnosti, pokud jde o programovou strukturu (32). Existují normy vztahující se na kvalitu (např. pluralismus, nestrannost informací, atd.) a obsah programů (nové hrané filmy, sportovní programy, programy pro děti, portugalská kultura, domácí zprávy a zábavné programy). Společnost RTP musí poskytovat vysílací čas určeným subjektům, podporovat kinematografii a ostatní formy audiovizuální tvorby, podporovat tvorbu vzdělávacích nebo výchovných programů, zajistit výměnu programů s autonomními oblastmi Azory a Madeira a podporovat spolupráci s ostatními veřejnoprávními televizními společnostmi v Evropské unii. Společnost RTP musí plnit rovněž zvláštní povinnosti v oblasti programové struktury v rámci mezinárodní spolupráce. Společnost RTP musí například vyrábět a vysílat programy pro portugalské komunity v zahraničí, pro africké země, v nichž je úředním jazykem portugalština, a pro Macao. Společnost RTP musí zajistit činnost společnosti RTP Madeira a RTP Azory a udržovat produkční centra a odloučená zahraniční pracoviště.
(47)
Smlouvy o veřejné službě za třetí ukládají společnosti RTP zvláštní povinnosti. Společnost RTP musí například udržovat audiovizuální archívy, zavádět do svého vybavení a činností technické inovace, podporovat nadaci Národního divadla S. Carlose (Fundação do Teatro Nacional de S. Carlos) a poskytovat jiné služby, které budou upřesněny ad hoc.
(48)
Na základě článku 5 zákona č. 58/90 byla společnosti RTP na dobu 15 let, kterou je možno prodloužit o dalších 15 let, udělena koncese na veřejnoprávní televizní vysílání, která se vztahuje na příslušné frekvence prvního a druhého kanálu. Článek 4 zákona č. 21/92 stanoví, že společnost RTP je koncesionářem veřejnoprávního televizního vysílání. Doložka 1 písm. a) smluv o veřejné službě potvrzuje, že společnost RTP je provozovatelem veřejnoprávního televizního vysílání (33).
(49)
Smlouvy o veřejné službě (34) ustavují Kontrolní radu (Conselho de Opinião) složenou ze zástupců z různých oblastí veřejného života, která může zasáhnout s cílem posoudit, zda společnost RTP plní své obecné a zvláštní závazky v oblasti veřejnoprávního televizního vysílání.
(50)
Společnost RTP musí ministru financí každoročně předkládat plán činností a rozpočet pro následující rok v souvislosti s plněním poslání veřejné služby (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) spolu se stanovisky odboru auditu a Kontrolní rady společnosti RTP. Kromě toho musí předložit zprávu o plnění svých závazků veřejné služby v předchozím roce (Relatório sobre o Cumprimento das Obrigacões do Serviço Público, dále jen „zprávy o veřejné službě“) spolu se stanoviskem odboru auditu společnosti RTP (35).
(51)
Ministr financí a člen vlády odpovědný za sdělovací prostředky musí ověřovat plnění smluv o veřejné službě. Hlavní finanční inspekce (Inspecção-Geral de Finanças) kontroluje finanční plán. Každoročně je nutno provést rovněž audit zpráv o veřejné službě, a to externí specializovanou auditorskou společností (36).
(52)
Nová smlouva o veřejné službě stanoví rovněž sankce, které Portugalsko uplatní v případě neplnění smlouvy a které mohou mít podobu pokuty, zabavení, náhrady nebo zrušení smlouvy.
(53)
V období 1992-1998 nechala společnost RTP provést externí audity všech svých ročních účetních závěrek nezávislým auditorem.
(54)
Společnost RTP předložila rovněž pro všechny roky zprávy o veřejné službě vyjma zprávy o veřejné službě za rok 1992, jelikož povinnost týkající se externích auditů byla stanovena poprvé v předešlé smlouvě o veřejné službě z roku 1993. Portugalsko tvrdí, že pro roky 1995 až 1998 vydal právně nezávislý auditor ohledně zpráv o veřejné službě kladný a nezávislý výrok (37). Portugalsko rovněž uvedlo, že ke všem zprávám o veřejné službě v tomto období bylo připojeno stanovisko odboru auditu společnosti RTP a audit hlavní finanční inspekce (Inspecção-Geral de Finanças), která je nezávislá na společnosti RTP.
Situaci ohledně externích auditů zpráv o veřejné službě lze popsat takto:
(55)
Zprávy o veřejné službě pro roky 1993 a 1994 obsahovaly prohlášení o shodě potvrzující, že společnost RTP plnila své závazky veřejné služby, avšak vydané pouze vedením společnosti RTP.
(56)
Pro roky 1995, 1996, 1997 a 1998 obsahovala zpráva o veřejné službě prohlášení o shodě vydaná externím auditorem nezávislým na společnosti, Maia, Mesquita & Associados - (Revisor Oficial das Contas), že dotyčný audit nezjistil žádné záležitosti, jež by významně ovlivnily výpočet vyrovnávacích plateb pro společnost RTP, které jsou uvedeny ve zprávách pro příslušné roky.
(57)
V roce 2010 předložilo Portugalsko Komisi zevrubnější externí audity zpráv o veřejné službě pro období 1992-1997. Externí audity zpráv o veřejné službě pro uvedené období organizoval portugalský regulační orgán pro sdělovací prostředky, Entidade Reguladora para a Comunicação Social (ERC). Pro toto období je provedla společnost Pedro Roque SROC, externí auditor, který je nezávislý na společnosti RTP (38). Portugalsko poskytlo rovněž souhrnnou zprávu shrnující výsledky auditů pro všechny roky.
Pro rok 1998 již existoval externí audit zprávy o veřejné službě. Tento externí audit pro rok 1998 provedla společnost BDO Binder, externí auditor (dále jen „zpráva společnosti BDO Binder“) (39).
(58)
Úkolem auditů v období 1992-1997 bylo pro každý dotyčný rok posoudit, zda společnost RTP splnila svůj mandát stanovený ve smlouvách o veřejné službě platných v té době a zda mezi náklady veřejné služby a vyrovnávacími platbami existoval soulad. Externí audity uváděly závazky veřejné služby vyplývající ze smluv o veřejné službě, braly v potaz různé právní předpisy upravující závazky veřejné služby uložené společnosti RTP (např. zákon o televizním vysílání č. 58/90 ze dne 7. září 1990) a rovněž plán činností a rozpočet (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) a zprávy o veřejné službě. Externí audity ověřily, zda byly dodrženy závazky veřejné služby. Ve zprávách jsou porovnány vyrovnávací platby provedené Portugalskem s náklady uvedenými ve zprávách o veřejné službě.
(59)
Pro všechny roky, které jsou předmětem šetření, tj. 1992-1997, dospěly audity k závěru, že společnost RTP v zásadě plnila své hlavní povinnosti v oblasti televizního vysílání. Ve zprávách o auditu se rovněž uvádí, že „s ohledem na soulad mezi prováděnými úkoly veřejné služby a náhradou „reálných a skutečných nákladů“ neexistují žádná významná narušení, která by měla nepříznivý dopad na dodržování právních předpisů platných v té době“. Pro všechny roky souhrnná zpráva konstatuje, že vyrovnávací platby poskytnuté Portugalskem byly nižší než částky uvedené v jednotlivých zprávách o veřejné službě. Zprávy o auditu jsou zveřejněny na internetových stránkách ERC (40). Obdobně se ani ve zprávě společnosti BDO Binder nepoukazuje na nadměrnou náhradu za poskytovanou veřejnou službu.
(60)
Článek 5 zákona č. 21/92 opravňuje společnost RTP obdržet vyrovnávací platby za závazky veřejné služby. Toto právo potvrzují smlouvy o veřejné službě.
(61)
Kromě systému ročních vyrovnávacích plateb (viz 19. bod odůvodnění) smlouvy o veřejné službě povolují financování poskytované Portugalskem na:
a)
platby za určité služby stanovené v dohodách o poskytování služeb, které podepsaly nebo se chystají podepsat státní správa a společnost RTP (41);
b)
účast státu na veškerých investicích realizovaných společností RTP, týkajících se zejména infrastruktur, které jsou potřebné pro fungování produkčních a vysílacích středisek v autonomních oblastech Azory a Madeira, audiovizuálních archívů a mezinárodního vysílání společnosti RTP a jiných technologických investicích, jež musí společnost RTP provést (42).
(62)
K určení nákladů a příjmů souvisejících se závazky veřejné služby, při kterých společnosti RTP vzniká nárok na vyrovnávací platbu, se používá systém analytického účetnictví. Smlouvy o veřejné službě upřesňují kritéria pro výpočet způsobilých nákladů za účelem poskytnutí náhrady s ohledem na každý závazek veřejné služby (43).
(63)
Na základě systému analytického účetnictví uvedeného v předchozím bodě odůvodnění rozvrhuje společnost RTP náklady a příjmy (např. zaměstnanci a vybavení) za účelem pokrytí určitého počtu činností (jako je řízení programové struktury, přímé a nepřímé náklady na programy, náklady na šíření signálu, náklady na vysílání, marketingové náklady a režijní náklady).
(64)
Přímé náklady na různé činnosti se rozdělí mezi jednotlivá nákladová střediska (např. mezi společnosti RTP 1, RTP 2, RTPi a RTP África). Nepřímé náklady se přidělí nákladovým střediskům na základě odpovídajících analytických kritérií (např. počet odvysílaných hodin) (44).
(65)
Systém analytického účetnictví má tyto znaky:
a)
podle smluv o veřejné službě je možné v souladu s metodou popsanou ve smlouvách poskytnout náhradu pouze za čisté provozní náklady. Finanční náklady, mimořádné výdaje a rezervy, které přímo nesouvisí s činností, jsou z náhrady vyloučeny (45);
b)
při výpočtu uhraditelných čistých provozních nákladů musí společnost RTP odečíst provozní příjmy plynoucí z každého závazku veřejné služby;
c)
podle předešlé smlouvy o veřejné službě nebyla možná náhrada za obecný závazek veřejné služby související s provozováním společností RTP 1 a RTP 2 a pokrytím autonomních oblastí prostřednictvím jednoho z kanálů (46);
d)
podle nové smlouvy o veřejné službě lze poskytnout náhradu za provozní náklady společností RTP 1 a RTP 2, není však přípustná žádná dodatečná náhrada, pokud čisté provozní náklady společností RTP 1 a RTP 2 překročí předpokládanou výši (47).
(66)
V souladu s metodou výpočtu nákladů popsanou v 60. až 65. bodě odůvodnění vykazuje společnost RTP čisté náklady na poskytování veřejné služby ve výročních zprávách o veřejné službě. Následující tabulka podává přehled nákladů na jednotlivé činnosti v rámci veřejné služby, které společnost RTP opravňují k obdržení vyrovnávacích plateb.
Tabulka 4
Čisté vykázané náklady veřejné služby, které lze uhradit
(v milionech PTE)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Teletext
112,9
86,8
Provoz společnosti RTP International
882,3
1 517,4
1 826,9
1 890,8
2 059,6
3 999,1
3 712,9
RTP África
-
-
-
-
654,7
1 332,0
Přímé vysílání RTP 1 pro Azory a Madeiru
-
-
-
-
-
76,8
295,4
Audiovizuální archívy
509,1
241,6
402,7
492,7
184,9
909,4
672,1
Spolupráce s africkými zeměmi s portugalštinou jako oficiálním jazykem
186,9
128,4
172,2
148,6
144,9
202,4
200,3
Rozdíl v pokrytí
406,7
1 312,8
1 314,2
1 050,3
1 050,0
622,6
208,6
Delegace/dopiso-vatelé
797,8
658,2
681,1
642,7
583,2
457,2
211,0
Nadace Teatro Nacional de S. Carlos
50,0
55,0
60,0
60,0
60,0
60,0
Podpora kinematografie
215,0
95,0
27,5
156,5
391,1
352,8
Provoz středisek v autonomních oblastech
3 453,4
3 486,0
3 685,9
3 696,1
3 846,6
3 459,2
2 855,2
Vysílání pro specifické subjekty
482,0
350,6
151,1
94,6
80,8
Sport TV (48)
- 440,0
Čisté provozní náklady RTP 1
16 946,1
11 916,6
Čisté provozní náklady RTP 2
9 050,6
10 080,6
8 637,6
Čisté provozní náklady celkem
6 718,2
7 960,0
8 384,1
8 103,3
17 217,1
37 972,1
30 101,3
Zdroj: portugalské orgány a zprávy o veřejné službě
(67)
V následující tabulce je uveden přehled investic společnosti RTP do vybavení určeného pro činnosti v rámci veřejné služby. V tabulce jsou obsaženy skutečné investice do činností v rámci veřejné služby tak, jak jsou uvedeny v ročních finančních výkazech, a investice uvedené ve zprávách o veřejné službě. Skutečné investice do činností v rámci veřejné služby jsou vyšší než investice uvedené ve zprávách o veřejné službě.
Tabulka 5
Investice do činností v rámci veřejné služby
(v milionech PTE)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Celkem
Finanční výkazy
2 632,6
2 102,0
2 763,9
992,7
1 480,4
4 037,4
6 054,2
20 063,2
Zprávy o veřejné službě
2 327,3
98,0
1 975,1
154,4
28,1
4 037,4
6 127,8
14 748,1
Rozdíl
305,3
2 004,0
788,8
838,3
1 452,3
0
-73,6
5 315,1
Zdroj: finanční výkazy společnosti RTP a zprávy o veřejné službě
(68)
Cílem opatření ad hoc bylo poskytnout společnosti RTP náhradu za závazky veřejné služby, které jí byly uloženy, a financovat její investice.
(69)
V Portugalsku nebyl poskytovatel veřejné služby vybrán v rámci řízení pro zadávání veřejných zakázek, v němž mají všechny zúčastněné podniky možnost uvést výši náhrady, kterou požadují za provozování koncese na veřejnoprávní televizní vysílání. Společnost RTP byla vybrána vládou, aby zajišťovala veřejnoprávní televizní vysílání.
(70)
Od roku 1992 působí na portugalském televizním trhu veřejnoprávní i soukromé televizní společnosti. Kromě společnosti RTP mají licenci na provozování televizních kanálů i soukromé televizní společnosti SIC a TVI. Společnost SIC byla prvním soukromým provozovatelem, který zahájil televizní vysílání dne 6. října 1992. Opatření ve prospěch společnosti RTP mohou narušit hospodářskou soutěž na televizním trhu.
III. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(71)
Poté, co Komise zahájila vyšetřovací řízení v dané věci, podalo připomínky k opatřením uvedeným v 21. až 39. bodě odůvodnění několik zúčastněných stran. V následujících bodech odůvodnění je uveden přehled důležitých připomínek zúčastněných stran seřazených podle druhu opatření.
(72)
V tomto oddíle jsou uvedeny pouze připomínky týkající se nevyřešených záležitostí v důsledku rozsudku Soudu ve věci T-442/03, konkrétně připomínky týkající se osvobození od notářských a registračních poplatků a nákladů na zveřejnění a rovněž připomínky týkající se ostatních opatření (dohoda se Správou sociálního zabezpečení uzavřená v roce 1993, navyšování kapitálu v období 1994-1997 a půjčka z roku 1998), jak jsou uvedena v článku 1 rozhodnutí 2005/406/ES. Tyto připomínky zúčastněných stran zahrnují názory předložené poté, co Komise vydala první rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 15. listopadu 2001, a rovněž připomínky obdržené po zveřejnění výzvy k podání připomínek dne 24. prosince 2008 (49).
(73)
Společnosti SIC a TVI uvedly, že osvobození od notářských a registračních poplatků představuje výjimku z pravidel, která jsou podle portugalského práva běžně použitelná v případě změny stanov společnosti. Společnost SIC uvedla, že rozsah výjimky není omezen na přeměnu společnosti RTP, k níž došlo v roce 1992. Na základě čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 využívá společnost RTP obecné osvobození od daní a poplatků za jakýkoli zápis a registraci.
(74)
Společnost TVI uvedla, že společnost RTP byla osvobozena rovněž od platby nákladů spojených se zveřejněním notářské listiny.
(75)
Pokud jde o navyšování kapitálu v období 1994-1997, společnost SIC, ACT - asociace soukromých televizních společností, italská soukromá televizní společnost Mediaset a společnost TVI uvedly, že by žádný racionálně jednající akcionář nenavýšil kapitál společnosti, jako je společnost RTP. Uvedené navyšování kapitálu se uskutečnilo ve společnosti s vysokým deficitem bez soudržného plánu restrukturalizace k obnovení životaschopnosti podniku.
(76)
Pokud jde o půjčku z roku 1998, společnost SIC uvedla, že s přihlédnutím ke skutečnosti, že společnost RTP byla v roce 1996 „fakticky v úpadku“, by žádná finanční instituce takovouto půjčku pro společnost RTP neschválila.
(77)
Společnost SIC zdůraznila zejména neexistenci externích auditů, jež měly být pravidelně prováděny. Poukázala rovněž na nedostatky zjištěné pro rok 1998, které byly popsány ve zprávě společnosti BDO Binder pro tento rok, což je jediný existující externí audit, jež měla Komise vzít v úvahu. Společnost poukázala na řadu kritických připomínek ve zprávě společnosti BDO Binder pro rok 1998, včetně mimo jiné překročení limitů reklamy pro televizní vysílání společnosti RTP. Společnost SIC uvedla, že podle smluv o veřejné službě musela společnost dodržovat limity reklamy a mohla například vysílat pouze určitý počet minut reklamy za hodinu. Podle zjištění ve zprávě společnosti BDO Binder toto nebylo v roce 1998 dodrženo. Společnost SIC citovala rovněž zjištění v uvedené zprávě, že nebyla zaúčtována určitá aktiva, což společnost SIC považuje za důkaz, že se neuskutečnily příslušné investice do těchto aktiv.
(78)
Po zrušení článku 1 a části článku 2 rozhodnutí 2005/406/ES Soudem v rozsudku ve věci T- T-442/03 společnost SIC uvedla, že Komise musí v tomto rozhodnutí vzít v úvahu rovněž zprávu portugalského Účetního dvora (Tribunal de Contas, dále jen „Účetní dvůr“) z června 2002 (č. 8/2002), která měla podle společnosti SIC za úkol ověřit řízení společnosti RTP a provozování veřejnoprávního televizního vysílání, pokud jde o efektivnost, účinnost a hospodárnost, a která se týkala období 1997-2000. Toto období však bylo prodlouženo do roku 1993. Společnost SIC shrnula zjištění uvedená ve zprávě a zdůraznila, že společnosti RTP chyběla strategie pro stanovení programů a nebyly dodrženy vnitřní pokyny správní rady týkající se normativu nákladů ani roční rozpočet. Společnost SIC rovněž uvedla, že Účetní dvůr poukázal na skutečnost, že Portugalsko dosud neupřesnilo, že poskytování státní podpory souvisí se skutečným plněním závazků společnosti RTP v oblasti veřejné služby.
(79)
Společnost SIC poukázala rovněž na obecná zjištění portugalského Účetního dvora týkající se smluv o veřejné službě, jež společnosti RTP poskytovaly pobídku, aby při řízení společnosti nebrala v potaz účinnost a efektivnost, což je spojeno s nejasným a nekonkrétním vymezením poslání veřejné služby.
IV. PŘIPOMÍNKY PORTUGALSKA
(80)
Co se týká osvobození od notářských poplatků, registračních poplatků a nákladů na zveřejnění, Portugalsko tvrdí, že jelikož přeměna veřejného podniku na akciovou společnost (sociedade anónima) musela být provedena legislativním aktem, neexistoval žádný základ pro výběr daní a poplatků spojených s formálním schválením této přeměny formou notářské listiny a její registrací a zveřejněním.
(81)
K přeměně společnosti RTP na akciovou společnost došlo v roce 1992 s cílem zajistit, aby podléhala soukromému právu a aby se způsob jejího fungování přiblížil fungování soukromých subjektů. Pokládalo se za nezbytné poskytnout společnosti RTP prostředky a podmínky, které jí umožní co nejlépe plnit cíle v oblasti veřejné služby na trhu, který byl v rostoucí míře otevřený hospodářské soutěži. Cílem bylo umožnit, aby společnost RTP postupovala s ohledem na své činnosti a řízení stejně pružně jako „běžné“ společnosti, které působí na základě soukromého obchodního práva. Podle Portugalska byla forma akciové společnosti méně zatěžující než postupy státní kontroly, které se na společnost RTP jako veřejný podnik vztahovaly dříve, a zajišťovala tudíž lepší podmínky pro rozvoj televizních kanálů a jejich programové struktury.
(82)
Portugalsko tvrdí, že přeměna společnosti RTP v roce 1992 na základě zákona s tím, že pro formální schválení tohoto aktu nebyla zapotřebí „notářská listina“, bylo v souladu s povahou a logikou portugalského právního systému. Portugalsko v tomto ohledu připomíná, že společnost RTP byla založena v roce 1975 jako veřejný podnik na základě právního předpisu, konkrétně nařízení vlády č. 674-D/75. Jak výslovně vyžaduje zákon č. 84/88, který upravuje přeměnu veřejných podniků na akciové společnosti, tyto úkony bylo nutno provést rovněž formou právního předpisu.
Podle čl. 3 odst. 2 zákona č. 84/88, což je obecný zákon o přeměně veřejných podniků (viz 25. bod odůvodnění), musel legislativní akt za účelem přeměny veřejného podniku schválit stanovy akciové společnosti vzniklé přeměnou. To bylo v souladu se zásadou rovnocennosti aktů, podle níž lze legislativní akty pozměnit, pozastavit nebo zrušit pouze akty, které mají v hierarchii právních aktů rovnocenné postavení. Portugalsko uvedlo, že zásada rovnocennosti aktů je stanovena v portugalské ústavě (v současnosti čl. 112 odst. 5 nebo čl. 115 odst. 5 ústavy ve znění platném v době přeměny společnosti RTP v roce 1992), v níž se uvádí, že „žádný zákon nevytvoří jiné kategorie právních předpisů ani nepřizná jiným druhům aktů pravomoc vykládat, začlenit, měnit, pozastavit nebo zrušit jeho ustanovení s jakýmkoli účinkem ve vztahu k třetím stranám“. Uplatnění této zásady na přeměnu veřejných podniků podpořili autoři právních dokumentů (50). Portugalsko odkazuje rovněž na řadu rozsudků Ústavního soudu, které opakují výklad, že zákon lze vykládat pouze jiným zákonem (51), a nikoli aktem s jiným a nižším pořadím v hierarchii právních aktů.
(83)
Portugalsko tvrdí, že přeměna společnosti RTP na akciovou společnost zákonem č. 21/92 byla provedena v souladu s obecným systémem portugalského práva a nemohla být zákonně provedena pouze podle soukromého práva ve formě notářské listiny. Portugalsko uvedlo rovněž řadu příkladů jiných veřejných podniků přeměněných na akciové společnosti legislativním aktem (52).
(84)
Portugalsko odkazuje na nařízení vlády č. 267/76 ze dne 8. dubna 1976, které poprvé stanovilo obecný režim pro veřejné podniky. Toto nařízení vlády stanovilo, že veřejné podniky mohou být zřízeny pouze nařízením vlády, které musí schválit jejich stanovy. To platilo rovněž pro následné změny stanov.
(85)
Portugalsko dále odkazuje na zákon č. 84/84 ze dne 20. července 1988 (viz 25. bod odůvodnění tohoto rozhodnutí), který stanoví, že pro přeměnu veřejných podniků na akciové společnosti je nutné nařízení vlády a že to by mělo schválit rovněž stanovy veřejného podniku. Portugalsko proto dospělo k závěru, že pro přeměnu společnosti RTP v roce 1992 bylo za prvé zapotřebí nařízení vlády a za druhé že rovněž stanovy mohly být schváleny pouze zákonem, a nikoli notářskou listinou.
(86)
Zákon č. 58/90 ze dne 7. září 1990 mimoto vyžadoval, aby veřejnoprávní televizní vysílání zajišťovaly subjekty, jejichž výhradními nebo většinovými vlastníky jsou veřejné subjekty, a stanovy těchto subjektů musely být schváleny nařízením vlády.
(87)
Co se týká „registračních poplatků“, Portugalsko poznamenává, že ačkoliv byla registrace stanov schválených zákonem č. 21/92 osvobozena od těchto poplatků, formality v souvislosti s registrací bylo nutno provést na základě úřední povinnosti. Formality související s registrací se považovaly za nezbytné, jelikož zákon o obchodním rejstříku (Código do Registo Comercial) vyžaduje, aby akty týkající se společností byly zaregistrovány a zveřejněny. Podle Portugalska byla hodnota registračních poplatků 11 000contos (53), což se rovná 11 000 000 PTE.
(88)
Pokud jde o požadavek na zveřejnění, Portugalsko zdůraznilo, že jelikož byly stanovy společnosti RTP zveřejněny v Diário da República jako příloha zákona č. 21/92, kterým byly schváleny, byl tento požadavek splněn.
(89)
S ohledem na připomínky společnosti SIC týkající se čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 Portugalsko odpovědělo, že portugalský zákonodárce nevyhradil zvláštní daňové úlevy při přeměně podniků nebo restrukturalizaci pro veřejné podniky. Základem osvobození je nařízení vlády č. 404/90. Portugalsko uvedlo, že kromě přeměny v roce 1992 nebyla společnost RTP osvobozena od platby registračních poplatků na základě čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92. Portugalsko rovněž tvrdilo, že hodnocení čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 jako trvalého osvobození od poplatků je zapříčiněno jazykovým nedorozuměním. Místo stanovení, že nařízení vlády postačovalo pro veškeré právní účely a akty potřebné k úpravě „situace“ (tj. přeměny z roku 1992, zdůraznění přidáno), se v čl. 11 odst. 2 uvádí, že společnost RTP bude osvobozena od poplatků a odměn, které souvisí s registrací aktů v obchodních rejstřících. To podle Portugalska znamenalo, že mimo přeměnu v roce 1992 nebyla společnost RTP osvobozena od registračních poplatků. Portugalsko předložilo rovněž dokumentaci týkající se řady případů, kdy společnost RTP registrační poplatky uhradila.
(90)
Portugalsko uvedlo, že počáteční dohoda mezi Správou sociálního zabezpečení a společností RTP o stanovení splátkového kalendáře dluhu a prominutí úroků a pokut má původ v právním sporu týkajícím se ústavnosti prováděcího nařízení č. 12/83, pokud jde o povinné odvody příspěvků na sociální zabezpečení u odměn za přesčasové hodiny. Dohoda uznala výklad společnosti RTP, že odměny nepodléhaly odvodům příspěvků na sociální zabezpečení, což potvrdil i daňový expert.
(91)
Portugalsko za druhé uvedlo, že formální schválení této dohody ze strany portugalské vlády neposkytlo společnosti RTP zvláštní finanční výhodu na základě nařízení vlády č. 411/91 v porovnání s jinými podniky v podobné situaci. Portugalsko uvedlo, že se na společnost RTP vztahovala odchylka stanovená v čl. 2 odst. 1 písm. d), jelikož společnost byla předmětem zásahu státu a prošla nestabilním obdobím pod vedením správního výboru jmenovaného vládou v roce 1977 (54). Portugalsko tvrdí, že obecnou povahu výjimky vyzdvihuje skutečnost, že podle nařízení vlády č. 411/91 byla uzavřena dohoda rovněž s jednou ze zúčastněných stran.
(92)
Co se týká půjčky, Portugalsko uvedlo, že technické podmínky spojené s půjčkou stanovily, že finanční operace podléhá úrokům vypočteným podle tržních kritérií.
(93)
Portugalsko uvedlo, že navyšování kapitálu v období 1994-1998 představovalo společně s hrazením vyrovnávacích plateb nástroj financování nákladů spojených s provozováním veřejnoprávního vysílání.
(94)
Podle Portugalska se model financování, který měl společnosti RTP poskytovat náhradu za náklady veřejné služby, ukázal jako nedostatečný a způsoboval obchodní deficit. Vyrovnávací platby byly v prvé řadě vypočteny vždy pod hranicí skutečných potřeb financování veřejnoprávního televizního vysílání. Za druhé, Portugalsko tyto platby vyplácelo soustavně se zpožděním. Společnost RTP se proto musela spoléhat na financování provozních výdajů prostřednictvím bankovních úvěrů, nemohla však úroky a amortizaci započítat do výpočtu nákladů veřejné služby. Společnost RTP musela za třetí z vyrovnávacích plateb odvádět státu daň z přidané hodnoty (DPH), což snižovalo jejich čistou hodnotu.
(95)
Portugalsko uvedlo, že: i) osvobození od daní (tj. osvobození od notářských poplatků, registračních poplatků a nákladů na zveřejnění); ii) úlevy z plateb za používání sítě pro šíření televizního vysílání; iii) stanovení splátkového kalendáře dluhu vůči Správě sociálního zabezpečení; iv) úhrada za převod sítě pro šíření televizního vysílání; v) protokol o podpoře kinematografie a vi) půjčka, kterou společnost RTP získala v roce 1998, nespadají pod pojem státní podpora. Co se týká slučitelnosti ostatních opatření, Portugalsko tvrdilo, že by se měla považovat za náhradu nákladů na veřejnou službu, a nikoli za státní podporu (55), případně by se jejich slučitelnost s právními předpisy Unie měla posoudit podle čl. 86 odst. 2 Smlouvy o ES (nyní čl. 106 odst. 2 SFEU).
(96)
Pokud jde o výpočet nadměrné náhrady, Portugalsko uvedlo toto:
a)
zahrnutí nákladů na provoz RTP 2 v roce 1996 jako uhraditelných nákladů na veřejnou službu je založeno na nové smlouvě o veřejné službě, podle níž nabyla vyrovnávací platba za náklady na provoz RTP 2 na základě smlouvy účinku ode dne 1. ledna 1996 (56);
b)
půjčka ve výši 20 miliard PTE by neměla být považována za náhradu, jelikož byla poskytnuta v souladu s tržními podmínkami;
c)
cílem navyšování kapitálu bylo rovněž financování investic, nejen poskytnutí finanční náhrady za uhraditelné náklady veřejné služby. Povinnost státu jako akcionáře podílet se na financování investic, které jsou považovány za nezbytné, vyplývá ze smluv o veřejné službě (57);
d)
vyrovnávací platby podléhaly DPH, čímž byla čistá hodnota, kterou obdržela společnost RTP, nižší;
e)
podle nové smlouvy o veřejné službě byly náklady na veřejnou službu uhraditelné jen do výše přiděleného rozpočtu.
S přihlédnutím k výše uvedeným skutečnostem dospělo Portugalsko k závěru, že by se finanční náhrada za závazky veřejné služby uložené společnosti RTP neměla považovat za nadměrnou nebo nepřiměřenou.
(97)
Pokud jde o neexistenci externích auditů, Portugalsko uvedlo, že Komise zaujala postoj k finanční situaci společnosti RTP zahrnující rovněž období 1992-1998, aniž by přitom požadovala externí audit veřejné služby, rovněž ve svých rozhodnutích z roku 2006 ve věci E 14/05 a NN 31/06 a tato rozhodnutí Soud nezpochybnil. Portugalsko tvrdí, že Komise vzala v rozhodnutí ve věci NN 31/06 v úvahu zprávu Účetního dvora č. 8/2002. Portugalsko dále zdůraznilo, že Komise v rozhodnutí ve věci NN 31/06 dospěla k závěru, že finanční situace společnosti RTP v období 1992-1998 byla výsledkem trvalého nedostatečného financování jejích činností v rámci veřejné služby. V rozhodnutí ve věci NN 31/06 založila Komise své zjištění na externí zprávě, a to zprávě společnosti PriceWaterhouse Coopers z roku 2005, a na účetních závěrkách společnosti RTP, které byly podrobeny externímu auditu a jež Portugalsko považuje za jediné relevantní účty.
(98)
Portugalsko rovněž zopakovalo, že zprávy o veřejné službě pro období 1993-1998 byly zkontrolovány auditory společnosti RTP (58). Portugalsko však později předložilo externí audity zpráv o veřejné službě za období 1992-1998 spolu se závěrečnou souhrnnou zprávou týkající se všech těchto let. Externí audity organizoval nezávislý regulační orgán pro sdělovací prostředky, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC, který o provedení externích auditů požádal externí auditory, společnost Pedro Roque (59).
(99)
Portugalsko odpovědělo podrobněji na některá tvrzení společnosti SIC týkající se určitých bodů. Pokud jde o tvrzení společnosti SIC, že podle zprávy společnosti BDO Binder chybělo stanovisko Kontrolní rady, Portugalsko zdůraznilo, že se toto stanovisko nevztahovalo na zprávu společnosti RTP o veřejné službě. Ačkoliv stanovisko tohoto orgánu bylo zmíněno v předešlé smlouvě o veřejné službě, nestalo se právně závazným požadavkem. Rovněž nová smlouva o veřejné službě nevyžadovala vydání stanoviska tohoto orgánu ke zprávě o veřejné službě.
(100)
Co se týká tvrzení společnosti SIC, že zpráva společnosti BDO Binder za rok 1998 zahrnovala hmotná aktiva ve výši přibližně 53 milionů EUR, ačkoliv pro tato aktiva neexistoval žádný soupis, Portugalsko potvrdilo, že se uskutečnily příslušné investice do těchto aktiv. Skutečnost, že pro tato aktiva nebyl původně vyhotoven žádný soupis (ačkoliv kromě částky ve výši 4 milionů EUR bylo posléze možno určit hodnotu těchto aktiv a zpětně vypracovat jejich soupis), neznamená, že se investice neuskutečnily. Externí auditor potvrdil salda a číselné údaje a transakci se třetími stranami.
(101)
S ohledem na tvrzení společnosti SIC, že podle zprávy společnosti BDO Binder za rok 1998 byly překročeny časové limity reklamy, Portugalsko uvedlo, že to by v žádném případě neznamenalo snížení finanční náhrady. Důvodem je skutečnost, že částky, které společnost RTP obdržela za překročení reklamních časů, byly nižší než podfinancování v daném roce. Portugalsko každopádně potvrdilo, že při výpočtu potřeby financování, tj. náhrady za plnění závazku veřejné služby, byly vzaty v úvahu celkové příjmy z reklamy (včetně příjmů za překročení limitů reklamy).
(102)
Portugalsko uvedlo, že by v tomto rozhodnutí neměla být vzata v úvahu zpráva portugalského Účetního dvora č. 8/2002, jelikož rozsudek Soudu ve věci T-442/2003 shledal pouze objektivní slabinu v informacích obsažených ve zprávách o veřejné službě, které nebyly podrobeny externímu auditu. Portugalsko zdůraznilo, že se zpráva Účetního dvora č. 8/2002 týká pouze období 1997-2000, a nikoli celého období, které je předmětem tohoto šetření. Období 1993-1997 se zpráva týkala pouze pro účely obecného popisu finanční situace společnosti RTP a potřeby restrukturalizace, nebylo však předmětem zprávy. Účelem zprávy je posoudit řízení společnosti RTP, úlohu státu jako akcionáře a provozování veřejnoprávního televizního vysílání.
Portugalsko uvedlo, že Účetní dvůr překročil svůj mandát spočívající v kontrole veřejných financí a místo toho provedl analýzu účinnosti a nákladové efektivnosti veřejných výdajů. Zpráva nemá podle názoru Portugalska žádný význam kromě toho, že představovala nezávislý audit společnosti, potvrdila účty Portugalska a nezjistila žádné porušení právních předpisů. Portugalsko tvrdí, že by Komise měla v tomto rozhodnutí zohlednit zprávu Účetního dvora č. 20/98 místo auditorské zprávy č. 8/2002, jelikož se auditorská zpráva č. 20/98 týká hospodářské a finanční situace společnosti RTP v období 1994-1996. Auditorská zpráva č. 20/98 dospěla k závěru, že kritéria použitá při financování veřejné služby jsou jednoznačněji vymezena v nové smlouvě o veřejné službě než v předešlé smlouvě, což je v následné zprávě č. 8/2002 zpochybněno.
V. POSOUZENÍ OPATŘENÍ
(103)
Aby mohla Komise určit, zda opatření ad hoc, která provedlo Portugalsko ve prospěch společnosti RTP, představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy, musí posoudit, zda tato opatření:
a)
jsou poskytnutá státem nebo ze státních prostředků;
b)
mohou narušit hospodářskou soutěž;
c)
zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby;
d)
ovlivňují obchod mezi členskými státy.
(104)
Níže bude ověřeno, zda půjčka z roku 1998, dohoda o splátkovém kalendáři dluhu a prominutí úroků a navyšování kapitálu v období 1994-1997 představuje státní podporu. Stejně tak bude posouzeno zahrnutí státních prostředků u osvobození od notářských poplatků, registračních poplatků a nákladů na zveřejnění.
(105)
Osvobození od notářských poplatků, registračních poplatků a nákladů na zveřejnění zahrnuje státní prostředky, jelikož ztráta daňových příjmů se rovná spotřebě státních prostředků ve formě daňových výdajů (60).
(106)
Co se týká stanovení splátkového kalendáře dluhu vůči Správě sociálního zabezpečení a prominutí úroků z prodlení, Komise se domnívá, že Správu sociálního zabezpečení nelze považovat za podnik. Nevykonává ekonomickou činnost, nýbrž je veřejným subjektem, který je pověřen správou sociálního zabezpečení (61). Povolení splátkového kalendáře nevydala samotná Správa sociálního zabezpečení, nýbrž bylo vydáno formou společného nařízení státního tajemníka pro finance a správu sociálního zabezpečení a státního tajemníka zastupujícího ministra. Na základě tohoto povolení se stát vzdal svých příjmů, protože za normálních okolností by získal částku ve výši 1,206 miliardy PTE v podobě úroků z nesplaceného dluhu. Je proto zřejmé, že byly zahrnuty státní prostředky a že opatření lze přičíst státu.
(107)
Navýšení kapitálu společnosti RTP provedl stát přímo ze státního rozpočtu. Je proto zřejmé, že toto financování představovalo státní prostředky ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(108)
Komise nemůže uznat tvrzení Portugalska, že půjčka pro společnost RTP nezahrnuje státní prostředky. Pojem státní prostředky se vztahuje rovněž na výhody poskytnuté subjekty určenými nebo zřízenými určitým členským státem za tímto účelem (62). Smlouva o půjčce z roku 1998 byla uzavřena mezi společností RTP a Fondem regulace veřejného dluhu, který řídí Ústav pro správu státního úvěru. Právní akt stanoví, že na ústav dohlíží ministr financí (63). Lze proto vyvodit závěr, že finanční prostředky poskytnuté Fondem regulace veřejného dluhu je nutno považovat za státní prostředky.
(109)
Lze mít za to, že toto opatření lze přičíst přímo státu, jelikož podmínky smlouvy stanovilo usnesení státních tajemníků pro sdělovací prostředky, státní pokladnu a finance schválené dne 17. prosince 1998.
(110)
Osvobození od notářských poplatků, registračních poplatků a nákladů na zveřejnění: Pokud jde o osvobození od notářských poplatků, registračních poplatků a nákladů na zveřejnění, je nutno posoudit, zda opatření poskytlo obecné osvobození od daní, které zvýhodnilo společnost RTP, nebo zda se vztahovalo konkrétně na společnost RTP. V následujících bodech odůvodnění Komise rozlišuje mezi dočasným osvobozením podle čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92 a trvalým osvobozením podle čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92.
(111)
Komise konstatuje, že osvobození od povinnosti uhradit notářské poplatky, registrační poplatky a náklady na zveřejnění poskytlo společnosti RTP výhodu tím, že ji osvobodilo od nákladů, jež by jinak musela hradit ze svého rozpočtu.
(112)
Tato výhoda je věcně selektivní, jelikož je poskytnuta pouze společnosti RTP, jak prokazuje čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92. Skutečnost, že tento zákon potvrzoval (jak uvádí Portugalsko) uplatnění obecnějšího zákona, konkrétně zákona č. 84/88, toto zjištění nemění. Zákon č. 84/88 se vztahuje na veřejné podniky a stanoví, že tyto podniky mohou být nařízením vlády přeměněny na akciové společnosti. Skutečnost, že se tento zákon vztahuje na „veřejné podniky obecně“, nemění věcnou selektivitu, která byla zjištěna v čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92 konkrétně ve prospěch společnosti RTP. Osvobození pouze veřejných podniků by každopádně rovněž představovalo věcně selektivní opatření ve prospěch této skupiny podniků (v porovnání se soukromými podniky), jejíž součástí je společnost RTP.
(113)
Státní opatření však nemusí navzdory skutečnosti, že jsou věcně selektivní, spadat do pojmu „selektivní opatření“ ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, pokud se státní opatření neodchyluje od běžného uplatňování systému, ale naopak do něj spadá jako opatření vlastní tomuto systému (64). Je proto nutno ověřit, zda je opatření slučitelné s povahou a logikou portugalského právního systému pro přeměnu veřejného podniku RTP na akciovou společnost formou právního předpisu, nebo zda bylo využití právního předpisu za účelem přeměny společnosti RTP zvoleno s cílem poskytnout této společnosti výhodu v porovnání s ostatními podniky. V souladu s přístupem Soudu použitým v jeho rozsudku Komise níže rozlišuje mezi osvobozením od notářských poplatků na straně jedné a registračních poplatků a nákladů na zveřejnění na straně druhé (65).
(114)
Osvobození od notářské listiny a notářských poplatků: Komise konstatuje, že přeměna společnosti RTP na akciovou společnost a schválení jejích stanov právním předpisem místo notářské listiny je v souladu s logikou a povahou portugalského právního systému. Přeměna na akciovou společnost se uskutečnila s cílem zajistit větší pružnost společnosti RTP, a tím ji postavit na roveň se soukromými subjekty. Skutečnost, že přeměna byla provedena zákonem místo notářské listiny, nepředstavovala pokus obejít požadavek týkající se notářské listiny, nýbrž vyplývala z obecné zásady portugalského práva, že legislativní akty lze měnit pouze rovnocennými legislativními akty.
(115)
Podle zásady „rovnocennosti aktů“ lze určitý zákon zrušit, pozastavit nebo změnit pouze právním aktem, který má v hierarchii stejné pořadí jako základní akt, a nikoli aktem s nižším pořadím v hierarchii právních předpisů. Tato zásada byla zavedena do portugalské ústavy v roce 1982, tj. dlouho před přeměnou společnosti RTP v roce 1992. V čl. 115 odst. 5 portugalské ústavy v podobě platné v době přeměny společnosti RTP bylo stanoveno, že „žádný zákon nevytvoří jiné kategorie právních předpisů ani nepřizná jiným druhům aktů pravomoc vykládat, začlenit, měnit, pozastavit nebo zrušit jeho ustanovení s jakýmkoli účinkem ve vztahu k třetím stranám“. Jelikož společnost RTP byla v roce 1975 zestátněna právním předpisem, a to nařízením vlády č. D 674-D/75, její přeměna na jinou právní formu byla možná opět pouze nařízením vlády nebo právním předpisem, který je rovnocenný nařízení vlády nebo má vyšší pořadí. Nic nenaznačuje, že zestátnění společnosti RTP v roce 1975 bylo provedeno s cílem obejít uplatňování u společností, jež se řídí soukromým právem, a vytvořilo pro společnost výhodu.
(116)
Nejsou k dispozici žádné důkazy, které by naznačovaly, že všechny ostatní právní předpisy zavedené před přeměnou společnosti RTP (viz 84. až 86. bod odůvodnění tohoto rozhodnutí) měly za cíl poskytnout veřejným podnikům finanční výhodu tím, že se u soukromých transakcí zamezí požadavku na notářskou listinu (a příslušným poplatkům). Zákon č. 84/88, který povolil přeměnu veřejných podniků na akciové společnosti nařízením vlády, odrážel ústavní a právní zásady platné v příslušné době.
(117)
Závěr: S přihlédnutím k těmto záležitostem nepředstavuje osvobození od požadavku provést přeměnu společnosti RTP prostřednictvím notářské listiny (a tudíž osvobození od příslušných poplatků s tím spojených) státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(118)
Osvobození od registračních poplatků a nákladů na zveřejnění: Je nutné posoudit, zda měla společnost RTP výhodu vyplývající z neuhrazení nákladů spojených s registrací společnosti v obchodním rejstříku a zveřejněním notářské listiny. Podle portugalského práva platného v té době musela být notářská listina formálně schvalující založení společnosti, která se řídí soukromým právem, a její stanovy zveřejněny v Diário da República registračním úřadem pověřeným vedením obchodního rejstříku, aby se s obsahem těchto dokumentů mohly seznámit třetí osoby. Společnosti RTP tyto náklady na zveřejnění nevznikly, neboť povinné vyhlášení zákona č. 21/92 v Diário da República zajistilo přeměně společnosti RTP a obsahu jejích nových stanov potřebnou publicitu.
(119)
Nic nenasvědčuje tomu, že se Portugalsko rozhodlo přeměnit společnost RTP na akciovou společnost zákonem č. 21/92, aby této společnosti poskytlo výhodu ve formě úspor na registračních poplatcích a nákladech na zveřejnění. Druhé zveřejnění stanov společnosti RTP by nemělo žádný smysl, jelikož požadavky na transparentnost a publicitu byly splněny již vyhlášením zákona č. 21/92 v Diário da República. Ačkoli se registrace provádí za účelem pozdějšího zveřejnění a obě opatření spolu vzájemně souvisí, je sporné, zda lze rovněž osvobození od registračních poplatků odůvodnit povahou a logikou portugalského právního systému a povinnou přeměnou společnosti RTP formou právního předpisu. Portugalsko nezpochybnilo skutečnost, že se registrace vyžadovala podle zákona o obchodních společnostech. Jak Portugalsko uvedlo: „registrace nebyla prominuta, nebyla jen zapotřebí notářská listina, jelikož nařízení vlády představovalo dostatečný dokument pro účely registrace“. To vyplývá rovněž z čl. 3 odst. 3 zákona č. 84/84 (viz 25. bod odůvodnění tohoto rozhodnutí). Portugalsko mimoto zdůraznilo, že za účelem budoucí registrace všech ostatních aktů týkajících se společnosti ze strany společnosti RTP muselo být zaregistrováno její založení (tj. výsledek přeměny na akciovou společnost v roce 1992) (66). Je-li však registrace nezbytná, nevidí Komise žádný důvod, proč by společnost RTP neměla uhradit příslušné poplatky.
(120)
Závěr: Je nutno vyvodit závěr, že osvobození společnosti RTP od požadavku týkajícího se notářské listiny (včetně notářských poplatků), jakož i osvobození od požadavku na zveřejnění a příslušných nákladů na zveřejnění podle čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92 nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
Osvobození od registračních poplatků podle čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92 představuje státní podporu.
Jak je však uvedeno v 160. a 161. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, tato osvobození by byla každopádně odůvodněná jako legitimní náhrada za náklady na poskytování služby obecného hospodářského zájmu podle čl. 106 odst. 2 SFEU.
(121)
Portugalsko tvrdí, že čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 ve skutečnosti nepřiznal společnosti RTP trvalé osvobození, nýbrž že se měl vztahovat na stejnou situaci jako v případě dočasného osvobození, tj. přeměnu společnosti RTP na akciovou společnost v roce 1992. Portugalsko rovněž uvedlo, že společnost RTP několikrát notářské a registrační poplatky zaplatila. Znění čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 se však vztahuje na veškeré další akty zápisu, registrace nebo záznamu, které podle tohoto článku mohou být uskutečněny bezplatně po časově neomezenou dobu.
(122)
Toto trvalé osvobození poskytuje společnosti RTP výhodu tím, že ji osvobozuje od poplatků, které by jinak musela hradit ze svého rozpočtu. Tvrzení Portugalska, že pokud je mu známo, nebyl čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 nikdy použit a společnost RTP uhradila veškeré potřebné poplatky, je důkazem, který je důležitý při možném navrácení státní podpory, nemění však zjištění týkající se znění dotyčného ustanovení.
(123)
Tato výhoda je rovněž selektivní, jelikož se zákon č. 21/92 týká společnosti RTP. Portugalsko nemůže tvrdit, že zákon č. 21/92 představuje pouze uplatnění obecného pravidla portugalského práva. K prokázání neexistence selektivity nelze použít články 1 a 2 nařízení vlády č. 404/90, jelikož nařízení vlády pojednává o aktech spojení, a nevztahuje se tudíž na daný případ, který se týká přeměny veřejného podniku na akciovou společnost (67).
(124)
Na rozdíl od dočasného osvobození od registračních poplatků nemůže být trvalé osvobození odůvodněno zásadou rovnocennosti aktů, která vzhledem k postupu přijímání právních předpisů znamenala upuštění od požadavku na notářskou listinu a její zveřejnění při přeměně společnosti RTP v roce 1992. Soulad s povahou a logikou portugalského právního systému bylo možno uznat u dočasného osvobození, jelikož v daném případě mohlo k přeměně společnosti RTP na akciovou společnost dojít pouze formou nařízení vlády, jak bylo prokázáno. Široká oblast působnosti čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 však nevylučuje, že by osvobození od požadavků na notářskou listinu (a poplatků) bylo možné i v jiných případech, než je přeměna společnosti RTP na akciovou společnost v roce 1992. Postačuje uvést, že trvalé osvobození ve prospěch jedné společnosti (nebo jedné skupiny společností, jako jsou akciové společnosti) od různých registračních poplatků nemůže nikdy spadat do povahy a logiky právního systému (68).
Závěr: Je nutno dospět k závěru, že trvalé osvobození společnosti RTP vyplývající z čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(125)
Dohoda se Správou sociálního zabezpečení (stanovení splátkového kalendáře dluhu a prominutí úroků): Po zvážení připomínek třetích stran a Portugalska vyvozuje Komise závěr, že původní dohodu mezi Správou sociálního zabezpečení a společností RTP nelze považovat za typické chování soukromého subjektu. Předmětem sporu byla skutečnost, zda je výklad určitých pravidel sociálního zabezpečení stanovených v prováděcím nařízení č. 12/83 z právního hlediska správný. Dohoda potvrdila výklad společnosti RTP, což podpořila analýza daňového experta, který dospěl k názoru, že prováděcí nařízení bylo neústavní. Prováděcí nařízení však nebylo po uzavření dohody zrušeno. Je proto nutno vyvodit závěr, že se opatření vztahovalo selektivně na společnost RTP, aniž by byla dotčena použitelnost výkladu pravidel systému sociálního zabezpečení ve vztahu k ostatním společnostem.
(126)
Komise nemůže přijmout tvrzení Portugalska, že povolení splátkového kalendáře dluhu a prominutí pokut a úroků na základě nařízení vlády č. 411/91 bylo uděleno v rámci obecného systému použitelného na všechny podniky v podobné situaci, a proto společnosti RTP neposkytlo zvláštní výhodu.
(127)
Cílem tohoto rozhodnutí je určit, zda bylo uplatnění takového systému na společnost RTP selektivní, aniž by byla předjímána selektivní nebo obecná povaha tohoto systému.
(128)
Aby se prokázalo, že stanovení splátkového kalendáře dluhu je nezbytné k zajištění životaschopnosti společnosti, vyžaduje nařízení vlády č. 411/91 provedení hospodářské a finanční studie. Společnost RTP nikdy takovou studii týkající se její životaschopnosti ve smyslu čl. 2 odst. 3 nařízení vlády č. 411/91 nevypracovala.
(129)
Podmínku uvedenou v čl. 2 odst. 1 písm. d) nařízení vlády č. 411/91 nebylo mimoto možno na společnost RTP uplatnit, jelikož k úpravě dluhu nedošlo po zásahu státu. Komise nesouhlasí s tvrzením Portugalska, že zásahy státu měly vliv na chod dlužné společnosti a že se společnost RTP v době státních zásahů řídila právními předpisy. Ačkoliv společnost RTP podléhala v roce 1997 zvláštnímu režimu řízení (69), tento režim byl ukončen přijetím stanov společnosti v roce 1980, zatímco dluh vůči Správě sociálního zabezpečení se „nahromadil“ v období 1983-1989. Komise se domnívá, že úpravu dluhu společnosti RTP nelze považovat za součást obecného systému na základě nařízení vlády č. 411/91, jelikož společnost RTP nesplňovala kritéria pro takovéto povolení stanovená v tomto předpise. Opatření bylo proto na společnost RTP uplatněno selektivním způsobem.
(130)
Povolením splátkového kalendáře dluhu mělo Portugalsko jednat stejně jako veřejný nebo soukromý věřitel, který se snaží získat dlužné částky zpět a který za tímto účelem uzavírá dohody o splátkovém kalendáři s cílem usnadnit splácení (70). Úroková sazba u úroků z prodlení uplatněná státem by měla být stejná jako sazba, kterou by za stejných okolností použil soukromý věřitel. Komise se domnívá, že by soukromý věřitel, který usiluje o získání dlužné částky zpět zákonnými prostředky, uplatnil přinejmenším zákonnou úrokovou sazbu. Tím, že Portugalsko navzdory dostupným mechanismům pro vymáhání zaplacení úroků nevymáhalo, nejednalo stejně jako soukromý věřitel, který by se snažil docílit co nejvyšší úrokové sazby. Dluh vůči Správě sociálního zabezpečení se mimoto „nahromadil“ v období 1983-1989 a dohoda o splátkovém kalendáři byla schválena teprve v roce 1993. Za takových podmínek by soukromý věřitel neumožnil, aby došlo k podobnému hromadění dluhu během tak dlouhého období, aniž by podnikl kroky k jeho vymáhání. Zdá se proto, že opatření poskytlo společnosti RTP zvláštní výhodu.
(131)
Navyšování kapitálu: Po posouzení připomínek třetích stran a Portugalska došla Komise k závěru, že navyšování kapitálu v období 1994-1997 představovalo pro společnost RTP finanční výhodu. Jak je zřejmé z tabulky 3 v 40. bodě odůvodnění vzhledem k slabé finanční situaci společnosti RTP v době navyšování kapitálu by žádný soukromý investor nevložil do společnosti kapitál, jelikož se v přiměřené lhůtě nedala očekávat jeho běžná návratnost. Ve skutečnosti se finanční situace společnosti RTP i přes navýšení kapitálu zhoršila. Portugalsko ani třetí strany neuvedly, že by Portugalsko při navyšování kapitálu společnosti jednalo jako soukromý investor.
(132)
Půjčka z roku 1998: Komise nemůže uznat tvrzení Portugalska, že půjčka poskytnutá v roce 1998 byla v souladu s tržními podmínkami. Aby půjčka nepředstavovala státní podporu, měly by související podmínky (tj. zajištění a úroková sazba) odrážet riziko spojené s poskytnutím půjčky danému podniku (71). Riziko (a tudíž i úroková sazba) se zvyšuje, nachází-li se podnik v hospodářské a finanční situaci s nižším stupněm důvěryhodnosti, než jaký by vyžadovala finanční instituce pro poskytnutí půjčky.
(133)
Jak je zřejmé z tabulky 3 v 40. bodě odůvodnění, v době schválení půjčky se společnost RTP nacházela v natolik složité finanční situaci, že její dluhy převyšovaly hodnotu aktiv společnosti a její čistý vlastní kapitál dosáhl záporné hodnoty. Společnost byla fakticky v úpadku.
(134)
V prvé řadě je třeba mít na paměti, že dotyčná půjčka představovala podřízenou půjčku, tj. jednalo se o půjčku bez zajištění podloženého majetkem, a v případě úpadku společnosti by byla pro účely splacení zařazená za všechny věřitele, avšak před akcionáře. Neexistence přiměřeného zajištění podloženého majetkem jednoznačně naznačovala, že půjčka nebyla poskytnuta podle tržních podmínek a že se jednalo o státní podporu. Vzhledem ke skutečnosti, že se v době poskytnutí půjčky společnost RTP nacházela fakticky v úpadku, by jí žádná finanční instituce podřízenou půjčku neposkytla, jelikož existovala jen malá pravděpodobnost, že ji společnost RTP bude schopna splatit. Půjčku ve skutečnosti neposkytla soukromá finanční instituce, nýbrž Fond regulace veřejného dluhu.
(135)
Za druhé lze uvést, že úroková sazba u půjčky zjevně neodráží její skutečné riziko. Nejenže je nižší než referenční sazba, kterou Komise běžně používá při výpočtu prvku podpory obsaženého v režimech dotace úroků (72), nýbrž běžný tržní subjekt by kromě „řádných“ záruk vyžadoval úrokovou sazbu vyrovnávající vysoké riziko nesplacení.
(136)
Vzhledem k tomu, že finanční situace společnosti RTP neumožňovala získat podřízenou půjčku za normálních okolností, rovná se půjčka ve skutečnosti vyplacení grantu a představuje pro společnost RTP výhodu.
(137)
Komise se proto domnívá, že stanovení splátkového kalendáře dluhu vůči Správě sociálního zabezpečení, navyšování kapitálu v období 1994-1997 a půjčka z roku 1998 poskytly společnosti RTP finanční a hospodářskou výhodu v porovnání s konkurenty, kteří stejné finanční prostředky neobdrželi.
(138)
Jelikož se portugalský televizní trh nejpozději v roce 1992 otevřel hospodářské soutěži, existovali na tomto trhu v době, kdy společnost RTP využívala různá opatření, další soutěžitelé. V únoru 1992 byly uděleny licence na vysílání soukromým televizním společnostem SIC a TVI a v říjnu 1992 začala společnost SIC v Portugalsku vysílat.
(139)
Komise neuznává tvrzení Portugalska, že dohoda o dluhu vůči Správě sociálního zabezpečení nespadá do pojmu státní podpora, jelikož samotný dluh vznikl před otevřením portugalského televizního trhu hospodářské soutěži. Finanční výhoda byla společnosti RTP poskytnuta v květnu 1993 po otevření televizního trhu, a mohla proto poskytnout společnosti RTP hospodářskou výhodu.
(140)
Na základě výše uvedených skutečností je nutno vyvodit závěr, že opatření, která provedlo Portugalsko, mohla poskytnout společnosti RTP hospodářskou a finanční výhodu v porovnání s konkurenty, kteří stejné finanční prostředky neobdrželi, a tím narušit hospodářskou soutěž ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(141)
Státní opatření spadají do oblasti působnosti čl. 107 odst. 1 SFEU, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy. Tak je tomu tehdy, jsou-li dotyčné činnosti předmětem obchodu mezi členskými státy. V daném případě příjemce podpory, společnost RTP sám působí na mezinárodním trhu. Prostřednictvím Evropské vysílací unie si vyměňuje televizní programy a účastní se systému Eurovize (73). Společnost RTP mimoto přímo soutěží se soukromými televizními společnostmi, které působí na mezinárodním televizním trhu a mají mezinárodní vlastnickou strukturu (74).
(142)
Lze proto vyvodit závěr, že opatření, která ve prospěch společnosti RTP provedlo Portugalsko, ovlivňují obchod mezi členskými státy ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(143)
Z výše uvedených skutečností vyplývá, že bez ohledu na možné závazky veřejné služby uložené společnosti RTP zahrnují níže uvedená opatření státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU:
-
stanovení splátkového kalendáře dluhu vůči Správě sociálního zabezpečení,
-
navyšování kapitálu v období 1994-1997, a
-
půjčka poskytnutá v roce 1998.
Dočasné osvobození od registračních poplatků podle čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92 a trvalé osvobození od registračních a jiných poplatků podle čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 rovněž představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(144)
Jak je však uvedeno v 44. až 48. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, společnost RTP je pověřena plněním závazku veřejné služby v oblasti televizního vysílání. Soudní dvůr v rozsudku ve věci Altmark Trans GmbH a Regierungspräsidium Magdeburg v. Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH a Oberbundesanwalt beim Bundesverwaltungsgericht (dále jen „rozsudek ve věci Altmark“) rozhodl, že se státní opatření poskytující náhradu za náklady veřejné služby nepovažují za státní podporu podle čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES (nyní čl. 107 odst. 1 SFEU), jsou-li splněny tyto čtyři podmínky (75):
a)
podnik, který je příjemcem podpory, musí být skutečně pověřen závazky veřejné služby a tyto závazky musí být jasně vymezeny;
b)
parametry, na jejichž základě je vyrovnání vypočteno, musí být předem stanoveny objektivním a transparentním způsobem;
c)
vyrovnávací platba nesmí přesahovat meze toho, co je nezbytné k pokrytí všech nebo části nákladů vynaložených k plnění závazků veřejné služby se zohledněním příslušných příjmů a přiměřeného zisku;
d)
pokud nebyl podnik, který má plnit závazky veřejné služby, vybrán prostřednictvím řízení pro zadávání veřejných zakázek, musí být výše nezbytné vyrovnávací platby určena na základě analýzy nákladů, které by na plnění těchto závazků vynaložil běžný, řádně řízený podnik disponující odpovídajícími prostředky.
(145)
Pomineme-li první a třetí podmínku, zdá se, že opatření ad hoc (viz 143. bod odůvodnění tohoto rozhodnutí) nesplňují druhou a čtvrtou podmínku uvedenou v rozsudku ve věci Altmark, a to z těchto důvodů:
(146)
Je zřejmé, že financování poskytnuté ve formě dohody se Správou sociálního zabezpečení a půjčky z roku 1998 nebylo součástí systému vyrovnávacích plateb s předem objektivně a transparentně stanovenými parametry (druhá podmínka). Naopak, bylo založeno na rozhodnutích ad hoc, která lze přičíst státu.
(147)
Jak je uvedeno v 61. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, smlouvy o veřejné službě předpokládaly možnost zvláštního financování investic do vybavení určeného pro činnosti v rámci veřejné služby, a to formou navýšení kapitálu. Smlouvy o veřejné službě neomezují investice pouze na veřejné služby ani nestanoví jednoznačně podmínky a omezení účasti státu; odkazují pouze na možnost účasti státu jakožto akcionáře na investicích společnosti RTP. Komise se proto domnívá, že ani navyšování kapitálu nemůže být považováno za součást systému vyrovnávacích plateb s předem objektivně a transparentně stanovenými parametry.
(148)
Společnost RTP jednoznačně nebyla vybrána prostřednictvím řízení pro zadávání veřejných zakázek zaručujícího nejnižší možné náklady. Nic nenasvědčuje tomu, že výše plateb ad hoc byla určena na základě analýzy nákladů vzniklých běžnému podniku (čtvrtá podmínka).
(149)
Je proto zřejmé, že v tomto případě nejsou splněny všechny podmínky uvedené v rozsudku ve věci Altmark. Opatření uvedená v 143. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí je proto nutno pokládat za státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(150)
Podle ustálené judikatury Soudního dvora lze na základě článku 106 SFEU povolit výjimku ze zákazu státních podpor pro podniky pověřené poskytováním služby obecného hospodářského zájmu. V rozsudku ve věci Altmark bylo výslovně potvrzeno, že státní podpora, která vyrovnává náklady vzniklé podniku při poskytování služby obecného hospodářského zájmu, může být považována za slučitelnou s vnitřním trhem, splňuje-li podmínky čl. 106 odst. 2 SFEU (bývalý čl. 86 odst. 2 Smlouvy o ES a původní odkaz na „společný trh“) (76).
(151)
Soudní dvůr objasnil, že aby mohlo opatření využít tuto výjimku, musí být splněny zásady definice, pověření a přiměřenosti. Komise se domnívá, že jsou-li tyto zásady splněny, není obchod ovlivněn v míře, která by byla v rozporu se zájmy Unie.
(152)
Způsob uplatňování těchto zásad v oblasti televizního vysílání je objasněn ve sdělení Komise o použití pravidel státní podpory na veřejnoprávní vysílání (dále jen „sdělení o vysílání“) (77). V souladu se sdělením o vysílání musí Komise posoudit, zda (78):
a)
jsou činnosti společnosti RTP závazky veřejné služby, které jsou jako takové jasně vymezeny členským státem (definice);
b)
společnost RTP je portugalskými orgány výslovně pověřena poskytováním uvedené služby (pověření);
c)
financování je úměrné čistým nákladům na poskytování veřejné služby.
(153)
Jak je uvedeno v Protokolu o systému veřejnoprávního vysílání v členských státech (dále jen „Amsterodamský protokol“ (79)) a sdělení o vysílání (80), je na členských státech, aby vymezily úkoly veřejnoprávní vysílací organizace v oblasti veřejné služby. V odvětví vysílání je úloha Komise omezená na ověřování existence zjevné chyby v definici veřejné služby. Takováto chyba by znamenala zneužití definice veřejné služby.
(154)
Vzhledem k zvláštní povaze odvětví vysílání však považuje Komise za legitimní takovou definici, která v souladu s výkladovými ustanoveními protokolu pověřuje určitou vysílací organizaci úkolem poskytovat vyvážený a rozmanitý program (81). Taková definice by měla být v souladu s cílem uspokojovat demokratické, sociální a kulturní potřeby společnosti.
(155)
Jak je uvedeno v 44. až 48. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, společnost RTP musí na základě zákona č. 21/92 a smluv o veřejné službě v rámci veřejnoprávního televizního vysílání zajistit vysílání na dvou kanálech s celostátním pokrytím. Zatímco první kanál má vysílat programy obecnějšího charakteru, druhý kanál má oslovovat specifické publikum. Jak je popsáno v 44. a 45. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, zákon č. 21/92 a smlouvy o veřejné službě ukládají společnosti RTP podrobnější povinnosti, pokud jde o programový obsah a mezinárodní spolupráci, a rovněž některé další zvláštní povinnosti.
(156)
Ačkoliv má definice veřejnoprávního vysílání společnosti RTP kvalitativní a poměrně širokou povahu, považuje Komise v souladu s výkladovými ustanoveními Amsterodamského protokolu takovouto „širokou“ definici za legitimní (82). Proto považuje za legitimní rovněž obecnou definici poslání společnosti RTP v oblasti veřejné služby spočívající v zajištění dvou televizních kanálů s celostátním pokrytím, jednoho obecného a druhého více zaměřeného na specifické publikum, Tuto definici lze považovat za vyhovující demokratickým, sociálním a kulturním požadavkům portugalské společnosti.
(157)
Komise považuje za legitimní rovněž povinnosti, které podrobněji určují způsob, jakým má společnost RTP plnit obecné poslání v oblasti veřejnoprávního vysílání. V souladu se zněním Amsterodamského protokolu lze mít za to, že rovněž tyto povinnosti vyhovují demokratickým, sociálním a kulturním požadavkům portugalské společnosti.
(158)
Ačkoliv Komise považuje poslání společnosti RTP v oblasti veřejné služby za legitimní, musí zjistit, zda tato definice neobsahuje zjevné chyby.
Komise posoudí, zda lze dočasné a trvalé osvobození od notářských poplatků, registračních poplatků a nákladů na zveřejnění považovat za náhradu za náklady veřejné služby, a dále bude analyzovat, zda lze povinnost společnosti RTP týkající se podpory kinematografie považovat za poslání veřejné služby, jež bylo svěřeno společnosti RTP.
(159)
Komise zaprvé posoudí, zda lze dočasné osvobození od požadavků na notářskou listinu (a souvisejících poplatků), registračních poplatků a nákladů na zveřejnění během přeměny na akciovou společnost v roce 1992 podle čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92 a trvalé osvobození od různých poplatků podle čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 považovat za náhradu za náklady vyplývající z poskytování veřejné služby.
(160)
Dočasné osvobození: Za prvé je nutné ověřit, zda lze náklady spojené s přeměnou společnosti RTP na akciovou společnost v roce 1992 (tj. obvyklé náklady na notářskou listinu, její registraci a zveřejnění) legitimně uhradit jako náklady veřejné služby. Jak bylo uvedeno výše, náhrada má podobu osvobození na základě čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92.
(161)
V době své přeměny vykonávala společnost RTP pouze činnosti v rámci veřejné služby (viz 18. bod odůvodnění tohoto rozhodnutí), zatímco obchodní činnosti vykonávaly právně oddělené dceřiné společnosti. Náklady spojené s přeměnou veřejnoprávní vysílací organizace představovaly automaticky náklady na veřejnou službu, za něž mohl stát poskytnout legitimně náhradu. Není nutné uvážit, zda byla reorganizace společnosti RTP z právního hlediska povinná nebo nezbytná (83). Posouzení podle čl. 106 odst. 2 SFEU a sdělení o vysílání vyžaduje, aby náhrada nepřekročila čisté náklady veřejné služby, nevyžaduje však posouzení toho, zda bylo možno těmto nákladům předejít za předpokladu, že jsou omezeny na poskytování veřejné služby (84). V souladu s Amsterodamským protokolem a sdělením o vysílání mohou členské státy v zásadě rozhodnout o uspořádání své veřejnoprávní vysílací organizace, což se vztahuje nejen na organizaci distribuce obsahu, nýbrž rovněž na to, v rámci jaké právní formy bude veřejnoprávní vysílací organizace vykonávat svou činnost. Úloha Komise je omezena na kontrolu, zda tato svoboda volby nebyla členskými státy zneužita. V daném případě nic nenasvědčuje tomu, že se přeměna uskutečnila s jediným cílem, a to poskytnout společnosti RTP výhodu. Není důvod zpochybnit odůvodnění Portugalska, že přeměna v roce 1992 byla provedena s cílem umožnit společnosti RTP, aby při výkonu svých činností postupovala pružněji, než by tomu bylo u státní organizace s obtížnými postupy státní kontroly. Lze proto vyvodit závěr, že osvobození od registračních poplatků (tj. poplatků spojených s vyhotovením notářské listiny, registračních poplatků, nákladů na zveřejnění) v době přeměny společnosti RTP představuje oprávněnou náhradu za provozování veřejnoprávního vysílání.
(162)
Trvalé osvobození: Výše uvedená argumentace (v 161. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí) však nemůže platit pro trvalé osvobození podle čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92, jež není časově omezené, a může se proto vztahovat rovněž na registrace a zápisy v souvislosti s činnostmi společnosti RTP, které nespadají do jejího poslání veřejné služby (např. pokud by společnost RTP začala vykonávat obchodní činnosti sama místo právně oddělených dceřiných společností).
Vzhledem k široké oblasti působnosti čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92, a to z časového hlediska (tj. neomezená) i věcného hlediska (tj. není omezena na činnosti v rámci veřejné služby), není možné odůvodnit případné budoucí osvobození od registračních poplatků jako náklady veřejné služby. Je proto třeba vyvodit závěr, že osvobození od poplatků podle čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 není slučitelné s vnitřním trhem.
(163)
Ačkoliv Portugalsko tvrdilo, že čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 nebyl nikdy použit a že společnost RTP po přeměně v roce 1992 vždy zaplatila veškeré nezbytné registrační poplatky, toto tvrzení by mohlo být platné v případě navrácení podpory, nemění však skutečnost, že poskytnutí státní podpory společnosti RTP není odůvodněné na základě čl. 106 odst. 2 SFEU ani žádného jiného ustanovení této smlouvy.
(164)
S přihlédnutím k 45. bodu odůvodnění směrnice o „televizi bez hranic“ může Komise uznat, že definice veřejné služby veřejnoprávních vysílacích organizací zahrnuje povinnost významně přispívat k investicím do evropské audiovizuální tvorby, pokud z ní vyplývající filmová práva umožňují její vysílání v rámci plnění veřejné služby (85).
(165)
Komise zastává názor, že povinnost týkající se podpory kinematografie uložená společnosti RTP spadá do veřejnoprávního vysílání, jelikož společnost RTP v rámci veřejnoprávního vysílání vysílá filmy, k nimž získala distribuční práva.
(166)
Komise proto nemůže souhlasit s připomínkami zúčastněných stran, že povinnost společnosti RTP týkající se podpory kinematografie a jejího financování je diskriminační. Zúčastněné strany uvedly, že soukromé televizní společnosti rovněž podepsaly s portugalskými orgány protokoly o podpoře kinematografie, přičemž nedostávají žádnou náhradu. Komise se však domnívá, že je nutné rozlišovat na straně jedné mezi dobrovolnými dohodami o podpoře kinematografie, které byly uzavřeny mezi státem a soukromými televizními společnostmi, a závazky týkajícími se veřejnoprávního vysílání, jež byly uloženy společnosti RTP v souvislosti s vysíláním filmové tvorby a jejím financováním na straně druhé. Je zřejmé, že společnost RTP je výslovně pověřena úkolem veřejné služby spočívajícím v podpoře určité filmové tvorby, která je následně vysílána jako televizní programy v rámci veřejnoprávního vysílání, zatímco soukromé televizní společnosti takovýmto úkolem veřejné služby pověřeny nebyly. Společnost RTP se ve skutečnosti stává nástrojem, který stát používá při podpoře kinematografie. Případné výsledné výhody, které společnost RTP poskytuje kinematografii, mohou představovat státní podporu a měly by být posouzeny jako takové. Tímto rozhodnutím není dotčeno případné posouzení možných výhod poskytnutých filmovým producentům.
(167)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem je nutno vyvodit závěr, že spolufinancování portugalských filmových děl vysílaných na veřejnoprávních kanálech ze strany společnosti RTP lze považovat za zvláštní legitimní povinnost, která napomáhá při plnění obecných závazků společnosti RTP v oblasti veřejnoprávního vysílání. Tato povinnost proto nepředstavuje zjevnou chybu.
(168)
Komise však má za to, že právní povinnost poskytovat „další služby, které budou specifikovány ad hoc“ (86), uložená společnosti RTP není dostatečně přesná, aby mohla Komise předem s dostatečnou právní jistotou posoudit, zda lze tyto služby považovat za součást veřejné služby. Ačkoliv Komise zastává názor, že „další služby, které budou specifikovány“, nejsou dostatečně jasně definovány, podotýká, že v období, které je předmětem šetření, se na základě tohoto ustanovení neuskutečnily žádné platby (87).
(169)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem vyvozuje Komise závěr, že činnosti společnosti RTP popsané v zákoně č. 21/92 a opětovně vymezené ve smlouvách o veřejných službách představují jednoznačně definované závazky veřejné služby.
Ačkoliv povinnost poskytovat „další služby, které budou specifikovány ad hoc“, není dostatečně přesná, aby bylo možno předem vyvodit závěr, že všechny služby poskytované v rámci této položky lze považovat za veřejné služby, v období 1992-1998 se na základě tohoto ustanovení neuskutečnily žádné platby.
Trvalé osvobození od registračních a jiných poplatků však není omezeno na náhradu nákladů na veřejnou službu, a nemůže být proto odůvodněno podle čl. 106 odst. 2 SFEU.
(170)
Za druhé je třeba posoudit, zda byl příjemce, společnost RTP, pověřen závazky veřejné služby ze státních prostředků.
(171)
V souladu se sdělením o vysílání musí Komise ověřit, zda bylo poslání veřejné služby společnosti RTP svěřeno na základě oficiálního aktu (88).
(172)
Jak je uvedeno v 48. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, závazky veřejné služby jsou společnosti RTP jednoznačně svěřeny na základě různých zákonů a smluv: článek 5 zákona č. 58/90, čl. 4 odst. 1 a článek 5 zákona č. 21/92 a doložka 1 předešlé a nové smlouvy o veřejné službě.
(173)
Komise neobdržela od zúčastněných stran ani Portugalska žádné připomínky ohledně skutečnosti, že společnost RTP nebyla dostatečně pověřena veřejnou službou na základě oficiálního aktu. V souladu se sdělením o vysílání a s ohledem na zákony a smlouvy uvedené v 48. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí je nutno vyvodit závěr, že společnost RTP musí nepochybně plnit závazky v oblasti veřejnoprávního vysílání, a že proto poslání veřejné služby bylo společnosti RTP svěřeno na základě oficiálního aktu.
(174)
Nejenže je třeba, aby byla veřejná služba společnosti RTP svěřena na základě oficiálního aktu; je nutno přijmout rovněž opatření s cílem zajistit, aby byla veřejná služba poskytována podle požadavků zákona a smluv o veřejné službě. Jak je uvedeno v 49. až 59. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, byly zavedeny různé kontrolní mechanismy s cílem zajistit, aby společnost RTP plnila závazky veřejné služby stanoveným způsobem.
(175)
Společnost RTP musela za prvé podávat zprávy o plnění závazků veřejné služby a překládat plány, k nimž bylo připojeno stanovisko jejího vnitřního odboru auditu. Společnost RTP vyhotovila pro roky 1993 až 1998 zprávy o veřejné službě, které popisovaly plnění každého závazku veřejné služby a určovaly náklady na každý závazek veřejné služby pomocí systému analytického účetnictví.
(176)
Ministr financí a člen vlády odpovědný za hromadné sdělovací prostředky za druhé kontrolovali dodržování smlouvy o veřejné službě a hlavní finanční inspekce ověřovala finanční plán.
(177)
Za třetí se musel každý rok provést externí audit. Komise nemůže souhlasit s tvrzením Portugalska, které bylo zopakováno po vynesení rozsudku Soudu ve věci T-442/03, že zprávy o veřejné službě byly podrobeny externímu auditu, a že tudíž nebyla nutná žádná další opatření. Situaci před přijetím rozhodnutí ze dne 15. října 2003 lze popsat takto:
a)
Pro rok 1992 neexistovala žádná zpráva o veřejné službě, jelikož povinnost předkládat zprávy o veřejné službě a provést audit těchto zpráv byla zavedena smlouvou o udělení koncese z roku 1993.
b)
Pro roky 1993 a 1994 nebyl proveden externí audit, bylo vydáno pouze prohlášení zástupců společnosti, konkrétně fiskální rady společnosti RTP (Conselho fiscal da RTP), což představuje pouze interní prohlášení společnosti.
c)
Pro roky 1995-1998 byl ke zprávám připojen výrok externího auditora, který není závislý na společnosti RTP a jejích zástupcích. Tyto výroky potvrzují, že společnost RTP dodržela závazky veřejné služby. Nebyly však zpřístupněny podrobnější zprávy o veřejné službě, které vedly k těmto zjištěním.
(178)
Vzhledem k zjištěním Soudu ve věci T-442/03, a zejména bodům 232 až 256 rozsudku se Komise nemůže opírat výlučně o (stručné) výroky auditora ohledně zpráv o veřejné službě uvedené v 177. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, a přijala proto nabídku Portugalska na provedení externího auditu na základě existujících zpráv o veřejné službě pro všechny dotčené roky. To znamená, že externí audity týkající se plnění závazků veřejné služby ze strany společnosti RTP byly provedeny pro roky 1992-1997. Pro rok 1992 byl externí audit proveden navzdory neexistenci zprávy o veřejné službě. Externí auditor však při posuzování, zda bylo splněno pověření v oblasti veřejné služby, vycházel z jiného dokumentu. Pro rok 1998 nebyl externí audit proveden, jelikož externí audit již existoval ve formě zprávy společnosti BDO Binder pro rok 1998 (což nezpochybnila ani společnost SIC), na niž se odkazuje v 186. až 188. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí.
(179)
Nové audity pro roky 1992-1997 organizoval portugalský regulační orgán pro sdělovací prostředky, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC. ERC je nezávislý správní orgán, který podle portugalské ústavy odpovídá mimo jiné za zajištění dodržování stanov a pravidel upravujících činnost v oblasti hromadných sdělovacích prostředků. Tento orgán pověřil audity, jež měly být provedeny pro roky 1992-1997, externího auditora, který je nezávislý na společnosti RTP, tj. společnost Pedro Roque.
(180)
Vzhledem k době, která uplynula mezi rokem 1992 a provedením auditů zpráv o veřejné službě v roce 2010, bylo obtížné získat přístup ke všem údajům. To vysvětluje délku šetření a dobu, kterou trvalo provedení nových auditů. Nakonec však bylo možno audity provést, jelikož již existovaly zprávy o veřejné službě (kromě roku 1992), a auditoři měli tudíž základ pro audit. Audity pro roky 1992-1997 byly předloženy Komisi.
(181)
V externích auditech se uvádí, že úkolem je posoudit a sledovat veřejnoprávní vysílání provozované společností RTP a platby, které společnost za tento úkol obdržela. Zprávy o externím auditu obsahují popis informací, které byly vzaty v úvahu. Mimo jiné odkazují na zákon č. 58/90 (zákon o veřejnoprávním vysílání), zákon č. 21/92 o přeměně společnosti RTP, smlouvy o veřejné službě, roční účetní závěrky a plán činností a rozpočet (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) a zprávy o veřejné službě pro příslušné roky (Relatorio sobre o Cumprimento das Obrigacaoes do Servico Publico, RCOSP). V auditech je zmíněno, že kvůli dlouhé době, která uplynula mezi obdobím 1992-1997 a uzavřením smlouvy o provedení auditu v roce 2010, byly některé dokumenty zničeny a určité informace nebyly k dispozici. Z tohoto důvodu se auditorská zpráva zaměřila především na dostupné zprávy, zejména zprávy o veřejné službě (89) a ověřené roční účetní závěrky.
(182)
Navzdory těmto omezením způsobeným časovou prodlevou považovali auditoři za možné smlouvu splnit, provést audity a posoudit plnění závazku veřejné služby ze strany společnosti RTP a náhradu, kterou obdržela. V auditech se výslovně uvádí, že se auditorům podařilo překonat potíže vzniklé kvůli časové prodlevě a provést audity. Ačkoliv auditoři uvedli například výhradu, že nebylo možno ověřit kritéria účtování nákladů a metody rozvrhování nákladů, nepředstavovalo to překážku pro provedení auditu a dospění ke kladnému závěru. V souhrnné zprávě se uvádí, že „veškeré náklady a příjmy společnosti RTP jsou založeny na předpokladu, že se její činnost vztahuje pouze na provozování veřejnoprávního televizního vysílání, a že audity jsou založeny na finančních výkazech, které ověřil interní auditor společnosti i externí auditoři a z nichž nevyplývají žádné důležité skutečnosti kromě skutečností popsaných podrobně v ročních účetních závěrkách“ (90). Komise již zjistila (viz 18. bod odůvodnění tohoto rozhodnutí), že společnost RTP vykonávala v letech, které jsou předmětem šetření, pouze činnosti v rámci veřejné služby, zatímco obchodní činnosti prováděly právně oddělené dceřiné společnosti. Kritéria pro rozvrhování nákladů jsou proto důležitá pouze pro rozvržení přidělených nákladů v rámci nákladů veřejné služby, které vznikly společnosti RTP, a neměly by mít žádný dopad na výši celkových nákladů na veřejnou službu.
Pokud jde o finanční údaje, Komise zjistila, že se externí auditoři mohli legitimně spolehnout na roční účetní závěrky, k nimž byla vždy připojena auditorská zpráva osvědčující správnost účetní závěrky společnosti RTP. Podle smluv o veřejné službě bylo cílem externího auditu zprávy o veřejné služby ověřit, zda společnost RTP plnila závazky veřejné služby, které jí byly svěřeny, a zda je náhrada za veřejnou službu v souladu s náklady na plnění těchto závazků. Ačkoliv se finanční údaje vztahující se na poskytování veřejné služby v letech, které jsou předmětem tohoto šetření, týkaly poskytování veřejné služby společností RTP, bylo nezbytné další nezávislé ověření s cílem zjistit, zda byly vzniklé náklady v souladu s pověřením v oblasti veřejné služby.
(183)
To externí auditoři potvrdili. Pro roky 1992-1997 dospěli auditoři k závěru, že „společnost RTP v zásadě plnila své závazky v oblasti vysílání, pokud jde o kvantitu, jak jsou stanoveny ve smlouvě o udělení koncese, se zvláštním zaměřením na povinnost týkající se vysílaného obsahu“. Auditor konstatoval, že „po analýze dostupných dokumentů, konkrétně zpráv auditora a dozorčí rady, jsme neshledali nic, co by nás vedlo k závěru, že předložené dokumenty týkající se souladu mezi prováděnými úkoly veřejné služby a uhrazením reálných a skutečných nákladů obsahují významná narušení ovlivňující dodržování právních předpisů platných v té době“ (91).
(184)
V řadě auditorských zpráv se uvádí, že společnost RTP mohla požadovat vyšší částku náhrady, bránily jí v tom však podmínky smluv o veřejné službě, a to čl. 15 odst. 4 předešlé smlouvy o veřejné službě a čl. 19 odst. 3 nové smlouvy o veřejné službě z roku 1996. Jednotlivé externí audity pro roky 1994, 1996 a 1997 obsahují výroky ohledně rozdílu mezi vysokými náklady, které společnosti RTP skutečně vznikly při poskytování veřejné služby, a náhradou, kterou obdržela a která byla nižší než vzniklé náklady (92). V závěrečné souhrnné zprávě pro všechny roky, pro něž byl proveden audit, se výslovně uvádí, že „pro všechny roky je náhrada, která byla přidělena a vyplacena, nižší než částky uvedené v každé zprávě o veřejné službě (RCOPS, Relatório sobre o cumprimento das obrigações de serviço público)“ (93).
(185)
Některé audity (s výjimkou auditů pro roky 1992 a 1993) uvádějí, že společnost RTP překročila zákonem stanovený limit reklamy, tj. vysílala více reklam, než povolovaly smlouvy o veřejné službě. V souladu se sdělením o vysílání je nutno příjmy, které společnost RTP za tuto reklamu obdržela, vzít v úvahu při výpočtu nákladů veřejné služby, jelikož příjmy vytvořené veřejnou službou, včetně příjmů z reklamy, musí být zahrnuty do výpočtu potřeb společnosti, pokud jde o financování veřejné služby.
Skutečnost, že byly překročeny limity reklamy, nemá vliv na analýzu auditora s ohledem na všechny roky v období 1992-1997. Náhrada za veřejnou službu odpovídala úkolům veřejné služby, které plnila společnost RTP, a neexistovala žádná nadměrná náhrada. Portugalsko rovněž potvrdilo, že pro roky 1994, 1995 a 1996 byly zohledněny všechny zisky z reklamy (včetně zisků vyplývajících z překročení povoleného reklamního času) a že se o tyto částky snížila potřeba financování veřejné služby (94). Co se týká roku 1996, článek 15 nové smlouvy o veřejné službě stanovil, že při sčítání nákladů pro účely výpočtu celkových nákladů veřejné služby k určení výše náhrady nemusí být vzaty v úvahu zisky plynoucí z využívání kanálů. „Zisky“ zahrnují příjmy z reklamy. Portugalsko výslovně potvrdilo, že zisky z reklamy byly odečteny od částky požadované náhrady (95).
(186)
Pokud jde o rok 1998, externí společnost BDO Binder provedla šetření týkající se vztahu mezi posláním veřejné služby svěřeným společnosti RTP a příslušnými náklady. Zpráva společnosti BDO Binder obsahuje řadu doporučení do budoucna a navrhuje posílit vnitřní kontrolu společnosti RTP s cílem zajistit dodržování vnitřních předpisů, neobsahuje však zjištění, že společnost RTP obdržela příliš vysokou náhradu ve vztahu k úkolům veřejné služby, které vykonává, nebo že by nebylo možné se spoléhat na číselné údaje uvedené ve zprávě o veřejné službě vyhotovené společností RTP, které Komise použila v rozhodnutí ze dne 15. října 2003. Pokud se zpráva společnosti BDO Binder zabývá konkrétními číselnými údaji, odkazuje na nevypracování soupisu určitých aktiv. Zdá se však, že zpráva společnosti BDO Binder kritizuje spíše neexistenci soupisu majetku (96), než aby dospěla k závěru, že se příslušné investice neuskutečnily a že nebyly správně zaúčtovány hodnoty investic. Jak však zdůraznilo Portugalsko, údaje pro příslušné investice nebyly každopádně zahrnuty ve výpočtu náhrady, což vylučuje, že by mohly být uhrazeny náklady na amortizaci dlouhodobých aktiv.
(187)
Pokud jde o překročení limitů reklamy, ve zprávě společnosti BDO Binder se uvádělo, že při výpočtu potřeby financování veřejné služby byly zohledněny veškeré příjmy z reklamy. Žádný z těchto faktorů nevedl opět auditora k vydání negativního výroku ohledně plnění závazků veřejné služby ze strany společnosti RTP ani nenaznačuje případnou nadměrnou náhradu.
(188)
Pro analýzu v tomto rozhodnutí je však nejdůležitější závěr ve zprávě společnosti BDO Binder (který společnost SIC nezpochybnila), že společnost RTP mohla za plnění závazků veřejné služby požadovat 25 miliard PTE, místo toho však obdržela pouze 14 miliard PTE. Jinými slovy, zpráva společnosti BDO Binder nenaznačuje nadměrnou náhradu, nýbrž vede k opačnému závěru.
(189)
Jak je uvedeno v rozhodnutí ve věci NN 31/06 týkající se restrukturalizace společnosti RTP, externí audit společnosti PriceWaterhouse Coopers ověřil, zda finanční údaje, které poskytly portugalské orgány, byly v souladu s finančními výkazy společnosti RTP v období 1991-2003, s částkami uvedenými v auditorských zprávách o veřejné službě a s ostatními zdroji informací, které se považovaly za důležité k zajištění shody dotyčných auditů (viz 38. bod odůvodnění rozhodnutí ve věci NN 31/06). Auditorská zpráva společnosti PWC údaje potvrdila bez významných připomínek (viz 52. bod odůvodnění rozhodnutí ve věci NN 31/06). Auditorská zpráva společnosti PWC výslovně potvrdila, že částky, které společnost RTP obdržela jako náhradu za veřejnou službu, odpovídaly částkám uvedeným v usneseních Rady ministrů (viz 41. bod odůvodnění a tabulka 39 v rozhodnutí ve věci NN 31/06). Auditorská zpráva společnosti PWC upozorňovala na celkové nedostatečné financování společnosti RTP. Uvádělo se v ní, že kromě úkolů veřejné služby, jejichž náklady lze uhradit podle smluv o veřejné službě, existují úkoly veřejné služby, jež společnost RTP vykonává, za něž však nelze požadovat od státu žádnou úhradu. Komise v rozhodnutí ve věci NN 31/06 dospěla k závěru, že auditorská zpráva společnosti PWC mohla oprávněně vycházet z finančních výkazů společnosti RTP a konstatovala, že společnost RTP byla skutečně trvale nedostatečně financována. Kromě externích auditů zpráv o veřejné službě lze pro účely tohoto rozhodnutí vzít v úvahu i auditorskou zprávu společnosti PWC jako další prvek potvrzující, že údaje, které Komise použila v rozhodnutí 2005/403/ES, byly správné.
(190)
Co se týká tvrzení stěžovatele, že je nutno vzít v úvahu zprávu státního auditora (Tribunal de Contas) č. 8/2002, Komise skutečně vzala při svém hodnocení v tomto rozhodnutí tuto zprávu v úvahu. Za prvé je nutno uznat (jak připouští rovněž společnost SIC), že se auditorská zpráva č. 8/2002 vztahuje na období 1997-2000, a je proto relevantní pouze pro roky 1997 a 1998. Ačkoli v uvedené zprávě byly zmíněny údaje pro předchozí roky, byly použity k popisu celkového vývoje finanční situace společnosti RTP, nebyly však samy o sobě předmětem šetření Účetního dvora.
(191)
Co je nejdůležitější, zpráva č. 8/2002 nenaznačuje žádnou nesrovnalost ve financování společnosti RTP ani nadměrnou náhradu za roky 1997-2000 (nebo za jakýkoli jiný rok). Naopak, ve zprávě č. 8/2002 jsou mnohokrát zmíněny strukturální finanční problémy společnosti RTP. Komise proto není s to na základě zprávy č. 8/2002 vyčlenit určité platby jako nadměrnou náhradu a protiprávní státní podporu. Naopak, zpráva č. 8/2002 výslovně potvrzuje, že od roku 1993 do konce roku 1999 bylo přežití společnosti RTP dosaženo pouze trvalou a zvyšující se zadlužeností společnosti.
(192)
Jak uvádí stěžovatel, zpráva č. 8/2002 mnohokrát kritizuje vedení společnosti a poukazuje na neefektivnost, které bylo možno předejít. Cíl zprávy č. 8/2002 je vymezen jako celkový přezkum řízení společnosti RTP a provozování veřejnoprávního televizního vysílání z hlediska účinnosti, efektivnosti a hospodárnosti. Jak uvedl stěžovatel, ve zprávě č. 8/2002 bylo zmíněno, že společnost RTP má nepružné struktury a příliš vysoký počet zaměstnanců a poskytuje veřejnou službu neefektivně. Zpráva č. 8/2002 kritizuje rovněž příliš nejasné a obecné vymezení poslání veřejné služby a smlouvy o veřejné službě, které podle státního auditora vedou k neefektivnímu řízení.
(193)
Komise však vymezení poslání veřejné služby, které bylo svěřeno společnosti RTP, ověřila v rozhodnutí ze dne 15. listopadu 2003. Ve věci T-442/03 Soud konstatoval, že široká definice poslání společnosti RTP je přípustná (97). Co se týká údajné neefektivnosti, Komise chce podotknout, že se nejedná o aspekt, který je třeba vzít v úvahu při použití sdělení o vysílání.
(194)
Třetím kritériem, které by Komise měla posoudit, je skutečnost, zda je financování přiměřené čistým nákladům veřejné služby.
(195)
Ve sdělení o vysílání jsou popsána kritéria, na jejichž základě Komise posuzuje přiměřenost státního financování. Sdělení vyžaduje, aby státní podpora nepřevyšovala čisté náklady veřejné služby a aby nedošlo k narušením trhu, která nejsou nutná pro naplnění poslání veřejné služby (98).
(196)
V zájmu správného určení nákladů na činnosti v rámci veřejné služby sdělení o vysílání za prvé vyžaduje řádné rozvržení nákladů a příjmů mezi veřejnou službu a obchodní činnosti.
(197)
Jak je uvedeno v 61. až 67. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, smlouvy o veřejné smlouvě stanoví způsob rozvržení nákladů a příjmů, který musí společnost RTP používat. V tomto případě je úkol Komise v zásadě usnadněn skutečností, že společnost RTP zavedla systém analytického účetnictví, který umožňuje vyčíslit způsobilé náklady, jež jí vznikly při plnění jednotlivých závazků veřejné služby a které lze uhradit.
(198)
Pomocí tohoto systému je každá položka způsobilých výdajů přidělena určité činnosti a následně rozdělena mezi jednotlivé úkoly veřejné služby, jež byly společnosti RTP svěřeny a jež lze uhradit, a to na základě objektivních účetních zásad.
(199)
Jelikož od nákladů na provozování veřejné služby jsou odečteny příjmy plynoucí z každého úkolu veřejné služby, za který lze poskytnout náhradu, systém zaručuje, že roční vyrovnávací platby jsou omezeny na čisté náklady jednotlivých závazků veřejné služby (viz 65. bod odůvodnění tohoto rozhodnutí).
(200)
Komise proto dospěla k závěru, že parametry pro určení nákladů jsou stanoveny objektivním a transparentním způsobem.
(201)
Pravidla pro náhradu nákladů však mohou podhodnocovat skutečné čisté náklady na veřejnou službu poskytovanou společností RTP a mohla vést k strukturálnímu nedostatečnému financování skutečné potřeby finančních prostředků.
(202)
Jak je uvedeno v 65. bodě odůvodnění, podle metody výpočtu nákladů stanovené ve smlouvách o veřejné službě byly určité náklady veřejné služby vyloučeny z platby prostřednictvím roční náhrady (99). Portugalsko mimoto Komisi informovalo, že ačkoliv musela společnost RTP odvádět z obdržených ročních vyrovnávacích plateb DPH, podle účetních pravidel nebylo možno vzít výsledné náklady v úvahu (viz 94. bod odůvodnění). Do svých zpráv o veřejné službě společnost RTP mimoto nezahrnula veškeré investice do vybavení určeného pro činnosti v rámci veřejné služby, ačkoliv v jejích finančních výkazech byly zaúčtovány (viz 67. bod odůvodnění).
(203)
Podle Amsterodamského protokolu je však na členských státech, aby veřejnoprávním vysílacím organizacím zajistily financování. V tomto případě se Portugalsko rozhodlo nehradit některé náklady, které poskytovateli služby vznikly při plnění jeho úkolů.
(204)
V daném případě poskytoval stát společnosti RTP nejen roční vyrovnávací platby, nýbrž rovněž další financování ve formě navýšení kapitálu, půjček a dohody se Správou sociálního zabezpečení. V souladu s bodem 57 sdělení o vysílání musí Komise analyzovat, zda byla všechna opatření přiměřená čistým nákladům veřejné služby. Teprve pak lze financování poskytnuté společnosti RTP pokládat za slučitelné s čl. 106 odst. 2 SFEU.
(205)
Komise se rovněž domnívá, že závazky veřejné služby uložené společnosti RTP, které podle smluv o veřejné službě nebyly způsobilé pro náhradu, lze považovat za legitimní a jednoznačně definované závazky veřejné služby, jež byly poskytovateli služby oficiálně uloženy státem. Podle pravidel státní podpory může proto Portugalsko financovat veškeré čisté náklady společnosti RTP na veřejnou službu.
(206)
V tabulce 6 ve 207. bodě odůvodnění je uveden přehled nákladů společnosti RTP na veřejnou službu (investiční náklady i čisté provozní náklady), jak byly vypočítány podle platných pravidel účtování nákladů, a náhrad, které společnost obdržela za investice a provozní náklady.
(207)
Uvedeny jsou za prvé investice do vybavení určeného pro činnosti v rámci veřejné služby (tabulka 5) a náhrada poskytnutá na financování investic (tabulka 2). Za druhé jsou uvedeny čisté provozní náklady společnosti RTP (tabulka 4) a vyrovnávací platby za tyto náklady (tabulka 1). Tabulka ukazuje rovněž výhodu získanou z podpory ad hoc vyplývající z dohody se Správou sociálního zabezpečení a půjčky z roku 1998.
Tabulka 6
Shrnutí potřeb v oblasti financování a náhrad za čisté provozní náklady veřejné služby podle účetních pravidel
(v milionech PTE)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Celkem
Investiční náklady
2 632,6
2 102,0
2 763,9
992,7
1 480,4
4 037,4
6 054,2
20 063,2
Navýšení kapitálu
-0
-0
-10 000,0
-12 800,0
-10 000,0
-14 000,0
-0
-46 800,0
Rozdíl mezi investičními náklady a náhradou
2 632,6
2 102,0
-7 236,1
-11 807,3
-8 519,6
-9 962,6
6 054,2
-26 736,8
Náklady na provozování veřejné služby
6 718,2
7 960,0
8 384,1
8 103,3
17 217,1
37 972,1
30 101,3
116 456,1
Vyrovnávací platby
-6 200,0
-7 100,0
-7 145,0
-7 200,0
-14 500,0
-10 350,0
-14 000,0
-66 495,0
Sociální zabezpečení
-
-1 206,0
-
-
-
-
-
-1 206,0
Půjčka
-20 000,0
-20 000,0
Rozdíl mezi provozními náklady a náhradou
518,2 (100)
- 346
1 239,1
903,3
2 717,1
27 622,1
-3 898,7
28 755,1
Zdroj: Finanční výkazy a zprávy o veřejné službě
(208)
Jak je zdůrazněno v bodech 201 a 202 odůvodnění, systém ročních vyrovnávacích plateb, který zvolilo Portugalsko, vedl k podhodnocení skutečných nákladů na úkoly veřejné služby, jež společnost RTP vykonávala. Systém vedl k nahromadění dluhů. Ve druhé fázi použilo Portugalsko k financování nákladů společnosti RTP na veřejnou službu opatření ad hoc s cílem zachovat finanční rovnováhu společnosti RTP.
(209)
Jak vyplývá z tabulky 6 v 207. bodě odůvodnění, navýšení kapitálu poskytlo nadměrnou náhradu za investice do veřejné služby, a to ve výši 26 736,8 milionu PTE, zatímco provozní náklady byly vyrovnávacími platbami a ostatními opatřeními ad hoc financovány nedostatečně, a to o 28 755,1 milionu PTE. Ačkoli navýšení kapitálu měla v zásadě financovat investice do vybavení, byla použita rovněž k splacení nahromaděného dluhu.
(210)
Z tabulky 6 v 207. bodě odůvodnění rovněž vyplývá, že celková náhrada byla o 2 018,3 milionu PTE nižší než čisté náklady veřejné služby (28 755,1 milionu PTE minus 26 736,8 milionu PTE). Komise proto dospěla k závěru, že podle pravidel Unie je celkové státní financování v období, které je předmětem šetření, přiměřené čistým provozním nákladům společnosti RTP na veřejnou službu. Toto zjištění se nemění, vezme-li se v úvahu skutečnost, že částka ve výši 11 000 000 PTE vyplývající z osvobození od registračních poplatků představuje státní podporu (viz 119. a 120. bod odůvodnění tohoto rozhodnutí), v rozporu s původním předpokladem Komise. I po zohlednění této částky je financování společnosti RTP nedostatečné, přičemž schodek činí 2 007,3 milionu PTE.
(211)
Komise má za to, že finanční prostředky, jež společnost RTP obdržela, byly nižší než celkové čisté náklady, jež jí vznikly při plnění závazků, které jí uložil stát, a to kvůli skutečnosti, že tabulka 6 v 207. bodě odůvodnění nebere v potaz veškeré náklady společnosti RTP na veřejnou službu v období 1992-1998.
(212)
V souladu se sdělením o vysílání musí Komise zajistit, aby bylo státní financování přiměřené čistým nákladům na poskytování veřejné služby, avšak rovněž to, aby s ohledem na obchodní činnosti, které jsou odvozeny z činností v rámci veřejné služby a pro něž není na straně příjmů možné řádné rozvržení nákladů, nedošlo k narušením trhu, která nejsou nutná pro naplnění poslání veřejné služby. Takovéto narušení by existovalo, pokud by společnost RTP stlačovala na trhu ceny za reklamu, aby snížila příjem konkurentů (101). V tomto případě by společnost RTP nemaximalizovala své příjmy z obchodních činností a zbytečně by zvýšila potřebu státního financování. Podle sdělení o vysílání nelze takové chování, jestliže je prokázáno, pokládat za slučující se s posláním veřejné služby, které bylo vysílací organizaci svěřeno (102).
(213)
V rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 15. listopadu 2001 Komise uvedla, že pokud by bylo zjištěno, že došlo k takovému chování, vzala by tato narušení a z toho vyplývající potřebu vyššího státního financování v úvahu při posuzování možné nadměrné náhrady. V této fázi řízení Komise podotkla, že „na základě informací, které má Komise k dispozici v tomto okamžiku, nelze zjistit, zda se společnost RTP dopustila takového jednání“ (103).
(214)
Na základě výzvy k podání připomínek k zahájení řízení v dané věci neobdržela Komise od konkurentů společnosti RTP žádné připomínky, které by naznačovaly nebo prokazovaly, že se společnosti RTP dopustila na obchodních trzích protisoutěžního chování, jež by mohlo mít za následek vyšší státní financování, které není slučitelné se Smlouvou (104).
(215)
Za této situace se Komise domnívá, že nic nenaznačuje takovéto chování. Komise proto vyvozuje závěr, že se nezdá, že by se společnost RTP dopustila na obchodních trzích protisoutěžního chování, které by vedlo k vyšší potřebě státního financování, a že v důsledku takovéhoto chování nebyla poskytnuta nadměrná náhrada.
(216)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem vyvozuje Komise závěr, že dohodu se Správou sociálního zabezpečení, navýšení kapitálu a podřízenou půjčku, jakož i dočasné osvobození od registračních poplatků je nutno pokládat za státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Financování společnosti RTP prostřednictvím opatření ad hoc je však slučitelné s vnitřním trhem ve smyslu čl. 106 odst. 2 SFEU. Celkové financování je přiměřené čistým nákladům na jednoznačně definované závazky veřejné služby, které byly společnosti svěřeny. V souladu s čl. 106 odst. 2 SFEU proto státní financování neovlivňuje podmínky obchodu a hospodářskou soutěž v Unii v míře, která by byla v rozporu se zájmy Unie (105).
VI. ZÁVĚR
(217)
Komise konstatuje, že Portugalsko poskytlo protiprávně podporu ad hoc v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU (106). To se nevztahuje na dočasné osvobození od notářských poplatků a poplatků na zveřejnění podle čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92, jelikož se tato opatření nepovažují za státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(218)
Jak je uvedeno v 143. bodě odůvodnění, Komise vyvozuje závěr, že dohoda se Správou sociálního zabezpečení, která byla uzavřena v roce 1993, navýšení kapitálu v období 1994-1997 a půjčka v roce 1998 představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Státní podporu představuje obdobně osvobození od registračních poplatků podle čl. 11 odst. 1 zákona č. 21/92 a trvalé osvobození od poplatků podle čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92. Opatření ad hoc byla provedena ze státních prostředků a mohou narušit hospodářskou soutěž na vnitřním trhu tím, že zvýhodňují společnost RTP a ovlivňují obchod.
Opatření ad hoc nesplňují podmínky stanovené v rozsudku ve věci Altmark, jelikož je nelze pokládat za součást systému vyrovnávacích plateb, jehož parametry byly stanoveny předem objektivním a transparentním způsobem. Mimoto je zřejmé, že společnost RTP nebyla vybrána v rámci řízení pro zadávání veřejných zakázek, které zaručuje nejnižší možné náklady, a neexistují žádné náznaky, že výše plateb ad hoc byla určena na základě analýzy nákladů, které by vynaložil běžný podnik.
(219)
Na opatření ad hoc s výjimkou trvalého osvobození společnosti RTP podle čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 je použitelná výjimka stanovená v čl. 106 odst. 2 SFEU. Jak bylo analyzováno, opatření poskytovala náhradu za jednoznačně definované závazky veřejné služby, jimiž byla společnost RTP dostatečně pověřena zákonem č. 21/92 a smlouvami o veřejné službě. Opatření ad hoc jsou přiměřená čistým provozním nákladům společnosti RTP na veřejnou službu. Opatření ad hoc nenarušují hospodářskou soutěž v míře, která je v rozporu se zájmem Unie, jelikož opatření jsou přiměřená čistým nákladům společnosti RTP na veřejnou službu. Společnost RTP se rovněž nedopustila protisoutěžního chování v rámci svých obchodních činností.
(220)
Komise konstatuje, že trvalé osvobození podle čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 představuje státní podporu, která není slučitelná s vnitřním trhem, jelikož se nepovažuje za náhradu za poskytování služby obecného hospodářského zájmu ve smyslu čl. 106 odst. 2 SFEU. Portugalsko by proto mělo uvedený zákon zrušit. Portugalsko by mělo zajistit rovněž navrácení případné podpory, která byla společnosti RTP vyplacena na základě uvedeného zákona.
(221)
Vzhledem k výše uvedeným závěrům,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Níže uvedená opatření ad hoc, která provedlo Portugalsko ve prospěch společnosti Radiotelevisão Portuguesa, SA (RTP), představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy:
a)
stanovení splátkového kalendáře dluhu ve výši 1,206 miliardy PTE, kterou povolilo Portugalsko společnosti RTP ve formě dohody se Správou sociálního zabezpečení, která byla uzavřena v roce 1993;
b)
navyšování kapitálu v období 1994-1997 ve výši 46,800 miliardy PTE;
c)
půjčka ve výši 20 miliard PTE poskytnutá v roce 1998;
d)
dočasné osvobození od registračních poplatků podle čl. 11 odst. 1 portugalského zákona č. 21/92 ve výši 11 000 000 PTE.
2. Opatření státní podpory uvedená v odstavci 1 tohoto článku jsou slučitelná s vnitřním trhem ve smyslu čl. 106 odst. 2 Smlouvy, jelikož nevedla k nadměrnému vyrovnání čistých nákladů vynaložených na plnění úkolů veřejné služby, které byly uloženy společnosti RTP.
Článek 2
Osvobození od notářských poplatků a nákladů na zveřejnění podle čl. 11 odst. 1 portugalského zákona č. 21/92 nepředstavuje státní podporu.
Článek 3
1. Neomezené osvobození společnosti RTP od placení poplatků a odměn s ohledem na akty zápisu, registrace a záznamu podle čl. 11 odst. 2 portugalského zákona č. 21/92 představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
2. Státní podpora, kterou Portugalsko poskytlo protiprávně v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU na základě čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92 ve prospěch RTP, není slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 4
1. Portugalsko zruší zákon uvedený v čl. 3 odst. 1 tohoto rozhodnutí a získá zpět státní podporu, kterou společnost RTP případně obdržela na základě uvedeného právního předpisu do doby jeho zrušení.
2. Částky, které mají být navráceny, jsou úročeny ode dne, kdy byly dány k dispozici společnosti RTP, do dne jejich skutečného navrácení.
3. Úroky se vypočtou jako složený úrok podle kapitoly V nařízení (ES) č. 794/2004 a nařízení (ES) č. 271/2008, kterým se mění nařízení (ES) č. 794/2004.
Článek 5
1. Navrácení podpory poskytnuté na základě zákona uvedené v článku 3 se provede s okamžitým účinkem.
2. Portugalsko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno do čtyř měsíců ode dne oznámení tohoto rozhodnutí.
Článek 6
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí předloží Portugalsko Komisi tyto informace:
a)
podrobný popis opatření přijatých za účelem zrušení čl. 11 odst. 2 zákona č. 21/92;
b)
celkovou částku (jistinu a úroky), kterou má společnost RTP navrátit,
c)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných k dosažení souladu s tímto rozhodnutím;
d)
doklady prokazující, že společnosti RTP bylo nařízeno podporu vrátit.
2. Portugalsko Komisi průběžně informuje o pokroku při provádění vnitrostátních opatření přijatých k provedení tohoto rozhodnutí, dokud nebude podpora uvedená v článku 3 navrácena. Na žádost Komise předloží Portugalsko okamžitě informace o již přijatých a plánovaných opatřeních k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Poskytne rovněž podrobné informace o částkách podpory a úrocích z podpory, které již společnost RTP vrátila.
Článek 7
Toto rozhodnutí je určeno Portugalské republice.
V Bruselu dne 20. prosince 2011.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 20 grudnia 2011 r.
w sprawie pomocy państwa C 85/01 dotyczącej środków ad hoc wdrożonych przez Portugalię na rzecz RTP
(notyfikowana jako dokument nr C(2011) 9429)
(Jedynie tekst w języku angielskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2012/365/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy (1),
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (2) i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
I. PROCEDURA
(1)
W trzech skargach złożonych przez komercyjnego nadawcę Sociedade Independente de Comunicação, S. A. (SIC) w latach 1993, 1996 i 1997 Komisja została poinformowana o wdrożeniu przez Portugalię szeregu środków ad hoc oraz rocznych rekompensat na rzecz portugalskiego nadawcy publicznego, spółki Radiotelevisão Portuguesa, S. A. (RTP).
(2)
Pismem z dnia 15 listopada 2001 r. Komisja poinformowała Portugalię o podjęciu decyzji o wszczęciu postępowania określonego w art. 88 ust. 2 Traktatu WE w odniesieniu do szeregu środków ad hoc przyznanych na rzecz spółki RTP.
(3)
Decyzję Komisji o wszczęciu postępowania opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (3). Następnie w art. 1 decyzji Komisji 2005/406/WE z dnia 15 października 2003 r. w sprawie działań doraźnych zastosowanych przez Portugalię wobec RTP (4) uznano niektóre z tych środków, mianowicie pomoc państwa w wysokości 68 006 mln PTE przyznaną przez Portugalię na rzecz RTP w formie porozumienia zawartego z systemem zabezpieczenia społecznego w 1993 r., zastrzyki kapitałowe w latach 1994-1997 oraz pożyczkę udzieloną w 1998 r., za zgodne ze wspólnym rynkiem w rozumieniu art. 86 ust. 2 Traktatu WE. Ponadto w art. 2 tej decyzji stwierdzono, że niektóre środki, mianowicie zwolnienie z opłat rejestracyjnych, pokrycie kosztów wydzielenia sieci telewizyjnej, ulgi w zakresie rocznej opłaty za użytkowanie sieci radiodyfuzyjnej, protokół w sprawie wspierania produkcji filmowej, emisja obligacji oraz plan restrukturyzacji na lata 1996-2000, nie stanowią pomocy państwa.
(4)
W dniu 26 czerwca 2008 r. Sąd Pierwszej Instancji w sprawie T-442/03 (5) stwierdził nieważność części decyzji 2005/406/WE z dwóch względów. Artykuł 2 przedmiotowej decyzji unieważniono w zakresie, w jakim stanowi on, że „zwolnienie z opłat notarialnych i rejestracyjnych” nie stanowi pomocy państwa. Sąd stwierdził, że Komisja ma ustalić, w odniesieniu do jednorazowej korzyści polegającej na zwolnieniu z opłat rejestracyjnych oraz opłat związanych z przekształceniem zainteresowanego przedsiębiorstwa w spółkę akcyjną (zwanym dalej „zwolnieniem tymczasowym”), czy przekształcanie przedsiębiorstw publicznych w spółki akcyjne na mocy prawodawstwa wynika z logiki portugalskiego systemu prawnego, czy też zastosowanie prawodawstwa stanowi odstępstwo, którego celem jest przyznanie przedsiębiorstwom publicznym korzyści w stosunku do innych przedsiębiorstw.
(5)
W odniesieniu do korzyści o trwałym charakterze, wynikającej z przyznania RTP nieograniczonego zwolnienia z opłat rejestracyjnych oraz innych opłat z tytułu wszelkiego rodzaju wpisów, rejestracji i adnotacji (zwanego dalej „zwolnieniem stałym”) Sąd stwierdził, że chociaż niewykluczone jest, że w rzeczywistości zwolnienie to nie ma stałego charakteru (zob. pkt 73 i 79 wyroku), pozostaje to bez wpływu na ustalenie, iż Komisja nie wykazała ogólnego charakteru tego zwolnienia. Ponadto Sąd uznał, że chociaż można przyjąć, że Portugalia przekształciła RTP w spółkę akcyjną, ponieważ uznano to za konieczne dla realizacji misji publicznej, nie poparto tego wystarczającymi dowodami.
(6)
Sąd oddalił wnioski w kwestii zawartego w decyzji 2005/406/WE ustalenia dotyczącego nieklasyfikowania emisji obligacji w 1994 r. ani ulg w zakresie opłaty licencyjnej jako pomocy państwa.
(7)
W odniesieniu do zgodności środków pomocy państwa (art. 1 decyzji 2005/406/WE) Sąd stwierdził, że Komisja nie może opierać się na sprawozdaniach z wykonania usługi publicznej ani na zawartych w nich danych, nie dysponując sprawozdaniami z zewnętrznych audytów tych sprawozdań, których wymaga prawo krajowe. Komisja nie była zatem uprawniona stwierdzić, że środki pomocy państwa są zgodne ze wspólnym rynkiem w rozumieniu art. 86 ust. 2 Traktatu (obecnie art. 106 ust. 2 TFUE oraz „rynek wewnętrzny”) (6). Sąd stwierdził nieważność art. 1 decyzji 2005/406/WE.
(8)
W następstwie wyroku Sądu w sprawie T-442/03 Komisja zwróciła uwagę zainteresowanych stron na fakt ponownego wszczęcia postępowania wyjaśniającego w tej sprawie i zaprosiła osoby trzecie do przedstawienia uwag (7).
(9)
W dniu 10 marca 2009 r. Komisja otrzymała od skarżącego uwagi, które przekazano Portugalii w dniu 8 kwietnia 2009 r. Dalsze uwagi od skarżącego wpłynęły w dniu 17 czerwca 2009 r. i zostały przekazane Portugalii w dniu 28 lipca 2009 r. Portugalia udzieliła odpowiedzi na oba zestawy uwag pismami z dnia 7 i 8 września 2009 r. Portugalia przekazała Komisji dodatkowe informacje w dniach 23 lutego, 4 marca i 15 kwietnia 2010 r. W dniu 10 maja 2010 r. Komisja przesłała Portugalii wezwanie do udzielenia informacji, w którym zwróciła się w szczególności z prośbą o przeprowadzenie niezależnych audytów zewnętrznych sprawozdań z wykonania usługi publicznej za lata 1992-1997.
(10)
Portugalia odpowiedziała na wezwanie Komisji pismem z dnia 8 czerwca 2010 r. i przedstawiła wymagane sprawozdania z audytów zewnętrznych sprawozdań z wykonania usługi publicznej pismem z dnia 12 sierpnia 2010 r. Portugalia przedstawiła dalsze informacje pismem z dnia 29 września 2010 r. W dniu 29 marca 2011 r. odbyło się spotkanie z Portugalią, która przedstawiła Komisji dodatkowe informacje w dniach 17 czerwca, 25 sierpnia i 26 października 2011 r.
Pismem zarejestrowanym w dniu 15 grudnia 2011 r. Portugalia w drodze wyjątku wyraziła zgodę na przyjęcie niniejszej decyzji w języku angielskim jako autentycznej wersji językowej.
(11)
Niniejsza decyzja dotyczy wyłącznie środków ad hoc objętych zakresem decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego. Sąd w sprawie T-442/03 nie unieważnił niektórych środków, które w decyzji 2005/406/WE uznano za niestanowiące pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu WE, a zatem art. 2 decyzji 2005/406/WE uprawomocnił się. Środki te dotyczą pokrycia kosztów wydzielenia sieci telewizyjnej, ulg w zakresie rocznej opłaty za użytkowanie sieci radiodyfuzyjnej, protokołu w sprawie produkcji filmowej, emisji obligacji oraz planu restrukturyzacji na lata 1996-2000. Zgodnie jednak z wymogiem ustanowionym przez Sąd w sprawie T-442/03 Komisja przeprowadzi nową ocenę tymczasowego i stałego zwolnienia z opłat notarialnych oraz z opłat rejestracyjnych i kosztów publikacji.
Niniejsza decyzja koncentruje się na stosunkach finansowych między spółką RTP a Portugalią w latach 1992-1998 w odniesieniu do porozumienia z systemem zabezpieczenia społecznego zawartego w 1993 r., zastrzyków kapitałowych w latach 1994-1997 oraz pożyczki udzielonej w 1998 r. Niniejsza decyzja nie dotyczy kwestii klasyfikacji prawnej ani zgodności z Traktatem rocznych płatności z tytułu rekompensaty przyznanych na rzecz RTP, które omówiono w decyzji Komisji z dnia 22 marca 2006 r. w sprawie nr E 14/05 (8). Ponadto w dniu 4 lipca 2006 r. Komisja, w sprawie NN 31/06, przyjęła decyzję dotyczącą zawartego przez spółkę RTP porozumienia w sprawie restrukturyzacji finansowej (9).
(12)
Aby jednak uzyskać pełne informacje na temat stosunków finansowych między Portugalią a RTP w okresie objętym postępowaniem Komisji w niniejszej sprawie, Komisja musi rozpatrzyć nie tylko środki ad hoc, ale również wsparcie finansowe udzielone RTP w formie rocznych płatności z tytułu rekompensaty. W związku z tym niniejsza decyzja odnosi się do rocznych płatności z tytułu rekompensaty w zakresie niezbędnym do wyjaśnienia stanowiska Komisji w sprawie środków ad hoc.
II. SZCZEGÓŁOWY OPIS PRZEDMIOTOWYCH KWESTII
A. ŚRODKI NA RZECZ SPÓŁKI RTP
A.1. OPIS BENEFICJENTA - SPÓŁKI RTP
(13)
Spółka RTP (ówcześnie Rádio e Televisão Portuguesa, S.A.R.L) powstała jako spółka akcyjna na mocy aktu notarialnego z dnia 15 grudnia 1955 r., na podstawie decyzji Portugalii o utworzeniu spółki nadawczej, której zostanie przyznana koncesja na świadczenie usługi publicznej w zakresie przekazu telewizyjnego (10). Umowę koncesji na świadczenie usługi publicznej podpisano w dniu 16 stycznia 1956 r.
(14)
Dekretem z mocą ustawy nr 674-D/75 z dnia 2 grudnia 1975 r. spółkę RTP znacjonalizowano. Wspomnianym dekretem z mocą ustawy spółkę RTP przekształcono w przedsiębiorstwo publiczne o nazwie Radiotelevisão Portuguesa, E.P., na które dekretem z mocą ustawy przeniesiono wszystkie tytuły i zobowiązania prawne jej poprzednika prawnego.
(15)
Do lat 80. XX wieku spółka RTP miała pozycję monopolisty na krajowym rynku nadawczym. Prowadziła dwa kanały telewizyjne - RTP1 i RTP2. W latach 90. XX wieku zaczęła konkurować z nadawcami komercyjnymi po tym, jak w lutym 1992 r. Portugalia przyznała spółce SIC oraz nadawcy komercyjnemu TVI koncesje na nadawanie na odpowiednio trzecim i czwartym kanale (11).
(16)
Mocą ustawy nr 21/92 z dnia 14 sierpnia 1992 r. przedsiębiorstwo RTP, EP przekształcono w spółkę akcyjną o nazwie Radiotelevisão Portuguesa, S. A. i zatwierdzono jej nowy statut.
(17)
Spółka RTP prowadzi zarówno działalność w zakresie publicznych usług nadawczych, jak i działalność komercyjną. Zgodnie z prawem może prowadzić działalność komercyjną lub przemysłową związaną z funkcjonowaniem telewizji (12).
(18)
Spółka RTP prowadzi działalność handlową poprzez udziały finansowe w przedsiębiorstwach posiadających odrębną od RTP osobowość prawną i mających własną strukturę oraz własne księgi rachunkowe.
A.2. ŚRODKI (13)
(19)
Roczne płatności z tytułu rekompensaty na rzecz spółki RTP stanowią główny mechanizm rekompensaty w związku z obowiązkami świadczenia usługi publicznej przez tę spółkę. W latach 1992-1998 spółka RTP otrzymała roczne płatności z tytułu rekompensaty w kwocie 66 495 mln PTE (około 332 mln EUR) (14) na pokrycie kosztów świadczenia usługi publicznej. Podstawę prawną dla rocznych płatności z tytułu rekompensaty stanowi art. 5 ustawy nr 21/92 (15).
(20)
W tabeli 1 przedstawiono zestawienie rocznych płatności z tytułu rekompensaty przyznanych RTP w latach 1992-1998, których dotyczy niniejsza decyzja.
Tabela 1
Kwota rocznych płatności z tytułu rekompensaty w latach 1992-1998
(w mln PTE i EUR)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
6 200
7 100
7 145
7 200
14 500
10 350
14 000
26,9 (16) EUR
35,4 EUR
35,6 EUR
35,9 EUR
72,3 EUR
51,6 EUR
69,8 EUR
Źródło: Uchwała Rady Ministrów.
(21)
Portugalskie przepisy dotyczące rejestracji spółek, które obowiązywały w momencie przekształcenia RTP w spółkę akcyjną, można opisać w następujący sposób. Artykuł 7 ust. 1 portugalskiego kodeksu spółek (Código das Sociedades Comerciais), w zmienionej wersji obowiązującej w momencie przekształcenia RTP, stanowił o konieczności nadania formalnego charakteru statutowi (contrato de sociedade) spółki prawa handlowego poprzez sporządzenie aktu notarialnego.
Artykuł 18 ust. 5 kodeksu spółek stanowił, iż akt założenia spółki akcyjnej, po nadaniu jej należytej formy prawnej, należy zarejestrować w rejestrze handlowym. Rejestracja była obowiązkowa zgodnie z art. 15 ust. 1 oraz art. 3 lit. a) kodeksu rejestru handlowego (Código do Registo Comercial) oraz art. 166 kodeksu spółek.
Zgodnie z art. 70 ust. 1 lit. a) kodeksu rejestru handlowego, w wersji obowiązującej w okresie, którego dotyczy niniejsza decyzja, akt założenia spółki akcyjnej musiał być opublikowany w Diário da República (zob. art. 70 ust. 2 (17)). Publikacji musi dokonać z urzędu podmiot rejestrujący na koszt zainteresowanej strony (zob. art. 71 ust. 1 kodeksu rejestru handlowego).
(22)
Po przekształceniu w spółkę akcyjną w 1992 r. RTP zwolniono z opłat notarialnych i rejestracyjnych związanych z rejestracją jej prawnego przekształcenia z przedsiębiorstwa publicznego w spółkę akcyjną. Zwolnienia te obejmowały kwotę 33 mln PTE (około 164 000 EUR). Zazwyczaj, zgodnie z prawem portugalskim, wszystkie osoby prawne są zobowiązane do uiszczania opłat z tytułu założenia spółki oraz zmiany jej statutu lub wszelkich innych istotnych zmian, które jej dotyczą.
(23)
Podstawą prawną zwolnienia z opłat rejestracyjnych jest art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92, który stanowi, że:
„niniejszym zatwierdza się statut spółki RTP SA […], który nie wymaga formy notarialnej, zaś jego rejestracja nastąpi automatycznie, bez opłat, na podstawie Dziennika Urzędowego Republiki (Diário da República), w którym został opublikowany”.
(24)
Artykuł 11 ust. 1 ustawy nr 21/92 wynika ze stosowania ustawy nr 84/88 z dnia 20 lipca 1988 r. w sprawie przekształcania przedsiębiorstw publicznych w spółki akcyjne. Artykuł 1 ustawy nr 84/88 stanowi, że przedsiębiorstwa publiczne, nawet jeśli zostały znacjonalizowane, mogą być przekształcane w spółki akcyjne dekretem z mocą ustawy. Zgodnie z treścią artykułu:
„Przedsiębiorstwa publiczne […] mogą być przekształcane dekretem z mocą ustawy w spółki akcyjne stanowiące całkowicie lub częściowo własność podmiotów publicznych, zgodnie z przepisami Konstytucji oraz niniejszej ustawy”.
(25)
Artykuł 3 ust. 2 ustawy nr 84/88 w sprawie przekształcania przedsiębiorstw publicznych w spółki akcyjne przewiduje również, że takim dekretem z mocą ustawy musi być zatwierdzony statut danej spółki. Zgodnie z art. 3 ust. 3 ustawy nr 84/88 wspomniany dekret z mocą ustawy stanowi dokument wystarczający do tego, aby spełnić wymogi rejestracyjne (18).
(26)
Na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 spółkę RTP zwolniono z innych opłat rejestracyjnych związanych bezpośrednio ze zmianą statusu prawnego spółki. Artykuł 11 ust. 2 brzmi następująco:
„Wszystkich aktów wpisu, rejestracji i adnotacji przed wszystkimi wydziałami rejestrowymi, wszystkimi organami władzy oraz wszystkimi organami publicznymi, w szczególności w krajowym rejestrze osób prawnych, księdze wieczystej oraz w wydziale rejestracji pojazdów, dokonuje się na podstawie prostego wniosku opatrzonego podpisami dwóch członków rady administracyjnej przedsiębiorstwa, bez żadnych opłat”.
(27)
Zdaniem Portugalii przepisy art. 11 ust. 2 wynikają ze stosowania dekretu z mocą ustawy nr 404/90 (19) i potwierdzają, że w odniesieniu do spółki RTP ma zastosowanie przepis o charakterze ogólnym. Zgodnie z art. 1 tej ustawy przedsiębiorstwa, które do dnia 31 grudnia 1993 r. przeprowadziły czynności związane ze współpracą lub koncentracją, mogą uzyskać zwolnienie z podatku od przeniesienia środków trwałych, niezbędnych do celów koncentracji lub współpracy. Artykuł 1 tej ustawy przewidywał również zwolnienie z zapłaty wynagrodzeń oraz innych kosztów obsługi prawnej, które mogą być należne z tytułu takich czynności.
(28)
Portugalia stwierdziła, że spółka RTP kilkakrotnie wniosła opłaty notarialne i rejestracyjne związane z niektórymi podwyższeniami kapitału oraz innymi operacjami po jej przekształceniu w spółkę akcyjną (20).
(29)
W latach 1983-1989 zadłużenie spółki RTP w systemie zabezpieczenia społecznego osiągnęło 2 189 mln PTE, co było skutkiem nieodprowadzania przez spółkę składek do tego systemu. Źródłem zadłużenia był spór pomiędzy RTP a administracją systemu zabezpieczenia społecznego dotyczący interpretacji potrącania składek z tytułu godzin nadliczbowych pracowników i honorariów artystów.
(30)
Interpretacja administracji systemu zabezpieczenia społecznego opierała się na przepisach art. 2 lit. e) dekretu wykonawczego nr 12/83 z dnia 12 lutego 1983 r. Aby uniknąć procesów sądowych, obie strony zawarły porozumienie, na mocy którego administracja systemu zabezpieczenia społecznego odstąpiła od egzekwowania odsetek za zwłokę i przyjęła zmieniony harmonogram spłaty zadłużenia. Po rozstrzygnięciu sporu prawnego nigdy nie uchylono dekretu wykonawczego.
(31)
W dniu 6 maja 1993 r. na mocy wspólnego dekretu minister finansów i minister zabezpieczenia społecznego formalnie zezwolili na rozłożenie spłaty zadłużenia na 120 miesięcznych rat i uchylili grzywny oraz odsetki w kwocie 1 206 mln PTE (6 mln EUR).
(32)
Przepisy zezwalające na spłatę zadłużenia RTP w systemie zabezpieczenia społecznego na warunkach wyjątkowych są zawarte w dekrecie z mocą ustawy nr 411/91. Zgodnie z art. 2 ust. 1 tego dekretu zezwolenie musi być niezbędne do tego, aby zagwarantować prawidłowe funkcjonowanie dłużnika, a wspomniane warunki wyjątkowe mogą być stosowane m.in. w sytuacji przewidzianej w art. 2 lit. d) dekretu, w której zadłużone przedsiębiorstwo „jest przedmiotem zajęcia, samorządu pracowniczego lub interwencji państwa”.
(33)
W latach 1994-1997 Portugalia co roku podwyższała kapitał RTP. W tabeli poniżej przedstawiono kolejne podwyższenia kapitału, których wartość wyniosła 46 800 mln PTE (233 mln EUR).
Tabela 2
Podwyższenia kapitału akcyjnego spółki RTP w latach 1994-1997
(w mln PTE)
Rok
1994
1995
1996
1997
Podwyższenie kapitału akcyjnego
10 000
12 800
10 000
14 000
Kapitał akcyjny na dzień 31 grudnia
22 708
35 508
45 508
59 508
Źródło: Bilans spółki RTP.
(34)
W zamówieniach publicznych na usługi zawartych pomiędzy Portugalią a spółką RTP przewiduje się udział państwa w inwestycjach realizowanych przez RTP, najlepiej w formie podwyższenia kapitału (21).
(35)
W grudniu 1998 r. Fundusz Stabilizacji Długu Publicznego (Fundo de Regularização da Dívida Pública) i spółka RTP zawarły umowę w sprawie podporządkowanej pożyczki udzielonej przez Fundusz na rzecz RTP, w której ustalono warunki pożyczki w wysokości 20 000 mln PTE (99,8 mln EUR) na podwyższenie kapitału RTP.
(36)
Funduszem Stabilizacji Długu Publicznego zarządza Instytut Zarządzania Długiem Publicznym (Instituto de Gestão de Crédito Público), który odpowiada za zarządzanie portugalskim długiem publicznym oraz za realizację centralnego programu pożyczkowego, zgodnie z ustawą o długu publicznym (22) i wytycznymi portugalskiego rządu. Instytut ten działa pod nadzorem portugalskiego Ministerstwa Finansów (23).
(37)
Od dnia udostępnienia środków spółce RTP od kwoty pożyczki zaczęto naliczać roczne odsetki według 12-miesięcznej stopy LISBOR, obliczane w pierwszym dniu każdego okresu, zwiększane o 20 punktów bazowych (24).
(38)
Zgodnie z umową spłata pożyczki miała nastąpić do dnia 31 grudnia 2003 r., ale termin ten mógł być przedłużony o rok lub dwa lata za obopólną zgodą. Spółka RTP nie zapłaciła odsetek od pożyczki, ponieważ w umowie ustalono, że należne odsetki od pierwszych czterech rocznych rat powinny być kapitalizowane (25).
(39)
Umowę zawartą pomiędzy Funduszem Stabilizacji Długu Publicznego a spółką RTP w grudniu 1998 r. sporządzono zgodnie z wytycznymi określonymi we wspólnej uchwale sekretarzy stanu w ministerstwach: Komunikacji Społecznej, Skarbu i Finansów z dnia 17 grudnia 1998 r.
B. SYTUACJA FINANSOWA SPÓŁKI RTP
(40)
Jak wynika z poniższej tabeli, w okresie objętym postępowaniem wyjaśniającym Komisji spółka RTP odnotowała straty. W 1996 r. sytuacja finansowa spółki pogorszyła się do tego stopnia, że jej kapitał własny netto wykazywał bilans ujemny.
Tabela 3
Dane ekonomiczne i finansowe spółki RTP w latach 1993-1998
(w mln PTE)
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Zyski (straty) netto
(7 883)
(19 558)
(26 581)
(18 512)
(32 223)
(25 039)
Kapitał własny netto
1 557
8 071
4 269
(4 274)
(20 586)
(50 827)
Aktywa
39 418
42 262
56 078
67 654
62 340
83 843
Zobowiązania finansowe (26)
22 402
26 855
30 258
44 922
44 885
92 775
Źródło: Sprawozdanie finansowe spółki RTP.
C. OBOWIĄZKI SPÓŁKI RTP W ZAKRESIE ŚWIADCZENIA USŁUGI PUBLICZNEJ W LATACH 1992- 1998
(41)
Spółka RTP ma obowiązek świadczenia usług publicznych nadawcy telewizyjnego. Definicję, zadania oraz finansowanie świadczenia tych usług regulują różne przepisy ustawowe.
(42)
W ustawie nr 58/90, która reguluje działalność w zakresie przekazu telewizyjnego, określono warunki dla nadawców prywatnych oraz nałożono na państwo obowiązek zagwarantowania nadawania telewizji publicznej (27). W odniesieniu do statutu spółki RTP w ustawie nr 21/92 definiuje się główne obowiązki świadczenia usługi publicznej oraz zasady finansowania tej usługi.
(43)
W dwóch zamówieniach publicznych na usługi, które spółka RTP i państwo portugalskie zawarły w latach 1993 i 1996 (zwanych dalej „starym zamówieniem publicznym na usługi” lub „nowym zamówieniem publicznym na usługi”, lub „zamówieniami publicznymi na usługi” w przypadku odniesienia do obydwu zamówień), bardziej szczegółowo opisano usługę publiczną oraz sposób jej finansowania (28).
(44)
Artykuł 4 ustawy nr 21/92 stanowi, iż Portugalia i spółka RTP powinny podpisać umowę koncesji oraz określono w nim główne obowiązki świadczenia usługi publicznej, które muszą być wypełnione zgodnie z taką umową. W art. 4 ust. 2 tej ustawy ustalono ogólne zasady, których spółka RTP musi przestrzegać, realizując swoją działalność jako koncesjonariusz (29), natomiast w art. 4 ust. 3 określono obowiązki wynikające ze świadczenia usług publicznych nadawcy telewizyjnego (30).
(45)
Zamówienia publiczne na usługi potwierdzają obowiązki świadczenia usługi publicznej przez spółkę RTP. Po pierwsze, na spółkę RTP nakłada się obowiązki ogólne oraz obowiązki dotyczące treści programów (31). Spółka RTP ma obowiązek świadczenia usług publicznych nadawcy telewizyjnego, w ramach których zobowiązana jest nadawać dwa kanały i zapewnić dostęp do nich wszystkim mieszkańcom Portugalii kontynentalnej. Pierwszy kanał ma bardziej ogólny charakter i powinien zapewniać programy o różnorodnej tematyce. Drugi kanał musi być skierowany do określonych grup odbiorców i oferować programy edukacyjne, kulturalne i naukowe. Jeden z kanałów musi obejmować swoim zasięgiem Regiony Autonomiczne Azorów i Madery.
(46)
Po drugie, w zamówieniach publicznych na usługi nakłada się na spółkę RTP szczegółowe obowiązki dotyczące programu telewizyjnego (32). Określa się standardy dotyczące jakości programów (takie jak pluralizm, bezstronność informacji itp.) oraz ich treści (najnowsze filmy fabularne, sport, programy dla dzieci, programy o kulturze Portugalii, wiadomości krajowe, programy rozrywkowe). Spółka RTP jest zobowiązana udostępniać czas antenowy określonym podmiotom, wspierać produkcję filmową oraz inne formy produkcji audiowizualnej, wspierać produkcję programów edukacyjnych, prowadzić wymianę programów z Regionami Autonomicznymi Azorów i Madery oraz promować współpracę z innymi organami świadczącymi usługi publiczne nadawcy telewizyjnego na terytorium Unii Europejskiej. Ponadto spółka ta musi wypełniać szczegółowe obowiązki dotyczące programu telewizyjnego w zakresie współpracy międzynarodowej. Na przykład jest zobowiązana produkować i nadawać programy dla społeczności portugalskich za granicą, dla krajów afrykańskich, w których język portugalski jest językiem urzędowym, oraz dla Makau. Ma obowiązek zapewnić funkcjonowanie RTP Madeira i RTP Açores oraz utrzymywać swoje ośrodki produkcji i filie za granicą.
(47)
Po trzecie, w zamówieniach publicznych na usługi nakłada się na spółkę RTP szczegółowe obowiązki. Przykładowo spółka musi prowadzić archiwa audiowizualne, wprowadzać innowacje technologiczne w zakresie swojego sprzętu i działalności, wspierać Teatr Narodowy im. S. Carlosa oraz świadczyć inne usługi, które mają być określane w razie potrzeby.
(48)
Na mocy art. 5 ustawy nr 58/90 spółce RTP przyznano koncesję na świadczenie publicznych usług nadawczych na okres 15 lat z możliwością jej odnowienia na kolejne 15 lat. Koncesja obejmuje nadawanie na częstotliwościach odpowiadających pierwszemu i drugiemu kanałowi. Artykuł 4 ustawy nr 21/92 stanowi, że spółka RTP jest koncesjonariuszem w odniesieniu do nadawania telewizji publicznej. W art. 1 lit. a) zamówień publicznych na usługi potwierdza się, że spółka RTP jest dostawcą telewizji publicznej (33).
(49)
W zamówieniach publicznych na usługi (34) przewiduje się powołanie Rady ds. Opinii Publicznej (Conselho de Opinião) składającej się z przedstawicieli różnych sektorów opinii publicznej, którzy mogą interweniować w celu dokonania oceny, czy spółka RTP wywiązuje się ze swoich ogólnych i szczegółowych obowiązków w zakresie nadawania telewizji publicznej.
(50)
Każdego roku spółka RTP ma obowiązek przedstawić ministrowi finansów plan i budżet działalności publicznej w odniesieniu do realizacji misji publicznej (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) na kolejny rok, a wraz z nim opinie wydane przez radę audytorów RTP oraz Radę ds. Opinii Publicznej. Ponadto spółka musi przedstawić sprawozdanie z wypełnienia obowiązku świadczenia usługi publicznej w poprzednim roku (Relatório sobre o Cumprimento das Obrigacões do Serviço Público) („sprawozdania z wykonania usługi publicznej”) wraz z opinią rady audytorów RTP (35).
(51)
Minister finansów oraz przedstawiciel rządu odpowiedzialny za media mają obowiązek przeprowadzenia kontroli zgodności z zamówieniami publicznymi na usługi. Generalny Inspektor Finansowy ma obowiązek przeprowadzenia audytu planu finansowego. Ponadto każdego roku wyspecjalizowany audytor zewnętrzny musi przeprowadzić audyt sprawozdań z wykonania usługi publicznej (36).
(52)
W nowym zamówieniu publicznym na usługi przewiduje się również nakładanie przez Portugalię sankcji za naruszenie postanowień umowy. Sankcje te mogą przybrać formę grzywien, zajęcia, wykupu lub rozwiązania umowy.
(53)
W latach 1992-1998 RTP skorzystała z usług niezależnego audytora, który przeprowadził audyt zewnętrzny wszystkich sprawozdań rocznych tej spółki.
(54)
Spółka RTP sporządziła również sprawozdania z wykonania usługi publicznej za wszystkie lata w tym okresie, z wyjątkiem sprawozdania za 1992 r., ponieważ obowiązek zapewnienia audytów zewnętrznych wprowadzono po raz pierwszy w starym zamówieniu publicznym na usługi z 1993 r. Portugalia twierdzi, że w latach 1995-1998 prawnie niezależny audytor wydał pozytywną i niezależną opinię na temat sprawozdań z wykonania usługi publicznej (37). Portugalia twierdzi również, że do wszystkich sprawozdań z wykonania usługi publicznej w tym okresie była dołączona opinia rady audytorów RTP oraz sprawozdanie z audytu przeprowadzonego przez Głównego Inspektora Finansowego (Inspecção-Geral de Finanças) niezależnie od RTP.
Sytuację dotyczącą audytów zewnętrznych sprawozdań z wykonania usługi publicznej można opisać w następujący sposób:
(55)
Sprawozdania z wykonania usługi publicznej za lata 1993 i 1994 zawierały stwierdzenie o zgodności, potwierdzające wywiązanie się przez spółkę RTP z obowiązków świadczenia usługi publicznej, ale tylko w odniesieniu do jej kadry zarządzającej.
(56)
Sprawozdania za lata 1995, 1996, 1997 i 1998 zawierały stwierdzenia o zgodności wydane przez niezależnego od spółki RTP audytora zewnętrznego, Maia, Mesquita & Associados (Revisor Oficial das Contas), w których potwierdzono, że podczas audytu nie stwierdzono żadnych problemów, które mogłyby w znaczący sposób wpływać na obliczenie wysokości płatności z tytułu rekompensaty na rzecz RTP, o których mowa we wspomnianych sprawozdaniach za te lata.
(57)
W 2010 r. Portugalia przedstawiła Komisji bardziej obszerne sprawozdania z audytów sprawozdań z wykonania usługi publicznej za lata 1992-1997. Audyty zewnętrzne tych sprawozdań zorganizował krajowy organ ds. regulacji mediów, Entidade Reguladora para a Comunicação Social (ERC). Audyty we wspomnianym okresie przeprowadził Pedro Roque SROC, zewnętrzny audytor niezależny od spółki RTP (38). Portugalia przedstawiła również sprawozdanie podsumowujące, w którym streszczono wyniki audytów z wszystkich lat.
Sprawozdanie z zewnętrznego audytu sprawozdania z wykonania usługi publicznej było już dostępne za rok 1998. Audyt zewnętrzny za rok 1998 przeprowadził zewnętrzny audytor BDO Binder („sprawozdanie BDO Binder”) (39).
(58)
Celem audytów w latach 1992-1997 było, w odniesieniu do każdego roku w tym okresie, ustalenie, czy spółka RTP wypełniała swoje obowiązki zgodnie z postanowieniami obowiązujących w tym czasie zamówień publicznych na usługi oraz czy istniała zgodność pomiędzy kosztami świadczenia usługi publicznej a płatnościami z tytułu rekompensaty. W sprawozdaniach z audytów zewnętrznych wymieniono obowiązki świadczenia usługi publicznej wynikające z zamówień publicznych na usługi, uwzględniono różne przepisy ustawowe regulujące te obowiązki w odniesieniu do spółki RTP (na przykład ustawę o telewizji nr 58/90 z dnia 7 września 1990 r.), plan i budżet działalności publicznej (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público) oraz sprawozdania z wykonania usługi publicznej. Podczas audytów zewnętrznych sprawdzano przestrzeganie obowiązków świadczenia usługi publicznej. W sprawozdaniach porównano płatności z tytułu rekompensaty wypłacone przez Portugalię z kosztami przedstawionymi w sprawozdaniach z wykonania usługi publicznej.
(59)
We wszystkich latach objętych postępowaniem, tj. 1992-1997, na podstawie audytów stwierdzono, że spółka RTP zasadniczo wywiązywała się ze swoich głównych obowiązków nadawczych. W sprawozdaniach z audytów stwierdza się również, że „w odniesieniu do zgodności między realizowanymi zadaniami w ramach usługi publicznej a rekompensatą z tytułu »realnych i rzeczywistych kosztów« nie występują żadne istotne błędy, które wpływają na zgodność z obowiązującym wówczas prawodawstwem”. W odniesieniu do wszystkich lat w sprawozdaniu podsumowującym stwierdzono, że rekompensata wypłacona przez Portugalię była mniejsza niż kwoty wskazane w poszczególnych sprawozdaniach z wykonania usługi publicznej. Sprawozdania z audytów opublikowano na stronie internetowej ERC (40). W sprawozdaniu BDO Binder również nie wskazano na nadmierną rekompensatę z tytułu świadczonej usługi publicznej.
(60)
W art. 5 ustawy nr 21/92 spółce RTP przyznano prawo do otrzymania rekompensaty z tytułu świadczenia usługi publicznej. Prawo to potwierdzono w zamówieniach publicznych na usługi.
(61)
Oprócz systemu rocznych płatności z tytułu rekompensaty (zob. motyw 19 powyżej) w zamówieniach publicznych na usługi przewiduje się finansowanie przez Portugalię:
a)
płatności za konkretne usługi przewidziane w umowach o świadczenie usług, podpisanych lub które mają zostać podpisane przez administrację publiczną i spółkę RTP (41);
b)
udziału państwa we wszystkich inwestycjach realizowanych przez spółkę RTP, w szczególności w inwestycjach dotyczących infrastruktury wymaganej na potrzeby funkcjonowania ośrodków produkcji i ośrodków nadawczych w Regionach Autonomicznych Azorów i Madery, archiwów audiowizualnych oraz przekazu międzynarodowego RTP, a także w innych inwestycjach technologicznych, które spółka RTP ma obowiązek zrealizować (42).
(62)
W celu obliczenia kosztów i przychodów związanych z wypełnianiem obowiązków świadczeniem usługi publicznej, które kwalifikują się do objęcia rekompensatą, spółka RTP stosuje system księgowości analitycznej. W zamówieniach publicznych na usługi określa się kryteria obliczania kosztów kwalifikujących się do rekompensaty w odniesieniu do poszczególnych obowiązków świadczenia usługi publicznej (43).
(63)
W oparciu o system księgowości analitycznej, o którym mowa w poprzednim motywie, spółka RTP dokonuje przydziału kosztów i przychodów (np. dotyczących personelu i sprzętu) do określonych rodzajów działalności (np. zarządzanie ramówką, bezpośrednie i pośrednie koszty tworzenia programów, koszty rozpowszechniania, koszty emisji, koszty sprzedaży oraz koszty pośrednie).
(64)
Koszty bezpośrednie różnych rodzajów działalności dzielą się na poszczególne pozycje kosztów (np. RTP 1, RTP 2, RTPi oraz RTP África). Koszty pośrednie przydziela się do pozycji kosztów na podstawie spójnych kryteriów analitycznych (np. liczba godzin emisji) (44).
(65)
System księgowości analitycznej ma następujące cechy:
a)
zgodnie z postanowieniami zamówień publicznych na usługi rekompensacie mogą podlegać wyłącznie koszty operacyjne netto według metody opisanej w tych zamówieniach. Koszt finansowy, wydatki nadzwyczajne oraz rezerwy, które nie są bezpośrednio związane z działalnością, nie podlegają rekompensacie (45);
b)
aby obliczyć koszty operacyjne netto podlegające zwrotowi spółka RTP musi odliczyć przychody operacyjne wynikające z każdego obowiązku świadczenia usługi publicznej;
c)
w ramach starego zamówienia publicznego na usługi nie było możliwości uzyskania rekompensaty z tytułu wypełniania ogólnego obowiązku świadczenia usługi publicznej w związku z prowadzeniem kanałów RTP 1 i RTP 2 oraz zapewnieniem nadawania jednego z kanałów w Regionach Autonomicznych (46);
d)
w ramach nowego zamówienia publicznego na usługi koszty operacyjne RTP 1 i RTP 2 mogą podlegać rekompensacie, ale nie jest możliwa żadna dodatkowa rekompensata w przypadku, gdy rzeczywiste koszty operacyjne netto RTP 1 i RTP 2 przekraczają planowane koszty (47).
(66)
Spółka RTP wykazała koszty netto świadczenia usługi publicznej w rocznych sprawozdaniach z wykonania usługi publicznej zgodnie z metodą obliczania kosztów opisaną w motywach 60-65. Poniższa tabela przedstawia ogólną charakterystykę kosztów poszczególnych rodzajów działalności w ramach usługi publicznej, z tytułu których spółka RTP może uzyskać rekompensatę.
Tabela 4
Wykazane koszty netto świadczenia usługi publicznej podlegające zwrotowi
(w mln PTE)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Teletekst
112,9
86,8
Działalność RTP International
882,3
1 517,4
1 826,9
1 890,8
2 059,6
3 999,1
3 712,9
RTP África
-
-
-
-
654,7
1 332,0
Bezpośrednia emisja RTP 1 na terytorium Azorów i Madery
-
-
-
-
-
76,8
295,4
Archiwa audiowizualne
509,1
241,6
402,7
492,7
184,9
909,4
672,1
Współpraca z państwami afrykańskimi, w których język portugalski jest językiem urzędowym
186,9
128,4
172,2
148,6
144,9
202,4
200,3
Różnica zasięgu
406,7
1 312,8
1 314,2
1 050,3
1 050,0
622,6
208,6
Filie/korespondenci
797,8
658,2
681,1
642,7
583,2
457,2
211,0
Fundacja Teatru Narodowego im. S. Carlosa
50,0
55,0
60,0
60,0
60,0
60,0
Wspieranie produkcji filmowej
215,0
95,0
27,5
156,5
391,1
352,8
Działalność autonomicznych ośrodków regionalnych
3 453,4
3 486,0
3 685,9
3 696,1
3 846,6
3 459,2
2 855,2
Nadawanie na rzecz określonych podmiotów
482,0
350,6
151,1
94,6
80,8
Sport TV (48)
- 440,0
Koszy operacyjne RTP 1 netto
16 946,1
11 916,6
Koszy operacyjne RTP 2 netto
9 050,6
10 080,6
8 637,6
Całkowite koszty operacyjne netto
6 718,2
7 960,0
8 384,1
8 103,3
17 217,1
37 972,1
30 101,3
Źródło: Władze portugalskie i sprawozdania z wykonania usługi publicznej.
(67)
Poniższa tabela przedstawia przegląd inwestycji spółki RTP w sprzęt na potrzeby świadczenia usługi publicznej. Przedstawiono zarówno rzeczywiste inwestycje w związku ze świadczeniem usługi publicznej, zgodnie z danymi zawartymi w rocznych sprawozdaniach finansowych, jak i inwestycje zgłoszone w sprawozdaniach z wykonania usługi publicznej. Wartość rzeczywistych inwestycji związanych ze świadczeniem usługi publicznej była wyższa od wartości inwestycji zgłoszonych w sprawozdaniach z wykonania usługi publicznej.
Tabela 5
Inwestycje związane ze świadczeniem usługi publicznej
(w mln PTE)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Ogółem
Sprawozdania finansowe
2 632,6
2 102,0
2 763,9
992,7
1 480,4
4 037,4
6 054,2
20 063,2
Sprawozdania z wykonania usługi publicznej
2 327,3
98,0
1 975,1
154,4
28,1
4 037,4
6 127,8
14 748,1
Różnica
305,3
2 004,0
788,8
838,3
1 452,3
0
-73,6
5 315,1
Źródło: Sprawozdania finansowe RTP i sprawozdania z wykonania usługi publicznej.
(68)
Środki ad hoc miały na celu przyznanie spółce RTP rekompensaty z tytułu nałożonych na tę spółkę obowiązków świadczenia usługi publicznej oraz sfinansowanie realizowanych przez nią inwestycji.
(69)
W Portugalii operator świadczący usługę publiczną nie został wybrany w wyniku procedury konkursowej, w ramach której wszystkie zainteresowane przedsiębiorstwa miały możliwość podania kwoty rekompensaty, której wymagałyby na potrzeby realizacji koncesji na świadczenie usług publicznych nadawcy telewizyjnego. Rząd wyznaczył spółkę RTP do świadczenia usług publicznych nadawcy telewizyjnego.
(70)
Od 1992 r. na portugalskim rynku telewizyjnym działają zarówno nadawcy komercyjni, jak i publiczni. Oprócz RTP koncesję na nadawanie kanałów telewizyjnych posiadają nadawcy komercyjni SIC oraz TVI. Pierwszym operatorem prywatnym była spółka SIC, która rozpoczęła emisję w dniu 6 października 1992 r. Środki na rzecz spółki RTP mogły spowodować zakłócenie konkurencji na rynku telewizyjnym.
III. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON
(71)
Po wszczęciu przez Komisję postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie szereg zainteresowanych stron przedstawiło swoje uwagi dotyczące środków, o których mowa w motywach 21-39. W poniższych motywach zawarto przegląd istotnych uwag zainteresowanych stron, pogrupowanych według środka.
(72)
W niniejszej sekcji przedstawiono jedynie uwagi dotyczące kwestii, które pozostały otwarte po wydaniu przez Sąd wyroku w sprawie T-442/03, mianowicie kwestii związanych ze zwolnieniami z opłat notarialnych i rejestracyjnych oraz kosztów publikacji, a także związanych z innymi środkami (porozumieniem z systemem zabezpieczenia społecznego zawartym w 1993 r., zastrzykami kapitałowymi w latach 1994-1997 oraz pożyczką udzieloną w 1998 r.), jak określono w art. 1 decyzji 2005/406/WE. Te uwagi zainteresowanych stron obejmują opinie przedstawione po przyjęciu przez Komisję pierwszej decyzji o wszczęciu postępowania z dnia 15 listopada 2001 r. oraz uwagi otrzymane po opublikowaniu zaproszenia do zgłaszania uwag w dniu 24 grudnia 2008 r. (49).
(73)
Spółki SIC i TVI twierdziły, że zwolnienia z opłat notarialnych i rejestracyjnych stanowią wyjątek od przepisów mających normalnie zastosowanie na mocy prawa portugalskiego odnośnie do każdej zmiany w statucie spółki. Spółka SIC zwróciła uwagę, że zakres zwolnienia nie ogranicza się do przekształcenia RTP w 1992 r. Zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 RTP korzysta z ogólnego zwolnienia z podatków i opłat należnych z tytułu wszelkiego rodzaju wpisów i rejestracji.
(74)
Spółka TVI stwierdziła, że spółka RTP była również zwolniona z opłat związanych z publikacją aktu notarialnego.
(75)
Jeżeli chodzi o zastrzyki kapitałowe w latach 1994-1997, spółka SIC, ACT (Association of Commercial Broadcasters - Stowarzyszenie Nadawców Komercyjnych), włoski nadawca komercyjny Mediaset i spółka TVI stwierdziły, że żaden rozsądny akcjonariusz nie zwiększyłby kapitału takiej spółki jak RTP. Wspomnianych zastrzyków kapitałowych dokonano na rzecz spółki o poważnym deficycie bez spójnego planu restrukturyzacji mającego na celu przywrócenie rentowności.
(76)
Ponadto jeżeli chodzi o pożyczkę udzieloną w 1998 r., spółka SIC stwierdziła, że zważywszy na fakt, iż w 1996 r. spółka RTP „z technicznego punktu widzenia znajdowała się w stanie upadłości”, żadna instytucja finansowa nie zatwierdziłaby takiej pożyczki na rzecz spółki.
(77)
Spółka SIC zwróciła w szczególności uwagę na brak audytów zewnętrznych, które należało przeprowadzać regularnie. Spółka ta odniosła się również do wykrytych błędów, których dopuszczono się w roku 1998, jak opisano w sprawozdaniu sporządzonym przez BDO Binder za ten rok, będącym jedynym dostępnym sprawozdaniem z audytu zewnętrznego, który Komisja powinna była wziąć pod uwagę. Spółka wskazała na szereg krytycznych uwag zawartych w sprawozdaniu BDO Binder za 1998 r., między innymi na fakt przekroczenia limitów dotyczących emisji reklam podczas przekazów telewizyjnych spółki RTP. Spółka SIC zwraca uwagę, że zgodnie z zamówieniami publicznymi na usługi RTP ma obowiązek przestrzegania limitów dotyczących emisji reklam i może na przykład w ciągu jednej godziny wyemitować ograniczoną liczbę minut reklam. Zgodnie z ustaleniami zawartymi w sprawozdaniu BDO Binder w 1998 r. spółka RTP nie zastosowała się do tych limitów. Spółka SIC powołała się także na zawarte w tym sprawozdaniu ustalenie, zgodnie z którym niektóre aktywa nie zostały uwzględnione, co - zdaniem spółki - najwyraźniej stanowi dowód, że nie dokonano odpowiednich inwestycji w odniesieniu do tych aktywów.
(78)
Spółka SIC twierdzi, że w związku ze stwierdzeniem nieważności art. 1 i częściowo art. 2 decyzji 2005/406/WE przez Sąd w wyroku w sprawie T-442/03, Komisja musi uwzględnić w niniejszej decyzji również sprawozdanie portugalskiego Trybunału Obrachunkowego (Tribunal de Contas, zwanego dalej „Trybunałem Obrachunkowym”) z czerwca 2002 r. (nr 8/2002), którego obiektywnym celem - według spółki SIC - było dokonanie analizy zarządzania spółką RTP i nadawania telewizji publicznej pod kątem wydajności, efektywności i gospodarności oraz które obejmowało lata 1997-2000. Okres ten wydłużono jednak do roku 1993. Podsumowując ustalenia zawarte w sprawozdaniu, spółka SIC podkreśla brak strategii w zakresie definiowania programów RTP, a także fakt, że spółka RTP nie zastosowała się do wewnętrznych wytycznych zarządu dotyczących limitów kosztów i nie zrealizowała zaplanowanego rocznego budżetu. Ponadto według spółki SIC Trybunał Obrachunkowy zwraca uwagę, że Portugalia nie wskazała jeszcze, czy przyznanie pomocy państwa ma związek z faktycznym wywiązaniem się przez spółkę RTP ze spoczywającego na niej obowiązku świadczenia usługi publicznej.
(79)
Spółka SIC wskazała na ogólne ustalenia portugalskiego Trybunału Obrachunkowego w sprawie zamówień publicznych na usługi, które zapewniają spółce RTP zachętę do lekceważenia kwestii skuteczności i efektywności zarządzania spółką, co wiąże się z niejednoznacznym i mało precyzyjnym określeniem misji publicznej.
IV. UWAGI PORTUGALII
(80)
Jeżeli chodzi o zwolnienie z opłat notarialnych i rejestracyjnych oraz z kosztów publikacji, Portugalia twierdzi, że skoro przekształcenia przedsiębiorstwa publicznego w spółkę akcyjną (sociedade anónima) należało dokonać w drodze odpowiedniego aktu ustawodawczego, nie istniała żadna podstawa do pobierania opłat z tytułu sformalizowania w drodze aktu notarialnego dotyczącego takiego przekształcenia ani z tytułu jego rejestracji oraz publikacji.
(81)
Przekształcenia RTP w spółkę akcyjną dokonano w 1992 r. w celu objęcia jej przepisami prawa prywatnego oraz zbliżenia sposobu prowadzenia działalności w spółce do sposobu prowadzenia działalności przez podmioty prywatne. Uznano za konieczne zapewnienie spółce RTP środków i warunków umożliwiających jej jak najskuteczniejszą realizację celów związanych ze świadczeniem usługi publicznej na rynku coraz bardziej otwartym na konkurencję. Celem tego działania było zapewnienie spółce RTP takiej elastyczności w zakresie prowadzenia działalności i zarządzania, jaką mają „normalne” spółki, funkcjonujące na podstawie przepisów prywatnego prawa handlowego. Według Portugalii prowadzenie działalności w ramach spółki akcyjnej było mniej kłopotliwe niż procedury dotyczące kontroli ze strony państwa mające wcześniej zastosowanie do RTP jako przedsiębiorstwa publicznego, a zarazem stwarzało lepsze warunki dla rozwoju kanałów telewizyjnych oraz opracowywania programu telewizyjnego.
(82)
Portugalia twierdzi, iż przekształcenie RTP w drodze ustawy z 1992 r., skutkujące tym, że sformalizowanie tego aktu nie wymagało sporządzenia żadnego „aktu notarialnego”, było zgodne z charakterem i logiką portugalskiego systemu prawnego. W tym kontekście Portugalia przypomina, że spółkę RTP założono jako przedsiębiorstwo publiczne w 1975 r. na mocy prawodawstwa, a konkretnie dekretu z mocą ustawy nr 674-D/75. Dlatego też, zgodnie z wyraźnym wymogiem zawartym w ustawie nr 84/88 regulującej kwestie przekształcania przedsiębiorstw publicznych w spółki akcyjne, takie akty również należało zawierać na mocy prawodawstwa.
Zgodnie z art. 3 ust. 2 ustawy nr 84/88 ustanawiającej ogólne przepisy w zakresie przekształcania przedsiębiorstw publicznych (zob. motyw 25 powyżej) w akcie ustawodawczym stanowiącym o przekształceniu przedsiębiorstwa publicznego należało zatwierdzić statut spółki akcyjnej powstałej w wyniku przekształcenia. Ponadto było to zgodne z zasadą równoważności aktów, na mocy której akty ustawodawcze można zmieniać, zawieszać lub uchylać wyłącznie aktami zajmującymi równoważną pozycję w hierarchii aktów prawnych. Portugalia wskazuje, że zasada równoważności aktów jest ustanowiona w portugalskiej konstytucji (obecnie art. 112 ust. 5 lub art. 115 ust. 5 konstytucji w chwili przekształcenia RTP w 1992 r.), która stanowi, że „żadna ustawa nie może tworzyć innych kategorii aktów ustawodawczych ani nadawać innego rodzaju aktom prawnym kompetencji interpretowania, przejmowania, nowelizowania, zawieszania lub uchylania któregokolwiek z zawartych w niej przepisów”. Stosowanie tej zasady do przekształcania przedsiębiorstw publicznych popierają eksperci w dziedzinie prawa (50). Portugalia odwołuje się również do szeregu wyroków swojego Trybunału Konstytucyjnego, w których powtarza się wykładnię, zgodnie z którą daną ustawę można interpretować wyłącznie inną ustawą (51), a nie aktem o innej, niższej pozycji w hierarchii aktów prawnych.
(83)
Portugalia twierdzi, że przekształcenia RTP w spółkę akcyjną na mocy ustawy nr 21/92 dokonano zgodnie z tym ogólnym systemem zapisanym w prawie portugalskim oraz że nie można byłoby go dokonać w sposób zgodny z prawem tylko na mocy przepisów prawa prywatnego w drodze aktu notarialnego. Portugalia przytacza również szereg przykładów innych przedsiębiorstw publicznych przekształconych w spółki akcyjne w drodze aktu ustawodawczego (52).
(84)
Portugalia powołuje się na dekret z mocą ustawy nr 267/76 z dnia 8 kwietnia 1976 r., którym po raz pierwszy ustanowiono ogólny system dla przedsiębiorstw publicznych. We wspomnianym dekrecie z mocą ustawy określono, że przedsiębiorstwa publiczne można zakładać wyłącznie w drodze dekretów z mocą ustawy, w których musi być zatwierdzony ich statut. Dotyczyło to również późniejszych zmian w statucie.
(85)
Następnie Portugalia powołuje się na ustawę nr 84/88 z dnia 20 lipca 1988 r. (zob. motyw 25 niniejszej decyzji), która stanowiła, że przyjęcie dekretu z mocą ustawy jest konieczne do przekształcenia przedsiębiorstwa publicznego w spółkę akcyjną oraz że w dekrecie tym należy zatwierdzić statut danego przedsiębiorstwa publicznego. W związku z tym Portugalia stwierdza po pierwsze, że do przekształcenia RTP w 1992 r. konieczne było przyjęcie dekretu z mocą ustawy, a po drugie, że statut mógł zostać zatwierdzony wyłącznie w drodze ustawy, a nie w drodze aktu notarialnego.
(86)
Ponadto ustawa nr 58/90 z dnia 7 września 1990 r. stanowiła, że nadawcami telewizji publicznej muszą być podmioty będące wyłącznie lub w większości własnością podmiotów publicznych oraz że statut takich podmiotów gospodarczych musi być zatwierdzony dekretem z mocą ustawy.
(87)
Jeżeli chodzi o „opłaty rejestracyjne”, Portugalia zauważa, że chociaż rejestracja statutu zatwierdzonego ustawą nr 21/92 była objęta zwolnieniem z takich opłat, to formalności rejestracyjnych należało dopełnić „z urzędu”. Dopełnienie formalności rejestracyjnych uznano za konieczne, ponieważ portugalski kodeks spółek handlowych (Código do Registo Comercial) zawiera wymóg rejestracji i publikacji aktów dotyczących spółek. Według Portugalii wartość opłat rejestracyjnych wynosi 11 000contos (53), co odpowiada 11 000 000 PTE.
(88)
Jeżeli chodzi o obowiązek publikacji, Portugalia podkreśla, że obowiązek ten został spełniony, ponieważ statut RTP opublikowano w Diário da República jako załącznik do ustawy nr 21/92, w której go zatwierdzono.
(89)
W odpowiedzi na uwagi spółki SIC dotyczące art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 Portugalia stwierdziła, że ustawodawca portugalski nie ograniczył zakresu stosowania konkretnych korzyści podatkowych związanych z przekształceniem lub restrukturyzacją do przedsiębiorstw publicznych. Podstawą zwolnienia był dekret z mocą ustawy nr 404/90. Portugalia utrzymuje, że spółki RTP nie zwolniono z opłat rejestracyjnych na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 poza przekształceniem z 1992 r. Portugalia przekonuje również, że klasyfikacja art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 jako stałego zwolnienia z opłat jest wynikiem nieporozumienia językowego. Artykuł 11 ust. 2 nie stanowił, że dekret z mocą ustawy jest wystarczający do osiągnięcia wszystkich celów prawnych oraz do przyjęcia wszelkich aktów niezbędnych do uregulowania „sytuacji” (tj. przekształcenia z 1992 r., wyróżnienie własne), tylko że spółka RTP byłaby zwolniona z wszelkich opłat za wprowadzenie aktów do rejestrów własności. Według Portugalii oznaczało to, że spółki RTP nie zwolniono z opłat rejestracyjnych poza kontekstem operacji przekształcenia w 1992 r., tylko z opłat mających związek z przekształceniem w 1992 r. Portugalia przedstawiła również dokumentację dotyczącą szeregu sytuacji, w których spółka RTP uiściła opłaty rejestracyjne.
(90)
Portugalia twierdzi, że początkowe porozumienie między administracją systemu zabezpieczenia społecznego a spółką RTP w sprawie zmiany harmonogramu spłaty zadłużenia i umorzenia odsetek zawarto w kontekście sporu prawnego dotyczącego zgodności dekretu wykonawczego nr 12/83 z konstytucją w zakresie obowiązkowego potrącania składek na zabezpieczenie społeczne od wynagrodzeń za godziny nadliczbowe. W ramach porozumienia uznano interpretację RTP, zgodnie z którą wynagrodzenie to nie podlegało obowiązkowi potrącania składek na zabezpieczenie społeczne i którą poparł ekspert podatkowy.
(91)
Po drugie, Portugalia twierdzi, że formalne zatwierdzenie tego porozumienia przez rząd portugalski nie skutkowało przyznaniem spółce RTP szczególnej korzyści finansowej wyróżniającej ją spośród innych przedsiębiorstw znajdujących się w podobnych okolicznościach, przewidzianych w przepisach dekretu z mocą ustawy nr 411/91. Portugalia twierdzi, że odstępstwo, o którym mowa w art. 2 ust. 1 lit. d), miało zastosowanie do RTP, ponieważ spółka ta była przedmiotem interwencji państwa i przeszła przez różnorodne zmiany w okresie, w którym zarządzała nią komisja administracyjna powołana przez rząd w 1977 r. (54). W opinii Portugalii ogólny charakter tego odstępstwa jest tym wyraźniejszy, że na podstawie dekretu z mocą ustawy nr 411/91 zawarto również porozumienie z jedną z zainteresowanych stron.
(92)
W odniesieniu do pożyczki Portugalia stwierdziła, że zgodnie z warunkami technicznymi związanymi z udzieleniem pożyczki operacja finansowa powinna podlegać oprocentowaniu naliczonemu według kryteriów rynkowych.
(93)
Portugalia stwierdziła, że zastrzyki kapitałowe w latach 1994-1998 stanowiły, wraz z dodatkami wyrównawczymi, instrument finansujący koszty nadawania telewizji publicznej.
(94)
Według Portugalii model finansowania wybrany w celu zrekompensowania spółce RTP kosztów świadczenia usługi publicznej okazał się nieodpowiedni i doprowadził do powstania deficytów handlowych. Po pierwsze, wartość dodatków wyrównawczych zawsze obliczano na poziomie poniżej wartości faktycznych potrzeb w zakresie finansowania telewizji publicznej. Po drugie, Portugalia zawsze wypłacała te dodatki z opóźnieniem. Spółka RTP była więc zmuszona ubiegać się o finansowanie ze strony banków, aby pokryć wydatki związane z jej funkcjonowaniem, ale nie mogła uwzględnić odsetek i opłat amortyzacyjnych w kalkulacji kosztu świadczenia usługi publicznej. Po trzecie, spółka RTP musiała opłacać na rzecz państwa podatek od wartości dodanej (VAT) z tytułu dodatków wyrównawczych, co skutkowało obniżeniem ich wartości netto.
(95)
Portugalia twierdzi, że: (i) zwolnienia podatkowe (tj. zwolnienia z opłat notarialnych, opłat rejestracyjnych i kosztów publikacji); (ii) ulgi w zakresie opłat za użytkowanie sieci radiodyfuzyjnej; (iii) zmiana harmonogramu spłaty zadłużenia wobec systemu zabezpieczenia społecznego; (iv) opłata za wydzielenie sieci telewizyjnej; (v) protokół w sprawie wspierania produkcji filmowej oraz (vi) pożyczka zaciągnięta przez RTP w 1998 r. nie wchodzą w zakres pojęcia pomocy państwa. Jeżeli chodzi o zgodność pozostałych środków z przepisami Unii, Portugalia stwierdziła, że ponieważ należy uznać, że stanowią one rekompensatę z tytułu kosztów świadczenia usługi publicznej, a tym samym nie stanowią pomocy państwa (55), ich zgodność z przepisami Unii należy ocenić w świetle art. 86 ust. 2 Traktatu WE (obecnie art. 106 ust. 2 TFUE).
(96)
W odniesieniu do obliczania nadmiernej rekompensaty Portugalia stwierdziła, że:
a)
włączenie w 1996 r. kosztów operacyjnych RTP 2 jako podlegających zwrotowi kosztów świadczenia usługi publicznej odbyło się na podstawie nowego zamówienia publicznego na usługi, zgodnie z którym rekompensata z tytułu poniesionych przez RTP 2 kosztów operacyjnych na mocy zamówienia zaczęła obowiązywać od dnia 1 stycznia 1996 r. (56);
b)
pożyczki w wysokości 20 000 mln PTE nie należy postrzegać jako rekompensatę, ponieważ udzielono jej na warunkach rynkowych;
c)
podwyższenia kapitału miały również na celu finansowanie inwestycji, a nie tylko zapewnienie rekompensaty finansowej z tytułu podlegających zwrotowi kosztów świadczenia usługi publicznej. Obowiązek państwa jako akcjonariusza polegający na udziale w finansowaniu inwestycji uznanych za konieczne jest ustanowiony w zamówieniach publicznych na usługi (57);
d)
płatności z tytułu rekompensaty były objęte VAT, w wyniku czego wartość rekompensaty netto otrzymanej przez RTP była niższa;
e)
zgodnie z nowym zamówieniem publicznym na usługi koszty świadczenia usługi publicznej podlegały zwrotowi tylko do wysokości ustalonego budżetu.
W związku z powyższym Portugalia stwierdziła, że rekompensaty finansowej z tytułu pełnionych przez RTP obowiązków świadczenia usługi publicznej nie należy uznawać za nadmierną lub niewłaściwą.
(97)
Jeżeli chodzi o brak audytów zewnętrznych, Portugalia twierdzi, że Komisja zajęła już stanowisko odnośnie do sytuacji finansowej RTP, obejmujące miedzy innymi lata 1992-1998, i w decyzjach z 2006 r. w sprawie E 14/05 i NN 31/06 nie zawarła wymogu dotyczącego przeprowadzenia audytu zewnętrznego w zakresie usługi publicznej, co nie zostało zakwestionowane na drodze sądowej. Portugalia utrzymuje w szczególności, że Komisja uwzględniła już sprawozdanie Trybunału Obrachunkowego nr 8/02 w decyzji w sprawie NN 31/06. Następnie Portugalia podkreśla, że Komisja stwierdziła w decyzji w sprawie NN 31/06, iż sytuacja finansowa RTP w latach 1992-1998 miała związek z ustawicznym niedofinansowaniem działalności spółki w zakresie świadczenia usługi publicznej. Przedstawione przez Komisję w decyzji w sprawie NN 31/06 ustalenie opierało się na sprawozdaniu zewnętrznym, mianowicie na sprawozdaniu PricewaterhouseCoopers z 2005 r., oraz na będących przedmiotem audytu zewnętrznego rocznych sprawozdaniach finansowych RTP, które Portugalia uznaje za jedyne istotne sprawozdania finansowe.
(98)
Portugalia powtarza także, że sprawozdania z wykonania usługi publicznej za lata 1993-1998 zostały zbadane przez audytorów spółki RTP (58). Portugalia przedstawiła jednak później audyty zewnętrzne sprawozdań z wykonania usługi publicznej za lata 1992-1998 wraz z końcowym sprawozdaniem podsumowującym cały ten okres. Audyty zewnętrzne zorganizował niezależny organ ds. mediów, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC, który zwrócił się do audytorów zewnętrznych, Pedro Roque (59), o przeprowadzenie audytów zewnętrznych.
(99)
Portugalia odpowiedziała bardziej szczegółowo na niektóre konkretne zarzuty spółki SIC. Jeżeli chodzi o zarzut spółki SIC, że zgodnie ze sprawozdaniem BDO Binder nie uzyskano opinii Rady ds. Opinii Publicznej, Portugalia podkreśla, że opinia ta nie dotyczyła sprawozdania z wykonania usługi publicznej przez spółkę RTP. Wydanie opinii przez ten organ było, co prawda, przewidziane w starym zamówieniu publicznym na usługi, ale nie stało się prawnie wiążącym wymogiem. W nowym zamówieniu publicznym na usługi również nie zawarto wymogu dotyczącego wydania przez ten organ opinii na temat sprawozdania z wykonania usługi publicznej.
(100)
Jeżeli chodzi o zarzuty spółki SIC, że w sprawozdaniu BDO Binder za rok 1998 uwzględniono aktywa trwałe o przybliżonej wartości 53 mln EUR, chociaż nie istniała żadna ewidencja takich aktywów, Portugalia potwierdziła, iż dokonano odpowiednich inwestycji w odniesieniu do tych aktywów. Fakt, iż pierwotnie nie sporządzono żadnej ewidencji tych aktywów (chociaż, z wyjątkiem aktywów o wartości 4 mln EUR, wartość pozostałych aktywów można było później zidentyfikować i sporządzić ich ewidencję z datą wsteczną), nie oznacza, że nie dokonano żadnej inwestycji. Audytor zewnętrzny potwierdził salda, dane liczbowe i transakcje u osób trzecich.
(101)
Jeżeli chodzi o zarzut spółki SIC, że zgodnie ze sprawozdaniem BDO Binder za rok 1998 przekroczono limity dotyczące czasu emisji reklam, Portugalia wskazała, że w żaden sposób nie mogłoby się to wiązać z obniżeniem wysokości rekompensaty finansowej. Wynika to z faktu, że kwoty otrzymane przez spółkę RTP w związku z przekroczeniem czasu emisji reklam były znacznie niższe niż wartość niedofinansowania w tym roku. W każdym razie Portugalia potwierdziła, że przy obliczaniu wysokości zapotrzebowania na finansowanie, tj. rekompensaty z tytułu spełniania obowiązku świadczenia usługi publicznej, wzięto pod uwagę całkowitą wartość przychodów z reklam (w tym przychodów związanych z przekroczeniem czasu emisji reklam).
(102)
Portugalia twierdzi, że w niniejszej decyzji nie należy uwzględniać sprawozdania portugalskiego Trybunału Obrachunkowego nr 8/2002, ponieważ w wyroku Sądu w sprawie T-442/2003 stwierdzono jedynie obiektywny słaby punkt dotyczący informacji zawartych w sprawozdaniach z wykonania usługi publicznej, do których nie dołączono sprawozdania z audytu zewnętrznego. Portugalia podkreśla, że w sprawozdaniu nr 8/2002 Trybunał Obrachunkowy odnosi się jedynie do lat 1997-2000, a nie do całego okresu objętego przedmiotowym postępowaniem. Lata 1993-1997 były uwzględnione jedynie w sprawozdaniu sporządzonym do celów ogólnego opisu sytuacji finansowej i potrzeb restrukturyzacyjnych spółki RTP, ale okres ten nie stanowi głównego przedmiotu sprawozdania. Celem tego sprawozdania jest ocena zarządzania spółki RTP, roli państwa jako akcjonariusza oraz świadczenia publicznych usług nadawczych.
Portugalia utrzymuje, że Trybunał Obrachunkowy przekroczył swoje kompetencje w zakresie prowadzenia audytu finansów publicznych i zamiast audytu dokonał analizy efektywności i opłacalności wydatków publicznych. Zdaniem Portugalii sprawozdanie to nie jest istotne dla sprawy, poza tym, że stanowiło ono niezależny audyt spółki, że potwierdzono w nim sprawozdania finansowe Portugalii oraz że nie stwierdzono w nim żadnego naruszenia prawa. Portugalia twierdzi, że w niniejszej decyzji Komisja powinna wziąć pod uwagę sprawozdanie Trybunału Obrachunkowego nr 20/98 zamiast sprawozdania z audytu nr 8/2002, ponieważ sprawozdanie z audytu nr 20/98 obejmuje sytuację gospodarczą i finansową spółki RTP w latach 1994-1996. W sprawozdaniu z audytu nr 20/98 stwierdzono, że kryteria stosowane odnośnie do finansowania usługi publicznej są wyraźniej określone w nowym zamówieniu publicznym na usługi niż w starym zamówieniu publicznym na usługi, co jest kwestionowane w sprawozdaniu nr 8/2002.
V. OCENA ŚRODKÓW
(103)
Aby ustalić, czy środki ad hoc wdrożone przez Portugalię na rzecz RTP stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu, Komisja musi ocenić, czy środki te:
a)
są przyznane przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych;
b)
mogą zakłócać konkurencję;
c)
sprzyjają niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów;
d)
wpływają na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(104)
Poniżej zostanie przeanalizowane, czy pożyczka przyznana w 1998 r., porozumienie w sprawie zmiany harmonogramu spłaty zadłużenia i umorzenia odsetek oraz zastrzyki kapitałowe w latach 1994-1997 mają charakter pomocy państwa. Podobnie zostanie ustalone, czy w przypadku zwolnień z opłat notarialnych, opłat rejestracyjnych i kosztów publikacji użyto zasobów państwowych.
(105)
W przypadku zwolnienia z opłat notarialnych, opłat rejestracyjnych i kosztów publikacji użyto zasobów państwowych, ponieważ uszczuplenie dochodów podatkowych jest równoznaczne z wykorzystaniem zasobów państwowych w formie wydatków fiskalnych (60).
(106)
Jeżeli chodzi o zmianę harmonogramu spłaty zadłużenia wobec systemu zabezpieczenia społecznego i umorzenie odsetek za zwłokę, Komisja uważa, że organu odpowiedzialnego za system zabezpieczenia społecznego nie można uznać za przedsiębiorstwo. Nie prowadzi on działalności gospodarczej, ale jest organem publicznym realizującym zadanie polegające na zarządzaniu systemem zabezpieczenia społecznego (61). Ponadto zezwolenie na zmianę harmonogramu spłaty zadłużenia nie zostało wydane przez sam system zabezpieczenia społecznego, lecz na podstawie wspólnego dekretu sekretarzy stanu ds. finansów i zabezpieczenia społecznego oraz zastępcy sekretarza stanu przy wiceministrze. Udzielając tego zezwolenia, państwo zrezygnowało z dochodów, ponieważ w normalnych okolicznościach otrzymałoby kwotę 1 206 mln PTE z odsetek od niespłaconego długu. Oczywiste jest zatem, że wykorzystano zasoby państwowe oraz że środek ma charakter pomocy państwa.
(107)
Podwyższeń kapitału na rzecz RTP dokonało państwo bezpośrednio z budżetu publicznego. W związku z tym jest oczywiste, że takie finansowanie przyznano przy użyciu zasobów państwowych w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(108)
Komisja nie może przyjąć twierdzenia Portugalii, że przy udzieleniu pożyczki na rzecz RTP nie użyto żadnych zasobów państwowych. Pojęcie zasobów państwowych obejmuje również korzyści przyznane przez organy wyznaczone lub ustanowione do tego celu przez dane państwo członkowskie (62). Umowa pożyczki z 1998 r. została zawarta między spółką RTP a Funduszem Stabilizacji Długu Publicznego, którym zarządza Instytut Zarządzania Długiem Publicznym. Zgodnie z odpowiednim aktem prawnym Instytut podlega kontroli i nadzorowi Ministra Finansów (63). W związku z tym można stwierdzić, że fundusze przyznane przez Fundusz Stabilizacji Długu Publicznego należy uznać za zasoby państwowe.
(109)
Można uznać, że przedmiotowy środek zastosowano bezpośrednio przy użyciu zasobów państwowych, ponieważ w rezolucji z dnia 17 grudnia 1998 r. podjętej przez Sekretarza Stanu ds. Mediów, Skarbu Państwa i Finansów określono warunki umowy.
(110)
Zwolnienie z opłat notarialnych i rejestracyjnych oraz kosztów publikacji: Jeżeli chodzi o zwolnienie z opłat notarialnych, opłat rejestracyjnych i kosztów publikacji, należy ustalić, czy przedmiotowy środek polegał na przyznaniu ogólnego zwolnienia podatkowego, z którego skorzystała spółka RTP, czy zastosowano go szczególnie wobec spółki RTP. W poniższych motywach Komisja wprowadza rozróżnienie między zwolnieniem tymczasowym, o którym mowa w art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92, a zwolnieniem stałym, o którym mowa w art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92.
(111)
Komisja uważa, że zwolnienie z obowiązku sporządzenia aktu notarialnego oraz z kosztów rejestracji i publikacji przyniosło korzyść spółce RTP, ponieważ zwolniło ją z opłat, które w przeciwnym razie musiałaby uiścić z własnego budżetu.
(112)
Korzyść ta jest również selektywna przedmiotowo, ponieważ została przyznana, jak dowodzi art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92, wyłącznie RTP. Fakt, iż - jak twierdzi Portugalia - ustawa mogłaby potwierdzić zastosowanie ustawy o charakterze bardziej ogólnym, tj. ustawy nr 84/88, nie wpływa na zmianę tego ustalenia. Ustawa nr 84/88 odnosi się do przedsiębiorstw publicznych i stanowi, że takie przedsiębiorstwa można przekształcać w spółki akcyjne dekretem z mocą ustawy. Niemniej fakt, że ustawa odnosi się do „przedsiębiorstw publicznych ogółem”, nie wpływa na selektywność przedmiotową ustaloną w art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92, która skutkuje przyznaniem korzyści konkretnej spółce, tj. RTP. W każdym przypadku zwolnienie przyznane wyłącznie przedsiębiorstwom publicznym również byłoby środkiem o charakterze selektywnym przedmiotowo, przynoszącym korzyść tej grupie przedsiębiorstw (w porównaniu z przedsiębiorstwami prywatnymi), do której należy spółka RTP.
(113)
Środki państwowe, mimo że są selektywne pod względem przedmiotowym, mogą jednak nie wchodzić w zakres pojęcia selektywnego środka w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, jeżeli środek państwowy zamiast stanowić odstępstwo od normalnego stosowania systemu, staje się nierozerwalnie z nim związany (64). Konieczne jest zatem zbadanie, czy środek polegający na przekształceniu przedsiębiorstwa publicznego RTP w spółkę akcyjną na mocy prawodawstwa był zgodny z charakterem i logiką portugalskiego systemu prawnego, czy też postanowiono przekształcić przedsiębiorstwo RTP na mocy prawodawstwa, aby zapewnić mu przewagę w stosunku do innych przedsiębiorstw. Zgodnie z podejściem przyjętym przez Trybunał przy wydawaniu wyroku, Komisja dokona poniżej rozróżnienia między zwolnieniem z kosztów notarialnych, z jednej strony, a zwolnieniem z kosztów rejestracji i publikacji z drugiej strony (65).
(114)
Zwolnienie z obowiązku sporządzenia aktu notarialnego i z kosztów notarialnych: Komisja uważa, że przekształcenie przedsiębiorstwa RTP w spółkę akcyjną oraz zatwierdzenie jej statutów na mocy prawodawstwa zamiast na mocy aktu notarialnego jest zgodne z logiką i charakterem portugalskiego systemu prawnego. Przekształcenia w spółkę akcyjną dokonano w celu zapewnienia RTP bardziej elastycznej struktury, a dzięki temu równej pozycji z podmiotami prywatnymi. Dokonanie przekształcenia na mocy ustawy, a nie aktu notarialnego nie było próbą obejścia wymogu sporządzenia aktu notarialnego, ale wynikało z ogólnej zasady sformułowanej w prawie portugalskim, zgodnie z którą akty ustawodawcze można zmieniać tylko równoważnymi aktami ustawodawczymi.
(115)
Zgodnie z zasadą „równoważności aktów” ustawę można uchylić, zawiesić lub zmienić wyłącznie aktem prawnym o takiej samej pozycji w hierarchii aktów prawnych co akt ustanawiający, a nie aktem znajdującym się niżej w tej hierarchii. Zasada ta została wprowadzona do portugalskiej konstytucji w 1982 r., tj. na długo przed przekształceniem przedsiębiorstwa RTP, które miało miejsce w 1992 r. Artykuł 115 ust. 5 portugalskiej konstytucji, w brzmieniu obowiązującym w czasie przekształcenia przedsiębiorstwa RTP, stanowił, że żadna ustawa nie może „tworzyć innych kategorii aktów ustawodawczych ani nadawać innego rodzaju aktom prawnym kompetencji interpretowania, przejmowania, nowelizowania, zawieszania lub uchylania któregokolwiek z zawartych w niej przepisów, tak aby spowodować skutki dla osób trzecich”. Ponieważ przedsiębiorstwo RTP znacjonalizowano w 1975 r. na mocy aktu prawa, mianowicie dekretu z mocą ustawy nr D 674-D/75, jego ponowne przekształcenie w podmiot o innej formie prawnej było możliwe wyłącznie dekretem z mocą ustawy lub innym aktem prawnym o pozycji w hierarchii aktów prawnych równoważnej pozycji dekretu z mocą ustawy lub wyższej. Nic również nie wskazuje, jakoby pierwotna nacjonalizacja RTP w 1975 r. została przeprowadzona celem obejścia wymogu sporządzenia aktu notarialnego, mającego zastosowanie do spółek regulowanych prawem prywatnym, oraz że przyniosło to korzyść tej spółce.
(116)
Nie istnieje żaden dowód na to, że wszystkie pozostałe ustawy obowiązujące przed przekształceniem przedsiębiorstwa RTP (zob. motywy 84-86 niniejszej decyzji) miały na celu zapewnienie korzyści pieniężnej przedsiębiorstwom publicznym poprzez uniknięcie obowiązku sporządzania aktów notarialnych (oraz związanych z tym kosztów), który dotyczy transakcji prywatnych. W szczególności ustawa nr 84/88, w której przewidziano możliwość przekształcania przedsiębiorstw publicznych w spółki akcyjne dekretem z mocą ustawy, odzwierciedlała zasady konstytucyjne i prawne obowiązujące w danym okresie.
(117)
Wniosek: biorąc pod uwagę powyższe kwestie, zwolnienie z obowiązku przekształcenia RTP za pomocą aktu notarialnego (a w związku z tym poniesienia odpowiednich kosztów) nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(118)
Zwolnienie z opłat rejestracyjnych i kosztów publikacji: konieczne jest ustalenie, czy spółka RTP odniosła korzyść, nie ponosząc żadnych kosztów związanych z rejestracją spółki w rejestrze handlowym oraz z publikacją aktu notarialnego. Zgodnie z obowiązującymi wówczas przepisami prawa portugalskiego akt notarialny formalnie poświadczający ustanowienie spółki regulowanej prawem prywatnym oraz jej statut musiał zostać opublikowany w Diário da República przez podmiot rejestrujący odpowiedzialny za dokonywanie wpisów w rejestrze handlowym, aby udostępnić treść tych dokumentów osobom trzecim. Spółka RTP nie poniosła tych kosztów publikacji, ponieważ obowiązkowa publikacja w Diário da República ustawy nr 21/92 zagwarantowała, że akt przekształcenia tej spółki oraz treść jej nowego statutu zostały w niezbędnym stopniu upowszechnione.
(119)
Nic nie wskazuje na to, jakoby Portugalia zdecydowała się przekształcić przedsiębiorstwo RTP w spółkę akcyjną na mocy ustawy nr 21/92, aby zapewnić tej spółce korzyść w postaci oszczędności na kosztach rejestracji i publikacji. Powodem takiej decyzji było raczej to, że druga publikacja statutu spółki RTP byłaby zupełnie nieuzasadniona, ponieważ wymogi dotyczące przejrzystości i upowszechniania zostały już spełnione poprzez publikację ustawy nr 21/92 w Diário da República. Mimo że rejestracji dokonuje się celem późniejszej publikacji i oba te środki są ze sobą powiązane, jest rzeczą wątpliwą, czy zwolnienie z opłat rejestracyjnych również można uzasadnić charakterem i logiką portugalskiego systemu prawnego i obowiązkiem przekształcenia RTP na mocy prawodawstwa. Portugalia nie kwestionuje faktu, że rejestracja była nadal wymagana na podstawie przepisów kodeksu spółek handlowych. Zgodnie ze stwierdzeniem Portugalii: „nie zaniechano rejestracji, po prostu żaden akt notarialny nie był wymagany, ponieważ dekret z mocą ustawy stanowił wystarczający dokument do celów rejestracji”. Wynika to również z art. 3 ust. 3 ustawy nr 84/88 (zob. motyw 25 niniejszej decyzji). Ponadto Portugalia podkreśliła, że aby spółka RTP mogła rejestrować w przyszłości wszelkie inne dokumenty związane z prowadzoną działalnością, konieczne było zarejestrowanie jej utworzenia (tj. wyniku przekształcenia w spółkę akcyjną w 1992 r.) (66). Jeżeli jednak rejestracja jest konieczna, wówczas Komisja nie widzi powodu, dla którego spółka RTP nie miałaby ponieść związanych z tym kosztów.
(120)
Wniosek: należy zatem stwierdzić, że zwolnienie spółki RTP z wymogu sporządzenia aktu notarialnego (w tym z kosztów notarialnych), jak również zwolnienie z wymogu publikacji i związanych z tym kosztów zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92 nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
Zwolnienie z opłat rejestracyjnych zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92 stanowi pomoc państwa.
Jak stwierdzono jednak w motywach 160-161 niniejszej decyzji, zwolnienia z opłat rejestracyjnych byłyby w każdym razie uzasadnione jako zgodna z prawem rekompensata za koszty usługi świadczonej w ogólnym interesie gospodarczym zgodnie z art. 106 ust. 2 TFUE.
(121)
Portugalia utrzymuje, że w art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 nie przyznaje się w rzeczywistości zwolnienia stałego spółce RTP, ale celem tego artykułu było wyłącznie objęcie zakresem ustawy takiej samej sytuacji, jak wcześniejsza w odniesieniu do zwolnienia tymczasowego, mianowicie przekształcenia przedsiębiorstwa RTP w spółkę publiczną w 1992 r. Portugalia twierdzi również, że w kilku przypadkach spółka RTP zapłaciła opłaty notarialne i rejestracyjne. Brzmienie art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 obejmuje jednak wszystkie kolejne akty wpisu, rejestracji i adnotacji, które zgodnie z tym artykułem można sporządzać nieodpłatnie przez czas nieograniczony.
(122)
Takie zwolnienie stałe również stanowi korzyść dla spółki RTP poprzez zwolnienie jej z opłat, które w przeciwnym razie musiałaby pokryć z własnego budżetu. Argument podniesiony przez Portugalię, że zgodnie z jej wiedzą art. 11 ust. 2 ustawy 21/92 nie został nigdy zastosowany, a spółka RTP uiściła wszystkie konieczne opłaty, stanowi istotny dowód w odniesieniu do potencjalnego odzyskania pomocy państwa, ale nie zmienia ustalenia dotyczącego brzmienia przepisu.
(123)
Korzyść jest również selektywna, ponieważ ustawa nr 21/92 dotyczy spółki RTP. Portugalia nie może twierdzić, że ustawa nr 21/92 jest tylko zastosowaniem ogólnej zasady prawa portugalskiego. W szczególności nie można wykorzystać art. 1 i 2 dekretu z mocą ustawy nr 404/90 do udowodnienia braku selektywności, ponieważ dekret z mocą ustawy dotyczy czynności związanych z koncentracją, w związku z czym nie obejmuje rozpatrywanej sprawy, która dotyczy przekształcenia przedsiębiorstwa publicznego w spółkę akcyjną (67).
(124)
W przeciwieństwie do tymczasowego zwolnienia z opłat rejestracyjnych zwolnienia stałego nie można uzasadnić również zasadą równoważności aktów prawnych, która, ze względu na proces przyjmowania na mocy prawodawstwa, zwalniała z wymogu sporządzenia aktu notarialnego i jego publikacji przy przekształceniu RTP w 1992 r. Zgodność z charakterem i logiką portugalskiego systemu prawnego można zaakceptować w odniesieniu do tymczasowego zwolnienia, ponieważ w tym konkretnym przypadku przekształcenie przedsiębiorstwa RTP w spółkę akcyjną mogło się odbyć, jak wykazano, wyłącznie dekretem z mocą ustawy. Szeroki zakres art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 nie wyklucza jednak, że zwolnienia z obowiązków sporządzenia aktu notarialnego (i powiązanych kosztów) byłyby możliwe w odniesieniu do sytuacji innych niż przekształcenie przedsiębiorstwa RTP w spółkę akcyjną w 1992 r. Wystarczy stwierdzić, że stałe zwolnienie jednej spółki (lub jednej grupy spółek, takich spółki akcyjne) z różnych opłat rejestracyjnych nigdy nie może być zgodne z charakterem i logiką systemu prawnego (68).
Wniosek: należy zatem stwierdzić, że stałe zwolnienie na rzecz spółki RTP wynikające z art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(125)
Porozumienie z organem zarządzającym systemem zabezpieczenia społecznego (zmiana harmonogramu spłaty zadłużenia i umorzenie odsetek): po rozpatrzeniu uwag otrzymanych od osób trzecich i Portugalii Komisja stwierdza, że porozumienia wstępnego między organem odpowiedzialnym za system zabezpieczenia społecznego a spółką RTP nie można uznać za zachowanie właściwe podmiotowi prywatnemu. Spór dotyczył kwestii ustalenia, czy interpretacja niektórych przepisów dotyczących zabezpieczenia społecznego, określonych w dekrecie wykonawczym nr 12/83, była prawidłowa z prawnego punktu widzenia. Porozumienie to potwierdziło interpretację spółki RTP, popartą analizą eksperta podatkowego, który stwierdził, że dekret wykonawczy był niezgodny z konstytucją. Niemniej po zawarciu porozumienia dekretu wykonawczego nie uchylono. Dlatego też należy stwierdzić, że przedmiotowy środek zastosowano wobec spółki RTP w sposób selektywny, nie naruszając możliwości stosowania interpretacji wspomnianych przepisów dotyczących zabezpieczenia społecznego wobec innych przedsiębiorstw.
(126)
Ponadto Komisja nie może zaakceptować stwierdzenia Portugalii, że zezwolenie na zmianę harmonogramu spłaty zadłużenia oraz umorzenie grzywien i odsetek zostało przyznane w ramach ogólnego systemu, mającego zastosowanie do wszystkich przedsiębiorstw znajdujących się w podobnej sytuacji, na podstawie dekretu z mocą ustawy nr 411/91, w związku z czym nie przyniosło spółce RTP żadnej określonej korzyści.
(127)
Nie przesądzając o tym, czy system ma charakter selektywny czy ogólny, celem niniejszej decyzji jest ustalenie, czy zastosowanie tego systemu wobec spółki RTP było selektywne.
(128)
Aby udowodnić, że zmiana harmonogramu spłaty zadłużenia jest niezbędna dla zapewnienia rentowności przedsiębiorstwa, należy przeprowadzić analizę ekonomiczno-finansową dekretu z mocą ustawy nr 411/91. Spółka RTP nigdy nie przeprowadziła takiej analizy zgodnie z art. 2 ust. 3 dekretu z mocą ustawy nr 411/91.
(129)
Ponadto warunek określony w art. 2 ust. 1 lit. d) dekretu z mocą ustawy nr 411/91 nie miał zastosowania do spółki RTP, ponieważ uregulowanie zadłużenia nie nastąpiło wskutek interwencji państwa. Komisja nie zgadza się ze stwierdzeniem Portugalii, że wcześniejsze interwencje państwa miały wpływ na funkcjonowanie zadłużonego przedsiębiorstwa oraz że spółka RTP podlegała przepisom ustawowym w trakcie interwencji państwa. Pomimo że spółka RTP podlegała specjalnemu systemowi zarządzania w 1977 r. (69), system ten przestał obowiązywać wraz z przyjęciem statutu z 1980 r., natomiast zadłużenie w systemie zabezpieczenia społecznego kumulowało się w latach 1983-1989. Komisja uważa, że zezwolenia na uregulowanie zadłużenia przyznanego spółce RTP nie można uznać za część systemu powszechnie stosowanego zgodnie z ustawą nr 411/91, ponieważ spółka RTP nie spełniała kryteriów zezwalających na tego zezwolenie ustanowionych w tej ustawie. W związku z powyższym środek został zastosowany wobec spółki RTP w sposób selektywny.
(130)
Zezwalając na zmianę harmonogramu spłaty zadłużenia, Portugalia powinna była działać w taki sam sposób jak wierzyciel publiczny lub prywatny, który dąży do odzyskania należnych mu kwot i zawiera w tym celu porozumienia w sprawie zmiany harmonogramu spłaty zadłużenia, aby ułatwić jego spłatę (70). Zastosowana przez państwo stopa procentowa odsetek od zadłużenia przeterminowanego powinna być równa stopie procentowej, jaką zastosowałby wierzyciel prywatny w identycznych okolicznościach. Komisja uważa, że wierzyciel prywatny, który dążyłby do odzyskania zadłużenia na drodze prawnej, uzyskałby co najmniej stopę procentową określoną ustawowo. W związku z tym Portugalia, nie wymagając w ogóle spłaty odsetek, mimo dostępnych mechanizmów egzekwowania prawa, nie postąpiła jak wierzyciel prywatny, który dążyłby do uzyskania maksymalnej stopy procentowej. Ponadto zadłużenie w systemie zabezpieczenia społecznego skumulowało się w latach 1983-1989, natomiast zmianę harmonogramu spłaty zadłużenia uzgodniono dopiero w 1993 r. W identycznej sytuacji wierzyciel prywatny nie zezwoliłby na podobną akumulację niespłaconego długu przez tak długi okres bez wszczęcia postępowań windykacyjnych. Dlatego też wydaje się, iż przedmiotowy środek stanowił określoną korzyść dla spółki RTP.
(131)
Podwyższenia kapitału: po rozpatrzeniu uwag otrzymanych od osób trzecich i Portugalii Komisja stwierdza, że podwyższenia kapitału dokonane w latach 1994-1997 stanowiły korzyść finansową dla spółki RTP. Jak wynika z tabeli 3 w motywie 40, biorąc pod uwagę trudną sytuację finansową spółki RTP w okresie, w którym dokonano podwyższeń kapitału, żaden inwestor prywatny nie zainwestowałby w spółkę, od której nie można było oczekiwać jakiegokolwiek zwrotu w stosownym czasie. W rzeczywistości, pomimo zastrzyków kapitałowych, sytuacja finansowa spółki RTP uległa pogorszeniu. Ani Portugalia, ani osoby trzecie nie stwierdziły, jakoby Portugalia zachowała się jak inwestor prywatny, dokonując zastrzyków kapitałowych na rzecz tej spółki.
(132)
Pożyczka udzielona w 1998 r.: Komisja nie może zaakceptować stwierdzenia Portugalii, że pożyczka udzielona w 1998 r. była zgodna z warunkami rynkowymi. Aby pożyczka nie stanowiła pomocy państwa, warunki jej udzielenia (mianowicie zabezpieczenie spłaty i stopa procentowa) powinny odzwierciedlać ryzyko wynikające z udzielenia pożyczki przedsiębiorstwu (71). Ryzyko, a co za tym idzie - stopa procentowa są wyższe, jeżeli stabilność kondycji gospodarczej i finansowej przedsiębiorstwa jest niższa od poziomu wymaganego przez instytucję finansową do udzielenia pożyczki.
(133)
Jak wynika z tabeli 3 w motywie 40, w okresie, w którym udzielono pożyczki, spółka RTP miała poważne problemy finansowe - wartość zadłużenia przekraczała wartość aktywów tej spółki, a jej kapitał własny netto wykazywał bilans ujemny. Z technicznego punktu widzenia spółka znajdowała się w stanie upadłości.
(134)
Po pierwsze, należy pamiętać, że przedmiotowa pożyczka była pożyczką podporządkowaną, tzn. nie była zabezpieczona aktywami, a w przypadku upadłości spółki wierzyciel w kolejce do spłaty znajdował się za wszystkimi dłużnikami, ale przed akcjonariuszami. Brak odpowiedniego zabezpieczenia aktywami stanowił jasny dowód na to, że pożyczki nie udzielono na warunkach rynkowych oraz że miała ona charakter pomocy państwa. Zważywszy na fakt, iż w okresie udzielenia pożyczki spółka RTP „z technicznego punktu widzenia znajdowała się w stanie upadłości”, żadna instytucja finansowa nie udzieliłaby jej pożyczki podporządkowanej, ponieważ prawdopodobieństwo spłaty pożyczki przez tę spółkę było nikłe. Dlatego też pożyczki nie udzieliła żadna prywatna instytucja finansowa, tylko Fundusz Stabilizacji Długu Publicznego.
(135)
Po drugie, można stwierdzić, że zastosowana stopa procentowa pożyczki nie odzwierciedla związanego z nią ryzyka. Nie tylko zastosowano stopę procentową niższą od stopy referencyjnej, jaką Komisja zazwyczaj stosuje do obliczenia wartości elementu pomocy państwa w systemach dotacji na spłatę odsetek naliczanych od kwot pożyczek (72), lecz również każdy podmiot gospodarczy wymagałby, oprócz solidnych gwarancji, takiej stopy procentowej, która rekompensowałaby mu wysokie ryzyko nieotrzymania spłaty.
(136)
Biorąc pod uwagę, że sytuacja finansowa spółki RTP uniemożliwiała jej uzyskanie pożyczki podporządkowanej na normalnych warunkach, pożyczka jest równoznaczna z wypłaceniem dotacji i stanowi korzyść dla spółki RTP.
(137)
W związku z powyższym Komisja uważa, że zmiana harmonogramu spłaty zadłużenia wobec systemu zabezpieczenia społecznego, zastrzyki kapitałowe w latach 1994-1997 oraz pożyczka udzielona w 1998 r. zapewniły spółce korzyść ekonomiczną i finansową w porównaniu z konkurentami, którzy nie otrzymali takich samych środków.
(138)
Ponieważ portugalski rynek telewizyjny został otwarty dla konkurencji najpóźniej w 1992 r., w okresie, w którym spółka RTP korzystała z różnych środków pomocy, na rynku funkcjonowali już jej konkurenci. W lutym 1992 r. nadawcy komercyjni SIC i TVI otrzymali koncesje nadawcze, a w październiku 1992 r. spółka SIC rozpoczęła emisję programów w Portugalii.
(139)
Komisja nie akceptuje stwierdzenia Portugalii, że porozumienie w sprawie zadłużenia wobec systemu zabezpieczenia społecznego nie wchodzi w zakres pojęcia pomocy państwa, ponieważ samo zadłużenie powstało przed otwarciem portugalskiego rynku nadawczego dla konkurencji. Spółce RTP przyznano korzyść finansową w maju 1993 r. po otwarciu rynku nadawczego dla konkurencji, dlatego też można stwierdzić, że działanie to przyniosło tej spółce korzyść gospodarczą.
(140)
W związku z powyższym należy stwierdzić, że środki przyznane przez Portugalię mogły zapewnić spółce RTP korzyść ekonomiczną i finansową w porównaniu z konkurentami, którzy nie otrzymali takich samych środków, a zatem spowodować zakłócenie konkurencji w rozumieniu art. 107 ust. 1.
(141)
Środki stosowane przez państwo wchodzą w zakres przepisów art. 107 ust. 1 TFUE, o ile wywierają wpływ na handel między państwami członkowskimi. Dzieje się tak zawsze, gdy rozpatrywana działalność jest przedmiotem wymiany handlowej między państwami członkowskimi. W rozpatrywanym przypadku beneficjent, spółka RTP, aktywnie uczestniczy w rynku międzynarodowym. Za pośrednictwem Europejskiej Unii Nadawców dokonuje wymiany programów telewizyjnych i uczestniczy w systemie Eurowizji (73). Ponadto spółka RTP bezpośrednio konkuruje z nadawcami komercyjnymi, którzy aktywnie uczestniczą w międzynarodowym rynku nadawczym i których struktury własnościowe mają charakter międzynarodowy (74).
(142)
W związku z powyższym można stwierdzić, że środki przyznane na rzecz spółki RTP wywarły wpływ na handel między państwami członkowskimi w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(143)
Z powyższego wynika, że - niezależnie od ewentualnych obowiązków świadczenia usługi publicznej nałożonych na spółkę RTP - następujące środki obejmują pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE:
-
zmiana harmonogramu spłaty zadłużenia wobec systemu zabezpieczenia społecznego,
-
zastrzyki kapitałowe w latach 1994-1997, oraz
-
pożyczka udzielona w 1998 r.
Podobnie tymczasowe zwolnienie z opłat rejestracyjnych zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92 oraz stałe zwolnienie z opłat rejestracyjnych i innych opłat zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(144)
Jak wspomniano w motywach 44-48 niniejszej decyzji, spółce RTP powierzono jednak obowiązek świadczenia publicznych usług nadawczych. W sprawie Altmark Trans GmbH i Regierungspräsidium Magdeburg przeciwko Nahverkehrsgesellschaft Altmark GmbH oraz w sprawie Oberbundesanwalt beim Bundesverwaltungsgericht (sprawa Altmark) Trybunał Sprawiedliwości orzekł, że środki podjęte przez państwo w celu zrekompensowania kosztów świadczenia usługi publicznej nie stanowią pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu WE (obecnie art. 107 ust. 1 TFUE), o ile spełnione są wszystkie cztery warunki wymienione poniżej (75):
a)
na przedsiębiorstwo będące beneficjentem muszą być rzeczywiście nałożone obowiązki świadczenia usługi publicznej, przy czym obowiązki te muszą być wyraźnie zdefiniowane;
b)
parametry, na których podstawie oblicza się rekompensatę, muszą być wcześniej ustalone w obiektywny i przejrzysty sposób;
c)
wysokość rekompensaty nie może przekraczać kwoty niezbędnej do pokrycia całości lub części kosztów poniesionych w celu wypełnienia obowiązków świadczenia usługi publicznej, z uwzględnieniem związanych z nimi przychodów oraz rozsądnego zysku z tytułu wypełniania tych obowiązków,
d)
jeżeli wybór przedsiębiorstwa nie odbywa się w drodze postępowania o udzielenie zamówienia, wysokość koniecznej rekompensaty musi zostać określona na podstawie analizy kosztów, jakie poniosłoby typowe, prawidłowo zarządzane i odpowiednio wyposażone przedsiębiorstwo przy wypełnianiu takich obowiązków.
(145)
Niezależnie od warunku pierwszego i trzeciego, wydaje się, że środki ad hoc (zob. motyw 143 niniejszej decyzji) nie spełniają drugiego i czwartego warunku wyroku w sprawie Altmark z przyczyn podanych poniżej.
(146)
Oczywiste jest, że finansowanie przyznane na podstawie porozumienia z organem odpowiedzialnym za system zabezpieczenia społecznego oraz pożyczka udzielona w 1998 r. nie stanowiły części systemu rekompensat o parametrach ustalonych wcześniej w sposób obiektywny i przejrzysty (drugi warunek). Wręcz przeciwnie, wynikały z decyzji ad hoc, które można przypisać państwu.
(147)
Ponadto, jak wspomniano w motywie 61 niniejszej decyzji, w zamówieniach publicznych na usługi przewidywano określoną możliwość finansowania inwestycji w wyposażenie na potrzeby świadczenia usługi publicznej za pomocą zastrzyków kapitałowych. Nie ograniczają one inwestycji do usług publicznych ani też nie określają wyraźnie warunków i limitów udziału państwa. Przewidują jedynie możliwość udziału państwa w inwestycjach spółki RTP w charakterze akcjonariusza. Z tego względu Komisja uważa, że również zastrzyków kapitałowych nie można uznać za część systemu rekompensat o parametrach ustalonych wcześniej w sposób obiektywny i przejrzysty.
(148)
Oczywiste jest, że spółka RTP nie została wybrana w drodze postępowania o udzielenie zamówienia, które gwarantuje możliwie najniższe koszty. Nie ma dowodów na to, że kwota płatności ad hoc została ustalona na podstawie analizy kosztów, jakie poniosłoby typowe przedsiębiorstwo (czwarty warunek).
(149)
W związku z tym oczywiste jest, że w rozpatrywanym przypadku nie są spełnione wszystkie warunki określone w wyroku w sprawie Altmark. Środki, o których mowa w motywie 143 niniejszej decyzji, należy zatem uznać za pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(150)
Trybunał Sprawiedliwości niezmiennie utrzymuje, że na podstawie art. 106 TFUE możliwe jest zwolnienie z zakazu udzielania pomocy państwa przedsiębiorstwom, którym powierzono świadczenie usług w ogólnym interesie gospodarczym. W wyroku w sprawie Altmark potwierdzono w sposób dorozumiany, że pomoc państwa stanowiąca rekompensatę za koszty poniesione przez przedsiębiorstwo świadczące usługi w ogólnym interesie gospodarczym można uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym, jeżeli spełnia ona warunki określone w art. 106 ust. 2 TFUE (dawny art. 86 ust. 2 Traktatu WE; wcześniej stosowano pojęcie „wspólny rynek”) (76).
(151)
Trybunał Sprawiedliwości wyjaśnił, że aby w przypadku danego środka możliwe było skorzystanie z takiego zwolnienia, muszą zostać łącznie spełnione zasady definicji, powierzenia i proporcjonalności. Komisja uważa, że jeżeli powyższe zasady są spełnione, nie następuje wpływ na rozwój wymiany handlowej w stopniu sprzecznym z interesem Unii.
(152)
Sposób, w jaki wymienione zasady mają zastosowanie w sektorze nadawczym, wyjaśniono w komunikacie Komisji w sprawie stosowania zasad pomocy państwa wobec radiofonii i telewizji publicznej („komunikacie w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej”) (77). Zgodnie z tym komunikatem Komisja musi ustalić, czy (78):
a)
działalność spółki RTP polega na pełnieniu obowiązków świadczenia usługi publicznej wyraźnie określonych przez państwo członkowskie (zasada definicji);
b)
świadczenie danej usługi zostało powierzone spółce RTP oficjalnie przez władze portugalskie (zasada powierzenia);
c)
finansowanie jest proporcjonalne do kosztów netto świadczenia usługi publicznej.
(153)
Jak stwierdzono w Protokole w sprawie systemu publicznego nadawania w państwach członkowskich („protokole amsterdamskim” (79)) oraz w komunikacie w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej (80), państwa członkowskie definiują misję publiczną realizowaną przez nadawcę publicznego. W sektorze nadawczym rola Komisji ogranicza się do sprawdzania, czy definicja usługi publicznej nie zawiera żadnych oczywistych błędów. Błędy te stanowiłyby nadużycie definicji usługi publicznej.
(154)
Z uwagi na szczególny charakter sektora nadawczego oraz w świetle postanowień interpretacyjnych wspomnianego protokołu Komisja uznaje za uzasadnioną definicję, zgodnie z którą powierza się danemu nadawcy zadanie nadawania odpowiednio zrównoważonych i zróżnicowanych programów telewizyjnych (81). Taka definicja byłaby zgodna z celem, którym jest zaspokajanie potrzeb demokratycznych, społecznych i kulturalnych danego społeczeństwa.
(155)
Jak wspomniano w motywach 44-48 niniejszej decyzji, spółka RTP, na mocy ustawy nr 21/92 oraz zamówień publicznych na usługi, jest zobowiązana do zapewnienia nadawania dwóch kanałów o zasięgu ogólnokrajowym w ramach świadczenia ogólnych usług publicznych nadawcy telewizyjnego. Pierwszy kanał ma nadawać programy o tematyce ogólnej, natomiast drugi kanał powinien być skierowany do określonych grup odbiorców. Ponadto, jak opisano w motywach 44 i 45 niniejszej decyzji, w ustawie nr 21/92 oraz w zamówieniach publicznych na usługi nakłada się na spółkę RTP bardziej szczegółowe obowiązki dotyczące treści programów i współpracy międzynarodowej, jak również niektóre inne obowiązki szczegółowe.
(156)
Mimo że definicja publicznych usług nadawczych świadczonych przez spółkę RTP ma charakter jakościowy i dość szeroki zakres, Komisja - w świetle postanowień interpretacyjnych protokołu amsterdamskiego - uważa taką „rozszerzoną” definicję za uzasadnioną (82). Dlatego też Komisja uznaje za uzasadnioną także ogólną definicję misji publicznej realizowanej przez spółkę RTP, obejmującą prowadzenie dwóch kanałów telewizyjnych o zasięgu ogólnokrajowym - jednego o charakterze bardziej ogólnym i drugiego skierowanego do określonych grup odbiorców. Można uznać, że taka definicja zaspokaja potrzeby demokratyczne, społeczne i kulturalne społeczeństwa portugalskiego.
(157)
Ponadto Komisja uznaje za uzasadnione obowiązki, które szczegółowo określają sposób, w jaki spółka RTP powinna realizować swoją ogólną misję publiczną. Zgodnie z brzmieniem protokołu amsterdamskiego obowiązki te również można uznać za zaspokajające potrzeby demokratyczne, społeczne i kulturalne społeczeństwa portugalskiego.
(158)
Mimo że Komisja uznaje misję publiczną spółki RTP za uzasadnioną, musi się jednak upewnić, czy definicja nie zawiera oczywistych błędów.
Komisja oceni, czy tymczasowe i stałe zwolnienie z opłat notarialnych oraz kosztów rejestracji i publikacji można uznać za rekompensatę z tytułu kosztów świadczenia usługi publicznej, a także przeanalizuje dodatkowo, czy nałożony na spółkę RTP obowiązek wspierania produkcji filmowej można uznać za element misji publicznej spółki RTP.
(159)
Komisja oceni najpierw, czy tymczasowe zwolnienie z wymogów dotyczących sporządzenia aktu notarialnego (i powiązanych kosztów), opłat rejestracyjnych i kosztów publikacji w okresie przekształcania RTP w spółkę akcyjną w 1992 r., zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92, jak również stałe zwolnienie z różnych opłat zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92, można uznać za rekompensatę z tytułu kosztów świadczenia usługi publicznej.
(160)
Zwolnienia tymczasowe: po pierwsze, należy zbadać, czy koszty poniesione w związku z przekształceniem RTP w spółkę akcyjną w 1992 r. (tj. koszty zwykle ponoszone przy sporządzaniu aktu notarialnego, jego rejestracji i publikacji) można w uzasadniony sposób zrekompensować jako koszty świadczenia usługi publicznej. Jak zauważono powyżej, rekompensata przybiera formę zwolnienia zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92.
(161)
W okresie przekształcania przedsiębiorstwo RTP prowadziło tylko działalność w ramach usługi publicznej (zob. motyw 18 niniejszej decyzji), podczas gdy usługi komercyjne były świadczone przez jednostki zależne o odrębnej osobowości prawnej. W związku z tym koszty związane z przekształceniem nadawcy publicznego stanowiły automatycznie koszty świadczenia usługi publicznej, które państwo mogło w uzasadniony sposób zrekompensować. Nie jest konieczne rozważenie kwestii, czy reorganizacja RTP była wymagana lub potrzebna z prawnego punktu widzenia (83). Zgodnie z oceną na podstawie art. 106 ust. 2 TFUE oraz komunikatem w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej wysokość rekompensaty nie może przekraczać kosztów świadczenia usługi publicznej, ale nie jest wymagane przeprowadzenie oceny tego, czy można było uniknąć tych kosztów, o ile są one ograniczone do kosztów świadczenia usługi publicznej (84). Zgodnie z protokołem amsterdamskim i komunikatem w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej państwa członkowskie zasadniczo dysponują swobodą uznania w sprawach dotyczących organizacji działalności nadawcy publicznego, co ma nie tylko zastosowanie do wyboru rozpowszechnianych treści, ale również formy prawnej, w jakiej nadawca publiczny będzie prowadził swoją działalność. Rola Komisji ogranicza się do sprawdzenia, czy państwo członkowskie nie nadużywało tej swobody. W omawianym przypadku nie ma dowodów na to, że przekształcenia dokonano wyłącznie w celu zapewnienia korzyści spółce RTP. Nie ma powodów, aby kwestionować argumentację Portugalii, zgodnie z którą w 1992 r. dokonano przekształcenia RTP, aby spółka mogła prowadzić bardziej elastyczną działalność i nie była przedsiębiorstwem państwowym podlegającym uciążliwym kontrolom państwa. Należy zatem stwierdzić, że zwolnienie z opłat rejestracyjnych (tj. opłat notarialnych, opłat rejestracyjnych i kosztów publikacji) w okresie przekształcania RTP stanowi uzasadnioną rekompensatę z tytułu świadczenia publicznych usługi nadawczej.
(162)
Zwolnienie stałe: powyższe rozumowanie (przedstawione w motywie 161 niniejszej decyzji) nie może mieć jednak zastosowania do zwolnienia stałego przewidzianego w art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92, które nie jest ograniczone w czasie i w związku z tym jego zakres pozostaje otwarty dla wszystkich rejestracji i wpisów w odniesieniu do działalności spółki RTP niewchodzącej w zakres jej misji publicznej (np. w przypadku, gdy spółka RTP zaczęłaby świadczyć usługi komercyjne samodzielnie, a nie za pośrednictwem jednostek zależnych o odrębnej osobowości prawnej).
Mając na uwadze szeroki zakres art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92, zarówno jeżeli chodzi o okres obowiązywania (tj. nieograniczony), jak i rodzaj (tj. brak ograniczenia do działalności prowadzonej w ramach usługi publicznej), nie jest możliwe uzasadnienie żadnych potencjalnych przyszłych zwolnień z opłat rejestracyjnych jako kosztów świadczenia usługi publicznej. Należy zatem stwierdzić, że zwolnienie z opłat na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 nie jest zgodne z rynkiem wewnętrznym.
(163)
Argumentacja Portugalii, iż art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 nigdy nie został zastosowany oraz że spółka RTP zawsze uiszczała wszystkie wymagane opłaty rejestracyjne po przekształceniu w 1992 r., może okazać się istotna w przypadku odzyskania, ale nie zmienia faktu, że przepis ten, jako taki, stanowi przyznanie pomocy państwa na rzecz spółki RTP, co jest nieuzasadnione na podstawie art. 106 ust. 2 ani żadnego innego przepisu Traktatu.
(164)
Biorąc pod uwagę motyw 45 dyrektywy w sprawie „telewizji bez granic”, Komisja mogłaby zaakceptować, że definicja usługi publicznej świadczonej przez nadawcę publicznego obejmuje obowiązek zapewnienia znacznego wkładu w inwestycje w europejską produkcję audiowizualną, pod warunkiem że w telewizji publicznej byłyby rozpowszechniane informacje na temat powiązanych praw autorskich do filmów (85).
(165)
Komisja uważa, że nałożony na spółkę RTP obowiązek wspierania produkcji filmowej wchodzi w zakres publicznych usług nadawczych, ponieważ spółka RTP nadaje następnie w telewizji publicznej filmy, do których nabyła prawa dystrybucyjne.
(166)
W związku z tym Komisja nie może się zgodzić z uwagami zainteresowanych stron, że obowiązek spółki RTP w zakresie wspierania produkcji filmowej i jej finansowania jest dyskryminacyjny. Strony argumentowały, że nadawcy prywatni również zawarli z władzami portugalskimi protokoły w sprawie wspierania produkcji filmowej, w których nie przewiduje się żadnych rekompensat. Komisja uważa jednak, że należy dokonać rozróżnienia między dobrowolnymi porozumieniami w sprawie wspierania produkcji filmowej zawieranymi między państwem a prywatnymi nadawcami, z jednej strony, a nałożonymi na spółkę RTP obowiązkami świadczenia publicznych usług nadawczych, polegającymi na nadawaniu filmów w telewizji oraz finansowaniu ich produkcji, z drugiej strony. Oczywiste jest, że spółce RTP wyraźnie powierzono w ramach świadczenia usługi publicznej zadanie wspierania niektórych produkcji filmowych, które są następnie nadawane jako programy telewizji publicznej, podczas gdy prywatnym nadawcom nie powierza się takich zadań. W rzeczywistości spółka RTP stała się narzędziem wykorzystywanym przez państwo w celu wspierania produkcji filmowej. Wszelkie związane z tym korzyści zapewniane przez spółkę RTP na rzecz produkcji filmowej, mogłyby stanowić pomoc państwa i powinny być za takie uznane. Niniejsza decyzja nie narusza żadnej oceny możliwych korzyści przyznanych producentom filmowym.
(167)
W związku z powyższym należy stwierdzić, że współfinansowanie przez spółkę RTP portugalskich produkcji filmowych nadawanych na kanałach publicznych można uznać za uzasadniony obowiązek szczegółowy, który stanowi dla spółki RTP narzędzie do wywiązywania się z ogólnych obowiązków świadczenia publicznych usług nadawczych. Obowiązek ten nie stanowi zatem oczywistego błędu.
(168)
Komisja uważa jednak, że nałożony na spółkę RTP prawny obowiązek świadczenia „innych usług, które zostaną określone w razie potrzeby” (86), nie jest wystarczająco precyzyjny, aby umożliwić Komisji dokonanie z wystarczającą pewnością prawną wcześniejszej oceny tego, czy usługi te można uznać za usługę publiczną. Chociaż Komisja jest zdania, że „inne usługi, które zostaną określone” nie są wyraźnie zdefiniowane, zauważa, że w okresie objętym postępowaniem nie uiszczono żadnych płatności na podstawie tego przepisu (87).
(169)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że działalność spółki RTP, określona w ustawie nr 21/92 oraz ponownie zdefiniowana w zamówieniach publicznych na usługi, obejmuje wyraźnie określone obowiązki świadczenia usługi publicznej.
Mimo że obowiązek świadczenia „innych usług, które zostaną określone w razie potrzeby” nie jest zdefiniowany wystarczająco precyzyjnie, aby można było stwierdzić z wyprzedzeniem, że wszystkie usługi świadczone w tym zakresie mogą zostać uznane za usługi publiczne, nie dokonano żadnych płatności w przypadku świadczenia tych usług w okresie od 1992 r. do 1998 r.
Stałe zwolnienie z opłat rejestracyjnych i innych opłat nie jest jednak ograniczone do rekompensaty z tytułu kosztów świadczenia usługi publicznej, w związku z czym nie można go uzasadnić na podstawie art. 106 ust. 2 TFUE.
(170)
Po drugie, należy ocenić, czy beneficjentowi finansowania przez państwo, spółce RTP, powierzono obowiązki świadczenia usługi publicznej.
(171)
Zgodnie z treścią komunikatu w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej Komisja musi sprawdzić, czy powierzenie spółce RTP misji publicznej nastąpiło w drodze oficjalnego aktu (88).
(172)
Jak wspomniano w motywie 48 niniejszej decyzji, obowiązki świadczenia usługi publicznej wyraźnie powierzono spółce RTP na podstawie różnych ustaw i zamówień: art. 5 ustawy nr 58/90, art. 4 ust. 1 i art. 5 ustawy nr 21/92 oraz art. 1 starego i nowego zamówienia publicznego na usługi.
(173)
Komisja nie otrzymała od zainteresowanych stron ani od Portugalii żadnych uwag, z których wynikałoby, że fakt powierzenia spółce RTP zadania świadczenia usługi publicznej nie był dostatecznie umocowany oficjalnym aktem. Zgodnie z treścią komunikatu w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej oraz w świetle ustaw i zamówień, o których mowa w motywie 48 niniejszej decyzji, należy stwierdzić, iż nie ma żadnych wątpliwości co do tego, że spółka RTP musi wykonywać obowiązki publicznego nadawcy telewizyjnego oraz że spółce tej oficjalnie powierzono realizację misji publicznej.
(174)
Oprócz tego, że konieczne jest, aby zadanie świadczenia usługi publicznej było powierzone spółce RTP w drodze oficjalnego aktu, należy również poczynić odpowiednie kroki, aby upewnić się, że usługa publiczna jest świadczona zgodnie z wymogami ustawy i zamówień publicznych na usługi. Jak wspomniano w motywach 49-59 niniejszej decyzji, wprowadzono różne mechanizmy kontroli, aby upewnić się, że spółka RTP wywiązuje się z obowiązków świadczenia usługi publicznej zgodnie z przyjętymi ustaleniami.
(175)
Po pierwsze, spółka RTP miała obowiązek przedstawiania sprawozdań z wykonania swoich obowiązków świadczenia usługi publicznej oraz planów wraz z opinią wewnętrznej rady audytorów. Spółka RTP sporządziła sprawozdania z wykonania usługi publicznej za lata 1993-1998; w sprawozdaniach tych opisano realizację poszczególnych obowiązków świadczenia usługi publicznej, a także określono ich koszty w oparciu o system księgowości analitycznej.
(176)
Po drugie, minister finansów oraz przedstawiciel rządu odpowiedzialny za środki masowego przekazu przeprowadzili kontrolę przestrzegania zamówienia publicznego na usługi, a Generalny Inspektor ds. Finansów przeprowadził audyt planu finansowego.
(177)
Po trzecie, konieczne były coroczne audyty zewnętrzne. Komisja nie może przyjąć argumentu Portugalii, powtórzonego po wydaniu przez Sąd wyroku w sprawie T-442/03, że w rzeczywistości sprawozdania z wykonania usługi publicznej były poddawane audytowi zewnętrznemu, w związku z czym nie były konieczne żadne dalsze działania. Sytuację przed przyjęciem decyzji z dnia 15 października 2003 r. można opisać w następujący sposób:
a)
nie sporządzono sprawozdania z wykonania usługi publicznej za 1992 r., ponieważ obowiązek przedstawiania takich sprawozdań oraz sprawozdań z ich audytu wprowadzono po raz pierwszy na podstawie umowy koncesji z 1993 r.;
b)
w latach 1993 i 1994 nie przeprowadzono żadnego audytu zewnętrznego, dostępne jest jedynie oświadczenie wydane przez przedstawicieli spółki, mianowicie radę budżetową RTP (Conselho fiscal da RTP), będącą organem wewnętrznym RTP;
c)
do sprawozdań za lata 1995-1998 dołączono oświadczenia wydane przez zewnętrznego audytora, niezależnego od RTP i jej przedstawicieli. W oświadczeniach tych potwierdzono, że spółka RTP wywiązywała się ze swoich obowiązków świadczenia usługi publicznej. Nie są jednak dostępne bardziej szczegółowe sprawozdania z wykonania usługi publicznej, na podstawie których sformułowano takie wnioski.
(178)
W świetle ustaleń Sądu w sprawie T-442/03, w szczególności pkt 232-256 wyroku, Komisja nie mogła jednak opierać się wyłącznie na (krótkich) oświadczeniach audytora dotyczących sprawozdań z wykonania usługi publicznej, o których mowa w motywie 177 niniejszej decyzji; przyjęła natomiast propozycję Portugalii, która zaproponowała przeprowadzenie audytu zewnętrznego w oparciu o istniejące sprawozdania z wykonania usługi publicznej za wszystkie lata objęte postępowaniem. Oznacza to, że w latach 1992-1997 przeprowadzono audyt zewnętrzny dotyczący wywiązania się z obowiązków świadczenia usługi publicznej przez spółkę RTP. Audyt zewnętrzny dotyczący 1992 r. przeprowadzono pomimo braku sprawozdania z wykonania usługi publicznej. Audytor zewnętrzny opierał się jednak na innych dokumentach pozwalających ocenić, czy misja publiczna została zrealizowana. Nie przeprowadzono audytu zewnętrznego w odniesieniu do 1998 r., ponieważ dostępne było sprawozdanie z audytu zewnętrznego, którego nie kwestionowała również spółka SIC, w postaci sprawozdania BDO Binder za 1998 r., o którym mowa w motywach 186-188 niniejszej decyzji.
(179)
Nowe audyty obejmujące lata 1992-1997 zorganizował krajowy organ ds. regulacji mediów, Entidade Reguladora para a Comunicação Social, ERC. ERC jest niezależnym organem administracyjnym, który zgodnie z portugalską konstytucją odpowiada m.in. za zapewnienie przestrzegania ustaw i zasad regulujących działalność środków masowego przekazu. ERC zorganizował audyty zewnętrzne obejmujące lata 1992-1997, zlecając ich przeprowadzenie audytorowi zewnętrznemu, Pedro Roque, działającemu niezależnie od spółki RTP.
(180)
Biorąc pod uwagę czas, jaki upłynął od 1992 r., oraz audyty sprawozdań z wykonania usługi publicznej, które przeprowadzono w 2010 r., ocena wszystkich danych była trudna. Okoliczności te wyjaśniły długość postępowania oraz czas potrzebny na przeprowadzenie nowych audytów. Ostatecznie jednak przeprowadzenie audytów było możliwe, ponieważ były już dostępne sprawozdania z wykonania usługi publicznej (z wyjątkiem sprawozdania za 1992 r.), a zatem audytorzy mieli podstawę do przeprowadzenia audytu. Sprawozdania z audytów obejmujących lata 1992-1997 przedstawiono Komisji.
(181)
W sprawozdaniach z audytów zewnętrznych stwierdza się, że celem audytów jest ocena i monitorowanie świadczenia przez RTP publicznych usług nadawczych oraz płatności, które spółka otrzymała z tego tytułu. Sprawozdania zawierają opis uwzględnionych informacji. Znajdują się w nich odniesienia m.in. do: ustawy nr 58/90 (ustawa o radiofonii i telewizji publicznej), ustawy nr 21/92 w sprawie przekształcenia przedsiębiorstwa RTP, zamówień publicznych na usługi, sprawozdań rocznych oraz sprawozdań z ich audytów zewnętrznych, planu i budżetu działalności publicznej (Plano de Actividades e Orçamento do Serviço Público), sprawozdań z wykonania usługi publicznej za odpowiednie lata (Relatorio sobre o Cumprimento das Obrigacaoes do Servico Publico, RCOSP). W sprawozdaniach z audytów wspomina się, że ze względu na długi okres, jaki upłynął pomiędzy latami 1992-1997 a zawarciem umowy o audyt z 2010 r., niektóre dokumenty zostały zniszczone, a niektóre informacje nie były dostępne. Z tego względu w sprawozdaniach z audytów skoncentrowano się głównie na dostępnych sprawozdaniach, w szczególności sprawozdaniach z wykonania usługi publicznej (89) oraz poświadczonych sprawozdaniach rocznych.
(182)
Pomimo wspomnianych ograniczeń spowodowanych upływem czasu audytorzy uznali, że mogą wywiązać się ze swojej umowy i przeprowadzić audyty oraz dokonać oceny spełnienia obowiązku świadczenia usługi publicznej przez spółkę RTP oraz uzyskanej przez nią rekompensaty. W sprawozdaniach z audytów wyraźnie stwierdza się, że audytorom udało się pokonać trudności spowodowane upływem czasu i przeprowadzić audyty. Przykładowo, chociaż audytorzy zgłaszają zastrzeżenie co do braku możliwości zapoznania się z kryteriami księgowania kosztów oraz metodami alokacji kosztów, okazało się, że nie stanowi to przeszkody w przeprowadzeniu audytu ani sformułowaniu wniosku. W sprawozdaniu podsumowującym stwierdza się, że: „wszystkie koszty i przychody spółki RTP są oparte na założeniu, że działalność tej spółki obejmuje jedynie świadczenie usług publicznych nadawcy telewizyjnego, oraz że obecne audyty opierały się na sprawozdaniach finansowych zbadanych zarówno przez wewnętrznych audytorów spółki, jak i przez audytorów zewnętrznych; na podstawie tych sprawozdań nie stwierdza się żadnych istotnych faktów, innych niż te, które opisano szczegółowo w sprawozdaniach rocznych” (90). Komisja ustaliła już (zob. motyw 18 niniejszej decyzji), że w okresie objętym postępowaniem spółka RTP prowadziła tylko działalność w ramach usługi publicznej, podczas gdy usługi komercyjne były świadczone przez jednostki zależne od RTP, posiadające odrębną osobowość prawną. Kryteria alokacji kosztów są zatem istotne jedynie w odniesieniu do umieszczenia alokacji kosztów w ramach poniesionych przez spółkę RTP kosztów świadczenia usługi publicznej i nie powinny one mieć żadnego wpływu na całkowite koszty świadczenia usługi publicznej.
W odniesieniu do danych finansowych Komisja stwierdziła, że audytorzy zewnętrzni mieli prawo bazować na rocznych sprawozdaniach finansowych, do których w każdym przypadku dołączone było sprawozdanie z audytu poświadczające rzetelność sprawozdań finansowych RTP. Zgodnie z zamówieniami publicznymi na usługi audyt zewnętrzny sprawozdań z wykonania usługi publicznej miał na celu sprawdzenie, czy spółka RTP wywiązała się z powierzonych jej obowiązków świadczenia usługi publicznej oraz czy rekompensata z tytułu świadczenia usługi publicznej odpowiada kosztom wykonywania takich obowiązków. W związku z tym, chociaż dane finansowe dotyczące świadczenia usługi publicznej w okresie objętym postępowaniem dotyczyły świadczenia usługi publicznej przez RTP, konieczna była dalsza niezależna kontrola służąca ustaleniu, czy poniesione koszty odpowiadały kosztom realizacji misji publicznej.
(183)
Audytorzy zewnętrzni potwierdzają tę argumentację. W odniesieniu do lat 1992-1997 audytorzy dochodzą do wniosku, że: „spółka RTP zasadniczo wywiązywała się ze swoich obowiązków nadawczych pod względem ilościowym, zgodnie z postanowieniami umowy koncesji, ze zwróceniem szczególnej uwagi na obowiązek dotyczący rozpowszechnianych treści”. Audytor stwierdza, że „po przeprowadzeniu analizy dostępnych dokumentów, mianowicie sprawozdań audytora i ustawowego komitetu audytu, nie stwierdziliśmy niczego, co pozwalałoby nam stwierdzić, że przedstawione dokumenty dotyczące zgodności między realizowanymi zadami w ramach usługi publicznej a uiszczeniem ich realnego i rzeczywistego kosztu zawierają istotne błędy, które wpływają na zgodność tych dokumentów z obowiązującym wówczas prawodawstwem” (91).
(184)
W kilku sprawozdaniach z audytu wspomina się o tym, że spółka RTP mogła wystąpić o wyższą rekompensatę, ale nie uczyniła tego ze względu na warunki zamówień publicznych na usługi, wynikające z art. 15 ust. 4 starego zamówienia publicznego na usługi oraz art. 19 ust. 3 nowego zamówienia publicznego na usługi z 1996 r. Poszczególne sprawozdania z audytów zewnętrznych za lata 1994, 1996 i 1997 zawierają stwierdzenia dotyczące różnicy pomiędzy wysokimi kosztami faktycznie poniesionymi przez RTP w związku ze świadczeniem usługi publicznej a uzyskaną przez tę spółkę rekompensatą, która była niższa niż poniesione koszty (92). W końcowym sprawozdaniu podsumowującym, obejmującym wszystkie lata, w odniesieniu do których przeprowadzono audyt, stwierdzono wyraźnie, że „we wszystkich latach przyznane i wypłacone odszkodowanie było niższe niż kwoty wskazane w poszczególnych RCOPS (Relatório sobre o cumprimento das obrigações de serviço público, sprawozdania z wykonania usługi publicznej)” (93).
(185)
W niektórych sprawozdaniach z audytów (z wyjątkiem sprawozdań za lata 1992 i 1993) stwierdza się, że spółka RTP przekroczyła określony prawem limit dotyczący czasu emisji reklam, tj. wyemitowała więcej reklam niż zezwalają na to zamówienia publiczne na usługi. Przychód RTP z takich reklam musi być uwzględniony przy obliczaniu kosztów świadczenia usługi publicznej, zgodnie z treścią komunikatu w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej, ponieważ należy uwzględnić dochód uzyskany w wyniku świadczenia usługi publicznej, w tym dochody z reklam, przy obliczaniu potrzeb spółki w zakresie finansowania usługi publicznej.
Fakt przekroczenia limitów dotyczących czasu emisji reklam nie miał wpływu na wynik przeprowadzonej przez audytorów analizy, zgodnie z którym w całym okresie, tj. w latach 1992-1997: rekompensata z tytułu świadczenia usługi publicznej odpowiadała realizowanym przez spółkę RTP zadaniom w ramach usługi publicznej oraz nie wystąpiła nadmierna rekompensata. Portugalia potwierdziła również, że w odniesieniu do lat 1994, 1995 i 1996 uwzględniono wszystkie zyski z reklam (a zatem także zyski powstałe w wyniku przekroczenia dozwolonego czasu emisji reklam) i odpowiednio zmniejszono potrzeby w zakresie finansowania usługi publicznej (94). W odniesieniu do 1996 r. art. 15 nowego zamówienia publicznego na usługi stanowił, że w celu ustalenia wysokości rekompensaty zyski z tytułu eksploatacji kanałów nie mogą być uwzględniane przy sumowaniu kosztów na potrzeby obliczenia całkowitego kosztu świadczenia usługi publicznej. „Zyski” obejmują przychody z reklam. Portugalia wyraźnie potwierdziła, że od wymaganej kwoty rekompensaty odliczono zyski z reklam (95).
(186)
W odniesieniu do 1998 r. zewnętrzny audytor BDO Binder przeprowadził dochodzenie dotyczące związku pomiędzy misją publiczną spółki RTP a związanymi z nią kosztami. W sprawozdaniu BDO Binder przedstawiono kilka zaleceń i sugestii dotyczących przyszłości, służących poprawie skuteczności kontroli wewnętrznych w spółce RTP w celu zapewnienia zgodności z regulaminem wewnętrznym, ale nie zawarto w nim żadnego stwierdzenia potwierdzającego, że RTP otrzymała zbyt wysoką rekompensatę z tytułu świadczenia usługi publicznej oraz że dane liczbowe wykorzystane przez RTP w sprawozdaniu z wykonania usługi publicznej, a następnie przez Komisję w decyzji z dnia 15 października 2003 r., nie były wiarygodne. W przypadku, gdy w sprawozdaniu BDO Binder przytacza się konkretne dane liczbowe, mowa jest o niesporządzeniu inwentaryzacji niektórych aktywów. Wydaje się jednak, że w sprawozdaniu tym bardziej krytykuje się brak inwentaryzacji aktywów (96) niż stwierdza, że odpowiednie inwestycje nie zostały zrealizowane oraz że błędnie rozliczono wartość inwestycji. Jak jednak podkreśliła Portugalia, w żadnym przypadku dane liczbowe dotyczące odpowiednich inwestycji nie były uwzględniane przy obliczaniu wysokości rekompensaty, która wyłączała możliwość zwrotu kosztów amortyzacji środków trwałych.
(187)
W odniesieniu do przekroczenia czasu emisji reklam w sprawozdaniu BDO Binder stwierdza się, że w celu obliczenia potrzeb w zakresie finansowania usługi publicznej uwzględniono cały dochód z reklam. Również w tym przypadku żaden z tych czynników nie przyczynił się do wydania przez audytora negatywnej opinii na temat wywiązania się przez spółkę RTP z obowiązków świadczenia usługi publicznej ani nie wskazuje na jakąkolwiek nadmierną rekompensatę.
(188)
Dla analizy w ramach niniejszej decyzji najważniejszy jest jednak zawarty w sprawozdaniu BDO Binder wniosek (którego nie kwestionuje spółka SIC), że RTP mogła domagać się 25 mld PTE na realizację swoich obowiązków świadczenia usługi publicznej, a otrzymała jedynie 14 mld PTE. Innymi słowy, w sprawozdaniu BDO Binder nie wskazuje się na żadną nadmierną rekompensatę, formułuje się natomiast przeciwny wniosek.
(189)
Jak stwierdzono w decyzji w sprawie NN 31/06 dotyczącej restrukturyzacji spółki RTP, w ramach zewnętrznego audytu przeprowadzonego przez firmę PricewaterhouseCoopers zbadano, czy dane finansowe przekazane przez władze portugalskie były zgodne ze sprawozdaniami finansowymi RTP w latach 1991-2003, z kwotami zawartymi w sprawozdaniach z audytu dotyczącego świadczenia usługi publicznej oraz z innymi źródłami informacji, które uznano za istotne dla zapewnienia zgodności zgłoszonych audytów (zob. motyw 38 decyzji w sprawie NN 31/06). W sprawozdaniu z audytu przeprowadzonego przez PWC potwierdzono te dane bez żadnych istotnych uwag (motyw 52 decyzji w sprawie NN 31/06). W sprawozdaniu z audytu PWC wyraźnie potwierdzono, że kwoty, które spółka RTP otrzymała jako rekompensatę z tytułu świadczenia usługi publicznej, odpowiadają kwotom wskazanym w uchwałach Rady Ministrów (zob. motyw 41 i tabela 39 w decyzji w sprawie NN 31/06). W sprawozdaniu tym zwrócono uwagę na ogólne niedofinansowanie spółki RTP. Wskazano, że poza zadaniami w ramach usługi publicznej, których koszt podlegał zwrotowi zgodnie z postanowieniami zamówień publicznych na usługi, spółka RTP realizowała również zadania w ramach usługi publicznej, w przypadku których nie było możliwości uzyskania zwrotu ze strony państwa. W decyzji w sprawie NN 31/06 Komisja stwierdziła, że sprawozdanie z audytu przeprowadzonego przez PWC może zatem w sposób poprawny opierać się na sprawozdaniach finansowych spółki RTP, i uznała, że istotnie spółka ta była stale niedofinansowana. W związku z tym, dla celów niniejszej decyzji, sprawozdanie z audytu przeprowadzonego przez PWC może być uwzględnione jako kolejny element, poza sprawozdaniami z audytów zewnętrznych sprawozdań z wykonania usługi publicznej, potwierdzający poprawność danych wykorzystanych przez Komisję w decyzji 2005/406/WE.
(190)
W odniesieniu do argumentu skarżącego dotyczącego konieczności uwzględnienia sprawozdania nr 8/2002 państwowego organu audytu, Tribunal de Contas, Komisja faktycznie uwzględniła to sprawozdanie w swojej ocenie w ramach niniejszej decyzji. Przede wszystkim należy uznać, jak przyznała również spółka SIC, że sprawozdanie z audytu nr 8/2002 obejmuje lata 1997-2000, a zatem jest istotne tylko w odniesieniu do lat 1997 i 1998. Chociaż w sprawozdaniu tym przytacza się dane liczbowe dotyczące wcześniejszych lat, wykorzystuje się je w celu opisania ogólnej sytuacji finansowej spółki RTP, ale nie były one przedmiotem postępowania Trybunału Obrachunkowego.
(191)
Co więcej, w sprawozdaniu nr 8/2002 nie wskazuje się na żadną nieprawidłowość w finansowaniu spółki RTP ani na nadmierną rekompensatę w latach 1997-2000 (ani w przypadku innych lat). W sprawozdaniu tym wielokrotnie zwraca się natomiast uwagę na strukturalne trudności finansowe RTP. Komisja nie jest zatem w stanie wskazać, na podstawie sprawozdania nr 8/2002, niektórych płatności jako stanowiących nadmierną rekompensatę i niezgodną z prawem pomoc państwa. Wręcz przeciwnie - w sprawozdaniu nr 8/2002 wyraźnie potwierdza się, że w okresie od 1993 r. do końca 1999 r. RTP przetrwała dzięki ciągle rosnącemu zadłużeniu spółki.
(192)
Jak wspomniał skarżący, w sprawozdaniu nr 8/2002 wielokrotnie krytykuje się kadrę zarządzającą spółki i wskazuje na braki efektywności, których można było uniknąć. Cel sprawozdania nr 8/2002 definiuje się jako ogólny przegląd zarządzania spółką RTP i nadawania telewizji publicznej pod kątem wydajności, efektywności i gospodarności. Jak zauważył skarżący, w sprawozdaniu 8/2002 wskazano, że spółka RTP posiada nieelastyczne struktury i zbyt dużą liczbę pracowników oraz że świadczy usługę publiczną w nieefektywny sposób. W sprawozdaniu nr 8/2002 krytykuje się również zbyt niejasne i ogólne pojęcie misji publicznej, a także zamówienia publiczne na usługi, które, zdaniem państwowego organu audytu, sprzyjają nieefektywności kadry kierowniczej.
(193)
Komisja zbadała jednak pojęcie misji publicznej spółki RTP w decyzji z dnia 15 listopada 2003 r. W sprawie T-442/03 Sąd podtrzymał stwierdzenie, że ogólna definicja misji spółki RTP jest możliwa do zaakceptowania (97). Jeżeli chodzi o rzekomy brak efektywności, Komisja pragnie zauważyć, że nie jest to aspekt, który należy rozpatrywać w kontekście stosowania komunikatu w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej.
(194)
Trzecim kryterium, które Komisja powinna ocenić, jest kwestia proporcjonalności finansowania do kosztów netto świadczenia usługi publicznej.
(195)
W komunikacie w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej opisuje się kryteria, na podstawie których Komisja ocenia proporcjonalność finansowania przez państwo. Wymaga się, aby pomoc państwa nie przekraczała kosztów netto realizacji misji publicznej oraz aby nie dochodziło do zakłóceń rynku, które nie są konieczne do realizacji tej misji (98).
(196)
Przede wszystkim w celu poprawnego określenia kosztu świadczenia usługi publicznej w komunikacie w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej wymaga się prawidłowej alokacji kosztów i przychodów pomiędzy działalność w ramach usługi publicznej a działalność komercyjną.
(197)
Jak stwierdzono w motywach 61-67 niniejszej decyzji, w zamówieniach publicznych na usługi definiuje się metodę alokacji kosztów i przychodów, którą spółka RTP ma obowiązek stosować. W tym przypadku zadanie Komisji jest zasadniczo ułatwione dzięki temu, że spółka RTP wdrożyła system księgowości analitycznej, który umożliwia określenie ilościowe kwalifikowalnych kosztów poniesionych przez spółkę w związku z realizacją poszczególnych obowiązków świadczenia usługi publicznej, które podlegają zwrotowi.
(198)
Za pomocą tego systemu każdą pozycję wydatków kwalifikowalnych przydziela się do działania, a następnie dzieli pomiędzy różne, objęte zwrotem kosztów zadania spółki RTP w ramach świadczenia usługi publicznej w oparciu o obiektywne zasady rachunkowości.
(199)
Ponieważ przychody uzyskane z tytułu każdego objętego zwrotem kosztów zadania w ramach usługi publicznej są odliczane od kosztów operacyjnych świadczenia usługi publicznej, system gwarantuje ograniczenie rocznych płatności z tytułu rekompensaty do kosztu netto wywiązania się z każdego obowiązku świadczenia usługi publicznej (zob. motyw 65 niniejszej decyzji).
(200)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że parametry służące określeniu kosztu ustalono w obiektywny i przejrzysty sposób.
(201)
Zasady rekompensaty kosztów mogą jednak zaniżać rzeczywisty koszt netto świadczenia usługi publicznej przez spółkę RTP i prowadzić do strukturalnego niedofinansowania rzeczywistych potrzeb w zakresie finansowania.
(202)
Jak stwierdzono w motywie 65, zgodnie z metodą obliczania kosztów określoną w zamówieniach publicznych na usługi, niektóre koszty świadczenia usługi publicznej są wyłączone z płatności w ramach rocznej rekompensaty (99). Ponadto Portugalia poinformowała Komisję, że chociaż spółka RTP była zobowiązana do odprowadzania podatku VAT od otrzymanych rocznych płatności z tytułu rekompensaty, zgodnie z zasadami rachunkowości nie można było uwzględnić wynikających z tego kosztów (zob. motyw 94). W swoich sprawozdaniach z wykonania usługi publicznej spółka RTP nie uwzględniła wszystkich zrealizowanych inwestycji w wyposażenie na potrzeby świadczenia usługi publicznej, chociaż ujęła je w swoich sprawozdaniach finansowych (zob. motyw 67).
(203)
Zgodnie jednak z protokołem amsterdamskim za finansowanie nadawców publicznych odpowiada państwo członkowskie. W omawianym przypadku Portugalia zdecydowała, że nie zwróci części kosztów poniesionych przez usługodawcę podczas realizacji jego zadań.
(204)
W omawianym przypadku państwo przyznało spółce RTP nie tylko roczne płatności z tytułu rekompensaty, ale również dodatkowe finansowanie w formie podwyższenia kapitału, pożyczek oraz porozumienia z organem odpowiedzialnym za system zabezpieczenia społecznego. Zgodnie z pkt 57 komunikatu w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej Komisja musi zbadać, czy wszystkie środki są proporcjonalne do kosztów netto świadczenia usługi publicznej. Dopiero wówczas można uznać, że finansowanie spółki RTP jest zgodne z art. 106 ust. 2 TFUE.
(205)
Komisja uważa również, że nałożone na spółkę RTP obowiązki świadczenia usługi publicznej, które nie kwalifikują się do rekompensaty na podstawie zamówień publicznych na usługi, można uznać za uzasadnione i wyraźnie zdefiniowane obowiązki świadczenia usługi publicznej, formalnie nałożone na usługodawcę przez państwo. W związku z tym, zgodnie z zasadami pomocy państwa, Portugalia może finansować wszystkie koszty netto świadczenia usługi publicznej przez spółkę RTP.
(206)
Tabela 6 w motywie 207 zawiera przegląd kosztów świadczenia usługi publicznej przez spółkę RTP (zarówno kosztów inwestycyjnych, jak i kosztów operacyjnych netto), obliczonych zgodnie z obowiązującymi zasadami księgowania kosztów, oraz rekompensaty otrzymanej z tytułu inwestycji i kosztów operacyjnych.
(207)
Po pierwsze, przedstawiono inwestycje w wyposażenie na potrzeby świadczenia usługi publicznej (tabela 5) oraz przyznaną rekompensatę na sfinansowanie inwestycji (tabela 2). Po drugie, przedstawiono koszty operacyjne netto spółki RTP (tabela 4) oraz płatności z tytułu rekompensaty tych kosztów (tabela 1). Wreszcie tabela przedstawia korzyści uzyskane dzięki pomocy ad hoc wynikającej z porozumienia zawartego z systemem zabezpieczenia społecznego oraz pożyczki udzielonej w 1998 r.
Tabela 6
Podsumowanie potrzeb w zakresie finansowania oraz rekompensaty z tytułu kosztu operacyjnego netto świadczenia usługi publicznej zgodnie z zasadami rachunkowości
(w mln PTE)
1992
1993
1994
1995
1996
1997
1998
Sum
Koszty inwestycyjne
2 632,6
2 102,0
2 763,9
992,7
1 480,4
4 037,4
6 054,2
20 063,2
Zastrzyki kapitałowe
-0
-0
-10 000,0
-12 800,0
-10 000,0
-14 000,0
-0
-46 800,0
Różnica pomiędzy kosztami inwestycyjnymi a rekompensatą
2 632,6
2 102,0
-7 236,1
-11 807,3
-8 519,6
-9 962,6
6 054,2
-26 736,8
Koszty operacyjne świadczenia usługi publicznej
6 718,2
7 960,0
8 384,1
8 103,3
17 217,1
37 972,1
30 101,3
116 456,1
Płatności z tytułu rekompensaty
-6 200,0
-7 100,0
-7 145,0
-7 200,0
-14 500,0
-10 350,0
-14 000,0
-66 495,0
Ubezpieczenia społeczne
-
-1 206,0
-
-
-
-
-
-1 206,0
Pożyczka
-20 000,0
-20 000,0
Różnica pomiędzy kosztami operacyjnymi a rekompensatą
518,2 (100)
- 346
1 239,1
903,3
2 717,1
27 622,1
-3 898,7
28 755,1
Źródło: Sprawozdanie finansowe i sprawozdania z wykonania usługi publicznej.
(208)
Jak podkreślono w motywach 201 i 202, system rocznych płatności z tytułu rekompensaty wybrany przez Portugalię spowodował zaniżenie rzeczywistych kosztów świadczenia usługi publicznej przez spółkę RTP i doprowadził do akumulacji długu. W celu zachowania równowagi finansowej spółki RTP, na kolejnym etapie Portugalia zastosowała środki ad hoc, aby sfinansować koszty świadczenia usługi publicznej przez RTP.
(209)
Jak wynika z tabeli 6 w motywie 207 wartość zastrzyków kapitałowych przewyższyła wartość inwestycji związanych ze świadczeniem usługi publicznej o 26 736,8 mln PTE, natomiast wartość płatności z tytułu rekompensaty oraz innych środków ad hoc była niższa od wartości kosztów operacyjnych o 28 755,1 mln PTE. W związku z tym, mimo że zastrzyki kapitałowe były przeznaczone przede wszystkim na sfinansowanie inwestycji w wyposażenie, wykorzystano je również na spłatę skumulowanego długu.
(210)
Z tabeli 6 w motywie 207 wynika również, że całkowita rekompensata była niższa o 2 018,3 mln PTE od wartości kosztów netto świadczenia usługi publicznej (28 755,1 mln PTE minus 26 736,8 mln PTE). Komisja stwierdza zatem, że zgodnie z zasadami unijnymi całkowite finansowanie przez państwo jest proporcjonalne do kosztów operacyjnych netto świadczenia usługi publicznej przez RTP w okresie objętym postępowaniem. Ustalenie to nie ulega zmianie, jeżeli uzna się, że kwota 11 000 000 PTE wynikająca ze zwolnienia z opłat rejestracyjnych również stanowi pomoc państwa (zob. motywy 119 i 120 niniejszej decyzji), wbrew początkowemu założeniu przyjętemu przez Komisję. Pomimo uwzględnienia tej kwoty nadal występowałoby niedofinansowanie spółki RTP wynoszące 2 007,3 mln.
(211)
Komisja uważa, że fundusze otrzymane przez RTP były jeszcze niższe od całkowitych kosztów netto poniesionych w związku z wywiązaniem się przez tę spółkę z obowiązków nałożonych na nią przez państwo, biorąc pod uwagę fakt, iż w tabeli 6 w motywie 207 nie uwzględniono wszystkich kosztów świadczenia usługi publicznej przez RTP w latach 1992-1998.
(212)
Zgodnie z komunikatem w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej Komisja powinna upewnić się, że finansowanie przez państwo jest proporcjonalne do kosztów netto świadczenia usługi publicznej, ale również że nie istnieją żadne zakłócenia rynku w odniesieniu do działalności komercyjnej wynikające ze świadczenia usługi publicznej, w przypadku których nie ma możliwości dokonania prawidłowej alokacji kosztów po stronie przychodów i które nie są konieczne do realizacji misji publicznej. Takie zakłócenie mogłoby wystąpić, gdyby spółka RTP zaniżyła ceny reklam na rynku w celu zmniejszenia przychodów konkurencji (101). W takiej sytuacji RTP nie powiększyłaby swoich przychodów z działalności komercyjnej i niepotrzebnie zwiększyłaby potrzeby w zakresie finansowania przez państwo. Zgodnie z komunikatem w sprawie pomocy państwa dla radiofonii i telewizji publicznej takich zachowań, jeżeli zostaną stwierdzone, nie można uważać za nieodłącznie związane z realizacją misji publicznej powierzonej nadawcy (102).
(213)
W decyzji o wszczęciu postępowania wyjaśniającego z dnia 15 listopada 2001 r. Komisja oświadczyła, że gdyby stwierdzono takie zachowania, wzięłaby pod uwagę takie zakłócenia oraz wynikającą z nich potrzebę uzyskania większego finansowania przez państwo podczas oceny ewentualnej nadmiernej rekompensaty. Na tym etapie postępowania Komisja zauważyła, że „na podstawie informacji znajdujących się obecnie w posiadaniu Komisji nie można określić, czy RTP dopuściła się takiego zachowania” (103).
(214)
W następstwie zaproszenia do przedstawiania uwag w sprawie wszczęcia postępowania w niniejszej sprawie Komisja nie otrzymała żadnych uwag ze strony konkurentów spółki RTP, które wskazywałyby lub potwierdzały, że RTP przejawiała zachowanie antykonkurencyjne na rynkach komercyjnych, prowadzące do zwiększenia finansowania przez państwo niezgodnego z przepisami Traktatu (104).
(215)
W tych okolicznościach Komisja uważa, iż nic nie wskazuje na takie zachowanie. Komisja stwierdza zatem, że nie wydaje się, aby spółka RTP dopuściła się zachowania antykonkurencyjnego na rynkach komercyjnych, prowadzącego do zwiększenia potrzeb w zakresie finansowania przez państwo, ani aby efektem takiego zachowania była nadmierna rekompensata.
(216)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że porozumienie z organem odpowiedzialnym za system zabezpieczenia społecznego, zastrzyki kapitałowe, podporządkowaną pożyczkę oraz tymczasowe zwolnienie z opłat rejestracyjnych należy uznać za pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Finansowanie spółki RTP za pomocą środków ad hoc jest jednak zgodne z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 106 ust. 2 TFUE. Całkowite finansowanie jest proporcjonalne do kosztów netto wyraźnie zdefiniowanych i powierzonych RTP obowiązków świadczenia usługi publicznej. Dlatego też finansowanie przez państwo nie miało wpływu na warunki wymiany handlowej ani na konkurencję w Unii w sposób sprzeczny z interesami Unii, zgodnie z art. 106 ust. 2 TFUE (105).
VI. WNIOSEK
(217)
Komisja stwierdza, że Portugalia wdrożyła środki ad hoc w sposób niezgodny z prawem i z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE (106). Stwierdzenie to nie dotyczy tymczasowego zwolnienia z opłat notarialnych i kosztów publikacji zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92, ponieważ środków tych nie uznaje się za pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(218)
Jak wspomniano w motywie 143, Komisja stwierdza, że porozumienie z organem odpowiedzialnym za zabezpieczenie społeczne zawarte w 1993 r., zastrzyki kapitałowe w latach 1994-1997 oraz pożyczka udzielona w 1998 r. stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Podobnie zwolnienie z opłat rejestracyjnych zgodnie z art. 11 ust. 1 ustawy nr 21/92 oraz stałe zwolnienie z opłat zgodnie z art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 stanowią pomoc państwa. Środki ad hoc przyznaje się z wykorzystaniem zasobów państwowych, grożą one zakłóceniem konkurencji na rynku wewnętrznym, polegającym na faworyzowaniu spółki RTP, i rzutują na wymianę handlową.
Środki ad hoc nie spełniają warunków określonych w wyroku w sprawie Altmark, ponieważ nie można ich uznać za element systemu rekompensat, którego parametry ustalono wcześniej w obiektywny i przejrzysty sposób. Ponadto oczywiste jest, że spółka RTP nie została wybrana w oparciu o procedurę przetargową gwarantującą najniższe koszty i nic nie wskazuje na to, by kwotę płatności ad hoc określono na podstawie analizy kosztów, jakie poniosłoby typowe przedsiębiorstwo.
(219)
Zwolnienie przewidziane w art. 106 ust. 2 TFUE ma zastosowanie do środków ad hoc z wyjątkiem stałego zwolnienia spółki RTP na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92. Z analizy wynika, że przedmiotowe środki stanowiły rekompensatę wyraźnie zdefiniowanych obowiązków świadczenia usługi publicznej, powierzonych spółce RTP w wystarczający sposób na mocy ustawy nr 21/92 oraz zamówień publicznych na usługi. Środki ad hoc są proporcjonalne do kosztu operacyjnego netto świadczenia usługi publicznej przez spółkę RTP. Środki ad hoc nie zakłócają konkurencji w zakresie sprzecznym z interesem Unii, ponieważ są one proporcjonalne do kosztu netto świadczenia usługi publicznej przez spółkę RTP. Spółka RTP nie przejawiała również zachowania antykonkurencyjnego w ramach swojej działalności komercyjnej.
(220)
Komisja stwierdza, że zwolnienie stałe przewidziane w art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92 stanowi pomoc państwa, która jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym, ponieważ nie kwalifikuje się jako rekompensata z tytułu świadczenia usługi w ogólnym interesie gospodarczym w rozumieniu art. 106 ust. 2 TFUE. Dlatego też Portugalia powinna uchylić tę ustawę i zapewnić odzyskanie wszelkiej pomocy wypłaconej na rzecz spółki RTP na jej podstawie.
(221)
Mając na uwadze powyższe wnioski, Komisja
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
1. Wymienione poniżej środki ad hoc przyznane przez Portugalię na rzecz Radiotelevisão Portuguesa, SA (RTP) stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu:
a)
zmiana harmonogramu spłaty zadłużenia w wysokości 1 206 mln PTE udzielona przez Portugalię na rzecz spółki RTP w formie porozumienia zawartego z organem odpowiedzialnym za zabezpieczenie społeczne w 1993 r.;
b)
zastrzyki kapitałowe w latach 1994-1997 w wysokości 46 800 mln PTE;
c)
pożyczka w wysokości 20 000 mln PTE udzielona w 1998 r.;
d)
tymczasowe zwolnienie z opłat rejestracyjnych, przewidziane w art. 11 ust. 1 portugalskiej ustawy nr 21/92, o wartości 11 000 000 PTE.
2. Środki pomocy państwa, o których mowa w ust. 1 niniejszego artykułu, są zgodne z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 106 ust. 2 Traktatu, ponieważ nie prowadzą one do powstania nadmiernej rekompensaty kosztów netto realizacji zadań w ramach usługi publicznej, które powierzono spółce RTP.
Artykuł 2
Zwolnienie z opłat notarialnych i kosztów publikacji przewidziane w art. 11 ust. 1 portugalskiej ustawy nr 21/92 nie stanowi pomocy państwa.
Artykuł 3
1. Nieograniczone zwolnienie spółki RTP z wszelkich opłat w odniesieniu do wszystkich aktów wpisu, rejestracji lub adnotacji, przewidziane w art. 11 ust. 2 portugalskiej ustawy nr 21/92, stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
2. Pomoc państwa, która została w sposób niezgodny z prawem i z naruszeniem art. 108 ust. 3 Traktatu przyznana przez Portugalię na rzecz RTP, na podstawie art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym.
Artykuł 4
1. Portugalia uchyla ustawę, o której mowa w art. 3 ust. 1 niniejszej decyzji, i nakazuje zwrot wszelkiej pomocy państwa, którą RTP otrzymała na podstawie tego przepisu do czasu uchylenia ustawy.
2. Do kwot podlegających zwrotowi dolicza się odsetki za cały okres, począwszy od dnia, w którym pomoc została przekazana do dyspozycji RTP, do dnia jej faktycznego odzyskania.
3. Odsetki nalicza się narastająco zgodnie z przepisami rozdziału V rozporządzenia (WE) nr 794/2004 i rozporządzenia (WE) nr 271/2008 zmieniającego rozporządzenie (WE) nr 794/2004.
Artykuł 5
1. Odzyskanie pomocy, o której mowa w art. 3, odbywa się w sposób bezzwłoczny i skuteczny.
2. Portugalia zapewnia wykonanie niniejszej decyzji w terminie czterech miesięcy od daty jej notyfikacji.
Artykuł 6
1. W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Portugalia przekazuje Komisji następujące informacje:
a)
szczegółowy opis środków podjętych w celu uchylenia art. 11 ust. 2 ustawy nr 21/92;
b)
łączną kwotę (kwota główna i odsetki od zwracanej pomocy) do odzyskania od spółki RTP;
c)
szczegółowy opis środków już podjętych oraz środków planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji;
d)
dokumenty potwierdzające, że spółce RTP nakazano zwrot pomocy.
2. Do momentu całkowitego odzyskania pomocy, o której mowa w art. 3, Portugalia na bieżąco informuje Komisję o kolejnych środkach podejmowanych na szczeblu krajowym w celu wykonania niniejszej decyzji. Na wniosek Komisji Portugalia bezzwłocznie przedstawia informacje o środkach już podjętych oraz środkach planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji. Portugalia dostarcza również szczegółowych informacji o kwocie pomocy oraz odsetkach już odzyskanych od spółki RTP.
Artykuł 7
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Portugalskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 20 grudnia 2011 r.