ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 23. února 2011
o státních podporách C 38/B/04 (ex NN 58/04) a C 13/06 (ex N 587/05), které Itálie poskytla ve prospěch společností Portovesme Srl, ILA SpA, Eurallumina SpA a Syndial SpA
(oznámeno pod číslem K(2011) 956)
(Pouze italské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2011/746/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské Unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními, (1) a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
1.1 Věc C 38/B/04
(1)
Dopisem ze dne 4. prosince 2003 upozornila právní kancelář, která zastupuje stěžovatele, Komisi na řadu článků zveřejněných v italském tisku o úmyslu italské vlády uplatnit zvýhodněné sazby za elektrickou energii ve prospěch některých podniků usazených na Sardinii.
(2)
Tyto sazby byly zavedeny článkem 1 nařízení předsedy vlády ze dne 6. února 2004 (dále jen „nařízení z roku 2004“). Toto nařízení mělo dva různé účinky: a) zavedlo nové zvýhodněné sazby za elektrickou energii pro společnosti Portovesme Srl, ILA Spa a Eurallumina Spa a b) prodloužilo platnost zvýhodněné sazby, které již využívala společnost Alcoa Trasformazioni (výrobce surového hliníku, dále jen: „Alcoa“).
(3)
Dopisy ze dne 22. ledna 2004 a ze dne 19. března 2004 požádala Komise o vysvětlení k těmto opatřením. Itálie odpověděla dopisy ze dne 9. února 2004 a ze dne 9. června 2004. Dopisem ze dne 20. září 2004 zaslala Itálie doplňující informace.
(4)
Dopisem ze dne 16. listopadu 2004 informovala Komise Itálii o rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU ve věci dotčené podpory.
(5)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (2). Komise vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek k daným opatřením.
(6)
Itálie zaslala připomínky dopisy ze dne 4. února 2005 a ze dne 11. února 2005.
(7)
Komise obdržela připomínky zúčastněných stran, včetně tří příjemců opatření a jednoho konkurenta společnosti Portovesme. Dopisem ze dne 22. března 2005 předala Komise tyto připomínky Itálii, která měla možnost se k nim vyjádřit. Její připomínky Komise obdržela dopisem ze dne 20. září 2005.
(8)
Dne 29. října 2008 byla věc C38/04 rozdělena na část A, která se týká opatření ve prospěch společnosti Alcoa, a na část B, která se týká společností Portovesme, ILA a Eurallumina.
(9)
Dne 19. listopadu 2009 přijala Komise konečné záporné rozhodnutí s navrácením podpory vůči společnosti Alcoa (3).
1.2 Věc C 13/06
(10)
Podle čl. 11 odst. 12 legislativního nařízení č. 35 ze dne 14. března 2005, změněného na zákon č. 80/2005 ze dne 14. května 2005 o naléhavých opatřeních v rámci akčního plánu pro hospodářský, sociální a územní rozvoj (dále jen: „zákon č. 80/2005“), prodloužily italské orgány platnost zvýhodněných sazeb za elektrickou energii ve prospěch společností Portovesme, ILA a Eurallumina až do roku 2010 a dále prodloužily platnost výhodných sazeb ve prospěch společnosti Syndial SpA, výrobce chlóru, jehož závody se rovněž nacházejí na Sardinii.
(11)
Dopisem ze dne 22. července 2005 obdržela Komise oznámení konkurenta společnosti Syndial, po kterém následovala další dokumentace zaslaná toutéž společností dne 7. října 2005 a dne 7. prosince 2005.
(12)
Itálie oznámila opatření Komisi dopisem ze dne 23. listopadu 2005 a dopisem ze dne 28. listopadu 2005 poskytla také další informace.
(13)
Dopisem ze dne 22. prosince 2005 požádala Komise o doplňující informace, které italské orgány zaslaly dopisem ze dne 3. března 2006.
(14)
Zároveň tentýž konkurent společnosti Portovesme, který zasáhl do věci C 38/b/04, podal dopisem ze dne 20. ledna 2006 oznámení o novém opatření.
(15)
Dopisem ze dne 26. dubna 2006 informovala Komise Itálii o svém rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU v souvislosti se změnami a rozšířením zvláštního režimu sazeb zavedeného zákonem č. 80/2005.
(16)
Komise požádala Itálii o doplňující informace dopisem ze dne 22. srpna 2006, na který Itálie odpověděla dne 28. září 2006.
(17)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (4). Komise vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek k daným opatřením.
(18)
Komise obdržela připomínky zúčastněných stran, včetně příjemců, dvou konkurentů společností Portovesme a Syndial a jednoho výrobce energie z obnovitelných zdrojů. Dopisem ze dne 5. října 2006 předala Komise tyto připomínky Itálii, která měla možnost se k nim vyjádřit. Její připomínky Komise obdržela dopisem ze dne 1. prosince 2006.
(19)
Itálie poskytla doplňující informace dopisy ze dne 16. dubna 2007, ze dne 10. května 2007, ze dne 14. května 2007 a ze dne 22. června 2010.
1.3 Oblast působnosti tohoto rozhodnutí
(20)
Toto rozhodnutí se týká jak sazeb zavedených článkem 1 nařízení z roku 2004 ve prospěch jiných příjemců, než je společnost Alcoa (dále jen: „sazby z roku 2004“), tak sazeb zavedených čl. 11 odst. 12 zákona č. 80/2005 (dále jen: „sazby z roku 2005“) a blíže určených rozhodnutími vydanými Úřadem pro elektrickou energii a plyn (AEEG).
2. PODROBNÝ POPIS OPATŘENÍ
2.1 Sporné sazby z roku 2004
(21)
Článek 1 nařízení z roku 2004 rozšířil „režim [sazeb] uvedený v odstavci 2 nařízení Ministerstva průmyslu, obchodu a řemesel ze dne 19. prosince 1995 (dále jen: ‚nařízení Alcoa‘)na dodávky elektrické energie určené k výrobě a ke zpracování hliníku, olova, stříbra a zinku s omezením na zařízení, která ke dni vstupu tohoto nařízení v platnost existují na ostrovním území, jež se vyznačuje neexistencí či nedostatkem připojení k vnitrostátním sítím elektrické energie a plynu“.
(22)
Předpokládalo se, že tento režim sazeb bude přechodný a bude ukončen „zřízením nebo posílením připojení k vnitrostátním sítím elektrické energie a plynu“,avšak nejpozději dne 30. června 2007.
(23)
V praxi rozšířilo nařízení z roku 2004 zvýhodněné sazby, kterých využíval již výrobce hliníku společnost Alcoa, na tři společnosti s vysokou spotřebou energie usazené na Sardinii: Portovesme, výrobce zinku, stříbra a olova (5), ILA, výrobce opracovaných výrobků z hliníku, a Eurallumina, výrobce oxidu hlinitého (6).
(24)
Po právní stránce byly sazby zavedeny na základě rozhodnutí Úřadu pro elektrickou energii a plyn (dále jen „AEEG“).
(25)
Zpočátku rozhodnutí úřadu AEEG č. 110/04 podmiňovalo poskytnutí zvýhodněných sazeb řádným provedením oznamovacího postupu. Na základě pokynů vydaných úřadem předsedy vlády, které stanovily, že znění nařízení z roku 2004 nebylo formálně oznámeno podle předpisů o státních podporách, ale bylo Komisi pouze „předloženo“ v rámci „předběžného šetření“, provedl úřad AEEG nařízení z roku 2004 rozhodnutím č. 148/04 (7).
(26)
Tento režim příjemcům umožňoval přijímat vyrovnávací platby za stejných podmínek stanovených v nařízení Alcoa. Konkrétně pro dané výrobní místo, na které se vztahoval uvedený režim sazeb, se vyrovnávací platba vypočítala jako rozdíl mezi cenou uplatňovanou dodavatelem elektřiny do daného místa a zvýhodněnou cenou stanovenou státem, vynásobený množstvím elektrické energie spotřebované daným výrobním místem. Metoda použitá pro výpočet zvýhodněné ceny (neboli „zvýhodněné sazby“) byl stanoven nařízením Mezirezortního výboru pro ceny (CIP) č. 15/1993. Cena podléhala mechanismu indexace založenému na rozdílu v nákladech na výrobu elektrické energie v Itálii (tzv. „složka Ct“). V roce 2004 se zvýhodněná cena poskytovaná příjemcům na Sardinii pohybovala v rozmezí od 26 do 35 EUR/MWh.
(27)
Správou režimu byla pověřena Cassa Conguaglio per il Settore Elettrico (vyrovnávací pokladna pro odvětví elektrické energie) (8). V praxi fungoval systém sazeb takto: příjemci předávali vyrovnávací pokladně podrobné měsíční údaje o množství spotřebované elektřiny a o cenách, které platili svým dodavatelům elektrické energie. Poté dostávali z vyrovnávací pokladny platby v hotovosti vypočítané výše uvedeným způsobem (9).
(28)
Potřebné zdroje pro financování vyrovnávacích plateb byly vybírány prostřednictvím parafiskálního poplatku uplatňovaného na všechny odběratele elektrické energie (složka A4 sazby za elektrickou energii). (10)
(29)
Ačkoli se předpokládalo, že režim bude ukončen dne 30. června 2007, jeho uplatňování bylo přerušeno na pokyn úřadu AEEG krátce poté, co Komise zahájila formální vyšetřovací řízení, v listopadu 2004 (11).
(30)
Na základě údajů poskytnutých Itálií získaly společnosti Portovesme a Eurallumina dotace na elektřinu spotřebovanou od dubna do října 2004, zatímco společnost ILA získala dotaci na elektřinu spotřebovanou od dubna do září 2004. Celkové platby (v EUR) provedené vyrovnávací pokladnou těmto třem podnikům v rámci tohoto režimu jsou uvedeny níže.
Portovesme Srl
12 845 892,82
Eurallumina SpA
5 208 152,05
ILA SpA
291 120,27
2.2 Sporné sazby z roku 2005
(31)
Podle čl. 11 odst. 12 zákona č. 80/2005 rozšířily italské orgány „režim sazeb uvedený v nařízení Ministerstva průmyslu, obchodu a řemesel ze dne 19. prosince 1995 […] na dodávky energie určené k výrobě a ke zpracování hliníku, olova, stříbra a zinku, jakož i chlóru a alkalických hydroxidů s odvoláním na ceny uplatňované na obdobné dodávky na evropských trzích, s omezením na zařízení, která ke dni vstupu tohoto nařízení v platnost existují na Sardinii a jsou připojena k síti vysokého napětí. Podmínkou tohoto režimu sazeb bude uzavření dlouhodobých závazků mezi příjemci, místními orgány na Sardinii a příslušnými ministerstvy.“
(32)
Zákon č. 80/2005 tedy znovu zavedl v podstatě stejný režim sazeb zavedený v roce 2004, který rozšířil režim vyhrazený společnosti Alcoa na další příjemce s vysokou spotřebou energie sídlící na Sardinii. Konkrétně se tento zákon vztahoval pouze na společnosti Portovesme, ILA, Eurallumina a Syndial (výrobce chloru a alkalických hydroxidů, který zvýhodněných cen dříve nevyužíval).
(33)
Je třeba uvést, že od roku 2005 již zvýhodněná cena nevycházela z historických sazeb stanovených v nařízení Alcoa z roku 1995, ale musela být nezávisle určena úřadem AEEG tak, aby odpovídala průměrným cenám energie, které platili konkurenti příjemců na evropském trhu (12). Tato cena se každoročně aktualizovala: podle čl. 11 odst. 13 zákona č. 80/2005 „sazební podmínky podle odstavců 11 (13) a 12 se použijí s platností od 1. ledna 2005 a budou aktualizovány Úřadem pro elektrickou energii a plyn, který bude zvyšovat nominální hodnotu sazeb o čtyři procenta ročně, nebo o průměrné procento nárůstu velkoobchodních cen zaznamenaných na hlavních evropských energetických burzách, zejména v Amsterodamu a ve Frankfurtu, v případě, že by toto procento bylo vyšší.“ V rozhodnutí č. 217/05 si úřad AEEG tento systém aktualizace vyložil způsobem, který byl pro příjemce výhodnější, neboť stanovil, že meziroční zvýšení sazeb nemůže překročit 4 %.
(34)
V témže rozhodnutí stanovil úřad AEEG zvýhodněné ceny na rok 2005 použitelné pro různá odvětví takto:
Odvětví, která využívají zvýhodněných sazeb
Zvýhodněná cena
EUR/MWh
Zpracování hliníku
50
Olovo a zinek
23
Výroba hliníku
27
Výroba chloru
27
(35)
Sazby z roku 2005 stejně jako ty z roku 2004 musely být financovány prostřednictvím parafiskálního poplatku, který platili všichni koneční odběratelé elektrické energie (složka A4 standardní sazby za elektrickou energii). Řízením finančních toků režimu byla i v tomto případě pověřena vyrovnávací pokladna.
(36)
Podmínkou využívání zvýhodněných sazeb byl závazek ze strany příjemců uskutečnit výrobní investice na Sardinii na základě průmyslových plánů, které měly být předloženy regionální samosprávě. Například společnost Portovesme se zavázala investovat do nezávislé výroby elektřiny nebo se podílet na výstavbě nových elektráren.
(37)
Itálie oznámila čl. 11 odst. 12 zákona č. 80/2005 podle čl. 108 odst. 3 SFEU. Podmínkou vyplácení sazeb pro rok 2005 bylo schválení režimu Komisí. Uvedené sazby proto nebyly zavedeny.
2.3 Řízení před vnitrostátními soudy
(38)
Solvay Chimica Italia a Solvay Chimica Bussi Spa (podniky aktivní v oblasti výroby chloru a alkalických hydroxidů, které nejsou usazeny na Sardinii) podaly ke Krajskému správnímu soudu regionu Lombardie žalobu (14) proti rozhodnutím vydaným úřadem AEEG, jimiž se provádí čl. 11 odst. 12 zákona č. 80/2005, s tím, že tato opatření údajně vedla k protiprávnímu poskytnutí státních podpor a porušení dalších vnitrostátních předpisů (15). Dne 27. listopadu 2006 pozastavil Krajský správní soud regionu Lombardie vnitrostátní řízení v očekávání závěrů šetření týkajícího se státních podpor, které zahájila Komise věcí C 13/06.
2.4 Kumulace s předešlými neslučitelnými podporami - Deggendorf
(39)
Po zahájení řízení Itálie upřesnila, že společnost Eurallumina nevrátila neslučitelnou podporu, která byla předmětem věci C 80/01 (16) (podpora na výrobu oxidu hlinitého), ale že podle uvedené společnosti vydal autonomní region Sardinie dne 8. května 2006 příkaz k navrácení v souvislosti s tímto opatřením.
3. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ PODLE ČL. 108 ODST. 2 SFEU
(40)
Komise rozhodla o zahájení formálního vyšetřovacího řízení z níže uvedených důvodů:
3.1 Věc C 38/B/04
(41)
Ve svém rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení (17) Komise posuzovala, zda je možné se domnívat, že sazby pro rok 2004 ve prospěch společností Portovesme, ILA a Eurallumina nepředstavují státní podporu na základě argumentace, že jsou obdobné jako historická zvýhodněná sazba poskytnutá společnosti Alcoa v roce 1996, kterou Komise ve svém rozhodnutí ze dne 4. prosince 1996 (18) nepovažovala za státní podporu (dále jen: „rozhodnutí Alumix“).
(42)
V této souvislosti Komise uvedla, že nová sazba se zdá být odlišná od sazby Alumix v tom smyslu, že tato sazba byla poskytnuta přímo podnikem ENEL, italským monopolním dodavatelem elektrické energie, zatímco nová sazba předpokládá selektivní zásah státu za účelem vyrovnání rozdílu mezi tržní cenou dohodnutou příjemci se svými dodavateli energie a zvýhodněnou cenou stanovenou v roce 1996. Komise dospěla k závěru, že nařízení z roku 2004 pouze nerozšiřuje oblast působnosti stávajícího opatření, které nepředstavuje státní podporu, na nové příjemce, ale spíše zavádí nový režim ve prospěch zúčastněných tří podniků za pomoci finančního mechanismu, který je velmi odlišný od sazby Alumix.
(43)
Rozhodnutí o zahájení řízení zařadilo sazby zavedené nařízením z roku 2004 mezi provozní podpory a posuzovalo, zda může být tato podpora schválena na základě pokynů k vnitrostátní regionální podpoře (19) (dále jen: „pokyny k regionální podpoře“), vzhledem k tomu, že Sardinie byla až do konce roku 2006 podporovaným regionem podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU. Komise vyjádřila pochybnosti, pokud jde o možnost schválit předmětnou podporu na tomto základě, neboť se nezdálo, že by tato podpora ad hoc poskytnutá omezenému počtu podniků napomáhala regionálnímu rozvoji.
(44)
Komise vyjádřila své rozpaky, pokud jde o skutečnost, že opatření může mít za následek snížení daňové sazby použitelné na elektrickou energii. Toto snížení mělo mít svůj právní základ ve směrnici Rady 2003/96/ES ze dne 27. října 2003, kterou se mění struktura rámcových předpisů Společenství o zdanění energetických produktů a elektřiny (20).
3.2 Věc C 13/06
(45)
Ve svém rozhodnutí ze dne 27. dubna 2006 týkajícím se zahájení formálního vyšetřovacího řízení Komise definovala režim sazeb z roku 2005 jako novou provozní podporu.
(46)
Komise posuzovala, zda může být zvýhodněná sazba schválena jako regionální provozní podpora na základě pokynů k regionální podpoře s ohledem na skutečnost, že Sardinie byla až do konce roku 2006 podporovaným regionem podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU.
(47)
Přes opakovaná tvrzení Itálie, že vysoké ceny elektřiny na Sardinii brání rozvoji ostrova, dospěla Komise k závěru, že Itálie nedoložila, že by ceny na Sardinii byly podstatně vyšší, a to ať v průměru, nebo zejména pro podniky s vysokou spotřebou energie (21). Komise zdůraznila, že existence nadměrné výrobní kapacity v oblasti elektrické energie na Sardinii může podněcovat výrobce, aby elektrickou energii prodávali za co nejnižší možnou cenu, pouze do okamžiku, kdy jim dokončení projektů propojení energetických sítí (předpokládané na rok 2010) umožní vyvážet elektrickou energii vyrobenou na Sardinii.
(48)
Itálie také nevysvětlila, z jakého důvodu představují vyšší ceny regionální znevýhodnění, ani jak by daná sazba přispěla k regionálnímu rozvoji. Komise proto vyjádřila pochybnosti o nezbytnosti podpory.
(49)
Komise rovněž vyjádřila pochybnosti o skutečnosti, že je tato podpora ad hoc přiměřená regionálním znevýhodněním, zejména vzhledem k metodě výpočtu zvýhodněné ceny, která nijak nesouvisí s cenami uplatňovanými ve zbytku Itálie, ale vychází z průměrných cen uplatňovaných v Evropě vůči odběratelům s vysokou spotřebou energie.
(50)
Komise uvedla, že doba trvání opatření překračuje pět let (obvykle maximální doba povolená pro regionální provozní podpory) a že podpora se v reálných hodnotách postupně nesnižuje, protože zvýšení sazeb je omezeno na 4 %.
(51)
Pokud jde o období, na něž se vztahují pokyny k vnitrostátní regionální podpoře na období 2007-2013 (22), Komise uvedla, že Sardinie již není způsobilá pro regionální podpory podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU, a zejména pro provozní podpory. Komise se domnívala, že ačkoli pokyny k regionální podpoře povolují přechodnou dobu dvou let na postupné zrušení stávajících provozních podpor, nezdá se vhodné umožnit zavedení nových provozních podpor na dobu několika měsíců a plánovat jejich postupné zrušení, zejména s ohledem na vyjádřené pochybnosti i na negativní vliv podpory na hospodářskou soutěž.
(52)
Závěrem vyjádřila Komise pochybnosti také o možnosti schválit zvýhodněnou sazbu pro společnosti Portovesme, ILA, Eurallumina a Syndial, ať už z titulu regionální podpory, či na jakémkoli jiném základě, který však Itálie neuvedla.
(53)
Konečně, pokud jde o společnost Eurallumina, Komise uvedla, že tato společnost dosud nevrátila protiprávní a neslučitelnou státní podporu (23), a že tedy na základě věci Deggendorf (24) není způsobilá pro žádné nové opatření podpory.
4. PŘIPOMÍNKY TŘETÍCH ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
4.1 Věc C 38/B/04
(54)
Výzva Komise k podání připomínek k rozhodnutí z roku 2004 o zahájení důkladného formálního vyšetřovacího řízení vyvolala reakce ze strany původního stěžovatele, některých příjemců (Portovesme, Eurallumina a Alcoa) a jiných zúčastněných stran. V předmětném případě jsou shrnuty pouze připomínky, které se týkají zvýhodněné sazby ve prospěch společností Portovesme, ILA a Eurallumina. Zejména nebyly zahrnuty připomínky formulované společností Alcoa, neboť ty byly vyčerpávajícím způsobem projednány v konečném rozhodnutí týkajícím se konkrétně uvedené společnosti (25).
4.1.1 Připomínky podané společností Portovesme
(55)
Podle společnosti Portovesme je účelem zvýhodněné sazby kompenzovat selhání trhu, a zejména neschopnost nedávno liberalizovaného trhu s elektřinou na Sardinii poskytnout konkurenceschopné ceny z důvodu velké tržní síly zavedených provozovatelů. Společnost Portovesme tvrdí, že společnosti ENEL e Endesa (jejichž zařízení na výrobu elektrické energie na Sardinii byla následně převedena na společnost E.ON) představují duopol a udržují ceny elektrické energie na Sardinii uměle na úrovni průměrných italských cen, ačkoli ceny na Sardinii by měly být ve skutečnosti značně nižší, zejména pro větší odběratele elektřiny, vzhledem k nadměrné kapacitě výroby elektřiny, která by měla výrobce nutit elektrickou energii prodávat za konkurenční ceny.
(56)
Společnost Portovesme tvrdí, že zvýhodněná cena, které využívá, odpovídá ceně, které by společnost dosáhla za běžných tržních podmínek, tj. kdyby trh s elektrickou energií fungoval správně.
(57)
Podle uvedené společnosti vyrovnávací platby získávané od vyrovnávací pokladny (ve výši 37 EUR/MWh) uvádějí do souladu cenu elektřiny, kterou platí společnost Portovesme, s cenami, které platí její hlavní konkurenti, a nenarušují hospodářskou soutěž, protože všichni výrobci zinku v EU platí stejné ceny a opatření pouze kompenzuje konkurenční znevýhodnění, které společnost pociťuje z důvodu strukturálních problémů Sardinie (včetně absence zemního plynu).
(58)
Podle vyjádření společnosti Portovesme jsou kovy jako zinek, hliník a olovo komoditami, jejichž světová referenční cena je stanovována na londýnské burze kovů. Místní rozdíly ve výrobních nákladech nevedou k rozdílným cenám na světové úrovni. Zejména výroba zinku společnosti Portovesme je tak nepatrná (méně než 1 % světové výroby), že nemůže ovlivňovat světové ceny.
(59)
Bez zvýhodněné sazby by byla společnost Portovesme nucena své vlastní zařízení uzavřít. Toto uzavření by však nebylo ve prospěch ostatních výrobců zinku v Unii, protože ti by nebyli schopni navýšit vlastní výrobu a přebytek poptávky by byl překlenut vývozem ze třetích zemí. Portovesme uzavírá tvrzením, že zvýhodněná sazba neovlivňuje hospodářskou soutěž a obchod v Unii.
(60)
Navíc podle společnosti Portovesme vyrovnávací platby poskytované vyrovnávací pokladnou nezahrnují žádný převod státních prostředků, protože vyrovnávací pokladna pouze přerozděluje soukromé fondy pocházející od konečných odběratelů.
(61)
Společnost Portovesme uvádí, že odběr elektřiny energeticky náročnými odvětvími je důležitý, aby byla zajištěna bezpečnost a plynulost dodávek na Sardinii a aby se zamezilo neefektivní výrobě elektrické energie, která by pro konečné odběratele znamenala vyšší náklady.
(62)
Konečně tato společnost zdůrazňuje, že kdyby byla nucena uzavřít své vlastní zařízení, mělo by to vážný dopad na regionální výrobní síť, neboť by došlo ke ztrátě 790 přímých a 500 nepřímých pracovních míst.
4.1.2 Připomínky podané společností Eurallumina
(63)
Společnost Eurallumina upřesnila, že náklady na výrobu oxidu hlinitého v Evropě jsou vyšší než v jiných regionech světa, zejména z důvodu vyšších cen elektřiny a paliv, a rovněž z důvodu nákladů na dopravu bauxitu (26). Tyto vyšší náklady nemohou být převedeny na vyšší ceny, protože cena oxidu hlinitého se určuje na londýnské burze kovů a nemohou ji určovat jednotliví výrobci. Podle uvedené společnosti pociťuje tedy evropská výroba oxidu hlinitého vůči zbytku světa konkurenční znevýhodnění.
(64)
Kromě obecných problémů, které postihují evropské rafinérie oxidu hlinitého, poukazuje společnost Eurallumina také na konkrétní problémy Sardinie, které místním podnikům brání využívat výhod liberalizace trhu s elektrickou energií, zejména tržní síla zavedených provozovatelů (viz také připomínky společnosti Portovesme v 55. bodě odůvodnění). Jako konkrétní znevýhodnění výroby oxidu hlinitého na Sardinii společnost Eurallumina dále uvádí absenci zemního plynu, neboť pro získání velkých množství páry nezbytných pro výrobu je nutné používat nákladnější těžký olej.
(65)
Podle společnosti Eurallumina po liberalizaci způsobila tržní síla výrobců elektřiny na Sardinii zvýšení cen elektrické energie: bez sazby by Eurallumina platila za své dodávky elektřiny 65,95 EUR/MWh oproti 44 EUR/MWh, což byla obvyklá cena před liberalizací. Sazba z roku 2004 cenu snížila na 35 EUR/MWh.
(66)
Stejně jako Portovesme také Eurallumina tvrdí, že kdyby byla nucena trh opustit, nemohla by být nahrazena jinými evropskými výrobci oxidu hlinitého, jejichž výrobní kapacity jsou již maximálně naplněny, a prázdné místo, které by Eurallumina zanechala, by zaplnil dovoz ze třetích zemí. Uzavření by vedlo ke ztrátě 400 přímých a 250 nepřímých pracovních míst (27). Jelikož je Eurallumina jediným dodavatelem oxidu hlinitého do hutě Alcoa, uzavření zařízení na výrobu oxidu hlinitého by podle ní mohlo ohrozit také životaschopnost společnosti Alcoa na Sardinii.
(67)
Eurallumina tedy tvrdí, že sazba zavedená nařízením z roku 2004 je nezbytná v očekávání rozvoje nových infrastruktur, které odstraní hlavní faktory konkurenčního znevýhodnění, které pociťuje průmysl na Sardinii.
4.1.3 Připomínky dalších třetích zúčastněných stran
(68)
Jeden z konkurentů společnosti Portovesme (tentýž, který věc oznámil Komisi) zasáhl i po zahájení formálního vyšetřovacího řízení. Předložil analýzu sazby, v níž dospěl k závěru, že zvýhodněná sazba z roku 2004 představuje protiprávní státní podporu. Stěžovatel zejména uvádí, že sporný režim sazeb se zásadně liší od historické sazby Alumix poskytnuté společnosti Alcoa a nelze jej považovat za podporu. Pokud jde o případnou slučitelnost opatření, stěžovatel tvrdí, že toto opatření nemůže být schváleno ani jako regionální provozní podpora, ani jako podpora na restrukturalizaci, a mělo by tedy být prohlášeno za neslučitelné.
(69)
Solvay Chimica Italia a Solvay Chimica Bussi (působící v odvětví výroby chloru a alkalických hydroxidů) podaly své připomínky k sazbám z roku 2004 v červenci 2005, po uplynutí měsíční lhůty pro podání připomínek k zahájení formálního vyšetřovacího řízení. Navzdory zpoždění tyto společnosti žádaly, aby byly považovány za zúčastněné strany. Ve svých připomínkách uvedené společnosti dospěly k závěru, že jak sazby z roku 2004, tak sazby z roku 2005 představují protiprávní a neslučitelné státní podpory.
4.1.4 Připomínky Itálie
(70)
Itálie zdůrazňuje, že na trhu s elektrickou energií v Unii ještě nebylo zcela dosaženo hospodářské soutěže, jak uznává sama Komise ve své čtvrté Výroční zprávě o zavádění vnitřního trhu s plynem a elektřinou (28). Podniky, a zejména ty, které mají velkou spotřebu elektrické energie, si nemohou svobodně vybrat své vlastní dodavatele a nakupovat elektřinu v různých členských státech za srovnatelných podmínek. Tyto obtíže nejsou spojeny s obchodní kapacitou těchto podniků, ale jsou výsledkem strukturálních nedostatků trhů s energií. Aktuální situace na trhu s energií v Unii má negativní dopad na volnou hospodářskou soutěž na trzích s výrobky odběratelů s vysokou spotřebou energie.
(71)
V Itálii navzdory liberalizaci daného odvětví existují konkrétní strukturální nedostatky, jako je například nedostatečné propojení jednotlivých částí vnitrostátních sítí a koncentrovaná struktura trhu. Za těchto okolností nepřinesla liberalizace lepší ceny pro odběratele s vysokou spotřebou energie. Problémy jsou zvláště naléhavé na Sardinii, kde je propojení omezené.
(72)
Itálie proto tvrdí, že zvláštní režim sazeb by s ohledem na profil poptávky měl být považován za odůvodněné regulační opatření, jež simuluje mechanismy, které by měly fungovat na plně konkurenčním trhu. Takovýto zásah by obnovil rovné podmínky mezi velkými průmyslovými odběrateli elektrické energie, kteří působí v různých členských státech, a odstranil zeměpisné znevýhodnění, které postihuje společnosti usazené na Sardinii. Režim by předjímal vliv očekávaný od procesu liberalizace. Podle Itálie byla obdobná opatření provedena i v dalších členských státech, v nichž odběratelé s velkou spotřebou energie využívají regulovaných sazeb za elektrickou energii.
(73)
Podle Itálie sleduje nařízení z roku 2004 další dva cíle: udržet zaměstnanost na Sardinii, koncentrovanou v hutnickém průmyslu, a zachovat dostatečnou úroveň poptávky pro odvětví výroby elektrické energie na Sardinii, které pociťuje nadměrnou kapacitu výroby.
(74)
Itálie tvrdí, že nový režim sazeb je ve skutečnosti stejný jako historická sazba Alumix, kterou Komise nepovažovala za státní podporu. Rozdíly mezi starým a novým režimem jsou způsobeny výlučně novou „strukturou sazeb“, kterou si vyžádalo vytvoření liberalizovaného trhu s elektrickou energií.
(75)
Itálie tvrdí, že režim sazeb nepředstavuje státní podporu. Pokud jde o použití státních prostředků, Itálie uvádí, že režim sazeb je srovnatelný s režimem, o kterém ve věci PreussenElektra (29) Soudní dvůr prohlásil, že nezahrnuje státní prostředky. Vyrovnávací pokladna nemůže jako „technický účetní orgán systému“ volně nakládat s prostředky, které spravuje. Skutečnost, že AEEG a ministerstvo financí mohou vykonávat určitou kontrolu nad její činností, neznamená, že stát může s předmětnými prostředky libovolně nakládat. Podle Itálie jsou tedy prostředky použité pro financování mechanismu sazeb zcela soukromé.
(76)
Itálie dále tvrdí, že sazba nemá žádný vliv na obchod uvnitř Unie a nemůže narušit hospodářskou soutěž z důvodů spojených s existencí světové ceny předmětných výrobků, které jsou komoditními výrobky (viz připomínky společnosti Portovesme v 55. bodě odůvodnění). Výroba těchto kovů v EU a v Itálii navíc nenarůstala stejným tempem jako poptávka. Například v roce 2005 pokrývala domácí výroba pouze 12 % italské poptávky po hliníku, 55 % po zinku a 80 % po olovu. Výroba těchto kovů v Unii i v Itálii tedy vykazuje rostoucí schodek, zatímco stále větší podíl poptávky je uspokojován vývozy ze třetích zemí. Pokud by italský hutnický průmysl zanikl, žádný nový subjekt v Unii by nemohl kapacity zaniklé v Itálii nahradit, protože výrobní zařízení jsou již provozována na plný výkon a žádný nový subjekt ani stávající výrobce by se nepokoušel zvyšovat své kapacity, neboť si vůbec nemůže být jist, zda bude moci dlouhodobě odebírat elektrickou energii za rozumné ceny. Udržení těchto výrobních kapacit v Itálii tedy nemůže poškozovat hospodářskou soutěž. Jelikož zvýhodněná sazba není nižší než ceny elektrické energie, které v průměru platí konkurenti příjemců, nepodporuje vývoz ze Sardinie do jiných členských států.
(77)
Itálie tvrdí, že i kdyby Komise dospěla k závěru, že opatření představuje státní podporu, mohla by být sazba považována za slučitelnou s vnitřním trhem z titulu regionální provozní podpory, pro kterou je Sardinie způsobilá na základě výjimek podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU.
(78)
Podle Itálie nedostatky trhu s elektřinou na Sardinii (koncentrace trhu, nedostatečné propojení, nadměrná kapacita výroby elektrické energie), jakož i nedostatečný přístup k infrastruktuře pro rozvod plynu představují regionální znevýhodnění, které má sazba kompenzovat.
(79)
Itálie připomíná, že ceny elektrické energie na jejím území jsou pro odběratele s vysokou spotřebou energie oproti evropskému průměru o 38 % vyšší. Způsobuje to problém z hlediska konkurenceschopnosti, který na Sardinii dále prohlubují nedostatky místního trhu s elektrickou energií a chybějící přístup k rozvodné síti zemního plynu.
(80)
Itálie tvrdí, že opatření přispívá k regionálnímu rozvoji, protože hutnictví významně přispívá k hospodářství a úrovni zaměstnanosti na Sardinii (v hutnictví pracuje 12 % zaměstnaných osob a toto odvětví tvoří 12,2 % regionálního HDP ve zpracovatelském průmyslu). Tato sazba má pozitivní dopad na zaměstnanost i na zachování společenských a hospodářských struktur ostrova.
(81)
Podle Itálie je sazba přiměřená znevýhodnění, jež příjemci pociťují, neboť pouze vyrovnává ceny elektrické energie, které platí výrobci na Sardinii, cenám, které v průměru platí jejich konkurenti v rámci Unie.
(82)
Sazba je navíc krátkodobá a přechodná, protože by zůstala v platnosti pouze do úplného dokončení infrastrukturních projektů, jejichž cílem je zlepšit propojení s elektrickými a plynárenskými sítěmi (nový propojovací kabel SAPEI a plynovod GALSI (30).
(83)
Podle Itálie je opatření navíc degresivní, protože zvýhodněná cena je indexována na základě rozdílů v cenách paliv a může se pouze zvyšovat nebo zůstávat neměnná.
4.2 Věc C 13/06
4.2.1 Připomínky podané společností Portovesme
(84)
Společnost Portovesme se domnívá, že sazby z roku 2005 nenarušují hospodářskou soutěž, jsou nezbytné k zajištění přežití zúčastněných podniků a mohou být považovány za slučitelné jako regionální podpory. Argumenty uvedené společností odpovídají argumentům předloženým Itálií (viz 87. až 104. bod odůvodnění), na které se odkazuje.
4.2.2 Připomínky společnosti Eurallumina
(85)
Také společnost Eurallumina se domnívá, že sazby z roku 2005 nenarušují hospodářskou soutěž, jsou nezbytné k zajištění přežití zúčastněných podniků a mohou být považovány za slučitelné jako regionální podpory. Argumenty uvedené společností odpovídají argumentům předloženým Itálií, na které se odkazuje.
4.2.3 Připomínky dalších zúčastněných stran
(86)
Titíž konkurenti společností Portovesme a Syndial, kteří podali připomínky ve věci C 38/b/04, zasáhli také v dotčeném řízení. Obě společnosti zdůrazňují skutečnost, že předmětné opatření představuje provozní podporu, která by měla být považována za neslučitelnou s vnitřním trhem.
4.2.4 Připomínky Itálie
(87)
Itálie tvrdí, že sazby z roku 2005 se velmi liší od sazeb uplatňovaných v roce 2004, neboť již splňují požadavky pokynů k regionální podpoře.
(88)
Ačkoli by podle Itálie mohly být dané sazby na základě povrchního posouzení považovány za provozní podporu, ve skutečnosti tvoří tyto sazby součást řady opatření, jejichž cílem je podpořit regionální rozvoj na Sardinii. Itálie zdůrazňuje zejména úzkou vazbu mezi sazbami a závazkem dlouhodobě investovat, který je požadován od příjemců. Navíc ustanovení, které vyžaduje, aby opatření před jeho provedením schválila Komise, podle Itálie dokládá, že se jedná o regionální podporu.
(89)
Klíčem této strategie je memorandum o porozumění podepsané regionem Sardinie a příjemci. Memorandum je tvořeno těmito prvky:
a)
výrobní investice popsané v průmyslových plánech předložených příjemci;
b)
rychlé schválení realizace infrastruktur k propojení energetických sítí, které příjemcům umožní přístup k dodávkám energie za konkurenční ceny (plynovod GALSI a propojovací kabel SAPEI);
c)
udělení integrované koncese pro těžbu uhlí v lokalitě Sulcis a pro výstavbu/řízení nové uhelné elektrárny pro dodávku elektřiny příjemcům a
d)
zvýhodněné sazby.
(90)
Itálie se domnívá, že sazby musí být považovány za nástroj hospodářské politiky, jejímž cílem je zachránit odvětví ohrožená vysokými cenami energie, která by se jinak přesunula mimo Itálii a mimo Evropu z důvodu agresivní hospodářské soutěže ze strany společností mimo EU, které mají nižší výrobní náklady. Sazby by byly uplatňovány až do okamžiku dokončení plánovaných infrastruktur a dosažení konkurenčního vnitřního trhu s energií. Opatření by bylo v souladu s duchem regionálních podpor, protože by podporovalo hospodářský růst a zaměstnanost na ostrově, kde energeticky náročné výroby pociťují konkurenční znevýhodnění způsobené nejen nedostatečnou úrovní liberalizace trhu s elektřinou, ale také mimořádně nedostatečnou infrastrukturou Sardinie, pokud jde o připojení k vnitrostátním sítím elektrické energie a plynu.
(91)
Na podporu tohoto integrovaného přístupu Itálie cituje První zprávu skupiny na vysoké úrovni pro konkurenceschopnost, energetiku a životní prostředí (31),v níž se uvádí, že proces liberalizace energetického odvětví nepřinesl uspokojivé výsledky a že je nezbytné zlepšit propojení, a očekává se uzavírání dlouhodobých dodavatelských smluv s předvídatelnými nebo partnerskými cenami mezi odběrateli a dodavateli elektrické energie. V této souvislosti Itálie zdůrazňuje, že zásahy plánované pro Sardinii jdou přesně tímto směrem, a dodává, že zároveň jsou zapotřebí krátkodobá opatření, jako jsou předmětné sazby, aby byla zaručena konkurenceschopnost průmyslu na Sardinii a jeho přežití až do okamžiku dokončení plánovaných investic, které vyřeší strukturální problémy.
(92)
Itálie tvrdí, že není možné porovnávat ceny elektrické energie, které platí příjemci na Sardinii, s cenami elektrické energie, které v průměru platí obdobné podniky na italském poloostrově, neboť podniky s vysokou spotřebou energie nakupují elektřinu na základě dvoustranných smluv, které nejsou veřejně dostupné. Podle Itálie Komise chybuje, pokud porovnání zakládá na cenách zaznamenaných na energetických burzách, neboť pouze minimální část dodávek elektrické energie těchto podniků je nakupována na uvedených burzách.
(93)
Podle Itálie mohou být ceny vyjednané na základě dvoustranných smluv pro odběratele výhodné pouze v případě, že si odběratelé mohou svobodně vybrat své vlastní dodavatele a nakupovat elektrickou energii vyrobenou konkurenčními technologiemi. Toto není možné na Sardinii, kde elektrárny nemohou vyrábět cenově dostupnou energii, neboť nemají přístup k zemnímu plynu. Od nových investic do moderních výrobních závodů odrazuje také omezené propojení energetických sítí, které znemožňuje vývoz elektřiny. Dalším faktorem je koncentrace trhu a úloha, kterou hrají zavedení provozovatelé.
(94)
Podle Itálie může být za těchto okolností uplatňování sazeb, které stabilizují ceny elektrické energie, až do dosažení účinnější hospodářské soutěže na trhu s elektřinou odůvodněné. Itálie znovu tvrdí, že zvýhodněné sazby podporují fungování plně konkurenčního trhu.
(95)
Pokud jde o existenci nadměrné výrobní kapacity v oblasti elektrické energie, která vzbudila u Komise pochybnosti, zda jsou ceny elektřiny na Sardinii oproti italskému poloostrovu vyšší (neboť nadměrná kapacita by měla výrobce podněcovat spíše k tomu, aby velkým odběratelům prodávali za konkurenční ceny - viz 47. bod odůvodnění), Itálie tvrdí toto: nadměrná výrobní kapacita Sardinie nemůže vést ke snížení cen pro odběratele, protože v tomto konkrétním případě je nadměrná kapacita způsobena omezeným propojením, které vyžaduje vytváření významné kapacitní rezervy (32) s cílem zaručit plynulost dodávek elektřiny na ostrově. Jelikož však náklady na tuto rezervu nesou všichni koneční odběratelé, nemají dodavatelé elektrické energie zájem prodávat elektřinu vyrobenou za pomoci této nevyužité kapacity za konkurenceschopnější ceny.
(96)
Podle Itálie je podpora přiměřená, protože cena stanovená úřadem AEEG na rok 2005 (viz 34. bod odůvodnění) odpovídá průměrné ceně, kterou v Unii platí konkurenti příjemců, objektivně vypočítané regulačním orgánem. Itálie dále připomíná, že v roce 2005 platily v dalších členských státech s regulovanými sazbami velké průmyslové subjekty za své dodávky elektřiny dokonce ceny ve výši pouhých 25 EUR/MWh.
(97)
Na základě výše uvedeného Itálie popírá údaje předložené stěžovateli, které podle jejího názoru nejsou metodologicky správné, neboť nadhodnocují průměrné ceny elektřiny, které platili konkurenti příjemců v Unii.
(98)
Podle Itálie je doba trvání režimu (šest let místo pěti) odůvodněná potřebou vyčkat na dokončení energetické infrastruktury.
(99)
Itálie dále tvrdí, že bylo dodrženo kritérium postupného snižování, neboť sazby se aktualizují na základě váženého průměru rozdílů zaznamenaných na burzách v Amsterodamu a ve Frankfurtu a mohou se pouze zvyšovat, nikoli snižovat.
(100)
Sazby jsou navázané na rozdíly v cenách na energetických burzách, protože podle Itálie tyto burzy představují objektivní referenci, která odráží celosvětový vývoj cen energie. Itálie však tvrdí, že skutečné zvýšení cen pro velké odběratele energie v Unii je obvykle výrazně nižší než navýšení zaznamenané na energetických burzách (neboť tito odběratelé platí sazby vyjednané dvoustrannými smlouvami nebo, v případě regulovaných sazeb, ceny stanovené státem, tzn. sazby, které méně podléhají výkyvům).
(101)
Itálie proto dospěla k závěru, že meziroční zvyšování sazeb na Sardinii o 4 % odpovídá navyšování cen energie uplatňovanému vůči jejich přímým konkurentům v Unii.
(102)
Itálie zdůrazňuje, že v Unii existují opatření, která mají rovnocenné účinky jako sporné znevýhodněné sazby, a domnívá se, že všechna by měla být posuzována stejně, bez ohledu na jejich formu, neboť společným cílem všech těchto opatření je zajistit přežití energeticky náročných odvětví v Unii a zabránit jejich přemisťování mimo vnitrostátní území.
(103)
Itálie se domnívá, že ačkoli Sardinie není od roku 2007 pro čerpání regionálních provozních podpor způsobilá, pokyny k vnitrostátní regionální podpoře umožňují postupné opuštění stávajících režimů v okamžiku, kdy některý region přestane být způsobilý pro výjimku podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU. Komise by proto mohla opatření schválit ještě podle pokynů k regionální podpoře z roku 2007. V každém případě Itálie tvrdí, že sporné opatření nelze považovat za běžnou provozní podporu.
(104)
Itálie znovu zdůrazňuje, že sazby nemají na obchod mezi členskými státy vliv, z důvodů již uvedených v 76. bodě odůvodnění pro hliník, zinek a olovo. Stejná úvaha by platila pro chemický průmysl. Itálie zdůrazňuje, že v roce 2003 překročil dovoz chemických výrobků do Itálie vývoz a že výroba v Unii i výroba v Itálii je od roku 2001 na ústupu. Pokud jde konkrétně o výrobu PVC, která představuje největší spotřebu chlóru, vykazuje výroba v Itálii schodek (v roce 2002 bylo vyrobeno pouze 470 000 tun PVC oproti spotřebě ve výši 970 000 tun).
5. POSOUZENÍ OPATŘENÍ
5.1 Existence státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU
(105)
Opatření představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, jsou-li kumulativně splněny tyto podmínky: opatření a) ekonomicky zvýhodňuje příjemce; b) je poskytováno státem ze státních prostředků; c) je selektivní; d) ovlivňuje obchod mezi členskými státy a může narušit hospodářskou soutěž v Unii.
5.1.1 Existence zvýhodnění
(106)
Na základě režimu sazeb z roku 2004 a z roku 2005 stát zasáhl s cílem dotovat cenu elektřiny vyjednanou příjemci a jejich dodavateli. Pokud by například v roce 2004 neexistovaly vyrovnávací platby, platily by společnosti Portovesme a Eurallumina na základě dvoustranných dodavatelských smluv v té době platných 63 EUR/MWh (33) resp. 65,95 EUR/MWh. Tyto údaje poskytla Itálie a samotní příjemci, a nejsou tedy napadány.
(107)
Podle údajů poskytnutých Itálií překračovala v roce 2005 cena elektřiny vyjednaná společností Syndial s jejím dodavatelem 60 EUR/MWh (zatímco zvýhodněná sazba by cenu snížila na 27 EUR/MWh). Základem obou opatření bylo, aby stát příjemcům kompenzoval dodatečné náklady vzniklé v souvislosti s nákupem elektřiny na Sardinii vzhledem k cenám, které v průměru platili jejich konkurenti v Unii.
(108)
Společnost Portovesme tvrdí, že zvýhodněná cena odpovídá ceně, která by převažovala na plně konkurenčním trhu, a proto nepřináší žádné zvýhodnění. Komise tuto argumentaci již zamítla ve věci Alcoa, v níž se jednalo o prakticky totožné sazby. Ani soudy Společenství, ani Komise nikdy při posuzování existence zvýhodnění nepřihlížely k podmínkám, které převažují na účinnějším hypotetickém trhu. Referenční rámec vždy odpovídá podmínkám převažujícím na daném reálném trhu (34).
(109)
Výše uvedená argumentace navíc předpokládá, že špatné fungování trhu je důvodem k tomu, aby členský stát stanovil ceny simulující podmínky účinné hospodářské soutěže (viz vyjádření Itálie v 72. bodě odůvodnění).
(110)
Tato logika není přijatelná, neboť je v rozporu se zásadou, která je pevně zakotvena v judikatuře Společenství, a sice že „okolnost, že se jeden členský stát snaží jednostrannými opatřeními přiblížit podmínky hospodářské soutěže v určitém hospodářském odvětví podmínkám, které převažují v jiných členských státech, nemůže tato opatření zbavit povahy státní podpory“ (35). Komise se domnívá, že výše uvedená zásada se obdobně vztahuje i na případy, kdy členský stát usiluje o přiblížení podmínek hospodářské soutěže k podmínkám, které převažují na plně konkurenčním trhu.
(111)
Navíc, pokud bychom takovýto návrh přijali, podpory poskytnuté členskými státy za účelem překlenutí rozdílu mezi cenou volně dohodnutou mezi dvěma hospodářskými subjekty a teoretickou cenou, na které by se mohly dohodnout v plně konkurenčních podmínkách, by nepředstavovaly státní podporu, což by popřelo hlavní cíl kontroly státních podpor.
(112)
Itálie tvrdí, že tyto sazby jsou totožné se sazbou Alumix, kterou Komise nepovažovala za podporu (viz (74). bod odůvodnění), a že by tedy rovněž neměly být považovány za podporu.
(113)
Komise připomíná, že situace, ke které se vyjadřovala ve věci Alumix, byla velmi odlišná. Ve věci Alumix byla sazba poskytnuta společností ENEL, která byla v té době veřejným dodavatelem elektrické energie v monopolním postavení na dosud neliberalizovaném trhu (36). V této situaci musela Komise zjistit, zda společnost ENEL uplatňovala uměle nízké ceny nebo zda se chovala jako racionální tržní subjekt. Vzhledem k monopolnímu postavení společnosti ENEL v oblasti výroby a rozvodu elektrické energie neměla Komise k dispozici žádné tržní ceny, se kterými by mohla srovnávat a posoudit, zda se jednalo o zvýhodnění. Proto Komise vyvinula metodu pro určení nejnižší teoretické tržní ceny, za kterou by byl racionální dodavatel ochoten prodat svému „nejlepšímu zákazníkovi“.
(114)
Tuto metodu však není možné uplatňovat v situaci, kdy jsou ceny vyjednávány konečnými odběrateli s dodavateli elektrické energie na liberalizovaném trhu a jsou dotovány ex-post vyrovnávacími platbami. Proto analýza uvedená v rozhodnutí Alumix a závěry Komise týkající se uvedené věci v tomto případě zcela postrádají jakýkoli význam. Vyplývá to také z rozsudku Soudu prvního stupně ze dne 25. března 2009, který potvrdil rozhodnutí o zahájení formálního vyšetřovacího řízení ve věci Alcoa (37) (viz bod 132 rozsudku).
(115)
V tomto případě se zásada rozvážného hospodářského subjektu neuplatní. Tento případ by bylo nutné posuzovat na základě uvedené zásady, pokud by elektřinu zúčastněným společnostem prodával stát, přímo nebo prostřednictvím polostátního podniku jako ve věci Alumix. V tomto případě tomu však tak není, neboť elektřinu dodávají soukromé společnosti. Na rozdíl od věci Alumix proto není nutné zkoumat, zda se stát choval jako rozvážný hospodářský subjekt.
(116)
Závěrem je tedy nutné konstatovat, že režimy vyrovnávacích plateb z roku 2004 a z roku 2005 snižují náklady vyplývající z dodavatelských smluv uzavřených příjemci (náklady, které by měly za normálních okolností zatěžovat rozpočty společností). V souladu s ustálenou judikaturou (38) tak sporná opatření poskytují příjemcům hospodářské zvýhodnění.
5.1.2 Selektivní povaha
(117)
Zvýhodněné sazby za elektrickou energii v Itálii byly přiznány výhradně podnikům s již existujícími zařízeními, jež se nacházejí na Sardinii a jsou uvedena v uzavřeném seznamu odvětví stanovených právními a jinými předpisy, které představují právní základ takovýchto opatření, a proto je zvýhodnění, které poskytují, selektivní povahy.
5.1.3 Státní prostředky a přičitatelnost státu
(118)
Podle ustálené judikatury může být zvýhodnění definováno jako státní podpora ve smyslu čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES pouze tehdy, je-li přidělena přímo nebo nepřímo ze státních prostředků (39) a lze ji přičíst státu (40).
(119)
Jak je uvedeno v 28. bodě odůvodnění, jsou sporné vyrovnávací platby financovány z parafiskálního poplatku odpovídajícího složce A4 sazby za elektrickou energii, který dostává vyrovnávací pokladna. Tento poplatek je povinný, neboť je uložen rozhodnutími úřadu AEEG, kterými jsou prováděny vnitrostátní právní předpisy. Vyrovnávací pokladna je veřejný subjekt zřízený zákonem, který vykonává svou činnost podle přesných pokynů uvedených v rozhodnutích úřadu AEEG.
(120)
Z ustálené judikatury rovněž vyplývá, že příjmy z poplatku, který je podle vnitrostátního práva povinný a je odváděn zákonem zřízenému subjektu, představují státní prostředky ve smyslu čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES, jsou-li určeny k financování opatření, které splňuje ostatní kritéria stanovená v uvedeném článku (41).
(121)
Itálie se na podporu svého výkladu, podle nějž předmětné opatření není financováno ze státních prostředků, dovolává rozsudku Soudního dvora ve věci PreussenElektra (42). Podle něj jsou finanční prostředky potřebné k financování sazby převáděny od soukromých osob (odběratelů elektrické energie) na soukromé subjekty (příjemce), přičemž úloha státu se omezuje na přijetí zákona, který stanoví povinnost platby nezbytných částek, a stát nemá žádnou diskreční pravomoc s těmito finančními prostředky disponovat, s výjimkou provádění režimu stanoveného zákonem. Itálie a někteří příjemci zejména tvrdí, že vyrovnávací pokladna nevykonává žádnou kontrolu nad těmito finančními prostředky a plní pouze funkci účetního prostředníka.
(122)
Ve věci PreussenElektra Soudní dvůr rozhodl, že povinnost soukromých provozovatelů rozvodných sítí elektrické energie nakupovat elektřinu vyrobenou z obnovitelných zdrojů energie za minimální ceny, které jsou vyšší než skutečná hospodářská hodnota tohoto druhu elektrické energie, nepředstavuje státní podporu, neboť opatření nezahrnuje žádný přímý nebo nepřímý převod státních prostředků.
(123)
Komise poznamenává, že ve věci PreussenElektra byly prostředky potřebné k financování opatření poskytnuty výrobcům energie z obnovitelných zdrojů přímo provozovateli rozvodných sítí, aniž by jejich převod zprostředkovával veřejný subjekt. V rámci tohoto systému nemohly být převáděné částky orgánům členského státu skutečně nikdy k dispozici. V předmětném případě se však částky před vyplacením konečnému příjemci převáděly prostřednictvím vyrovnávací pokladny, která je veřejným subjektem. Judikatura ve věci PreussenElektra tedy spadá do jiného skutkového rámce a nemá význam ve vztahu k předmětnému případu.
(124)
Judikatura ve věci Pearle (43) nemůže Itálii ani příjemcům pomoci. Ve věci Pearle dospěl Soudní dvůr k závěru, že za určitých podmínek nejsou příjmy z poplatků, které jsou převáděny prostřednictvím veřejného subjektu, státními prostředky. V věci Pearle byla opatření plně financována hospodářským odvětvím pouze z jeho podnětu. Finanční prostředky pocházely z parafiskálních poplatků, které byly převáděny prostřednictvím veřejného subjektu, který s nimi nemohl v žádném okamžiku nakládat. Strany, které poplatky odváděly, byly navíc příjemci daného opatření.
(125)
Itálie tvrdí, že vyrovnávací pokladna nemá žádnou diskreční pravomoc, pokud jde o přidělování finančních prostředků, které jsou určeny k financování sazeb a nemohou v žádném okamžiku spadat „do oblasti veřejných financí“. Stát by tedy nemohl s těmito finančními prostředky volně nakládat, a proto nepředstavují státní prostředky.
(126)
Předem je třeba poznamenat, že i když lze určitým kritériím ve věci Pearle objektivně přisoudit větší význam než jiným, žádné z nich nelze považovat za „zásadní kritérium“. Podmínky uvedené v rozsudku jsou kumulativní. To je také výklad Soudu prvního stupně uvedený v rozsudku ve věci Earl Salvat (44), kdy tento soud posuzoval daňový poplatek napadený v rámci této věci z hlediska jednotlivých kritérií Pearle.
(127)
Dříve než Komise přezkoumala úlohu vyrovnávací pokladny, ověřila, zda byla splněna ostatní kritéria uvedená ve věci Pearle. Je zřejmé, že na rozdíl od toho, co bylo zjištěno ve věci Pearle, byly sporné sazby zavedeny z podnětu státu, a nikoli z podnětu hospodářského odvětví. Navíc ve věci Pearle přispívali na financování opatření pouze jeho příjemci, a cílem zásahu veřejného subjektu tedy nebylo poskytnout zvýhodnění, které by mohlo představovat dodatečnou zátěž pro stát. V předmětném případě nenesou příjemci žádnou finanční zátěž spojenou s poplatkem; tu nesou pouze odběratelé elektrické energie. Proto se judikatury ve věci Pearle nelze platně dovolávat, a to bez ohledu na případnou opodstatněnost uvedených argumentů, pokud jde o úlohu pouhého účetního zprostředkovatele, kterou měla vyrovnávací pokladna.
(128)
Pokud jde o vyrovnávací pokladnu, Komise uvádí, že podle ustálené judikatury „nelze rozlišovat mezi případy, kdy je podpora poskytnuta přímo státem a kdy je poskytnuta prostřednictvím veřejného nebo soukromého subjektu určeného nebo zřízeného státem“ (45). V důsledku toho není pro uplatňování pravidel pro státní podpory rozhodující, zda má vyrovnávací pokladna postavení veřejného nebo soukromého subjektu. Skutečnost, že je vyrovnávací pokladna veřejným subjektem, nevede automaticky k uplatnění článku 107 SFEU (46); stejně tak zásah soukromého subjektu sám o sobě uplatnění tohoto článku nevylučuje.
(129)
Analýza se nicméně nemůže omezit pouze na pravomoci, které jsou svěřeny vyrovnávací pokladně z titulu jejího postavení veřejného subjektu. Je třeba stanovit, zda obecněji stát, ať přímo nebo prostřednictvím jiného subjektu, který určí, může vykonávat kontrolu nad finančními prostředky použitými k financování sazby. Stejné ověření by bylo nutné, pokud by vyrovnávací pokladna byla soukromým subjektem.
(130)
V rozsudku, který byl nedávno vynesen ve věci Essent, (47) Soudní dvůr rozhodl v této otázce s konečnou platností. Ve věci Essent Nizozemsko zákonem zavedlo příplatek k sazbám za elektrickou energii. Tento příplatek platili odběratelé elektřiny provozovatelům elektrické sítě, kteří pak odpovídající částky poukazovali určené společnosti SEP, jež neměla žádnou diskreční pravomoc pro správu finančních prostředků a prováděla svou činnost pod přísným dohledem orgánů. Soud dospěl k závěru, že výnosy z tohoto příplatku představovaly státní prostředky, neboť příplatek k ceně elektřiny byl uložen vnitrostátním zákonem, a proto představoval zátěž; společnost SEP neměla právo používat výnos z tohoto příplatku na jiné účely, než stanovil zákon, takže prostředky zůstávaly pod veřejnou kontrolou a vnitrostátní orgány s nimi mohly nakládat. Soud rozhodl, že tyto skutečnosti jsou dostačující k tomu, aby dotčené prostředky prohlásil za státní prostředky.
(131)
Podobnosti s předmětným případem jsou zřejmé. Příplatek k sazbě sloužící k financování sporných sazeb je uložen zákonem, stejně jako ve věci Essent. Vyrovnávací pokladna má stejnou funkci jako společnost SEP v tom smyslu, že soustřeďuje a spravuje výnos z parafiskálního poplatku a podléhá stejným omezením, neboť obdržené finanční prostředky nemůže použít pro jiné než zákonem stanovené účely (financování režimů zvýhodněných sazeb). Stát je schopen kontrolovat a řídit využívání prostředků: vyrovnávací pokladna vykonává svou účetní činnost podle přesných pokynů úřadu AEEG, který jedná v rámci svých statutárních pravomocí a/nebo při provádění vnitrostátních právních předpisů. Prostředky spravované vyrovnávací pokladnou jsou tedy neustále pod veřejnou kontrolou.
(132)
Tato analýza se řídí stejnou logikou, jakou Komise rozvinula ve svém rozhodnutí ohledně italského případu (48)„uvízlých nákladů v odvětví elektroenergetiky“, ve kterém označila finanční prostředky spravované vyrovnávací pokladnou v rámci účtu A6 za veřejné prostředky.
(133)
Skutečnost, že prostředky spravované vyrovnávací pokladnou představují veřejné prostředky, byla potvrzena judikaturou Soudu prvního stupně ve věci Iride. (49)
(134)
Nejvyšší kasační soud již ve svém rozsudku č. 11632/03 ze dne 3. dubna 2003 dospěl k závěru, že vyrovnávací pokladna nemá právní subjektivitu, kterou by se odlišovala od italského státu, a že za vlastníka částek poukázaných vyrovnávací pokladně, i když pocházejí od soukromých osob a jsou určeny soukromým podnikům, musí být považován právě italský stát. Ve věci Iride podaly žalobkyně Iride Spa a Iride Energia Spa k Soudu prvního stupně žalobu proti rozhodnutí Komise, které označilo prostředky spravované vyrovnávací pokladnou v rámci účtu A6 za veřejné prostředky. Argumenty, které žalobkyně uváděly, byly velmi podobné. Obě společnosti napadly podstatu rozsudku Nejvyššího kasačního soudu, přičemž tvrdily, že vyrovnávací pokladna plní funkci pouhého účetního prostředníka mezi soukromými osobami, které mají povinnost k peněžitému plnění, a příjemci vybraných částek, což jí ani na krátkou dobu neumožňuje nakládat s vloženými částkami. Žalobkyně se rovněž dovolávaly použitelnosti judikatury ve věci PreussenElektra.
(135)
Soud zdůraznil, že mu nepřísluší zpochybňovat výklad italských právních předpisů, který podal Nejvyšší kasační soud, a následně potvrdil, že částky uložené na účtu A6 vyrovnávací pokladny musí být kvalifikovány jako státní prostředky nejen proto, že jsou ve vlastnictví státu, ale také proto, že jsou neustále pod jeho kontrolou. (50)
(136)
Tento závěr se týká účtu A6 vyrovnávací pokladny, ze kterého jsou financovány uvízlé náklady v odvětví elektroenergetiky. Může však být logicky uplatněn i na složku A4, ze které je financována sporná sazba. Rozsudek Kasačního soudu vycházel z analýzy právní subjektivity vyrovnávací pokladny, a proto se závěr, podle nějž jsou předmětné částky ve vlastnictví státu, vztahuje na všechny částky uložené u vyrovnávací pokladny. Totéž platí pro závěr Soudu prvního stupně, podle nějž může stát kontrolovat zdroje spravované vyrovnávací pokladnou. Mezi účtem A6 a složkou A4 není žádný rozdíl, s výjimkou určení prostředků (platba uvízlých nákladů z účtu A6 a zvýhodněné sazby ze složky A4). Proto musí být částky poukázané příjemcům ze Sardinie ze složky A4 rovněž kvalifikovány jako veřejné prostředky.
(137)
Kromě toho, že jsou sporné sazby financovány z veřejných prostředků, jsou také přičitatelné státu (51), neboť právním základem tohoto opatření jsou vnitrostátní právní předpisy, nařízení a rozhodnutí úřadu AEEG jakožto veřejného subjektu v rámci výkonu jeho funkce orgánu veřejné moci.
5.1.4 Vliv na obchod a narušení hospodářské soutěže
(138)
Pokud jde o vliv opatření na obchod v Unii a z něj vyplývající narušení hospodářské soutěže, není pochyb o tom, že dotčené trhy (olovo, zinek, stříbro, hliník a výroba chloru a alkalických hydroxidů) jsou plně otevřeny hospodářské soutěži. Tato úvaha by již sama o sobě byla dostačující k tomu, abychom se domnívali, že sazby mají na obchod v Unii vliv.
(139)
Komise přesto přihlédla k argumentům příjemců a Itálie, že sazby v odvětví kovů (argumentace výslovně neuváděly odvětví výroby chloru) nemají žádný vliv na obchod a nenarušují hospodářskou soutěž, protože neexistují žádné skutečné obchodní toky mezi členskými státy; je nepravděpodobné, že takovéto obchodní toky vzniknou, a vzhledem k vlastnostem předmětného odvětví sazby nepoškozují konkurenty příjemců v Unii.
(140)
Je třeba připomenout, že v rozhodovací praxi Komise a judikatuře Soudního dvora nebyla neexistence skutečných obchodních toků nikdy přijata jako důkaz toho, že opatření podpory nemá na obchody uvnitř Unie žádný vliv. Soudní dvůr vždy prohlašoval, že podpora určitému podniku může ovlivňovat obchod mezi členskými státy a narušovat hospodářskou soutěž, i když se daný podnik obchodu uvnitř Unie sám neúčastní. Pokud totiž členský stát poskytne podniku podporu, může se tím vnitrostátní výroba udržet na stejné nebo vyšší úrovni s tím, že se o to sníží možnosti podniků usazených v jiných členských státech vyvážet své výrobky na trh onoho členského státu (52).
(141)
Kromě toho situace, která se vyznačuje poklesem výroby v Unii a zvýšením dovozů ze třetích zemí, s omezenými nebo neexistujícími obchodními toky mezi členskými státy, není neobvyklá: je dokonce typická pro odvětví, která trpí strukturálními problémy a/nebo jsou vystavena silnému konkurenčnímu tlaku. Tato odvětví jsou zvláště citlivá na opatření přijatá členskými státy za účelem zlepšení konkurenceschopnosti jejich domácího průmyslu.
(142)
Skutečnost, že nízký objem italské výroby hliníku, olova a stříbra není schopen ovlivnit referenční cenu, je nepodstatná. Existence referenční ceny těchto kovů, kterou snadno neovlivní podmínky výroby v jediném členském státě, nevylučuje hospodářskou soutěž mezi podniky, které jsou usazeny v EHP a obchodují se svými výrobky na světovém trhu s kovy. Je možné, že podpora poskytnutá příjemcům na Sardinii jim neumožní snížit světovou cenu jejich výrobků a vyřadit konkurenty z trhu a že ostatní výrobci v Unii budou moci pokračovat v činnosti tak dlouho, jak dlouho budou schopni se ziskem prodávat za světovou cenu. Zisky, které lze v Itálii díky zvýhodněné sazbě za elektrickou energii vytvářet, však celkově posilují konkurenceschopnost společností. Nahromaděné kapitálové rezervy mohou být například použity k převzetí konkurenčních společností a ke zvýšení podílu na trhu. Toto odůvodnění má ještě větší význam, pokud uvážíme, že někteří příjemci jsou součástí nadnárodních společností (53).
(143)
Na rozdíl od tvrzení příjemců nelze skutečnost, že cena, která se platí v Itálii v referenčních odvětvích, je obdobná jako cena, kterou v průměru platí za elektrickou energii konkurenční výrobci v Unii, považovat za důkaz toho, že italská sazba neohrožuje zájmy ostatních výrobců v Unii. Judikatura ve věci C-372/97 Itálie v. Komise jasně stanoví, že jednostranná opatření, jejichž cílem je přiblížit podmínky hospodářské soutěže v určitém členském státě podmínkám, které převažují v jiných členských státech, ovlivňují obchod mezi členskými státy (a nemohou tedy být zbaveny povahy státní podpory). Kromě toho mohou některé dohody o dodávkách elektrické energie, které jsou v platnosti v jiných členských státech, obsahovat státní podpory a Komise zahájila důkladná šetření ohledně různých opatření tohoto typu (54). Přestože tento obranný argument výslovně neuvedla ani Itálie, ani Alcoa, považuje Komise za vhodné připomenout zásadu, která je pevně zakotvená v judikatuře, a sice, že existence protiprávních podpor v některých členských státech neopodstatňuje přijetí obdobných opatření v jiných členských státech.
(144)
V každém případě oznámení obdržená od konkurentů příjemců ukazují, že sporné sazby skutečně vyvolávají problém z hlediska hospodářské soutěže a mají na obchod v Unii vliv.
(145)
Itálie navíc neoznámila sazby z roku 2004. Podle ustálené judikatury (55) není Komise v případě neoznámené podpory povinna prokazovat skutečný dopad opatření na hospodářskou soutěž nebo na obchod mezi členskými státy: pokud by totiž Komise musela ve svém rozhodnutí prokazovat skutečný dopad již poskytnutých podpor, vedlo by to ke zvýhodňování členských států, které vyplácejí podpory v rozporu s oznamovací povinností podle čl. 93 odst. 3 Smlouvy [o ES], na úkor těch, které zamýšlené podpory oznamují.
(146)
Je tedy třeba dospět k závěru, že předmětné zvýhodněné sazby za elektrickou energii přispívají ke zvýšení konkurenceschopnosti příjemců vůči jejich konkurentům v Unii. Podle ustálené judikatury (56) je za takovýchto okolností třeba předpokládat, že podpora má vliv na obchod mezi členskými státy a narušuje hospodářskou soutěž.
5.1.5 Závěry o existenci podpory
(147)
Vzhledem k výše uvedenému dospěla Komise k závěru, že sporné sazby z roku 2004 a z roku 2005 představují státní podporu ve smyslu čl. 87 odst. 1 SFEU a mohou být povoleny, pouze pokud jsou způsobilé pro některou z výjimek stanovených v uvedené smlouvě. Tento závěr odpovídá závěru vyvozenému ve věci Alcoa, která se týkala prakticky totožných sazeb.
5.2 Nová podpora nebo existující podpora
(148)
Situace, kdy opatření představuje existující podporu, jsou v plném rozsahu uvedeny v článku 1 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (57).
(149)
Je nesporné, že předmětná opatření nebyla zavedena před přístupem Itálie k EU (bod i) výše uvedeného článku), nemohou být považována za schválená z důvodu nesplnění povinnosti Komise rozhodnout ve stanovené procesní lhůtě (bod iii)) a nemohou být považována za existující podpory z důvodu uplynutí promlčecí lhůty (bod iv)). Tato opatření se nestala podporou následkem vývoje společného trhu bez toho, že by byla členským státem pozměněna (písm. b) bod v) první věta).
(150)
Vzhledem k výše uvedenému dospěla Komise k závěru, že předmětné sazby představují novou podporu.
5.3 Oprávněnost podpory
(151)
Podle čl. 108 odst. 3 SFEU členské státy informují Komisi o záměrech poskytnout nebo upravit podpory a zamýšlená opatření neprovedou, dokud Komise nepřijme konečné rozhodnutí.
(152)
Jelikož Itálie neoznámila článek 1 nařízení z roku 2004, představují sazby z roku 2004 protiprávní podporu.
(153)
Naproti tomu Itálie oznámila čl. 11 odst. 12 zákona č. 80/2005 a opatření neuplatnila. Splnila tedy povinnosti vyplývající z čl. 108 odst. 3 SFEU.
6. SLUČITELNOST PODPORY
(154)
Odchylně od obecného zákazu poskytovat státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU lze podporu považovat za slučitelnou tehdy, pokud se na ni vztahuje některá z výjimek uvedených ve Smlouvě.
(155)
Sazby z roku 2004 a z roku 2005 představují provozní podpory. Tvrzení Itálie, podle kterého by sazby z roku 2005 neměly být považovány za provozní podpory, neboť jsou součástí strategie regionální podpory a podmínkou výrobních investic, musí být odmítnuto. Ačkoli memorandum o porozumění předpokládá, že příjemci uskuteční určité investice, prvek podpory obsažený ve zvýhodněných sazbách z roku 2005 není vypočten poměrně ke způsobilým výdajům a není stanovena maximální míra podpory. Neexistují důkazy, že by opatření splňovalo kritéria stanovená pro investiční podpory nebo že by podpora byla přiměřená. Opatření je naopak jasně navázáno na spotřebu elektřiny a jeho cílem je snížit náklady na dodávky elektřiny, které jsou provozními náklady vznikajícími zúčastněným společnostem. Nemůže být tedy považováno za investiční podporu.
(156)
Provozní podpora je v zásadě neslučitelná s vnitřním trhem. Ve věci 86/89 Itálie v. Komise Soudní dvůr uvedl, že „předmětná podpora, která je poskytnuta bez jakýchkoli zvláštních podmínek a pouze v závislosti na použitých množstvích, musí být považována za provozní podporu zúčastněných podniků a že jako taková narušuje podmínky obchodu v míře, která je v rozporu se společným zájmem“ (58).
(157)
Ve věci Siemens v. Komise Soud prvního stupně potvrdil zásadu, podle níž „provozní podpory, a sice podpory, které směřují k osvobození podniku od nákladů, které by obvykle musel vynaložit v rámci běžného řízení svých běžných činností, v zásadě nespadají do působnosti čl. 92 odst. 3 Smlouvy o ES [nyní čl. 107 odst. 3 SFEU] (…). Podle judikatury takové podpory v zásadě narušují podmínky hospodářské soutěže v odvětvích, ve kterých jsou poskytnuty, aniž by však mohly svou povahou dosáhnout některého z cílů stanovených výše uvedenými ustanoveními o výjimkách“.
(158)
Existují však jasně vymezené situace, ve kterých je možné provozní podpory poskytnout. Zejména provozní podpory, jejichž cílem je ochrana životního prostředí, lze poskytnout na základě pokynů Společenství ke státní podpoře na ochranu životního prostředí. (59) Stejně tak provozní podpory v podporovaných regionech lze výjimečně schválit jako podpory regionální. Komise posuzovala, zda mohou být sporné sazby zařazeny do jedné z těchto kategorií.
(159)
Komise uvádí, že sazby nelze schválit jako podpory na ochranu životního prostředí, protože ochrana životního prostředí není jejich cílem.
6.1 Slučitelnost s pokyny k vnitrostátní regionální podpoře z roku 1998
(160)
Ve výjimečných případech lze provozní podpory poskytovat v podporovaných oblastech způsobilých pro podporu z titulu výjimky uvedené v čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU. Region Sardinie byl způsobilý až do konce roku 2006. Komise proto přezkoumala, zda během tohoto období mohly být sazby z roku 2004 a z roku 2005 schváleny podle pokynů k regionální podpoře z roku 1998.
(161)
Podle bodu 4.15 pokynů k regionální podpoře lze ve výjimečných případech podporu na provoz poskytnout za předpokladu, že i) je odůvodněná ve smyslu svého přispění k regionálnímu rozvoji a svou povahou a ii) její úroveň proporcionálně odpovídá znevýhodněním, která mají být zmírněna. Je na členských státech, aby prokázaly znevýhodnění a posoudily jejich důležitost. Podle bodu 4.17 pokynů k regionální podpoře se musí provozní podpora časově omezit a postupně snížit.
(162)
Podle článku 2 pokynů „jednotlivá platba podpory ad hoc jednotlivému podniku nebo podpora omezená na jednu oblast činnosti může mít velký vliv na soutěž na daném trhu a její vliv na regionální rozvoj bude pravděpodobně příliš omezený (…) Proto budou uvedené výjimky [z obecného zákazu poskytovat podporu] běžně udělovány pouze pro víceodvětvové režimy podpory otevřené pro všechny podniky dotyčných odvětví v daném regionu“. Sazba za elektrickou energii přiznaná selektivně jednotlivým podnikům v takovýchto odvětvích zjevně není v souladu s duchem regionálních podpor, které musí být víceodvětvové. Nicméně vzhledem k tomu, že na regionální podpory ad hoc se nevztahuje absolutní zákaz, Komise přezkoumala, zda poskytnutí sazby může být odůvodněno výjimečnými okolnostmi.
(163)
Na základě dokumentace předložené Itálií a příjemci Komise přezkoumala zejména nedostatky v odvětví elektrické energie na Sardinii s cílem posoudit, zda by mohly představovat znevýhodnění na regionální úrovni.
6.1.1 Trh s elektrickou energií na Sardinii v italském kontextu
(164)
Obecně platí, že italský trh s elektrickou energií je vysoce koncentrovaný, i když na severu země méně. Dominantním provozovatelem ve všech regionech země je bývalý držitel monopolu společnost ENEL, s výjimkou Sardinie, kde má duopol se společností E.ON. Společnost ENEL má významnou tržní sílu, které podle zjištění orgánu pro ochranu hospodářské soutěže a trhu několikrát zneužila. Ceny elektrické energie jsou v Itálii obecně vyšší v důsledku kombinované výroby, která je z velké části založena na fosilních palivech (především plynu), neexistence jaderné kapacity a přetížených propojení se zbytkem Evropy.
(165)
Na Sardinii, která představuje 4,1 % instalovaného výkonu v Itálii (60), vyrábí elektřinu především tepelné elektrárny na fosilní paliva (uhlí, topný olej, mazut). Ostrov nemá infrastrukturu pro rozvod zemního plynu.
(166)
Sardinie trpí nadměrnou kapacitou výroby, a to zejména v tržním segmentu s nejvyššími náklady (elektrárny na topný olej) v důsledku neuskutečněného záměru vlády soustředit italský těžký průmysl na tento ostrov, který vedl společnost ENEL k investicím do elektráren. Tyto elektrárny, které mají vyšší strukturální náklady, také mnohem rychleji technicky zastarávají. Během daného období byl vývoz elektrické energie ze Sardinie na poloostrov omezen malou kapacitou propojovacího vedení (61), které bylo přetíženo.
(167)
Dvě energetické společnosti ENEL a E.ON společně drží tržní podíl, který odpovídá 95 % dodávek elektrické energie na Sardinii (přibližně 58 % E.ON a 42 % ENEL). Podle šetření stavu hospodářské soutěže v odvětví elektrické energie (62) lze Sardinii z hlediska hospodářské soutěže považovat za duopol ve společném dominantním postavení. Trh je zde velmi koncentrovaný, i když míra koncentrace není nejvyšší v Itálii. (63) Vzhledem k tomu, že E.ON e ENEL ovládají téměř všechny elektrárny pro výrobu energie v době střední zátěže a v době špičky, určují cenu pro téměř všechny časové intervaly. Situace se však zdá být méně kritická na Sardinii než na jihu Itálie (64), kde ENEL určuje ceny pro všechny časové intervaly.
(168)
Italské velkoobchodní ceny elektřiny patří k nejvyšším v Evropě (65) a ceny na Sardinii mezi nejvyšší v Itálii. V roce 2007 činila průměrná vnitrostátní cena (PUN) 70,99 EUR/MWh, zatímco průměrná cena na Sardinii činila 75 EUR/MWh oproti 80 EUR/MWh v roce 2006 (66). Rostoucí trend průměrné regionální ceny na Sardinii pokračoval v letech 2008 a 2009. Během první poloviny roku 2009 se ceny na Sardinii držely nepřetržitě nad celostátním průměrem (při průměrné ceně 106,60 EUR/MWh oproti průměrné vnitrostátní ceně, která činila 60,50 EUR/MWh).
(169)
Ceny, které na Sardinii platili příjemci sazeb v letech 2004 a 2005 (na základě dvoustranných smluv), se pohybovaly v rozmezí od 60 do 65 EUR/MWh. Tyto ceny není možné srovnávat s cenami platnými na italském poloostrově, neboť Komise nemá k dispozici příslušné údaje (které Itálie dle svého tvrzení nemohla poskytnout - viz 92. bod odůvodnění). Na základě analýzy obecných cenových trendů, které mohou celkově reprezentovat trendy cen sjednaných dvoustrannými smlouvami, se však lze domnívat, že v předmětném období platily podniky s vysokou spotřebou energie vyšší cenu na Sardinii než na italském poloostrově.
(170)
Závěrem lze říct, že trh s elektřinou na Sardinii vykazuje řadu problémů, včetně vysokých cen, vysoké koncentrace trhu, tržní síly dominantních provozovatelů, nadbytečných výrobních kapacit v segmentu s vysokými náklady, relativní neefektivnosti zastarávajících elektráren, chybějícího přístupu k infrastruktuře zemního plynu a nedostatečného propojení. Tyto problémy by mohly vyústit ve vyšší ceny elektřiny pro konečné odběratele, včetně odběratelů s vysokou spotřebou.
6.1.2 Existence regionálního znevýhodnění
(171)
Především je třeba určit, zda tyto problémy představují regionální znevýhodnění, tj. zda mají vážný dopad na hospodářský vývoj Sardinie. Ve věci C 34/02 (67) Komise nepřijala hypotézu, že nedostatečné propojení s energetickými zdroji představuje znevýhodnění. I když je pravda, že malé a střední podniky jsou vysokými cenami elektrické energie postiženy méně než velká energeticky náročná průmyslová odvětví, zájmy jediného odvětví nelze automaticky ztotožňovat se zájmy celého regionu. Komise má za to, že Itálie dostatečně neprokázala, že stav energetického trhu na Sardinii představuje regionální znevýhodnění.
(172)
I když tedy regionální znevýhodnění existuje, kritéria uvedená v pokynech k regionální podpoře musí být v každém případě splněna. Komise proto posuzovala, zda jsou tato kritéria splněna.
6.1.3 Příspěvek k regionálnímu rozvoji
(173)
Podpora musí trvale přispívat k regionálnímu rozvoji a musí být přiměřená znevýhodněním, která se snaží zmírnit. Provozní podpory určené podporovaným oblastem nemohou být schváleny z důvodu obtíží, se kterými se setkává jediné odvětví, ale je zapotřebí prokázat, že trvale přispívají k regionálnímu rozvoji. V daném případě je to nepravděpodobné. Takovéto účinky by nebyly trvalé ani za předpokladu, že zachování některých průmyslových zařízení na ostrově přispěje k zaměstnanosti a zachování průmyslové základny na ostrově. Pokud vysoké náklady na elektřinu představují strukturální problém Sardinie, jak tvrdí Itálie, obtíže, se kterými se setkávají energeticky náročná odvětví, by se znovu objevily ihned po skončení režimu sazeb.
(174)
Italské orgány prezentují sazby jako dočasné opatření, které má být ukončeno v roce 2010 po dokončení projektů v oblasti infrastruktury spojených s výrobou energie a propojením (plynovod GALSI a podmořský kabel SAPEI), které jsou v současné době ve výstavbě (68). Itálie předpokládá, že lepší propojení sníží ceny pro tyto společnosti. Komise se domnívá, že ačkoli nové infrastruktury mohou snížit nebo vyrovnat rozdíly v sazbách mezi Sardinií a italským poloostrovem, je velmi nepravděpodobné, že by tyto projekty mohly snížit ceny elektrické energie o polovinu až na úroveň považovanou za nezbytnou k zajištění dlouhodobé ziskovosti těchto průmyslových činností.
(175)
Komise dále uvádí, že existence státního příspěvku ke snížení nákladů na elektřinu u velkých odběratelů nepodněcuje dodavatele elektřiny k tomu, aby snížili své ceny, a předešli tak ztrátě velkých zákazníků, ani nebrání zhoršení nákladové struktury. Dotace spíše více motivuje dodavatele elektrické energie, aby využívali své tržní síly. I kdyby tedy byla pravda, že vzhledem ke stávající nadbytečné kapacitě by společnosti s vysokou spotřebou energie za normálních okolností měly možnost dosáhnout konkurenční ceny, kdyby nebylo tržní síly dodavatelů elektrické energie (kteří podle Itálie a příjemců mají zájem na udržení vysokých cen), Komise se domnívá, že zvýhodněná sazba by nebyla vhodným nástrojem ke snížení tržní síly.
6.1.4 Přiměřenost
(176)
Podpora poskytnutá příjemcům režimu sazeb není vypočtena tak, aby vyrovnávala regionální rozdíly (tj. rozdíly mezi cenami elektrické energie na italském poloostrově a cenami uplatňovanými na Sardinii pro stejnou kategorii odběratelů), ale jejím cílem je spíše vyrovnat ceny na Sardinii cenám, které platí konkurenti příjemců v Unii. Ceny stanovené pro příjemce na Sardinii jsou zvláště nízké a určitě nižší než ceny uplatňované na italském poloostrově, které patří mezi nejvyšší v Unii. Sazby proto nejsou přiměřené regionálnímu znevýhodnění, které by se snažily zmírnit.
(177)
Samotný způsob zvolený pro výpočet výše dotace ukazuje, že opatření sleduje spíše cíl průmyslové politiky než cíl regionální. Rozsah průmyslové politiky sazeb byl ve skutečnosti Itálií v jejích připomínkách opakovaně zdůrazňován.
6.1.5 Postupné snižování
(178)
Regionální podpora provozu se musí postupně snížit (viz bod 4.17 pokynů k regionální podpoře). Jelikož používaný mechanismus aktualizace sazeb se pro rok 2004 a rok 2005 liší, bylo provedeno samostatné hodnocení.
(179)
Sazby z roku 2004 se indexují na základě rozdílů v cenách paliv a mohou se pouze zvyšovat nebo zůstávat neměnné. Podle Itálie to zajišťuje postupné snižování podpory. Komise se domnívá, že požadavek postupného snižování může být považován za splněný, pouze je-li zaručeno, že vyrovnávací platby - které odpovídají skutečné výši podpory - se budou časem snižovat. Nestačí, že se sazba časem zvýší, neboť i vyšší sazba může odpovídat vyšší výši podpory, pokud se mezitím ceny pro konečné odběratele na referenčním trhu zvýšily rychleji než předmětná sazba. Italský způsob neposkytuje v tomto ohledu žádnou záruku. (69)
(180)
Pokud jde o sazby z roku 2005, posuzovala Komise mechanismus indexace zavedený čl. 11 odst. 13 zákona č. 80/2005, jak jej vykládá AEEG v rozhodnutí č. 217/05 (viz 33. bod odůvodnění). Podle prováděcích předpisů stanovených úřadem AEEG se sazba každoročně zvyšuje o procentní podíl, který odráží vývoj cen elektrické energie v Unii, avšak tento nárůst nesmí překročit 4 %. Podle Itálie tento mechanismus zajišťuje postupné snižování podpory.
(181)
Podle Komise však skutečnost, že se nominální sazba ročně zvyšuje spíše omezeně, nevede k postupnému snižování čisté výše podpory, měřeno ukazatelem vyrovnávacích plateb.
(182)
Vzhledem k tomu, že cenové trendy na energetických burzách lze považovat za trendy, které obecně odpovídají změnám v cenách vyjednaných dvoustrannými smlouvami - jak tvrdila Itálie - sazby z roku 2005 by se snižovaly pouze v případě poklesu průměrných cen v Unii (neboť sazby se nemohou snižovat, ale pouze zvyšovat). Ve všech ostatních případech by sazby představovaly stále větší zvýhodnění (70). Jelikož od roku 2004 nejméně do roku 2007 vykazovaly průměrné ceny elektřiny v Unii silný rostoucí trend (narůstaly o více než 4 % ročně), prvek podpory obsažený v sazbách z roku 2005 by se časem zvyšoval.
(183)
Itálie dále tvrdí, že dvoustranné smlouvy ve skutečnosti méně podléhají zvyšování cen v porovnání s cenami stanovenými na energetických burzách, a že se tedy sazby z roku 2005 de facto snižují. Komise upozorňuje, že způsob indexace, který jí byl pro účely posouzení poskytnut, vychází z rozdílů v cenách na energetických burzách a že Itálie nepředložila údaje týkající se vývoje cen stanovených dvoustrannými smlouvami. Tvrzení Itálie tedy není podloženo dostatečnými důkazy.
(184)
Omezené informace, které má Komise k dispozici, však naznačují opak, tj. že ceny stanové dvoustrannými smlouvami se na Sardinii značně zvýšily (viz například prohlášení společnosti Eurallumina, podle kterého platila tato společnost na volném trhu v letech 2005 a 2006 cenu, která vzrostla na 80 EUR/MWh v porovnání s 65 EUR/MWh v roce 2004). Za těchto okolností, pokud by byly sazby uplatněny, vyrovnávací platby by se postupně zvyšovaly.
(185)
Ani sazby z roku 2004, ani sazby z roku 2005 tedy nesplňují požadavek postupného snižování.
6.1.6 Závěry o slučitelnosti opatření z titulu regionální podpory
(186)
Na základě výše uvedeného se Komise domnívá, že předmětné sazby nemohou být považovány za regionální podporu slučitelnou podle pokynů z roku 1998. Vzhledem k tomu, že Sardinie již od prosince 2006 nepatří mezi podporované regiony ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. a), není nutné zkoumat slučitelnost podpory na základě pokynů k vnitrostátní regionální podpoře na období 2007-2013.
(187)
Komise zaujala totéž záporné stanovisko v roce 2005 v souvislosti s dalším opatřením, jehož cílem bylo snížit náklady na energii společnosti Eurallumina na Sardinii. Při této příležitosti se Komise domnívala, že předmětné opatření, tj. osvobození minerálních olejů od spotřební daně (71), nemůže být na základě pokynů k vnitrostátní regionální podpoře schváleno.
6.2 Další úvahy o slučitelnosti podpory
(188)
Itálie a zúčastněné podniky tvrdily, že účelem sazeb je kompenzovat nedostatky trhů s elektrickou energií, v jejichž důsledku nejsou ceny zatím konkurenceschopné. Podle jejich názoru ohrožují vysoké ceny elektrické energie konkurenceschopnost energeticky náročných odvětví. Podpora má údajně motivační účinek v tom smyslu, že bez ní by uvedené společnosti musely uzavřít.
(189)
Podle Komise není možné přijmout hypotézu, že provozní podpora vyhrazená některému průmyslovému podniku je vhodnou reakcí na neexistenci hospodářské soutěže na místním trhu s elektrickou energií, která má vliv na všechny odběratele elektřiny.
(190)
Sporná je také vhodnost a přiměřenost podpory s ohledem na cíl zabránit přemístění zařízení mimo Unii. Ani v dřívější rozhodovací praxi Komise, ani v judikatuře soudů Unie neexistuje žádný precedens, kdy by takovýto argument byl uznán jako důvod pro poskytnutí státní podpory. Rozhodnutí týkající se přemístění výroby, zcela nebo zčásti, jsou součástí podnikové strategie jednotlivých společností a Komise nikdy netvrdila, že by to představovalo selhání trhu. Již v minulosti ve věcech Terni (72) a Alcoa (73) vyjádřila Komise pochybnosti o obdobných argumentech, které spojovaly určitá opatření podpory s cílem zabránit přemístění výroby mimo Unii.
(191)
Je třeba také poznamenat, že citovaná stanoviska odborných orgánů, jako je skupina na vysoké úrovni pro hospodářskou soutěž, energetiku a životní prostředí (74), nenavrhují poskytovat zvláštní státní podpory k řešení problémů konkurenceschopnosti, které jsou důsledkem vysokých cen elektrické energie, ale obhajují nutnost dodržovat v plném rozsahu předpisy týkající se státních podpor (75).
(192)
S ohledem na uvedené skutečnosti se Komise domnívá, že na sporné sazby z roku 2004 a z roku 2005 se nevztahuje žádná z výjimek podle článku 107 SFEU. Výjimky podle čl. 107 odst. 2 SFEU se nepoužijí, neboť podpora není sociální povahy, není určena k náhradě škod způsobených přírodními pohromami nebo jinými mimořádnými událostmi a není poskytnuta k vyrovnání hospodářských znevýhodnění způsobených rozdělením Německa. Výjimky podle čl. 107 odst. 3 písm. b) a d) SFEU se rovněž nepoužijí, neboť toto opatření nemá napomoci uskutečnění některého významného projektu společného evropského zájmu, napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu, ani pomoci kultuře a zachování kulturního dědictví. Pokud jde o výjimku podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU, analýza uvedená ve (160). až (187). bodě odůvodnění výše prokazuje, že sazba nemůže být schválena jako podpora, která má napomáhat hospodářskému rozvoji oblastí s mimořádně nízkou životní úrovní nebo s vysokou nezaměstnaností. Pokud jde o čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU, jak je uvedeno ve 155. až 158. bodě odůvodnění, na provozní podpory se takováto výjimka v zásadě nevztahuje a Komise nezjistila žádnou zvláštní okolnost, která by mohla poskytnutí takovéto podpory v předmětném případě odůvodnit.
(193)
Komise se tedy domnívá, že jak sazba z roku 2004, tak sazba z roku 2005 je neslučitelná s vnitřním trhem.
(194)
Na základě tohoto závěru Komise nemusí zkoumat případný kumulovaný dopad nové podpory a starých neslučitelných podpor podle 31. bodu odůvodnění, a to na základě judikatury ve věci Deggendorf.
7. NAVRÁCENÍ PODPORY
(195)
V souladu s čl. 14 odst. 1 nařízení č. 659/1999, je-li v případech protiprávní podpory neslučitelné se společným trhem přijato záporné rozhodnutí, je třeba obnovit účinnou hospodářskou soutěž, ledaže je toto navrácení podpory v rozporu s obecnými zásadami práva Společenství.
(196)
V daném případě podléhají navrácení pouze sazby týkající se roku 2004 (věc C 38b/04), neboť sazby z roku 2005 (věc C 13/06) nebyly zavedeny.
7.1 Oprávněná očekávání a další obecné zásady práva Unie, které mohou bránit navrácení podpory
(197)
Podle ustálené judikatury nemůže v případě, že byla podpora poskytnuta bez předchozího oznámení Komisi podle čl. 108 odst. 3 SFEU, příjemce podpory oprávněně očekávat, že jeho podpora je v souladu s právem (76). Subjekt postupující s řádnou péčí je obvykle schopen zjistit, zda byl dodržen oznamovací postup a zda je podpora oprávněná.
(198)
Příjemce neprávem udělené podpory se však může odvolávat na výjimečné okolnosti, na jejichž základě by mohl oprávněně očekávat, že podpora je v souladu s právem, a proto odmítnout tuto podporu vrátit (77).
(199)
Příjemci sazeb z roku 2004 neuvedli žádné úvahy v tomto ohledu, a ani Komise nezjistila žádnou výjimečnou okolnost, která by mohla v příjemcích vyvolat oprávněné očekávání. Zejména existence rozhodnutí Alumix z roku 1996 nemohla vyvolat žádné očekávání, že by sazby nepředstavovaly státní podporu. Jak je uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení z roku 2004 (viz 37. bod odůvodnění), sazba, která sloužila jako vzor pro předmětné sazby z roku 2004, nebyla původní dohodou Alumix, která podle vyjádření Komise z roku 1996 nepředstavovala státní podporu, ale zcela novým opatřením, které bylo podstatně změněno (zejména pokud jde o jeho mechanismus financování (78) a italskými orgány prodlouženo. V této situaci by si příjemce postupující s řádnou péčí zjistil, zda je podpora oprávněná.
(200)
Komise se dále domnívá, že navrácení podpory neporušuje žádnou jinou obecnou zásadu práva Unie.
7.2 Vyčíslení částek k navrácení
(201)
Všechny částky neslučitelné podpory, které obdržely společnosti Portovesme, ILA a Eurallumina ve smyslu článku 1 nařízení z roku 2004, musí být navráceny společně s úroky podle kapitoly V nařízení Komise (ES) č. 794/2004 ze dne 21. dubna 2004, kterým se provádí nařízení Rady (ES) č. 659/1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES. (79)
(202)
Cílem navrácení podpory je obnovit konkurenční postavení příjemců, které zaujímali před poskytnutím neslučitelné podpory, a odstranit nedovolené zvýhodnění, které tato podpora poskytla. V předmětném případě toto zvýhodnění odpovídá rozdílu mezi zvýhodněnou sazbou a cenou elektrické energie, kterou by příjemci na trhu zaplatili, kdyby neexistovaly dané sazby.
(203)
V okamžiku, kdy byly sazby zavedeny, nakupovaly všechny zúčastněné společnosti elektřinu na základě dvoustranných smluv. Stát zasáhl zavedením vyrovnávacích plateb, aby dotoval smluvně sjednanou cenu. Částky, které mají být navráceny, tedy odpovídají vyrovnávacím platbám, které příjemci obdrželi v uvedeném období (viz 30. bod odůvodnění).
8. ZÁVĚR
Komise se domnívá, že sazby z roku 2004 i sazby z roku 2005 představují provozní podporu, která není způsobilá pro žádnou výjimku z obecného zákazu státních podpor stanovených Smlouvou o ES, a jsou tedy neslučitelné s vnitřním trhem.
Pokud jde o sazby z roku 2004, které byly protiprávně zavedeny v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU, všechny budoucí platby budou muset být zrušeny a již vyplacená podpora bude muset být navrácena. Částka, která má být navrácena, odpovídá součtu všech vyrovnávacích složek poukázaných společnostem Portovesme, ILA a Eurallumina vyrovnávací pokladnou.
Sazby z roku 2005 řádně oznámené Itálií podle čl. 108 odst. 3 SFEU nebudou zavedeny,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Státní podpora, kterou hodlá Itálie poskytnout na základě čl. 11 odst. 12 legislativního nařízení č. 35 ze dne 14. března 2005, změněného na zákon č. 80/2005 ze dne 14. května 2005, ve prospěch společností Portovesme Srl, Eurallumina Spa, ILA Spa a Syndial SpA, je neslučitelná s vnitřním trhem.
2. Z tohoto důvodu nemůže být podpora poskytnuta.
Článek 2
Státní podpora protiprávně poskytnutá Itálií v rozporu s čl. 108 odst. 3 SFEU na základě článku 1 nařízení předsedy vlády ze dne 6. února 2004 ve výši 12 845 892,82 EUR ve prospěch společnosti Portovesme Srl, ve výši 5 208 152,05 EUR ve prospěch společnosti Eurallumina SpA a ve výši 291 120,27 EUR ve prospěch společnosti ILA Spa je neslučitelná s vnitřním trhem.
Článek 3
1. Itálie zajistí, aby příjemci navrátili podporu uvedenou v článku 2, která jim byla vyplacena.
2. Částky, které mají být navráceny, zahrnují úroky za období ode dne, kdy byly dány příjemci k dispozici, do dne skutečného navrácení.
3. Úroky se vypočtou jako složený úrok v souladu s kapitolou V nařízení (ES) č. 794/2004.
4. Itálie s účinkem ode dne přijetí tohoto rozhodnutí zruší všechny budoucí platby podpory uvedené v článku 2.
Článek 4
1. Navrácení podpory uvedené v článku 2 se provede s okamžitým účinkem.
2. Itálie provede toto rozhodnutí ve lhůtě čtyř měsíců ode dne jeho oznámení.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Itálie Komisi tyto informace:
a)
celkovou částku (jistina a úroky z vymáhané částky), kterou má příjemce navrátit;
b)
podrobný popis již přijatých a plánovaných opatření pro splnění tohoto rozhodnutí;
c)
doklady prokazující, že příjemci již bylo nařízeno podporu vrátit.
2. Itálie bude Komisi informovat o vývoji vnitrostátních opatření přijatých s cílem vykonat toto rozhodnutí až do úplného navrácení podpory uvedené v článku 2. Na žádost Komise Itálie neprodleně předloží informace o již přijatých a plánovaných opatřeních pro splnění tohoto rozhodnutí. Rovněž poskytne podrobné informace o částkách podpory a úroků, které již příjemce navrátil.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Italské republice.
V Bruselu dne 23. února 2011.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 23 lutego 2011 r.
w sprawie pomocy państwa udzielonej przez Włochy spółkom Portovesme Srl, ILA SpA, Eurallumina SpA oraz Syndial SpA (środki pomocy państwa C 38/B/04 (ex NN 58/04) i C 13/06 (ex N 587/05))
(notyfikowana jako dokument nr C(2011) 956)
(Jedynie tekst w języku włoskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2011/746/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (1) i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
1.1. Sprawa C 38/B/04
(1)
Pismem z dnia 4 grudnia 2003 r. kancelaria prawna reprezentująca skarżącego zwróciła uwagę Komisji na serię opublikowanych we włoskiej prasie artykułów dotyczących zamiaru przyznania przez rząd włoski preferencyjnych taryf opłat za energię elektryczną wybranym przedsiębiorstwom na Sardynii.
(2)
Taryfy wprowadzono na mocy art. 1 dekretu Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 lutego 2004 r. (zwanego dalej „dekretem z 2004 r.”). Dekret miał dwa różne skutki: a) wprowadził nowe preferencyjne taryfy opłat za energię elektryczną dla przedsiębiorstw Portovesme Srl, ILA SpA i Eurallumina SpA; oraz b) przedłużył obowiązywanie istniejącej preferencyjnej taryfy dla Alcoa Transformazioni, producenta aluminium hutniczego („Alcoa”).
(3)
W pismach z dnia 22 stycznia 2004 r. i 19 marca 2004 r. Komisja wystąpiła o przekazanie dodatkowych informacji na temat tych środków. Władze włoskie udzieliły odpowiedzi w pismach z dnia 9 lutego 2004 r. i 9 czerwca 2004 r. Dalsze informacje zostały przesłane przez władze włoskie w piśmie z dnia 20 września 2004 r.
(4)
W piśmie z dnia 16 listopada 2004 r. Komisja poinformowała Włochy o swojej decyzji o wszczęciu postępowania określonego w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do środka pomocy.
(5)
Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (2). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat środków pomocy.
(6)
Włochy przedłożyły uwagi w pismach z dnia 4 lutego 2005 r. i 11 lutego 2005 r.
(7)
Komisja otrzymała również uwagi od innych zainteresowanych stron, w tym trzech przedsiębiorstw korzystających ze środków i jednego konkurenta przedsiębiorstwa Portovesme. Pismem z dnia 22 marca 2005 r. Komisja przekazała te uwagi władzom włoskim, które miały możliwość udzielenia na nie odpowiedzi. Uwagi Włoch otrzymano w piśmie z dnia 20 września 2005 r.
(8)
W dniu 29 października 2008 r. sprawa C 38/04 została podzielona na część A, dotyczącą przedsiębiorstwa Alcoa, i część B, dotyczącą przedsiębiorstw Portovesme, ILA oraz Eurallumina.
(9)
W dniu 19 listopada 2009 r. Komisja przyjęła ostateczną negatywną decyzję w odniesieniu do Alcoa i nakazała odzyskanie pomocy (3).
1.2. Sprawa C 13/06
(10)
Na mocy art. 11 ust. 12 dekretu z mocą ustawy nr 35 z dnia 14 marca 2005 r., przekształconego w ustawę nr 80/2005 z dnia 14 maja 2005 r. w sprawie pilnych przepisów dotyczących planu działań na rzecz rozwoju gospodarczego, społecznego i terytorialnego („ustawa nr 80/2005”), władze włoskie wydłużyły do 2010 r. preferencyjne taryfy opłat za energię elektryczną dla Portovesme, ILA i Eurallumina oraz objęły nimi dodatkowo Syndial SpA, przedsiębiorstwo produkujące chlor, również zlokalizowane na Sardynii.
(11)
Komisja otrzymała skargę od przedsiębiorstwa konkurującego z przedsiębiorstwem Syndial pismem z dnia 22 lipca 2005 r., po którym przedsiębiorstwo to przesłało jeszcze dodatkowe informacje w dniach 7 października 2005 r. i 7 grudnia 2005 r.
(12)
Władze włoskie zgłosiły środek Komisji pismem z dnia 23 listopada 2005 r. Dodatkowe informacje zostały przedstawione przez władze włoskie pismem z dnia 28 listopada 2005 r.
(13)
Pismem z dnia 22 grudnia 2005 r. Komisja wezwała do udzielenia dodatkowych informacji; odpowiedź została przedstawiona przez władze włoskie pismem z dnia 3 marca 2006 r.
(14)
W międzyczasie pismem z dnia 20 stycznia 2006 r. ten sam konkurent przedsiębiorstwa Portovesme, który przesłał uwagi w sprawie C 38/B/04, złożył skargę w odniesieniu do nowego środka.
(15)
W piśmie z dnia 26 kwietnia 2006 r. Komisja poinformowała władze włoskie o swojej decyzji o wszczęciu postępowania określonego w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do zmiany i rozszerzenia specjalnego systemu taryfowego wprowadzonego ustawą nr 80/2005.
(16)
Komisja zwróciła się do władz włoskich o dalsze wyjaśnienia pismem z dnia 22 sierpnia 2006 r.; władze włoskie udzieliły odpowiedzi pismem z dnia 28 września 2006 r.
(17)
Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (4). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat środków pomocy.
(18)
Komisja otrzymała uwagi od zainteresowanych stron, w tym beneficjentów, dwóch konkurentów przedsiębiorstw Portovesme i Syndial oraz producenta energii odnawialnej. Pismem z dnia 5 października 2006 r. Komisja przekazała te uwagi władzom włoskim, które miały możliwość udzielenia na nie odpowiedzi. Uwagi władz włoskich otrzymano pismem z dnia 1 grudnia 2006 r.
(19)
Dodatkowe informacje zostały przedstawione przez władze włoskie pismami z dnia 16 kwietnia 2007 r., 10 maja 2007 r., 14 maja 2007 r. i 22 czerwca 2010 r.
1.3. Zakres niniejszej decyzji
(20)
Niniejsza decyzja dotyczy zarówno taryf wprowadzonych na mocy art. 1 dekretu z 2004 r. dla beneficjentów innych niż Alcoa („taryfy z 2004 r.”), jak i taryf wprowadzonych na mocy art. 11 ust. 12 ustawy nr 80/2005, a następnie określonych w decyzjach przyjętych przez Agencję ds. Energii Elektrycznej i Gazu (Autorità per l’Energia Elettrica e il Gas - „AEEG”) („taryfy z 2005 r.”).
2. SZCZEGÓŁOWY OPIS ŚRODKA
2.1. Kwestionowane taryfy z 2004 r.
(21)
Artykuł 1 dekretu z 2004 r. rozszerzył „przywileje [taryfowe] przewidziane w art. 2 dekretu Ministerstwa Przemysłu, Handlu i Rzemiosła z dnia 19 grudnia 1995 r. [»dekret w sprawie Alcoa«] na dostawy energii na potrzeby produkcji i przetwarzania aluminium, ołowiu, srebra i cynku, lecz jedynie w odniesieniu do zakładów już istniejących w momencie wejścia w życie niniejszego dekretu i zlokalizowanych na obszarach wyspiarskich charakteryzujących się niewystarczającym dostępem do krajowej sieci elektroenergetycznej i gazowej lub całkowitym brakiem takiego dostępu”.
(22)
Powyższe przywileje taryfowe miały mieć charakter tymczasowy; ich stosowanie miało zakończyć się „w momencie stworzenia lub polepszenia dostępu do krajowej sieci elektroenergetycznej i gazowej”, najpóźniej jednak w dniu 30 czerwca 2007 r.
(23)
W praktyce dekret z 2004 r. rozszerzył zasięg taryf preferencyjnych, z których korzystał już producent aluminium Alcoa, na trzy przedsiębiorstwa energochłonne z siedzibą na Sardynii: Portovesme - producenta cynku, srebra i ołowiu (5); ILA - producenta przetworzonych wyrobów aluminiowych; oraz Eurallumina - producenta tlenku glinu (6).
(24)
Na poziomie regulacyjnym taryfy zostały wdrożone w drodze decyzji (delibere) podjętych przez AEEG.
(25)
W decyzji AEEG nr 110/04 przewidziano, że taryfy preferencyjne będą miały zastosowanie tylko w przypadku pozytywnego wyniku procedury zgłoszenia. Zgodnie z instrukcjami Kancelarii Prezesa Rady Ministrów, w których stwierdzono, że dekret z 2004 r. nie został formalnie zgłoszony w oparciu o zasady pomocy państwa, a jedynie „przedstawiony” Komisji w ramach „badania wstępnego”(indagine conoscitiva preliminare), AEEG wdrożyła jednak dekret z 2004 r. w drodze decyzji nr 148/04 (7).
(26)
System umożliwiał beneficjentom uzyskiwanie płatności wyrównawczych na warunkach określonych w dekrecie w sprawie Alcoa. Dla danego zakładu objętego programem płatność wyrównawcza była równa różnicy między ceną płaconą przedsiębiorstwu zaopatrującemu zakład w energię elektryczną a ceną preferencyjną określoną przez państwo, pomnożonej przez zużycie energii elektrycznej w tym zakładzie. Metoda wykorzystywana przy obliczaniu ceny preferencyjnej (czyli „taryfy preferencyjnej”) została określona w decyzji CIP nr 15/1993. Cena była poddawana działaniu mechanizmu indeksacji w oparciu o zmienną kosztów wytwarzania energii elektrycznej we Włoszech („komponent Ct”). W 2004 r. cena preferencyjna stosowana w odniesieniu do beneficjentów na Sardynii wynosiła od 26 do 35 EUR za MWh.
(27)
Zarządzanie administracyjne systemem powierzono Funduszowi Wyrównawczemu dla Sektora Energetycznego (Cassa Conguaglio per il Settore Elettrico) (8). W praktyce system funkcjonował następująco: beneficjenci wysyłali Funduszowi Wyrównawczemu szczegółowe miesięczne dane na temat ilości zużytej energii elektrycznej oraz cen płaconych dostawom tej energii. Następnie otrzymywali z Funduszu Wyrównawczego płatności gotówkowe obliczone w sposób wskazany powyżej (9).
(28)
Zasoby wymagane do finansowania płatności wyrównawczych zostały pozyskane w drodze opłaty parapodatkowej nałożonej na wszystkich konsumentów poprzez komponent A4 standardowej taryfy opłat za energię elektryczną (10).
(29)
System miał zakończyć działanie 30 czerwca 2007 r. Jego wdrażanie zostało jednak przerwane na zalecenie AEEG wkrótce po wszczęciu przez Komisję w listopadzie 2004 r. formalnego postępowania wyjaśniającego (11).
(30)
Dane przedstawione przez władze włoskie pokazują, że przedsiębiorstwa Portovesme i Eurallumina uzyskały dotacje do energii zużytej od kwietnia do października 2004 r., zaś przedsiębiorstwo ILA otrzymało dotacje do energii elektrycznej zużytej od kwietnia do września 2004 r. Poniżej przedstawiono płatności ogółem dokonane przez Fundusz Wyrównawczy na rzecz tych trzech przedsiębiorstw w ramach przedmiotowego systemu (w EUR).
Portovesme Srl
12 845 892,82
Eurallumina SpA
5 208 152,05
ILA SpA
291 120,27
2.2. Kwestionowane taryfy z 2005 r.
(31)
Na mocy art. 11 ust. 12 ustawy nr 80/2005 władze włoskie rozszerzyły „przywileje taryfowe przewidziane w dekrecie Ministerstwa Przemysłu, Handlu i Rzemiosła z dnia 19 grudnia 1995 r. […] na dostawy energii na potrzeby produkcji i przetwarzania aluminium, ołowiu, srebra i cynku oraz na potrzeby cyklu produkcji chloru/sody poprzez odniesienie do cen stosowanych do podobnych dostaw na rynkach europejskich, jednak tylko w odniesieniu do zakładów już istniejących w momencie wejścia w życie niniejszego dekretu, zlokalizowanych na Sardynii i podłączonych do sieci wysokiego napięcia. Te przywileje taryfowe podlegają umowom długoterminowym zawieranym pomiędzy beneficjentami, władzami lokalnymi Sardynii i właściwymi ministerstwami”.
(32)
Stąd też treść ustawy nr 80/2005 w istocie wprowadziła ponownie system taryfowy wdrożony w 2004 r., który rozszerzał zasady stosowane wobec Alcoa na innych beneficjentów energochłonnych z siedzibą na Sardynii. W praktyce ustawa miała zastosowanie wyłącznie do przedsiębiorstw Portovesme, ILA i Eurallumina, a także do przedsiębiorstwa Syndial - producenta chloru/sodu - które wcześniej nie korzystało z cen preferencyjnych.
(33)
Należy zauważyć, że począwszy od 2005 r. cena preferencyjna nie była już ustalana w stosunku do wcześniejszej taryfy, zawartej pierwotnie w dekrecie w sprawie Alcoa z 1995 r., i miała być od tego momentu ustalana niezależnie przez AEEG w taki sposób, by odpowiadała średnim cenom energii elektrycznej płaconym przez konkurentów beneficjentów na rynku europejskim (12). Cena podlegała corocznym aktualizacjom: zgodnie z art. 11 ust. 13 ustawy nr 80/2005 „warunki obowiązywania taryfy, o których mowa w art. 11 (13) i 12, mają zastosowanie od dnia 1 stycznia 2005 r. i podlegają aktualizacji przez AEEG, która co roku podwyższa wartość nominalną taryf o 4 % lub o wartość procentową wzrostu średniej ceny hurtowej energii elektrycznej odnotowanej na głównych europejskich giełdach energii elektrycznej, przede wszystkim we Frankfurcie i Amsterdamie, w zależności od tego, która wartość jest wyższa”. W decyzji nr 217/05 AEEG zawarła bardziej korzystną dla beneficjentów interpretację powyższego mechanizmu aktualizacji, ponieważ uznała, że roczny wzrost wartości taryfy nie może przekroczyć 4 %.
(34)
W tej samej decyzji AEEG ustaliła następujące ceny preferencyjne mające zastosowanie do różnych gałęzi przemysłu w 2005 r.:
Gałęzie przemysłu kwalifikujące się do taryf preferencyjnych
Cena preferencyjna w
EUR/MWh
Przetwarzanie aluminium
50
Ołów i cynk
23
Produkcja aluminium
27
Cykl produkcji chloru
27
(35)
Podobnie jak taryfy z 2004 r., taryfy z 2005 r. miały być finansowane przy wykorzystaniu opłaty parapodatkowej nałożonej na wszystkich odbiorców końcowych energii elektrycznej poprzez komponent A4 standardowej taryfy opłat za energię elektryczną. Zarządzanie przepływami finansowymi w ramach systemu powierzono ponownie Funduszowi Wyrównawczemu.
(36)
Prawo do korzystania z przedmiotowych taryf uzależniono od podjęcia przez beneficjentów zobowiązania do przeprowadzenia inwestycji produkcyjnych w Sardynii na podstawie planów przemysłowych, które mają być przedkładane władzom regionalnym. Przykładowo, przedsiębiorstwo Portovesme zobowiązało się do inwestycji w produkcję własną energii elektrycznej lub do udziału w budowie nowych elektrowni.
(37)
Władze włoskie zgłosiły art. 11 ust. 12 ustawy nr 80/2005 zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE. Wypłata w odniesieniu do taryf z 2005 r. była uzależniona od zatwierdzenia systemu przez Komisję. Dlatego też taryfy z 2005 r. nie zostały wdrożone.
2.3. Postępowania prowadzone przed sądami krajowymi
(38)
Przedsiębiorstwa Solvay Chimica Italia i Solvay Chimica Bussi SpA, prowadzące działalność w sektorze produkcji chloru i sody i zlokalizowane poza Sardynią, wniosły sprawę do Regionalnego Sądu Administracyjnego Lombardii (14) kwestionując decyzje podjęte przez AEEG w ramach wdrażania art. 11 ust. 12 ustawy nr 80/2005, które zdaniem tych przedsiębiorstw wiązały się z bezprawnym przyznaniem pomocy państwa oraz naruszeniem innych przepisów prawa włoskiego (15). W dniu 27 listopada 2006 r. Sąd zawiesił toczące się przed nim postępowanie, odkładając wydanie orzeczenia do momentu zakończenia dochodzenia w sprawie pomocy państwa wszczętego przez Komisję w sprawie C 13/06.
2.4. Połączenie z wcześniejszym przypadkiem pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym - deggendorf
(39)
Po tym, jak wszczęto postępowanie, władze włoskie wskazały, że przedsiębiorstwo Eurallumina nie zwróciło pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym będącej przedmiotem postępowania w sprawie C 80/01 (pomoc na produkcję tlenku glinu) (16), ale że według informacji podanych przez to przedsiębiorstwo regionalne władze Sardynii wydały w dniu 8 maja 2006 r. nakaz odzyskania środków w odniesieniu do tego środka pomocy.
3. DECYZJA O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA ZGODNIE Z ART. 108 UST. 2 TFUE
(40)
Komisja postanowiła wszcząć formalne postępowanie wyjaśniające z poniższych względów.
3.1. Sprawa C 38/b/04
(41)
W swojej decyzji o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego (17) Komisja rozważała, czy możliwe jest, by taryfy z 2004 r. dla Portovesme, ILA i Eurallumina nie stanowiły pomocy państwa z uwagi na fakt, że są bardzo podobne do preferencyjnych taryf opłat przyznanych Alcoa w 1996 r., wobec których Komisja w swojej decyzji z dnia 4 grudnia 1996 r. („decyzja w sprawie Alumix”) (18) uznała, że nie stanowią pomocy państwa.
(42)
Komisja zauważyła, że wydaje się, iż nowe taryfy różnią się od taryf Alumix, ponieważ taryfy Alumix zostały przyznane bezpośrednio przez ENEL, włoskiego monopolistę na rynku energii elektrycznej, natomiast nowe taryfy wiązały się z selektywną interwencją państwa mającą na celu zrekompensowanie różnicy pomiędzy ceną rynkową uzgodnioną przez beneficjentów z dostawcami energii a ceną preferencyjną ustaloną w 1996 r. Komisja stwierdziła, że dekret z 2004 r. nie ograniczył się do rozszerzenia zakresu istniejącego środka, który nie stanowił pomocy państwa, na nowych beneficjentów, ale raczej wprowadził nowy program, stanowiący korzyść dla trzech odnośnych przedsiębiorstw, o mechanizmie finansowym znacząco różniącym się od mechanizmu taryf Alumix.
(43)
W decyzji wszczynającej postępowanie taryfy wprowadzone dekretem z 2004 r. zaklasyfikowano jako pomoc operacyjną i oceniono, czy taką pomoc można było zatwierdzić zgodnie z wytycznymi w sprawie krajowej pomocy regionalnej (zwanych dalej „wytycznymi w sprawie pomocy regionalnej”) (19), ponieważ do końca 2006 r. Sardynia była obszarem objętym pomocą w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. a). Komisja wyraziła wątpliwości co do możliwości zatwierdzenia pomocy na tej podstawie, jako że tego rodzaju pomoc ad hoc, przyznawana ograniczonej liczbie przedsiębiorstw nie wydaje się przyczyniać do promowania rozwoju regionalnego.
(44)
Ponadto Komisja wyraziła obawę, że przedmiotowy środek mógł przynieść skutek w postaci obniżenia poziomu opodatkowania w odniesieniu do energii elektrycznej. Podstawę prawną dla każdej takiej obniżki musiałaby stanowić dyrektywa 2003/96/WE z dnia 27 października 2003 r. w sprawie restrukturyzacji wspólnotowych przepisów ramowych dotyczących opodatkowania produktów energetycznych i energii elektrycznej (20).
3.2. Sprawa C 13/06
(45)
W decyzji z dnia 27 kwietnia 2006 r. wszczynającej formalne postępowanie wyjaśniające Komisja zaklasyfikowała system taryfowy z 2005 r. jako nową pomoc operacyjną.
(46)
Komisja rozważyła, czy preferencyjne taryfy można było zatwierdzić jako regionalną pomoc operacyjną zgodnie z wytycznymi w sprawie pomocy regionalnej, ponieważ do końca 2006 r. Sardynia miała być obszarem objętym pomocą w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE.
(47)
Chociaż władze włoskie zapewniały, że wysokie ceny energii elektrycznej na Sardynii stanowią przeszkodę dla rozwoju wyspy, Komisja ustaliła, że Włochy nie wykazały istnienia znacznie wyższych cen na Sardynii - ani średnich, ani konkretnych w odniesieniu do odbiorców energochłonnych (21). Komisja zauważyła, że nadmiar zdolności produkcyjnych istniejący w produkcji energii elektrycznej na Sardynii mógł jedynie zachęcić producentów energii do sprzedawania jej po możliwie najniższej cenie do chwili gdy dzięki takiemu zdarzeniu, jak zakończenie projektów dotyczących połączeń międzysystemowych, które zaplanowano na 2010 r., mogliby prowadzić eksport energii z Sardynii.
(48)
Ponadto Włochy nie wyjaśniły, dlaczego wyższe ceny miałyby stanowić przeszkodę dla rozwoju regionalnego, ani też w jaki sposób taryfa miałaby się przyczynić do rozwoju regionalnego. Komisja wyraziła zatem wątpliwości co do niezbędności pomocy.
(49)
Komisja miała również wątpliwości, czy taka pomoc ad hoc była proporcjonalna do niekorzystnej sytuacji regionu, w szczególności biorąc pod uwagę metodę wykorzystaną do obliczania ceny preferencyjnej, która nie miała związku z cenami stosowanymi w innych częściach Włoch, a która była oparta na średnich cenach stosowanych w Europie wobec odbiorców energochłonnych.
(50)
Komisja zauważyła, że czas trwania środka przekroczył okres pięciu lat, który był zazwyczaj maksymalnym okresem, na jaki zatwierdza się regionalną pomoc operacyjną, oraz że pomoc nie miała faktycznie charakteru malejącego ze względu na nałożony na podwyżki taryf pułap na poziomie 4 %.
(51)
W odniesieniu do okresu objętego wytycznymi w sprawie krajowej pomocy regionalnej w latach 2007-2013 (22) Komisja zauważyła, że Sardynia przestanie się kwalifikować do otrzymywania pomocy na mocy art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE, a w szczególności do pomocy operacyjnej. Wytyczne umożliwiłyby dwuletni okres przejściowy dla liniowego systemu wycofywania istniejących programów pomocy operacyjnej, jednak zatwierdzenie wprowadzenia nowej pomocy operacyjnej na kilka miesięcy nie wydawało się właściwe w świetle planowanego wycofywania, uwzględniając dodatkowo wyrażone wątpliwości i charakter pomocy zakłócający konkurencję.
(52)
Podsumowując, Komisja wyraziła wątpliwości co do możliwości zatwierdzenia preferencyjnej taryfy dla Portovesme, ILA, Eurallumina and Syndial w charakterze pomocy regionalnej lub na innej podstawie, której w każdym razie Włochy nie wskazały.
(53)
W odniesieniu do Eurallumina Komisja zauważa, że przedsiębiorstwo to nie zwróciło jeszcze otrzymanej pomocy państwa niezgodnej z prawem i z rynkiem wewnętrznym (23) i że zgodnie z orzeczeniem w sprawie Deggendorf (24) nie mogło otrzymać pomocy w ramach nowego środka.
4. UWAGI PRZEKAZANE PRZEZ ZAINTERESOWANE STRONY
4.1. Sprawa C 38/B/04
(54)
W odpowiedzi na zaproszenie Komisji do przesłania uwag na temat decyzji z 2004 r. o wszczęciu szczegółowego postępowania wyjaśniającego otrzymano uwagi od pierwotnego skarżącego, kilku beneficjentów (Portovesme, Eurallumina i Alcoa) i innych zainteresowanych stron. Poniższej streszczono jedynie uwagi odnoszące się do preferencyjnych taryf dla Portovesme, ILA i Eurallumina. Pominięto uwagi poczynione przez Alcoa, ponieważ są one w pełni omówione w decyzji ostatecznej odnoszącej się konkretnie do tego przedsiębiorstwa (25).
4.1.1. Uwagi przekazane przez przedsiębiorstwo Portovesme
(55)
Przedsiębiorstwo Portovesme stwierdziło, że taryfa preferencyjna stanowi reakcję na niedoskonałości rynku, mianowicie niedoskonałość niedawno zliberalizowanego rynku energii elektrycznej Sardynii, polegającą na braku konkurencji cenowej w związku z władzą rynkową operatorów zasiedziałych. Portovesme stwierdziło, że ENEL i Endesa (których aktywa do wytwarzania energii na Sardynii zostały następnie sprzedane E.ON) tworzą duopol i sztucznie utrzymują ceny na Sardynii na poziomie średnich włoskich cen, podczas gdy w rzeczywistości ceny na Sardynii powinni być dużo niższe, w szczególności w przypadku przedsiębiorstw o dużym zapotrzebowaniu na energię, ze względu na nadmiar zdolności produkcyjnych w sektorze produkcji energii elektrycznej, który powinien zachęcać producentów do sprzedaży energii po konkurencyjnych cenach.
(56)
Portovesme utrzymuje, że uzyskana przez nie preferencyjna cena odpowiada cenie, jaką przedsiębiorstwo uzyskałoby w normalnych warunkach rynkowych, tj. gdyby rynek energii elektrycznej funkcjonował prawidłowo.
(57)
Według Portovesme płatności wyrównawcze uzyskane z Funduszu Wyrównawczego (w wysokości 37 EUR/MWh) doprowadziły cenę płaconą przez Portovesme do poziomu cen energii płaconych przez jego konkurentów i nie zakłóciły konkurencji, ponieważ wszyscy producenci cynku w UE płacili takie same ceny, a środek ten jedynie równoważył niekorzystną sytuację konkurencyjną przedsiębiorstwa spowodowaną strukturalnymi problemami Sardynii (w tym brakiem gazu ziemnego).
(58)
Takie metale, jak cynk, aluminium i ołów, to towary, dla których istnieje jedna cena na rynku światowym ustalana na Londyńskiej Giełdzie Metali. Zmiany w lokalnych kosztach produkcji nie przełożyły się na zmiany w cenach na rynku światowym. W szczególności produkcja cynku Portovesme była tak mała (na poziomie poniżej 1 % światowej produkcji), że nie mogła wpłynąć na cenę na rynku światowym.
(59)
Bez taryfy Portovesme byłoby zmuszone zamknąć swój zakład, ale zamknięcie nie byłoby korzystne dla innych producentów cynku UE, którzy nie byliby w stanie zwiększyć produkcji, a lukę wypełniłby przywóz z państw trzecich. Portovesme stwierdziło na zakończenie, że preferencyjna taryfa nie wypłynęła na konkurencję ani na wymianę handlową w UE.
(60)
Co więcej, zdaniem Portovesme płatności wyrównawcze z Funduszu Wyrównawczego nie angażują zasobów państwowych, ponieważ Fundusz Wyrównawczy jedynie redystrybuował prywatne środki pochodzące od odbiorców końcowych energii elektrycznej.
(61)
Portovesme zauważyło, że pobór energii przez sektory energochłonne był istotny dla zapewnienia bezpieczeństwa i ciągłości dostaw na Sardynii i uniknięcia niedoborów w wytwarzaniu energii, co prowadziłoby do wyższych kosztów energii elektrycznej dla odbiorców końcowych.
(62)
Przedsiębiorstwo zauważa również, że gdyby było zmuszone do zamknięcia zakładu, skutki dla bazy produkcyjnej Sardynii byłyby bardzo poważne, biorąc pod uwagę fakt, że zostałoby zlikwidowane 790 bezpośrednich i 500 pośrednich miejsc pracy.
4.1.2. Uwagi przekazane przez przedsiębiorstwo Eurallumina
(63)
Przedsiębiorstwo Eurallumina stwierdziło, że koszty produkcji tlenku glinu w Europie były wyższe niż w innych regionach na świecie, głównie z powodu wyższych cen energii elektrycznej i paliwa oraz kosztów przewozu boksytu (26). Wyższych kosztów nie można było przenieść w formie wyższych cen, ponieważ cena tlenku glinu była określana na Londyńskiej Giełdzie Metali i indywidualni producenci nie mieli na nią wpływu. Europejski sektor produkcji tlenku glinu był tym samym w niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej w porównaniu z resztą świata.
(64)
Oprócz ogólnych problemów wpływających na europejskie rafinerie tlenku glinu przedsiębiorstwo Eurallumina wskazało również problemy specyficzne dla Sardynii, które uniemożliwiały lokalnym zakładom czerpanie korzyści z liberalizacji rynku energii elektrycznej, w szczególności w związku z władzą rynkową operatorów zasiedziałych (zobacz uwagi Portovesme w motywie 55 powyżej). Przedsiębiorstwo Eurallumina utrzymuje również, że brak gazu ziemnego był szczególną przeszkodą w produkcji tlenku glinu na Sardynii, ponieważ duże ilości pary wymagane w procesie produkcyjnym muszą być uzyskiwane przy użyciu droższego oleju ciężkiego.
(65)
Według Eurallumina po liberalizacji władza rynkowa producentów energii elektrycznej na Sardynii doprowadziła do wzrostu cen energii: bez taryfy Eurallumina musiałoby płacić za dostawy energii elektrycznej 65,95 EUR za MWh wobec stawki 44 EUR za MWh, którą płaciło przed liberalizacją. Taryfa z 2004 r. obniżyła cenę do 35 EUR za MWh.
(66)
Podobnie jak Portovesme, przedsiębiorstwo Eurallumina utrzymuje, że gdyby było zmuszone zamknąć działalność, inni producenci tlenku glinu UE nie byliby w stanie wkroczyć, ponieważ pracują już przy wykorzystaniu maksymalnych zdolności produkcyjnych i lukę wypełniłby przywóz z państw trzecich. Zamknięcie działalności doprowadziłoby do likwidacji 400 bezpośrednich i 250 pośrednich miejsc pracy (27). Przedsiębiorstwo Eurallumina stwierdziło, że ponieważ jest jedynym dostawcą tlenku glinu dla huty Alcoa, zamknięcie zakładu tlenku glinu tego przedsiębiorstwa mogłoby również zagrozić rentowności Alcoa na Sardynii.
(67)
Przedsiębiorstwo Eurallumina stwierdziło ponadto że taryfa wprowadzona dekretem z 2004 r. była konieczna, dopóki nie zostanie rozwinięta nowa infrastruktura, która usunęłaby główne czynniki niekorzystnej sytuacji konkurencyjnej wpływającej na przemysł na Sardynii.
4.1.3. Uwagi przedłożone przez inne zainteresowane strony
(68)
Konkurent Portovesme - to samo przedsiębiorstwo, które pierwotnie przedstawiło sprawę Komisji - napisało do Komisji jeszcze raz po wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego. Przesłało analizę taryfy preferencyjnej z 2004 r., w której stwierdziło, że taryfa stanowi pomoc państwa niezgodną z prawem. Kwestionowany system taryfowy był znacząco różny od taryfy Alumix przyznanej Alcoa: nie można było uznać, że nie stanowił on pomocy państwa. Pomoc należy uznać za niezgodną z rynkiem wewnętrznym, ponieważ nie może zostać zatwierdzona jako regionalna pomoc operacyjna ani jako pomoc na restrukturyzację.
(69)
Solvay Chimica Italia i Solvay Chimica Bussi, przedsiębiorstwa, które działają w przemyśle chloru/sodu, przesłały uwagi na temat taryf z 2004 r. w lipcu 2005 r. po upływie miesięcznego terminu przesyłania uwag w odpowiedzi na decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego. Mimo opóźnienia przedsiębiorstwa te zwróciły się o uwzględnienie ich jako zainteresowanych stron. W swoich uwagach twierdziły zgodnie, że zarówno taryfy z 2004 r., jak i z 2005 r. stanowią pomoc państwa niezgodną z prawem i rynkiem wewnętrznym.
4.1.4. Uwagi przekazane przez Włochy
(70)
Władze włoskie twierdzą, że rynek energii elektrycznej w UE nie jest jeszcze w pełni konkurencyjny, jak Komisja sama przyznała w czwartym sprawozdaniu rocznym w sprawie wprowadzenia wewnętrznego rynku gazu i energii elektrycznej (28). Przedsiębiorstwa, szczególnie te energochłonne, nie były w stanie swobodnie wybrać dostawcy i dostarczać energii na podobnych warunkach w poszczególnych państwach członkowskich. Trudności te nie były związane z przedsiębiorczością samych przedsiębiorstw, a wynikały ze strukturalnych niedoskonałości rynków energii elektrycznej. Obecna sytuacja na rynku energii elektrycznej UE ma negatywne skutki dla wolnej konkurencji na rynkach produktowych odbiorców energochłonnych.
(71)
Pomimo liberalizacji sektora we Włoszech występowały szczególne niedoskonałości strukturalne, takie jak niedostateczne połączenia międzysystemowe pomiędzy różnymi częściami krajowej sieci oraz skoncentrowana struktura rynkowa. W tych okolicznościach liberalizacja nie przełożyła się na lepsze ceny dla odbiorców energochłonnych. Problemy były szczególnie poważne na Sardynii, gdzie połączenia międzysystemowe były ograniczone.
(72)
W związku z tym Włochy stwierdziły, że specjalny system taryfowy, odzwierciedlający profile zapotrzebowania, należy uznać za uzasadniony jako środek regulacyjny, stymulujący mechanizmy, które funkcjonowałyby na rynku w pełni konkurencyjnym. Środek przywrócił równe szanse między przedsiębiorstwami energochłonnymi działającymi w różnych państwach członkowskich, eliminując nierówności wynikające z położenia geograficznego, które miały wpływ na przedsiębiorstwa mające siedzibę na Sardynii. System wyprzedzał oczekiwane skutki procesu liberalizacji. Według władz włoskich podobne środki zostały wprowadzone w innych państwach członkowskich, w których energochłonni odbiorcy osiągnęli korzyść dzięki uregulowanym taryfom energii elektrycznej.
(73)
Zdaniem Włoch dekret z 2004 r. miał dwa główne cele: wsparcie zatrudnienia na Sardynii, które koncentruje się w sektorze metali, oraz utrzymanie dostatecznego poziomu zapotrzebowania na produkcję energii na Sardynii, która to produkcja charakteryzowała się nadmiarem zdolności produkcyjnych.
(74)
Włochy utrzymują, że nowy system taryfowy był de facto odpowiednikiem taryf Alumix, wobec których Komisja uznała, że nie stanowiły pomocy państwa. Różnice pomiędzy starym a nowym programem wynikały jedynie z nowej „struktury taryfy”, która stała się konieczna w wyniku uruchomienia zliberalizowanego rynku energii elektrycznej.
(75)
Władze włoskie stwierdziły, że system taryfowy nie stanowi pomocy państwa. Jeśli chodzi o wykorzystanie zasobów państwowych, system taryfowy jest porównywalny z mechanizmem ze sprawy PreussenElektra, który Trybunał Sprawiedliwości uznał za mechanizm nieangażujący zasobów państwowych (29). Fundusz Wyrównawczy to instytucja techniczna, która przechowuje rachunki systemu i nie może swobodnie dysponować zasobami finansowymi, jakie przechowuje. Fakt, że AEEG i Ministerstwo Finansów sprawowały kontrolę nad działalnością Funduszu Wyrównawczego nie oznacza, że państwo mogło swobodnie dysponować tymi zasobami. Według Włoch środki wykorzystane do sfinansowania mechanizmu taryfy były zatem w całości prywatne.
(76)
Włochy twierdzą ponadto że taryfa nie miała wpływu na wymianę handlową w obrębie Unii i nie mogła zakłócić konkurencji ze względów związanych z istnieniem ceny na rynku światowym dla produktów, które były towarami (zob. uwagi przedłożone przez Portovesme, motyw 55 powyżej). Ponadto ani produkcji UE, ani włoskiej nie udało się podążać za rosnącym popytem na odnośne metale. W 2005 r. krajowa produkcja obejmowała jedynie 12 % włoskiego popytu na aluminium, 55 % włoskiego popytu na cynk i 80 % włoskiego popytu na ołów. Wzrastał deficyt produkcji na te metale w UE i we Włoszech, a popyt coraz częściej był zaspokajany przez przywóz z państw trzecich. Jeśli zniknąłby przemysł metali we Włoszech, żaden nowy operator UE nie zastąpiłby mocy produkcyjnych zlikwidowanych we Włoszech, ponieważ zakłady UE już wtedy wykorzystywały w pełni swoje moce produkcyjne i żaden istniejący producent lub nowy operator nie miałby bodźca do zwiększenia mocy produkcyjnych zważywszy na niepewne perspektywy długoterminowe dotyczące dostępności niedrogiej energii elektrycznej. Utrzymanie we Włoszech tych zdolności produkcyjnych nie mogłoby w rezultacie zaszkodzić konkurentom. Ponieważ taryfa preferencyjna nie była niższa od ceny energii elektrycznej płaconej średnio przez konkurentów przedsiębiorstw, nie wspierała ona eksportu energii z Sardynii do innych państw członkowskich.
(77)
Włochy argumentowały, że nawet jeśli Komisja miałaby stwierdzić, że środek rzeczywiście był pomocą państwa, taryfę można by uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym, ponieważ jest to regionalna pomoc operacyjna, która była dopuszczalna na Sardynii na podstawie wyłączenia przewidzianego w art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE.
(78)
Według władz włoskich niedoskonałości rynku energii elektrycznej na Sardynii (koncentracja rynku, słabe połączenia międzysystemowe i nadmiar zdolności produkcyjnych w sektorze produkcji energii) oraz brak dostępu do infrastruktury gazowej stanowi ograniczenia regionalne, a taryfa miała na celu zniesienie tej przeszkody.
(79)
Ceny energii elektrycznej we Włoszech były o 38 % wyższe niż średnia UE dla odbiorców energochłonnych. Doprowadziło to do powstania problemu w zakresie konkurencyjności, który na Sardynii pogarszały niedobory na lokalnym rynku energii elektrycznej i brak dostępu do sieci gazu ziemnego.
(80)
Władze włoskie utrzymują, że środek przyczynia się do rozwoju regionalnego, ponieważ przemysł metali ma znaczący wpływ na gospodarkę i zatrudnienie na Sardynii: przemysł metali obejmował 12 % zatrudnionej siły roboczej i 12,2 % regionalnego PNB w produkcji. Taryfa miała pozytywne skutki dla zatrudnienia oraz utrzymania społecznej i gospodarczej struktury na wyspie.
(81)
Według władz włoskich taryfa była proporcjonalna do niekorzystnej sytuacji beneficjentów, ponieważ jedynie dostosowała ceny energii elektrycznej płacone przez producentów na Sardynii do średnich cen płaconych przez ich konkurentów w UE.
(82)
Taryfa była również krótkoterminowym i miała charakter przejściowy, ponieważ miała zostać zniesiona po zakończeniu projektów infrastrukturalnych mających na celu poprawę połączeń międzysystemowych z sieciami elektroenergetycznymi i gazowymi (nowe kablowe połączenie międzysystemowe SAPEI i gazociąg GALSI) (30).
(83)
Według władz włoskich środek miał również charakter malejący, ponieważ cena preferencyjna była indeksowana w oparciu o zmiany cen paliw i mogła jedynie albo wzrosnąć, albo pozostawać na tym samym poziomie.
4.2. Sprawa C 13/06
4.2.1. Uwagi przekazane przez przedsiębiorstwo Portovesme
(84)
Przedsiębiorstwo Portovesme uznało, że taryfy ustanowione w 2005 r. nie zakłócały konkurencji, że ich wprowadzenie było konieczne do zapewnienia przetrwania zainteresowanych przedsiębiorstw oraz że mogły one być uznane za zgodne z zasadami pomocy regionalnej. Argumenty wysunięte przez przedsiębiorstwo są podobne do argumentów przedstawionych przez władze włoskie, do których można się odnieść w tym zakresie (zob. motywy 87 do 104).
4.2.2. Uwagi przekazane przez przedsiębiorstwo Eurallumina
(85)
Przedsiębiorstwo Eurallumina podobnie uznało, że taryfy wprowadzone w 2005 r. nie zakłócały konkurencji, że ich wprowadzenie było konieczne do zapewnienia przetrwania odnośnych przedsiębiorstw, oraz że mogły one być uznane za zgodne z zasadami pomocy regionalnej. Argumenty wysunięte przez przedsiębiorstwo są podobne do argumentów przedstawionych przez władze włoskie, do których można się odnieść w tym zakresie.
4.2.3. Uwagi przekazane przez pozostałe zainteresowane strony
(86)
Dwaj konkurenci Portovesme i Syndial, którzy przedłożyli swoje uwagi w odniesieniu do sprawy C 38/B/04, przekazali również swoje uwagi w odniesieniu do niniejszej sprawy. Obydwaj konkurenci utrzymywali, że kwestionowany środek stanowił pomoc operacyjną, którą należy uznać za niezgodną z rynkiem wewnętrznym.
4.2.4. Uwagi przekazane przez Włochy
(87)
Włochy utrzymują, że taryfy wprowadzone w 2005 r. w istotny sposób różniły się od taryf wprowadzonych w 2004 r., ponieważ były już zgodne z wymaganiami określonymi w wytycznych w sprawie pomocy regionalnej.
(88)
Zdaniem władz włoskich na podstawie powierzchownej oceny można uznać taryfy za pomoc operacyjną, ale w rzeczywistości stanowiły one część pakietu środków opracowanych w celu wspierania rozwoju regionalnego na Sardynii. W szczególności władze włoskie zwróciły uwagę na ścisły związek między taryfami a zobowiązaniem do realizacji inwestycji długoterminowych, o którego podjęcie zwrócono się do beneficjentów. Zdaniem Włoch istnienie klauzuli zawieszającej, uzależniającej wdrożenie środka od wydania zezwolenia przez Komisję, świadczy o tym, że środek ma charakter pomocy regionalnej.
(89)
Protokół ustaleń (protocollo d’intesa), podpisany przez przedstawicieli regionu oraz beneficjentów, stanowił trzon tej strategii. Obejmował on następujące elementy:
a)
inwestycje produkcyjne opisane w planach przemysłowych przedstawionych przez beneficjentów;
b)
szybkie zatwierdzanie infrastruktury połączeń międzysystemowych umożliwiającej beneficjentom zaopatrywanie się w energię po konkurencyjnych cenach (gazociąg GALSI oraz międzysystemowe połączenie kablowe SAPEI);
c)
przyznanie zintegrowanej koncesji na eksploatację kopalni węgla Sulcis oraz zbudowanie/obsługę nowej elektrowni zasilanej węglem, której zadaniem jest zaopatrywanie beneficjentów w energię; oraz
d)
taryfy preferencyjne.
(90)
Władze włoskie zajęły stanowisko, zgodnie z którym taryfy należy postrzegać jako instrument polityki mający na celu ochronę sektorów zagrożonych wysokimi cenami energii, które w przeciwnym wypadku przeniosłyby się poza obszar Włoch i Europy z uwagi na agresywną konkurencję ze strony przedsiębiorstw spoza UE o niższych kosztach produkcji. Taryfy miały być stosowane do zakończenia planowanych projektów infrastrukturalnych oraz do momentu stworzenia konkurencyjnego wewnętrznego rynku energii. Środek był zgodny z duchem pomocy regionalnej, ponieważ wspierał wzrost gospodarczy oraz zatrudnienie na wyspie, na której energochłonny proces produkcji był narażony na niekorzystną sytuację konkurencyjną nie tylko z uwagi na niedoskonały stan liberalizacji rynku energii elektrycznej, ale również z powodu wyjątkowych niedoborów infrastrukturalnych na Sardynii w zakresie połączeń międzysystemowych między krajowymi sieciami elektroenergetycznymi i gazowymi.
(91)
Na poparcie tego zintegrowanego podejścia Włochy zacytowały treść pierwszego sprawozdania Grupy wysokiego szczebla ds. konkurencyjności, energii i środowiska (31), w którym stwierdzono, że proces liberalizacji sektora energetycznego nie przyniósł zadowalających rezultatów, że należy zapewnić lepsze połączenia międzysystemowe, oraz że zaleca się, aby dostawcy energii zawierali z klientami długoterminowe umowy na dostawy energii z przewidywalnymi cenami lub porozumienia. Włochy argumentowały, że środki, które planowano podjąć w odniesieniu do Sardynii, zmierzały w tym kierunku, ale że należało również zastosować środki krótkoterminowe, takie jak taryfy, by ochronić konkurencyjność przemysłu na Sardynii i zapewnić jego przetrwanie do czasu zrealizowania planowanych inwestycji i rozwiązania problemów strukturalnych.
(92)
Włochy utrzymują, że porównanie cen energii płaconych przez beneficjentów z Sardynii ze średnimi cenami energii płaconymi przez porównywalne przedsiębiorstwa w kontynentalnej części Włoch nie jest możliwe, ponieważ przedsiębiorstwa energochłonne dokonywały zakupu energii elektrycznej za pośrednictwem umów dwustronnych, które nie należą do domeny publicznej. Zdaniem władz włoskich Komisja popełniła błąd, dokonując porównania w oparciu o ceny obowiązujące na giełdach energii elektrycznej, ponieważ tylko nieznaczna część zasobów energetycznych tych przedsiębiorstw została nabyta na giełdzie.
(93)
Zdaniem Włoch ceny wynegocjowane w ramach umów dwustronnych byłyby korzystne dla konsumentów tylko wówczas, gdyby mogli oni swobodnie wybierać swoich dostawców oraz zaopatrywać się w energię elektryczną, która została wytworzona przy zastosowaniu konkurencyjnych technologii. W przypadku Sardynii, gdzie elektrownie wytwarzające energię nie mogły produkować taniej energii elektrycznej z uwagi na brak dostępu do gazu ziemnego, nie było to możliwe. Ponadto realizacja nowych inwestycji w nowoczesne wytwarzanie energii elektrycznej była utrudniona przez ograniczone połączenia międzysystemowe, które uniemożliwiały eksport energii elektrycznej. Kolejnym czynnikiem była koncentracja na rynku oraz rola, jaką odegrali operatorzy zasiedziali.
(94)
Zdaniem władz włoskich w tych okolicznościach zastosowanie taryf, które ustabilizowały ceny energii elektrycznej do czasu zapewnienia bardziej efektywnej konkurencji na rynku energii elektrycznej, było uzasadnione. Włochy ponownie argumentowały, że taryfy preferencyjne symulowały mechanizm obowiązujący na rynku w pełni konkurencyjnym.
(95)
Jeżeli chodzi o nadmiar zdolności produkcyjnych w zakresie produkcji energii elektrycznej, który skłonił Komisję do nabrania wątpliwości w kwestii tego, czy ceny energii elektrycznej na Sardynii były wyższe niż ceny we Włoszech kontynentalnych (ponieważ nadmiar zdolności produkcyjnych powinien raczej zachęcać producentów do sprzedaży energii dużym konsumentom po konkurencyjnych cenach - zob. motyw 47), Włochy przedstawiły następujące argumenty. Nadmiar zdolności produkcyjnych w zakresie produkcji energii elektrycznej na Sardynii nie mógł doprowadzić do obniżenia cen energii dla konsumentów, ponieważ w tym konkretnym przypadku nadmiar zdolności produkcyjnych wynikał z ograniczonych połączeń międzysystemowych, co sprawiło, że konieczne stało się ustanowienie bardzo dużej rezerwy mocy w celu zabezpieczenia ciągłości dostaw energii elektrycznej na wyspie (32). Ponieważ rezerwa ta zostałaby w każdym przypadku wypłacona za pośrednictwem opłat nakładanych na wszystkich odbiorców końcowych energii elektrycznej, sprzedaż energii elektrycznej wytworzonej za pośrednictwem tych niewykorzystanych mocy produkcyjnych po bardziej konkurencyjnych cenach nie leżała w interesie dostawców energii.
(96)
Zdaniem władz włoskich środek był proporcjonalny, ponieważ cena ustalona przez AEEG na 2005 r. (zob. motyw 34 powyżej) odpowiadała średniej cenie płaconej w UE przez podmioty będące konkurentami beneficjentów, obliczonej w sposób obiektywny przez organ regulacyjny. Włochy zwróciły również uwagę na fakt, że w państwach członkowskich stosujących taryfy regulowane ceny za dostawy energii elektrycznej płacone w 2005 r. przez dużych konsumentów przemysłowych wynosiły zaledwie 25 EUR za MWh.
(97)
W związku z tym władze włoskie zakwestionowały dane przekazane przez skarżących, które ich zdaniem zawierały błędy metodologiczne, ponieważ zawyżały średnią wysokość cen energii płaconych przez podmioty będące konkurentami beneficjentów w UE.
(98)
Zdaniem Włoch ustalenie okresu obowiązywania programu na sześć, a nie na pięć lat, było uzasadnione koniecznością odczekania aż do zakończenia procesu tworzenia infrastruktury energetycznej.
(99)
Władze włoskie utrzymują również, że wymóg dotyczący stopniowego zmniejszania został spełniony: zastosowane taryfy miały charakter malejący, ponieważ zostały skorygowane w oparciu o średnią ważoną zmian cen na giełdach energii elektrycznej w Amsterdamie i Frankfurcie a ich wysokość mogła wyłącznie ulec zwiększeniu, a nie obniżeniu.
(100)
Wysokość taryf została ustalona w stosunku do zmian cen na giełdach energii elektrycznej, ponieważ - zdaniem Włoch - ceny te stanowiły obiektywny punkt odniesienia, w znacznym stopniu odzwierciedlający tendencje w dziedzinie cen energii. Władze włoskie utrzymują jednak, że faktyczny wzrost cen dla energochłonnych odbiorców z UE był na ogół znacznie niższy od wzrostu odnotowanego na giełdach, ponieważ tacy odbiorcy płacą ceny uzgodnione za pośrednictwem umów dwustronnych lub, w przypadku taryf regulowanych, ustanowione przez państwo, a ceny te były mniej podatne na zmiany.
(101)
Włochy stwierdziły, że roczny wzrost o 4 % stosowany w odniesieniu do sardyńskich taryf odpowiadał wzrostowi cen energii, który miał zastosowanie w odniesieniu do ich bezpośrednich konkurentów w UE.
(102)
Włochy zwróciły uwagę na fakt, że w ramach UE istnieją środki wywołujące skutki równoważne do kwestionowanych taryf preferencyjnych, i stwierdziły, że wszystkie te środki powinny być oceniane w taki sam sposób bez względu na ich postać, ponieważ mają one na celu zapewnienie przetrwania energochłonnych przedsiębiorstw w UE i zapobieżenie ich przeniesieniu poza terytorium kraju.
(103)
Chociaż począwszy od 2007 r. Sardynia nie mogła już korzystać z regionalnej pomocy operacyjnej, Włochy argumentują, że w wytycznych w sprawie pomocy regionalnej przewidziano możliwość stopniowego wycofywania programów, które były realizowane w momencie, gdy region przestał kwalifikować się do wyłączenia przewidzianego w art. 107 ust. 3 TFUE. W związku z tym Komisja mogła nadal zatwierdzić środek zgodnie z wytycznymi w sprawie pomocy regionalnej z 2007 r. Włochy utrzymują, że w każdym razie kwestionowany środek nie powinien być postrzegany jako zwykła pomoc operacyjna.
(104)
Włochy ponownie stwierdziły, że taryfy nie miały wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi, opierając się na argumentach dotyczących aluminium, cynku oraz ołowiu przytoczonych już w motywie 76. Włochy utrzymują, że ten sam tok rozumowania powinien zostać zastosowany w odniesieniu do przemysłu chemicznego. Włochy zwróciły uwagę na fakt, że w 2003 r. wielkość przywozu produktów chemicznych do Włoch przekroczyła wielkość wywozu i że od 2001 r. poziom produkcji włoskiej i unijnej gwałtownie się obniżył. Odnosząc się w szczególności do produkcji polichlorku winylu, która stanowi główne zastosowanie chloru, władze włoskie zwróciły uwagę na poziom krajowego deficytu produkcji: w 2002 r. we Włoszech wyprodukowano jedynie 470 000 ton polichlorku winylu, podczas gdy zużycie wynosiło 970 000 ton.
5. OCENA ŚRODKA
5.1. Istnienie pomocy państwa w rozumieniu ART. 107 UST. 1 TFUE
(105)
Środek stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, jeżeli spełnione są następujące warunki: środek a) przyznaje beneficjentowi korzyść ekonomiczną; b) jest przyznawany przez państwo lub przy użyciu zasobów państwowych; c) ma charakter selektywny; oraz d) wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi i może zakłócać konkurencję w ramach UE.
5.1.1. Istnienie korzyści
(106)
Na mocy ustaleń taryfowych z 2004 r. i 2005 r. państwo podjęło interwencję polegającą na subsydiowaniu ceny energii elektrycznej wynegocjowanej przez beneficjentów z ich dostawcami. Na przykład w 2004 r., na podstawie dwustronnych umów na dostawy obowiązujących w tym czasie i przy braku płatności wyrównawczych, przedsiębiorstwo Portovesme zapłaciłoby 63 EUR za MWh (33), natomiast przedsiębiorstwo Eurallumina - 65,95 EUR. Liczby te zostały przedstawione przez władze włoskie i przez samych beneficjentów i w związku z tym nie są kwestionowane.
(107)
Zgodnie z danymi przedstawionymi przez Włochy cena energii elektrycznej wynegocjowana przez przedsiębiorstwo Syndial z jego dostawcą przekraczała w 2005 r. 60 EUR za MWh, podczas gdy zastosowanie taryfy obniżyło ją do 27 EUR za MWh. W założeniu zastosowanie tych dwóch środków miało polegać na tym, że państwo zwróciłoby beneficjentom dodatkowe koszty poniesione w celu zakupienia energii elektrycznej na Sardynii w porównaniu ze średnimi cenami płaconymi przez konkurentów w UE.
(108)
Przedsiębiorstwo Portovesme utrzymuje, że cena preferencyjna odpowiada cenie, która występowałaby na rynku w pełni konkurencyjnym i w związku z tym nie zapewnia korzyści. Komisja odrzuciła już ten tok rozumowania przy rozpatrywaniu sprawy Alcoa, która dotyczyła praktycznie identycznych taryf. Przeprowadzając ocenę istnienia korzyści, ani sądy unijne, ani Komisja nigdy nie brały pod uwagę warunków, które występowałyby na hipotetycznym, lepiej funkcjonującym rynku. Za ramy odniesienia zawsze uznawano warunki panujące na danych, faktycznie istniejących, rynkach (34).
(109)
Argument ten zakłada również, że jeżeli rynek nie funkcjonowałby prawidłowo, państwo członkowskie byłoby uprawnione do ustanowienia cen symulujących warunki efektywnej konkurencji (zob. uwaga Włoch przedstawiona w motywie 72 powyżej).
(110)
Nie można przyjąć takiego toku rozumowania, ponieważ jest on niezgodny z zasadą ustanowioną w orzecznictwie unijnym, zgodnie z którą „dążenie państwa członkowskiego do przybliżenia warunków konkurencji określonego sektora gospodarki do warunków panujących w innych państwach członkowskich przez jednostronne zastosowanie odpowiednich środków nie odbiera tym środkom charakteru pomocy” (35). Komisja uważa, że powyższa zasada ma również zastosowanie do sytuacji, w których państwo członkowskie dąży do przybliżenia warunków konkurencji do warunków panujących na w pełni konkurencyjnym rynku.
(111)
Ponadto jeżeli przyjęto by powyższe twierdzenie, to nie można byłoby mówić o istnieniu jakiejkolwiek pomocy państwa w sytuacji, w której państwo członkowskie przyznawałoby dotację w celu zniwelowania różnicy między ceną swobodnie wynegocjowaną między dwoma podmiotami rynkowymi a teoretyczną ceną, która mogłaby zostać uzgodniona w warunkach pełnej konkurencji. Byłoby to niezgodne z podstawowym celem kontroli pomocy państwa.
(112)
Włochy utrzymują, że zastosowane taryfy są takie same, jak taryfy zastosowane w sprawie Alumix, co do których Komisja stwierdziła, że nie stanowią pomocy (zob. motyw 74 powyżej), i w związku z tym one również powinny zostać uznane za niezawierające elementu pomocy państwa.
(113)
Komisja zwraca uwagę na fakt, że sytuacja, w odniesieniu do której Komisja zajęła stanowisko w sprawie Alumix, w istotny sposób różniła się od sytuacji rozpatrywanej obecnie. W sprawie Alumix taryfa została przyznana przez ENEL, który był wówczas podmiotem prawa publicznego dostarczającym energię elektryczną na zasadzie monopolu na rynku energii elektrycznej, który jeszcze nie został zliberalizowany (36). W takiej sytuacji Komisja musiała ustalić, czy ENEL sprzedawał po sztucznie zaniżonej cenie, czy postępował jak racjonalny podmiot gospodarki rynkowej. Ze względu na monopol ENEL na wytwarzanie i dostawy energii elektrycznej nie istniała cena na konkurencyjnym rynku, do której Komisja mogłaby odnieść się w celu dokonania oceny istnienia korzyści. W związku z tym Komisja opracowała metodę określenia najniższej teoretycznej ceny rynkowej, po której racjonalnie działający dostawca byłby gotów sprzedawać energię elektryczną swojemu „najlepszemu klientowi”.
(114)
Metoda ta nie może być jednak stosowana w sytuacji, w której ceny są przedmiotem negocjacji między odbiorcami końcowymi a dostawcami energii na zliberalizowanym rynku i są subsydiowane za pośrednictwem płatności wyrównawczych ex post. W związku z tym analiza przeprowadzona w decyzji w sprawie Alumix oraz ustalenia Komisji w odniesieniu do tej sprawy są ewidentnie nieistotne w przypadku omawianej sytuacji. Znalazło to potwierdzenie w wyroku Sądu z dnia 25 marca 2009 r., który podtrzymał decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w sprawie Alcoa (37) (pkt 132 wyroku).
(115)
W omawianej sprawie zasada dotycząca racjonalnie działającego podmiotu gospodarczego nie ma zastosowania. Pozycja musiałaby zostać oceniona w oparciu o test prywatnego inwestora w przypadku, gdyby państwo sprzedawało energię elektryczną danym przedsiębiorstwom bezpośrednio lub za pośrednictwem przedsiębiorstwa będącego własnością państwa, jak miało to miejsce w sprawie Alumix. Jednak w przedmiotowej sprawie energia elektryczna jest dostarczana przez przedsiębiorstwa prywatne. W związku z tym nie zachodzi konieczność zbadania, jak miało to miejsce w sprawie Alumix, czy zachowanie państwa było porównywalne z racjonalnym zachowaniem podmiotu gospodarczego.
(116)
Należy stwierdzić, że systemy płatności wyrównawczych z 2004 r. i 2005 r. zmniejszają opłaty przewidziane w zawartych przez beneficjentów umowach na dostawy energii, które w normalnych okolicznościach musiałyby zostać uwzględnione w budżetach przedsiębiorstw. W związku z tym, zgodnie z utrwalonym orzecznictwem, kwestionowany środek przynosi jego odbiorcom korzyść ekonomiczną (38).
5.1.2. Selektywny charakter środków
(117)
Ponieważ preferencyjne taryfy opłat za energię elektryczną we Włoszech są przyznawane wyłącznie przedsiębiorstwom posiadającym zakłady zlokalizowane na Sardynii oraz należącym do zamkniętego wykazu sektorów określonych w ustawodawstwie i instrumentach regulacyjnych, które stanowią podstawę prawną środków, wynikająca z nich korzyść ma charakter selektywny.
5.1.3. Zasoby państwowe i możliwość przypisania ich państwu
(118)
Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem korzyść stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 TFUE wyłącznie wtedy, gdy przyznano ją bezpośrednio lub pośrednio z zasobów państwowych (39) i można ją przypisać państwu (40).
(119)
Jak wyjaśniono w motywie 28, przedmiotowe płatności wyrównawcze są finansowane z opłaty parapodatkowej pobieranej przez Fundusz Wyrównawczy w formie komponentu A4 taryfy opłat za energię elektryczną. Opłata ta jest obowiązkowa, ponieważ nakłada ją AEEG w drodze decyzji wdrażającej prawodawstwo krajowe. Fundusz Wyrównawczy jest podmiotem prawa publicznego ustanowionym na mocy ustawy, pełniącym swoje funkcje na podstawie szczegółowych instrukcji zawartych w decyzjach AEEG.
(120)
Także zgodnie z ustalonym orzecznictwem zyski z opłaty, która na mocy prawa krajowego jest obowiązkowa i uiszczana na rzecz powołanego na mocy ustawy podmiotu prawa publicznego, stanowią zasoby państwowe w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu, jeżeli przeznacza się je na finansowanie środka spełniającego kryteria określone w tym artykule (41).
(121)
W celu potwierdzenia tezy, że przedmiotowy środek nie jest finansowany z zasobów państwowych, Włochy opierają się na wyroku Trybunału Sprawiedliwości w sprawie PreussenElektra (42). Władze włoskie twierdzą, że fundusze wymagane do sfinansowania taryfy są przekazywane podmiotom prywatnym (beneficjentom) przez podmioty prywatne (konsumentów energii elektrycznej); rola państwa ogranicza się do uchwalenia ustawy nakazującej płatność wymaganych sum bez pozostawienia żadnej swobody decyzji co do wykorzystania funduszy w inny sposób niż do realizacji ustawowego programu. W szczególności, według władz włoskich i szeregu beneficjentów, Fundusz Wyrównawczy nie ma żadnej kontroli nad funduszami i pełni jedynie funkcję pośrednika w zakresie rachunkowości.
(122)
W sprawie PreussenElektra Trybunał uznał, że obowiązek nałożony na prywatnych dostawców energii elektrycznej, aby nabywać energię elektryczną ze źródeł odnawialnych po cenach minimalnych wyższych od rzeczywistej wartości ekonomicznej tego rodzaju energii, nie stanowi pomocy państwa, ponieważ środek nie wiąże się z bezpośrednim lub pośrednim przekazaniem zasobów państwowych.
(123)
Komisja zwraca uwagę, że w sprawie PreussenElektra zasoby wymagane do sfinansowania środka były przekazywane producentom energii odnawialnej bezpośrednio przez dostawców energii elektrycznej bez udziału jakiegokolwiek podmiotu prawa publicznego. W ramach tamtego systemu przekazywane sumy nie mogły nigdy znaleźć się w gestii organów państwa członkowskiego. W przedmiotowym przypadku środki pieniężne, zanim zostaną skierowane do beneficjenta końcowego, przepływają jednak przez podmiot prawa publicznego, Fundusz Wyrównawczy. Sprawa PreussenElektra dotyczy zatem innych okoliczności faktycznych i jest bez znaczenia dla niniejszej sprawy.
(124)
Również wyrok w sprawie Pearle (43) nie może posłużyć do uzasadnienia argumentów wysuwanych przez Włochy lub beneficjentów. W sprawie Pearle Trybunał stwierdził, że w pewnych określonych warunkach środki pochodzące z opłaty przepływające przez podmiot prawa publicznego nie stanowią zasobów państwowych. W sprawie Pearle środki były finansowane w całości przez określony sektor zawodowy z jego wyłącznej inicjatywy. Środki pieniężne pobierano z opłat parapodatkowych przepływających przez podmiot prawa publicznego, który nie mógł w żadnym przypadku wykorzystywać tych funduszy. Ponadto istniała korespondencja między podmiotami, które uiszczały opłaty, i podmiotami otrzymującymi korzyści płynące ze środka.
(125)
Władze włoskie utrzymują, że Fundusz Wykonawczy nie ma swobody decyzyjnej co do wypłat funduszy, które przeznaczono na finansowanie taryf i których w żadnym przypadku nie zalicza się do „sfery finansów publicznych”. Dlatego państwo nie może swobodnie dysponować funduszami i w związku z tym nie stanowią one zasobów państwowych.
(126)
Na wstępie należy zauważyć, że chociaż niektóre z kryteriów w sprawie Pearle można subiektywnie uznać za ważniejsze od innych, nie występuje w przypadku tej sprawy „kryterium kluczowe”. Testy wymienione w wyroku mają charakter kumulatywny. Taką interpretację przedstawił także Sąd w sprawie Earl Salvat, w której zbadał zaskarżone opłaty parapodatkowe w świetle wszystkich kryteriów ze sprawy Pearle łącznie oraz każdego z osobna (44).
(127)
Przed rozważeniem roli pełnionej przez Fundusz Wyrównawczy Komisja upewniła się, czy spełniono któregokolwiek z innych testów wymienionych w sprawie Pearle. Jest oczywiste, że w przedmiotowej sprawie, w odróżnieniu od sprawy Pearle, kwestionowane taryfy ustanowiono z inicjatywy państwa, a nie sektora gospodarczego. Ponadto w sprawie Pearle beneficjenci środka także jako jedyni wnosili wkład w wykorzystywane środki, tak że interwencja podmiotu prawa publicznego nie zmierzała do przysporzenia korzyści, która stanowiłaby dodatkowe obciążenie dla państwa. W przedmiotowej sprawie beneficjenci nie ponoszą obciążenia finansowego wynikającego z opłaty; ciężar ten spoczywa wyłącznie na odbiorcach energii elektrycznej. Dlatego nie można skutecznie powoływać się na treść wyroku w sprawie Pearle bez względu na to, czy można uznać za zasadną argumentację dotyczącą roli Funduszu Wyrównawczego wyłącznie jako pośrednika w zakresie rachunkowości.
(128)
Odwołując się do samego Funduszu Wyrównawczego, Komisja zwraca uwagę na fakt, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem nie należy rozróżniać przypadków, w których pomoc jest przyznawana bezpośrednio przez państwo, i przypadków, w których jest ona udzielana za pośrednictwem podmiotu prawa publicznego lub organu prywatnego, wskazanego lub utworzonego przez to państwo (45). Dlatego publiczny lub prywatny status Funduszu Wyrównawczego nie stanowi decydującego czynnika do celów zastosowania zasad pomocy państwa. Fakt, iż Fundusz Wyrównawczy jest podmiotem prawa publicznego, nie oznacza automatycznie, że ma zastosowanie art. 107 TFUE (46); podobnie interwencja organu prywatnego sama w sobie nie wyklucza możliwości zastosowania tego artykułu.
(129)
Analiza nie może jednak ograniczać się do kompetencji Funduszu Wyrównawczego jako podmiotu prawa publicznego. Należy raczej ustalić, czy, ogólniej rzecz ujmując, państwo może sprawować kontrolę nad funduszami wykorzystanymi do finansowania taryfy bezpośrednio lub za pośrednictwem innego wskazanego przez siebie organu. Ten sam test należałoby zastosować, gdyby Fundusz Wyrównawczy był organem prywatnym.
(130)
Niedawny wyrok Trybunału Sprawiedliwości w sprawie Essent (47) dostarcza ostatecznych wskazówek w tej kwestii. W sprawie Essent Niderlandy wprowadziły ustawą dopłatę do ceny energii elektrycznej. Dopłatę płacili odbiorcy energii elektrycznej operatorom sieci, którzy z kolei przekazywali środki pieniężne wskazanemu przedsiębiorstwu SEP. SEP nie miało prawa decydowania w zakresie zarządzania środkami i działało pod ścisłą kontrolą władz. Trybunał doszedł do wniosku, że dochód z dopłaty stanowił zasoby państwowe, ponieważ dopłatę do ceny energii elektrycznej nałożono na mocy prawa krajowego, zatem stanowiła ona opłatę, a SEP nie mogło wykorzystywać dochodów z tej opłaty do innych celów niż określone ustawą, tak że środki pieniężne pozostawały pod kontrolą publiczną i były tym samym dostępne dla organów krajowych. Trybunał uznał, że wystarczyło to do uznania tych środków pieniężnych za zasoby państwowe.
(131)
Podobieństwa do niniejszej sprawy są oczywiste. Podobnie jak w sprawie Essent, dopłatę do ceny energii elektrycznej stosowaną do sfinansowania przedmiotowych taryf nałożono na mocy ustawy. Fundusz Wyrównawczy pełni tę samą rolę co SEP, skoro gromadzi dochody z opłaty parapodatkowej i nimi zarządza oraz podlega takim samym ograniczeniom, ponieważ nie może wykorzystywać dochodów z tej opłaty do innych celów niż określone ustawą (finansowanie taryf preferencyjnych). Państwo może kontrolować wykorzystywanie środków i nadawać im kierunek: Fundusz Wyrównawczy pełni swoje funkcje w zakresie rachunkowości w oparciu o szczegółowe instrukcje od AEEG, który działa w ramach regulacyjnych uprawnień ustawowych lub wdrażania przepisów krajowych. W ten sposób środki, którymi dysponuje Fundusz Wyrównawczy, pozostają cały czas pod kontrolą publiczną.
(132)
Analiza ta jest zgodna z decyzją Komisji w sprawie kosztów osieroconych we Włoszech, w której scharakteryzowano środki pieniężne administrowane przez Fundusz Wyrównawczy na rachunku A6 jako zasoby państwowe (48).
(133)
Uznanie środków pieniężnych administrowanych przez Fundusz Wyrównawczy za zasoby państwowe znalazło potwierdzenie w wyroku Sądu w sprawie Iride (49).
(134)
Włoski Najwyższy Sąd Kasacyjny orzekł już, że osobowość prawna Funduszu Wyrównawczego nie była odrębna od osobowości prawnej państwa włoskiego oraz że środki pieniężne przekazane Funduszowi Wyrównawczemu należy uważać za własność państwa, nawet jeżeli pochodziły od podmiotów prywatnych i były przeznaczone dla przedsiębiorstw prywatnych (wyrok nr 11632/03 z dnia 3 kwietnia 2003 r.). W sprawie Iride strona skarżąca Iride SpA i Iride Energia SpA wniosła sprawę do Sądu, odwołując się od decyzji, w której Komisja uznała za zasoby państwowe kwoty, którymi administrował Fundusz Wyrównawczy na rachunku A6. Argumenty wysuwane przez stronę skarżącą były bardzo podobne. Kwestionowały one treść orzeczenia Sądu Kasacyjnego, utrzymując, że rolą Funduszu Wyrównawczego jest jedynie pośrednictwo w prowadzeniu rachunkowości między osobami prywatnymi podlegającymi obowiązkowi finansowemu, a beneficjentami przedmiotowych kwot, co nie pozwalało Funduszowi Wyrównawczemu korzystać ze środków pieniężnych zdeponowanych nawet na krótki czas. Strona skarżąca twierdziła również, że w tym kontekście zastosowanie ma orzecznictwo w sprawie PreussenElektra.
(135)
Podkreśliwszy, że badanie interpretacji prawa włoskiego dokonanej przez Sąd Kasacyjny nie leży w jego jurysdykcji, Sąd potwierdził, że środki pieniężne znajdujące się na rachunku A6 Funduszu Wyrównawczego należy uważać za zasoby państwowe, ponieważ nie dość, że były własnością państwa, to znajdowały się pod jego stałą kontrolą (50).
(136)
Wniosek ten dotyczył rachunku A6 Funduszu Wyrównawczego wykorzystywanego do finansowania kosztów osieroconych włoskiego sektora energii elektrycznej. Można go jednak w sposób logiczny rozszerzyć na komponent A4, który jest wykorzystywany do finansowania kwestionowanych taryf. Wyrok Sądu Kasacyjnego oparto na analizie osobowości prawnej Funduszu Wyrównawczego, zatem ustalenie dotyczące własności państwa ma zastosowanie do wszystkich środków pieniężnych zdeponowanych w Funduszu Wyrównawczym. Dotyczy to również dokonanego przez Sąd ustalenia, że państwo może kontrolować środki, którymi administruje Fundusz Wyrównawczy. Jedyną różnicą między rachunkiem A6 i komponentem A4 jest przeznaczenie zebranych środków (pokrycie kosztów osieroconych w przypadku rachunku A6 i finansowanie taryf preferencyjnych w przypadku komponentu A4). Kwoty przekazane beneficjentom na Sardynii z komponentu A4 należy zatem również uznać za zasoby państwowe.
(137)
Kwestionowane taryfy nie tylko były finansowane z zasobów państwowych, ale można je też przypisać państwu, ponieważ podstawę prawną środków określono w przepisach krajowych, dekretach oraz decyzjach podjętych przez AEEG, który jest podmiotem prawa publicznego, w ramach wykonywania jego funkcji jako organu publicznego (51).
5.1.4. Wpływ na wymianę handlową i zakłócenie konkurencji
(138)
W odniesieniu do wpływu środków na wymianę handlową pomiędzy państwami członkowskimi i wynikłego zakłócenia konkurencji bezsporny jest fakt, że przedmiotowe rynki (ołowiu, cynku, srebra, aluminium i chloru/sody) są w pełni otwarte na konkurencję. Samo to wystarczy, aby stwierdzić, że taryfy mają wpływ na wewnątrzunijną wymianę handlową.
(139)
Komisja rozważyła jednak argument wysunięty przez beneficjentów i władze włoskie, zgodnie z którym w przemyśle metalurgicznym (argumentu nie wysunięto w wyraźny sposób w odniesieniu do chloru) taryfy nie mają wpływu na wymianę handlową i nie zakłócają konkurencji, ponieważ nie zachodzą faktyczne przepływy handlowe miedzy państwami członkowskimi; nie jest prawdopodobne, że takie przepływy handlowe rozwiną się, a w świetle szczególnych cech tego sektora taryfy nie przynoszą szkody konkurentom beneficjentów w Unii.
(140)
W decyzjach Komisji i wyrokach Trybunału Sprawiedliwości nigdy nie uznano, że brak faktycznych przepływów handlowych świadczy o braku wpływu danego środka pomocy na wewnątrzunijną wymianę handlową. Trybunał konsekwentnie orzekał, że pomoc udzielona określonemu przedsiębiorstwu może mieć wpływ na wymianę handlową z innymi państwami członkowskimi i zakłócać konkurencję, nawet jeżeli przedsiębiorstwo-beneficjent samo nie uczestniczy w wewnątrzunijnej wymianie handlowej. Jeżeli państwo członkowskie przyznaje przedsiębiorstwu pomoc, produkcja krajowa może pozostać na poziomie niezmienionym lub ulec zwiększeniu, co powoduje zmniejszenie możliwości eksportowych przedsiębiorstw zlokalizowanych w innych państwach członkowskich na rynek przedmiotowego państwa członkowskiego (52).
(141)
Ponadto tendencja malejącej produkcji w UE, rosnących przywozów z państw spoza UE oraz ograniczonych lub niewystępujących przepływów handlowych między państwami członkowskimi nie jest czymś niezwykłym: faktycznie jest typowa dla sektorów, w których występują problemy strukturalne lub znaczna presja konkurencyjna. Takie sektory są szczególnie wrażliwe na środki podejmowane przez państwa członkowskie w celu poprawienia pozycji rynkowej przemysłu krajowego.
(142)
Fakt, że produkcja cynku, ołowiu i srebra we Włoszech jest zbyt mała, aby mieć wpływ na cenę referencyjną, jest nieistotny. Istnienie ceny referencyjnej dla tych metali, która nie ulega łatwo wpływom warunków produkcji w pojedynczym państwie członkowskim, nie wyklucza istnienia konkurencji między przedsiębiorstwami zlokalizowanymi w EOG i prowadzącymi sprzedaż na światowych rynkach metali. Można przyjąć, że pomoc dla beneficjentów z Sardynii nie umożliwia im obniżenia ceny ich produktów na rynku światowym i wykluczenia konkurentów z rynku i że inni europejscy producenci mogą kontynuować działalność, dopóki mają możliwość sprzedaży z zyskiem po cenie obowiązującej na rynku światowym. Zyski osiągnięte we Włoszech dzięki subsydiowanym taryfom opłat za energię elektryczną wzmacniają jednak pozycję rynkową tych przedsiębiorstw w sensie ogólnym. Na przykład nagromadzone rezerwy kapitałowe można wykorzystać do przejęcia konkurentów i zwiększenia udziału w rynku. To rozumowanie jest tym bardziej istotne, że niektórzy beneficjenci należą do przedsiębiorstw wielonarodowych (53).
(143)
W przeciwieństwie do tego, co twierdzą beneficjenci, faktu, że cena płacona we Włoszech w przedmiotowych sektorach jest porównywalna ze średnią ceną za energię elektryczną płaconą w Europie przez konkurencyjnych producentów, nie można uznać za dowód, że włoska taryfa nie zagraża interesom innych europejskich producentów. W sprawie C-372/97 Włochy przeciwko Komisji jasno ustalono, że środki jednostronne mające na celu zbliżenie warunków konkurencji w danym państwie członkowskim do warunków panujących w innych państwach członkowskich wpływają na wymianę handlową (a zatem wchodzą w zakres definicji pomocy). Ponadto niektóre umowy dostaw energii istniejące w innych państwach członkowskich mogą wiązać się z pomocą państwa i Komisja wszczęła szczegółowe postępowania wyjaśniające w odniesieniu do kilku tego rodzaju środków (54). Chociaż ani władze włoskie ani Alcoa nie skorzystały wyraźnie z takiej linii obrony, Komisja uważa, że warto zwrócić uwagę na utrwaloną zasadę, zgodnie z którą istnienie niezgodnej z prawem pomocy w niektórych państwach członkowskich nie może uzasadniać przyjęcia podobnych środków przez inne państwo członkowskie.
(144)
W każdym przypadku skargi wpływające ze strony podmiotów będących konkurentami beneficjentów stanowią wskazanie, że kwestionowane taryfy faktycznie powodują problemy związane z konkurencją i wpływają na wymianę handlową w UE.
(145)
Ponadto władze włoskie nie zgłosiły taryf z 2004 r. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w przypadku niezgłoszonej pomocy Komisja nie musi wykazywać faktycznych konsekwencji, jakie dany środek miał na konkurencję i wymianę handlową między państwami członkowskimi: „Gdyby Komisja musiała w swojej decyzji wykazać rzeczywisty skutek już przyznanej pomocy, prowadziłoby to bezpośrednio do uprzywilejowania państw członkowskich przyznających pomoc z naruszeniem obowiązku jej zgłoszenia przewidzianego w art. 93 ust. 3 Traktatu [WE] w stosunku do państw, które zgłaszają pomoc w fazie projektu” (55).
(146)
Należy wyciągnąć wniosek, że kwestionowane preferencyjne taryfy opłat za energię elektryczną mogą spowodować poprawę pozycji rynkowej ich beneficjentów w stosunku do konkurencyjnych przedsiębiorstw w UE. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem w takich okolicznościach należy uznać, że miał miejsce wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi, a konkurencja została zakłócona (56).
5.1.5. Wnioski w sprawie istnienia pomocy
(147)
Komisja stwierdza, że kwestionowane taryfy z 2004 r. i 2005 r. stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 TFUE i mogą zostać zatwierdzone jedynie, jeżeli spełniają warunki umożliwiające zastosowanie wobec nich jednego z wyłączeń przewidzianych w Traktacie. Wniosek ten jest zgodny z wnioskiem sformułowanym w sprawie Alcoa, która dotyczyła praktycznie identycznych taryf.
5.2. Nowa lub istniejąca pomoc
(148)
Sytuacje, w których dany środek stanowi istniejącą pomoc w sposób wyczerpujący wyliczono w art. 1 rozporządzenie Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (57).
(149)
Faktem bezspornym jest, że przedmiotowe środki nie zostały wprowadzone w życie przed przystąpieniem Włoch do UE (art. 1 lit. b) ppkt (i) przedmiotowego rozporządzenia), nie uznaje się ich za zatwierdzone wskutek tego, że Komisja nie podjęła decyzji w przewidzianych proceduralnie terminach (art. 1 lit. b) ppkt (iii)) i nie mogą zostać uznane za istniejącą pomoc ze względu na wygaśnięcie okresu przedawnienia (art. 1 lit. b) ppkt (iv)). Nie stały się one pomocą w wyniku rozwoju wspólnego rynku i bez wprowadzania zmian przez państwo członkowskie (pierwsze zdanie art. 1 lit. b) ppkt (v)).
(150)
W świetle powyższego Komisja jest zdania, że kwestionowane taryfy stanowią nową pomoc.
5.3. Zgodność pomocy z prawem
(151)
Na podstawie art. 108 ust. 3 TFUE państwa członkowskie muszą informować Komisję o wszelkich planach przyznania lub zmiany pomocy i nie mogą wprowadzać w życie projektowanych środków dopóki procedura ta nie doprowadzi do wydania decyzji końcowej.
(152)
Jako że władze włoskie nie zgłosiły art. 1 dekretu z 2004 r., taryfy z 2004 r. są pomocą niezgodną z prawem.
(153)
Władze włoskie zgłosiły jednak art. 11 ust. 12 ustawy nr 80/2005 i zaniechały wdrożenia tego środka. Postąpiły zatem zgodnie z ich obowiązkami wynikającymi z art. 108 ust. 3 TFUE.
6. ZGODNOŚĆ POMOCY Z RYNKIEM WEWNĘTRZNYM
(154)
W ramach odstępstwa od ogólnego zakazu pomocy państwa przewidzianego w art. 107 ust. 1 TFUE pomoc państwa można uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym jeżeli spełnia warunki umożliwiające zastosowanie jednego z wyjątków przewidzianych w Traktacie.
(155)
Taryfy z 2004 r. i 2005 r. stanowią pomoc operacyjną. Należy odrzucić twierdzenie władz włoskich, że taryf z 2005 r. nie powinno się uznawać za pomoc operacyjną, ponieważ stanowią element strategii pomocy regionalnej i są uzależnione od inwestycji produkcyjnej. Chociaż protokół ustaleń stanowi, że beneficjenci muszą dokonywać określonych inwestycji, element pomocy w preferencyjnych taryfach z 2005 r. nie jest częścią wydatków kwalifikowalnych i nie podlega maksymalnej intensywności pomocy. Nie istnieją wskazania świadczące o tym, że środek spełnia kryteria pomocy na inwestycje lub że pomoc jest proporcjonalna. Zamiast tego środek jest wyraźnie ustalany w stosunku do zużycia energii elektrycznej i jego celem jest zmniejszenie kosztów zamówień na energię elektryczną, które stanowią koszty operacyjne poniesione przez odnośne przedsiębiorstwa. Nie może być on zatem uważany za pomoc na inwestycje.]
(156)
Pomoc operacyjna jest zasadniczo niezgodna z rynkiem wewnętrznym. W sprawie C 86/89 Włochy przeciwko Komisji Trybunał Sprawiedliwości uznał, że „przedmiotowa pomoc, przyznana bez żadnych konkretnych warunków i wyłącznie w oparciu o wykorzystane ilości, powinna zostać uznana za pomoc operacyjną dla przedmiotowych przedsiębiorstw, która jako taka miała wpływ na warunki handlowe w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem” (58).
(157)
W sprawie Siemens przeciwko Komisji Sąd przypomniał zasadę, że „pomoc operacyjna, a więc pomoc mająca na celu obniżenie ponoszonych przez przedsiębiorstwo kosztów, które musiałoby ono normalnie ponosić w ramach swojej normalnej działalności lub codziennych działaniach, zasadniczo nie wchodzi w zakres wcześniej wspomnianego art. 92 ust. 3 [obecnie art. 107 ust. 3 TFUE] […]. Zgodnie ze stosownym orzecznictwem skutkiem takiej pomocy jest zasadniczo zakłócenie konkurencji w sektorach, w których jest przyznawana, przy czym jednocześnie ze względu na swój charakter nie może ona pomóc w osiągnięciu żadnego z celów wymienionych wcześniej wyjątków”.
(158)
Istnieją jednak jasno zdefiniowane sytuacje, w których pomoc operacyjna może zostać przyznana. W szczególności pomoc operacyjną można przyznać na cele środowiskowe w oparciu o Wytyczne wspólnotowe w sprawie pomocy państwa na ochronę środowiska (59). Pomoc operacyjna może zostać również zatwierdzona w drodze wyjątku jako pomoc regionalna na obszarach objętych pomocą. Komisja dokonała oceny, czy kwestionowane taryfy można przypisać do jednej z tych kategorii.
(159)
Komisja zauważa, że w ramach taryf nie realizuje się żadnego celu środowiskowego i w związku z tym nie można ich zatwierdzić jako pomoc na ochronę środowiska.
6.1. Zgodność z wytycznymi z 1998 r. W sprawie pomocy regionalnej
(160)
Pomoc operacyjną można wyjątkowo przyznać na obszarach objętych pomocą na mocy wyłączenia przewidzianego w art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE. Region Sardynii kwalifikował się do takiej pomocy do końca 2006 r. Komisja zbadała zatem, czy w tym okresie można było zatwierdzić taryfy z 2004 r. i 2005 r. na mocy wytycznych z 1998 r. w sprawie pomocy regionalnej.
(161)
Zgodnie z pkt 4.15 wytycznych pomoc operacyjną można przyznać w wyjątkowych sytuacjach, pod warunkiem że (i) jest ona uzasadniona w kategoriach jej wkładu w rozwój regionalny i jej charakteru oraz (ii) jej poziom jest proporcjonalny do niedostatków, które powinna zniwelować. Państwo członkowskie musi wykazać istnienie wszelkich niedostatków i ocenić ich wagę. Zgodnie z pkt 4.17 wytycznych pomoc operacyjna musi być ograniczona czasowo i stopniowo redukowana.
(162)
Zgodnie z art. 2 wytycznych „indywidualna płatność pomocowa ad hoc na rzecz pojedynczego przedsiębiorstwa, bądź pomoc ograniczona do jednego obszaru działalności, może wywierać poważny wpływ na konkurencję na danym rynku, a jej skutki dla rozwoju regionalnego będą prawdopodobnie zbyt ograniczone […]. W konsekwencji odstępstwa takie [od ogólnego zakazu pomocy] mogą normalnie być przyznawane jedynie w ramach otwartych wielosektorowych systemów pomocy, w danym regionie, oraz dla wszystkich przedsiębiorstw funkcjonujących w danym sektorze”. Taryfa opłat za energię elektryczną przyznana w sposób selektywny kilku indywidualnym przedsiębiorstwom w określonych sektorach stoi w wyraźnej sprzeczności z duchem pomocy regionalnej, która musi mieć charakter wielosektorowy. Ponieważ jednak nie istnieje bezwarunkowy zakaz udzielania pomocy ad hoc, Komisja przeanalizowała, czy istnieją jakiekolwiek wyjątkowe okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie taryfy.
(163)
Komisja wzięła pod uwagę w szczególności niedoskonałości rynku energii elektrycznej na Sardynii, udokumentowane przez władze włoskie i beneficjentów w celu dokonania oceny, czy mogą one stanowić ograniczenia regionalne.
6.1.1. Rynek energii elektrycznej na Sardynii w kontekście Włoch
(164)
Włoski rynek energii elektrycznej jest zasadniczo mocno skoncentrowany, choć w nieco mniejszym stopniu na północy państwa. Operatorem dominującym we wszystkich strefach jest dawny monopolista ENEL; wyjątkiem jest Sardynia, gdzie ENEL tworzy duopol z E.ON. ENEL ma znaczną władzę rynkową i włoski organ ds. konkurencji uznał, że przedsiębiorstwo to w kilku przypadkach nadużyło swojej pozycji rynkowej. Ceny energii elektrycznej we Włoszech są zasadniczo wysokie ze względu na strukturę produkcji energii elektrycznej opartą zasadniczo na paliwach kopalnych (głównie gaz), brak elektrowni jądrowych oraz ograniczenie linii międzysystemowych łączących Włochy z pozostałą częścią Europy.
(165)
Na Sardynii, której udział w zainstalowanej mocy netto we Włoszech wynosi 4,1 % (60), energia elektryczna jest zasadniczo wytwarzana w elektrociepłowniach wykorzystujących paliwa kopalne (węgiel, olej opałowy i smołę rafineryjną). Na wyspie nie istnieje infrastruktura dystrybucji gazu ziemnego.
(166)
Sardynia ma problemy z powodu nadwyżki produkcyjnej energii elektrycznej, szczególnie w segmencie wysokokosztowym (elektrownie napędzane olejem) ze względu na plany rządu włoskiego skoncentrowania na wyspie włoskiego przemysłu ciężkiego, których nigdy nie zrealizowano i które doprowadziły do nadmiernych inwestycji przedsiębiorstwa ENEL w elektrownie. Zakłady te są nie tylko kosztowniejsze pod względem strukturalnym, ale również szybko stają się przestarzałe technologicznie. W rozważanym okresie eksport produkowanej na Sardynii energii elektrycznej do Włoch kontynentalnych był ograniczony niewielką przepustowością linii międzysystemowej, która jest podatna na ograniczenie (61).
(167)
Dwa przedsiębiorstwa produkujące energię elektryczną, ENEL i E.ON, mają łącznie 95-procentowy udział w rynku dostaw energii elektrycznej na Sardynii (mniej więcej 58 % E.ON i 42 % ENEL). Z dochodzenia w sektorze energetycznym (62) wynika, że pod względem konkurencyjnym sytuację na Sardynii można zaklasyfikować jako duopol z kolektywną pozycją dominującą. Koncentracja na rynku jest wysoka, choć nie najwyższa we Włoszech (63). Dzięki sprawowaniu kontroli nad praktycznie wszystkimi elektrowniami podszczytowymi i szczytowymi, E.ON i ENEL ustalają ceny energii w większości pór dnia. Sytuacja na Sardynii wydaje się być jednak mniej krytyczna niż na południu Włoch, gdzie ENEL ustala ceny we wszystkich porach dnia (64).
(168)
Hurtowe ceny energii elektrycznej we Włoszech należą do najwyższych w Europie (65), a ceny na Sardynii do najwyższych we Włoszech. W 2007 r. krajowa średnia cena (PUN) wyniosła 70,99 EUR za MW/h, natomiast na Sardynii średnia cena strefowa wyniosła 75,00 EUR za MW/h, co stanowiło obniżkę w stosunku do 80,00 EUR za MW/h w 2006 r. (66). W latach 2008 i 2009 nadal utrzymywała się tendencja zwyżkowa w zakresie średnich cen regionalnych na Sardynii. W pierwszej połowie 2009 r. ceny na Sardynii pozostawały stale powyżej poziomu średniej krajowej (średnia cena wynosiła 106,60 EUR za MW/h, natomiast PUN wynosiła 60,50 EUR za MW/h).
(169)
Ceny płacone w Sardynii przez beneficjentów taryf z lat 2004/2005 na podstawie umów dwustronnych wynosiły od 60 EUR do 65 EUR za MW/h. W związku z tym, że Komisja nie posiada odpowiednich danych (władze włoskie twierdzą, że nie są w stanie ich dostarczyć - zob. motyw 92 powyżej), nie było możliwe porównanie tych cen z cenami zarejestrowanymi we Włoszech kontynentalnych. Na podstawie powyższej analizy ogólnych trendów cenowych, które mogą zasadniczo oddawać trendy cenowe w ramach umów dwustronnych, wydaje się być możliwe założenie, że w rozważanym okresie energochłonne przedsiębiorstwa na Sardynii płaciły wyższe ceny niż we Włoszech kontynentalnych.
(170)
Podsumowując, rynek energii elektrycznej na Sardynii doświadcza złożonych trudności, obejmujących wysokie ceny, znaczny stopień koncentracji na rynku, władza rynkowa operatorów dominujących, nadwyżka zdolności produkcyjnych w segmencie wysokokosztowym, względna niewydolność przestarzałych elektrowni, brak dostępu do infrastruktury gazu ziemnego i ograniczona przepustowość połączeń międzysystemowych Istnieje duże prawdopodobieństwo, że trudności te przekładają się na wyższe ceny energii elektrycznej dla odbiorców końcowych, w tym tych najbardziej energochłonnych.
6.1.2. Istnienie ograniczeń regionalnych
(171)
Pierwszą sprawą, którą należy się zająć, jest ustalenie, czy tego typu trudności stanowią ograniczenia regionalne, tzn. czy mają poważny wpływ na rozwój gospodarczy Sardynii. W sprawie C 34/02 Komisja uznała, że brak międzysystemowych połączeń energetycznych nie stanowi takiej przeszkody (67). Chociaż prawdą jest, że MŚP w mniejszym stopniu odczuwają skutki wysokich cen energii elektrycznej niż duże energochłonne sektory, jednak dobry stan danej gałęzi przemysłu nie może być automatycznie utożsamiany z dobrym stanem regionu. Komisja uważa, że władze włoskie nie uzasadniły w dostateczny sposób domniemanych ograniczeń regionalnych wynikających ze stanu rynku energii elektrycznej Sardynii.
(172)
Nawet przy założeniu, że ograniczenia regionalne rzeczywiście istniały, i tak konieczne byłoby jednak spełnienie kryteriów określonych w wytycznych w sprawie pomocy regionalnej. Komisja dokonała oceny spełnienia tych warunków.
6.1.3. Wkład w rozwój regionalny
(173)
Pomoc musi trwale przyczyniać się do rozwoju regionalnego i być proporcjonalna do ograniczeń, które ma eliminować. Pomocy operacyjnej w regionie objętym pomocą nie można zatwierdzić ze względu na trudności, których doświadcza tylko jeden sektor - należy wykazać, że w trwały sposób przyczyni się ona do rozwoju regionalnego. W przedmiotowej sprawie jest to mało prawdopodobne. Nawet przy założeniu, że zachowanie części infrastruktury produkcyjnej na wyspie przyczyniłoby się do wzrostu zatrudnienia oraz do utrzymania bazy produkcyjnej, skutki te nie byłyby trwałe. Jeśli - jak twierdzą władze włoskie - wysokie ceny energii elektrycznej są problemem strukturalnym na Sardynii, trudności doświadczane przez energochłonne sektory przemysłu pojawią się ponownie po zniesieniu taryf.
(174)
Władze włoskie przedstawiają taryfę jako środek tymczasowy, który ma funkcjonować tylko do zakończenia w 2010 r. realizowanych obecnie projektów infrastrukturalnych w zakresie wytwarzania energii elektrycznej i połączeń międzysystemowych (rurociąg GALSI i kabel podmorski SAPEI) (68). Władze włoskie argumentują, że lepsze połączenia międzysystemowe obniżą wysokość cen płaconych przez przedmiotowe przedsiębiorstwa. Komisja jest zdania, że chociaż nowa infrastruktura może zmniejszyć lub zniwelować różnice w cenach pomiędzy Sardynią a Włochami kontynentalnymi, jest mało prawdopodobne, aby takie projekty mogły obniżyć ceny energii elektrycznej o połowę, co dałoby poziom cen rzekomo wymagany do zapewnienia rentowności tej działalności przemysłowej w perspektywie długoterminowej.
(175)
Komisja zauważa również, że istnienie dotacji państwowej, mającej na celu zmniejszenie kosztów energii elektrycznej ponoszonych przez dużych odbiorców nie zachęca dostawców energii elektrycznej do obniżania cen w celu utrzymania swoich największych klientów, ani nie zapobiega pogarszaniu się ich struktury kosztów. Zamiast tego dotacja stanowi zazwyczaj silniejszy bodziec dla dostawców do wykorzystania swojej władzy rynkowej. Dlatego, nawet gdyby prawdą było, biorąc pod uwagę nadwyżkę zdolności produkcyjnych, że przedsiębiorstwa energochłonne byłyby normalnie w stanie uzyskać konkurencyjną cenę, gdyby nie władza rynkowa dostawców energii elektrycznej (którzy zdaniem władz włoskich i beneficjentów mają interes w utrzymaniu wysokich cen), Komisja uważa, że taryfa preferencyjna nie jest właściwym instrumentem dla osłabienia takiej władzy rynkowej.
6.1.4. Proporcjonalność
(176)
Dotacja przyznana beneficjentom taryf nie jest obliczana w taki sposób, aby zrekompensować różnice regionalne (tzn. różnicę pomiędzy cenami energii elektrycznej we Włoszech kontynentalnych a cenami na Sardynii w odniesieniu do tej samej kategorii klientów), ale raczej ma na celu zbliżenie cen obowiązujących na Sardynii do cen płaconych przez podmioty będące konkurentami beneficjentów w UE. Poziom cen określonych dla beneficjentów z Sardynii jest szczególnie niski i z pewnością znajduje się poniżej poziomu cen obowiązujących we Włoszech kontynentalnych, które należą do jednych z najwyższych cen w UE. Taryfa nie jest więc proporcjonalna do ograniczeń regionalnych, które rzekomo ma łagodzić.
(177)
Już sama metoda wybrana do obliczania wysokości dopłaty sugeruje, że środek ten ma spełniać raczej cel polityki przemysłowej niż cel regionalny. Władze włoskie kilkakrotnie podkreślały w przesyłanych przez nie uwagach właśnie ten, związany z polityką przemysłową, aspekt taryf.
6.1.5. Stopniowe wycofywanie pomocy
(178)
Regionalna pomoc operacyjna musi być stopniowo zmniejszana (pkt 4.17 wytycznych w sprawie pomocy regionalnej). Ponieważ mechanizmy aktualizacji dla taryf z 2004 r. i 2005 r. są odmienne, zostały ocenione osobno.
(179)
Taryfy z 2004 r. są indeksowane w oparciu o różnice w cenach paliwa i mogą tylko rosnąć lub pozostawać na tym samym poziomie. Według władz włoskich zapewnia to stopniowe zmniejszanie pomocy. Komisja jest zdania, że wymóg stopniowego wycofywania pomocy można uznać za spełniony tylko w przypadku zagwarantowania, że płatności wyrównawcze - które są równe rzeczywistej kwocie pomocy - będą z czasem stopniowo zmniejszane. Nie wystarczy, że taryfy będą rosnąć w czasie, ponieważ wyższe taryfy mogą mimo wszystko odpowiadać wyższemu poziomowi pomocy, jeśli w międzyczasie ceny płacone przez odbiorców końcowych na danym rynku rosną szybciej niż taryfy. Metoda stosowana przez władze włoskie nie daje żadnej pewności w tej kwestii (69).
(180)
Jeśli chodzi o taryfy z 2005 r., Komisja dokonała oceny mechanizmu indeksacji wprowadzonego w art. 11 ust. 13 ustawy nr 80/2005 zgodnie z wykładnią AEEG w decyzji 217/05 (zob. motyw 33). Zgodnie z zasadami wdrażania określonymi przez AEEG taryfa ma być podwyższana corocznie o wartość procentową odzwierciedlającą zmiany cen energii elektrycznej w UE, jednakże wzrost ten nie może przekroczyć 4 %. Mechanizm ten zapewnia zdaniem władz włoskich stopniowe zmniejszanie pomocy.
(181)
Komisja jest jednak zdania, że fakt objęcia taryfy nominalnej stosunkowo niewielkim rocznym wzrostem nie oznacza, że kwota pomocy netto - mierzona płatnościami wyrównawczymi - zmniejszy się wraz z upływem czasu.
(182)
Przy założeniu, że trend cenowy na giełdach energii elektrycznej można uznać za dość reprezentatywny dla zmian w cenach w ramach umów dwustronnych, jak zasugerowały władze włoskie, taryfy z 2005 r. miałyby charakter malejący tylko w sytuacji obniżki średnich cen unijnych (ponieważ taryfy nie mogą maleć - mogą tylko rosnąć). We wszystkich pozostałych przypadkach taryfy powodowałyby powstanie rosnącej korzyści (70). Ponieważ od 2004 r. do co najmniej 2007 r. średnie ceny energii elektrycznej w UE gwałtownie rosły (o ponad 4 % rocznie), element pomocy zawarty w taryfach z 2005 r. zwiększałby się z czasem.
(183)
Władze włoskie twierdzą, że umowy dwustronne są w rzeczywistości mniej podatne na wzrost cen niż ceny na giełdach energii elektrycznej i ze z tego powodu taryfy z 2005 r. mają w rzeczywistości charakter malejący. Komisja wskazuje, że metoda indeksacji przedłożona do oceny jest oparta na zmianach w cenach na giełdach energii elektrycznej i że Włochy nie przedłożyły danych dotyczących zmian w cenach w ramach umów dwustronnych. Dlatego też twierdzenia władz włoskich nie są dostatecznie uzasadnione.
(184)
Ograniczone informacje posiadane przez Komisję sugerują wręcz coś przeciwnego, tzn. że ceny w ramach umów dwustronnych na Sardynii wzrosły znacząco (zob. np. oświadczenie przedsiębiorstwa Eurallumina, że w 2005/2006 r. płaciło ono 80 EUR za MWh na wolnym rynku, zaś w 2004 r. tylko 65 EUR). Gdyby taryfy zostały wdrożone w tych okolicznościach, płatności wyrównawcze rosłyby z biegiem czasu.
(185)
Dlatego też ani taryfy z 2004 r., ani taryfy z 2005 r. nie spełniają wymogu stopniowego wycofywania pomocy.
6.1.6. Wnioski dotyczące zgodności środka z zasadami pomocy regionalnej
(186)
Komisja stwierdza, że przedmiotowych taryf nie można uznać za zgodne z zasadami pomocy regionalnej w świetle wytycznych w sprawie pomocy regionalnej z 1998 r. Ponieważ Sardynia przestała być regionem kwalifikującym się do pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. a) po grudniu 2006 r., analiza zgodności pomocy w świetle wytycznych w sprawie pomocy regionalnej na lata 2007-2013 nie jest konieczna.
(187)
Komisja przyjęła podobne negatywne stanowisko w 2005 r. w odniesieniu do środka, który miał na celu zmniejszenie kosztów energii elektrycznej ponoszonych na Sardynii przez przedsiębiorstwo Eurallumina. Komisja uznała, że sporny środek, który przyjął postać zwolnienia z podatku akcyzowego od olejów ciężkich, nie może zostać zatwierdzony w oparciu o wytyczne w sprawie pomocy regionalnej (71).
6.2. Inne względy dotyczące zgodności
(188)
Włochy i zainteresowane przedsiębiorstwa utrzymują, że system ma na celu zaradzenie niedoborom na rynkach energii elektrycznej, na których nie pojawiły się jeszcze ceny konkurencyjne. Twierdzą, że wysokie ceny energii elektrycznej zagrażają konkurencyjności sektorów energochłonnych. Przyznają, że pomoc skutkuje efektem zachęty, ponieważ bez niej przedsiębiorstwa musiałyby zostać zlikwidowane.
(189)
Zdaniem Komisji nie można uznać, że pomoc operacyjna dla kilku przedsiębiorstw przemysłowych jest właściwą reakcją na brak konkurencji na lokalnym rynku energii elektrycznej, mający wpływ na wszystkich odbiorców energii elektrycznej.
(190)
Wątpliwości budzi również kwestia, czy pomoc jest odpowiednim i proporcjonalnym sposobem zapobieżenia przeniesieniu przedsiębiorstw poza obszar UE. W decyzjach Komisji ani orzeczeniach sądów unijnych nie istnieje żaden precedens przyjęcia takiego argumentu jako uzasadnienia przyznania pomocy państwa. Decyzje o całkowitym lub częściowym przeniesieniu produkcji są częścią strategii biznesowej przedsiębiorstwa i Komisja nigdy nie twierdziła, że stanowią one niewydolność rynku. W sprawach Terni (72) i Alcoa (73) Komisja wyraziła wątpliwości co do podobnych argumentów łączących środki pomocy z celem zapobiegania przeniesieniu sektora poza UE.
(191)
Należy również zauważyć, że wnioski specjalistycznych organów, takich jak Grupa Wysokiego Szczebla do spraw Konkurencyjności, Energii i Środowiska (74), które przywoływano w trakcie postępowań, nie sugerują, iż należy przyznać specjalną pomoc państwa w celu rozwiązania kwestii konkurencyjności pojawiających się w związku z wysokimi cenami energii elektrycznej, lecz podkreślają potrzebę pełnej zgodności z mającymi zastosowanie zasadami pomocy państwa (75).
(192)
W świetle powyższego Komisja jest zdania, że kwestionowane taryfy z 2004 i 2005 r. nie kwalifikują się do żadnego z wyłączeń przewidzianych w art. 107 TFUE. Wyłączenia zawarte w art. 107 ust. 2 TFUE nie mają zastosowania, ponieważ pomoc nie ma charakteru socjalnego, nie ma na celu naprawienia szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnym i nie została przyznana w celu zrekompensowania niekorzystnych skutków gospodarczych spowodowanych podziałem Niemiec. Wyłączenia zawarte w art. 107 ust. 3 lit. b) i d) TFUE również nie znajdują zastosowania, ponieważ środek nie jest przeznaczony na wspieranie realizacji ważnego projektu stanowiącego przedmiot wspólnego europejskiego zainteresowania, nie ma na celu zaradzenia poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego ani nie jest przeznaczony na wspieranie kultury i zachowanie dziedzictwa kulturowego. Jeśli chodzi o wyłączenie zawarte w art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE, analiza przeprowadzona powyżej w motywach 160-187 wykazała, że taryfa nie może zostać zatwierdzona jako pomoc przeznaczona na sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionu, w którym poziom życia jest nienormalnie niski lub w którym istnieje poważny stan niedostatecznego zatrudnienia. Jeśli chodzi o art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, pomoc operacyjna nie kwalifikuje się z zasady do tego wyłączenia, jak wskazano w motywach 155-158, a Komisja nie była w stanie potwierdzić istnienia jakichkolwiek szczególnych okoliczności, które mogłyby uzasadnić przyznanie takiej pomocy w przedmiotowym przypadku.
(193)
Komisja stwierdza zatem, że zarówno taryfa z 2004 r., jak i taryfa z 2005 r. są niezgodne z rynkiem wewnętrznym.
(194)
Po dojściu do takiego wniosku Komisja nie musi już rozpatrywać ewentualnych skutków łącznych nowej pomocy ani starej pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym, o których mowa w motywie 31 w świetle wyroku w sprawie Deggendorf.
7. ODZYSKANIE POMOCY
(195)
Artykuł 14 ust. 1 rozporządzenia nr 659/1999 stanowi, że w przypadkach pomocy przyznanej bezprawnie, która jest niezgoda z rynkiem wewnętrznym, należy niezwłocznie przywrócić efektywną konkurencję, chyba że odzyskanie pomocy byłoby sprzeczne z ogólną zasadą prawa wspólnotowego.
(196)
W przedmiotowym przypadku odzyskaniu podlegają wyłącznie taryfy z 2004 r. (sprawa C 38/A/04), ponieważ taryfy z 2005 r. (sprawa C 13/06) nie zostały wdrożone
7.1. Uzasadnione oczekiwania i inne ogólne zasady prawa wspólnotowego, które mogą uniemożliwić odzyskanie pomocy
(197)
Według utrwalonego orzecznictwa, jeśli pomoc została przyznana bez uprzedniego zgłoszenia, zgodnie z art. 108 ust. 3 TFUE, odbiorca pomocy nie może powoływać się na uzasadnione oczekiwania co do prawidłowości przyznania tej pomocy (76). Sumienne przedsiębiorstwo powinno być w stanie ustalić, czy przeprowadzono procedurę zgłoszenia i czy pomoc została prawidłowo przyznana.
(198)
Odbiorcy bezprawnie przyznanej pomocy przysługuje jednak możliwość powołania się na wyjątkowe okoliczności, w wyniku których miał uzasadnione oczekiwania odnośnie do zgodności otrzymanej pomocy z prawem i dlatego odmawia zwrotu tej pomocy (77).
(199)
Beneficjenci taryf z 2004 r. nie przedstawili na ten temat żadnych informacji, zaś Komisja nie odnotowała żadnych wyjątkowych okoliczności, które mogłyby być podstawą do uzasadnionych oczekiwań ze strony beneficjentów. W szczególności żadne oczekiwanie, że taryfy nie będą stanowić pomocy państwa, nie mogło powstać w wyniku decyzji w sprawie Alumix z 1996 r. Jak wskazano w decyzji o wszczęciu postępowania z 2004 r. (zob. motyw 37), taryfa, która służyła jako model dla kwestionowanych taryf z 2004 r. nie była pierwotnym ustaleniem dotyczącym Alumix, co do którego Komisja uznała w 1996 r., że nie stanowi pomocy państwa, a całkiem nowym środkiem, który został przez władze włoskie znacząco zmodyfikowany (w szczególności w odniesieniu do mechanizmu finansowania) (78) i rozciągnięty w czasie. W takiej sytuacji ostrożny odbiorca pomocy sprawdziłby, czy nowy środek jest zgodny z prawem.
(200)
Komisja jest również zdania, że odzyskanie pomocy nie stanowiłoby naruszenia żadnej innej ogólnej zasady prawa wspólnotowego.
7.2. Określenie ilościowe kwot do odzyskania
(201)
Wszystkie kwoty pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym, otrzymane przez przedsiębiorstwa Portovesme, ILA i Eurallumina zgodnie z art. 1 dekretu z 2004 r. muszą zostać odzyskane, wraz z odsetkami, zgodnie z rozdziałem V rozporządzenia Komisji (WE) nr 794/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (79).
(202)
Celem odzyskania pomocy jest przywrócenie konkurencyjnej sytuacji beneficjentów, którą posiadali przed przyznaniem pomocy niezgodnej z rynkiem wewnętrznym, poprzez wyeliminowanie uzyskanej za jej pomocą nienależnej korzyści. W przedmiotowym przypadku uzyskana korzyść jest równa różnicy między taryfą preferencyjną a ceną za energię elektryczną, jaką beneficjenci musieliby zapłacić na rynku w przypadku braku kwestionowanych taryf.
(203)
W czasie, gdy wprowadzono taryfy, wszystkie zainteresowane przedsiębiorstwa dokonywały zakupu energii elektrycznej na podstawie umów dwustronnych. Państwo podjęło interwencję, subsydiując ceny umowne w drodze płatności wyrównawczych. Kwoty podlegające odzyskaniu są zatem równe płatnościom wyrównawczym otrzymywanym przez odbiorców w przedmiotowym okresie (zob. motyw 30).
8. WNIOSEK
Komisja stwierdza, że zarówno taryfy z 2004 r., jak i taryfy z 2005 r. stanowią pomoc operacyjną, która nie kwalifikuje się do żadnego odstępstwa od ogólnego zakazu pomocy państwa zgodnie z Traktatem WE, a tym samym jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym.
W przypadku taryf z 2004 r., które zostały wdrożone niezgodnie z prawem i z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE, wszelkie niezrealizowane wypłaty pomocy muszą zostać anulowane, natomiast pomoc już wypłacona musi zostać odzyskana. Kwota podlegająca odzyskaniu odpowiada wysokości wszystkich płatności wyrównawczych dokonanych przez Fundusz Wyrównawczy na rzecz przedsiębiorstw Portovesme, ILA i Eurallumina.
Taryfy z 2005 r., które zostały w prawidłowy sposób zgłoszone przez władze włoskie zgodnie z wymogami art. 108 ust. 3 TFUE, nie mogą być stosowane,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
1. Pomoc państwa, której Włochy zamierzają udzielić na rzecz Portovesme Srl, Eurallumina SpA, ILA SpA i Syndial SpA w oparciu o art. 11 ust. 12 dekretu z mocą ustawy nr 35 z dnia 14 marca 2005 r., przekształconego w ustawę nr 80/2005 z dnia 14 maja 2005 r., jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym.
2. W związku z powyższym przedmiotowa pomoc nie może zostać przyznana.
Artykuł 2
Pomoc państwa, która została w sposób niezgodny z prawem i z naruszeniem art. 108 ust. 3 TFUE przyznana przez Włochy, w oparciu o art. 1 dekretu Prezesa Rady Ministrów z dnia 6 lutego 2004 r., w wysokości 12 845 892,82 EUR na rzecz Portovesme Srl, w wysokości 5 208 152,05 EUR na rzecz Eurallumina SpA oraz w wysokości 291 120,27 EUR na rzecz ILA SpA, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym
Artykuł 3
1. Włochy odzyskają od beneficjentów pomoc, o której mowa w art. 2.
2. Do kwot podlegających zwrotowi dolicza się odsetki za cały okres począwszy od dnia, w którym pomoc została przekazana do dyspozycji beneficjenta, do dnia jej faktycznego odzyskania.
3. Odsetki nalicza się narastająco zgodnie z przepisami rozdziału V rozporządzenia Komisji (WE) nr 794/2004.
4. Włochy anulują wszystkie dotychczas niezrealizowane wypłaty pomocy, o której mowa w art. 2, ze skutkiem od dnia przyjęcia niniejszej decyzji.
Artykuł 4
1. Odzyskanie pomocy, o której mowa w art. 2, odbywa się w sposób bezzwłoczny i skuteczny.
2. Włochy zapewniają wykonanie niniejszej decyzji w terminie czterech miesięcy od daty jej notyfikacji.
Artykuł 5
1. W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Włochy przekazują Komisji następujące informacje:
a)
łączną kwotę (kwota główna i odsetki od zwracanej pomocy) do odzyskania od beneficjenta;
b)
szczegółowy opis środków już podjętych oraz środków planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji;
c)
dokumenty potwierdzające, że beneficjentowi nakazano zwrot pomocy.
2. Do momentu całkowitego odzyskania pomocy, o której mowa w art. 2, Włochy na bieżąco informują Komisję o kolejnych środkach podejmowanych na szczeblu krajowym w celu wykonania niniejszej decyzji. Na wniosek Komisji Włochy bezzwłocznie przedstawiają informacje o środkach już podjętych oraz środkach planowanych w celu wykonania niniejszej decyzji. Włochy dostarczają również szczegółowe informacje o kwocie pomocy oraz odsetkach już odzyskanych od beneficjenta.
Artykuł 6
Niniejsza decyzja jest skierowana do Republiki Włoskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 23 lutego 2011 r.