SMĚRNICE RADY 2011/70/EURATOM
ze dne 19. července 2011,
kterou se stanoví rámec Společenství pro odpovědné a bezpečné nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem
RADA EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o založení Evropského společenství pro atomovou energii, a zejména na články 31 a 32 této smlouvy,
s ohledem na návrh Evropské komise vypracovaný po obdržení stanoviska skupiny osob jmenovaných Výborem pro vědu a techniku z řad vědeckých odborníků členských států,
s ohledem na stanovisko Evropského hospodářského a sociálního výboru (1),
s ohledem na stanovisko Evropského parlamentu (2),
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
V čl. 2 písm. b) Smlouvy o založení Evropského společenství pro atomovou energii (dále jen „Smlouva o Euratomu“) se stanoví vypracování jednotných bezpečnostních standardů pro ochranu zdraví pracovníků a obyvatelstva.
(2)
Článek 30 Smlouvy o Euratomu uvádí, že se stanoví základní standardy ochrany zdraví obyvatelstva a pracovníků před nebezpečím ionizujícího záření.
(3)
Podle článku 37 Smlouvy o Euratomu musí členské státy Komisi poskytnout všeobecné údaje, které se týkají veškerých plánů na zneškodňování radioaktivních odpadů.
(4)
Směrnice Rady 96/29/Euratom (3) stanoví základní bezpečnostní standardy na ochranu zdraví pracovníků a obyvatelstva před riziky vyplývajícími z ionizujícího záření. Uvedená směrnice byla doplněna upřesňujícími právními předpisy.
(5)
Jak uznal Soudní dvůr Evropské unie ve své judikatuře, ustanovení kapitoly 3 Smlouvy o Euratomu (o ochraně zdraví) tvoří logický celek, který Komisi svěřuje pravomoci značného rozsahu k ochraně obyvatelstva a životního prostředí před riziky jaderného zamoření (4).
(6)
Rozhodnutí Rady 87/600/Euratom ze dne 14. prosince 1987 o opatřeních Společenství pro včasnou výměnu informací v případě radiační mimořádné situace (5) stanovilo rámec pro oznamování a poskytování informací, který členské státy použijí pro ochranu obyvatelstva v případě radiační mimořádné situace. Směrnice Rady 89/618/Euratom ze dne 27. listopadu 1989 o informování obyvatelstva o opatřeních na ochranu zdraví, která se mají použít, a o krocích, které je třeba učinit v případě radiační mimořádné situace (6), uložila členským státům povinnost informovat obyvatelstvo v případě radiační mimořádné situace.
(7)
Směrnice Rady 2003/122/Euratom (7) stanoví kontrolu vysokoaktivních uzavřených zdrojů záření a opuštěných zdrojů, včetně nepoužívaných zdrojů. V souladu se Společnou úmluvou o bezpečnosti při nakládání s vyhořelým palivem a bezpečnosti při nakládání s radioaktivními odpady (dále jen „společná úmluva“), s Kodexem chování Mezinárodní agentury pro atomovou energii (MAAE) pro bezpečnost a zabezpečení radioaktivních zdrojů a se stávajícími průmyslovými postupy lze nepoužívané uzavřené zdroje opětovně použít, recyklovat nebo uložit. V mnoha případech to vyžaduje navrácení zdroje nebo navrácení vybavení, včetně zdroje, dodavateli nebo výrobci za účelem překvalifikování či zpracování.
(8)
Směrnice Evropského parlamentu a Rady 2006/21/ES ze dne 15. března 2006 o nakládání s odpady z těžebního průmyslu (8) se týká nakládání s odpady z těžebního průmyslu, které mohou být radioaktivní, avšak nezahrnuje zvláštní aspekty, které se týkají pouze radioaktivity a kterými se zabývá Smlouva o Euratomu.
(9)
Směrnice Rady 2006/117/Euratom (9) stanoví systém Evropského společenství pro atomovou energii (dále jen „Společenství“) pro dozor nad přeshraniční přepravou radioaktivního odpadu a vyhořelého paliva a pro její kontrolu. Uvedená směrnice byla doplněna doporučením Komise 2008/956/Euratom ze dne 4. prosince 2008 o kritériích pro vývoz radioaktivního odpadu a vyhořelého paliva do třetích zemí (10).
(10)
Směrnice Rady 2009/71/Euratom ze dne 25. června 2009, kterou se stanoví rámec Společenství pro jadernou bezpečnost jaderných zařízení (11), ukládá členským státům povinnost stanovit a udržovat vnitrostátní rámec pro jadernou bezpečnost. Přestože se uvedená směrnice týká především jaderné bezpečnosti jaderných zařízení, uvádí se v ní, že je rovněž důležité zajistit bezpečné nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem, mimo jiné ve skladovacích zařízeních a úložištích. Na ta zařízení, kterých se týká směrnice 2009/71/Euratom i tato směrnice, by se proto neměly vztahovat nepřiměřené nebo zbytečné povinnosti, zejména pokud jde o podávání zpráv.
(11)
Směrnice Evropského parlamentu a Rady 2003/35/ES ze dne 26. května 2003 o účasti veřejnosti na vypracovávání některých plánů a programů týkajících se životního prostředí (12) se vztahuje na některé plány a programy v oblasti působnosti směrnice Evropského parlamentu a Rady 2001/42/ES ze dne 27. června 2001 o posuzování vlivů některých plánů a programů na životní prostředí (13).
(12)
Doporučení Komise 2006/851/Euratom ze dne 24. října 2006 o správě finančních zdrojů na vyřazování jaderných zařízení z provozu a nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivními odpady (14) se zaměřuje na přiměřenost finančních prostředků, jejich finanční zajištění a transparentnost s cílem zajistit, aby byly finanční prostředky použity pouze k zamýšleným účelům.
(13)
V rámci zvláštních podmínek přistoupení Litvy, Slovenska a Bulharska k Evropské unii, kdy některé jaderné elektrárny musely být předčasně uzavřeny, se Společenství podílí na zvýšení finančních prostředků pro různé projekty týkající se vyřazování z provozu, včetně nakládání s radioaktivním odpadem a vyhořelým palivem, a poskytuje jim za určitých podmínek finanční podporu.
(14)
Společná úmluva uzavřená pod záštitou MAAE představuje pobídkový nástroj, jehož cílem je dosažení a udržení celosvětově vysoké úrovně bezpečnosti při nakládání s vyhořelým palivem a s radioaktivním odpadem pomocí zlepšování vnitrostátních opatření a mezinárodní spolupráce.
(15)
Některé členské státy se již účastní a nadále se hodlají účastnit programu nazvaného globální iniciativa pro omezení hrozeb, který prosazují USA a Rusko, a to dopravováním vyhořelého paliva z výzkumných reaktorů do Spojených států amerických a do Ruské federace.
(16)
V roce 2006 MAAE aktualizovala strukturu standardů a zveřejnila „Základní zásady bezpečnosti“, které byly spolufinancovány Společenstvím, Agenturou pro jadernou energii při Organizaci pro hospodářskou spolupráci a rozvoj a dalšími mezinárodními organizacemi. Uplatňování základních zásad bezpečnosti usnadní uplatňování mezinárodních bezpečnostních standardů a přispěje k lepší soudržnosti ujednání mezi různými státy.
(17)
Po výzvě Rady, aby byla na úrovni EU ustavena skupina na vysoké úrovni, jak se uvádí v závěrech Rady o jaderné bezpečnosti a bezpečném nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem ze dne 8. května 2007, byla rozhodnutím Komise 2007/530/Euratom ze dne 17. července 2007 o zřízení Evropské skupiny na vysoké úrovni pro jadernou bezpečnost a nakládání s odpadem (15) ustavena Skupina evropských dozorných orgánů pro jadernou bezpečnost (ENSREG), aby přispěla k dosažení cílů Společenství v oblasti nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem. Závěry a doporučení ENSREG se odrazily v usnesení Rady ze dne 16. prosince 2008 o nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem a v závěrech Rady ze dne 10. listopadu 2009 o zprávě Skupiny evropských dozorných orgánů pro jadernou bezpečnost.
(18)
Evropský parlament přijal dne 10. května 2007 usnesení s názvem „Hodnocení Euratomu - 50 let evropské jaderné politiky“, v němž vyjádřil potřebu harmonizovaných standardů pro nakládání s radioaktivním odpadem a vyzval Komisi k přezkoumání příslušných legislativních návrhů a k předložení nového návrhu směrnice o nakládání s radioaktivním odpadem.
(19)
Stanovení skladby zdrojů energie je sice na jednotlivých členských státech, radioaktivní odpad však vzniká ve všech členských státech, ať už při výrobě energie, při průmyslových, zemědělských, lékařských nebo výzkumných činnostech nebo prostřednictvím vyřazování jaderných zařízení z provozu a při provádění sanace a intervencí.
(20)
Při provozu jaderných reaktorů vzniká vyhořelé palivo. Každý členský stát si může stanovit svou politiku, pokud jde o palivový cyklus. Vyhořelé palivo může být buď považováno za cenný zdroj, který lze přepracovat, nebo je určeno k přímému uložení, pokud je považováno za radioaktivní odpad. Bez ohledu na to, která varianta se zvolí, je nutné zvážit uložení vysoce radioaktivního odpadu odděleného při přepracování nebo vyhořelého paliva považovaného za odpad.
(21)
Radioaktivní odpad včetně vyhořelého paliva považovaného za odpad vyžaduje dlouhodobé zadržení a izolaci od osob a životního prostředí. S ohledem na jeho specifickou povahu, totiž obsah radionuklidů, jsou nezbytná opatření na ochranu lidského zdraví a životního prostředí před nebezpečím vyplývajícím z ionizujícího záření, která zahrnují uložení v odpovídajících zařízeních na konečném úložišti. Skladování radioaktivního odpadu, včetně dlouhodobého skladování, je dočasným řešením, nikoli alternativou k jeho uložení.
(22)
Uvedená opatření by měla být podpořena vnitrostátními klasifikačními systémy pro radioaktivní odpad, jež plně zohlední specifické typy a vlastnosti radioaktivního odpadu.
(23)
Typickým řešením pro ukládání nízkoaktivního a středněaktivního odpadu jsou přípovrchová úložiště. Na technické úrovni je v současnosti obecně uznávaným názorem, že nejbezpečnější a nejudržitelnější alternativou v konečné fázi nakládání s vysokoaktivním odpadem a vyhořelým palivem považovaným za odpad je hloubkové geologické ukládání. Členské státy by při zachování své odpovědnosti za příslušné politiky v oblasti nakládání s vyhořelým palivem a nízko, středně a vysoce aktivním odpadem měly možnosti plánování a provádění jejich ukládání zahrnout do svých vnitrostátních politik. Jelikož realizace úložišť a související vývoj budou probíhat po mnoho desetiletí, mnoho programů uznává nutnost zachování pružnosti a přizpůsobivosti, například za účelem začlenění nových znalostí o podmínkách na daném místě nebo možného vývoje v oblasti daného systému uložení. Činnosti realizované v rámci technologické platformy pro provádění geologického ukládání radioaktivního odpadu by mohly v tomto směru usnadnit přístup k odborným znalostem a technologiím. Za tímto účelem lze jako vodítko při technickém vývoji systému uložení využít hledisko vratnosti a opětovného vyzvednutí odpadu coby operačních a konstrukčních kritérií. Tato kritéria by však neměla nahradit řádně konstruované úložiště mající udržitelný základ pro uzavření. Je nutné nalézt kompromis, neboť nakládání s radioaktivním odpadem a vyhořelým palivem je založeno na nejmodernějších poznatcích v oblasti vědy a technologií.
(24)
Každý členský stát by měl mít morální povinnost zabránit nepřiměřenému zatížení budoucích generací spojenému s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem, včetně radioaktivního odpadu, který vznikne po vyřazení stávajících jaderných zařízení z provozu. Provedením této směrnice členské státy prokážou, že přijaly přiměřená opatření ke splnění tohoto cíle.
(25)
Základní zásadou, znovu potvrzenou ve společné úmluvě, je konečná odpovědnost členských států za bezpečnost při nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem. Tato zásada vnitrostátní odpovědnosti spolu se zásadou primární odpovědnosti držitele povolení za bezpečnost při nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem pod dohledem příslušného vnitrostátního dozorného orgánu by měla být touto směrnicí podpořena a úloha a nezávislost příslušného dozorného orgánu posílena.
(26)
Má se za to, že používání radioaktivních zdrojů ze strany příslušného dozorného orgánu pro účely výkonu jeho úkolů spojených s dozorem neovlivňuje nezávislost tohoto orgánu.
(27)
Členské státy by měly zajistit, aby byly k dispozici náležité finanční prostředky pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem.
(28)
Členské státy by měly zavést vnitrostátní programy s cílem zajistit převedení politických rozhodnutí do jasných ustanovení pro včasné provádění všech fází nakládání s radioaktivním odpadem a vyhořelým palivem od jejich vzniku po jeho uložení. Tyto vnitrostátní programy by mohly mít formu jediného referenčního dokumentu nebo souboru dokumentů.
(29)
Má se za to, že vnitrostátní ujednání pro bezpečné nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem budou uplatňována prostřednictvím určitého právního, regulačního nebo organizačního nástroje, jehož volba spadá do pravomoci členských států.
(30)
Jednotlivé kroky při nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem spolu úzce souvisí. Rozhodnutí přijatá v jednom kroku mohou ovlivnit krok následující. Proto je třeba při vypracovávání vnitrostátního programu tyto vzájemné vztahy zohlednit.
(31)
Transparentnost je při nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem. Transparentnost by měla být zaručena tím, že se v souladu s vnitrostátními a mezinárodními závazky zajistí účinná informovanost veřejnosti a možnost zapojení všech zúčastněných stran, včetně místních orgánů a veřejnosti, do procesu rozhodování.
(32)
Proces rozhodování by bylo možné usnadnit a urychlit spoluprací mezi členskými státy a na mezinárodní úrovni, a to díky přístupu k odborným znalostem a technologiím.
(33)
Některé členské státy považují za potenciálně přínosnou, bezpečnou a nákladově efektivní alternativu sdílení zařízení pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem včetně úložišť, pokud bude založeno na dohodě mezi dotčenými členskými státy.
(34)
Dokumentace v rámci procesu rozhodování týkající se bezpečnosti by měla být úměrná úrovním rizika (odstupňovaný přístup) a měla by být základem pro rozhodnutí ohledně nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem. Umožnilo by to určit oblasti nejistoty, na něž je třeba se zaměřit při bezpečnostní analýze. Bezpečnostní rozhodnutí by měla vycházet ze zjištění bezpečnostní analýzy a z informací o důkladnosti a spolehlivosti této analýzy a z předpokladů v ní uvedených. Proces rozhodování by proto měl být založen na souboru argumentů a důkazů, jež mají prokázat, že v případě zařízení nebo činnosti, jež souvisí s nakládáním s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem, bylo dosaženo požadovaného standardu bezpečnosti. Pokud jde konkrétně o úložiště, dokumentace by měla napomoci pochopení těch hledisek, která mají vliv na bezpečnost systému úložiště, včetně přírodních (geologických) a inženýrských bariér, a na očekávaný rozvoj systému úložiště.
(35)
Povinnost provést a uplatňovat ustanovení této směrnice, pokud jde o vyhořelé palivo, by pro členský stát, který nemá žádné vyhořelé palivo, v nejbližší době je mít nebude, ani neprovádí nebo neplánuje činnosti související s vyhořelým palivem, byla nepřiměřená a zbytečná. Proto by tyto členské státy, dokud nepřijmou rozhodnutí o zahájení jakékoliv činnosti související s jaderným palivem, měly být osvobozeny od povinnosti provést a uplatňovat ustanovení této směrnice týkající se vyhořelého paliva.
(36)
Smlouva mezi vládou Republiky Slovinsko a vládou Chorvatské republiky upravující status a další právní vztahy, pokud jde o investování do jaderné elektrárny Krško, její využívání a vyřazování z provozu, upravuje společné vlastnictví jaderné elektrárny. Uvedená smlouva stanoví společnou odpovědnost za nakládání s radioaktivním odpadem a vyhořelým palivem a za jejich ukládání. Je proto třeba stanovit výjimky z určitých ustanovení této směrnice, aby se nebránilo plnému provádění uvedené dvoustranné smlouvy.
(37)
Tato směrnice sice uznává, že radiologická a neradiologická rizika spojená s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem by měla být zohledněna ve vnitrostátních rámcích, nezahrnuje však neradiologická rizika, která spadají do působnosti Smlouvy o fungování Evropské unie.
(38)
Zachování a další rozvíjení odborné způsobilosti a dovedností v oblasti nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem by jakožto nezbytný prvek zajištění vysoké úrovně bezpečnosti mělo být založeno na získávání poznatků prostřednictvím operačních zkušeností.
(39)
Vědecký výzkum a technologický rozvoj podpořené technickou spoluprací mezi zúčastněnými stranami může umožnit zlepšení při bezpečném nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem a může také přispět ke snížení rizika radiotoxicity vysoce radioaktivního odpadu.
(40)
Vzájemná hodnocení by mohla sloužit jako vynikající prostředek pro budování důvěry při nakládání s radioaktivním odpadem a vyhořelým palivem v Evropské unii s cílem rozvíjet a vyměňovat si zkušenosti a zajistit vysoké standardy bezpečnosti,
PŘIJALA TUTO SMĚRNICI:
KAPITOLA 1
OBLAST PŮSOBNOSTI, DEFINICE A OBECNÉ ZÁSADY
Článek 1
Předmět
1. Tato směrnice stanoví rámec Společenství pro zajištění odpovědného a bezpečného nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem s cílem zabránit nepřiměřenému zatížení budoucích generací.
2. Zajišťuje, aby členské státy přijaly vhodná vnitrostátní opatření pro zajištění vysoké úrovně bezpečnosti při nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem za účelem ochrany pracovníků a obyvatelstva před nebezpečím vyplývajícím z ionizujícího záření.
3. Zajišťuje nezbytnou informovanost a účast veřejnosti ve vztahu k nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem a současně řádně zohledňuje otázky bezpečnosti a chráněných obchodních informací.
4. Aniž je dotčena směrnice Rady 96/29/Euratom, doplňuje tato směrnice základní standardy, na něž odkazuje článek 30 Smlouvy o Euratomu s ohledem na bezpečnost vyhořelého paliva a radioaktivních odpadů.
Článek 2
Oblast působnosti
1. Tato směrnice se vztahuje na všechny fáze:
a)
nakládání s vyhořelým palivem, pokud toto vyhořelé palivo pochází z civilních činností;
b)
nakládání s radioaktivním odpadem od jeho vzniku po uložení, pokud tento radioaktivní odpad pochází z civilních činností.
2. Tato směrnice se nevztahuje na:
a)
odpad z těžebního průmyslu, který může být radioaktivní a který spadá do oblasti působnosti směrnice 2006/21/ES;
b)
povolené uvolňování materiálů do životního prostředí.
3. Ustanovení čl. 4 odst. 4 se nevztahuje na:
a)
navrácení nepoužívaných uzavřených zdrojů dodavateli nebo výrobci;
b)
přepravu vyhořelého paliva z výzkumných reaktorů do země, která paliva pro výzkumné reaktory dodává nebo vyrábí, a to s ohledem na platné mezinárodní dohody;
c)
odpad a vyhořelé palivo z jaderné elektrárny Krško, jedná-li se o přepravu mezi Slovinskem a Chorvatskem.
4. Touto směrnicí není dotčeno právo členského státu nebo podniku v tomto členském státě vrátit radioaktivní odpad po zpracování do země jeho původu, pokud:
a)
má být radioaktivní odpad přepraven do tohoto členského státu nebo podniku za účelem zpracování, nebo
b)
má být do tohoto členského státu nebo podniku přepraven jiný materiál za účelem získání radioaktivního odpadu.
Touto směrnicí není dotčeno právo členského státu nebo podniku v tomto členském státě, do kterého má být za účelem úpravy nebo přepracování přepraveno vyhořelé palivo, vrátit radioaktivní odpad získaný při úpravě nebo přepracování nebo dohodnutou náhradu do země původu.
Článek 3
Definice
Pro účely této směrnice se rozumí:
1)
„uzavřením“ dokončení všech činností určitou dobu po umístění vyhořelého paliva nebo radioaktivního odpadu do úložiště, včetně závěrečných technických úprav nebo jiných prací nutných k uvedení zařízení do stavu, který bude dlouhodobě bezpečný;
2)
„příslušným dozorným orgánem“ orgán nebo soustava orgánů, které byly v rámci členského státu určeny pro oblast dozoru nad bezpečností při nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem, jak je uvedeno v článku 6;
3)
„uložením“ umístění vyhořelého paliva nebo radioaktivního odpadu v zařízení bez úmyslu je znovu vyzvednout;
4)
„úložištěm“ všechna zařízení, jejichž primárním účelem je uložení radioaktivního odpadu;
5)
„povolením“ právní akt vydaný na základě pravomoci členského státu s cílem povolit činnosti související s nakládáním s vyhořelým palivem nebo radioaktivním odpadem nebo svěřit odpovědnost za umístění, projekt, výstavbu, uvedení do provozu, provoz, vyřazení z provozu nebo uzavření zařízení pro nakládání s vyhořelým palivem nebo zařízení pro nakládání s radioaktivním odpadem;
6)
„držitelem povolení“ právnická nebo fyzická osoba, která nese celkovou odpovědnost za činnosti nebo zařízení související s nakládáním s vyhořelým palivem nebo radioaktivním odpadem uvedené v povolení;
7)
„radioaktivním odpadem“ radioaktivní materiál v plynném, kapalném nebo pevném skupenství, jehož další využití členský stát nebo právnická nebo fyzická osoba, jejíž rozhodnutí členský stát schválil, nepředpokládá ani nezvažuje a který jako radioaktivní odpad podléhá dozoru příslušného dozorného orgánu v souladu s právním a regulačním rámcem členského státu;
8)
„nakládáním s radioaktivním odpadem“ všechny činnosti, které souvisí se shromažďováním, tříděním, zpracováním, úpravou, skladováním a ukládáním radioaktivních odpadů, s výjimkou přepravy mimo areál zařízení, ve kterém jsou tyto činnosti prováděny;
9)
„zařízením pro nakládání s radioaktivním odpadem“ všechna zařízení, jejichž primárním účelem je nakládání s radioaktivním odpadem;
10)
„přepracováním“ proces nebo činnost prováděné s cílem získat z vyhořelého paliva štěpný nebo množivý materiál pro další použití;
11)
„vyhořelým palivem“ jaderné palivo, které je vyzářené a bylo trvale vyjmuto z jádra reaktoru; vyhořelé palivo může být buď považováno za využitelný zdroj, který lze přepracovat, nebo je určeno k uložení, pokud je považováno za radioaktivní odpad;
12)
„nakládáním s vyhořelým palivem“ všechny činnosti, které souvisí se shromažďováním, skladováním, přepracováním nebo uložením vyhořelého paliva, s výjimkou přepravy mimo areál zařízení, ve kterém jsou tyto činnosti prováděny;
13)
„zařízením pro nakládání s vyhořelým palivem“ všechna zařízení, jejichž primárním účelem je nakládání s vyhořelým palivem;
14)
„skladováním“ přechovávání vyhořelého paliva nebo radioaktivního odpadu v zařízení s úmyslem je znovu vyzvednout.
Článek 4
Obecné zásady
1. Členské státy stanoví a udržují vnitrostátní politiky pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem. Aniž je dotčen čl. 2 odst. 3, má každý členský stát konečnou odpovědnost za nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem, jež v tomto státě vznikly.
2. Pokud jsou radioaktivní odpad nebo vyhořelé palivo zasílány do členského státu nebo třetí země ke zpracování nebo přepracování, má konečnou odpovědnost za bezpečné a zodpovědné uložení těchto materiálů, včetně veškerého odpadu vzniklého jako vedlejší produkt, i nadále ten členský stát nebo třetí země, z nichž byl radioaktivní odpad odeslán.
3. Vnitrostátní politiky jsou založeny na všech těchto zásadách:
a)
vznik radioaktivního odpadu je omezen na nejnižší možnou úroveň, a to ve smyslu jak aktivity, tak i objemu, pomocí vhodných konstrukčních opatření a postupů při provozu zařízení a jeho vyřazování z provozu, včetně recyklace a opětovného použití materiálů;
b)
je zohledněna vzájemná provázanost všech kroků během vzniku vyhořelého paliva a radioaktivního odpadu a nakládání s nimi;
c)
s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem se nakládá bezpečným způsobem, a to i v dlouhodobém měřítku za pomoci prvků pasivní bezpečnosti;
d)
opatření jsou prováděna za použití odstupňovaného přístupu;
e)
náklady spojené s nakládáním s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem nesou ti, kteří tyto materiály vytvořili;
f)
ve všech fázích nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem se použije proces rozhodování založený na důkazech a dokumentaci.
4. Radioaktivní odpad se uloží v tom členském státě, v němž vznikl, pokud v době jeho přepravy nevstoupí v platnost dohoda zohledňující kritéria stanovená Komisí v souladu s čl. 16 odst. 2 směrnice 2006/117/Euratom a uzavřená mezi dotčeným členským státem a jiným členským státem nebo třetí zemí za účelem využívání úložiště v jedné z těchto zemí.
Před uskutečněním přepravy do třetí země informuje vyvážející členský stát Komisi o obsahu takové dohody a přijme přiměřená opatření, aby zajistil, že:
a)
země určení uzavřela dohodu se Společenstvím týkající se nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem nebo je jednou ze stran Společné úmluvy o bezpečnosti při nakládání s vyhořelým palivem a o bezpečnosti při nakládání s radioaktivním odpadem (dále jen „společná úmluva“);
b)
země určení má programy pro nakládání s radioaktivním odpadem a jeho ukládání, jejichž cíle představují vysokou úroveň bezpečnosti a jsou rovnocenné cílům této směrnice; a
c)
úložiště v zemi určení je schváleným zařízením pro přepravovaný radioaktivní odpad, je v provozu již před uskutečněním přepravy a je řízeno v souladu s požadavky stanovenými programem této země určení pro nakládání s radioaktivním odpadem a jeho ukládání.
KAPITOLA 2
POVINNOSTI
Článek 5
Vnitrostátní rámec
1. Členské státy stanoví a udržují vnitrostátní legislativní, regulační a organizační rámec (dále jen „vnitrostátní rámec“) pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem, který vymezuje odpovědnost a zajišťuje koordinaci mezi příslušnými orgány. Vnitrostátní rámec stanoví všechny tyto prvky:
a)
vnitrostátní program provádění politiky pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem;
b)
vnitrostátní ujednání ohledně bezpečnosti při nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem. Stanovení způsobu přijímání těchto opatření a nástrojů pro jejich uplatňování spadá do pravomoci členských států;
c)
systém udělování povolení pro činnosti související s nakládáním s vyhořelým palivem nebo radioaktivním odpadem, pro příslušná zařízení nebo pro tyto činnosti i zařízení, včetně zákazu provádění těchto činností nebo provozu zařízení pro nakládání s vyhořelým palivem nebo radioaktivním odpadem bez povolení nebo zákazu provádění činnosti i provozu zařízení, který případně stanoví podmínky pro další řízení dané činnosti, daného zařízení nebo činnosti i zařízení;
d)
systém odpovídajících kontrol, systém řízení, dozorové kontroly, dokumentaci a podávání zpráv v souvislosti s činnostmi nebo zařízeními pro nakládání s radioaktivním odpadem a vyhořelým palivem nebo v souvislosti s těmito činnostmi a zařízeními, a to včetně vhodných opatření pro dobu po uzavření úložiště;
e)
donucovací opatření, včetně pozastavení činnosti a pozměnění, skončení platnosti nebo zrušení povolení spolu s případnými požadavky na alternativní řešení vedoucí ke zvýšení bezpečnosti;
f)
přidělení povinností orgánům zapojeným do jednotlivých fází nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem. Vnitrostátní rámec by měl zejména udělit primární odpovědnost za vyhořelé palivo a radioaktivní odpad těm, kteří toto palivo nebo odpad vytvořili, nebo, ve zvláštních případech, držiteli povolení, kterému byla tato odpovědnost svěřena příslušnými orgány;
g)
vnitrostátní požadavky na informovanost a účast veřejnosti;
h)
režim nebo režimy financování pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem v souladu s článkem 9.
2. Členské státy zajistí, aby byl vnitrostátní rámec případně zdokonalován, a to při zohlednění provozních zkušeností, poznatků získaných během procesu rozhodování uvedeného v čl. 4 odst. 3 písm. f) a vývoje příslušných technologií a výzkumu.
Článek 6
Příslušný dozorný orgán
1. Každý členský stát zřídí příslušný dozorný orgán v oblasti bezpečnosti při nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem a zajistí jeho činnost.
2. Členské státy zajistí, aby byl příslušný dozorný orgán funkčně oddělen od jiných subjektů nebo organizací činných v oblasti podpory či využívání jaderné energie nebo radioaktivních materiálů, včetně výroby elektrické energie a využívání radioizotopů, nebo v oblasti nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem s cílem zajistit, aby byl ve své dozorné funkci z hlediska nepřípustného vlivu skutečně nezávislý.
3. Členské státy zajistí, aby byly příslušnému dozornému orgánu svěřeny pravomoci a přiděleny lidské a finanční zdroje nezbytné k plnění jeho povinností v souvislosti s vnitrostátním rámcem podle čl. 5 odst. 1 písm. b), c), d) a e).
Článek 7
Držitelé povolení
1. Členské státy zajistí, aby prvotní odpovědnost za bezpečnost zařízení pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem nebo za bezpečnost souvisejících činností měl držitel povolení. Tato odpovědnost není převoditelná.
2. Členské státy zajistí, aby zavedený vnitrostátní rámec od držitelů povolení vyžadoval, aby pod regulační kontrolou příslušného regulačního orgánu pravidelně posuzovali, ověřovali a v přiměřeně dosažitelné míře průběžně zlepšovali bezpečnost jejich zařízení pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem nebo příslušných činností systematickým a ověřitelným způsobem. Tohoto cíle bude dosaženo prostřednictvím vhodné bezpečnostní analýzy a dalších argumentů a důkazů.
3. V rámci udělování povolení pro zařízení nebo činnost se prokazování bezpečnosti vztahuje na přípravu a provádění této činnosti a na vývoj, provoz a vyřazení tohoto zařízení z provozu nebo na uzavření úložiště, jakož i na období po uzavření úložiště. Rozsah prokazování bezpečnosti je úměrný složitosti operace a závažnosti nebezpečí, které radioaktivní odpad a vyhořelé palivo, jakož i zařízení nebo činnost představuje. Proces udělování povolení přispěje k bezpečnosti zařízení nebo činnosti za běžných provozních podmínek, při předpokládaných provozních událostech a projektových nehodách. Poskytne požadovanou jistotu ohledně bezpečnosti zařízení nebo činnosti. Jsou zavedena opatření pro předcházení haváriím a zmírňování jejich následků, včetně ověření fyzických bariér a administrativních ochranných postupů ze strany držitele oprávnění, které by musely selhat, aby pracovníci a obyvatelstvo byli významně ohroženi ionizujícím zářením. Tímto přístupem dojde k určení a omezení nejistot.
4. Členské státy zajistí, aby vnitrostátní rámec od držitelů povolení vyžadoval zavedení a provádění integrovaných systémů řízení, včetně zabezpečení jakosti, ve kterých je patřičně upřednostněn celý proces nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem a které jsou pravidelně ověřovány příslušným dozorným orgánem.
5. Členské státy zajistí, aby vnitrostátní rámec od držitelů povolení vyžadoval, aby pro splnění svých povinností souvisejících s bezpečností při nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem stanovených v odstavcích 1 až 4 zajistili a udržovali odpovídající finanční a lidské zdroje.
Článek 8
Odborná způsobilost a dovednosti
Členské státy zajistí, aby vnitrostátní rámec vyžadoval od všech stran ujednání týkající se vzdělávání a odborné přípravy jejich zaměstnanců, jakož i činností v oblasti výzkumu a vývoje, které vyhovují potřebám vnitrostátního programu pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem, za účelem získávání, zachovávání a dalšího rozvoje nezbytné odborné způsobilosti a dovedností.
Článek 9
Finanční zdroje
Členské státy zajistí, aby vnitrostátní rámec vyžadoval dostupnost přiměřených finančních zdrojů, budou-li potřeba pro provádění vnitrostátních programů uvedených v článku 11, zejména pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem, a to při řádném zohlednění odpovědnosti těch, kteří vyhořelé palivo a radioaktivní odpad vytvořili.
Článek 10
Transparentnost
1. Členské státy zajistí, aby nezbytné informace týkající se nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem byly dostupné pracovníkům a široké veřejnosti. V rámci této povinnosti musí být zajištěno, aby příslušný dozorný orgán informoval veřejnost v oblasti své působnosti. Informace se veřejnosti zpřístupní v souladu s vnitrostátními právními předpisy a mezinárodními závazky a za podmínky, že to neohrozí jiné zájmy, například bezpečnostní, které byly uznány v rámci vnitrostátních právních předpisů nebo mezinárodních závazků.
2. Členské státy zajistí, aby veřejnost měla v souladu s vnitrostátními právními předpisy a mezinárodními závazky potřebnou příležitost účinně se účastnit procesu rozhodování týkajícího se nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem.
Článek 11
Vnitrostátní programy
1. Každý členský stát zajistí provádění svého vnitrostátního programu pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem (dále jen „vnitrostátní program“), který se vztahuje na všechny druhy vyhořelého paliva a radioaktivního odpadu spadající do jeho pravomoci a na všechny fáze nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem od jejich vzniku po uložení.
2. Každý členský stát pravidelně přezkoumává a aktualizuje svůj vnitrostátní program, přičemž náležitě zohledňuje vědeckotechnický pokrok a doporučení, získané zkušenosti a osvědčené postupy vyplývající ze vzájemných hodnocení.
Článek 12
Obsah vnitrostátních programů
1. Vnitrostátní programy stanoví způsob, jakým členské státy hodlají za účelem splnění cílů této směrnice provádět vnitrostátní politiky podle článku 4 pro odpovědné a bezpečné nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem, a zahrnují všechny tyto prvky:
a)
celkové cíle vnitrostátní politiky členských států, pokud jde o nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem;
b)
významné mezníky a jasné časové harmonogramy pro dosažení těchto mezníků vzhledem k všeobecným cílům vnitrostátních programů;
c)
inventář veškerého vyhořelého paliva a radioaktivního odpadu a odhad budoucích množství, včetně odpadu vzniklého při vyřazování zařízení z provozu, který jasně uvádí umístění a množství radioaktivního odpadu a vyhořelého paliva v souladu s odpovídající klasifikací radioaktivního odpadu;
d)
koncepce nebo plány a technická řešení pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem od jejich vzniku po uložení;
e)
koncepce nebo plány pro fázi životnosti úložiště po jeho uzavření, včetně doby, po kterou budou zachovány odpovídající kontroly, a způsobů dlouhodobého uchování znalostí o úložišti;
f)
činnosti výzkumu, vývoje a prokazování, které jsou nutné k provádění řešení pro nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem;
g)
povinnost v souvislosti s prováděním vnitrostátního programu a klíčové ukazatele výkonnosti pro sledování pokroku při provádění;
h)
posouzení nákladů na vnitrostátní program a podklady a hypotézy pro toto posouzení, které musí obsahovat i časový profil;
i)
platný režim či režimy financování;
j)
politiku či proces transparentnosti podle článku 10;
k)
případnou dohodu či dohody uzavřené s některým členským státem nebo třetí zemí ohledně nakládání s vyhořelým palivem nebo radioaktivním odpadem, včetně využívání úložišť.
2. Vnitrostátní program a vnitrostátní politika mohou být obsaženy v jediném dokumentu nebo v souboru dokumentů.
Článek 13
Oznámení
1. Členské státy oznamují Komisi své vnitrostátní programy a jejich následné významné změny.
2. Komise může do šesti měsíců po oznámení požádat o vyjasnění nebo vyjádřit svůj názor na to, zda je obsah vnitrostátních programů v souladu s článkem 12.
3. Do šesti měsíců od obdržení reakce Komise poskytnou členské státy požadované vysvětlení nebo Komisi informují o jakékoli revizi vnitrostátního programu.
4. Při rozhodování o poskytnutí finanční nebo technické pomoci Společenství pro zařízení nebo činnosti související s nakládáním s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem zohlední Komise vysvětlení poskytnutá členskými státy a pokrok při provádění jejich vnitrostátních programů.
Článek 14
Podávání zpráv
1. Poprvé do 23. srpna 2015 a poté každé tři roky předkládají členské státy Komisi zprávu o provádění této směrnice, přičemž využívají přezkum a podávání zpráv podle společné úmluvy.
2. Komise na základě zpráv členských států předloží Evropskému parlamentu a Radě:
a)
zprávu o pokroku v provádění této směrnice a
b)
inventář radioaktivního odpadu a vyhořelého paliva, které se nachází na území Společenství, a výhled do budoucna.
3. Členské státy pravidelně, a to alespoň jednou za deset let, zajistí provedení vlastního posouzení vnitrostátního rámce, příslušného dozorného orgánu, vnitrostátního programu a jeho provádění a vyzvou k provedení mezinárodního vzájemného hodnocení vnitrostátního rámce, příslušného dozorného orgánu nebo vnitrostátního programu s cílem zajistit, aby při nakládání s vyhořelým palivem a radioaktivním odpadem byly zajištěny vysoké standardy bezpečnosti. Výsledky všech vzájemných hodnocení se oznámí Komisi a ostatním členským státům a mohou být zveřejněny, pokud to není v rozporu s bezpečností a chráněnými obchodními informacemi.
KAPITOLA 3
ZÁVĚREČNÁ USTANOVENÍ
Článek 15
Provedení
1. Členské státy uvedou v účinnost právní a správní předpisy nezbytné pro dosažení souladu s touto směrnicí do 23. srpna 2015. Neprodleně o nich uvědomí Komisi.
Tyto předpisy přijaté členskými státy musí obsahovat odkaz na tuto směrnici nebo musí být takový odkaz učiněn při jejich úředním vyhlášení. Způsob odkazu si stanoví členské státy.
2. Povinnost provést ustanovení této směrnice týkající se vyhořelého paliva se nevztahuje na Dánsko, Estonsko, Irsko, Lotyšsko, Lucembursko, Kypr a Maltu, pokud se nerozhodnou vyvíjet činnost související s jaderným palivem.
3. Členské státy sdělí Komisi znění hlavních ustanovení vnitrostátních právních předpisů, které přijmou v oblasti působnosti této směrnice, a veškeré jejich následné změny.
4. Členské státy oznámí Komisi poprvé obsah svého vnitrostátního programu zahrnujícího všechny body uvedené v článku 12 co nejdříve, nejpozději však do 23. srpna 2015.
Článek 16
Vstup v platnost
Tato směrnice vstupuje v platnost dvacátým dnem po vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
Článek 17
Určení
Tato směrnice je určena členským státům.
V Bruselu dne 19. července 2011.
DYREKTYWA RADY 2011/70/EURATOM
z dnia 19 lipca 2011 r.
ustanawiająca ramy wspólnotowe w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi
RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat ustanawiający Europejską Wspólnotę Energii Atomowej, w szczególności jego art. 31 i 32,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej, sporządzony po uzyskaniu opinii grupy osób mianowanych przez Komitet Naukowo-Techniczny spośród ekspertów naukowych państw członkowskich,
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (1),
uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego (2),
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Artykuł 2 lit. b) Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej („Traktat Euratom”) przewiduje utworzenie jednolitych norm bezpieczeństwa mających chronić zdrowie pracowników i ludności.
(2)
Artykuł 30 Traktatu Euratom przewiduje ustanowienie podstawowych norm ochrony zdrowia pracowników i ludności przed niebezpieczeństwem promieniowania jonizującego.
(3)
Artykuł 37 Traktatu Euratom wymaga od państw członkowskich przedstawienia Komisji ogólnych danych dotyczących wszelkich planów trwałego składowania odpadów promieniotwórczych.
(4)
Dyrektywa Rady 96/29/Euratom (3) ustanawia podstawowe normy bezpieczeństwa w zakresie ochrony zdrowia pracowników i ogółu społeczeństwa przed zagrożeniami wynikającymi z promieniowania jonizującego. Dyrektywa ta została uzupełniona przepisami bardziej szczegółowymi.
(5)
Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej uznał w swoim orzecznictwie, że postanowienia rozdziału 3 Traktatu Euratom, dotyczące ochrony zdrowia i bezpieczeństwa, stanowią spójną całość przekazującą Komisji znaczne uprawnienia w celu ochrony ludności i środowiska przed ryzykiem skażenia promieniotwórczego (4).
(6)
Decyzją Rady 87/600/Euratom z dnia 14 grudnia 1987 r. w sprawie wspólnotowych warunków wczesnej wymiany informacji w przypadku pogotowia radiologicznego (5) ustanowiono ramy dla powiadamiania i przekazywania informacji, które będą wykorzystywane przez państwa członkowskie w celu ochrony ogółu społeczeństwa w przypadku pogotowia radiologicznego. Dyrektywa Rady 89/618/Euratom z dnia 27 listopada 1989 r. w sprawie informowania ogółu społeczeństwa o środkach ochrony zdrowia, które będą stosowane, oraz działaniach, jakie należy podjąć w przypadku pogotowia radiologicznego (6), nałożyła na państwa członkowskie obowiązek informowania ogółu społeczeństwa w przypadku pogotowia radiologicznego.
(7)
Dyrektywa Rady 2003/122/Euratom (7) przewiduje kontrolę wysoce radioaktywnych źródeł zamkniętych i odpadów radioaktywnych, w tym źródeł niewykorzystywanych. Zgodnie ze Wspólną konwencją w sprawie bezpieczeństwa gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczymi („wspólna konwencja”) oraz Kodeksem postępowania w zakresie bezpieczeństwa i ochrony źródeł promieniotwórczych Międzynarodowej Agencji Energii Atomowej (MAEA), a także aktualnymi praktykami stosowanymi w branży przemysłowej, niewykorzystywane źródła zamknięte mogą być ponownie wykorzystane, poddane recyklingowi lub unieszkodliwione. W wielu przypadkach oznacza to zwrot źródła lub zwrot sprzętu zawierającego źródło dostawcy lub producentowi, aby umożliwić przekwalifikowanie lub przerób.
(8)
Dyrektywa 2006/21/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 15 marca 2006 r. w sprawie gospodarowania odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego (8) obejmuje gospodarowanie odpadami pochodzącymi z przemysłu wydobywczego, które mogą być radioaktywne, z pominięciem aspektów, które są typowe dla radioaktywności, gdyż kwestie te są ujęte w ramach Traktatu Euratom.
(9)
W dyrektywie Rady 2006/117/Euratom (9) ustanowiono system Europejskiej Wspólnoty Energii Atomowej („wspólnotowy”) nadzoru i kontroli nad transgranicznym przemieszczaniem odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego. Dyrektywa ta została uzupełniona o zalecenie Komisji 2008/956/Euratom z dnia 4 grudnia 2008 r. w sprawie kryteriów wywozu odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego do krajów trzecich (10).
(10)
W dyrektywie Rady 2009/71/Euratom z dnia 25 czerwca 2009 r. ustanawiającej wspólnotowe ramy bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych (11) nałożono na państwa członkowskie obowiązek ustanowienia i utrzymywania krajowych ram bezpieczeństwa jądrowego. Mimo że dyrektywa ta dotyczy przede wszystkim bezpieczeństwa jądrowego obiektów jądrowych, ważne jest również zapewnienie bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, w tym w obiektach do ich przechowywania i trwałego składowania. Dlatego te obiekty, o których mowa zarówno w dyrektywie 2009/71/Euratom, jak i w niniejszej dyrektywie, nie powinny być obciążone niewspółmiernymi lub niepotrzebnymi obowiązkami, w szczególności w odniesieniu do sprawozdawczości.
(11)
Dyrektywa 2003/35/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 26 maja 2003 r. przewidująca udział społeczeństwa w odniesieniu do sporządzania niektórych planów i programów w zakresie środowiska (12) ma zastosowanie do pewnych planów i programów w zakresie dyrektywy 2001/42/WE Parlamentu Europejskiego i Rady z dnia 27 czerwca 2001 r. w sprawie oceny wpływu niektórych planów i programów na środowisko (13).
(12)
Zalecenie Komisji 2006/851/Euratom z dnia 24 października 2006 r. w sprawie zarządzania zasobami finansowymi przeznaczonymi na likwidację instalacji jądrowych, zużytego paliwa i odpadów radioaktywnych (14) koncentruje się na adekwatności finansowania, jego bezpieczeństwie finansowym i przejrzystości, co ma na celu zapewnienie wykorzystywania funduszy jedynie do realizacji zamierzonych celów.
(13)
W szczególnych warunkach przystąpienia Litwy, Słowacji i Bułgarii do Unii Europejskiej, w sytuacji gdy niektóre elektrownie jądrowe miały zostać wcześniej wycofane z eksploatacji, Wspólnota wzięła udział w gromadzeniu środków finansowych i udziela - z zastrzeżeniem pewnych warunków - wsparcia finansowego dla niektórych projektów zamykania obiektów jądrowych, w tym w zakresie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym.
(14)
Wspólna konwencja zawarta pod auspicjami MAEA, jest instrumentem motywacyjnym i ma na celu osiągnięcie i utrzymanie w skali światowej wysokiego poziomu bezpieczeństwa w gospodarowaniu wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi przez poprawę wykorzystania środków krajowych oraz współpracy międzynarodowej.
(15)
Niektóre państwa członkowskie uczestniczyły już i zamierzają dalej uczestniczyć w zainicjowanym przez USA i Rosję programie, tzw. inicjatywie na rzecz ograniczania zagrożeń globalnych (ang. Global Threat Reduction Initiative), przemieszczając wypalone paliwo jądrowe z reaktorów badawczych do Stanów Zjednoczonych Ameryki i do Federacji Rosyjskiej.
(16)
W 2006 r. MAEA zaktualizowała strukturę norm i opublikowała podstawowe zasady bezpieczeństwa, które były sponsorowane wspólnie przez Wspólnotę, Organizację Współpracy Gospodarczej i Rozwoju/Agencję Energii Nuklearnej i inne organizacje międzynarodowe. Stosowanie podstawowych zasad bezpieczeństwa ułatwi stosowanie międzynarodowych norm w zakresie bezpieczeństwa i doprowadzi do większej spójności rozwiązań istniejących w poszczególnych państwach.
(17)
Po wezwaniu przez Radę do ustanowienia grupy wysokiego szczebla na poziomie UE, co zawarto w konkluzjach z dnia 8 maja 2007 r. w sprawie bezpieczeństwa jądrowego oraz bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, decyzją Komisji 2007/530/Euratom z dnia 17 lipca 2007 r. dotyczącą powołania Europejskiej Grupy Wysokiego Szczebla ds. Bezpieczeństwa Jądrowego i Gospodarowania Odpadami (15) ustanowiono Europejską Grupę Organów Regulacyjnych ds. bezpieczeństwa jądrowego (ENSREG), która ma przyczynić się do osiągnięcia celów Wspólnoty w dziedzinie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Wnioski i zalecenia ENSREG znalazły odzwierciedlenie w rezolucji Rady z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi oraz w konkluzjach Rady z dnia 10 listopada 2009 r. w sprawie sprawozdania Europejskiej Grupy Regulacyjnej ds. bezpieczeństwa jądrowego.
(18)
Parlament Europejski w dniu 10 maja 2007 r. przyjął rezolucję „Euratom - bilans 50 lat europejskiej polityki w zakresie energii jądrowej”, w której wezwał do przyjęcia ujednoliconych norm w zakresie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi, a także wezwał Komisję do dokonania przeglądu stosownych projektów jej wniosków ustawodawczych oraz do przedłożenia nowego wniosku dotyczącego dyrektywy w sprawie gospodarowania odpadami promieniotwórczymi.
(19)
Mimo że określanie koszyka energetycznego leży w gestii każdego państwa członkowskiego, to wszystkie państwa członkowskie generują odpady promieniotwórcze w wyniku produkcji energii lub działalności przemysłowej, rolnej, medycznej lub badawczej lub w wyniku zamykania obiektów jądrowych lub w sytuacjach, kiedy podejmowane są działania naprawcze oraz interwencyjne.
(20)
W wyniku eksploatacji reaktorów jądrowych powstaje wypalone paliwo jądrowe. Każde państwo członkowskie może zdefiniować własną politykę w dziedzinie cyklu paliwowego. Wypalone paliwo jądrowe może być traktowane albo jako cenny zasób, który można poddać ponownemu przerobowi albo, jeżeli zostanie uznane za odpad promieniotwórczy, kierowane do bezpośredniego trwałego składowania. Bez względu na wybór opcji należy rozważyć trwałe składowanie wysokoaktywnych odpadów promieniotwórczych wydzielonych przy ponownym przerobie lub wypalonego paliwa jądrowego uznanego za odpady.
(21)
Odpady promieniotwórcze, w tym wypalone paliwo jądrowe uznane za odpady, muszą być hermetycznie zabezpieczone oraz na długi czas odizolowane od ludzi oraz środowiska ożywionego. W związku z ich swoistym charakterem, mianowicie zawartością radionuklidów wymagane są stosowne rozwiązania mające na celu ochronę zdrowia ludzkiego i środowiska przed zagrożeniami wynikającymi z promieniowania jonizującego, w tym trwałe składowanie w odpowiednich obiektach, będących punktem końcowym. Przechowywanie odpadów promieniotwórczych, w tym przechowywanie długoterminowe, stanowi rozwiązanie tymczasowe, ale nie jest alternatywą dla trwałego składowania.
(22)
Krajowy system klasyfikacji odpadów promieniotwórczych powinien wspomagać te rozwiązania, uwzględniając w pełni konkretne rodzaje i właściwości odpadów promieniotwórczych.
(23)
Typowa koncepcja trwałego składowania odpadów nisko- lub średnioaktywnych zakłada trwałe składowanie w pobliżu powierzchni. Na poziomie technicznym panuje powszechna zgoda, że głębokie trwałe składowanie geologiczne stanowi obecnie najbezpieczniejsze i najbardziej zgodne z zasadami trwałego rozwoju rozwiązanie jako punkt końcowy w gospodarowaniu odpadami wysokoaktywnymi i wypalonym paliwem jądrowym uznanym za odpad. Państwa członkowskie, zachowując kompetencje w kwestii odnośnych polityk dotyczących gospodarowania wypalonym paliwem oraz odpadami promieniotwórczymi nisko-, średnio- lub wysokoaktywnymi, powinny w swoich politykach krajowych uwzględnić planowanie i realizację opcji trwałego składowania. Ponieważ stosowanie i rozwój obiektów trwałego składowania będzie miało miejsce przez dziesięciolecia, wiele programów uznaje konieczność utrzymania elastyczności i zdolności do adaptacji, np. aby objąć nową wiedzę dotyczącą warunków terenowych danego obiektu lub rozwój systemów trwałego składowania. Działania prowadzone w ramach platformy technologicznej na rzecz wdrożenia składowania geologicznego odpadów promieniotwórczych (IGD-TP) mogłyby ułatwić dostęp do wiedzy fachowej i technologii w tym względzie. W związku z tym rozwój techniczny systemu trwałego składowania może kierować się względami odwracalności i odzyskiwalności jako kryteriami technicznymi i eksploatacyjnymi. Jednak te kryteria nie powinny być substytutem dobrego projektowania obiektów trwałego składowania, o dających się obronić kryteriach zamknięcia. Konieczny jest kompromis, ponieważ gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym opiera się na najnowszych zdobyczach wiedzy i techniki.
(24)
Każde państwo członkowskie powinno przyjąć etyczne zobowiązanie wobec przyszłych pokoleń do nienakładania nadmiernych obciążeń w odniesieniu do wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych, w tym wszelkich odpadów promieniotwórczych, których należy się spodziewać w związku z likwidacją istniejących obiektów jądrowych. Poprzez wdrożenie niniejszej dyrektywy państwa członkowskie wykażą, że podjęły odpowiedzialne kroki, by zapewnić osiągnięcie tego celu.
(25)
Ostateczna odpowiedzialność państw członkowskich za bezpieczeństwo gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi stanowi podstawową zasadę potwierdzoną przez wspólną konwencję. Niniejsza dyrektywa powinna wspierać wspomnianą zasadę odpowiedzialności krajowej, jak również zasadę odpowiedzialności posiadacza zezwolenia za bezpieczeństwo gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi pod nadzorem właściwego organu regulacyjnego, a także wzmocnić pozycję i niezależność właściwego organu regulacyjnego.
(26)
Uznaje się, że wykorzystywanie przez właściwy organ regulacyjny źródeł promieniotwórczości do celów właściwego wykonywania jego zadań regulacyjnych nie narusza tej niezależności.
(27)
Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby dostępne były odpowiednie środki finansowe do celów gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi.
(28)
Państwa członkowskie powinny ustanowić krajowe programy w celu zapewnienia transpozycji decyzji politycznych do jasno określonych przepisów dotyczących terminowego wdrożenia wszystkich etapów gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi - od ich wytworzenia aż do trwałego składowania. Krajowe programy mogą przyjąć formę jednego dokumentu referencyjnego lub zbioru dokumentów.
(29)
Zrozumiałe jest, że rozwiązania krajowe w zakresie bezpieczeństwa gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi będą stosowane w formie instrumentu prawnego, regulacyjnego lub organizacyjnego, wybór którego leży w gestii państw członkowskich.
(30)
Poszczególne etapy gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi są ściśle ze sobą powiązane. Decyzje podjęte w ramach jednego etapu mogą mieć wpływ na następny etap. W związku z powyższym podczas opracowywania programów krajowych należy uwzględnić tego rodzaju wzajemne zależności.
(31)
Przy gospodarowaniu wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi istotna jest przejrzystość. Należy ją zapewnić przez skuteczne informowanie społeczeństwa oraz stworzenie wszystkim zainteresowanych podmiotom, w tym władzom lokalnym i społeczeństwu, szans na uczestniczenie w procesie decyzyjnym zgodnie z zobowiązaniami krajowymi i międzynarodowymi.
(32)
Współpraca pomiędzy państwami członkowskimi oraz na szczeblu międzynarodowym mogłaby ułatwić i przyspieszyć podejmowanie decyzji dzięki dostępowi do wiedzy fachowej i technologii.
(33)
Niektóre państwa członkowskie są zdania, że współużytkowanie obiektów gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, w tym obiektów trwałego składowania, stanowi potencjalnie korzystną, bezpieczną i racjonalną pod względem kosztów opcję, w przypadku gdy opiera się ona na porozumieniu pomiędzy zainteresowanymi państwami członkowskimi.
(34)
Dokumentacja procesu decyzyjnego w zakresie dotyczącym bezpieczeństwa powinna być współmierna do zagrożeń (podejście zróżnicowane) i powinna stanowić podstawę decyzji związanych z gospodarowaniem wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Powinno to umożliwić określenie obszarów niepewności, na które należy zwrócić szczególną uwagę przy ustaleniach oceny bezpieczeństwa. Decyzje dotyczące bezpieczeństwa powinny być oparte na ustaleniach oceny bezpieczeństwa i na informacjach na temat solidności i rzetelności tej oceny i dokonanych w niej założeniach. Dlatego proces decyzyjny powinien opierać się na gromadzeniu argumentów i dowodów, które mają wykazać, że dany obiekt lub działalność związane z gospodarowaniem wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi spełniają wymaganą normę bezpieczeństwa. W przypadku konkretnego obiektu trwałego składowania dokumentacja powinna pozwalać na lepsze zrozumienie tych aspektów, które mają wpływ na bezpieczeństwo systemu trwałego składowania, w tym barier naturalnych (geologicznych) i zaprojektowanych przez człowieka, oraz oczekiwanej ewolucji systemu trwałego składowania w czasie.
(35)
Państwo członkowskie, w którym nie występuje wypalone paliwo jądrowe, nie ma w najbliższej przyszłości perspektyw występowania wypalonego paliwa jądrowego i nie prowadzi się obecnie ani nie planuje w przyszłości prowadzenia działań związanych z wypalonym paliwem jądrowym, byłoby poddane niewspółmiernemu i niepotrzebnemu obciążeniu, gdyby miało transponować i wdrażać przepisy niniejszej dyrektywy w odniesieniu do wypalonego paliwa jądrowego. Dlatego takie państwa członkowskie powinny zostać zwolnione - o ile nie podjęły decyzji o rozpoczęciu działań związanych z paliwem jądrowym - z obowiązku transpozycji i wdrażania przepisów niniejszej dyrektywy dotyczących wypalonego paliwa jądrowego.
(36)
Traktat między rządem Republiki Słowenii a rządem Republiki Chorwacji w sprawie uregulowania statusu i innych stosunków prawnych dotyczących inwestowania, użytkowania i likwidacji elektrowni jądrowej Krško reguluje stosunek współposiadania elektrowni jądrowej. Traktat ten przewiduje wspólną odpowiedzialność za gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz ich trwałe składowanie. Dlatego należy wprowadzić zwolnienie z pewnych przepisów niniejszej dyrektywy, tak aby nie stwarzać przeszkód w pełnej realizacji tego dwustronnego traktatu.
(37)
Uznając, że zagrożenia radiologiczne i nieradiologiczne związane z wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi powinny zostać uwzględnione w krajowych ramach, niniejsza dyrektywa nie obejmuje jednak zagrożeń nieradiologicznych, które objęte są zakresem stosowania Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
(38)
Utrzymywanie i dalsze rozwijanie kompetencji i umiejętności w dziedzinie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi powinno - jako zasadniczy element zapewniania wysokich poziomów bezpieczeństwa - być oparte na nauce poprzez doświadczenie eksploatacyjne.
(39)
Badania naukowe i rozwój techniczny poparty współpracą techniczną pomiędzy odnośnymi podmiotami może otworzyć perspektywy poprawy bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, a także przyczynić się do zmniejszania ryzyka radiotoksyczności odpadów wysokoaktywnych.
(40)
Wzajemne oceny mogłyby być doskonałym sposobem budowania zaufania w gospodarowanie wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi w Unii Europejskiej w celu gromadzenia i wymiany doświadczeń i zapewniania wysokich standardów,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
ROZDZIAŁ 1
ZAKRES STOSOWANIA, DEFINICJE ORAZ ZASADY OGÓLNE
Artykuł 1
Przedmiot
1. Niniejsza dyrektywa ustanawia wspólnotowe ramy służące zapewnieniu odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, celem wyeliminowania tworzenia nieuzasadnionych obciążeń dla przyszłych pokoleń.
2. Zapewnia ona wprowadzenie przez państwa członkowskie odpowiednich rozwiązań krajowych gwarantujących wysoki poziom bezpieczeństwa gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, aby chronić pracowników i ogół społeczeństwa przed zagrożeniami wynikającymi z promieniowania jonizującego.
3. Zapewnia ona informowanie i uczestnictwo społeczeństwa w odniesieniu do gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, zwracając jednocześnie należytą uwagę na kwestie bezpieczeństwa i informacji zastrzeżonych.
4. Bez uszczerbku dla dyrektywy 96/29/Euratom, niniejsza dyrektywa uzupełnia podstawowe normy, o których mowa w art. 30 Traktatu Euratom, w zakresie bezpieczeństwa gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi.
Artykuł 2
Zakres stosowania
1. Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do wszystkich etapów:
a)
gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym, w przypadku gdy wypalone paliwo jądrowe powstaje w wyniku działań cywilnych;
b)
postępowania z odpadami promieniotwórczymi - od ich wytworzenia do trwałego składowania - w przypadku gdy odpady promieniotwórcze powstają w wyniku działań cywilnych.
2. Niniejsza dyrektywa nie ma zastosowania do:
a)
odpadów pochodzących z przemysłu wydobywczego, które mogą być promieniotwórcze i które są objęte zakresem stosowania dyrektywy 2006/21/WE;
b)
zatwierdzonych uwolnień.
3. Artykuł 4 ust. 4 niniejszej dyrektywy nie ma zastosowania do:
a)
zwrotu niewykorzystywanych źródeł zamkniętych dostawcy lub producentowi;
b)
przemieszczania wypalonego paliwa jądrowego z reaktorów badawczych do kraju, który dostarcza lub produkuje paliwa do reaktorów badawczych, przy uwzględnieniu obowiązujących umów międzynarodowych;
c)
odpadów i wypalonego paliwa jądrowego z istniejącej elektrowni Krško, jeżeli chodzi o przemieszczanie między Słowenią a Chorwacją.
4. Niniejsza dyrektywa nie wpływa na prawa państwa członkowskiego lub przedsiębiorstwa w tym państwie członkowskim do zwrotu odpadów promieniotwórczych po przerobie do ich kraju pochodzenia, w przypadku gdy:
a)
odpady promieniotwórcze mają być przemieszczone do tego państwa członkowskiego lub przedsiębiorstwa w celu przerobu; lub
b)
inny materiał ma być przemieszczony do tego państwa członkowskiego lub przedsiębiorstwa w celu przeprowadzenia odzysku odpadów promieniotwórczych.
Niniejsza dyrektywa nie wpływa na prawa państwa członkowskiego lub przedsiębiorstwa w tym państwie członkowskim, do którego wypalone paliwo jądrowe ma być przemieszczone w celu przetworzenia lub ponownego przerobu, do zwrotu do kraju pochodzenia odpadów promieniotwórczych odzyskanych w wyniku tej operacji przetworzenia lub ponownego przerobu, lub uzgodnionego odpowiednika.
Artykuł 3
Definicje
Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
1)
„zamknięcie” oznacza zakończenie prowadzenia wszelkich działań eksploatacyjnych w jakiś czas po umieszczeniu wypalonego paliwa jądrowego lub odpadów promieniotwórczych w obiekcie trwałego składowania; obejmuje to również końcowe prace projektowe lub inne prace, których przeprowadzenie jest niezbędne w celu zapewnienia długoterminowego bezpieczeństwa tego obiektu;
2)
„właściwy organ regulacyjny” oznacza organ lub system organów wyznaczonych w państwie członkowskim w dziedzinie regulacji bezpieczeństwa gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym lub odpadami promieniotwórczymi, zgodnie z art. 6;
3)
„trwałe składowanie” oznacza umieszczenie wypalonego paliwa jądrowego lub odpadów promieniotwórczych w obiekcie bez zamiaru ponownego ich wydobycia;
4)
„obiekt trwałego składowania” oznacza dowolny obiekt lub instalację, których głównym celem jest trwałe składowanie odpadów promieniotwórczych;
5)
„zezwolenie” oznacza każdy dokument urzędowy wydany na mocy jurysdykcji państwa członkowskiego do celów prowadzenia wszelkiego rodzaju działań związanych z gospodarowaniem wypalonym paliwem jądrowym lub odpadami promieniotwórczymi, lub w celu przyznania odpowiedzialności za lokalizację, projektowanie, budowę, rozruch, eksploatację, likwidację lub zamknięcie obiektu gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym lub obiektu gospodarowania odpadami promieniotwórczymi;
6)
„posiadacz zezwolenia” oznacza osobę prawną lub fizyczną ponoszącą całkowitą odpowiedzialność za wszelkie działania lub obiekty związane z gospodarowaniem wypalonym paliwem jądrowym lub odpadami promieniotwórczymi wymienione w zezwoleniu;
7)
„odpady promieniotwórcze” oznaczają materiały promieniotwórcze w stanie lotnym, ciekłym lub stałym, których dalsze wykorzystanie nie jest przewidywane ani rozważane ani przez państwo członkowskie, ani przez osobę prawną lub fizyczną, której decyzja została zatwierdzona przez państwo członkowskie, i podlegające, jako odpady promieniotwórcze, kontroli sprawowanej przez właściwy organ regulacyjny zgodnie z ramami ustawodawczymi i regulacyjnymi danego państwa członkowskiego;
8)
„gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi” oznacza wszelkie działania, które są związane z użytkowaniem, przetwarzaniem wstępnym, przetwarzaniem, kondycjonowaniem, przechowywaniem lub trwałym składowaniem odpadów promieniotwórczych, z wyłączeniem transportu poza terenem obiektu;
9)
„obiekt gospodarowania odpadami promieniotwórczymi” oznacza każdy obiekt lub instalację, których głównym celem jest gospodarowanie odpadami promieniotwórczymi;
10)
„ponowny przerób” oznacza proces lub działanie zmierzające do wydobycia materiałów rozszczepialnych i paliworodnych z wypalonego paliwa jądrowego w celu ich dalszego wykorzystania;
11)
„wypalone paliwo jądrowe” oznacza paliwo jądrowe, które zostało napromieniowane w rdzeniu reaktora, a następnie trwale z niego usunięte; wypalone paliwo jądrowe może być uznane za zasób użyteczny, który może zostać poddany ponownemu przerobowi, albo może zostać przeznaczone do trwałego składowania, jeżeli zostanie uznane za odpady promieniotwórcze;
12)
„gospodarowanie wypalonym paliwem jądrowym” oznacza wszelkie działania, które są związane z użytkowaniem, przechowywaniem, ponownym przerobem lub trwałym składowaniem wypalonego paliwa jądrowego, z wyłączeniem transportu poza terenem obiektu;
13)
„obiekt gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym” oznacza każdy obiekt lub instalację, których głównym celem jest gospodarowanie wypalonym paliwem jądrowym;
14)
„przechowywanie” oznacza przetrzymywanie wypalonego paliwa jądrowego lub odpadów promieniotwórczych w obiekcie z zamiarem ponownego ich wydobycia.
Artykuł 4
Zasady ogólne
1. Państwa członkowskie ustanawiają i prowadzą krajowe polityki w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Bez uszczerbku dla art. 2 ust. 3, każde państwo członkowskie ponosi ostateczną odpowiedzialność za gospodarowanie wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi wygenerowanymi w nim.
2. W przypadku gdy odpady promieniotwórcze lub wypalone paliwo jądrowe są przemieszczane w celu przerobu lub ponownego przerobu do państwa członkowskiego lub państwa trzeciego, ostateczna odpowiedzialność za bezpieczne i odpowiedzialne trwałe składowanie tych materiałów - w tym wszelkich odpadów będących produktami ubocznymi - spoczywa na tym państwie członkowskim lub państwie trzecim, z którego wysłano ten materiał promieniotwórczy.
3. Polityki krajowe opierają się na wszystkich następujących zasadach:
a)
generowanie odpadów promieniotwórczych jest utrzymywane na najniższym rozsądnie wykonalnym poziomie, zarówno pod względem aktywności, jak i ilości, przy użyciu odpowiednich środków projektowych oraz praktyk w zakresie eksploatacji i likwidacji, w tym recyklingu i ponownego wykorzystania materiałów;
b)
uwzględniane są wzajemne zależności pomiędzy wszystkimi etapami generowania wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych oraz gospodarowania nimi;
c)
wypalone paliwo jądrowe i odpady promieniotwórcze są objęte bezpiecznym gospodarowaniem, także w perspektywie długoterminowej, z zastosowaniem elementów bezpieczeństwa biernego;
d)
stosowanie środków opiera się na podejściu zróżnicowanym;
e)
koszty gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi są ponoszone przez te podmioty, które wygenerowały te materiały;
f)
w odniesieniu do wszystkich etapów gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi stosowany jest oparty na dowodach i udokumentowany proces decyzyjny.
4. Odpady promieniotwórcze są trwale składowane w tym państwie członkowskim, w którym zostały wygenerowane, chyba że w momencie dokonywania przemieszczenia weszło w życie porozumienie zawarte między danym państwem członkowskim a innym państwem członkowskim lub państwem trzecim w sprawie użytkowania obiektu trwałego składowania w jednym z nich, z uwzględnieniem kryteriów ustalonych przez Komisję zgodnie z art. 16 ust. 2 dyrektywy 2006/117/Euratom.
Przed przemieszczeniem do państwa trzeciego państwo członkowskie wywożące informuje Komisję o treści każdego takiego porozumienia i podejmuje uzasadnione działania, aby się upewnić, że:
a)
kraj przeznaczenia zawarł umowę ze Wspólnotą obejmującą gospodarowanie wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi lub jest stroną Wspólnej konwencji w sprawie bezpieczeństwa gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i bezpieczeństwa w postępowaniu z odpadami promieniotwórczym („wspólna konwencja”);
b)
w kraju przeznaczenia istnieją programy gospodarowania odpadami promieniotwórczymi oraz ich trwałego składowania reprezentujące wysoki poziom bezpieczeństwa, a ich cele są równoważne celom ustanowionym w niniejszej dyrektywie; oraz
c)
obiekt trwałego składowania w kraju przeznaczenia ma zezwolenie na przemieszczenie odpadów promieniotwórczych, działa przed dokonaniem przemieszczenia i jest zarządzany zgodnie z wymogami ustanowionymi w ramach programu gospodarowania odpadami promieniotwórczymi oraz ich trwałego składowania kraju przeznaczenia.
ROZDZIAŁ 2
OBOWIĄZKI
Artykuł 5
Ramy krajowe
1. Państwa członkowskie ustanawiają i utrzymują krajowe ramy ustawodawcze, regulacyjne i organizacyjne („ramy krajowe”) w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, w których obrębie przydziela się obowiązki i zapewnia koordynację między odnośnymi organami właściwymi. Ramy krajowe zawierają wszystkie z następujących elementów:
a)
krajowy program wdrażania polityki w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi;
b)
krajowe ustalenia dotyczące bezpieczeństwa gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. W gestii państw członkowskich pozostaje określanie sposobu ich przyjmowania oraz instrumentów ich realizacji;
c)
system udzielania zezwoleń na prowadzenie działalności związanej z gospodarowaniem wypalonym paliwem i odpadami promieniotwórczymi dla obiektów lub obydwa, obejmujący zakaz prowadzenia działalności w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem lub odpadami promieniotwórczymi, eksploatacji obiektu gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym lub odpadami promieniotwórczymi bez odpowiedniego zezwolenia lub obydwa oraz - w odpowiednich przypadkach - nakładanie warunków odnoszących się do dalszego zarządzania daną działalnością, danym obiektem obydwu;
d)
system stosownej kontroli, system zarządzania, inspekcje ze strony organów regulacyjnych, obowiązek prowadzenia dokumentacji i sprawozdawczości dotyczącej działalności lub obiektów związanych z gospodarowaniem wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, w tym odpowiednie środki regulujące obiekty trwałego składowania po zamknięciu;
e)
działania regulacyjno-wykonawcze, obejmujące zawieszenie prawa do prowadzenia działalności i zmianę, wygaśnięcie lub cofnięcie zezwolenia, a także wymogi - w odpowiednich przypadkach - odnośnie do alternatywnych rozwiązań prowadzących do lepszego bezpieczeństwa;
f)
nałożenie odpowiedzialności na podmioty uczestniczące w poszczególnych etapach gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Ramy krajowe nakładają w szczególności główną odpowiedzialność za wypalone paliwo jądrowe i odpady promieniotwórcze na te podmioty, które je generują lub - w szczegółowo określonych okolicznościach - na posiadacza zezwolenia, na którego tę odpowiedzialność nałożyły właściwe podmioty;
g)
wymogi krajowe dotyczące informowania i uczestnictwa społeczeństwa;
h)
system(-y) finansowania gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi zgodnie z art. 9.
2. Państwa członkowskie zapewniają usprawnianie, w odpowiednich przypadkach, ram krajowych, z uwzględnieniem doświadczeń eksploatacyjnych, nowych punktów widzenia wynikających z procesu decyzyjnego, o którym mowa w art. 4 ust. 3 lit. f), oraz rozwoju badawczo-technologicznego w odnośnej dziedzinie.
Artykuł 6
Właściwy organ regulacyjny
1. Każde państwo członkowskie ustanawia i utrzymuje właściwy organ regulacyjny w dziedzinie bezpieczeństwa gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi.
2. Państwa członkowskie zapewniają, aby właściwy organ regulacyjny był funkcjonalnie oddzielony od wszelkich innych podmiotów lub organizacji zaangażowanych w promowanie lub wykorzystywanie energii jądrowej lub materiałów promieniotwórczych, w tym w produkcję energii elektrycznej oraz zastosowania izotopów promieniotwórczych, lub w gospodarowanie wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, tak by przy wykonywaniu przezeń funkcji regulacyjnej zapewnić jego faktyczną niezależność od niepożądanych wpływów.
3. Państwa członkowskie zapewniają właściwemu organowi regulacyjnemu uprawnienia oraz zasoby ludzkie i finansowe niezbędne do wypełniania jego obowiązków związanych z ramami krajowymi opisanymi w art. 5 ust. 1 lit. b), c), d) i e).
Artykuł 7
Posiadacze zezwoleń
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby główna odpowiedzialność za bezpieczeństwo obiektów gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi lub działań z nimi związanych spoczywała na posiadaczu zezwolenia. Odpowiedzialność ta nie może być delegowana.
2. Państwa członkowskie zapewniają, aby obowiązujące ramy krajowe nakładały na posiadaczy zezwolenia obowiązek - realizowany pod kontrolą regulacyjną właściwego organu regulacyjnego - regularnej oceny i weryfikacji oraz stałego poprawiania, w rozsądnie osiągalnym zakresie, bezpieczeństwa danego obiektu gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi lub działalności z nimi związanej, w sposób systematyczny i możliwy do zweryfikowania. Powyższe osiąga się za pomocą odpowiedniej oceny bezpieczeństwa, innych argumentów i dowodów.
3. Jako część procesu udzielania zezwolenia w odniesieniu do danej działalności lub danego obiektu wykazywanie bezpieczeństwa obejmuje rozwój i prowadzenie tej działalności oraz rozwój, eksploatację i likwidację tego obiektu lub zamknięcie obiektu trwałego składowania, a także fazę następującą po zamknięciu obiektu trwałego składowania. Zakres, w którym należy wykazać bezpieczeństwo, jest współmierny do stopnia złożoności działalności oraz wielkości zagrożeń związanych z odpadami promieniotwórczymi i wypalonym paliwem jądrowym oraz danym obiektem lub daną działalnością. Proces udzielania zezwoleń przyczynia się do bezpieczeństwa obiektu lub działalności w czasie normalnych warunków eksploatacyjnych, przewidywanych odchyleń od normalnych warunków eksploatacji oraz awarii projektowych. Daje ono wymagane przekonanie o bezpieczeństwie danego obiektu lub danych działań. Należy wprowadzić środki mające na celu zapobieganie awariom i łagodzenie skutków awarii, w tym sprawdzanie barier fizycznych oraz stosowanych przez posiadacza zezwolenia procedur administracyjnych w zakresie ochrony, które musiałyby nie zadziałać, zanim pracownicy i społeczeństwo zostaliby w znaczącym stopniu poszkodowani przez promieniowanie jonizujące. Powyższe podejście identyfikuje i redukuje obszary niepewności.
4. Państwa członkowskie zapewniają, aby zgodnie z ramami krajowymi posiadacze zezwolenia mieli obowiązek ustanawiania i wdrażania zintegrowanych systemów zarządzania, w tym zapewniania jakości, które w całokształcie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi przyznają priorytetowe znaczenie bezpieczeństwu, i, aby systemy te były regularnie weryfikowane przez właściwy organ regulacyjny.
5. Państwa członkowskie zapewniają, aby zgodnie z ramami krajowymi posiadacze zezwoleń mieli obowiązek zapewniania i utrzymywania odpowiednich środków finansowych i zasobów ludzkich do celów wypełniania obowiązków związanych z bezpieczeństwem gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, określonych w ust. 1-4.
Artykuł 8
Wiedza fachowa i umiejętności
Państwa członkowskie zapewniają, by zgodnie z ramami krajowymi wszystkie podmioty miały obowiązek zapewnienia swojemu personelowi edukacji i szkolenia, a także działań badawczo-rozwojowych zaspokajających potrzeby programu krajowego w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, aby umożliwić uzyskanie, utrzymanie i dalszy rozwój potrzebnej wiedzy fachowej i umiejętności.
Artykuł 9
Środki finansowe
Państwa członkowskie zapewniają, aby ramy krajowe nakładały wymóg dostępności wystarczających środków pieniężnych w przypadku gdy okażą się one potrzebne do celów realizacji programów krajowych, o których mowa w art. 11, w szczególności w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, z należytym uwzględnieniem odpowiedzialności podmiotów generujących wypalone paliwo jądrowe i odpady promieniotwórcze.
Artykuł 10
Przejrzystość
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby niezbędne informacje dotyczące gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi były podawane do wiadomości pracowników i ogółu społeczeństwa. Obowiązek ten obejmuje zapewnienie, aby właściwy organ regulacyjny informował społeczeństwo w zakresie swoich kompetencji. Informacje są udostępniane publicznie zgodnie z przepisami krajowymi i zobowiązaniami międzynarodowymi, pod warunkiem że nie narusza to innych interesów, jak np. - między innymi - związanych z bezpieczeństwem, uznanych w przepisach krajowych lub w zobowiązaniach międzynarodowych.
2. Państwa członkowskie zapewniają, aby społeczeństwo miało niezbędne możliwości efektywnego uczestnictwa w procesie podejmowania decyzji w sprawach związanych z gospodarowaniem wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, zgodnie z prawodawstwem krajowym lub zobowiązaniami międzynarodowymi.
Artykuł 11
Programy krajowe
1. Każde państwo członkowskie zapewnia wdrażanie swojego programu krajowego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi („program krajowy”), obejmującego wszystkie typy wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych podlegających jego jurysdykcji, jak również wszystkie etapy gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi - od ich wygenerowania aż do trwałego składowania.
2. Każde państwo członkowskie dokonuje regularnego przeglądu i aktualizacji swojego programu krajowego z uwzględnieniem - w odpowiednich przypadkach - postępu technicznego i naukowego, a także zaleceń, wyciągniętych wniosków i dobrych praktyk przedstawionych w ocenach wzajemnych.
Artykuł 12
Treść programów krajowych
1. Programy krajowe określają, jak państwa członkowskie zamierzają wdrażać swoje krajowe polityki, o których mowa w art. 4, w zakresie odpowiedzialnego i bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, tak aby zapewnić realizację celów niniejszych dyrektywy, oraz obejmują wszystkie z następujących elementów:
a)
ogólne cele krajowej polityki państwa członkowskiego w odniesieniu do gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym oraz odpadami promieniotwórczymi;
b)
znaczące etapy realizacji i jasno określone ramy czasowe do osiągnięcia tych etapów realizacji w świetle podstawowych celów programu krajowego;
c)
rejestr wszelkiego wypalonego paliwa jądrowego i odpadów promieniotwórczych oraz prognozy dotyczące przyszłych ilości, także ilości pochodzących z likwidacji wyraźnie wskazując lokalizację i ilość odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego, zgodnie z odpowiednią klasyfikacją odpadów promieniotwórczych;
d)
koncepcje lub plany i rozwiązania techniczne w odniesieniu do gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym oraz odpadami promieniotwórczymi od ich wygenerowania aż do trwałego składowania;
e)
koncepcje lub plany w odniesieniu do okresu po zamknięciu obiektu trwałego składowania, w tym wskazanie, przez jaki czas utrzymywane będą odpowiednie kontrole, jak również jakie środki zostaną zastosowane, aby zachować na dłużej wiedzę na temat danego obiektu;
f)
działania badawcze, rozwojowe i demonstracyjne, które są niezbędne do wdrożenia rozwiązań w zakresie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi;
g)
obowiązek w odniesieniu do wdrażania programu krajowego oraz najważniejsze wskaźniki wykonania zadań służących monitorowaniu postępów wdrażania;
h)
ocenę kosztów programu krajowego oraz zasadnicze podstawy i założenia tej oceny, która musi obejmować rozkład kosztów w czasie;
i)
obowiązujące rozwiązania finansowe;
j)
politykę lub proces przejrzystości, o której mowa w art. 10;
k)
umowę(-y), jeżeli istnieje(-ą), zawartą(-e) z danym państwem członkowskim lub państwem trzecim w sprawie gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym lub odpadami promieniotwórczymi, w tym w sprawie użytkowania obiektów trwałego składowania.
2. Program krajowy wraz z polityką krajową mogą być zamieszczone w jednym dokumencie lub w różnych dokumentach.
Artykuł 13
Powiadamianie
1. Państwa członkowskie powiadamiają Komisję o swoich programach krajowych oraz o wszelkich późniejszych istotnych zmianach do nich.
2. W terminie sześciu miesięcy od daty powiadomienia Komisja może zwrócić się o wyjaśnienia lub wyrazić swoją opinię na temat tego, czy treść programów krajowych jest zgodna z art. 12.
3. W terminie sześciu miesięcy od daty otrzymania odpowiedzi Komisji państwa członkowskie przedkładają wyjaśnienia, o które prosiła Komisja, lub informują o wszelkich zmianach programów krajowych.
4. Podejmując decyzję w sprawie przyznania finansowej lub technicznej pomocy wspólnotowej w odniesieniu do obiektów lub działań związanych z gospodarowaniem wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi, Komisja uwzględnia wyjaśnienia państw członkowskich oraz postępy w realizacji programów krajowych.
Artykuł 14
Sprawozdawczość
1. Państwa członkowskie składają Komisji sprawozdanie z wdrażania niniejszej dyrektywy po raz pierwszy do dnia 23 sierpnia 2015 r., a następnie co trzy lata, wykorzystując przeglądy i sprawozdawczość w ramach wspólnej konwencji.
2. Na podstawie sprawozdań państw członkowskich Komisja przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie:
a)
sprawozdanie z postępów we wdrażaniu niniejszej dyrektywy; oraz
b)
rejestr odpadów promieniotwórczych i wypalonego paliwa jądrowego znajdujących się na terytorium Wspólnoty, jak również prognozy na przyszłość.
3. Okresowo, a przynajmniej raz na 10 lat, państwa członkowskie przeprowadzają samooceny swoich ram krajowych, właściwego organu regulacyjnego, krajowego programu i jego wdrażania, a także organizują międzynarodową ocenę wzajemną swoich ram krajowych, właściwego organu regulacyjnego lub programu krajowego, mając na uwadze zapewnienie osiągnięcia wysokich norm bezpieczeństwa w dziedzinie bezpiecznego gospodarowania wypalonym paliwem jądrowym i odpadami promieniotwórczymi. Rezultaty wszelkich ocen wzajemnych przekazuje się Komisji i innym państwom członkowskim; mogą one być udostępnione społeczeństwu, jeżeli nie stoi to w konflikcie z kwestiami bezpieczeństwa i informacji zastrzeżonych.
ROZDZIAŁ 3
POSTANOWIENIA KOŃCOWE
Artykuł 15
Transpozycja
1. Państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy przed dniem 23 sierpnia 2013 r. Niezwłocznie informują one o tym Komisję.
Środki te przyjęte przez państwa członkowskie zawierają odesłanie do niniejszej dyrektywy lub odesłanie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Metody dokonywania takiego odesłania określane są przez państwa członkowskie.
2. Obowiązek transpozycji i wprowadzenia w życie przepisów niniejszej dyrektywy, które dotyczą wypalonego paliwa jądrowego, nie mają zastosowania do Cypru, Danii, Estonii, Irlandii, Łotwy, Luksemburga i Malty, tak długo, jak długo państwa te postanowią nie prowadzić jakiejkolwiek działalności związanej z paliwem jądrowym.
3. Państwa członkowskie przekazują Komisji teksty podstawowych przepisów prawa krajowego, przyjętych w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą oraz każde kolejne zmiany tych przepisów.
4. Państwa członkowskie powiadamiają po raz pierwszy Komisję o treści swojego programu krajowego obejmującego wszystkie elementy określone w art. 12 możliwie jak najszybciej, ale nie później niż dnia 23 sierpnia 2015 r.
Artykuł 16
Wejście w życie
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Artykuł 17
Adresaci
Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich.
Sporządzono w Brukseli dnia 19 lipca 2011 r.