ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 15. září 2010
o státní podpoře C 26/09 (ex N 289/09), kterou zamýšlí poskytnout Lotyšsko na restrukturalizaci podniku AS Parex banka
(oznámeno pod číslem K(2010) 6202)
(Pouze anglické znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/364/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Dne 10. listopadu 2008 oznámilo Lotyšsko Komisi balíček opatření ve prospěch podniku AS Parex banka (dále jen „banka Parex“) určených na podporu stability finančního systému, který byl schválen dne 24. listopadu 2008 (2) (dále jen „první rozhodnutí o podpoře na záchranu“), a to na základě závazku Lotyšska, že do šesti měsíců předloží plán restrukturalizace banky Parex. Dne 26. ledna 2009 Lotyšsko Komisi informovalo o řadě změn v opatřeních státní podpory pro banku Parex. Tyto změny byly schváleny dne 11. února 2009 (3) (dále jen „druhé rozhodnutí o podpoře na záchranu“). Dne 29. března 2009 Lotyšsko Komisi oznámilo, že jsou nutné další změny rekapitalizačního opatření. Tyto změny byly schváleny rozhodnutím Komise ze dne 11. května 2009 (4) (dále jen „třetí rozhodnutí o podpoře na záchranu“).
(2)
Plán restrukturalizace banky Parex předalo Lotyšsko dne 11. května 2009. Dne 5. června 2009 byla lotyšským orgánům zaslána žádost o informace. Dne 15. června 2009 se uskutečnila schůzka lotyšských orgánů a Komise. Lotyšsko na žádost o informace částečně odpovědělo dopisem ze dne 7. července 2009.
(3)
Dopisem ze dne 29. července 2009 Komise Lotyšsko informovala, že se s ohledem na podporu na restrukturalizaci rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU (5) (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“).
(4)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie ze dne 6. října 2009 a zúčastněné strany byly požádány, aby do jednoho měsíce ode dne zveřejnění předložily své připomínky k navrhovaným opatřením podpory na restrukturalizaci. Komise neobdržela od zúčastněných stran žádné připomínky. Po uplynutí stanovené lhůty však Komise obdržela dopisy bývalých většinových akcionářů banky Parex (Valerijs Kargins a Viktors Krasovickis), (dále jen „bývalí většinoví akcionáři“), ze dne 15. června a 13. července 2010. Komise dále obdržela dopisy od členů lotyšského parlamentu ze dne 22. června a 1. července 2010.
(5)
Dopisem ze dne 12. srpna 2009 požádaly lotyšské orgány o prodloužení lhůty pro poskytnutí doplňujících informací, která byla stanovena v rozhodnutí o zahájení řízení, do dne 15. října 2009. Dne 4. září 2009 předložily lotyšské orgány v reakci na rozhodnutí o zahájení řízení revidovaný plán restrukturalizace banky Parex spolu s doplňujícími informacemi. Revidovaný plán restrukturalizace byl dále aktualizován dne 22. září 2009 a byly poskytnuty doplňující informace. Schůzky lotyšských orgánů a Komise se konaly ve dnech 11. a 17. září 2009.
(6)
Lotyšsko poskytlo další informace a vysvětlení dne 11. září, 6. a 26. října, 9. a 23. prosince 2009, 19. února a 2. března 2010.
(7)
Dne 12. a 26. října 2009 poskytlo Lotyšsko informace ohledně možné změny strategie restrukturalizace banky Parex. Dne 22. března 2010 se konala schůzka Komise a lotyšských orgánů. Dopisem ze dne 31. března 2010 předložilo Lotyšsko novou verzi plánu restrukturalizace banky Parex ze dne 31. března 2010, který byl později doplněn podáními ze dne 14. května, 9., 12., 17. a 21. června 2010.
(8)
Komise si dne 10. května 2010 vyžádala další informace. Lotyšsko odpovědělo dopisem ze dne 7. července 2010. V tomto dopise poskytlo Lotyšsko rovněž aktualizovanou verzi plánu restrukturalizace ze dne 31. března 2010. Plán restrukturalizace byl následně pozměněn dne 18. a 27. srpna 2010 (dále jen „konečný plán restrukturalizace“).
(9)
Dopisy ze dne 2., 18. a 27. srpna a 2. září 2010 poskytlo Lotyšsko dodatečná vysvětlení ohledně závazků, jež mají být přijaty. Dne 3. září 2010 obdržela Komise konečný seznam závazků.
(10)
Dne 2. září 2010 lotyšské orgány Komisi informovaly, že výjimečně souhlasí s tím, aby bylo toto rozhodnutí přijato v angličtině.
2. POPIS
2.1 PŘÍJEMCE A JEHO POTÍŽE
(11)
Banka Parex byla druhou největší bankou v Lotyšsku s celkovými aktivy ke dni 31. prosince 2008 ve výši 3,4 miliardy LVL (4,9 miliardy EUR). Na konci roku 2007 (před začátkem krize) měla banka největší podíl (18 %) na domácím trhu vkladů a třetí největší podíl (12 %) na úvěrovém trhu (6). Lotyšské orgány měly tudíž za to, že má pro finanční systém systémový význam.
(12)
Banka Parex nabízela širokou škálu bankovních produktů, a to jak přímo, tak prostřednictvím specializovaných dceřiných společností, včetně úvěrů, služeb platebních karet, leasingu, správy aktiv a obchodování s cennými papíry. Kromě bankovních operací v Lotyšsku provozovala banka Parex bankovní dceřinou společnost v Litvě a ve Švýcarsku (AP Anlage & Privatbank AG) a pobočky v Estonsku, Švédsku a Německu, správce aktiv v celém Pobaltí a několik leasingových společností působících ve Společenství nezávislých států (dále jen „SNS“).
(13)
Banka Parex byla založena v roce 1992 a většinový podíl vlastnily dvě fyzické osoby, které před státní intervencí držely 84,83 % akciového kapitálu banky. V důsledku potíží, s nimiž se banka Parex potýkala, byla banka částečně znárodněna, a to nabytím celého vlastnického podílu bývalých většinových akcionářů za celkovou symbolickou kupní cenu ve výši 2 LVL (přibližně 3 EUR) (7). V dubnu 2009 uzavřela Evropská banka pro obnovu a rozvoj (dále jen „EBRD“) dohodu o koupi akcií, podle níž EBRD získá 25 % akciového kapitálu banky Parex plus jednu akcii (8).
(14)
Ačkoliv v minulosti byla banka Parex ziskovou institucí se silnou bankovní franšízou v Lotyšsku, vedení banky zvolilo nepřiměřenou obchodní strategii a kvůli silné hospodářské soutěži ze strany sofistikovanějších dceřiných společností zahraničních bank přijalo některá vysoce riziková rozhodnutí. Banka Parex začala zejména stále více působit na trzích v zemích SNS a spoléhala se příliš na velké krátkodobé vklady nerezidentů. Finanční krize vážně postihla rozvíjející se trhy, včetně zemí SNS, a šířily se pověsti ohledně schopnosti banky Parex refinancovat syndikované úvěry splatné v únoru 2009. Kombinace těchto událostí měla za následek ztrátu důvěry vkladatelů, zejména u zákazníků z řad nerezidentů, což vedlo k masivnímu vybírání vkladů. Masivní výběr vkladů dosáhl nejvyššího denního odlivu ve výši až 100 milionů EUR a nepodařilo se ho zastavit ani po částečném znárodnění banky. Tyto výběry vedly k snížení vkladů o 36 % v porovnání s koncem roku 2007 a způsobily vážnou krizi s ohledem na likviditu. Aby se zamezilo dalšímu odlivu vkladů, uložil lotyšský regulační orgán, Komise pro finanční a kapitálový trh, na výběry vkladů omezení.
(15)
V roce 2008 činila konsolidovaná ztráta 131 milionů LVL (185 milionů EUR) v porovnání se ziskem ve výši 40 milionů LVL (58 milionů EUR) v roce 2007. Do konce roku 2008 byl celkový vlastní kapitál akcionářů o 65 % nižší než v předchozím roce a činil 77 milionů LVL, a to zejména kvůli vyšším opravným položkám na výpadky splácení úvěrů a na ztráty z portfolia cenných papírů. Poměr kapitálové přiměřenosti banky Parex na samostatném základě a na úrovni skupiny (9) činil pouze 4,1 %, respektive 3,1 %. Banka Parex proto nebyla schopna plnit právní požadavky na platební schopnost.
2.2 JIŽ SCHVÁLENÁ ZÁCHRANNÁ OPATŘENÍ
(16)
Banka Parex požádala o státní podporu již počátkem listopadu 2008. Po znárodnění banky se Lotyšsko rozhodlo provést záchranná opatření, která banku Parex prozatímně stabilizovala. Evropská komise jako podporu na záchranu prozatímně schválila tato opatření: a) likvidní facilitu do výše 1,5 miliardy LVL; b) státní záruky vztahující se na stávající syndikované úvěry ve výši 775 milionů EUR a nové půjčky na refinancování syndikovaného úvěru ve výši 275 milionů EUR a c) rekapitalizační opatření, která bance Parex umožnila dosáhnout v záchranné fázi poměru kapitálové přiměřenosti ve výši 11 % (10).
2.3 PLÁNY RESTRUKTURALIZACE
2.3.1 PŮVODNÍ PLÁN RESTRUKTURALIZACE
(17)
Dne 11. května 2009 předložilo Lotyšsko v návaznosti na první rekapitalizační opatření plán restrukturalizace banky Parex (dále jen „původní plán restrukturalizace“), jehož obsah byl podrobněji popsán v oddíle 2.4 rozhodnutí o zahájení řízení.
(18)
Plán obsahoval předběžnou analýzu činnosti banky Parex, plánovaná opatření podpory na restrukturalizaci, budoucí obchodní strategii a opatření k obnovení životaschopnosti.
(19)
Plán zahrnoval období od roku 2009 do roku 2013. Za budoucí hlavní segmenty banky Parex se považovali korporátní zákazníci, drobní zákazníci a činnost v oblasti správy majetku (11). Plán předpokládal zavedení nové strategie, jejímž cílem je to, aby se banka Parex stala přední bankou v celém Pobaltí. Veškeré činnosti mimo Pobaltí byly považovány za vedlejší. Plán však vylučoval jejich možný prodej v krátkodobém až střednědobém horizontu.
(20)
Plánovaná obchodní strategie zahrnovala atraktivní sazby a agresivní marketingovou strategii na podporu růstu banky Parex a k opětovnému získání ztracené základny vkladů. Plán předpokládal, že banka Parex bude i po období restrukturalizace nadále závislá na státních opatřeních na podporu likvidity.
2.3.2 REVIDOVANÝ PLÁN RESTRUKTURALIZACE
(21)
Dne 4. září 2009 předložilo Lotyšsko revidovaný plán restrukturalizace, který byl posléze dne 22. září 2009 pozměněn. Cílem tohoto plánu bylo odstranit pochybnosti, jež Komise uvedla v rozhodnutí o zahájení řízení.
(22)
Revidovaná strategie pro banku Parex byla rovněž založena na vytvoření silné činnosti v Pobaltí zahrnující korporátní zákazníky, drobné zákazníky a správu majetku. Revidovaný plán předpokládal, že banka Parex bude do konce období restrukturalizace schopna splatit veškerá státní opatření na podporu likvidity.
(23)
Na rozdíl od původního plánu restrukturalizace však revidovaný plán zahrnoval snížení bilanční sumy banky Parex prostřednictvím zaměření se na hlavní segmenty. Plán zejména předpokládal omezení úvěrové činnosti banky Parex.
(24)
Plán mimoto naznačoval možnost vyčlenění vedlejších činností. Poté, co Lotyšsko později tuto strategickou změnu schválilo, bylo nutno vypracovat novou odpovídající verzi plánu restrukturalizace.
2.3.3 KONEČNÝ PLÁN RESTRUKTURALIZACE
(25)
Podle konečného plánu restrukturalizace je hlavním strategickým cílem vrácení banky soukromému sektoru, a to prostřednictvím jejího prodeje strategickému investorovi, což umožní zrušit opatření k financování ze strany státu a současně zajistí dlouhodobou životaschopnost banky. Lotyšsku se již podařilo získat EBRD jako silného uznávaného vnějšího investora s dostatečnými finančními zdroji a dlouhodobým závazkem (viz (13). bod odůvodnění).
(26)
Konečný plán restrukturalizace předpokládá rozdělení aktiv banky Parex do nově založené banky s názvem AS Citadele banka (dále jen „banka Citadele“), tzv. „dobré banky“ (good bank), která se zaměří na tradiční bankovní operace, a tzv. „špatné banky“ (bad bank) (banka Parex), […] (12).
(27)
K obnovení dlouhodobé životaschopnosti budou z hlavní banky vyčleněna nesouvisející a nevýkonná aktiva. Navrhovaná restrukturalizace vychází ze scénáře předpokládajícího vyčlenění „dobrých“ aktiv, který je založen na zřízení banky s odolnou kapitálovou základnou pod dohledem lotyšského regulačního orgánu, která se zaměřuje na Pobaltí. Všechna hlavní aktiva a některá nesouvisející aktiva (zejména splácené úvěry v SNS) jsou z banky Parex převedeny do nově založené banky. Ostatní nesouvisející a nevýkonná aktiva (úvěry, cenné papíry a nemovitosti převzaté do vlastnictví) zůstanou v bance Parex, […].
(28)
V tabulce 1 je znázorněna struktura banky Citadele a banky Parex po rozdělení.
Tabulka 1
Struktura akcionářů po rozdělení
(29)
Lotyšsko již podniklo první kroky k provedení scénáře zahrnujícího vyčlenění „dobrých“ aktiv. Nová banka, banka Citadele, byla zaregistrována dne 30. června 2010 a většina aktiv byla převedena dne 1. srpna 2010 (13). Úplné provozní oddělení banky Citadele a banky Parex by mělo být dokončeno do 12 měsíců od převodu.
(30)
Z banky Parex budou do banky Citadele převedena tato aktiva a závazky:
-
splácené úvěry v Pobaltí ([od 300 do 800] milionů LVL);
-
splácené úvěry v SNS ([od 50 do 350] milionů LVL);
-
pobočky ve Švédsku a Německu;
-
vklady spojené se správou majetku.
(31)
Bance Parex zůstanou tato aktiva a závazky:
-
nesplácené úvěry v Pobaltí ([od 200 do 800] milionů LVL) (14);
-
úvěry poskytnuté původním akcionářům ([…] milionů LVL);
-
leasingové dceřiné společnosti v SNS;
-
nesplácené úvěry v SNS ([od 50 do 350] milionů LVL).
(32)
V tabulce 2 jsou uvedena aktiva, která jsou převedena do banky Citadele, a aktiva ponechaná v bance Parex, jakož i snížení bilanční sumy na úroveň v období před krizí, jak se odhadovalo v konečném plánu restrukturalizace, který byl pozměněn dne 27. srpna 2010:
Tabulka 2
Rozdělení aktiv mezi banku Citadele a banku Parex
(v tisících LVL)
Banka Parex - 2008
Banka Parex - 2009
Banka Citadele 31.7.2010 (15)
Banka Parex
Banka Parex po rozdělení (16)
Aktiva
Hotovost a vklady u centrálních bank
79 154
136 769
131 693
119 783
30 876
Zůstatky splatné od úvěrových institucí
228 752
189 321
227 741
245 069
5 583
Úvěry
1 744 871
1 429 466
1 355 831
748 457
627 471
Cenné papíry
941 293
405 800
356 439
224 735
130 936
Investice do dceřiných společností
51 442
72 725
81 691
5 530
51 962
Ostatní aktiva
323 797
220 097
75 584
45 604
52 747
Aktiva celkem
3 369 309
2 484 501
2 228 978
1 389 179
899 576
Závazky a vlastní kapitál
Lotyšská centrální banka
587 183
140 449
-
-
-
Úvěrové instituce
129 584
50 865
27 295
41 571
51 703
Syndikát
544 673
381 271
163 402
-
163 402
Ministerstvo financí
676 398
622 048
692 454
131 000
458 454
Vklady zákazníků
1 225 488
911 318
1 006 202
928 686
75 314
Eurobond
88 712
87 489
113 136
109 244
-
Podřízený úvěr (zděděný z minulosti)
52 848
52 857
52 863
-
52 878
Podřízený úvěr (stát)
-
37 338
37 338
50 270
-
Podřízený úvěr (EBRD)
-
12 932
12 932
Ostatní závazky
35 556
31 458
34 754
30 280
21 522
Závazky celkem
3 340 442
2 328 025
2 140 376
1 291 051
823 274
Vlastní kapitál
28 867
156 476
88 602
98 127 (17)
76 302
Celkem
3 369 309
2 484 501
2 228 978
1 389 179
899 576
Poměr rozdělení, včetně převodu investic do litevské dceřiné společnosti, do společnosti AP Anlage & Privatbank AG a vkladů v německé pobočce (18)
64 %
36 %
Z hlediska banky Parex - 2008
44 %
(33)
Strategie banky Citadele k zajištění dlouhodobé životaschopnosti je založena na vybudování silných činností v Pobaltí a zaměření se na Lotyšsko v rámci tří hlavních obchodních segmentů: korporátní zákazníci, drobní zákazníci a činnost v oblasti správy majetku (19). Správa majetku však zůstane jako hlavní činnost banky Citadele pouze v případě prodeje banky do […]. Nebude-li prodeje dosaženo, bude do téhož dne činnost v oblasti správy majetku odprodána zvlášť.
(34)
Banka Citadele se nebude podílet na úvěrové činnosti v SNS, a portfolio splácených úvěrů v SNS se proto považuje za vedlejší. V tomto segmentu nebudou poskytovány žádné nové úvěry a stávající portfolio bude prodáno do […].
(35)
Přítomnost banky Parex v Litvě a Estonsku je významně omezenější než v Lotyšsku. Banka Citadele rovněž plánuje, že v budoucnu zachová omezenou přítomnost na těchto trzích.
(36)
Pokud jde o dvě pobočky přijímající vklady ve Švédsku a Německu převedené na banku Citadele, Lotyšsko objasnilo, že v důsledku masivního vybírání vkladů z banky došlo k vyčerpání značného podílu finančních prostředků banky v Pobaltí. Ve stávající makroekonomické situaci v Lotyšsku je obtížné přilákat vnější financování. Celkové vklady rezidentů pobaltských států jsou podstatně nižší než jejich úvěrové portfolio, zatímco hlavní konkurenti banky Parex dostávají finanční prostředky od svých mateřských společností usazených v jiných zemích (především ve Švédsku). Banka Citadele musí proto zachovat určitou finanční základnu v zahraničí (ve Švédsku a v Německu).
(37)
Banka Citadele hodlá odstranit problémy, které banku Parex donutily požádat o státní podporu, a obnovit dlouhodobou životaschopnost prostřednictvím následujících hlavních opatření.
(38)
Změna stylu řízení a správy a řízení společnosti: Před znárodněním se rozhodovací procesy v bance Parex soustředily u hlavních vlastníků. Banka Citadele bude dbát na lepší správu a řízení společnosti, jak bylo nedávno schváleno. Banka zavede soubor postupů správní rady a dozorčí rady, jejichž cílem je zajistit vysoké standardy správy a řízení společnosti. K hlavním zásadám správy a řízení banky Citadele patří důsledné oddělení vlastnictví a řízení; zajištění práv akcionářů; zveřejňování a transparentnost; odpovědnost a struktura správní rady a prosazování etického a odpovědného rozhodování.
(39)
Lepší řízení rizik: Vedení banky Parex u všech hlavních kategorií rizik (tržní, úvěrová a provozní rizika) revidovalo a posílilo řízení rizik a kontroly v rámci banky na úrovni podniku i na provozní úrovni. Významně budou upraveny zejména kontroly úvěrových rizik v bance Citadele s cílem změnit předchozí přístup banky Parex, a to z poskytování úvěrů na základě zajištění s nejistým oceněním na posouzení schopnosti dlužníka splácet úvěr, které je založeno na peněžním toku. Základním prvkem procesu řízení banky Citadele je řízení rizik. Řízení rizik v rámci banky Citadele kontroluje nezávislý útvar. Dozorčí rada banky Citadele se mimoto podílí na dohledu na řízení rizik a jednoho za svých členů určila jako člena odpovědného za dohled na řízení rizik, interní audit a funkci zajišťování shody. Pro dozorčí radu jsou vyhotovovány měsíční zprávy o rizicích, které zahrnují aktuální informace o úvěrových rizicích a zajišťování shody v bance.
(40)
Nižší bilanční suma zaměřená na hlavní segmenty: Hlavní činnost banky Citadele bude vykonávána v Pobaltí a vedení se zaměří na to, aby byla banka Citadele v tomto regionu opět zisková. Na banku Citadele bude převedeno nesouvisející portfolio splácených úvěrů v SNS, bude však prodáno do […]. Po přeorientování na hlavní činnosti a po významném snížení aktivní bilanční sumy bude banka Citadele opět zisková udržitelným způsobem.
(41)
Stabilizace likvidní pozice: Strategií banky Citadele je rozvoj udržitelného modelu financování s nízkým rizikem, a to menším spoléháním se na velké komerční financování, prodloužením doby splatnosti a diverzifikací zdrojů financování prostřednictvím vyššího podílu dlouhodobějších vkladů zákazníků na finanční základně banky Citadele. Na vklady v bance Citadele se nevztahují omezení týkající se výběru vkladů, které uložil lotyšský regulační orgán.
(42)
Návrat k ziskovosti v hlavním segmentu do roku 2011: Banka Citadele hodlá snížit správní a osobní náklady a rovněž jiné administrativní náklady. Správní náklady banky Parex se v roce 2009 již snížily o 39 %, tj. 32 milionů LVL. Předpokládá se, že se poměr mezi náklady a příjmy banky Citadele dále sníží a v roce 2014 bude činit [od 35 do 55] %. Tohoto poklesu bude dosaženo prostřednictvím […] snížení osobních nákladů a rovněž přezkumem jednotlivých postupů v rámci banky Citadele. K snížení provozních nákladů a zajištění finanční stability bude banka Citadele pokračovat v opatřeních, která již zahájila banka Parex a jež mají přeměnit strukturu nákladů optimalizací sítě poboček, […] a prostřednictvím jiných opatření k úspoře nákladů. Snížení nákladů bude doplněno různými iniciativami k zvýšení příjmů a zaměřením se na řízení kvality aktiv k zvýšení návratnosti vlastního kapitálu (dále jen „ROE“).
(43)
Podle výhledů obsažených v konečném plánu restrukturalizace se v rámci základního scénáře banka Citadele podle očekávání vrátí k ziskovosti již v roce 2011 a bude své výsledky trvale zlepšovat až do roku 2015. V roce 2014 dosáhne banka Citadele ROE ve výši [od 18 do 28] %. Tabulka 3 ukazuje hlavní ukazatele finančních výsledků banky Citadele pro roky 2010-2014. Dopady restrukturalizačních opatření, která provádí vedení banky, jsou patrné v hlavních poměrech v roce 2014 s poměrem mezi náklady a příjmy ve výši [od 35 do 55] % a ROE ve výši [od 18 do 28] %. V roce 2015 bude vytvořena pevnější struktura kapitálu s poměrem vlastního kapitálu k celkovým aktivům ve výši [od 8 do 14] %.
Tabulka 3
Hlavní ukazatele finančních výsledků banky Citadele v případě základního scénáře pro roky 2010-2014
Srpen-prosinec 2010
2011
2012
2013
2014
Analýza nákladů
Provozní výdaje/celkové příjmy
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[35-55] %
Znehodnocená aktiva/čisté úvěry
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[1-3] %
Ziskovost
Čistý zisk (ztráta) v milionech LVL
[ztráta]
[zisk]
[zisk]
[zisk]
[zisk]
ROE
[-] %
[…] %
[…] %
[…] %
[18-28] %
Rozvaha
Aktiva celkem (v milionech LVL)
(…)
(…)
(…)
(…)
[1,400-1,650]
Vklady/celková aktiva
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
Úvěry/vklady zákazníků
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[50-80] %
Vlastní kapitál/celková aktiva
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[9-13] %
Poměr kapitálové přiměřenosti
[10-14] %
[11-15] %
[12-16] %
[14-19] %
[16-20] %
(44)
Podle pesimistického scénáře má být banka Citadele opět zisková v roce 2013 a v roce 2014 má své výsledky dále zlepšit. V roce 2014 dosáhne banka ROE [ 0] % (20). Plán prokazuje, že podle pesimistického scénáře bude poměr kapitálové přiměřenosti u banky Citadele i u celé konsolidované skupiny značně nad minimálními kapitálovými požadavky stanovenými v právních předpisech. Tabulka 4 ukazuje hlavní ukazatele finančních výsledků banky Citadele pro roky 2010-2014 v případě pesimistického scénáře.
Tabulka 4
Hlavní ukazatele finančních výsledků banky Citadele v případě pesimistického scénáře pro roky 2010-2014
Srpen-prosinec 2010
2011
2012
2013
2014
Analýza nákladů
Provozní výdaje/celkové příjmy
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[45-60] %
Ziskovost
Čistý zisk (ztráta) v milionech LVL
[ztráta]
[ztráta]
[ztráta]
[zisk]
[zisk]
ROE
-
[…] %
[ 0] %
Rozvaha
Úvěry/vklady zákazníků
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[40-60] %
Poměr kapitálové přiměřenosti
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
(45)
Podle výsledků zátěžového testu, který u banky Citadele (viz tabulka 5) provedla Lotyšská centrální banka, nebude do konce roku 2015 k splnění minimálních kapitálových požadavků zapotřebí dodatečný kapitál a poměr kapitálové přiměřenosti dosáhne [ 8 %].
Tabulka 5
Výsledky zátěžového testu u banky Citadele
Nová banka
Základní scénář
Potřebné dodatečné opravné položky, v milionech LVL
Potřebný dodatečný kapitál, v milionech LVL
Poměr kapitálové přiměřenosti, v %
2010
(…)
(…)
(…)
2011
(…)
(…)
(…)
2012
(…)
(…)
(…)
2013
(…)
(…)
(…)
2014
(…)
(…)
(…)
(46)
Po rozdělení bude banka Parex (včetně svých dceřiných společností) v […]. Banka odprodá a zlikviduje veškerá svá aktiva v období 2010-2017. Hlavním úkolem banky Parex bude získat zpět maximální částku z aktiv, jež jí byla přidělena po dobu její existence, která za účelem odhadů činí osm let. Banka Parex zamezí tudíž nutnosti nuceného prodeje portfolia nebo realizace zajištění pod časovým tlakem. Banka Parex se soustředí na vyřešení nesplácených úvěrů společně s nemovitostmi, které již byly převzaty do vlastnictví. Hlavní činností banky Parex bude proto provedení postupů zpětného získání aktiv a poté správa a odprodej těchto aktiv pokud možno co nejdříve a za přiměřených podmínek.
(47)
Po rozdělení se nebude banka Parex ani její dceřiné společnosti podílet na nových ekonomických činnostech, nebudou-li tyto nezbytné pro plnění jejího hlavního úkolu, kterým je správa převedených aktiv a jejich prodej. Banka Parex zejména ukončí poskytování nových úvěrů. Za účelem správy (prodeje) však může určitá aktiva vyčlenit do zvláštních dceřiných společností.
(48)
Pokud jde o financování leasingových společností v SNS, banka Parex se pokusí tyto podniky prodat. Jak bylo uvedeno výše, nebudou poskytovány žádné nové úvěry, včetně leasingu, a nebudou-li nalezeni kupci, mají být stávající leasingová portfolia podle očekávání zcela zlikvidována do […]. Významnou část leasingových portfolií tvoří […].
(49)
Podle očekávání mají tato opatření společně vést k zvýšení likvidity banky Parex, načež banka začne vracet státní vklady. Podle finančních výhledů však stát nezíská zpět kapitál investovaný do banky.
(50)
Plán restrukturalizace předpokládá, že banka Parex bude dodržovat kapitálové požadavky pouze do […].
(51)
Banka Parex zažila trvalé masivní vybírání vkladů. V důsledku toho je základna vkladů v současnosti podstatně nižší než před krizí. Kvůli nedostatku finančních prostředků jsou významně omezeny rovněž úvěrové činnosti. Lotyšské orgány se zavázaly, že omezí úvěrové činnosti banky Citadele a její činnost v oblasti přijímání vkladů v příslušných zeměpisných segmentech (viz oddíl 2.5). Omezené úvěrové činnosti a činnost v oblasti přijímání vkladů neumožní vyšší růst než [od 9 do 13] % ročně oproti již nyní omezené přítomnosti na trhu.
(52)
Plán restrukturalizace předpokládá omezení obchodních činností banky Citadele v porovnání s bankou Parex v období před krizí. Tohoto omezení bude částečně dosaženo odprodejem určitých aktiv (splácené úvěry v SNS a činnost v oblasti správy majetku, bude-li prodána odděleně od banky Citadele). Lotyšsko se mimoto zavázalo, že banku Citadele do 31. prosince 2014 zprivatizuje.
(53)
V důsledku znárodnění byli bývalí většinoví akcionáři banky Parex zrušeni (viz (13). bod odůvodnění). Kvůli následné rekapitalizaci banky Parex ze strany státu a EBRD došlo k oslabení postavení menšinových akcionářů (z předchozích 15,2 % na 3,7 % ke dni 7. července 2010).
2.4 OPATŘENÍ PODPORY NA RESTRUKTURALIZACI
(54)
V konečném plánu restrukturalizace je uvedeno, že stávající podpora na záchranu bude prodloužena na celé období restrukturalizace a rozdělena mezi nově založenou banku, banku Citadele, a banku Parex. Kromě již poskytnuté podpory se plánuje určitá další státní podpora.
(55)
Plánovaná podpora likvidity ve formě státních vkladů do banky Citadele i do banky Parex nepřesáhne částku ve výši 1,5 miliardy LVL, která byla schválena jako maximální podpora na záchranu ve formě podpory likvidity poskytnuté bance Parex před rozdělením (21). Podle základního scénáře a pesimistického scénáře by státní vklady do banky Citadele měly být splaceny do roku 2012. Podle optimistického scénáře by měly být státní vklady splaceny v plné výši do roku 2011. Podle základního a pesimistického scénáře nebudou státní vklady do banky Parex na konci období restrukturalizace splaceny. Nesplacené částky jsou v rozmezí od [0-100] milionů LVL (základní scénář) do [100-200] milionů LVL (pesimistický scénář). V případě prodeje příjemců podpory nebo jejich aktiv může ke splacení dojít dříve. Nesplacené zůstatky v případě jednotlivých scénářů jsou uvedeny v tabulce 6.
Tabulka 6
Státní opatření na podporu likvidity (nesplacené zůstatky na konci roku)
Banka Citadele
v milionech LVL
1.8.10
31.12.10
31.12.11
31.12.12
31.12.13
31.12.14
Základní scénář
131
143
36
0
-
-
Optimistický scénář
131
143
-
-
-
-
Pesimistický scénář
131
143
36
0
-
-
Banka Parex
v milionech LVL
1.8.10
31.12.10
31.12.11
31.12.12
31.12.13
31.12.14
31.12.15
31.12.16
31.12.17
Základní scénář
[400-550]
[400-550]
[400-550]
[250-400]
[250-400]
[150-400]
[150-400]
[100-250]
[0-100]
Optimistický scénář
[400-550]
[400-550]
[400-550]
[250-400]
[250-400]
[150-400]
[150-400]
[100-250]
0
Pesimistický scénář
[400-550]
[400-550]
[400-550]
[250-400]
[250-400]
[150-400]
[150-400]
[100-250]
[100-200]
(56)
Protiplnění za likviditu bylo ve druhém rozhodnutí o podpoře na záchranu stanoveno na základě doporučení Evropské centrální banky ze dne 20. října 2008 pro státní záruky za bankovní dluhy. Podle plánu restrukturalizace bude cena pro banku Citadele i pro banku Parex stanovena jako náklady na státní financování (22) s připočtením přirážky ve výši 50 základních bodů. Pro banku Citadele bude mimoto zaveden motivační poplatek - od dubna 2011 se bude poplatek každé čtvrtletí zvyšovat až o 15 základních bodů jako pobídka pro banku, aby zajistila své refinancování na trzích.
(57)
Odhadované náklady na státní podporu likvidity v porovnání s náklady na vklady zákazníků v bance Citadele jsou uvedeny v tabulce 7.
Tabulka 7
Náklady na státní vklady v bance Citadele v porovnání s náklady na vklady zákazníků
V %
2010
2011
2012
2013
Náklady na podporu likvidity
9,6
5,4
6,5
7,9
Náklady na vklady zákazníků
(…)
(…)
(…)
(…)
(58)
Po rozdělení zůstanou stávající záruky pro poskytovatele syndikovaných úvěrů banky Parex, které byly schváleny v prvním a druhém rozhodnutí o podpoře na záchranu, spolu se syndikovanými úvěry v bance Parex. Plán restrukturalizace předpokládá, že budou ukončeny do 31. prosince 2011, aniž by se od vlády požadovalo proplacení záruky.
(59)
V březnu 2010 podepsala banka Parex s Evropskou investiční bankou (dále jen „EIB“) dohodu o poskytnutí úvěrové linky až do výše 100 milionů EUR, jež má být použita k poskytování finančních prostředků malým a středním podnikům. Úvěrová linka má být převedena na banku Citadele. EIB za toto financování požaduje státní záruku po dobu, kdy banka Citadele nedosahuje stupně investice.
(60)
Banka Citadele může s ohledem na nesplacené eurobondy s lhůtou splatnosti v květnu 2011 rovněž potřebovat další státní záruky nebo likviditu až do výše 88 milionů LVL (126 milionů EUR).
(61)
Stanovení ceny za státní záruky je stejné, jak bylo schváleno v druhém rozhodnutí o podpoře na záchranu (23). Pokud jde o stanovení ceny případných dalších státních záruk obsažených v plánu restrukturalizace, tato cena bude vztažena k stávající státní záruce (1,048 %) s připočtením zvyšující se přirážky ve výši 12,5 základního bodu, která bude zavedena a která se na konci každého čtvrtletí zvýší o 12,5 základního bodu.
(62)
Plán restrukturalizace předpokládá, že vlastní kapitál (kapitál „třídy 1“), který již byl vložen do banky Parex, zůstane během období záchrany v bance Parex.
(63)
Podle plánu restrukturalizace se od státu nebude požadovat žádný další kapitál kromě:
a.
kapitalizace ve výši 103 milionů LVL formou přeměny státních vkladů na vlastní kapitál v bance Citadele v době rozdělení. Protiplnění za tento kapitál by mělo být dosaženo prodejem banky Citadele, který se Lotyšsko zavázalo provést do konce roku 2014;
b.
a kapitalizace formou přeměny některých státních vkladů a úroků z těchto vkladů v bance Parex v letech 2010-2013 až do maximální výše 210,7 milionu LVL podle základního scénáře a 218,7 milionu LVL podle pesimistického scénáře. Banka Parex má podle předpokladů platit ze státních vkladů, které byly po rozdělení kapitalizovány, úrok ve výši […] % ročně, a to až do 31. prosince 2013. Od roku 2014 budou kapitalizované státní vklady účtovány ve výkazu zisků a ztrát se sazbou ve výši […] %.
(64)
Příslušné částky kapitálu „třídy 1“, které má stát poskytnout bance Parex podle jednotlivých scénářů, jsou uvedeny v tabulkách 8 a 9.
Tabulka 8
Odhadovaná kapitalizace státních vkladů v bance Parex
v milionech LVL
31.7.10
31.12.10
31.12.11
31.12.12
31.12.13
31.12.14
31.12.15
31.12.16
31.12.17
Základní scénář
-
-
[10-30]
[30-60]
[0-20]
-
-
-
-
Optimistický scénář
-
-
[10-30]
[30-60]
[0-20]
-
-
-
-
Pesimistický scénář
-
-
[10-30]
[30-60]
[0-20]
-
-
-
-
Tabulka 9
Odložené/kapitalizované úroky ministerstva financí v bance Parex
v milionech LVL
31.7.10
31.12.10
31.12.11
31.12.12
31.12.13
31.12.14
31.12.15
31.12.16
31.12.17
Základní scénář
-
[0-10]
[20-40]
[20-40]
[20-40]
-
-
-
-
Optimistický scénář
-
[0-10]
[20-40]
[20-40]
[20-40]
-
-
-
-
Pesimistický scénář
-
[0-10]
[20-40]
[20-40]
[20-40]
-
-
-
-
(65)
Lotyšsko se zavázalo, že maximální celková částka kapitálu, která bude poskytnuta bance Parex, nesmí překročit 218,7 milionu LVL a že od konce […] neposkytne bance Parex přímo či nepřímo žádný další kapitál v jakékoli formě.
(66)
Předpokládané splacení jistiny státních vkladů a úroků bankou Parex je uvedeno v tabulce 10.
Tabulka 10
Předpokládané splacení jistiny státních vkladů a úroků bankou Parex
v milionech LVL
Základní scénář
Pesimistický scénář
Splacení jistiny státního vkladu
(…)
(…)
Splacení úroků ze státního vkladu
(…)
(…)
Celkem
(…)
(…)
(67)
Podpora na záchranu ve formě podřízeného úvěru (kapitál „třídy 2“) bude převedena na banku Citadele. Protiplnění bylo ve druhém a třetím rozhodnutí o podpoře na záchranu (24) stanoveno na základě doporučení Evropské centrální banky ze dne 20. listopadu 2008 pro stanovení ceny rekapitalizačních nástrojů. Od prosince 2009 činila pevná úroková sazba u podřízeného úvěru […] %, od února 2010 se zvýšila na […] %.
(68)
Při rozdělení nebo posléze stát neposkytl ani neposkytne bance Parex žádný kapitál „třídy 2“.
(69)
Jak je popsáno v (27).-(32). bodě odůvodnění, určitá aktiva budou převedena z banky Parex do banky Citadele, která bude pokračovat v některých činnostech banky Parex, zatímco nesouvisející a nevýkonná aktiva zůstanou v bance Parex. Pokud jde o hodnotu aktiv, která zůstanou v bance Parex, konzervativní ocenění podle pesimistického scénáře dospělo ke ztrátám státu ve výši [200-400] milionů LVL a podle základního scénáře ve výši [50-300] milionů LVL. Ztráty budou podle pesimistického scénáře odpovídat přibližně [20-50] % účetní hodnoty aktiv (814 milionů LVL) a v případě základního scénáře přibližně […] %. Pokud by se vzaly v úvahu údaje o rezervách, bylo by snížení nominální hodnoty aktiv ještě větší.
(70)
Příslušné odhady nesplacených závazků a ztraceného státního kapitálu po likvidaci aktiv v bance Parex jsou uvedeny v tabulce 11.
Tabulka 11
Nesplacené závazky a ztracený státní kapitál po likvidaci aktiv v bance Parex
v milionech LVL
Základní scénář
Nesplacený státní vklad
[0-100]
Rekapitalizace ze strany státu
(…)
Celkem
[50-300]
Pesimistický scénář
Nesplacený státní vklad
[100-200]
Rekapitalizace ze strany státu
(…)
Celkem
[200-400]
2.5 ZÁVAZKY LOTYŠSKA
(71)
Aby mohla Komise považovat podporu na restrukturalizaci pro banku Citadele a banku Parex za slučitelnou s vnitřním trhem, předložilo Lotyšsko dne 3. září 2010„závazky pro Evropskou komisi“, dokument, který podepsalo Lotyšsko, banka Citadele a banka Parex a který obsahuje závazky, jež mají zajistit úplné provedení plánu restrukturalizace a omezení narušení hospodářské soutěže vyplývající z podpory na restrukturalizaci (dále jen „závazky“). Níže jsou popsány hlavní závazky.
2.5.1 ZÁVAZKY TÝKAJÍCÍ SE BANKY CITADELE
(72)
Závazek týkající se odprodeje úvěrů v SNS. Banka Citadele odprodá úvěry v SNS nebo zařídí jejich odprodej do […], a to kupujícímu a za prodejních podmínek schválených Komisí. Za účelem odprodeje nalezne banka Citadele kupujícího a uzavře s ním závaznou konečnou smlouvu o prodeji a koupi týkající se prodeje úvěrů v SNS nejpozději do […]. Pokud banka Citadele neuzavře tuto smlouvu do stanoveného dne, udělí správci převodu výhradní pověření k prodeji úvěrů v SNS do […].
(73)
Závazek týkající se odprodeje činnosti v oblasti správy majetku. Činnost v oblasti správy majetku bude jako fungující podnik odprodána do […], a to kupujícímu a za prodejních podmínek schválených Komisí. Za tímto účelem musí nejpozději do […]:
a)
Lotyšsko nalézt kupujícího a uzavřít s ním závaznou konečnou smlouvu o prodeji a koupi týkající se prodeje 100 % jeho podílů v bance Citadele, včetně činnosti v oblasti správy majetku, nebo
b)
banka Citadele nalézt kupujícího a uzavřít s ním závaznou konečnou smlouvu o prodeji a koupi týkající se prodeje činnosti v oblasti správy majetku odděleně od zbytku banky Citadele.
Nebude-li činnost v oblasti správy majetku odprodána (a to spolu s bankou Citadele, či zvlášť) do […], udělí banka Citadele správci převodu výhradní pověření k prodeji činnosti v oblasti správy majetku odděleně od zbytku banky Citadele do […].
(74)
Zachování životaschopnosti, prodejnosti a konkurenceschopnosti. Až do dokončení prodeje činnosti v oblasti správy majetku zachovává banka Citadele hospodářskou životaschopnost, prodejnost a konkurenceschopnost činnosti v oblasti správy majetku v souladu s osvědčenými obchodními postupy a pokud možno omezí co nejvíce riziko snížení schopnosti soutěžit.
(75)
Povinnost týkající se oddělení majetku. Až do dokončení prodeje činnosti v oblasti správy majetku vede banka Citadele činnost v oblasti správy majetku odděleně od činností, které si ponechává, a zajistí, aby se klíčoví zaměstnanci v oblasti správy majetku nepodíleli na jakékoli jiné ponechané činnosti a naopak. Banka Citadele jmenuje správce odděleného majetku, který odpovídá za kontrolu řízení činnosti v oblasti správy majetku pod dohledem kontrolního správce. Správce odděleného majetku řídí činnost v oblasti správy majetku nezávisle a v jejím nejlepším zájmu, aby byla zajištěna trvající hospodářská životaschopnost, prodejnost a konkurenceschopnost a nezávislost na činnostech, které si banka Citadele ponechává.
(76)
Závazek týkající se prodeje banky Citadele. Lotyšsko odprodá banku Citadele nebo zařídí její odprodej do 31. prosince 2015, a to kupujícímu a za prodejních podmínek schválených Komisí. Za účelem odprodeje nalezne Lotyšsko kupujícího a uzavře s ním závaznou konečnou smlouvu o prodeji a koupi týkající se prodeje banky Citadele nejpozději do 31. prosince 2014. Za účelem provedení tohoto závazku musí Lotyšsko prodat veškeré akcie, které v bance Citadele drží přímo či nepřímo (včetně prostřednictvím veřejných podniků). Pokud Lotyšsko neuzavře tuto smlouvu do 31. prosince 2014, udělí Lotyšsko správci převodu výhradní pověření k prodeji banky Citadele do 31. prosince 2015.
(77)
Omezení týkající se nových úvěrů a vkladů v pobaltských zemích. Banka Citadele a její přidružené podniky omezí v Lotyšsku, Litvě a Estonsku:
a)
hrubé nové úvěry, pokud jde o objem a podíly na úvěrovém trhu, s ohledem na celkové úvěrové portfolio banky Citadele a AB „Citadele“ banka (25) a
b)
zůstatky vkladů z hlediska objemu i podílu na trhu
na maximální povolené částky uvedené v tabulkách 12-17.
Lotyšský trh
Tabulka 12
Limity úvěrů v Lotyšsku
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Hrubé nové úvěry v hlavních segmentech (v milionech LVL)
[28-40]
[115-165]
[120-175]
[130-190]
[145-210]
[160-230]
Podíl úvěrů v hlavních segmentech na trhu (bez úvěrů v SNS), pokud jde o podíl úvěrového portfolia na celkových úvěrech v Lotyšsku (v %)
[ 5] %
[ 6] %
[ 6] %
[ 6] %
[ 7] %
[ 7] %
Hrubé nové úvěry v segmentu správy soukromého kapitálu (26) (v milionech LVL)
[0-4]
[9-13]
[9,5-14]
[10-15]
[11-17]
[12,5-18]
Tabulka 13
Limity zůstatků vkladů v Lotyšsku
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Zůstatek vkladů v hlavních segmentech (bez vkladů v oblasti správy soukromého kapitálu) (v milionech LVL)
[550-790]
[600-860]
[660-950]
[720-1045]
[795-1150]
[875-1260]
Podíl vkladů v hlavních segmentech na trhu (v %)
[ 7] %
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
Zůstatek vkladů v oblasti správy soukromého kapitálu (v milionech LVL)
[340-490]
[405-585]
[375-540]
[410-590]
[440-630]
[475-685]
Podíly vkladů v oblasti správy soukromého kapitálu na trhu (v %)
[ 5] %
[ 5] %
[ 5] %
[ 5] %
[ 5] %
[ 5] %
Litevský trh
Tabulka 14
Limity úvěrů v Litvě
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Hrubé nové úvěry (v milionech LVL)
[19-27]
[36,5-53]
[40-58]
[44-63]
[48-70]
[53-76]
Podíl na trhu, pokud jde o podíl úvěrového portfolia k celkovým úvěrům v Litvě (v %)
[ 2,5] %
[ 2,5] %
[ 2,5] %
[ 3] %
[ 3] %
[ 3] %
Tabulka 15
Limity celkových zůstatků vkladů v Litvě
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Celkový zůstatek vkladů (v milionech LVL)
[115-170]
[130-185]
[140-205]
[155-225]
[170-245]
[190-270]
Podíl na trhu (v %)
[ 3] %
[ 3] %
[ 3] %
[ 4] %
[ 4] %
[ 4] %
Estonský trh
Tabulka 16
Limity úvěrů v Estonsku
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Hrubé nové úvěry (v milionech LVL)
[3,2-4,6]
[7-10]
[7,6-11]
[8-12]
[9-13]
[10-14]
Podíl na trhu, pokud jde o podíl úvěrového portfolia na celkových úvěrech v Estonsku (v %)
[ 1,5] %
[ 1,5] %
[ 1,5] %
[ 1,5] %
[ 1,5] %
[ 1,5] %
Tabulka 17
Limity celkových zůstatků vkladů v Estonsku
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Celkový zůstatek vkladů
[85-125]
[95-135]
[105-150]
[115-165]
[125-180]
[135-195]
Podíl na trhu (v %)
[ 1] %
[ 1,5] %
[ 2,5] %
[ 2,5] %
[ 2,5] %
[ 2,5] %
(78)
Limity vkladů u německé a švédské pobočky. Banka Citadele omezí zůstatky vkladů v německé a švédské pobočce z hlediska objemu i příslušných podílů na trhu na maximální povolené částky, které jsou uvedeny v tabulkách 18 a 19.
Tabulka 18
Limity celkových zůstatků vkladů v německé pobočce
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Celkový zůstatek vkladů (v milionech LVL)
[47-69]
[50-75]
[60-85]
[65-90]
[70-100]
[80-110]
Podíl na trhu (v %)
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
Tabulka 19
Limity celkových zůstatků vkladů ve švédské pobočce
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Celkový zůstatek vkladů (v milionech LVL)
[35-50]
[40-55]
[40-60]
[45-70]
[50-75]
[55-80]
Podíl na trhu (v %)
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
(79)
Nezvyšování počtu poboček: Banka Citadele nezvýší celkový počet poboček. To však bance Citadele nebrání v přemístění některých jejích poboček.
(80)
Závazky uvedené v (77).-(79). bodě odůvodnění platí do úplného splacení státní podpory ve formě opatření na podporu likvidity, která Lotyšsko provedlo ve prospěch banky Citadele, a dokončení prodeje banky Citadele, přinejmenším však do […]. Bude-li činnost v oblasti správy majetku prodána odděleně od zbytku banky Citadele, po dokončení samostatného prodeje činnosti v oblasti správy majetku přestanou limity týkající se úvěrů a vkladů v oblasti správy soukromého kapitálu (součást činnosti v oblasti správy majetku) uvedené v (77). bodě odůvodnění platit.
(81)
Protiplnění za opatření na záchranu aktiv: Banka Citadele poskytne Lotyšsku protiplnění za záchranu aktiv až do výše odhadovaných ztrát Lotyšska podle pesimistického scénáře, což je součet opatření na podporu likvidity provedených Lotyšskem, která nebudou pravděpodobně na konci realizace aktiv splacena ([100-200] milionů LVL), a odhadovaného celkového kapitálu, který bude bance Parex poskytnut ode dne převodu ([…] milionů LVL). Protiplnění má podobu nákladů ve výkazu zisků a ztrát, tj. před stanovením ročního čistého příjmu. Toto protiplnění by mělo být uhrazeno každý rok, během něhož není poměr kapitálové přiměřenosti banky Citadele na samostatném základě nižší než 12 % a poměr kapitálové přiměřenosti na úrovni skupiny není nižší než 8 %, pokud příslušná částka nevede k vykázání ztráty banky Citadele v příslušném roce. Tento závazek platí až do dokončení prodeje banky Citadele.
(82)
Zákaz nabývat podniky. Až do úplného splacení podpory na restrukturalizaci ve formě opatření na podporu likvidity, která Lotyšsko provedlo ve prospěch banky Citadele, a dokončení prodeje banky Citadele se banka Citadele zdrží nabývání finančních i nefinančních institucí.
(83)
Žádné nové úvěry v SNS. Až do dokončení prodeje úvěrů v SNS neposkytne banka Citadele žádné nové úvěry zákazníkům ze zemí SNS ani zákazníkům, jejichž koneční příjemci pocházejí ze zemí SNS. Banka Citadele a její přidružené podniky mohou vyplatit finanční prostředky pouze v případě, byla-li oficiální úvěrová smlouva podepsána před datem převodu. Banka Citadele ukončí poskytování dalších zálohových plateb na základě stávajících úvěrů vyjma případů, kdy je to nezbytné k zachování či zvýšení pravděpodobnosti, že bance Citadele nebo jejím přidruženým podnikům budou uhrazeny nesplacené úvěry. Tyto zálohové platby jsou mimoto omezeny na nejvýše 2 % úvěrového portfolia v předchozím roce.
2.5.2 ZÁVAZKY TÝKAJÍCÍ SE BANKY PAREX
(84)
Žádné nové činnosti. Banka Parex a její přidružené podniky se nepodílejí na žádných nových činnostech, které nejsou nezbytné k plnění jejího hlavního úkolu, kterým je správa aktiv a posléze jejich prodej.
(85)
Banka Parex a její přidružené podniky ukončí:
a)
poskytování nových úvěrů korporátním nebo soukromým zákazníkům, včetně leasingových úvěrů. Banka Parex a její přidružené podniky mohou vyplatit finanční prostředky pouze v případě, byla-li oficiální úvěrová smlouva podepsána před datem převodu nebo pokud neexistují žádné nové finanční prostředky a úvěr je poskytnut na restrukturalizaci dluhu souvisejícího s aktivy pro restrukturalizaci. Banka Parex bude moci poskytovat svým přidruženým podnikům nové úvěry za účelem správy zajištění, která byla převzata do vlastnictví;
b)
poskytování dalších zálohových plateb na základě stávajících úvěrů vyjma případů, kdy je to nezbytné k zachování nebo zvýšení pravděpodobnosti, že bance Parex nebo jejím přidruženým podnikům budou uhrazeny nesplacené úvěry, a je-li další zálohová platba nutná k financování oprav a úprav, které jsou nezbytné k zajištění strukturální celistvosti zajištěného majetku. Tyto zálohové platby jsou mimoto omezeny na nejvýše 5 % úvěrového portfolia v předchozím roce;
c)
přijímání nových vkladů od veřejnosti.
(86)
Banka Parex a její přidružené podniky do […] postupně ukončí nebo odprodají veškeré leasingové činnosti.
(87)
Maximální celková částka kapitálu, který Lotyšsko poskytne v jakékoli formě přímo či nepřímo bance Parex, nepřesáhne 218,7 milionu LVL. Lotyšsko neposkytne bance Parex přímo ani nepřímo žádný další kapitál v jakékoli formě od […].
2.5.3 OSTATNÍ ZÁVAZKY
(88)
Zákaz vyplácení dividend a kupónů. Banka Citadele, banka Parex a jejich přidružené podniky nevyplatí investorům žádné dividendy ani kupóny ze stávajících kapitálových nástrojů (včetně prioritních akcií, akcií se zvláštním právem hlasování a nástrojů vyšší a nižší třídy 2) ani neuplatní případná práva na koupi ve vztahu k těmto nástrojům, neexistuje-li právní povinnost tak učinit. Tento závazek se však nevztahuje na kapitál, který Lotyšsko drží přímo či nepřímo, a kapitál, který banka Citadele a banka Parex drží ve svých přidružených podnicích.
(89)
Zákaz uvádět státní podporu v reklamách. Banka Citadele a banka Parex nepoužívají poskytnutí státní podpory, státní vlastnictví ani případné konkurenční výhody vyplývající z podpory nebo vlastnictví k reklamním účelům.
(90)
Závazky uvedené v (88).-(89). bodě odůvodnění se vztahují na banku Citadele až do úplného splacení státní podpory ve formě opatření na podporu likvidity, která Lotyšsko provedlo ve prospěch banky Citadele, a dokončení prodeje banky Citadele.
(91)
Oddělení banky Citadele a banky Parex: Banka Citadele a banka Parex budou z provozního hlediska zcela odděleny nejpozději do 1. srpna 2011, s výjimkou určitých činností v oblasti IT a řízení a správy úvěrů v SNS. Za posledně uvedenou službu bude poskytnuto protiplnění ve výši tržního poplatku.
(92)
Správci. Je jmenován kontrolní správce, který plní funkce uvedené v oddíle F závazků.
(93)
Pokud Lotyšsko nebo případně banka Citadele nebudou mít jeden měsíc před uplynutím lhůt uvedených v (72)., (73). a (76). bodě odůvodnění uzavřenu závaznou smlouvu o prodeji a koupi, je jmenován správce převodu, který plní funkce uvedené v oddíle F závazků.
(94)
Správci působí nezávisle na bance Citadele, bance Parex a Lotyšsku, mají potřebné kvalifikace k výkonu svého pověření a nejsou ani nebudou v situaci střetu zájmů.
(95)
Komise může podle svého uvážení navrhované správce jmenovat či odmítnout a navrhované pověření schválit s výhradou případných změn, které považuje za nezbytné, aby mohli správci plnit své povinnosti.
(96)
Správce (správci) se ujmou stanovených povinností k zajištění dodržování závazků. Komise může z vlastního podnětu nebo na žádost správce, Lotyšska, banky Citadele nebo banky Parex vydat správci příkazy nebo pokyny v zájmu zajištění dodržování podmínek a povinností uvedených v tomto rozhodnutí a v závazcích.
3. DŮVODY PRO ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(97)
Komise v tomto případě zahájila formální vyšetřovací řízení s ohledem na původní plán restrukturalizace, který byl předložen dne 11. května 2009, jelikož měla mimo jiné pochybnosti, zda je původní plán restrukturalizace přiměřený k zajištění obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky bez další státní podpory.
(98)
Konkrétně nebylo jasné, jak a kdy začne banka Parex opět plnit příslušné požadavky stanovené v právních předpisech. Původní plán se přiměřeně nezabýval ani rizikovými faktory (včetně expozice vůči dlužníkům mimo OECD), jež byly zjištěny ve zprávě o hloubkové kontrole, která byla předložena spolu s plánem restrukturalizace. Mimoto se zdálo, že původní plán vychází z poměrně optimistických předpokladů, pokud jde o budoucí provozní podmínky. Komise měla pochybnosti, jak bude banka schopna zvládnout zrušení omezení týkajících se výběru vkladů. Bez ohledu na omezení likvidity se zdálo, že původní plán vychází z obchodní strategie založené na rozšíření všech úvěrových segmentů a nezajišťuje ukončení nebo významné omezení rizikovějších činností, jako je poskytování úvěrů jednotlivým zákazníkům v zemích SNS s vysokým čistým jměním. Pokud jde o tehdy předpokládané zvýšení objemů vkladů a rozšíření činnosti v oblasti získávání vkladů, existovaly pochybnosti, zda je plán reálný a efektivní z hlediska nákladů. Lotyšské orgány mimoto v této fázi neposkytly výsledky zátěžového testu. V rozhodnutí o zahájení řízení proto Komise lotyšské orgány vyzvala, aby celkovou navrhovanou obchodní strategii pro banku Parex přehodnotily.
(99)
Plán předpokládal strategii založenou na rozšíření činnosti, která (jak se zdálo) vycházela především z agresivní cenové a marketingové politiky s cílem získat zpět ztracené podíly na trhu pomocí konkurenční výhody, kterou banka získala v důsledku státní podpory. Tato strategie však neobsahovala přiměřená opatření k omezení narušení hospodářské soutěže.
(100)
Pokud jde o otázku sdílení nákladů/vlastního příspěvku, původní plán neposkytoval jednoznačné informace o celé částce požadované státní podpory a o vlastním příspěvku banky Parex. Komise měla pochybnosti, zda byl původní plán zaměřen tak, aby byla podpora omezena na minimum. Podle všech scénářů zůstala banka i po skončení období restrukturalizace závislá na likvidních facilitách státu nebo státních zárukách. V této souvislosti musela Komise rovněž prověřit, do jaké míry by bylo možno potřeby banky Parex v oblasti financování snížit větším zaměřením se na hlavní činnosti a celkovým dalším zmenšením velikosti banky.
4. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(101)
Ve stanovených lhůtách nebyly obdrženy žádné připomínky třetích stran ohledně rozhodnutí o zahájení řízení.
5. PŘIPOMÍNKY LOTYŠSKA
(102)
V odpovědi na rozhodnutí o zahájení řízení předložily lotyšské orgány revidovaný plán restrukturalizace ze dne 4. září 2009, v němž se snažily odstranit řadu pochybností, které Komise uvedla, a to změnou strategie restrukturalizace banky Parex. Obsah plánu je popsán v oddíle 3.2. Po konečném rozhodnutí o rozdělení banky Parex byl však tento plán nahrazen konečným plánem restrukturalizace, jenž byl předložen dne 7. července 2010.
6. OSTATNÍ PŘIPOMÍNKY
(103)
Po uplynutí stanovené lhůty obdržela Komise dopisy od bývalých většinových akcionářů banky Parex ze dne 15. června a 13. července 2010. Komise dále obdržela dopisy členů lotyšského parlamentu ze dne 22. června a 1. července 2010. Hlavní otázka, která byla nadnesena v dopisech ze dne 15. června a 13. července 2010, se týkala volby mezi scénářem restrukturalizace banky, který zahrnuje vyčlenění „dobrých“ aktiv a vyčlenění „špatných“ aktiv. Dopisy ze dne 22. června a 1. července se týkaly důsledků, jež mohou mít zvolená strategie pro banku Parex a probíhající legislativní iniciativy s ohledem na lotyšský právní systém.
(104)
Komise podotýká, že bylo-li to vhodné, vzala při posuzování konečného plánu restrukturalizace v úvahu záležitosti uvedené v těchto dopisech, pokud byly relevantní a daná záležitost spadala do její pravomoci.
7. POSOUZENÍ
7.1 Existence podpory
(105)
Komise musí posoudit, zda dotyčná opatření představují státní podporu. V čl. 107 odst. 1 SFEU je stanoveno, že podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.
(106)
Komise podotýká, že pokud jde o záchranná opatření ve formě záruky, podpory likvidity a rekapitalizace, která byla provedena ve prospěch banky Parex a která jsou po rozdělení banky Parex zachována během fáze restrukturalizace, v prvním rozhodnutí o podpoře na záchranu (27) již zjistila, že tato opatření představují státní podporu. Komise nemá důvod měnit své předchozí hodnocení v tomto ohledu. Jelikož tato opatření zvýhodňují významnou část ekonomické činnosti, kterou předtím vykonávala banka Parex a v níž nyní pokračuje banka Citadele, představují státní podporu rovněž pro banku Citadele.
(107)
Co se týká opatření podpory popsaných v (63). a (69). bodě odůvodnění, Lotyšsko je provádí za účelem restrukturalizace banky Parex, která se podílela a částečně se i nadále podílí na přeshraničních a mezinárodních činnostech. Rovněž banka Citadele, která přebírá ekonomické činnosti banky Parex, působí a bude působit na trzích, které jsou otevřené mezinárodní hospodářské soutěži. Jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků proto ovlivní hospodářskou soutěž v bankovním sektoru a má dopad na obchod uvnitř Unie. Dotyčná opatření jsou mimoto selektivní, jelikož přinášejí prospěch výhradně bance Citadele a bance Parex, a jsou financována ze státních prostředků. V současné finanční krizi a s ohledem na finanční potíže banky Parex by žádný investor v tržním hospodářství neprovedl tato opatření za srovnatelných podmínek.
(108)
Pokud jde o opatření týkající se kapitalizace, usuzuje se, že investor v tržním hospodářství očekává návratnost, která je úměrná vnímanému riziku posuzované investice. To platí zejména pro banku Citadele, která není v současnosti ohodnocena a vznikla v rámci restrukturalizace z banky v potížích.
(109)
Usuzuje se, že převod aktiv z banky Parex na banku Citadele provedený na základě scénáře zahrnujícího vyčlenění „dobrých“ aktiv (viz (69). bod odůvodnění) je opatřením na záchranu aktiv, jelikož nově založená banka (banka Citadele) je zbavena zátěže v podobě možných ztrát plynoucích z nesouvisejících a nevýkonných aktiv, která jsou ponechána v bance Parex. Tato záchrana bance Citadele umožní zamezit následnému vyčerpání kapitálu. Dotyčné opatření proto poskytuje bance Citadele výhodu.
(110)
Opatření na záchranu aktiv je financováno ze státních prostředků, jelikož podle konečného plánu restrukturalizace poskytne Lotyšsko bance Parex do […] kapitál až do výše 218,7 milionu LVL, jenž spolu s nevyplacenými vklady ve výši [100-200] milionů LVL nebude na konci předpokládaného […] období případně splacen (viz tabulka 11).
(111)
Na základě výše uvedených skutečností se usuzuje, že další rekapitalizace v době rozdělení ve formě vkladu kapitálu do banky Citadele ve výši 103 milionů LVL a přeměna státních vkladů a úroků z těchto vkladů v bance Parex při rozdělení a posléze (viz (63). bod odůvodnění) a opatření na záchranu aktiv (viz (69). bod odůvodnění) rovněž představují státní podporu podle čl. 107 odst. 1 SFEU.
7.2 SLUČITELNOST PODPORY
7.2.1 PRÁVNÍ ZÁKLAD PRO POSOUZENÍ SLUČITELNOSTI
(112)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU může Komise prohlásit podporu za slučitelnou s vnitřním trhem, pokud má „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“. Jak již bylo uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, Komise se domnívá, že vzhledem k systémovému významu banky Parex lze v tomto případě použít čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU a že by oznámená opatření podpory měla být posouzena na tomto základě.
(113)
Na základě tří sdělení (28) přijatých v souvislosti se stávající finanční krizí, která byla platná v době přijetí rozhodnutí, byla v rozhodnutí o zahájení řízení tato věc předběžně posouzena v souladu se zásadami uvedenými v pokynech pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (29), přičemž se přihlíželo k zvláštním charakteristikám krize na finančních trzích.
(114)
Ačkoliv se v rozhodnutí o zahájení řízení odkazovalo na pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, Komise v 49. bodě sdělení o návratu k životaschopnosti a hodnocení restrukturalizačních opatření ve finančním sektoru v současné krizi podle pravidel pro státní podporu (dále jen „sdělení o restrukturalizaci“) (30) objasnila, že veškeré podpory týkající se finančních institucí oznámené Komisi před 31. prosincem 2010 budou místo pokynů pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích posouzeny jako podpora na restrukturalizaci bank podle sdělení o restrukturalizaci.
(115)
Pokud jde o opatření na záchranu aktiv, toto opatření by mělo být posouzeno na základě sdělení o nakládání se znehodnocenými aktivy v bankovním sektoru Společenství (31) (dále jen „sdělení o znehodnocených aktivech“).
(116)
V rámci prvního rozhodnutí o podpoře na záchranu (jak bylo později potvrzeno mimo jiné v rozhodnutí o zahájení řízení) již bylo zjištěno, že banka Parex je institucí v obtížích, a je tudíž nutná důkladná restrukturalizace banky.
7.2.2 SOULAD OPATŘENÍ SE SDĚLENÍM O ZNEHODNOCENÝCH AKTIVECH
(117)
Jak již bylo uvedeno v (109)., (108). a, bodě odůvodnění, transakci týkající se převodu aktiv z banky Parex do banky Citadele lze pokládat za opatření na záchranu aktiv. Stát převezme značnou část ztrát plynoucích z nesouvisejících a nevýkonných aktiv.
(118)
Zvláštní podmínky vztahující se na opatření na záchranu aktiv jsou stanoveny ve sdělení o znehodnocených aktivech. Podle oddílu 5.2 uvedeného sdělení by opatření na záchranu aktiv mělo zajistit úplnou transparentnost ex-ante a sdílení nákladů, následované řádným oceněním způsobilých aktiv, a přiměřené protiplnění poskytnuté státu, aby opatření na záchranu aktiv zajistilo odpovědnost akcionářů a nenarušovalo nepřiměřeně hospodářskou soutěž.
(119)
Pokud se tento případ odchyluje od podobných transakcí (32), činí tak pozitivním způsobem, jelikož Lotyšsko nepokryje všechny ztráty plynoucí ze znehodnoceného portfolia. Pokrytí ztrát je místo toho zajištěno pouze do určité maximální částky a v rozsahu, který je nezbytný k tomu, aby banka Parex splňovala kapitálové požadavky do […]. Podle scénářů týkajících se rozdělení aktiv, kdy je zvolena metoda vyčlenění „dobrých“ aktiv jako v daném případě, nesou zátěž v podobě ztrát z nesouvisejících a nevýkonných aktiv částečně rovněž bývalí většinoví akcionáři a původní menšinoví akcionáři. Tato metoda je z hlediska státní podpory hodnocena kladně, jelikož do jisté míry omezuje nutnost plnohodnotného ocenění rozsahu znehodnocení aktiv.
(120)
Podle sdělení o znehodnocených aktivech je nutno posoudit přiměřenost převodní ceny a protiplnění. V daném případě je zřejmé, že účetní hodnota aktiv, která zůstanou v bance Parex, je vyšší než jejich tržní hodnota, a představuje proto státní podporu pro banku Citadele, jak již bylo uvedeno v (109).-(111). bodě odůvodnění.
(121)
Podle bodů 23 a 41 sdělení o znehodnocených aktivech by převodní cena u opatření spočívajících v nákupu aktiv měla vycházet z jejich dlouhodobé ekonomické hodnoty. Podle scénáře zahrnujícího vyčlenění „dobrých“ aktiv by proto „dobrá banka“ měla v zásadě pokrýt rozdíl mezi převodní hodnotou a reálnou ekonomickou hodnotou. Není-li to možné, aby se předešlo technické platební neschopnosti, je nutno tento rozdíl získat zpět, například prostřednictvím mechanismu zpětného získání.
(122)
V daném případě (a jak již bylo objasněno v (69). bodě odůvodnění) by konzervativní přístup založený na pesimistickém scénáři znamenal pro stát ztráty ve výši [od 100 do 400] milionů LVL; v případě základního scénáře by ztráty státu činily […] milionů LVL. Vzhledem ke skutečnosti, že většina úvěrů je zajištěna, nejeví se tato ocenění dlouhodobé ekonomické hodnoty aktiv ve finančních výhledech jako příliš optimistická. Pokud by banka Citadele byla s to plně pokrýt tyto ztráty, odpovídalo by opatření převodu aktiv s reálnou ekonomickou hodnotou.
(123)
Podle oddílu 5.2 sdělení o znehodnocených aktivech se Komise domnívá, že by banka Citadele měla za záchranu kapitálu, jíž bylo dosaženo opatřeními na záchranu znehodnocených aktiv, poskytnout odpovídající protiplnění.
(124)
Cíl požadavku na protiplnění (případně včetně zpětného získání) je dvojí: zajistit sdílení nákladů a rovné podmínky (tj. omezit na minimum narušení hospodářské soutěže).
(125)
Na základě odhadovaného dopadu záchrany aktiv a předpokládaného čistého příjmu (viz tabulky 3 a 4) zastává Komise názor, že banka Citadele nebude schopna v době, kdy bude obnovovat svou životaschopnost, poskytnout za záchranu aktiv požadované protiplnění (včetně zpětného získání). Předpokládaný čistý příjem by však měl umožnit, aby byla po návratu k ziskovosti a dosažení přiměřené kapitálové základny vyplacena přinejmenším část protiplnění.
(126)
Komise proto vítá závazek, který poskytlo Lotyšsko a podle něhož banka Citadele poskytne státu protiplnění za záchranu aktiv až do výše odhadovaných ztrát podle pesimistického scénáře, což je částka státních vkladů, o něž stát přijde na konci likvidace aktiv ([od 100 do 200] milionů LVL), a státních rekapitalizačních opatření ([…] milionů LVL). Poskytnutí protiplnění bude mít podobu výdajů ve výkazu zisků a ztrát, tj. před stanovením ročního čistého hospodářského výsledku, a protiplnění by mělo být poskytnuto za každý rok, během něhož není poměr kapitálové přiměřenosti banky Citadele nižší než 12 %, a to do výše, která nepovede k vykázání ztráty banky Citadele v příslušném roce. Tento závazek platí do dokončení prodeje banky Citadele (viz (81). bod odůvodnění). Komise se celkově domnívá, že tento mechanismus zajišťuje pokud možno příspěvek banky Citadele k nákladům vyplývajícím z […].
(127)
Jelikož protiplnění a zpětné získání nedosahují úrovně, která je stanovena ve sdělení o znehodnocených aktivech, je podle bodu 41 sdělení o znehodnocených aktivech zapotřebí rozsáhlá restrukturalizace. Tato restrukturalizace musí zahrnovat zejména významné omezení velikosti banky v problémech jako kompenzaci za skutečnost, že banka Citadele nenese ztráty v plné výši a neposkytuje přiměřené protiplnění v plné výši.
(128)
Aby bylo možno vyvodit závěr, zda je restrukturalizace dostatečná, je nutno ji posoudit na základě cílů protiplnění a zpětného získání, tj. sdílení nákladů a omezení narušení hospodářské soutěže. Je nutno zejména zjistit, zda bylo dostatečného sdílení nákladů dosaženo jinými prostředky a zda je narušení hospodářské soutěže omezeno, a to ověřením tržního postavení a velikosti banky Citadele. Toto posouzení musí vzít v úvahu ostatní opatření podpory provedená ve prospěch banky Parex a banky Citadele a je zohledněno v části tohoto rozhodnutí, která analyzuje soulad opatření podpory se sdělením o restrukturalizaci (viz (144). bod odůvodnění a další body).
(129)
Po rozdělení bude banka Parex samostatná a z organizačního hlediska nezávislá na bance Citadele, jak požaduje oddíl 5.6 sdělení o znehodnocených aktivech.
(130)
Komise se závěrem domnívá, že daný případ je v souladu se sdělením o znehodnocených aktivech.
7.2.3. SLUČITELNOST PODLE SDĚLENÍ O RESTRUKTURALIZACI
(131)
Ve sdělení o restrukturalizaci jsou stanovena pravidla státní podpory vztahující se na restrukturalizaci finančních institucí v současné krizi. Aby byla restrukturalizace finanční instituce v souvislosti se současnou finanční krizí slučitelná s čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU, musí:
i)
vést k obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky;
ii)
zahrnovat dostatečný vlastní příspěvek příjemce podpory (sdílení nákladů);
iii)
obsahovat dostatečná opatření k omezení narušení hospodářské soutěže.
(132)
V oddíle 2 sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že by členský stát měl předložit ucelený, komplexní a podrobný plán restrukturalizace. Mělo by z něj být patrné, jak banka co nejdříve obnoví dlouhodobou životaschopnost bez státní podpory. Plán restrukturalizace by měl uvádět příčiny obtíží banky a vlastní slabé stránky banky a nastínit, jak navrhovaná restrukturalizační opatření problémy banky napraví.
(133)
V souladu s požadavky uvedenými v bodě 11 sdělení o restrukturalizaci je konečný plán restrukturalizace, který předložilo Lotyšsko, ucelený, komplexní a podrobný. Poskytuje podrobné informace o obchodním modelu, základní předpoklady a výsledné finanční výhledy. V souladu s bodem 10 uvedeného sdělení plán rovněž uvádí příčiny obtíží, s nimiž se potýkala banka Parex, zejména volbu nepřiměřené obchodní strategie ze strany vedení a některá vysoce riziková rozhodnutí (viz oddíl 2.1 a (38).-(42). bod odůvodnění tohoto rozhodnutí). Restrukturalizační činnosti uvedené v konečném plánu se náležitě zabývají nedostatky banky. V konečném plánu restrukturalizace jsou takto rozptýleny obavy ohledně původně oznámeného plánu restrukturalizace, jež byly uvedeny v rozhodnutí o zahájení řízení.
(134)
Pokud jde o zaměření obchodního modelu, jednu z hlavních obav uvedených v rozhodnutí o zahájení řízení, banka Citadele se podle konečného plánu restrukturalizace opět zaměří na tradiční bankovní obchodní činnosti v Pobaltí. Banka Citadele se bude v souladu s tím soustředit na hlavní činnosti, přičemž se stáhne z oblastí, které zhoršily její finanční potíže. Kladně se hodnotí zejména skutečnost, že v bance Parex budou ponechány všechny leasingové úvěry v SNS (včetně dceřiných společností) a nesplácené úvěry v SNS. Pokud jde o splácené úvěry v SNS, ty jsou sice převedeny do banky Citadele, Lotyšsko se však zavázalo, že budou odprodány a v žádném případě nebudou poskytovány nové úvěry (viz (72). a (83). bod odůvodnění). Činnost v oblasti správy majetku bude do […] odprodána buď odděleně od zbytku banky Citadele, nebo bude prodána s bankou Citadele, bude-li ke stanovenému dni nalezen investor pro celou banku (viz (73). bod odůvodnění tohoto rozhodnutí).
(135)
Jak Komise uvedla v rozhodnutí o zahájení řízení, nově založená banka Citadele bude mnohem menší, než byla banka Parex v období před krizí. Tato menší velikost je zapříčiněna zejména rozdělením a odprodeji, které budou provedeny. Agresivní rozšíření činnosti na úvěrových trzích a trzích vkladů, které se předpokládalo v původním plánu restrukturalizace, bylo v konečném plánu restrukturalizace konzervativně revidováno směrem dolů a bude omezeno, jak se Lotyšsko zavázalo (viz (77). a (78). bod odůvodnění tohoto rozhodnutí).
(136)
Kladně se hodnotí změny stylu řízení (významní akcionáři a členové rad již byli nahrazeni), správa a řízení banky Citadele a posílené řízení rizik a kontroly v rámci banky. Banka Parex již snížila správní náklady o 39 %. Předpokládaný poměr mezi náklady a příjmy banky Citadele se v roce 2014 sníží na [35 až 55] %, a to především v důsledku optimalizace sítě poboček a osobních nákladů.
(137)
Podle požadavků stanovených v bodech 12 až 15 sdělení o restrukturalizaci by měl konečný plán restrukturalizace rovněž prokázat, jak banka co nejdříve obnoví svou dlouhodobou životaschopnost bez další státní podpory. Banka by měla zejména dosáhnout přiměřené návratnosti vlastního kapitálu a být schopna pokrýt veškeré své náklady na běžné činnosti a dodržovat požadavky vyplývající z příslušných právních předpisů.
(138)
Plán restrukturalizace poskytuje za prvé podrobné finanční údaje a výhledy pro období 2006-2015, podává informace o příjmech, nákladech, znehodnocených aktivech, ziscích a kapitálové pozici banky. Komise se domnívá, že poskytnuté výhledy podle základního scénáře vycházejí z přiměřených základních makroekonomických předpokladů (jsou méně optimistické než odhady uvedené v hospodářské prognóze Evropské komise z jara 2010).
(139)
Banka Citadele má podle očekávání v roce 2011 opět docílit zisku a v období restrukturalizace má trvale zlepšovat své každoroční výsledky. Předpokládá se, že v roce 2014 dosáhne ROE úrovně [mezi 18 a 28] %, což se jeví jako dostatečná úroveň protiplnění za běžných tržních podmínek v Lotyšsku. To by bylo srovnatelné s minulými hodnotami ROE ve výši 28 % v roce 2006 a 20 % v roce 2007. Poměry kapitálové přiměřenosti banky Citadele a poměry kapitálové přiměřenosti na úrovni skupiny jsou značně vyšší než minimální požadavky vyplývající z právních předpisů. Vzhledem k stabilnímu obchodnímu modelu banky a výsledkům banky Parex v minulosti, pokud jde o její hlavní činnosti, se Komise na základě poskytnutých informací domnívá, že předložené výhledy jsou reálné.
(140)
Podle zátěžového testu, který provedla centrální banka (viz (45). bod odůvodnění), zastává Komise za druhé názor, že banka Citadele je s to čelit zátěžovému scénáři, aniž by potřebovala další podporu. Zátěžový scénář prokazuje, že banka plní kapitálové požadavky stanovené v právních předpisech. Z analýzy citlivosti použité v zátěžovém testu mimoto vyplývá, že by životaschopnost banky nemělo ohrozit podstatně změněné hospodářské prostředí.
(141)
Za třetí, na banku Citadele se nebudou vztahovat omezení týkající se výběru vkladů a budou dodržovány všechny ostatní požadavky stanovené v právních předpisech. Pokud jde o omezení týkající se výběru vkladů, velká část hlavních vkladatelů souhlasila se zachováním vkladů v bance po určitou dobu po zrušení omezení. Tyto vklady byly převedeny do banky Citadele (jak je uvedeno v tabulce 2). Komise mimoto vítá navrhovaný model financování s nízkým rizikem, který je ve větší míře založen na dlouhodobějším financování, odstraňuje tudíž dříve existující rozdíl mezi závazky a aktivy s ohledem na splatnost.
(142)
Plán rovněž stanoví, že banka Citadele i v případě pesimistického scénáře splatí státní opatření na podporu likvidity do 31. prosince 2012. Toto předpokládané splacení odstraňuje obavy uvedené v 80. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení, že banka bude i po období restrukturalizace nadále závislá na likviditě poskytnuté státem. Komise dále podotýká, že státní kapitál ve výši 103 milionů LVL, který byl do banky Citadele vložen ke dni rozdělení, bude „splacen“ v souladu se závazkem, který Lotyšsko přijalo s ohledem na prodej banky Citadele do 31. prosince 2014 (viz (76). bod odůvodnění).
(143)
Na základě výše uvedených skutečností Komise usuzuje, že nový obchodní model banky Citadele je životaschopný a udržitelný z dlouhodobého hlediska. Restrukturovaná banka bude proto schopna soutěžit na trhu na základě svých vlastních schopností v souladu s požadavky vyplývajícími z příslušných právních předpisů a její životaschopnost nebude ohrožena ani ve významně změněném prostředí. Komise proto zastává názor, že plán restrukturalizace banky Parex splňuje požadavky uvedené ve sdělení o restrukturalizaci, pokud jde o obnovení dlouhodobé životaschopnosti.
(144)
V oddíle 3 sdělení o restrukturalizaci je stanoveno, že by se banky a jejich akcionáři měli na restrukturalizaci podílet v maximální míře, aby byla podpora omezena na minimum a aby se omezilo narušení hospodářské soutěže a morální hazard. Tento požadavek znamená, že banky použijí k financování restrukturalizace své vlastní zdroje, získané například prodejem aktiv, zatímco akcionáři by měli pokud možno převzít ztráty banky. Pomoc na restrukturalizaci je podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci omezena na pokrytí nákladů nezbytných k obnovení životaschopnosti.
(145)
Na rozdíl od původního plánu restrukturalizace, který byl předložen dne 11. května 2009, je konečný plán restrukturalizace jednoznačně zaměřený a upouští od strategie založené na rozšíření činnosti, která se pro banku Parex plánovala původně. Tento cílený přístup přispěl k omezení potřebné podpory. V této souvislosti se hodnotí kladně navrhované odprodeje a snížení bilanční sumy banky Citadele a rovněž uvedení banky Parex do […]. Výnosy z prodeje aktiv budou financovat část restrukturalizačních nákladů a omezí potřebnou podporu. Komise zdůrazňuje, že lotyšské orgány poskytly podrobný časový plán pro plánované odprodeje a zavázaly se jmenovat kontrolního správce a rovněž správce převodu s cílem zajistit dodržení závazků. S ohledem na příspěvek k restrukturalizačním nákladům prostřednictvím vnitřních zdrojů vytvořených bankou Komise podotýká, že banka provádí rozsáhlá opatření za účelem snížení nákladů.
(146)
Usuzuje se, že opatření, která již byla provedena, a opatření, k nimž se Lotyšsko zavázalo, zajistí, aby byly použity vlastní zdroje a aby se držitelé soukromého kapitálu v bance Parex přiměřeně podíleli na restrukturalizaci.
(147)
Sdílení nákladů ze strany bývalých většinových akcionářů lze prokázat převzetím jejich veškerých podílů v bance Parex Lotyšskem za symbolickou cenu 2 LVL. Tito akcionáři byli zrušeni, a lze tudíž mít za to, že nesli důsledky neúspěchu banky Parex. Kromě odstranění bývalých většinových akcionářů došlo k významnému oslabení držby akcií menšinovými akcionáři v důsledku rekapitalizace banky ze strany státu a EBRD. Jejich vlastnický podíl se snížil z předchozí úrovně ve výši 15,2 % na 3,7 % v současnosti a tito akcionáři zůstanou po rozdělení v bance Parex ([…]). Tato opatření slouží jako cenný signál proti morálnímu hazardu.
(148)
Podřízené úvěry poskytnuté původními akcionáři budou v bance Parex druhořadými závazky. Likvidace aktiv banky Parex podle základního scénáře nepředpokládá získání dostatečných výnosů, které by pokrývaly více než prioritní závazky banky. Jelikož podřízené úvěry mají splatnost v období 2015-2018 a stát podpoří pouze kapitál banky Parex […], přičemž současně obdrží za státní vklady přiměřené protiplnění, je pravděpodobné, že držitelé podřízených dluhových nástrojů ponesou ztráty z kapitálu, který investovali […].
(149)
Vlastní příspěvek minulých držitelů kapitálu v bance se přiměřeně zabývá morálním hazardem. Plán restrukturalizace banky Parex proto zajišťuje dostatečné sdílení nákladů a vlastní příspěvek k restrukturalizaci. Konečný plán restrukturalizace je proto v souladu s oddílem 3 sdělení o restrukturalizaci.
(150)
Oddíl 4 sdělení o restrukturalizaci vyžaduje, aby plán restrukturalizace obsahoval opatření omezující narušení hospodářské soutěže a zajišťující konkurenceschopný bankovní sektor. Tato opatření by měla mimoto zajistit, aby státní podpora nebyla použita k financování protisoutěžního chování.
(151)
Komise se domnívá, že balíček opatření obsažených v konečném plánu restrukturalizace představuje významné zlepšení oproti původnímu plánu restrukturalizace a odstraňuje pochybnosti ohledně této záležitosti, které byly uvedeny v rozhodnutí o zahájení řízení. Vzhledem k významným odprodejům a tržním omezením, jakož i zmenšení banky (viz tabulka 20) se Komise domnívá, že plán představuje přiměřený balíček opatření, který přispěje k zachování rovných podmínek a konkurenceschopných trhů. Původní strategie uvedená v oznámeném plánu, která byla založena na rozšíření činnosti a s ohledem na niž byly v rozhodnutí o zahájení řízení vysloveny vážné pochybnosti, se změnila a konečný plán restrukturalizace vychází z významného zmenšení velikosti banky, pokud jde o celkovou bilanční sumu i podíly na hlavních trzích.
Tabulka 20
Zmenšení velikosti banky Citadele a omezení její přítomnosti na hlavních trzích
Aktiva banky Citadele v porovnání s bankou Parex v období před krizí
Banka Citadele na konci období restrukturalizace,
rok 2014
(včetně postupného růstu)
Snížení podílu na hlavních úvěrových trzích na konci restrukturalizace
(včetně postupného růstu)
Snížení podílu na trzích vkladů (hlavní činnost a činnost v oblasti správy majetku) na konci restrukturalizace (včetně postupného růstu)
Po rozdělení: 44 %
(celková aktiva nižší o 1,9 miliardy EUR);
vezme-li se v úvahu odprodej úvěrů v SNS (rok […]): [35-50] %
(celková aktiva nižší o [1,6-2,3] miliardy EUR)
[40-55] % (sníženo o [1,9-23] miliardy EUR)
Podíl na trhu před krizí ve výši 11,7 % oproti [ 7] % v roce 2014 (omezení): přítomnost na trhu nižší o [50-60] %
Podíl na trhu před krizí ve výši 20 % (33) oproti [ 13] % (snížení do roku 2015 na [ 10] %): přítomnost na trhu nižší o [55-65] %
(152)
Restrukturalizace banky zahrnuje podstatné omezení přítomnosti banky v hlavních segmentech trhu. Za prvé, v důsledku provedení restrukturalizačních opatření sníží banka Citadele svá celková aktiva přibližně o 60 % a její přítomnost na všech hlavních trzích se v porovnání s bankou Parex v období před krizí sníží o více než 50 %. Menší přítomnost banky na trhu a rovněž plánované odprodeje uvolní příslušné segmenty trhu pro konkurenty. Za druhé, jak již bylo zmíněno v oddíle 2.5, Lotyšsko prodá banku Citadele nejpozději do 31. prosince 2014, nebo bude banka prodána správcem převodu do 31. prosince 2015, a činnost v oblasti správy majetku bude prodána do […] (buď v rámci banky Citadele, nebo zvlášť), čímž bude případně poškozeným konkurentům umožněno, aby se ucházeli o tyto podniky. Prodej lze považovat za opatření k omezení narušení hospodářské soutěže (34).
(153)
Opatření k omezení hospodářské soutěže se pokládají za přiměřená rovněž vzhledem k poměrně omezené absolutní velikosti banky během restrukturalizace (přibližně 2,2 miliardy EUR). Po restrukturalizaci zůstanou pouze hlavní činnosti. Nejdůležitější z těchto činností bude přítomnost banky Citadele v Lotyšsku, jehož trh je již nyní poměrně koncentrovaný a ovládaný řadou zahraničních bank (35). Omezený podíl banky Citadele na úvěrovém trhu ve výši přibližně [4-7] % a na trhu vkladů ve výši [7-10] % (viz (77). bod odůvodnění) lze pokládat za přiměřené omezení možného narušení hospodářské soutěže v porovnání s jejím podílem na úvěrovém trhu ve výši 12 % a na trhů vkladů ve výši přibližně 20 % v období před krizí.
(154)
Přítomnost banky na ostatních zeměpisných trzích je omezená a bude omezená i nadále s cílem omezit možné narušení hospodářské soutěže tak, aby nebyly překročeny podíly na litevském úvěrovém trhu a na trhu vkladů ve výši [ 4] %, na estonském úvěrovém trhu ve výši [ 1,5] % a na estonském trhu vkladů ve výši [ 2,5] % a na švédském a německém trhu vkladů ve výši [ 0,5] % (viz (77). a (78). bod odůvodnění). Tyto limity umožní omezený růst na těchto trzích vzhledem k nutnosti, aby banka diverzifikovala své zdroje financování. Stávající makroekonomická situace v Lotyšsku ztěžuje přilákání vnějšího financování. Vklady lotyšských rezidentů jsou podstatně nižší než celé úvěrové portfolio v tomto členském státě. Hlavní konkurenti banky dostávají finanční prostředky od svých mateřských společností, které jsou usazeny v zahraničí. Uznává se proto, že si banka Citadele musí zachovat určitou finanční základnu v zahraničí (jedna pobočka ve Švédsku a jedna v Německu) za účelem diverzifikace své finanční základny. Vzhledem k malé přítomnosti banky na těchto trzích a potřebě diverzifikovaných zdrojů financování v zájmu životaschopnosti banky se Komise domnívá, že dohodnuté limity na těchto trzích jsou přiměřené.
(155)
Komise vítá rovněž zákaz uvádět státní podporu k reklamním účelům, což bance Citadele zabrání v tom, aby podporu použila k protisoutěžnímu tržnímu chování, a zákaz nabývání podniků, který zajišťuje, že státní podpora nebude použita k převzetí konkurentů. Banka Citadele mimoto nezvýší počet svých poboček.
(156)
Po rozdělení bude banka Parex a její dceřiné společnosti účinně […] po dobu své existence, která má podle předpokladů činit osm let. Toto období se považuje za přiměřené, aby bylo možno dokončit postupy zpětného získání a prodeje aktiv, přičemž se zamezí nucenému prodeji.
(157)
Ačkoliv si banka Parex ponechá svou bankovní licenci, nebude moci ona ani její dceřiné společnosti vykonávat nové činnosti vyjma těch, které jsou nezbytné ke správě a prodeji přidělených aktiv. Banka Parex zejména ukončí poskytování nových úvěrů a přijímání vkladů od veřejnosti (viz (84). a (85). bod odůvodnění). Mimoto do […] postupně ukončí nebo prodá své leasingové činnosti.
(158)
Lotyšsko se zavázalo, že striktně omezí další kapitál z hlediska času ([…]) a rozsahu (až do 218,7 milionů LVL) (viz (87). bod odůvodnění).
(159)
Na základě výše uvedených skutečností se usuzuje, že podpora pro banku Parex (po rozdělení) je omezena na nezbytné minimum […], a je proto zamezeno nepřiměřenému narušení hospodářské soutěže.
(160)
V souladu s tím jsou rozsah a povaha opatření, zejména významné zmenšení velikosti a omezení přítomnosti na trhu spolu s prodejem v přiměřeném časovém rámci, který se navrhuje s ohledem na banku Citadele a banku Parex, dostačující a přiměřené k tomu, aby se zamezilo nepřiměřenému narušení hospodářské soutěže. Hloubka restrukturalizace spolu s prodejem banky Citadele mimoto postačují ke kompenzaci případného narušení hospodářské soutěže, které může vyplývat z možného nepřiměřeného plnění a zpětného získání.
(161)
V bodě 46 sdělení o restrukturalizaci je stanoven požadavek, že v zájmu ověření, že je plán restrukturalizace řádně prováděn, jsou nezbytné pravidelné podrobné zprávy členského státu. Lotyšské orgány se v souladu s tím zavázaly, že budou Komisi takovéto zprávy o bance Citadele i bance Parex předkládat co šest měsíců počínaje dnem vydání tohoto rozhodnutí.
(162)
Lotyšsko se zavázalo, že jmenuje kontrolního správce, který bude sledovat dodržování závazků a předkládat zprávy Komisi.
(163)
Komise má za to, že plán restrukturalizace banky Parex, který je popsán v oddíle 2 tohoto rozhodnutí, je slučitelný s čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU a splňuje požadavky uvedené ve sdělení o restrukturalizaci, pokud jde o životaschopnost, sdílení nákladů a opatření k omezení narušení hospodářské soutěže.
(164)
Lotyšsko výjimečně souhlasilo s tím, aby bylo toto rozhodnutí přijato v angličtině,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
S ohledem na plán restrukturalizace a závazky, které přijala Lotyšská republika, se podpora na restrukturalizaci, kterou Lotyšsko poskytne podnikům AS Parex banka a AS Citadele banka, pokládá za slučitelnou s vnitřním trhem ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Lotyšské republice.
V Bruselu dne 15. září 2010.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 15 września 2010 r.
w sprawie pomocy państwa C 26/09 (ex N 289/09), której Łotwa zamierza udzielić na restrukturyzację AS Parex banka
(notyfikowana jako dokument nr C(2010) 6202)
(Jedynie tekst w języku angielskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2011/364/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (1) zgodnie z przywołanymi artykułami,
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
Dnia 10 listopada 2008 r. Łotwa zgłosiła Komisji pakiet środków na rzecz AS Parex banka (zwanego dalej „Parex banka”), mających na celu wsparcie stabilności systemu finansowego, który to pakiet zatwierdzono dnia 24 listopada 2008 r. (2) (decyzją zwaną dalej „pierwszą decyzją w sprawie ratowania banku”) w oparciu o zobowiązanie Łotwy do przedłożenia w terminie sześciu miesięcy planu restrukturyzacji Parex banka. Dnia 26 stycznia 2009 r. Łotwa poinformowała Komisję o kilku zmianach w środkach pomocy publicznej na rzecz Parex banka. Zmiany te zatwierdzono dnia 11 lutego 2009 r. (3) (decyzją zwaną dalej „drugą decyzją w sprawie ratowania banku”). Dnia 29 marca 2009 r. Łotwa zgłosiła Komisji potrzebę dalszych zmian w zakresie środka polegającego na dokapitalizowaniu. Zmiany te zatwierdzono decyzją Komisji z dnia 11 maja 2009 r. (4) (zwaną dalej „trzecią decyzją w sprawie ratowania banku”).
(2)
Dnia 11 maja 2009 r. Łotwa zgłosiła plan restrukturyzacji Parex banka. Dnia 5 czerwca 2009 r. do władz łotewskich wysłano prośbę o przekazanie informacji. Dnia 15 czerwca 2009 r. odbyło się spotkanie przedstawicieli władz łotewskich i Komisji. Na prośbę o przekazanie informacji Łotwa odpowiedziała częściowo pismem z dnia 7 lipca 2009 r.
(3)
Pismem z dnia 29 lipca 2009 r. Komisja powiadomiła Łotwę, że podjęła decyzję o wszczęciu postępowania określonego w art. 108 ust. 2 TFUE (5) (zwaną dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”) w odniesieniu do środków pomocy na restrukturyzację.
(4)
Decyzję o wszczęciu postępowania opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej z dnia 6 października 2009 r. i wezwano zainteresowane strony do przedstawiania uwag dotyczących proponowanych środków pomocy na restrukturyzację w terminie jednego miesiąca od daty publikacji. Komisja nie otrzymała żadnych uwag od zainteresowanych stron. Jednakże po upływie wyznaczonego terminu Komisja otrzymała pisma z dnia 15 czerwca 2010 r. i z dnia 13 lipca 2010 r. od Valerijsa Karginsa oraz Viktorsa Krasovickisa, byłych akcjonariuszy większościowych Parex banka (zwanych dalej „byłymi akcjonariuszami większościowymi”). Ponadto Komisja otrzymała pisma z dnia 22 czerwca 2010 r. i z dnia 1 lipca 2010 r. od członków parlamentu łotewskiego.
(5)
W piśmie z dnia 12 sierpnia 2009 r. władze łotewskie poprosiły o wydłużenie terminu przedłożenia dodatkowych informacji określonych w decyzji o wszczęciu postępowania do 15 października 2009 r. W odpowiedzi na decyzję o wszczęciu postępowania dnia 4 września 2009 r. władze łotewskie przedstawiły zrewidowany plan restrukturyzacji Parex banka wraz z dodatkowymi informacjami. Zrewidowany plan restrukturyzacji uaktualniono jeszcze dnia 22 września 2009 r. i przekazano dodatkowe informacje. W dniach 11 i 17 września 2009 r. odbyły się spotkania z udziałem przedstawicieli władz łotewskich i Komisji.
(6)
Dodatkowo Łotwa przedstawiła dalsze informacje i objaśnienia w dniach 11 września, 6 i 26 października, 9 i 23 grudnia 2009 r., 19 lutego i 2 marca 2010 r.
(7)
W dniach 12 i 26 października 2009 r. Łotwa przedstawiła informacje dotyczące potencjalnej zmiany strategii restrukturyzacji Parex banka. Dnia 22 marca 2010 r. odbyło się spotkanie z udziałem przedstawicieli Komisji i władz łotewskich. Pismem z dnia 31 marca 2010 r. Łotwa przedłożyła nową wersję planu restrukturyzacji Parex banka datowaną na dzień31 marca 2010 r., którą później uzupełniono dokumentami z dnia 14 maja oraz 9, 12, 17 i 21 czerwca 2010 r.
(8)
Dnia 10 maja 2010 r. Komisja poprosiła o dalsze informacje. Łotwa odpowiedziała pismem z dnia 7 lipca 2010 r. Z pismem tym Łotwa przedłożyła również uaktualnioną wersję planu restrukturyzacji z 31 marca 2010 r. Plan restrukturyzacji był następnie zmieniany w dniach 18 i 27 sierpnia 2010 r. (zwany dalej „ostatecznym planem restrukturyzacji”).
(9)
W pismach z dnia 2, 18 i 27 sierpnia oraz 2 września 2010 r. Łotwa przedstawiła dodatkowe objaśnienia dotyczące zobowiązań, które miały być podjęte. Dnia 3 września 2010 r. Komisja otrzymała ostateczną listę zobowiązań.
(10)
Dnia 2 września 2010 r. władze łotewskie poinformowały Komisję, że w drodze wyjątku zgadzają się, aby niniejsza decyzja została przyjęta w języku angielskim.
2. SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚRODKÓW POMOCY
2.1. BENEFICJENT I JEGO PROBLEMY
(11)
Parex banka był drugim pod względem wielkości bankiem na Łotwie o łącznych aktywach w wysokości 3,4 mld LVL (4,9 mld EUR) na dzień 31 grudnia 2008 r. Pod koniec 2007 r., przed kryzysem, bank miał największy udział (18 %) w krajowym rynku depozytów i trzeci pod względem wielkości udział (12 %) w krajowym rynku kredytów. (6) Dlatego też władze łotewskie uznały, że ma istotne znaczenie systemowe dla systemu finansowego.
(12)
Parex banka, bezpośrednio oraz poprzez wyspecjalizowane spółki zależne, oferował szeroką gamę produktów bankowych, w tym kredyty, usługi związane z kartami płatniczymi, leasing, zarządzanie aktywami oraz usługi maklerskie. Oprócz działalności bankowej na Łotwie, Parex banka prowadził bankową spółkę zależną na Litwie i w Szwajcarii (AP Anlage & Privatbank AG) oraz miał oddziały w Estonii, w Szwecji i w Niemczech, prowadził panbałtycką spółkę zarządzania aktywami i szereg spółek leasingowych prowadzących działalność na terenie Wspólnoty Niepodległych Państw (zwanej dalej „WNP”).
(13)
Parex banka został założony w 1992 r., a większościowymi akcjonariuszami były dwie osoby, które przed interwencją państwa posiadały 84,83 % kapitału podstawowego banku. W wyniku problemów, przed którymi stanął, Parex banka został częściowo znacjonalizowany w drodze nabycia wszystkich akcji będących własnością byłych akcjonariuszy większościowych za symboliczną łączną cenę nabycia wynoszącą 2 LVL (około 3 EUR) (7). W kwietniu 2009 r. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju (zwany dalej „EBOR”) zawarł umowę kupna akcji, na mocy której EBOR nabywał 25 % kapitału podstawowego Parex banka plus jedną akcję (8).
(14)
Chociaż w przeszłości Parex banka był instytucją rentowną o silniej franczyzie bankowej na Łotwie, kierownictwo banku wybrało nieodpowiednią strategię biznesową i podjęło szereg wysoce ryzykownych decyzji w obliczu ostrej konkurencji ze strony bardziej wyrafinowanych spółek zależnych zagranicznych banków. W szczególności Parex banka coraz bardziej angażował się na rynkach WNP, nadmiernie polegając na dużych, krótkoterminowych depozytach nierezydentów. Kryzys finansowy dotknął szczególnie mocno rynki wschodzące, w tym kraje WNP; dodatkowo krążyły plotki dotyczące zdolności Parex banka do refinansowania swoich kredytów konsorcjalnych o terminie zapadalności przypadającym w lutym 2009 r. Połączenie tych okoliczności doprowadziło do utraty zaufania deponentów, szczególnie wśród klientów nierezydentów, którzy przypuścili run na bank. To masowe wycofywanie pieniędzy z banku doprowadziło w szczytowym momencie do dziennego wypływu środków w wysokości do 100 mln EUR i nie powstrzymała jej częściowa nacjonalizacja banku. W efekcie odnotowano 36 % spadek depozytów w porównaniu z końcem 2007 r., co spowodowało poważny kryzys płynności. W celu zapobieżenia dalszemu wypływowi depozytów Komisja Finansów i Rynków Kapitałowych, będąca łotewskim organem regulacyjnym, nałożyła ograniczenia w zakresie wycofywania depozytów.
(15)
W 2008 r. skonsolidowane straty wyniosły 131 mln LVL (185 mln EUR), wobec zysku na poziomie 40 mln LVL (58 mln EUR) w 2007 r. Pod koniec 2008 r. całkowita wartość kapitału własnego akcjonariuszy była o 65 % niższa niż w roku poprzednim i wynosiła 77 mln LVL, co było przede wszystkim spowodowane zwiększonymi rezerwami na straty z tytułu kredytów oraz stratami z tytułu portfela papierów wartościowych. Współczynnik adekwatności kapitałowej (zwany dalej „CAR”) Parex banka w ujęciu indywidualnym i na poziomie grupy (9) wynosił, odpowiednio, jedynie 4,1 % oraz 3,1 %. Dlatego Parex banka nie był dłużej w stanie sprostać ustawowym wymogom dotyczącym wypłacalności.
2.2. ZATWIERDZONE ŚRODKI POMOCY
(16)
Na początku listopada 2008 r. Parex banka wystąpił o pomoc państwa. Po jego nacjonalizacji Łotwa zdecydowała się wprowadzić środki pomocy na ratowanie banku, które tymczasowo ustabilizowały Parex banka. W sumie Komisja Europejska tymczasowo zatwierdziła jako pomocy na ratowanie: i) instrument wsparcia płynności w wysokości do 1,5 mld LVL; ii) gwarancje państwa obejmujące istniejące kredyty konsorcjalne w kwocie 775 mln EUR oraz nowe kredyty przyznane w celu refinansowania kredytu konsorcjalnego w kwocie 275 mln EUR; oraz iii) środki polegające na dokapitalizowaniu, umożliwiające Parex banka osiągnięcie 11 % współczynnika adekwatności kapitałowej podczas etapu ratowania (10).
2.3. PLANY RESTRUKTURYZACJI
2.3.1. WSTĘPNY PLAN RESTRUKTURYZACJI
(17)
Dnia 11 maja 2009 r. Łotwa przedłożyła plan restrukturyzacji Parex banka będący następstwem pierwszych środków polegających na dokapitalizowaniu (zwany dalej „wstępnym planem restrukturyzacji”), którego treść opisano bardziej szczegółowo w sekcji 2.4 decyzji o wszczęciu postępowania.
(18)
Plan obejmował wstępną analizę działalności Parex banka, przewidywane środki pomocy na restrukturyzację, jego przyszłą strategię biznesową i środki służące przywróceniu rentowności.
(19)
Plan dotyczył okresu od 2009 r. do 2013 r. Za przyszłe główne segmenty działalności Parex banka uznano zarządzanie kapitałem korporacyjnym, zarządzanie kapitałem detalicznym i zarządzanie majątkiem (11). Plan przewidywał realizację nowej strategii zmierzającej do tego, aby Parex banka stał się wiodącym bankiem panbałtyckim. Uznano, że wszystkie działania „pozabałtyckie” wykraczają poza działalność podstawową. W planie wykluczono jednak ewentualną sprzedaż tej części działalności w perspektywie krótko- lub średnioterminowej.
(20)
Przewidywana strategia biznesowa obejmowała atrakcyjne stawki i agresywną strategię marketingową celem wsparcia wzrostu Parex banka i odzyskania utraconej bazy depozytowej. Plan zakładał, że Parex banka pozostanie zależny od państwowych środków wsparcia płynności finansowej nawet po upływie okresu restrukturyzacji.
2.3.2. ZREWIDOWANY PLAN RESTRUKTURYZACJI
(21)
Dnia 4 września 2009 r. Łotwa przedłożyła zrewidowany plan restrukturyzacji, który następnie zmieniono dnia 22 września 2009 r. Plan ten miał na celu rozstrzygnięcie wątpliwych kwestii podniesionych przez Komisję w decyzji o wszczęciu postępowania.
(22)
Zrewidowana strategia dla Parex banka również opierała się na stworzeniu silnej pozycji w państwach bałtyckich w zakresie zarządzania kapitałem korporacyjnym, zarządzania kapitałem detalicznym i zarządzania majątkiem. Zrewidowany plan przewidywał, że Parex banka będzie w stanie spłacić wszystkie państwowe środki wsparcia płynności do końca okresu restrukturyzacji.
(23)
Jednak w przeciwieństwie do wstępnego planu restrukturyzacji zrewidowany plan uwzględniał zmniejszenie bilansu Parex banka poprzez skupienie działalności na głównych segmentach. W szczególności przewidywał ograniczenie akcji kredytowej Parex banka.
(24)
Ponadto plan wskazywał na możliwość wydzielenia segmentu działalności niezwiązanego z działalnością podstawową. Gdy następnie Łotwa zatwierdziła tę strategiczną zmianę, niezbędne było sporządzenie nowej, odpowiedniej wersji planu restrukturyzacji.
2.3.3. OSTATECZNY PLAN RESTRUKTURYZACJI
(25)
Zgodnie z ostatecznym planem restrukturyzacji głównym celem strategicznym jest powrót banku do sektora prywatnego poprzez jego sprzedaż inwestorowi strategicznemu zapewniającemu zwolnienie państwa ze zobowiązań finansowych i jednocześnie zapewniającemu długoterminową rentowność banku. Łotwa pozyskała już EBOR jako silnego, uznanego inwestora zewnętrznego o wystarczających zasobach finansowych, gwarantującego długoterminowe zaangażowanie (zob. motyw 13).
(26)
W ostatecznym planie restrukturyzacji przewiduje się podział aktywów Parex banka na nowo utworzony bank o nazwie AS Citadele banka (zwany dalej „Citadele banka”), będący bankiem zachowującym dobre aktywa, który skupi się na tradycyjnej działalności bankowej, oraz bank likwidujący złe aktywa (Parex banka), […] (12).
(27)
W celu przywrócenia długoterminowej rentowności główna część banku zostanie oddzielona od aktywów zagrożonych i niezwiązanych z działalnością główną. Proponowana restrukturyzacja opiera się na scenariuszu wydzielenia dobrych aktywów („good-out”) zakładającym ustanowienie banku z solidną bazą kapitałową pod łotewskim nadzorem ustawowym i koncentrującym się na rynku państw bałtyckich. Wszystkie aktywa związane z działalnością główną i niektóre aktywa niezwiązane z działalnością główną (w szczególności niezagrożone kredyty z terenu WNP) zostają przeniesione z Parex banka do nowo utworzonego banku. Pozostałe aktywa zagrożone i niezwiązane z działalnością główną (kredyty, papiery wartościowe i przejęte nieruchomości) pozostaną w Parex banka, […].
(28)
Tabela 1 przedstawia struktury banków Citadele banka i Parex banka po podziale.
Tabela 1
Struktura akcjonariatu po podziale
(29)
Łotwa podjęła już wstępne kroki zmierzające do wdrożenia scenariusza wydzielenia dobrych aktywów. Nowy bank, Citadele banka, zarejestrowano dnia 30 czerwca 2010 r., a większość aktywów przeniesiono dnia 1 sierpnia 2010 r. (13). W zasadzie pełny operacyjny rozdział Citadele banka i Parex banka powinien być zakończony w ciągu 12 miesięcy po przeniesieniu aktywów.
(30)
W konsekwencji z Parex banka do Citadele banka przeniesione zostaną następujące aktywa i pasywa:
-
niezagrożone kredyty z państw bałtyckich (o wartości [między 300 a 800] mln LVL),
-
niezagrożone kredyty z terenu WNP (o wartości [między 50 a 350] mln LVL),
-
oddziały w Szwecji i w Niemczech,
-
depozyty związane z działalnością w zakresie zarządzania majątkiem.
(31)
W Parex banka pozostaną następujące aktywa i pasywa:
-
zagrożone kredyty z państw bałtyckich (o wartości [między 200 a 800] mln LVL) (14),
-
kredyty na rzecz akcjonariuszy spadkowych (o wartości […] mln LVL),
-
leasingowe spółki zależne na terenie WNP,
-
zagrożone kredyty z terenu WNP (o wartości [między LVL 50 a 350] mln LVL).
(32)
Tabela 2 pokazuje aktywa przeniesione do Citadele banka oraz aktywa pozostawione w Parex banka, jak również zmniejszenie bilansu w stosunku do okresu sprzed kryzysu, oszacowane w ostatecznym planie restrukturyzacji i skorygowane dnia 27 sierpnia 2010 r.:
Tabela 2
Podział aktywów między Citadele banka i Parex banka
(w tys. LVL)
Parex banka - 2008 r.
Parex banka - 2009 r.
Parex banka - 31/7/2010 r. (15)
Citadele banka
Parex banka po podziale (16)
Aktywa
Środki pieniężne i depozyty w bankach centralnych
79 154
136 769
131 693
119 783
30 876
Należności od instytucji kredytowych
228 752
189 321
227 741
245 069
5 583
Kredyty
1 744 871
1 429 466
1 355 831
748 457
627 471
Papiery wartościowe
941 293
405 800
356 439
224 735
130 936
Inwestycje w spółki zależne
51 442
72 725
81 691
5 530
51 962
Pozostałe aktywa
323 797
220 097
75 584
45 604
52 747
Aktywa łącznie
3 369 309
2 484 501
2 228 978
1 389 179
899 576
Pasywa
Bank Łotwy
587 183
140 449
-
-
-
Instytucje kredytowe
129 584
50 865
27 295
41 571
51 703
Konsorcjum
544 673
381 271
163 402
-
163 402
Skarb państwa
676 398
622 048
692 454
131 000
458 454
Depozyty klientów
1 225 488
911 318
1 006 202
928 686
75 314
Euroobligacje
88 712
87 489
113 136
109 244
-
Zobowiązania podporządkowane (akcjonariusze spadkowi)
52 848
52 857
52 863
-
52 878
Zobowiązania podporządkowane (państwo)
-
37 338
37 338
50 270
-
Zobowiązania podporządkowane (EBOR)
-
12 932
12 932
Pozostałe zobowiązania
35 556
31 458
34 754
30 280
21 522
Zobowiązania łącznie
3 340 442
2 328 025
2 140 376
1 291 051
823 274
Kapitał własny
28 867
156 476
88 602
98 127 (17)
76 302
Ogółem
3 369 309
2 484 501
2 228 978
1 389 179
899 576
Wskaźnik podziału, uwzględniający przeniesienie inwestycji w litewskiej spółce zależnej, w AP Anlage & Privatbank AG oraz depozyty w oddziale niemieckim (18)
64 %
36 %
W stosunku do sytuacji Parex banka w 2008 r.
44 %
(33)
Strategia Citadele banka zakładająca zapewnienie długoterminowej rentowności opiera się na stworzeniu silnej pozycji w państwach bałtyckich, skupiając się na Łotwie, w ramach trzech głównych segmentów działalności: zarządzania kapitałem korporacyjnym, zarządzania kapitałem detalicznym i zarządzania majątkiem (19). Jednakże działalność związana z zarządzaniem majątkiem pozostanie głównym segmentem działalności jedynie w przypadku gdy bank zostanie sprzedany w terminie do […]. Jeżeli sprzedaż ta nie dojdzie do skutku, segment zarządzania majątkiem zostanie sprzedany oddzielnie z zachowaniem tego samego terminu.
(34)
Citadele banka nie będzie się angażował w działalność kredytową na terenie WNP i dlatego uznaje się, że portfel niezagrożonych kredytów z terenu WNP nie należy do głównej działalności banku. W segmencie tym nie będą udzielane żadne nowe kredyty, a istniejący portfel zostanie zbyty w terminie do […].
(35)
Obecność Parex banka na Litwie i w Estonii została znacznie bardziej ograniczona niż na Łotwie. Citadele banka planuje również utrzymać ograniczoną obecność na tych rynkach w przyszłości.
(36)
Jeżeli chodzi o dwa oddziały depozytowe w Szwecji i w Niemczech przeniesione do Citadele Banka, Łotwa wyjaśniła, że w rezultacie masowego wycofywania pieniędzy z banku utracono znaczną część bałtyckich środków finansowania banku. Ponadto w obecnym kontekście makroekonomicznym Łotwy trudno jest przyciągnąć zewnętrzne środki finansowe. Całkowita wartość depozytów rezydentów państw bałtyckich jest znacznie mniejsza niż portfel kredytów tej grupy, podczas gdy główni konkurenci Parex banka uzyskują finansowanie ze swoich spółek dominujących z siedzibą w innych państwach (głównie w Szwecji). Dlatego też Citadele banka musi zachować pewną bazę finansowania zagranicą (w Szwecji i w Niemczech).
(37)
Citadele banka zamierza zająć się problemami, które zmusiły Parex banka do ubiegania się o pomoc państwa, oraz przywrócić długoterminową rentowność poprzez poniższe środki kluczowe.
(38)
Zmiana stylu zarządzania i ładu korporacyjnego: Przed nacjonalizacją procesy decyzyjne Parex banka były scentralizowane i skupiały się wokół głównych właścicieli. Citadele banka będzie przestrzegać niedawno przyjętych poprawionych zasad ładu korporacyjnego. Wprowadzi zestaw procedur dotyczących Zarządu i Rady Nadzorczej, mających na celu zapewnienie wysokich standardów ładu korporacyjnego. Kluczowe zasady ładu korporacyjnego Citadele banka są następujące: ścisłe rozdzielenie własności i zarządzania; zagwarantowanie praw akcjonariuszy; ujawnianie informacji i przejrzystość; obowiązki i struktura zarządu; oraz promowanie etycznego i odpowiedzialnego podejmowania decyzji.
(39)
Usprawnione zarządzanie ryzykiem: Kierownictwo Parex banka przeanalizowało i ulepszyło środki zarządzania ryzykiem i środki kontroli w ramach banku zarówno na poziomie przedsiębiorstwa, jak i na poziomie operacyjnym w odniesieniu do wszystkich głównych kategorii ryzyka (ryzyka rynkowego, ryzyka kredytowego i ryzyka operacyjnego). W szczególności rekonstrukcji poddane zostaną w znacznym stopniu środki kontroli ryzyka kredytowego w Citadele banka w celu zmiany poprzedniego podejścia Parex banka, polegającego mianowicie na udzielaniu zabezpieczonych kredytów przy stosowaniu istotnie niepewnych wycen, na oparte na przepływach oceny zdolności kredytobiorców do obsługi zadłużenia. Zarządzanie ryzykiem jest zasadniczym elementem procesu zarządzania Citadele banka. Zarządzanie ryzykiem w ramach Citadele banka podlega kontroli ze strony niezależnej jednostki. Dodatkowo Rada Nadzorcza Citadele banka uczestniczy w nadzorowaniu zarządzania ryzykiem, a jeden z jej członków odpowiada za nadzór nad zarządzaniem ryzykiem, kontrolę wewnętrzną i zgodność z przepisami i standardami. Dla Rady Nadzorczej sporządzane są miesięczne sprawozdania dotyczące ryzyka, które zawierają uaktualnione informacje o ryzyku kredytowym i zachowaniu zgodności z wymogami w ramach banku.
(40)
Zmniejszony bilans skupiony na głównych segmentach: Główna część działalności Citadele banka będzie prowadzona w państwach bałtyckich, a kadra zarządzająca będzie się skupiała na przywróceniu rentowności Citadele banka w tym regionie. Portfel niezagrożonych kredytów z terenu WNP niezwiązanych z działalnością główną zostanie przeniesiony do Citadele banka, ale zostanie sprzedany w terminie do […]. Dzięki skoncentrowaniu się na działalności głównej oraz istotnemu zmniejszeniu wielkości aktywnego bilansu Citadele banka osiągnie trwałą rentowność.
(41)
Stabilizacja poziomu płynności: Strategia Citadele banka polega na wypracowaniu trwałego modelu opartego na finansowaniu o niskim ryzyku poprzez zmniejszenie zależności od finansowania hurtowego, wydłużenie okresów zapadalności oraz zróżnicowanie źródeł finansowania przez zwiększenie odsetka lokat klienckich o dłuższym terminie w bazie finansowania Citadele banka. Depozyty w Citadele banka nie podlegają ograniczeniom w zakresie wycofywania depozytów nałożonym przez łotewski organ regulacji.
(42)
Przywrócenie rentowności w głównym segmencie do 2011 r.: Citadele banka planuje zmniejszyć koszty administracyjne i wydatki pracownicze oraz pozostałe koszty administracyjne. Koszty administracyjne Parex banka zmniejszono już o 39 %, co odpowiada 32 mln LVL w 2009 r. Przewiduje się, że relacja koszty/dochody w przypadku Citadele banka zmniejszy się jeszcze bardziej i będzie wynosiła [między 35 a 55] % w 2014 r. Zmniejszenie to będzie osiągnięte poprzez […] ograniczenia wydatków pracowniczych oraz zrewidowanie różnych procesów zachodzących w ramach Citadele banka. W celu ograniczenie kosztów operacyjnych i osiągnięcia stabilności finansowej Citadele banka będzie kontynuował działania zapoczątkowane już przez Parex banka zmierzające do odbudowania struktury kosztów poprzez optymalizację sieci oddziałów, […] oraz inne środki oszczędnościowe. Ograniczanie kosztów będzie uzupełnione różnymi inicjatywami służącymi wzrostowi dochodów i skoncentrowaniem się na wysokiej jakości zarządzania aktywami w celu zwiększenia stopy zwrotu z kapitału własnego (zwanej dalej „ROE”).
(43)
Zgodnie z prognozami zawartymi w ostatecznym planie restrukturyzacji, w scenariuszu bazowym Citadele banka odzyskałby rentowność już w 2011 r., a trwałą poprawę wyników osiągnąłby w 2015 r. W 2014 r. Citadele banka osiągnąłby ROE na poziomie [między 18 a 28] %. Tabela 3 przedstawia główne finansowe wskaźniki wynikowe Citadele banka za okres 2010-2014. Efekty działań restrukturyzacyjnych przeprowadzonych przez kierownictwo banku są widoczne w głównych wskaźnikach za rok 2014, dla którego relacja koszty/dochody wynosi [między 35 a 55] %, a ROE [między 18 a 28] %. W 2015 r. ma powstać solidniejsza struktura kapitałowa ze wskaźnikiem kapitał własny/aktywa ogółem na poziomie [między 8 a 14] %.
Tabela 3
Główne finansowe wskaźniki wynikowe Citadele banka w latach 2010-2014, scenariusz bazowy
sierpień-grudzień 2010 r.
2011 r.
2012 r.
2013 r.
2014 r.
Analiza kosztów
Wydatki operacyjne/dochód ogółem
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[35-55] %
Utrata wartości/kredyty netto
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[1-3] %
Rentowność
Dochód (strata) netto, w mln LVL
[strata]
[zysk]
[zysk]
[zysk]
[zysk]
ROE
[-] %
[…] %
[…] %
[…] %
[18-28] %
Bilans
Aktywa ogółem (w mln LVL)
[…]
[…]
[…]
[…]
[1,400-1,650]
Depozyty/aktywa ogółem
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
Kredyty/depozyty klientów
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[50-80] %
Kapitał własny/aktywa ogółem
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[9-13] %
CAR
[10-14] %
[11-15] %
[12-16] %
[14-19] %
[16-20] %
(44)
W scenariuszu pesymistycznym Citadele banka powróci do rentowności w 2013 r., a dalszą poprawę wyników osiągnie w 2014 r. W 2014 r. bank osiągnie ROE na poziomie [ 0] % (20). Plan pokazuje, że w scenariuszu pesymistycznym wskaźniki kapitałowe dla Citadele banka i całej skonsolidowanej grupy utrzymują się znacznie powyżej ustawowych wymogów minimalnych. Tabela 4 przedstawia główne finansowe wskaźniki wynikowe Citadele banka za okres 2010-2014 w scenariuszu pesymistycznym.
Tabela 4
Główne finansowe wskaźniki wynikowe Citadele banka w latach 2010-2014, scenariusz pesymistyczny
sierpień-grudzień 2010 r.
2011 r.
2012 r.
2013 r.
2014 r.
Analiza kosztów
Wydatki operacyjne/dochód ogółem
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[45-60] %
Rentowność
Dochód (strata) netto, w mln LVL
[strata]
[strata]
[strata]
[zysk]
[zysk]
ROE
-
[…] %
[ 0] %
Bilans
Kredyty/depozyty klientów
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[40-60] %
CAR
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
(45)
Zgodnie z wynikami testów warunków skrajnych przeprowadzonych w odniesieniu do Citadele banka (zob. tabela 5) przez Łotewski Bank Centralny nie będą potrzebne żadne dodatkowe środki kapitałowe, aby spełnić minimalne wymogi kapitałowe na koniec 2015 r. przy współczynniku adekwatności kapitałowej na poziomie [ 8 %].
Tabela 5
Wyniki testów warunków skrajnych w odniesieniu do Citadele banka
Nowy bank
Scenariusz bazowy
Potrzebne dodatkowe rezerwy, w mln LVL
Potrzebny dodatkowy kapitał, w mln LVL
CAR, %
2010
[…]
[…]
[…]
2011
[…]
[…]
[…]
2012
[…]
[…]
[…]
2013
[…]
[…]
[…]
2014
[…]
[…]
[…]
(46)
Po podziale Parex banka (w tym jego spółki zależne) będzie w […]. W latach 2010-2017 sprzeda i zbędzie wszystkie swoje aktywa. Głównym zadaniem Parex banka będzie odzyskanie jak największej ilości scedowanych mu aktywów w okresie istnienia banku, który na potrzeby prognozy ustalono na osiem lat. Tym sposobem Parex banka uniknie konieczności gwałtownej wyprzedaży portfela oraz pośpiesznej realizacji zabezpieczeń. Parex banka będzie się koncentrował na rozwiązaniu kwestii kredytów zagrożonych oraz przejętych już nieruchomości. Dlatego też działalność Parex banka będzie się skupiała na prowadzeniu procedur odzyskiwania aktywów, a następnie zarządzaniu aktywami i ich możliwie szybkiej sprzedaży w sposób zorganizowany i na rozsądnych warunkach.
(47)
Po podziale ani Parex banka ani jego spółki zależne nie będą się angażować w nową działalność gospodarczą, jeżeli nie będzie to konieczne ze względu na jego podstawowe zadanie polegające na zarządzaniu przeniesionymi aktywami i sprzedaniu ich. W szczególności Parex banka zaprzestanie udzielania nowych kredytów. Ze względów administracyjnych (sprzedażowych) może jednak rozdzielać niektóre aktywa między oddzielne spółki zależne.
(48)
Jeżeli chodzi o finansowanie spółek leasingowych z terenu WNP, Parex banka podejmie starania zmierzające do sprzedania tych przedsiębiorstw. Jak wspomniano powyżej, nie będą udzielane żadne nowe kredyty, w tym transakcje leasingowe, a jeżeli nie znajdą się kupcy, istniejące portfele leasingowe zostaną w całości zlikwidowane w terminie do […]. Znaczącą część portfeli leasingowych stanowią […].
(49)
Oczekuje się, że działania te doprowadzą łącznie do przypływu płynności do Parex banka, dzięki czemu bank zacznie zwracać depozyty państwowe. Jednakże kapitał zainwestowany w bank nie zostanie zwrócony państwu, na podstawie prognoz finansowych.
(50)
Plan restrukturyzacji przewiduje, że Parex banka zachowa zgodność z wymogami kapitałowymi jedynie do […].
(51)
Parex banka doświadczył utrzymującego się masowego wycofywania depozytów z banku. W konsekwencji baza depozytowa jest obecnie znacznie mniejsza niż przed kryzysem. Akcja kredytowa również została znacznie ograniczona ze względu na brak finansowania. Władze łotewskie zobowiązały się do ograniczenia operacji kredytowych i depozytowych Citadele banka w odpowiednich segmentach geograficznych (zob. sekcja 2.5 poniżej). Ograniczenie w zakresie operacji kredytowych i depozytowych uniemożliwi zwiększenie ograniczonej już obecności na rynku o więcej niż [między 9 a 13] % w skali roku.
(52)
Plan restrukturyzacji przewiduje ograniczenie działalności Citadele banka w porównaniu ze skalą działania Parex banka sprzed kryzysu. Ograniczenie to zostanie częściowo zrealizowane poprzez zbycie niektórych aktywów (niezagrożonych kredytów z terenu WNP oraz działalności związanej z zarządzaniem majątkiem, w przypadku oddzielnej sprzedaży z Citadele banka). Ponadto Łotwa zobowiązała się do sprywatyzowania Citadele banka w terminie do dnia 31 grudnia 2014 r.
(53)
W wyniku nacjonalizacji byli akcjonariusze większościowi Parex banka zostali usunięci ze spółki (zob. motyw 13). W konsekwencji późniejszego dokapitalizowania Parex banka przez państwo oraz EBOR nastąpiło rozmycie akcjonariatu mniejszościowego (z poprzedniego poziomu 15,2 % do 3,7 % na dzień 7 lipca 2010 r.).
2.4. ŚRODKI POMOCY NA RESTRUKTURYZACJĘ
(54)
W ostatecznym planie restrukturyzacji wskazuje się, że istniejąca pomoc na ratowanie będzie przedłużona na okres restrukturyzacji i podzielona między nowo utworzony bank, Citadele banka, i Parex banka. Oprócz już przyznanej pomocy planuje się udzielenie pewnej kwoty dodatkowej pomocy państwa.
(55)
Planowane wsparcie płynności w formie depozytów państwa dla Citadele banka i Parex banka nie przekroczy kwoty 1,5 mld LVL, która została zatwierdzona jako maksymalna pomoc na ratowanie w formie instrumentów wsparcia płynności dla Parex banka przed podziałem (21). W przypadku scenariusza bazowego i scenariusza pesymistycznego depozyty państwowe w Citadele banka powinny zostać spłacone do 2012 r. W scenariuszy optymistycznym depozyty państwowe powinny być w całości spłacone do 2011 r. Depozyty państwowe w Parex banka pozostają niespłacone na koniec okresu restrukturyzacji w scenariuszu bazowym i scenariuszu pesymistycznym. Niespłacone kwoty wahają się od [0-100] mln EUR (w scenariuszu bazowym) do [100-200] mln LVL (w scenariuszu pesymistycznym). Spłata może nastąpić wcześniej w przypadku sprzedaży beneficjentów lub ich aktywów. W tabeli 6 pokazano niespłacone salda w różnych scenariuszach.
Tabela 6
Państwowe środki wsparcia płynności (niespłacone salda na koniec roku)
Citadele banka
(w mln LVL)
1.8.10
31.12.10
31.12.11
31.12.12
31.12.13
31.12.14
Scenariusz bazowy
131
143
36
0
-
-
Scenariusz optymistyczny
131
143
-
-
-
-
Scenariusz pesymistyczny
131
143
36
0
-
-
Parex banka
(w mln LVL)
1.8.10
31.12.10
31.12.11
31.12.12
31.12.13
31.12.14
31.12.15
31.12.16
31.12.17
Scenariusz bazowy
[400-550]
[400-550]
[400-550]
[250-400]
[250-400]
[150-400]
[150-400]
[100-250]
[0-100]
Scenariusz optymistyczny
[400-550]
[400-550]
[400-550]
[250-400]
[250-400]
[150-400]
[150-400]
[100-250]
0
Scenariusz pesymistyczny
[400-550]
[400-550]
[400-550]
[250-400]
[250-400]
[150-400]
[150-400]
[100-250]
[100-200]
(56)
Wynagrodzenie za środki wsparcia płynności ustalono w drugiej decyzji w sprawie ratowania banku na podstawie zaleceń Europejskiego Banku Centralnego z dnia 20 października 2008 r. dotyczących rządowych gwarancji długów bankowych. Zgodnie z planem restrukturyzacji stawki wynagrodzenia w odniesieniu do Citadele banka i Parex banka będą ustalone jako koszty finansowania państwowego (22) plus dodatkowa opłata w wysokości 50 punktów bazowych. Ponadto w przypadku Citadele banka wprowadzona zostanie opłata motywacyjna; począwszy od kwietnia 2011 r. opłata ta będzie zwiększana o wartość do 15 punktów bazowych kwartalnie, co ma stanowić zachętę dla banku do refinansowania swojej działalności na rynku.
(57)
W tabeli 7 przedstawiono prognozowany koszt wsparcia płynności przez państwo w porównaniu z kosztem depozytów klientów w Citadele banka.
Tabela 7
Koszt depozytów państwowych w Citadele banka w porównaniu z kosztem depozytów klientów
(w %)
2010 r.
2011 r.
2012 r.
2013 r.
Koszt instrumentów wsparcia płynności
9,6
5,4
6,5
7,9
Koszt depozytów klientów
[…]
[…]
[…]
[…]
(58)
Po podziale istniejące gwarancje na rzecz konsorcjalnych kredytodawców Parex banka, zatwierdzone w ramach pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku i drugiej decyzji w sprawie ratowania banku, pozostaną w Parex banka wraz z kredytami konsorcjalnymi. W planie restrukturyzacji przewiduje się, że gwarancje te wygasną do dnia 31 grudnia 2011 r., a rząd nie będzie musiał realizować swoich gwarancji.
(59)
W marcu 2010 r. Parex banka podpisał umowę z Europejskim Bankiem Inwestycyjnym (zwanym dalej „EBI”), który zapewni linię kredytową w kwocie do 100 mln EUR na finansowanie małych i średnich przedsiębiorstw. Linia kredytowa ma być przeniesiona do Citadele banka. EBI wymaga gwarancji państwowej na te środki finansowe, do czasu gdy Citadele banka będzie mieć niski rating inwestycyjny.
(60)
Citadele banka może również potrzebować dodatkowych państwowych gwarancji lub instrumentów wsparcia płynności w kwocie do 88 mln LVL (126 mln EUR) w odniesieniu do niespłaconych euroobligacji, które wygasają w maju 2011 r.
(61)
Cena gwarancji państwowej jest ceną zatwierdzoną w drugiej decyzji w sprawie ratowania banku (23). Jeżeli chodzi o cenę ewentualnych dodatkowych gwarancji państwowych ujętych w planie restrukturyzacji, punktem odniesienia dla niej będzie cena istniejącej gwarancji państwowej (1,048 %) powiększona o dodatkową opłatę w wysokości 12,5 punktu bazowego, która zostanie wprowadzona i będzie powiększana o 12,5 punktu bazowego z końcem każdego kwartału.
(62)
W planie restrukturyzacji zakłada się, że kapitał własny (warstwy 1) wprowadzony już do Parex banka w okresie ratowania banku pozostanie w Parex banka.
(63)
Zgodnie z planem restrukturyzacji nie będą konieczne żadne dodatkowe środki kapitałowe od państwa z wyjątkiem:
a)
dokapitalizowania w kwocie 103 mln LVL poprzez konwersję depozytów państwowych w kapitał własny Citadele banka w momencie podziału. Wynagrodzenie za ten kapitał zostanie pozyskane poprzez sprzedaż Citadele banka, którą Łotwa zobowiązała się przeprowadzić do końca 2014 r.;
b)
oraz dokapitalizowania poprzez konwersję niektórych depozytów państwowych oraz odsetek od tych depozytów w Parex banka w latach 2010-2013 do maksymalnej kwoty 210,7 mln LVL w scenariuszu bazowym i 218,7 mln LVL w scenariuszu pesymistycznym. Przewiduje się, że Parex banka będzie płacił odsetki w wysokości […] % rocznie od depozytów państwowych skapitalizowanych po podziale do dnia 31 grudnia 2013 r. Począwszy od roku 2014 skapitalizowane depozyty państwowe będą zaliczane w poczet rachunku zysków/strat na poziomie […] %.
(64)
W tabelach 8 i 9 przedstawiono odpowiednie kwoty kapitału warstwy 1, które państwo przekaże Parex banka w ramach różnych scenariuszy.
Tabela 8
Prognozowana kapitalizacja depozytów państwowych w Parex banka
(w mln LVL)
31.7.10
31.12.10
31.12.11
31.12.12
31.12.13
31.12.14
31.12.15
31.12.16
31.12.17
Scenariusz bazowy
-
-
[10-30]
[30-60]
[0-20]
-
-
-
-
Scenariusz optymistyczny
-
-
[10-30]
[30-60]
[0-20]
-
-
-
-
Scenariusz pesymistyczny
-
-
[10-30]
[30-60]
[0-20]
-
-
-
-
Tabela 9
Odroczone/skapitalizowane odsetki od środków skarbu państwa w Parex banka
(w mln LVL)
31.7.10
31.12.10
31.12.11
31.12.12
31.12.13
31.12.14
31.12.15
31.12.16
31.12.17
Scenariusz bazowy
-
[0-10]
[20-40]
[20-40]
[20-40]
-
-
-
-
Scenariusz optymistyczny
-
[0-10]
[20-40]
[20-40]
[20-40]
-
-
-
-
Scenariusz pesymistyczny
-
[0-10]
[20-40]
[20-40]
[20-40]
-
-
-
-
(65)
Łotwa zobowiązała się, że maksymalna całkowita kwota kapitału przekazanego do Parex banka nie może przekroczyć 218,7 mln LVL i że nie przekaże Parex banka bezpośrednio lub pośrednio żadnych kolejnych środków kapitałowych w jakiejkolwiek formie po końcu […].
(66)
W tabeli 10 przedstawiono prognozowaną spłatę przez Parex banka kwoty głównej depozytów państwowych oraz odsetek od nich.
Tabela 10
Prognozowana spłata kwoty głównej depozytów państwowych i odsetek przez Parex banka
(w mln LVL)
Scenariusz bazowy
Scenariusz pesymistyczny
Spłata kwoty głównej depozytów państwowych
[…]
[…]
Spłata odsetek od depozytów państwowych
[…]
[…]
Łącznie
[…]
[…]
(67)
Pomoc na ratowanie w formie podporządkowanego kapitału pożyczkowego (kapitału warstwy 2) zostanie przekazana Citadele banka. Kwota wynagrodzenia została ustalona w drugiej decyzji w sprawie ratowania banku i w trzeciej decyzji w sprawie ratowania banku (24) na podstawie zaleceń Europejskiego Banku Centralnego z dnia 20 listopada 2008 r. dotyczących wyceny instrumentów polegających na dokapitalizowaniu. W grudniu 2009 r. stała stopa oprocentowania pożyczek podporządkowanych wynosiła […] %, a po lutym 2010 r. została podniesiona do […] %.
(68)
Państwo nie przekazało ani nie przekaże Parex banka żadnego kapitału warstwy 2 ani w momencie podziału ani po podziale.
(69)
Jak opisano w motywach 27-32, niektóre aktywa zostaną przeniesione z Parex banka do Citadele banka, a Citadele banka będzie kontynuował część działalności Parex banka, podczas gdy w Parex banka pozostaną aktywa zagrożone i niezwiązane z działalnością główną. Jeżeli chodzi o wartość aktywów pozostających w Parex banka, ostrożna wycena oparta na scenariuszu pesymistycznym wskazuje straty państwa w wysokości [200-400] mln LVL, natomiast w scenariuszu bazowym straty wynoszą [50-300] LVL. Straty te odpowiadają około [20-50] % wartości księgowej aktywów (równej 814 mln LVL) w scenariuszu pesymistycznym oraz około […] % w scenariuszu bazowym. Jeżeli uwzględnić kwoty tworzonych rezerw, obniżka wartości nominalnej aktywów byłaby jeszcze większa.
(70)
W tabeli 11 przedstawiono odpowiednie szacunkowe kwoty niespłaconych zobowiązań i utraconego kapitału własnego państwa po likwidacji aktywów w Parex banka.
Tabela 11
Niespłacone zobowiązania i utracony kapitał własny państwa po likwidacji aktywów w Parex banka
(w mln LVL)
Scenariusz bazowy
Niespłacone depozyty państwowe
[0-100]
Dokapitalizowanie przez państwo
[…]
Ogółem
[50-300]
Scenariusz pesymistyczny
Niespłacone depozyty państwowe
[100-200]
Dokapitalizowanie przez państwo
[…]
Ogółem
[200-400]
2.5. ZOBOWIĄZANIA PODJĘTE PRZEZ ŁOTWĘ
(71)
Aby Komisja mogła uznać pomoc na restrukturyzację dla Citadele banka i Parex banka za zgodną z rynkiem wewnętrznym, dnia 3 września 2010 r. Łotwa przedłożyła dokument „Zobowiązania wobec Komisji Europejskiej”, podpisany przez Łotwę, Citadele banka i Parex banka, zawierający zobowiązania mające na celu zapewnienie pełnego wdrożenia planu restrukturyzacji i ograniczenie zakłóceń konkurencji wynikających z pomocy na restrukturyzację (zwany dalej „zobowiązaniami”). Poniżej opisano główne zobowiązania.
2.5.1. ZOBOWIĄZANIA DOTYCZĄCE CITADELE BANKA
(72)
Zobowiązanie do zbycia kredytów z terenu WNP. Citadele banka zbywa lub powierza zbycie kredytów z terenu WNP w terminie do […] na rzecz nabywcy i na warunkach sprzedaży zatwierdzonych przez Komisję. W celu przeprowadzenia transakcji zbycia Citadele banka znajduje nabywcę i zawiera ostateczną wiążącą umowę kupna-sprzedaży dotyczącą sprzedaży kredytów z terenu WNP nie później niż do […]. Jeżeli Citadele banka nie zawrze takiej umowy we wskazanym terminie, wówczas udziela powiernikowi ds. zbycia wyłącznego mandatu do sprzedaży kredytów z terenu WNP w terminie do […].
(73)
Zobowiązanie do zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem. Działalność związana z zarządzaniem majątkiem zostaje sprzedana w terminie do […], na zasadzie kontynuacji działalności, na rzecz nabywcy i na warunkach sprzedaży zatwierdzonych przez Komisję. W tym celu nie później niż do […]:
a)
Łotwa musi znaleźć nabywcę i zawrzeć ostateczną wiążącą umowę kupna-sprzedaży dotyczącą sprzedaży 100 % swoich akcji w Citadele banka, w tym działalności związanej z zarządzaniem majątkiem; lub
b)
Citadele banka musi znaleźć nabywcę i zawrzeć ostateczną wiążącą umowę kupna-sprzedaży dotyczącą sprzedaży działalności związanej z zarządzaniem majątkiem wydzielonej z reszty Citadele banka.
Jeżeli działalność związana z zarządzaniem majątkiem nie zostanie zbyta, wraz z Citadele banka lub oddzielnie, w terminie do […], Citadele banka udziela powiernikowi ds. zbycia wyłącznego mandatu do sprzedaży działalności związanej z zarządzaniem majątkiem wydzielonej z reszty Citadele banka w terminie do […].
(74)
Utrzymanie rentowności, zbywalności i konkurencyjności. Do czasu ukończenia sprzedaży działalności związanej z zarządzaniem majątkiem Citadele banka utrzymuje rentowność, zbywalność i konkurencyjność działalności związanej z zarządzaniem majątkiem zgodnie z dobrą praktyką biznesową oraz minimalizuje w miarę możliwości wszelkie ryzyko utraty jej konkurencyjności.
(75)
Obowiązek utrzymania rozdzielności. Do czasu ukończenia sprzedaży działalności związanej z zarządzaniem majątkiem Citadele banka utrzymuje rozdzielność działalności związanej z zarządzaniem majątkiem od działalności, które zachowuje, oraz dopilnowuje, aby główni pracownicy działalności związanej z zarządzaniem majątkiem nie mieli związku z jakąkolwiek częścią zachowanej działalności i vice versa. Citadele banka wyznacza menadżera ds. utrzymania rozdzielności, który zajmuje się prowadzeniem działalności związanej z zarządzaniem majątkiem pod nadzorem powiernika monitorującego. Menadżer ds. utrzymania rozdzielności zarządza działalnością związaną z zarządzaniem majątkiem niezależnie oraz w najlepiej pojętym interesie tej działalności w celu zapewnienia jej nieprzerwanej rentowności, zbywalności i konkurencyjności oraz jej niezależności od działalności zachowanej przez Citadele banka.
(76)
Zobowiązanie do zbycia Citadele banka. Łotwa zbywa lub powierza zbycie Citadele banka w terminie do dnia 31 grudnia 2015 r. na rzecz nabywcy i na warunkach sprzedaży zatwierdzonych przez Komisję. W celu przeprowadzenia transakcji zbycia Łotwa znajduje nabywcę i zawiera ostateczną wiążącą umowę kupna-sprzedaży dotyczącą sprzedaży Citadele banka nie później niż do dnia 31 grudnia 2014 r. W celu wykonania niniejszego zobowiązania Łotwa musi sprzedać wszystkie akcje będące w jej bezpośrednim lub pośrednim posiadaniu (w tym poprzez przedsiębiorstwa publiczne) w Citadele banka. Jeżeli Łotwa nie zawrze takiej umowy w terminie do dnia 31 grudnia 2014 r., wówczas Łotwa udziela powiernikowi ds. zbycia wyłącznego mandatu do sprzedaży Citadele banka w terminie do 31 grudnia 2015 r.
(77)
Ograniczenia w zakresie nowych kredytów i depozytów w państwach bałtyckich. Na Łotwie, Litwie i w Estonii Citadele banka i przedsiębiorstwa z nim powiązane wprowadzają ograniczenia w zakresie:
a)
nowych kredytów brutto w ujęciu wolumenów i udziałów w rynku kredytów w odniesieniu do całkowitego portfela kredytowego Citadele banka i AB „Citadele” bankas (25); oraz
b)
depozytów w ujęciu zarówno wolumenów, jak i udziałów w rynku,
do maksymalnych dopuszczalnych kwot podanych w tabelach 12-17.
Rynek łotewski
Tabela 12
Ograniczenia w zakresie kredytów na Łotwie
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Nowe kredyty brutto w ramach działalności głównej (w mln LVL)
[28-40]
[115-165]
[120-175]
[130-190]
[145-210]
[160-230]
Udział w rynku kredytów w ramach działalności głównej (bez kredytów z terenu WNP) w ujęciu udziału portfela kredytów w całkowitej ilości kredytów na Łotwie (%)
[ 5] %
[ 6] %
[ 6] %
[ 6] %
[ 7] %
[ 7] %
Nowe kredyty brutto w ramach segmentu zarządzania kapitałem prywatnym (ZKP) (26) (w mln LVL)
[0-4]
[9-13]
[9,5-14]
[10-15]
[11-17]
[12,5-18]
Tabela 13
Ograniczenia w zakresie depozytów na Łotwie
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Depozyty w ramach działalności głównej (bez depozytów w ramach segmentu ZKP) (w mln LVL)
[550-790]
[600-860]
[660-950]
[720-1045]
[795-1150]
[875-1260]
Udział w rynku depozytów w ramach działalności głównej (%)
[ 7] %
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
[ 8] %
Depozyty w ramach segmentu ZKP (w mln LVL)
[340-490]
[405-585]
[375-540]
[410-590]
[440-630]
[475-685]
Udziały w rynku depozytów w ramach segmentu ZKP (%)
[ 5] %
[ 5] %
[ 5] %
[ 5] %
[ 5] %
[ 5] %
Rynek litewski
Tabela 14
Ograniczenia w zakresie kredytów na Litwie
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Nowe kredyty brutto (w mln LVL)
[19-27]
[36,5-53]
[40-58]
[44-63]
[48-70]
[53-76]
Udział w rynku w ujęciu udziału portfela kredytów w całkowitej ilości kredytów na Litwie (%)
[ 2,5] %
[ 2,5] %
[ 2,5] %
[ 3] %
[ 3] %
[ 3] %
Tabela 15
Ograniczenia w zakresie całkowitej wartości depozytów na Litwie
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Całkowita wartość depozytów (w mln LVL)
[115-170]
[130-185]
[140-205]
[155-225]
[170-245]
[190-270]
Udział w rynku (%)
[ 3] %
[ 3] %
[ 3] %
[ 4] %
[ 4] %
[ 4] %
Rynek estoński
Tabela 16
Ograniczenia w zakresie kredytów w Estonii
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Nowe kredyty brutto (w mln LVL)
[3,2-4,6]
[7-10]
[7,6-11]
[8-12]
[9-13]
[10-14]
Udział w rynku w ujęciu udziału portfela kredytów w całkowitej ilości kredytów w Estonii (%)
[ 1,5] %
[ 1,5] %
[ 1,5] %
[ 1,5] %
[ 1,5] %
[ 1,5] %
Tabela 17
Ograniczenia w zakresie całkowitej wartości depozytów w Estonii
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Całkowita wartość depozytów (w mln LVL)
[85-125]
[95-135]
[105-150]
[115-165]
[125-180]
[135-195]
Udział w rynku (%)
[ 1] %
[ 1,5] %
[ 2,5] %
[ 2,5] %
[ 2,5] %
[ 2,5] %
(78)
Ograniczenia w zakresie depozytów w przypadku oddziału niemieckiego i oddziału szwedzkiego. Citadele banka wprowadza ograniczenia w zakresie depozytów w oddziale niemieckim i w oddziale szwedzkim w ujęciu zarówno wolumenów, jak i odpowiednich udziałów w rynku, do maksymalnych dopuszczalnych kwot podanych w tabelach 18 i 19.
Tabela 18
Ograniczenia w zakresie całkowitej wartości depozytów w odniesieniu do oddziału niemieckiego
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Całkowita wartość depozytów (w mln LVL)
[47-69]
[50-75]
[60-85]
[65-90]
[70-100]
[80-110]
Udział w rynku (%)
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
Tabela 19
Ograniczenia w zakresie całkowitej wartości depozytów w odniesieniu do oddziału szwedzkiego
2010
2011
2012
2013
2014
2015
Całkowita wartość depozytów (w mln LVL)
[35-50]
[40-55]
[40-60]
[45-70]
[50-75]
[55-80]
Udział w rynku (%)
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
[ 0,5] %
(79)
Niezwiększanie liczby oddziałów. Citadele banka nie może zwiększać łącznej liczby oddziałów. Nie uniemożliwia to jednak Citadele banka przemieszczania niektórych swoich oddziałów.
(80)
Zobowiązania, o których mowa w motywach 77-79, mają zastosowanie do czasu pełnej spłaty pomocy państwa w postaci instrumentów wsparcia płynności przekazanych na rzecz Citadele banka przez Łotwę oraz ukończenia sprzedaży Citadele banka, a przynajmniej do […]. Jeżeli działalność związana z zarządzaniem majątkiem zostanie sprzedana oddzielnie od reszty Citadele banka, ograniczenia w zakresie kredytów i depozytów w ramach segmentu ZKP (części działalności związanej z zarządzaniem majątkiem), o których mowa w motywie 77, przestają obowiązywać po ukończeniu oddzielnej sprzedaży działalności związanej z zarządzaniem majątkiem.
(81)
Wynagrodzenie tytułem środków na rzecz ratowania aktywów. Citadele banka musi zapłacić Łotwie wynagrodzenie za środki na rzecz ratowania aktywów do kwoty szacowanych strat Łotwy w scenariuszu pesymistycznym, równych sumie instrumentów wsparcia płynności przekazanych przez Łotwę, które mogą potencjalnie zostać utracone na koniec upłynniania aktywów ([100-200] mln LVL), i prognozowanego całkowitego kapitału przekazanego Parex banka od daty przeniesienia ([…] mln LVL). Wynagrodzenie zalicza się w poczet kosztów w rachunku zysków i strat, tj. przed określeniem rocznego dochodu netto. Wynagrodzenie powinno być wypłacane każdego roku, w którym współczynnik adekwatności kapitałowej Citadele banka w ujęciu indywidualnym nie jest niższy niż 12 %, a współczynnik adekwatności kapitałowej na poziomie grupy nie jest niższy niż 8 %, pod warunkiem że odpowiednia kwota nie skutkuje wykazaniem przez Citadele banka strat w danym roku. To zobowiązanie ma zastosowanie do czasu ukończenia sprzedaży Citadele banka.
(82)
Zakaz przejęć. Citadele banka nie może przejmować instytucji finansowych i niefinansowych do czasu pełnej spłaty pomocy na restrukturyzację w postaci instrumentów wsparcia płynności przekazanych na rzecz Citadele banka przez Łotwę oraz ukończenia sprzedaży Citadele banka.
(83)
Nieudzielanie nowych kredytów na terenie WNP. Do czasu ukończenia sprzedaży kredytów z terenu WNP Citadele banka nie może udzielać żadnych nowych kredytów klientom z krajów WNP ani klientom, których ostateczni beneficjenci pochodzą z krajów WNP. Citadele banka i przedsiębiorstwa z nim powiązane mogą wypłacać środki pieniężne tylko w przypadku gdy formalną umowę kredytu podpisano przed datą przeniesienia. Citadele banka zaprzestaje dalszych płatności z tytułu istniejących kredytów, z wyjątkiem sytuacji, w których jest to konieczne do utrzymania lub zwiększenia prawdopodobieństwa, że Citadele banka lub przedsiębiorstwa z nim powiązane uzyskają spłatę niespłaconych kredytów. Ponadto takie płatności muszą być ograniczone do maksymalnego poziomu 2 % portfela kredytów z roku poprzedniego.
2.5.2. ZOBOWIĄZANIA DOTYCZĄCE PAREX BANKA
(84)
Niepodejmowanie nowej działalności. Parex banka i przedsiębiorstwa z nim powiązane nie mogą angażować się w żadne nowe działania, które nie są konieczne z punktu widzenia jego głównego zadania polegającego na zarządzaniu aktywami, a następnie ich sprzedaży.
(85)
Parex banka i przedsiębiorstwa z nim powiązane zaprzestają:
a)
udzielania jakichkolwiek nowych kredytów klientom korporacyjnym lub prywatnym, w tym kredytów leasingowych. Parex banka i przedsiębiorstwa z nim powiązane będą mogły wypłacać środki pieniężne jedynie w przypadku gdy formalną umowę kredytu podpisano przed datą przeniesienia lub gdy nie ma nowych środków, a kredyt udzielany jest na restrukturyzację kredytu powiązanego z aktywami na restrukturyzację. Parex banka będzie miał możliwość udzielania nowych pożyczek na rzecz przedsiębiorstw z nim powiązanych w celu zarządzania przejętymi zabezpieczeniami;
b)
udzielania dalszych płatności z tytułu istniejących kredytów, z wyjątkiem sytuacji, w których jest to konieczne do utrzymania lub zwiększenia prawdopodobieństwa, że Parex banka lub przedsiębiorstwa z nim powiązane uzyskają spłatę niespłaconych kredytów oraz w przypadku gdy dalsza płatność jest konieczna do sfinansowania remontów i udoskonaleń mających istotne znacznie dla konstrukcyjnej integralności zabezpieczonego majątku. Ponadto takie płatności muszą być ograniczone do maksymalnego poziomu 5 % portfela kredytów z roku poprzedniego;
c)
pozyskiwania jakichkolwiek nowych depozytów od ludności.
(86)
Parex banka i przedsiębiorstwa z nim powiązane likwidują lub zbywają całość działalności leasingowej w terminie do […].
(87)
Całkowita maksymalna kwota kapitału przekazanego przez Łotwę na rzecz Parex banka bezpośrednio lub pośrednio, w dowolnej formie nie może przekroczyć 218,7 mln LVL. Łotwa nie przekazuje na rzecz Parex banka dalszych środków kapitałowych bezpośrednio ani pośrednio, w dowolnej formie po dniu […].
2.5.3. POZOSTAŁE ZOBOWIĄZANIA
(88)
Zakaz wypłaty dywidendy i realizacji kuponów. Citadele banka, Parex banka i przedsiębiorstwa z nimi powiązane nie mogą wypłacać inwestorom żadnych dywidend ani realizować kuponów z tytułu istniejących instrumentów kapitałowych (w tym akcji uprzywilejowanych, akcji klasy B oraz instrumentów wyższej kategorii drugiej („upper tier-2”) i niższej kategorii drugiej („lower tier-2”)) ani wykonywać żadnych praw zakupu w odniesieniu do tych instrumentów, chyba że istnieje taki obowiązek wynikający z przepisów prawa. Zobowiązanie to jednak nie ma zastosowania do kapitału posiadanego bezpośrednio lub pośrednio przez Łotwę i kapitału posiadanego przez Citadele banka i Parex banka w przedsiębiorstwach z nimi powiązanych.
(89)
Zakaz informowania o pomocy państwa w reklamach. Citadele banka i Parex banka nie mogą wykorzystywać do celów reklamowych faktu przyznania pomocy państwa, własności państwowej ani jakiejkolwiek przewagi konkurencyjnej wynikającej w jakikolwiek sposób z tej pomocy lub własności.
(90)
Zobowiązania określone w motywach 88-89 mają zastosowanie do Citadele banka do czasu pełnej spłaty pomocy państwa w postaci instrumentów wsparcia płynności przekazanych na rzecz Citadele banka przez Łotwę oraz ukończenia sprzedaży Citadele banka.
(91)
Rozdzielność Citadele banka i Parex banka. Citadele banka i Parex banka zostają całkowicie rozdzielone pod względem operacyjnym najpóźniej do dnia 1 sierpnia 2011 r., z wyłączeniem niektórych działań informatycznych oraz zarządzania i administrowania kredytami z terenu WNP. Druga z tych usług będzie świadczona za opłatą po stawkach rynkowych.
(92)
Powiernicy. Należy powołać powiernika monitorującego, który ma realizować zadania określone w sekcji F zobowiązań.
(93)
Jeżeli Łotwa lub Citadele banka, odpowiednio, nie zawrą wiążącej umowy kupna-sprzedaży na miesiąc przed końcem okresów, o których mowa w motywach 72, 73 i 76, powołany zostaje powiernik ds. zbycia, który ma realizować zadania określone w sekcji F zobowiązań.
(94)
Powiernicy będą niezależni od Citadele banka, Parex banka i Łotwy, będą posiadali niezbędne kwalifikacje do wykonywania swojego mandatu i nie będą w sytuacji konfliktu interesów ani nie staną się na taką sytuację narażeni.
(95)
Komisja według własnego uznania podejmuje decyzje o zatwierdzeniu bądź odrzuceniu proponowanych powierników oraz o zatwierdzeniu proponowanego mandatu z zastrzeżeniem wprowadzenia wszelkich zmian, które uzna za konieczne, aby powiernicy mogli wypełnić swoje obowiązki.
(96)
Powiernik (powiernicy) przyjmuje(-ą) określone obowiązki w celu zapewnienia realizacji zobowiązań. Komisja może, z własnej inicjatywy lub na wniosek powiernika, Łotwy, Citadele banka lub Parex banka, wydać powiernikowi wszelkie polecenia lub instrukcje w celu zapewnienia zgodności z warunkami i obowiązkami, o których mowa w niniejszej decyzji i zobowiązaniach.
3. POWODY WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO
(97)
Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w tej sprawie, dotyczące wstępnego planu restrukturyzacji przedłożonego dnia 11 maja 2009 r., ponieważ między innymi miała wątpliwości, czy wstępny plan restrukturyzacji był odpowiedni, aby zapewnić przywrócenie długoterminowej rentowności banku bez trwałego wsparcia państwa.
(98)
Ujmując to bardziej konkretnie, nie było jasne, jak i kiedy Parex banka przywróci zgodność z odpowiednimi wymogami regulacyjnymi. Wstępny plan restrukturyzacji nie uwzględniał w wystarczający sposób czynników ryzyka (w tym ryzyko związane z kredytobiorcami spoza OECD) zidentyfikowanych w sprawozdaniu due diligence przedłożonym wraz z planem restrukturyzacji. Ponadto okazało się, że wstępny plan restrukturyzacji opiera się na raczej optymistycznych założeniach w odniesieniu do przyszłych warunków działania. Komisja miała wątpliwości, w jaki sposób bank zdoła poradzić sobie ze zniesieniem ograniczeń w zakresie wycofywania depozytów. Abstrahując od ograniczeń w zakresie płynności, wydaje się, że wstępny plan restrukturyzacji jest oparty na strategii rozwoju działalności we wszystkich segmentach kredytowych i nie przewiduje się w nim zarzucenia lub znacznego zmniejszenia bardziej ryzykownej działalności, na przykład udzielania kredytów osobom fizycznym z terenu WNP, które to kredyty mają wysoką wartość netto. Jeżeli chodzi o prognozowane wtedy zwiększenie wolumenów depozytów i działania zmierzające do pozyskiwania depozytów, wątpliwości dotyczyły tego, czy plan ten jest realistyczny i racjonalny pod względem kosztów. Ponadto na tamtym etapie władze łotewskie nie przedstawiły wyników testów warunków skrajnych. W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wezwała zatem władze łotewskie do ponownego rozważenia ogólnej proponowanej strategii biznesowej Parex banka.
(99)
Plan przewidywał strategię ekspansji biznesowej, która bazowała głównie na agresywnej polityce cenowej i marketingowej służącej odzyskaniu utraconych udziałów w rynku z wykorzystaniem przewagi konkurencyjnej banku wynikającej z pomocy państwa. Plan nie uwzględniał jednak odpowiednich środków ograniczenia zakłóceń konkurencji.
(100)
Jeżeli chodzi o kwestię podziału obciążeń/wkładu własnego, wstępny plan restrukturyzacji nie zawierał jasnych informacji dotyczących całej kwoty niezbędnej pomocy państwa i wkładu własnego Parex banka. Komisja ma wątpliwości, czy wstępny plan restrukturyzacji był na tyle zwarty, aby ograniczyć pomoc do minimum. We wszystkich scenariuszach, nawet na koniec okresu restrukturyzacji bank pozostawał zależny od państwowych instrumentów wsparcia płynności lub gwarancji państwowych. W tym kontekście Komisja musiała również przeanalizować, w jakim stopniu można było ograniczyć potrzeby finansowe Parex banka poprzez większe skupienie się na głównych segmentach działalności i ogólne dalsze zmniejszenie rozmiarów banku.
4. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON
(101)
W wyznaczonym terminie nie otrzymano żadnych uwag zainteresowanych stron w odniesieniu do decyzji o wszczęciu postępowania.
5. UWAGI ŁOTWY
(102)
W odpowiedzi na decyzję o wszczęciu postępowania władze łotewskie przedłożyły zrewidowany plan restrukturyzacji z dnia 4 września 2009 r., w którym władze łotewskie odniosły się do kilku wątpliwości podniesionych przez Komisję, zmieniając strategię restrukturyzacji Parex banka. Treść planu opisano w sekcji 3.2. Jednakże w następstwie ostatecznej decyzji o podziale Parex banka, plan ten zastąpiono ostatecznym planem restrukturyzacji, przedłożonym dnia 7 lipca 2010 r.
6. POZOSTAŁE UWAGI
(103)
Po upływie wyznaczonego terminu Komisja otrzymała pisma z dnia 15 czerwca 2010 r. i z dnia 13 lipca 2010 r. od byłych akcjonariuszy większościowych Parex banka. Ponadto Komisja otrzymała pisma z dnia 22 czerwca 2010 r. i z dnia 1 lipca 2010 r. od członków łotewskiego parlamentu. Główna kwestia ujęta w pismach z dnia 15 czerwca 2010 r. i z dnia 13 lipca 2010 r. dotyczyła wyboru między scenariuszem wydzielenia dobrych aktywów („good-out”) a scenariuszem wydzielenia złych aktywów („bad-out”) w odniesieniu do restrukturyzacji banku. Pisma z dnia 22 lipca i z dnia 1 lipca koncentrowały się na implikacjach, jakie w kontekście łotewskiego systemu prawnego mogą mieć strategia wybrana w odniesieniu do Parex banka i trwające inicjatywy legislacyjne.
(104)
Komisja zwraca uwagę, że Komisja, w ramach oceny ostatecznego planu restrukturyzacji, w stosownych przypadkach uwzględniała kwestie podniesione w tych pismach, o ile miały one znaczenie, a dana sprawa podlegała kompetencji Komisji.
7. OCENA ŚRODKÓW POMOCY
7.1. OBECNOŚĆ POMOCY
(105)
Komisja musi ocenić, czy przedmiotowe środki stanowią pomoc państwa. Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE wszelka pomoc przyznana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom, jest niezgodna z funkcjonowaniem rynku wewnętrznego w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(106)
Komisja zauważa, że w odniesieniu do środków pomocy na ratowanie w postaci gwarancji, wsparcia płynności i dokapitalizowania przyznanych na rzecz Parex banka, które zostały utrzymane na etapie restrukturyzacji po podziale Parex banka, Komisja ustaliła już w pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku (27), że środki te stanowią pomoc państwa. Komisja nie ma powodu do zmiany swojej poprzedniej oceny w tym względzie. Analogicznie, ponieważ środki te są korzystne dla znacznej części działalności gospodarczej prowadzonej wcześniej przez Parex banka, która jest kontynuowana przez Citadele banka, stanowią one również pomoc państwa dla Citadele banka.
(107)
Jeśli chodzi o środki pomocy opisane w motywach 63 i 69, Łotwa wdraża je w celu restrukturyzacji Parex banka, który był i częściowo pozostaje zaangażowany w działalność transgraniczną i międzynarodową. Również Citadele banka, który przejmuje działalność gospodarczą Parex banka, jest i będzie aktywny na rynkach otwartych na konkurencję międzynarodową. Dlatego też wszelka korzyść wynikająca z użycia zasobów państwowych może wpływać na konkurencję w sektorze bankowym i mieć skutki dla wymiany handlowej między państwami członkowskimi UE. Ponadto przedmiotowe środki są selektywne, gdyż są korzystne wyłącznie dla Citadele banka i Parex banka, oraz są finansowane przy użyciu zasobów państwowych. W obecnych okolicznościach kryzysu finansowego oraz wobec trudności finansowych Parex banka prywatny inwestor nie przyznałby takich środków na porównywalnych warunkach.
(108)
Ponadto w odniesieniu do środków polegających na dokapitalizowaniu uważa się, że prywatny inwestor oczekuje zwrotu współmiernego do ryzyka kojarzonego z daną inwestycją. Dotyczy to w szczególności Citadele banka, który obecnie nie ma ratingu, a powstał ze znajdującego się w trudnej sytuacji banku poddanego restrukturyzacji.
(109)
Uznaje się, że przeniesienie aktywów z Parex banka do Citadele banka realizowane w ramach scenariusza wydzielenia dobrych aktywów (zob. motyw 69) jest środkiem na rzecz ratowania aktywów, ponieważ nowo stworzony bank (Citadele banka) został uwolniony od ciężaru związanego z potencjalnymi stratami z tytułu aktywów zagrożonych i niezwiązanych z działalnością główną pozostawionych w Parex banka. Uwolnienie od tego ciężaru natomiast umożliwia Citadele banka uniknięcie późniejszego zmniejszenia wartości kapitału banku. Dlatego też omawiany środek wiąże się z przekazaniem Citadele banka korzyści.
(110)
Omawiany środek na rzecz ratowania aktywów jest finansowany przy użyciu zasobów państwowych, jeżeli weźmie się pod uwagę, że zgodnie z ostatecznym planem restrukturyzacji Łotwa zasili Parex banka w kapitał o wartości do 218,7 mln LVL w terminie do […], które to środki wraz z niespłaconymi depozytami w kwocie [100-200] mln LVL mogą nie zostać spłacone na koniec prognozowanego okresu […] (zob. tabela 11 powyżej).
(111)
Wobec powyższego uznaje się, że dalsze dokapitalizowanie w momencie podziału mające formę zastrzyku kapitału do Citadele banka w kwocie 103 mln LVL, konwersja depozytów państwowych i odsetek od tych depozytów w Parex banka po podziale i później (zob. motyw 63 powyżej) oraz środek na rzecz ratowania aktywów (zob. motyw 69 powyżej) również stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
7.2. ZGODNOŚĆ POMOCY Z RYNKIEM WEWNĘTRZNYM
7.2.1. PODSTAWA PRAWNA OCENY ZGODNOŚCI POMOCY Z RYNKIEM WEWNĘTRZNYM
(112)
W art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE upoważnia się Komisję do uznania pomocy za zgodną z rynkiem wewnętrznym, jeżeli pomoc ma na celu „zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”. Jak już wskazano w decyzji o wszczęciu postępowania, Komisja uważa, że z uwagi na fakt, że Parex banka ma znaczenie systemowe, w tym przypadku może zostać zastosowany art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE oraz że zgłoszone środki pomocy powinny zostać ocenione na tej podstawie.
(113)
Na podstawie trzech komunikatów (28) przyjętych w kontekście obecnego kryzysu finansowego, które obowiązywały w momencie podjęcia decyzji, w decyzji o wszczęciu postępowania sprawę wstępnie oceniono zgodnie z zasadami Wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (29), przy jednoczesnym uwzględnieniu szczególnych cech kryzysu na rynkach finansowych.
(114)
Pomimo że w decyzji o wszczęciu postępowania przywołano Wytyczne wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw, Komisja wyjaśniła w motywie 49 komunikatu w sprawie przywrócenia rentowności i oceny środków restrukturyzacyjnych stosowanych w sektorze finansowym w dobie kryzysu zgodnie z regułami pomocy państwa (zwanego dalej „komunikatem w sprawie restrukturyzacji”) (30), że wszelka pomoc związana z instytucjami finansowymi zgłoszona do Komisji przed dniem 31 grudnia 2010 r. będzie oceniana jako pomoc na restrukturyzację dla banków zgodnie z komunikatem w sprawie restrukturyzacji, a nie wytycznymi dotyczącymi pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw.
(115)
Jeżeli chodzi o środek na rzecz ratowania aktywów, należy go również ocenić na podstawie komunikatu w sprawie postępowania z aktywami o obniżonej wartości we wspólnotowym sektorze bankowym (31) (zwanego dalej „komunikatem w sprawie aktywów o obniżonej wartości”).
(116)
W kontekście pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku (co znalazło później potwierdzenie między innymi w decyzji o wszczęciu postępowania) ustalono już, że Parex banka jest instytucją znajdującą się w trudnej sytuacji i dlatego konieczna jest dogłębna restrukturyzacja banku.
7.2.2. ZGODNOŚĆ ŚRODKÓW Z KOMUNIKATEM W SPRAWIE AKTYWÓW O OBNIŻONEJ WARTOŚCI
(117)
Jak wcześniej wskazano w motywach 109, 108 i 111, transakcję dotyczącą przeniesienia aktywów z Parex banka do Citadele banka można uznać za środek na rzecz ratowania aktywów. Państwo przyjmuje znaczną część strat z tytułu aktywów zagrożonych i niezwiązanych z działalnością główną.
(118)
Szczegółowe warunki dotyczące środków na rzecz ratowania aktywów określono w komunikacie w sprawie aktywów o obniżonej wartości. Zgodnie z sekcją 5.2 tego komunikatu środek na rzecz ratowania aktywów powinien zapewniać przejrzystość ex ante i odpowiedni podział obciążeń, a następnie właściwą wycenę aktywów kwalifikowalnych oraz właściwe wynagrodzenie państwa, tak, aby środek na rzecz ratowania aktywów zapewniał odpowiedzialność akcjonariuszy i nie powodował nadmiernego zakłócenia konkurencji.
(119)
Na ogół, gdy niniejszy przypadek odbiega od podobnych transakcji (32), dzieje się to w pozytywny sposób, gdyż Łotwa nie będzie pokrywać wszystkich strat z tytułu portfela o obniżonej wartości. Natomiast pokrycie strat jest zapewnione jedynie do maksymalnej kwoty oraz w zakresie niezbędnym do tego, aby Parex banka osiągnął zgodność z wymogami kapitałowymi w terminie do […]. W scenariuszach podziału aktywów, w których wybiera się metodę wydzielenia dobrych aktywów, co ma miejsce w bieżącej sprawie, ciężar strat z tytułu aktywów zagrożonych i niezwiązanych z działalnością główną ponoszą częściowo również byli akcjonariusze większościowi oraz spadkowi akcjonariusze mniejszościowi. Metoda ta jest postrzegana pozytywnie z punktu widzenia pomocy państwa, gdyż ogranicza do pewnego stopnia konieczność pełnej wyceny zakresu obniżonej wartości.
(120)
Zgodnie z komunikatem w sprawie aktywów o obniżonej wartości należy dokonać oceny tego, czy cena zastosowana przy przeniesieniu aktywów oraz wynagrodzenie są odpowiednie. W przedmiotowej sprawie jasne jest, że wartość księgowa aktywów pozostałych w Parex banka jest wyższa niż ich cena rynkowa, a zatem występuje tu pomoc państwa na rzecz Citadele banka, co zostało już ustalone w motywach 109-111.
(121)
Zgodnie z pkt 23 i 41 komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości cena przeniesienia aktywów w drodze środków nabycia aktywów powinna opierać się na związanej z nimi długoterminowej wartości ekonomicznej. W scenariuszu wydzielenia dobrych aktywów bank zachowujący dobre aktywa powinien zatem z zasady pokrywać różnicę między wartością przeniesienia aktywów a rzeczywistą wartością ekonomiczną. Jeżeli nie jest możliwe uniknięcie technicznej niewypłacalności, różnicę tę należałoby odzyskać, na przykład poprzez mechanizm wycofania.
(122)
W przedmiotowej sprawie, jak już opisano w motywie 69, ostrożne podejście oparte na scenariuszu pesymistycznym wskazuje na straty państwa w wysokości [między 100 a 400] mln LVL; w scenariuszu bazowym straty państwa wynoszą […] mln LVL. Mając na uwadze, że większość kredytów jest zabezpieczona, wyceny długoterminowej wartości ekonomicznej aktywów zawarte w prognozach finansowych nie są zbyt optymistyczne. Gdyby Citadele banka był w stanie w pełni pokryć te straty, środek byłby równoznaczny z przeniesieniem aktywów według rzeczywistej wartości ekonomicznej.
(123)
Ponadto zgodnie z sekcją 5.2 komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości Komisja uważa, że Citadele banka powinien zapłacić odpowiednie wynagrodzenie za pomoc kapitałową uzyskaną poprzez środki pomocy związanej z aktywami o obniżonej wartości.
(124)
Cel domagania się wynagrodzenia (w tym, w stosownych przypadkach, wycofania) jest dwojaki: zapewnienie podziału obciążeń oraz zapewnienie równych szans (tj. zminimalizowanie zakłóceń konkurencji).
(125)
W świetle szacowanego efektu pomocy na ratowanie aktywów i prognozowanych dochodów netto (zob. tabele 3 i 4 powyżej) Komisja jest zdania, że Citadele banka nie będzie w stanie zapłacić wymaganego wynagrodzenia (w tym pełnego wycofania) za pomoc na ratowanie aktywów, będąc wciąż w trakcie odzyskiwania rentowności. Jednak przewidywane dochody netto powinny mu umożliwić zapłacenie przynajmniej części tego wynagrodzenia, gdy przywróci rentowność, a jego baza kapitałowa będzie odpowiednia.
(126)
Dlatego też Komisja z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie złożone przez Łotwę, zgodnie z którym Citadele banka zapłaci państwu wynagrodzenie za pomoc na ratowanie aktywów do kwoty strat szacowanych w scenariuszu pesymistycznym, równych sumie depozytów państwowych, które mogą zostać utracone na koniec upłynniania aktywów ([między 100 a 200] mln LVL), i państwowych środków polegających na dokapitalizowaniu ([…] mln LVL). Zapłata wynagrodzenia przyjmie postać wydatków na rachunku zysków i strat, tj. przed ustaleniem rocznego wyniku netto, a wynagrodzenie to powinno być płacone każdego roku, w którym współczynnik adekwatności kapitałowej Citadele banka nie będzie niższy niż 12 %, do kwoty, która nie będzie skutkowała wykazaniem przez Citadele banka strat w danym roku. Zobowiązanie to ma zastosowanie do czasu ukończenia sprzedaży Citadele banka (zob. motyw 81). Podsumowując, Komisja uważa, że mechanizm ten zapewnia, w możliwym do realizacji zakresie, wkład Citadele banka w koszty wynikające z […].
(127)
Jednak, ponieważ wynagrodzenie i wycofanie mogą nie osiągnąć poziomu przewidywanego w komunikacie w sprawie aktywów o obniżonej wartości, w pkt 41 komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości wymaga się dogłębnej restrukturyzacji. Taka restrukturyzacja musi obejmować w szczególności znaczne ograniczenie wielkości banku przeżywającego trudności, tak aby zrekompensować fakt, iż Citadele banka nie w pełni ponosi straty i nie płaci w pełni odpowiedniego wynagrodzenia.
(128)
W celu ustalenia, czy restrukturyzacja jest wystarczająca, należy ją ocenić pod kątem celów wynagrodzenia i wycofania, tj. pod kątem podziału obciążeń i ograniczenia zakłóceń konkurencji. W szczególności należy się upewnić, czy osiągnięto wystarczający podział obciążeń poprzez inne środki oraz czy zakłócenia konkurencji są ograniczone poprzez zweryfikowanie pozycji rynkowej i wielkości Citadele banka. Ocena ta musi uwzględniać pozostałe środki pomocy, które przyniosły korzyść Parex banka i Citadele banka, a przedstawiona jest w części niniejszej decyzji, w której analizuje się zgodność środków pomocy z komunikatem w sprawie restrukturyzacji (zob. motywy 144 i kolejne).
(129)
Po podziale Parex banka będzie podmiotem oddzielnym i organizacyjnie niezależnym od Citadele banka, zgodnie z wymogiem określonym w sekcji 5.6 komunikatu w sprawie aktywów o obniżonej wartości.
(130)
Podsumowując, Komisja uważa, że w analizowanym przypadku zachowana jest zgodność z komunikatem w sprawie aktywów o obniżonej wartości.
7.2.3. ZGODNOŚĆ ŚRODKÓW Z KOMUNIKATEM W SPRAWIE RESTRUKTURYZACJI
(131)
W komunikacie w sprawie restrukturyzacji określa się zasady pomocy państwa mające zastosowanie do restrukturyzacji instytucji finansowych w dobie obecnego kryzysu. Aby zachować zgodność z art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE, restrukturyzacja instytucji finansowej w kontekście obecnego kryzysu finansowego musi:
(i)
prowadzić do przywrócenia długoterminowej rentowności banku;
(ii)
uwzględniać wystarczający wkład własny beneficjenta (podział obciążeń);
(iii)
zawierać wystarczające środki ograniczające zakłócenie konkurencji.
(132)
W sekcji 2 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stwierdza się, że państwo członkowskie powinno przedłożyć spójny, kompleksowy i szczegółowy plan restrukturyzacji. W planie restrukturyzacji należy wykazać, w jaki sposób bank możliwie jak najszybciej przywróci długoterminową rentowność niewymagającą pomocy państwa. Plan powinien również wskazywać przyczyny trudności banku i jego słabości oraz nakreślać, w jaki sposób proponowane środki restrukturyzacji rozwiążą główne problemy banku.
(133)
Zgodnie z wymogami określonymi w pkt 11 komunikatu w sprawie restrukturyzacji ostateczny plan restrukturyzacji przedłożony przez Łotwę jest spójny, kompleksowy i szczegółowy. Zawiera szczegółowe informacje na temat modelu biznesowego, podstawowe założenia oraz wynikające z nich prognozy finansowe. Zgodnie z pkt 10 tego komunikatu plan wskazuje również przyczyny trudności, wobec których stanął Parex banka, w szczególności wybór niewłaściwej strategii biznesowej przez kierownictwo banku oraz pewne wysoce ryzykowne decyzje (zob. sekcja 2.1 i motywy 38-42 niniejszej decyzji). Działania restrukturyzacyjne przedstawione w ostatecznym planie restrukturyzacji we właściwy sposób trafiają w słabości banku. W ten sposób w ostatecznym planie restrukturyzacji wyjaśnia się obawy dotyczące wstępnie zgłoszonego planu restrukturyzacji przedstawione w decyzji o wszczęciu postępowania.
(134)
Ujmując to bardziej szczegółowo, jeżeli chodzi o ukierunkowanie modelu biznesowego, co było jedną z głównych kwestii podniesionych w decyzji o wszczęciu postępowania, Citadele banka, zgodnie z ostatecznym planem restrukturyzacji, przeorientuje swoje działania na tradycyjną działalność bankową w państwach bałtyckich. W związku z tym Citadele banka skupi się na działalności głównej, jednocześnie wycofując się z obszarów, które były przyczyną pogłębienia się jego trudności finansowych. W szczególności pozytywnie postrzegany jest fakt, iż cała działalność leasingowa na terenie WNP (w tym spółki zależne) i zagrożone kredyty z terenu WNP pozostawia się w Parex banka. Jeżeli chodzi o niezagrożone kredyty z terenu WNP, to chociaż zostały one przeniesione do Citadele banka, Łotwa zobowiązała się, że zostaną one zbyte oraz że w żadnym wypadku nie będą udzielane jakiekolwiek nowe kredyty (zob. motywy 72 i 83). Ponadto działalność związana z zarządzaniem majątkiem zostanie zbyta bądź to oddzielnie od Citadele banka w terminie do […] bądź też sprzedana łącznie z Citadele bank, jeżeli w tym terminie znajdzie się inwestor zainteresowany całym bankiem (zob. motyw 73 niniejszej decyzji).
(135)
Co więcej, jak wskazała Komisja w decyzji o wszczęciu postępowania, powstający Citadele banka będzie o wiele mniejszy niż Parex banka przed kryzysem. Ta zredukowana wielkość wynika w szczególności z podziału i sprzedaży, które zostaną przeprowadzone. Agresywna ekspansja na rynkach kredytów i depozytów przewidywana we wstępnym planie restrukturyzacji została w ostrożny sposób zrewidowana w dół w ostatecznym planie restrukturyzacji i zostaną wprowadzone ograniczenia w tym względzie, zgodnie ze zobowiązaniami podjętymi przez Łotwę (zob. motywy 77 i 78 niniejszej decyzji).
(136)
Pozytywnie postrzega się zmiany w zakresie stylu zarządzania (akcjonariusze większościowi i członkowie kierownictwa zostali już zastąpieni) i ładu korporacyjnego Citadele banka oraz usprawnione zarządzanie ryzykiem i kontrole w ramach banku. Parex banka już ograniczył koszty administracyjne o 39 %. Spodziewany wskaźnik koszty/dochody dla Citadele banka zmniejszy się do [między 35 a 55] % w 2014 r. głównie dzięki optymalizacji sieci oddziałów i wydatków pracowniczych.
(137)
Zgodnie z wymogami określonymi w pkt 12-15 komunikatu w sprawie restrukturyzacji, w ostatecznym planie restrukturyzacji należy również wykazać, w jaki sposób bank przywróci możliwie jak najszybciej długoterminową rentowność niewymagającą stałej pomocy państwa. W szczególności bank powinien być w stanie wygenerować odpowiedni zwrot z kapitału własnego, przy jednoczesnym pokrywaniu wszystkich kosztów swojej zwykłej działalności i spełnianiu odpowiednich wymogów ustawowych.
(138)
Po pierwsze plan restrukturyzacji zawiera szczegółowe dane i prognozy finansowe za okres 2006-2015, w tym informacje na temat przychodów, kosztów, obniżenia wartości aktywów, zysków i pozycji kapitałowej banku. Komisja uważa, że przedstawione prognozy scenariusza bazowego opierają się na uzasadnionych założeniach makroekonomicznych (które są mniej optymistyczne niż założenia Europejskiej Prognozy Gospodarczej dotyczącej wiosny 2010 r.).
(139)
Citadele banka przewiduje, że ponownie będzie generować zyski w roku 2011 r. i że w okresie restrukturyzacji stale będzie poprawiać swoje wyniki roczne. W 2014 r. ROE ma osiągnąć poziom [między 18 a 28] %, co wydaje się być wystarczającym poziomem wynagrodzenia w przypadku normalnych warunków rynkowych na Łotwie. Taki poziom wskaźnika byłby porównywalny z poziomem ROE osiąganym w przeszłości - w 2006 r. ROE wyniósł 28 %, a w 2007 r. 20 %. Wskaźniki kapitałowe Citadele banka oraz wskaźniki kapitałowe grupy pozostają znacznie powyżej minimalnych wymogów ustawowych. Mając na uwadze stabilny model biznesowy banku oraz osiągane w przeszłości wyniki Parex banka w zakresie działalności głównej, Komisja uznaje, na podstawie przedłożonych informacji, że przedstawione prognozy są wykonalne.
(140)
Po drugie w świetle testów warunków skrajnych przeprowadzonych przez bank centralny (zob. motyw 45) Komisja jest zdania, że Citadele banka jest w stanie wytrzymać scenariusz warunków skrajnych bez potrzeby dalszej pomocy. Scenariusz warunków skrajnych pokazuje, że bank spełnia odpowiednie ustawowe wymogi kapitałowe. Ponadto analiza wrażliwości przeprowadzona w ramach testów warunków skrajnych pokazuje, że znacznie zmieniające się otoczenie gospodarcze nie powinno zagrozić rentowności banku.
(141)
Po trzecie ograniczenia w zakresie wycofywania depozytów nie będą dotyczyć Citadele banka, a wszystkie pozostałe wymogi ustawowe będą spełnione. Odnośnie ograniczeń w zakresie wycofywania depozytów, znaczna część deponentów zgodziła się utrzymać swoje depozyty w banku przez określony okres po zniesieniu ograniczeń. Depozyty te zostały skutecznie przeniesione do Citadele banka (jak pokazano w tabeli 2). Ponadto Komisja z zadowoleniem przyjmuje proponowany model finansowania o niskim ryzyku, który w większym stopniu opiera się na finansowaniu długoterminowym, co stanowi odpowiedź na kwestię uprzednio istniejącej różnicy w terminach zapadalności między pasywami a aktywami.
(142)
Wreszcie w planie przewiduje się, że Citadele banka spłaci państwowe środki wsparcia płynności do dnia 31 grudnia 2012 r. nawet w scenariuszu pesymistycznym. Ta przewidywana spłata jest odpowiedzią na obawy opisane w motywie 80 decyzji o wszczęciu postępowania, że po okresie restrukturyzacji bank w dalszym ciągu polega na państwowych środkach wsparcia płynności. Co więcej Komisja zwraca uwagę, że kapitał państwowy w wysokości 103 mln LVL wniesiony do Citadele banka w momencie podziału zostanie „spłacony”, zgodnie z podjętym przez Łotwę zobowiązaniem do sprzedaży Citadele banka do dnia 31 grudnia 2014 r. (zob. motyw 76).
(143)
Wobec powyższego Komisja uważa, że nowy model biznesowy Citadele banka jest rentowny i trwały w perspektywie długoterminowej. Dlatego też zrestrukturyzowany bank będzie w stanie samodzielnie konkurować na rynku zgodnie z odpowiednimi wymogami ustawowymi, a jego rentowność nie będzie zagrożona nawet w znacznie zmieniającym się otoczeniu gospodarczym. W konsekwencji Komisja jest zdania, że plan restrukturyzacji Parex banka spełnia wymogi określone w komunikacie w sprawie restrukturyzacji w odniesieniu do przywrócenia długoterminowej rentowności.
(144)
W sekcji 3 komunikatu w sprawie restrukturyzacji przewiduje się, że banki i właściciele ich kapitałów powinni mieć jak największy wkład w restrukturyzację w celu zredukowania pomocy do niezbędnego minimum oraz ograniczenia zakłóceń konkurencji i pokusy nadużyć. Wymóg ten oznacza, że banki wykorzystują własne zasoby do finansowania restrukturyzacji, na przykład sprzedając aktywa, natomiast właściciele kapitału powinni absorbować straty banku, jeżeli jest to możliwe. Zgodnie z pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji pomoc na restrukturyzację jest ograniczona do kosztów, które są niezbędne do przywrócenia rentowności.
(145)
Ostateczny plan restrukturyzacji, w przeciwieństwie do wstępnego planu restrukturyzacji przedłożonego 11 maja 2009 r., jest wyraźnie ukierunkowany i nie zawiera ekspansywnej strategii pierwotnie przewidywanej dla Parex banka. To ukierunkowane podejście przyczyniło się do ograniczenia wymaganej pomocy. W tym kontekście pozytywnie postrzegane są proponowane operacje zbycia i zredukowanie bilansu Citadele banka, jak również umieszczenie Parex banka w […]. W szczególności przychody z upłynnienia aktywów sfinansują część kosztów restrukturyzacji i ograniczą wymaganą pomoc. Komisja podkreśla, że władze łotewskie przedstawiły szczegółowy harmonogram planowanych sprzedaży aktywów i zobowiązały się do powołania powiernika monitorującego oraz powiernika ds. zbycia w celu zapewnienia wypełnienia zobowiązań. Ponadto w odniesieniu do udziału w kosztach restrukturyzacji poprzez wewnętrzne zasoby generowane przez bank, Komisja zauważa, że bank wdraża daleko idące środki w zakresie cięcia kosztów.
(146)
Uznaje się, że środki już wprowadzone przez Łotwę i działania, do których Łotwa się zobowiązała, zapewniają zaangażowanie zasobów własnych i wniesienie odpowiedniego wkładu w restrukturyzację przez prywatnych posiadaczy kapitału w Parex banka.
(147)
Obciążenie byłych akcjonariuszy większościowych polega na przejęciu przez Łotwę ich wszystkich akcji Parex banka za symboliczną cenę 2 LVL. Zostali oni usunięci ze spółki i tym samym można uznać, że ponieśli konsekwencje niepowodzenia Parex banka. Oprócz usunięcia byłych akcjonariuszy większościowych pakiety akcjonariuszy mniejszościowych zostały w znacznym stopniu rozmyte w wyniku dokapitalizowania banku przez państwo i EBOR. Posiadane przez nich akcje zostały rozmyte z poprzedniego poziomu 15,2 % do obecnego poziomu 3,7 % i pozostaną one w Parex banka po podziale ([…]). Środki te stanowią wyraźny sygnał przeciwko pokusie nadużycia.
(148)
Dodatkowo pożyczki podporządkowane akcjonariuszy spadkowych będą w Parex banka zobowiązaniami niższej rangi. Likwidacja aktywów Parex banka w scenariuszu bazowym nie oznacza, że uzyskane zostaną wystarczające wpływy, aby pokryć zobowiązania inne niż zobowiązania wyższej rangi w banku. Jako że terminy zapadalności pożyczek podporządkowanych przypadają na lata 2015-2018, a państwo ma zasilać jedynie kapitał Parex banka […], a jednocześnie otrzymuje odpowiednie wynagrodzenie za depozyty państwowe, posiadacze pożyczek podporządkowanych poniosą prawdopodobnie straty na kapitale, który zainwestowali […].
(149)
Kwestia pokusy nadużycia jest odpowiednio rozwiązana poprzez wniesienie wkładu własnego przez byłych właścicieli kapitału banku. W konsekwencji w planie restrukturyzacji Parex banka zapewniony został wystarczający podział obciążeń i wkład własny w restrukturyzację. Ostateczny plan restrukturyzacji jest zatem zgodny z sekcją 3 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
(150)
W sekcji 4 komunikatu w sprawie restrukturyzacji przewiduje się wymóg, aby plan restrukturyzacji uwzględniał środki ograniczające zakłócenia konkurencji oraz zapewniające konkurencyjność sektora bankowego. Ponadto środki te powinny gwarantować, że pomoc państwa nie jest wykorzystywana do finansowania zachowań antykonkurencyjnych.
(151)
Komisja uważa, że pakiet środków ujętych w ostatecznym planie restrukturyzacji jest znacznie lepszy w porównaniu ze wstępnym planem restrukturyzacji, który odnosi się do wątpliwości w tym względzie podniesionych w decyzji o wszczęciu postępowania. Mając na uwadze znaczny zakres sprzedaży aktywów, ograniczenia w zakresie udziałów w rynku oraz zmniejszenie wielkości banku (zob. tabela 20), Komisja uważa, że plan stanowi odpowiedni pakiet środków, które przyczynią się do utrzymania równych szans i konkurencyjności rynków. Zmieniono początkową strategię ujętą w zgłoszonym planie, opierającą się na ekspansji biznesowej, w stosunku do której podniesiono zasadnicze wątpliwości w decyzji o wszczęciu postępowania, a ostateczny plan restrukturyzacji opiera się na znacznym zmniejszeniu wielkości banku, zarówno w ujęciu sumy bilansowej, jak i w ujęciu udziałów w głównych rynkach, na których działa bank.
Tabela 20
Zmniejszenie wielkości Citadele banka i ograniczenie jego obecności na głównych rynkach
Aktywa Citadele banka w porównaniu z aktywami Parex banka sprzed kryzysu
Citadele banka na koniec okresu restrukturyzacji,
rok 2014
(w tym narastający wzrost)
Zmniejszenie udziału w głównych rynkach kredytów na koniec okresu restrukturyzacji
(w tym narastający wzrost)
Zmniejszenie udziału w rynkach depozytów (w ramach działalności głównej i w sektorze zarządzania majątkiem) na koniec okresu restrukturyzacji (w tym narastający wzrost)
Po podziale: 44 %
(całkowitą wartość aktywów zmniejszono o 1,9 mld EUR);
Jeżeli uwzględnić zbycie kredytów z terenu WNP (rok […]): [35-50] %
(całkowitą wartość aktywów zmniejszono o [1,6-2,3] mld EUR)
[40-55] % (zmniejszono o [1,9-2,3] mld EUR)
Udział w rynku przed kryzysem 11,7 % w porównaniu z [ 7] % w roku 2014 (pułap): obecność na rynku zmniejszona o [50-60] %
Udział w rynku przed kryzysem 20 % (33) w porównaniu z [ 13] % (zmniejszono do [ 10] % do roku 2015): obecność na rynku zmniejszona o [55-65] %
(152)
Restrukturyzacja banku obejmuje znaczne zmniejszenie obecności banku w głównych segmentach rynku. Po pierwsze w konsekwencji wdrożenia środków restrukturyzacyjnych Citadele banka zmniejszy całkowitą wartość swoich aktywów o około 60 %, a jego udział we wszystkich głównych rynkach zmniejszy się o ponad 50 % w porównaniu z sytuacją Parex banka sprzed kryzysu. Ograniczony udział banku w rynku oraz przewidywane zbywanie aktywów spowodują, że zwolnią się dla konkurencji dane segmenty rynku. Po drugie, jak już wspomniano w sekcji 2.5, Citadele banka zostanie sprzedany przez Łotwę najpóźniej do dnia 31 grudnia 2014 r. lub przez powiernika ds. zbycia do dnia 31 grudnia 2015 r., a działalność związana z zarządzaniem majątkiem zostanie sprzedana do dnia […] (w ramach Citadele banka lub oddzielnie); w skutek tego ewentualni poszkodowani konkurenci będą mieli możliwość złożenia oferty na zakup tych przedsiębiorstw. Sprzedaż taką można uznać za środek ograniczający zakłócenia konkurencji (34).
(153)
Uznaje się, że zastosowane środki ograniczające zakłócenia konkurencji są wystarczające również z powodu stosunkowo ograniczonej wielkości restrukturyzowanego banku w ujęciu bezwzględnym (około 2,2 mld EUR). W następstwie restrukturyzacji utrzymana zostanie jedynie działalność główna banku. Najważniejszą jej częścią będzie obecność Citadele banka na Łotwie, której rynek już jest dość skoncentrowany i zdominowany przez kilka banków zagranicznych. (35) Ograniczony udział Citadele banka w rynku, na poziomie około [4-7] % w przypadku kredytów oraz na poziomie [7-10] % w przypadku depozytów (zob. motyw 77), można uznać za odpowiedni środek łagodzący potencjalne zakłócenia konkurencji, porównując powyższe poziomy z sytuacją banku sprzed kryzysu, gdy jego udział w rynku kredytów wynosił 12 %, a w rynku depozytów około 20 %.
(154)
Obecność banku na innych rynkach geograficznych została zmniejszona i będzie ograniczona, aby jeszcze bardziej zmniejszyć potencjalne zakłócenia konkurencji; udziały banku w litewskich rynkach kredytów i depozytów nie będą mogły przekroczyć [ 4] %, udział w estońskim rynku kredytów nie będzie mógł przekroczyć [ 1,5] %, a w estońskim rynku depozytów [ 2,5] %, w szwedzkim rynku depozytów i niemieckim rynku depozytów [ 0,5] % (zob. motywy 77 i 78). Pułapy te dopuszczają ograniczony wzrost na powyższych rynkach ze względu na to, że bank musi różnicować swoje źródła finansowania. Obecny kontekst makroekonomiczny Łotwy powoduje, że trudno jest pozyskiwać zewnętrzne środki finansowe. Poziom depozytów rezydentów łotewskich jest znacznie niższy niż całkowita wartość portfela kredytów w tym państwie członkowskim. Główni konkurenci banku uzyskują finansowanie od swoich spółek dominujących z siedzibą zagranicą. Dlatego akceptuje się, że Citadele banka musi utrzymać część bazy finansowej zagranicą (po jednym oddziale w Szwecji i w Niemczech) w celu dywersyfikacji swojej bazy finansowania. Mając na uwadze niewielką obecność banku na tych rynkach oraz konieczność zróżnicowanych źródeł finansowania dla utrzymania rentowności banku, Komisja uznaje, że uzgodnione ograniczenia udziałów w tych rynkach są odpowiednie.
(155)
Komisja również z zadowoleniem przyjmuje informację o zakazie nagłaśniania pomocy państwa, który uniemożliwi Citadele banka wykorzystywanie pomocy do antykonkurencyjnych praktyk rynkowych, oraz o zakazie przejęć, który dodatkowo zagwarantuje, że pomoc państwa nie będzie wykorzystana na przejęcia przedsiębiorstw konkurencyjnych. Ponadto Citadele banka nie zwiększy liczby swoich oddziałów.
(156)
Po podziale Parex banka i jego spółki zależne będą w efektywny sposób […] przez okres swojego istnienia, którego przewidywana długość wynosi osiem lat. Uznaje się, że okres ten jest odpowiedni, aby ukończyć procedury odzyskiwania aktywów i zbyć aktywa, unikając jednocześnie gwałtownej wyprzedaży.
(157)
Pomimo że Parex banka zachowa licencję na prowadzenie działalności bankowej, ani bank ani jego spółki zależne nie będą mogły prowadzić żadnej nowej działalności innej niż działania konieczne do zarządzania scedowanymi aktywami i sprzedaży ich. W szczególności Parex banka zaprzestanie udzielania nowych kredytów i przyjmowania depozytów od ludności (zob. motywy 84 i 85. Ponadto Parex banka zlikwiduje lub sprzeda swoją działalność leasingową w terminie do […].
(158)
Łotwa zobowiązała się do ścisłego ograniczenia dodatkowego kapitału w czasie ([…]) i zredukowania go (do kwoty 218,7 mln LVL) (zob. motyw 87).
(159)
Wobec powyższego uznaje się, że pomoc na rzecz Parex banka (po podziale) jest ograniczona do minimum niezbędnego do […] i dlatego zapobiega się nadmiernym zakłóceniom konkurencji.
(160)
W konsekwencji skala i charakter środków, w szczególności znaczne zmniejszenie wielkości banku i ograniczenie jego udziału w rynku oraz zbycie przewidziane w rozsądnych ramach czasowych w odniesieniu do Citadele banka i Parex banka, są wystarczające i odpowiednie, aby zapobiec nadmiernym zakłóceniom konkurencji. Ponadto dogłębność restrukturyzacji oraz zbycie Citadele banka są wystarczającymi działaniami kompensującymi ewentualne zakłócenia konkurencji, które mogą wyniknąć z potencjalnie niewłaściwego wynagrodzenia i odzyskania aktywów.
(161)
W pkt 46 komunikatu w sprawie restrukturyzacji określa się wymóg, aby w celu kontroli właściwej realizacji planu restrukturyzacji, państwa członkowskie przekazywały szczegółowe i regularne sprawozdania. W konsekwencji władze łotewskie zobowiązały się do przekazywania Komisji takich sprawozdań dotyczących Citadele banka i Parex banka co sześć miesięcy, począwszy od daty niniejszej decyzji.
(162)
Łotwa zobowiązała się do powołania powiernika monitorującego, który będzie się zajmował monitorowaniem wypełniania podjętych zobowiązań i przekazywał sprawozdania Komisji.
(163)
Komisja uznaje, że plan restrukturyzacji Parex banka opisany w sekcji 2 niniejszej decyzji jest zgodny z art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE i spełnia wymogi przewidziane w komunikacie w sprawie restrukturyzacji dotyczące rentowności, podziału obciążeń i środków ograniczających zakłócenia konkurencji.
(164)
Łotwa w drodze wyjątku zgadza się, aby niniejsza decyzja została przyjęta w języku angielskim,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Uwzględniając plan restrukturyzacji i zobowiązania podjęte przez Republikę Łotewską, uznaje się, że pomoc na restrukturyzację, której Łotwa udziela na rzecz AS Parex banka i AS Citadele banka, jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Artykuł 2
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Łotewskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 15 września 2010 r.