ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 19. října 2011
o režimech státních podpor zavedených Řeckem ve prospěch prefektur Kastorie, Evia, Florina, Kilkis, Rhodope, Evros, Xanthi a Dodecanese a na ostrovech Lesbos, Samos a Chios (restrukturalizace dluhů)
(č. C 23/04 (ex NN 153/03), C 20/05 (ex NN 70/04) a C 50/05 (ex NN 20/05))
(oznámeno pod číslem C(2011) 7252)
(Pouze řecké znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2012/307/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s čl. 108 odst. 2 prvním pododstavcem této smlouvy (1), a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Po obdržení informací, podle nichž byly v rámci nového projednání dluhů údajně poskytnuty v roce 1993 a následujících rocích podpory podnikům prefektur Kastorie a Euboia, vyzvala Komise dopisem ze dne 27. května 2003 řecké orgány, aby jí ve lhůtě čtyř týdnů sdělily znění právního základu tohoto opatření a dále také všechny informace nutné pro přezkum podle článků 87 a 88 Smlouvy (3).
(2)
Dopisem ze dne 10. července 2003, který byl zaevidován dne 17. července 2003, předalo Komisi Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii zprávu řeckých orgánů, v níž tyto orgány žádají o prodloužení lhůty uvedené v 1. bodě odůvodnění o jeden měsíc.
(3)
Dopisem ze dne 4. srpna 2003, který byl zaevidován dne 6. srpna 2003, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi informace požadované v dopise ze dne 27. května 2003.
(4)
Po přezkumu těchto informací se ukázalo, že podpory byly poskytnuty bez schválení Komise. Komise proto rozhodla o otevření spisu o neoznámené státní podpoře, který byl zaevidován pod číslem NN 153/03.
(5)
Dopisem ze dne 21. června 2004 (4) Komise informovala Řecko o svém rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 88 odst. 2 Smlouvy o ES (C 23/04) (dále jen „první rozhodnutí o zahájení řízení“).
(6)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (5). Komise vyzvala zúčastněné strany k předložení jejich připomínek k předmětným podporám.
(7)
Komise neobdržela od zúčastněných třetích stran žádné připomínky.
(8)
Dopisem ze dne 13. července 2004, který byl zaevidován dne 19. července 2004, Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii požádalo Komisi o prodloužení lhůty poskytnuté řeckým orgánům na odpověď na první rozhodnutí o zahájení řízení o jeden měsíc.
(9)
Faxem ze dne 6. srpna 2004 Komise požadované prodloužení lhůty poskytla.
(10)
Dopisem ze dne 9. srpna 2004, který byl zaevidován dne 10. srpna 2004, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi odpověď řeckých orgánů na první rozhodnutí o zahájení řízení.
(11)
Při přezkumu informací sdělených řeckými orgány v jejich dopise ze dne 4. srpna 2003 se ukázalo, že se předmětné podpory netýkají pouze prefektur Kastorie a Euboia, ale také prefektur Florina a Kilkis. Komise si proto faxem ze dne 22. dubna 2004 vyžádala od řeckých orgánů dodatečné informace o těchto podporách.
(12)
Dopisem ze dne 26. května 2004 Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii požádalo Komisi o prodloužení lhůty poskytnuté řeckým orgánům na sdělení výše uvedených dodatečných informací o jeden měsíc.
(13)
Faxem ze dne 7. června 2004 Komise požadované prodloužení lhůty poskytla.
(14)
Dopisem ze dne 1. července 2004, který byl zaevidován stejného dne, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi informace požadované faxem ze dne 22. dubna 2004.
(15)
Po přezkumu těchto informací se ukázalo, že podpory byly poskytnuty bez schválení Komise. Komise proto rozhodla o otevření spisu o neoznámené státní podpoře, který byl zaevidován pod číslem NN 70/04.
(16)
Dopisem ze dne 9. června 2005 (7) Komise informovala Řecko o svém rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 88 odst. 2 Smlouvy o ES týkající se podpor poskytnutých v prefekturách Florina a Kilkis (C 20/05) (dále jen „druhé rozhodnutí o zahájení řízení“).
(17)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (8). Komise vyzvala zúčastněné strany k předložení jejich připomínek k předmětným podporám.
(18)
Komise neobdržela od zúčastněných třetích stran žádné připomínky.
(19)
Dopisem ze dne 24. června 2005, který byl zaevidován dne 28. června 2005, Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii požádalo Komisi o prodloužení lhůty poskytnuté řeckým orgánům na odpověď na druhé rozhodnutí o zahájení řízení o dva měsíce.
(20)
Faxem ze dne 13. července 2005 Komise požadované prodloužení lhůty poskytla.
(21)
Dopisem ze dne 18. srpna 2005, který byl zaevidován dne 24. srpna 2005, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi odpověď řeckých orgánů na druhé rozhodnutí o zahájení řízení.
(22)
Při přezkumu informací sdělených řeckými orgány v jejich dopise ze dne 1. července 2004 se ukázalo, že podpory byly poskytnuty také v prefekturách, kterých se netýkala dvě první rozhodnutí o zahájení řízení. Komise si proto faxem ze dne 12. listopadu 2004 vyžádala od řeckých orgánů dodatečné informace o těchto podporách.
(23)
Dopisem ze dne 13. prosince 2004, který byl zaevidován dne 15. prosince 2004, Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii požádalo Komisi o prodloužení lhůty poskytnuté řeckým orgánům na sdělení výše uvedených dodatečných informací o jeden měsíc.
(24)
Faxem ze dne 6. ledna 2005 Komise požadované prodloužení lhůty poskytla.
(25)
Dopisem ze dne 27. ledna 2005, který byl zaevidován dne 1. února 2005, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi informace požadované faxem ze dne 12. listopadu 2004.
(26)
Po přezkumu těchto informací se ukázalo, že podpory byly poskytnuty bez schválení Komise. Komise proto rozhodla o otevření spisu o neoznámené státní podpoře, který byl zaevidován pod číslem NN 20/05.
(27)
Dopisem ze dne 22. prosince 2005 (10) Komise informovala Řecko o svém rozhodnutí zahájit řízení podle čl. 88 odst. 2 Smlouvy o ES týkající se podpor poskytnutých v prefekturách Rhodope, Evros, Xanthi a Dodecanese a na ostrovech Lesbos, Samos a Chios (C 50/05) (dále jen „třetí rozhodnutí o zahájení řízení“).
(28)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (11). Komise vyzvala zúčastněné strany k předložení jejich připomínek k předmětným podporám.
(29)
Komise neobdržela od zúčastněných třetích stran žádné připomínky.
(30)
Dopisem ze dne 23. ledna 2006, který byl zaevidován dne 25. ledna 2006, Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii požádalo Komisi o prodloužení lhůty poskytnuté řeckým orgánům na odpověď na třetí rozhodnutí o zahájení řízení o tři měsíce.
(31)
Faxem ze dne 3. února 2006 Komise požadované prodloužení lhůty poskytla.
(32)
Dopisem ze dne 10. května 2006, který byl zaevidován dne 11. května 2006, předalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi odpověď řeckých orgánů na třetí rozhodnutí o zahájení řízení.
(33)
Po přezkumu všech sdělených právních základů požádala Komise faxem ze dne 12. ledna 2011 řecké orgány, aby jí ve lhůtě jednoho měsíce poskytly upřesnění ohledně předmětných podpor.
(34)
Elektronických dopisem ze dne 7. února 2011 požádalo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi o prodloužení výše uvedené lhůty o čtyřicet pracovních dnů.
(35)
Faxem ze dne 17. února 2011 Komise poskytla prodloužení lhůty o dvacet pracovních dnů.
(36)
Elektronickými dopisy ze dne 15. března 2011 a 29. března 2011 sdělilo Stálé zastoupení Řecka při Evropské unii Komisi výše uvedená upřesnění.
II. POPIS
(37)
Vyhláška č. 69836/B1461 ze dne 30. září 1993 stanoví přeměnu dluhů splatných či nesplatných k 30. červnu 1993, které vyplývají z půjček jakékoliv povahy (na provozní kapitál a investice) v drachmách nebo ve valutách poskytnutých průmyslovým podnikům a podnikům provozujícím řemeslnou výrobu, jenž jsou usazeny a bez ohledu na své sídlo vyvíjejí činnost v prefekturách Kastorie a Euboia, a také přeměnu bankovních záruk v drachmách nebo ve valutách získaných na úkor těchto podniků na novou půjčku splatnou do deseti roků pomocí konstantních půlročních splátek jistiny a úroků nebo půlročních splátek stejné částky a výpočtu úroků každé pololetí v sazbě uplatňované v daném okamžiku na restrukturalizaci dluhů (sazba použitelná na půjčku je sazba používaná u státních dluhopisů na dvanáct let při jejich emisi předcházející počátek každého období výpočtu úroků z půjčky navýšená během prvních pěti let o dvě jednotky deseti procentních bodů s úrokovou subvencí hrazené z účtu zřízeného zákonem č. 128/75 (12)).
(38)
Výše uvedené podniky mohou u svých dluhů v drachmách nebo ve valutách existujících k 30. červnu 1993 a spojených s investicemi v oblasti aktiv nebo provozního kapitálu případně využívat po dobu pěti let úrokové subvence ve výši deseti procentních bodů.
(39)
Podniky musí být po restrukturalizaci dluhu životaschopné (což předpokládá, že jsou v obtížích) a toto kritérium ověřují banky.
(40)
Vyhlášky č. 2035824/5887 ze dne 1. června 1994, 2045909/7431/0025 ze dne 26. srpna 1994, 2071670/11297 ze dne 9. listopadu 1994 a 72742/B1723 ze dne 8. prosince 1994 upravují období osvobození a úrokové subvence u nových půjček a tyto půjčky zabezpečují zárukou státu.
(41)
Vyhláška č. 66336/B1398 ze dne 14. září 1993 stanoví stejná opatření a podmínky podpory jako v případě popsaném v 37. bodě odůvodnění. Počítá rovněž s poskytnutím státní záruky na jistinu a úroky u restrukturalizovaných dluhů průmyslových podniků a podniků provozujících řemeslnou výrobu v prefekturách Florina a Kilkis a také s tím, že stát uhradí v mezích rozpočtu zákona č. 128/75 úroky ze zpoždění existující k 31. prosinci 1992 u půjček poskytnutých těmto stejným podnikům na provozní kapitál nebo na investice.
(42)
Vyhláška č. 66336/B1398 ze dne 14. září 1993 byla změněna vyhláškou č. 30755/B1199 ze dne 21. července 1994, vyhláškou č. 60029/B1541 ze dne 23. září 1994, vyhláškou č. 72742/B1723 ze dne 8. prosince 1994, vyhláškou č. 236/B22 ze dne 4. ledna 1995, vyhláškou č. 8014/B285 ze dne 28. února 1995, vyhláškou č. 44678/B1145 ze dne 3. července 1995, vyhláškou č. 44446/B1613 ze dne 24. prosince 1996, vyhláškou č. 40410/B1678 ze dne 9. prosince 1997, vyhláškou č. 10995/B546 ze dne 24. března 1999, vyhláškou č. 12169/B736 ze dne 22. března 2000 a vyhláškou č. 35913/B2043 ze dne 24. října 2000. Tyto různé vyhlášky upravují délku půjček, období osvobození a úvěrové subvence u nových půjček a také prodlužují období, po kterém se neuhrazené splátky stávají vymahatelnými.
(43)
Podniky musí být po restrukturalizaci dluhu životaschopné (což předpokládá, že jsou v obtížích) a toto kritérium ověřují banky.
(44)
Vyhláška č. 1648/B.22/13.1.1994 stanoví toto:
a)
u nových půjček na provozní kapitál poskytnutých počínaje 1. dubnem 1993 průmyslovým, řemeslným a těžebním podnikům, hospodářstvím s průmyslovým typem chovu, hotelovým společnostem a loďařským podnikům usazeným bez ohledu na jejich hlavní sídlo v prefekturách Xanthi, Rhodope a Evros úrokovou subvenci ve výši deseti procentních bodů hrazenou z účtu zřízeného zákonem č. 128/75, a to až do výše 20 % obratu podniku v předchozím roce nebo do výše 50 % zakázek ve stávajícím roce u úroků účtovaných od 1. dubna 1993 do 31. března 1996 se státní zárukou až do celkové částky ve výši 100 000 000 GRD (293 470 EUR);
b)
seskupení do nové půjčky se státní zárukou a splatné do deseti roků pomocí konstantních půlročních splátek jistiny a úroků celkové částky dluhů splatných či nesplatných k 31. prosinci 1993 a vyplývajících z půjček poskytnutých na investice nebo na provozní kapitál průmyslovým, řemeslným a těžebním podnikům, hospodářstvím s průmyslovým typem chovu, hotelovým společnostem a podnikům kraje Thrákie, a to během prvních pěti let s úrokovou subvencí ve výši deseti procentních bodů hrazenou z účtu zřízeného zákonem č. 128/75;
c)
zahrnutí do restrukturalizace dluhů úroků ze zpoždění dlužných k 31. prosinci 1992 u půjček na investice nebo provozní kapitál.
(45)
Podniky musí být po restrukturalizaci dluhu životaschopné (což předpokládá, že jsou v obtížích) a toto kritérium ověřují banky.
(46)
Vyhláška č. 1648/B.22/13.1.1994 prošla řadou změn zavedených vyhláškami č. 14237/B.664/6.4.1994, 235/B.21/4.1.1995, 44678/B.1145/3.7.1995, 14946/B.566/30.4.1996, 44446/B.1613/24.12.1996, 32576/B.1282/9.10.1997 (13), 11362/B.472/7.4.1997, 40412/B.1677/9.12.1997 (14), 42998/B.2026/15.12.1998, 19954/B.957/7.6.1999, 10123/B.507/17.3.1999, 6244/B.270/18.2.2000 a 35913/B.2043/24.10.2000 (15). Všechny tyto dokumenty upravují technické parametry, jako jsou úrokové subvence, období osvobození, délka půjček a délka období, po jehož uplynutí se neuhrazené splátky stávají vymahatelnými.
(47)
Vyhláška č. 2003341/683/0025/17.2.94 uděluje státní záruku na půjčky na provozní kapitál poskytnuté počínaje 1. dubnem 1993 průmyslovým, řemeslným a těžebním podnikům, hospodářstvím s průmyslovým typem chovu, hotelovým společnostem a loďařským podnikům usazeným bez ohledu na jejich hlavní sídlo v prefekturách Xanthi, Rhodope a Evros, a to až do výše 100 000 000 GRD (293 470 EUR) na podnik, a také státní záruku na dluhy (jistinu a úroky) vyplývající z restrukturalizace dluhů k 31. prosinci 1993, které vznikly na základě minulých půjček poskytnutých v souladu s ustanoveními společné vyhlášky č. 1648/G.G.54/B.22/13.1.94.
(48)
Vyhláška č. 2003341/683/0025/17.2.94 prošla řadou změn zavedených vyhláškami č. 2022973/3968/0025/18.5.94, 2043231/6673/0025/11.7.95, 2030175/4446/0025/10.6.1996, 2087184/49/0025/11.7.97, 2016123/2133/0025/6.3.1998, 2090373/11216/0025/1.6.98 (16), 2/21857/0025/7.10.1999, 2/14774/0025/31.5.2000, 2/82257/0025/18.12.2000, 2/7555/0025/25.5.2001, 2/61352/0025/31.1.2002 a 2/64046/0025/2003/28.1.2004. Všechny tyto dokumenty uplatňují státní záruku při provádění opatření stanovených různými vyhláškami, kterými se mění vyhláška č. 1648/B.22/13.1.1994 (viz 46. bod odůvodnění).
(49)
Ve výše uvedeném seznamu vyhláška č. 2/82257/0025/18.12.2000 upřesňuje, že jejích ustanovení mohou využít pouze podniky životaschopné jako takové (a ne pouze až po restrukturalizaci dluhů, jak uvádějí ostatní vyhlášky zmiňované v tomto rozhodnutí), což předpokládá, že se nejedná o podniky v obtížích.
(50)
Vyhláška č. 2041901/16.5.1989 poskytuje úrokovou subvenci ve výši tří procentních bodů hrazenou ze společného účtu zřízeného zákonem č. 128/75 u dlužných zůstatků půjček na provozní kapitál poskytnutých počínaje 1. dubnem 1989 obchodním a řemeslným podnikům, které mají sídlo v prefekturách Evros, Lesbos, Samos, Chios a Dodecanese.
(51)
Vyhláška č. 2078809/10.10.89 stanoví úrokovou subvenci ve výši tří procentních bodů (3 %) hrazenou ze společného účtu zřízeného zákonem č. 128/75 u dlužných zůstatků půjček na provozní kapitál poskytnutých počínaje 1. dubnem 1989 obchodním a řemeslným podnikům, které mají sídlo v prefekturách Rhodope, Xanthi a Samos.
(52)
Vyhlášky č. 9034/B.289/10.2.2003 a 37497/B.1232/2.6.2003 doplňují vyhlášky uvedené v 50. a 51. bodě odůvodnění tím, že upřesňují rozsah a některé technické parametry stanovených úvěrových subvencí.
III. DŮVODY, KTERÉ VEDLY K ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(53)
U třech předmětných režimů měla Komise pochyby nejenom o neexistenci státních podpor, ale také o slučitelnosti podpor, o jejichž přítomnosti byla přesvědčena, s vnitřním trhem.
a) Odůvodnění prvního rozhodnutí o zahájení řízení
(54)
První řízení bylo zahájeno z těchto kumulativních důvodů:
a)
když byly řecké orgány požádány o vysvětlení ohledně předmětných podpor, uvedly, že vyhlášky, jež jim posloužily jako právní základ, nebyly oznámeny, protože se domnívaly, že podpory, které tyto vyhlášky zavedly, nepředstavují státní podpory ve smyslu čl. 87 odst. 1 Smlouvy o ES; kromě toho dodaly, že i když neznají přesný počet příjemců, vztahuje se pravděpodobně na částky předmětných podpor pravidlo de minimis;
b)
vzhledem ke skutečnosti, že v době poskytnutí půjček nebylo pravidlo de minimis použitelné v odvětví zemědělství a že vyhlášky sloužící jako právní základ předmětných podpor se týkaly podniků, které čelily potížím s likviditou, Komise soudila, že je podpory nutno analyzovat z hlediska různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, a to počínaje okamžikem, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
c)
pokud jde stále o odvětví zemědělství, dostupné informace neumožňovaly zjistit, zda byla státní záruka poskytnuta při dodržení různých pravidel použitelných na státní podpory ve formě záruk, a to od okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek;
d)
v odvětvích průmyslu a řemeslné výroby bylo sice pravidlo de minimis použitelné, protože ale řecké orgány neznaly počet příjemců opatření stanovených výše uvedenými vyhláškami a protože se podpory de minimis vypočítávají za období tří let a ne pro jednorázové opatření, nebylo možno zjistit, zda se na podpory stanovené výše uvedenými vyhláškami mohlo skutečně vztahovat pravidlo de minimis; v těchto souvislostech bylo rovněž nutno analyzovat podpory na základě různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, která platila v okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
e)
v případě těchto stejných odvětví neumožňovaly dostupné informace zjistit, zda byla státní záruka poskytnuta při dodržení různých pravidel týkajících se státní podpory ve formě záruk použitelných od okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek.
b) Odůvodnění druhého rozhodnutí o zahájení řízení
(55)
Druhé řízení bylo zahájeno z těchto kumulativních důvodů:
a)
když byly řecké orgány požádány o vysvětlení ohledně předmětných podpor, uvedly, že i když neznají přesný počet příjemců, vztahuje se pravděpodobně na částky předmětných podpor pravidlo de minimis; kromě skutečnosti, že se pravidlo de minimis až do 1. ledna 2005 nevztahovalo na odvětví zemědělství, Komise neměla žádný údaj, který by jí umožnil zjistit, do jaké míry částky obdržené zemědělskými podniky na základě vyhlášky č. 66336/B.1398 a jejích změněných znění spadají do pole působnosti nařízení Komise (ES) č. 1860/2004 ze dne 6. října 2004 o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na podporu de minimis v zemědělském odvětví (17), kterým se zavedlo pravidlo de minimis v odvětví zemědělství;
b)
vzhledem ke skutečnosti, že se výše uvedené vyhlášky vztahovaly na podniky v obtížích, bylo nutno analyzovat podpory z hlediska různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, a to od okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z dotyčných vyhlášek, tj. počínaje 21. zářím 1993; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
c)
pokud jde stále o odvětví zemědělství, dostupné informace neumožňovaly zjistit, zda byla státní záruka poskytnuta při dodržení různých pravidel použitelných na státní podporu ve formě záruk, a to od 21. září 1993;
d)
v odvětvích průmyslu a řemeslné výroby bylo sice pravidlo de minimis použitelné, protože ale řecké orgány neznaly počet příjemců opatření stanovených výše uvedenými vyhláškami a protože se prahy podpor vypočítávají za období tří let a ne pro jednorázové opatření, nebylo možno zjistit, zda se na podpory stanovené výše uvedenými vyhláškami mohlo skutečně vztahovat pravidlo de minimis; v těchto souvislostech bylo nutno analyzovat podpory rovněž na základě různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích od 21. září 1993; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
e)
v případě těchto stejných odvětví neumožňovaly dostupné informace zjistit, zda byla státní záruka poskytnuta při dodržení různých pravidel použitelných na státní podpory ve formě záruk, a to od 21. září 1993.
c) Odůvodnění třetího rozhodnutí o zahájení řízení
(56)
Třetí řízení bylo zahájeno z těchto kumulativních důvodů:
a)
v informacích, jež poskytly, řecké orgány stejně jako v případě obou prvních rozhodnutí o zahájení řízení uvedly, že předmětné částky měly pravděpodobně spadat pod pravidlo de minimis; kromě skutečnosti, že až do 1. ledna 2005 se pravidlo de minimis netýkalo odvětví zemědělství, neměla Komise k dispozici žádné údaje, které by jí umožnily posoudit, do jaké míry by částky obdržené zemědělskými podniky na základě vyhlášek, jež tvořily právní základ předmětného režimu, mohly spadat do oblasti působnosti nařízení (ES) č. 1860/2004;
b)
vzhledem k tomu, že se předmětné vyhlášky vztahovaly na podniky v obtížích, bylo nutno analyzovat podpory z hlediska různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, a to od okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z dotyčných vyhlášek, přičemž dostupné informace neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
c)
v odvětvích průmyslu, hotelových služeb a řemeslné výroby bylo sice pravidlo de minimis použitelné, protože ale řecké orgány neposkytly informace o počtu příjemců podpor a protože se prahy podpory de minimis vypočítávají za období tří let a ne pro jednorázové opatření, nebylo možno zjistit, zda se na podpory stanovené výše uvedenými vyhláškami mohlo skutečně vztahovat pravidlo de minimis; v těchto souvislostech bylo rovněž nutno analyzovat podpory na základě různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, která platila v okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
d)
na odvětví těžby a loďařství se pravidlo de minimis vztahovalo až počínaje vstupem v platnost nařízení Komise (ES) č. 69/2001 ze dne 12. ledna 2001 o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na podporu de minimis (18); ovšem z důvodů uvedených v písmenu c) bylo rovněž nutno analyzovat podpory na základě různých pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, která platila v okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena;
e)
v odvětví námořní dopravy nebylo pravidlo de minimis použitelné a podpory bylo rovněž nutno analyzovat na základě pravidel použitelných na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, která platila od vstupu v platnost první z výše uvedených vyhlášek; dostupné informace ovšem neumožňovaly zjistit, zda byla tato pravidla dodržena
f)
v žádném z uvedených odvětví neumožňovaly dostupné informace zjistit, zda byla státní záruka poskytnuta při dodržení různých pravidel použitelných na státní podpory ve formě záruk, a to od okamžiku, kdy vstoupila v platnost první z výše uvedených vyhlášek;
g)
vyhláška č. 2041901/16.5.1989 a vyhlášky zmíněné ve výše uvedeném 50. a 51. bodě odůvodnění stanovily podpory pro jiné prefektury než Rhodope, Xanthi a Evros a nebylo možno zjistit, zda se u plánovaného systému zásahů jedná o rozšíření systému použitého u výše uvedených tří prefektur nebo o samostatný systém, a bez ohledu na zvažovaný případ nebylo také možno na základě dostupných informací zjistit, zda byly dodrženy normy použitelné na státní podporu (normy použitelné na regionální podporu nebo na pravidlo de minimis);
h)
za předpokladu, že by vyhlášky uvedené v písmenu g) představovaly rozšíření systému zásahů použitého v prefekturách Rhodope, Xanthi a Evros, nebylo možno zjistit, zda by plánované podpory mohly spadat do rámce pravidla de minimis nebo zda by mohly být považovány za slučitelné s ustanoveními, kterými se řídí poskytování podpor na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích;
i)
za předpokladu, že by vyhlášky uvedené v písmenu g) představovaly samostatný systém zásahů, bylo vzhledem k neupřesnění této otázky v jejich ustanoveních nutno zvážit slučitelnost jeho použití na zdravé podniky a na podniky v obtížích, přičemž analýza dospěla k těmto závěrům:
-
pokud jde o podniky v obtížích, nebylo možno zjistit, zda by plánované podpory nemohly spadat pod pravidlo de minimis nebo zda by je nebylo možno považovat za slučitelné s ustanoveními, kterými se řídí poskytování podpor na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích,
-
pokud jde o zdravé podniky, nebylo možno zjistit, zda provozní kapitál vytvořený díky půjčce s poskytnutou úrokovou subvencí sloužil k financování způsobilých investic ve smyslu nařízení EU o regionálních podporách.
IV. PŘIPOMÍNKY ŘECKÝCH ORGÁNŮ K ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
a) Připomínky řeckých orgánů k prvnímu rozhodnutí o zahájení vyšetřovacího řízení
(57)
Ve svém dopise ze dne 9. srpna 2004 uvedly řecké orgány následující:
a)
u seskupení půjček se jedná o správní nástroj, který pro veřejnou správu nepředstavuje vysoké náklady;
b)
výpočet úroků za období šesti měsíců již podpořila judikatura vnitrostátního nejvyššího soudu, který prohlásil čtvrtletní kapitalizaci za protiprávní a nevhodnou, protože je odpovědná za zhoršování zadlužení;
c)
poskytnutí státní záruky nelze považovat za podporu, protože její použití provázejí opatření, jež jsou pro dlužníky mimořádně tvrdá;
d)
během referenčního období zůstaly úrokové sazby v Řecku bez ohledu na úrokovou subvenci nadále mnohem vyšší než ve zbývající části Unie, čímž nedošlo k narušení hospodářské soutěže, a to tím spíše, že podniky, které byly příjemci podpory, musely být životaschopné; úroková subvence byla kromě toho financována ze zvláštního účtu mimo státní rozpočet;
e)
poskytnutí období osvobození nelze považovat podporu, protože dluh a úroky přetrvávají: jedná se pouze o odložení splátek, jež lze odůvodnit hospodářskou situací;
f)
vyhláška č. 72742/B1723 (viz výše uvedený 42. bod odůvodnění) nevede k žádným dodatečným nákladům v porovnání s náklady vyvolanými vyhláškou, která tvoří základ předmětného režimu;
g)
uvolnění jištění na základě vyhlášky č. 2071670/11297 nelze považovat za podporu podniku, protože tato jištění jsou přizpůsobena výši restrukturalizovaných půjček a záruka řeckého státu navíc nepokrývá jakékoli náklady uložené vypůjčovatelům bankami;
h)
vyhláška č. 69836/B1451 a její změněná znění se týkala obecně zpracovatelských podniků a nezmiňovala konkrétně zpracovatelské podniky v odvětví zemědělství, které byly pokryty nařízením Rady (EHS) č. 866/1990 ze dne 29. března 1990 o zlepšení podmínek zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů (19), nařízením Rady (ES) č. 951/1997 ze dne 20. května 1997 o zlepšení podmínek zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů (20) a nařízením Rady (ES) č. 1257/1999 ze dne 17. května 1999 o podpoře pro rozvoj venkova z Evropského zemědělského orientačního a záručního fondu (EZOZF) (21); tato nařízení byla uplatněna zavedením operačních programů druhého a třetího rámce podpory Společenství; podniky, které investovaly a obdržely za tímto účelem podporu od ministerstva zemědělství, rozvoje a výživy, nemohly využít restrukturalizace dluhů, protože se s tím nepočítalo; nebylo použito ani pravidlo de minimis, protože k získání dotace musely hospodářské subjekty provést práce a nést s nimi spojené náklady;
i)
odkaz na pravidlo de minimis slouží výlučně k dokreslení skutečnosti, že většina poskytnutých podpor nepřesáhla prahovou hodnotu de minimis, aniž by se přitom zvláště odkazovalo na odvětví zemědělství;
j)
kritérium „životaschopnosti po restrukturalizaci dluhu“ nemá žádný vliv na celkové posouzení životaschopnosti podniku provedené úvěrovou institucí, protože o způsobilosti k restrukturalizaci dluhu se rozhoduje ihned po vypracování studie životaschopnosti;
k)
restrukturalizace se týká starých půjček a na nové investice nebylo poskytnuto žádné financování;
l)
pokud jde o celkový grantový ekvivalent podpory na restrukturalizaci dluhů, drtivá většina podpor představovala nízké částky, u cílených oblastí (Kastorie a Euboia) se jednalo o znevýhodněné oblasti ve smyslu směrnice Rady 75/268/EHS ze dne 28. dubna 1975 o zemědělství v horských a znevýhodněných oblastech (22) a celá země je součástí cíle č. 1;
m)
úroková sazba použitá u nových půjček odpovídá sazbě u poslední emise státních dluhopisů a úroková subvence se netýká celé doby trvání restrukturalizované půjčky ale pouze prvních kritických roků, přičemž rozdíl sazeb není příliš významný (jeden až dva procentní body);
n)
režim trval od 30. června 1993 do 30. června 2003.
b) Připomínky řeckých orgánů k druhému rozhodnutí o zahájení vyšetřovacího řízení
(58)
Ve svém dopise ze dne 18. srpna 2005 řecké orgány předložily tyto argumenty, přičemž se ve většině případů jednalo o tvrzení již obsažená v jejich odpovědi na první rozhodnutí o zahájení řízení (viz předchozí bod odůvodnění):
a)
u seskupení půjček se jedná o správní nástroj, který pro veřejnou správu nepředstavuje vysoké náklady (k tomu dodávají, že cílem tohoto nástroje není selektivní poskytování podpor);
b)
výpočet úroků za období šesti měsíců již podpořila judikatura vnitrostátního nejvyššího soudu, který prohlásil čtvrtletní kapitalizaci za protiprávní a nevhodnou, protože je odpovědná za zhoršování zadlužení;
c)
během referenčního období zůstaly úrokové sazby v Řecku bez ohledu na úrokovou subvenci nadále mnohem vyšší než ve zbývající části Společenství;
d)
poskytnutí státní záruky nelze považovat za podporu, protože její použití provázejí podmínky, jež jsou pro dlužníky mimořádně tvrdé;
e)
úroky z prodlení a úrokové subvence byly financovány ze zvláštního účtu (účet zřízený zákonem č. 128/75) mimo státní rozpočet;
f)
poskytnutí období osvobození nelze považovat podporu, protože dluh a úroky přetrvávají: jedná se pouze o odložení splátek, jež lze odůvodnit hospodářskou situací;
g)
ustanovení ministerské vyhlášky 66336/B.1398/1993 a její změněná znění počítala s možností zásahu ve prospěch podniků usazených v prefekturách Florina a Kilkis bez výrazných nákladů pro veřejnou správu a za podmínky, že uvedené podniky jsou považovány za životaschopné; nenarušovala proto hospodářskou soutěž ve smyslu článku 87 Smlouvy o ES; kromě toho nelze zapomínat na to, že prefektury Florina a Kilkis sousedí s bývalou jugoslávskou republikou Makedonie a že během referenčního období (devadesátá léta) značně trpěly nestabilitou a válečným stavem v tomto regionu;
h)
výše uvedená vyhláška k tomu odkazuje na průmyslové podniky a podniky s řemeslnou výrobou a podle řeckých orgánů se její ustanovení údajně netýkala zemědělských podniků.
c) Připomínky řeckých orgánů k třetímu rozhodnutí o zahájení vyšetřovacího řízení
(59)
Ve svém dopise ze dne 10. května 2006 uvedly řecké orgány tyto argumenty:
a)
prefektury dotčené předmětnými vyhláškami se nacházely v obtížné hospodářské situaci poznamenané nízkým stupněm hospodářské činnosti a vyšší mírou nezaměstnanosti než ve zbylé části země, přičemž tyto okolnosti zhoršoval válečný stav v sousedních zemích (např. v Kosovu); k narušení hospodářské soutěže proto nemohlo dojít a podpory poskytnuté formou restrukturalizace dluhů a úvěrových subvencí mohly využít výjimky stanovené v čl. 87 odst. 3 písm. a) a c) Smlouvy o ES;
b)
podpory byly zaměřeny na vyřešení potíží v podobě nedostatečné dynamiky místních trhů, oslabení pracovního trhu, snížení poptávky a rovněž na dlouhodobý hospodářský rozvoj;
c)
pokud jde o tvrzení Komise, podle nějž mohlo údajně dojít k narušení podmínek obchodu v rámci Společenství vzhledem k silné hospodářské soutěži, jež existuje v odvětví zemědělství, se ze všech zkoumaných vyhlášek pouze vyhláška 1648/B22/13.1.1994 týká podniků s průmyslovým typem chovu; k tomu produkce masa v prefekturách Evros, Rhodope a Xanthi představovala v období 1995-2004 pouze malou část zemědělské produkce dotyčných prefektur a hrubý domácí produkt (HDP) těchto prefektur sice během šetřeného období vzrostl (jak v absolutních údajích, tak na obyvatele), ale zůstával přesto nadále značně pod vnitrostátním průměrem;
d)
vyhlášky č. 2041901/16.5.1989 a 2078809/1989, jež stanovily úrokové subvence u půjček na provozní kapitál podniků v prefekturách Lesbos, Samos, Chios a Dodecanese, stanovily také, že tyto podniky musí být před a po restrukturalizaci svých dluhů životaschopné;
e)
příslušné orgány v Řecku byly sice požádány, aby shromáždily údaje o skutečně poskytnutých podporách, nebyly ale schopny je poskytnout;
f)
úrokové subvence byly financovány z účtu zřízeného zákonem č. 128/75, který neobsahuje státní prostředky, protože se jedná o účet určený hlavně na přerozdělování finančních prostředků.
d) Dopisy řeckých orgánů ze dne 15. a 29. března 2011
(60)
V dopisech ze dne 15. a 29. března 2011 řecké orgány především upřesnily konce platnosti výchozích vyhlášek, kterými se řídily předmětné režimy. Jedná se o tyto termíny:
a)
30. června 2003 v případě vyhlášky č. 69836/B1461 (prefektury Kastorie a Euboia);
b)
30. června 2000 v případě vyhlášky č. 66336/B/398/14-9-1993 (prefektury Florina a Kilkis);
c)
31. prosince 2005 v případě vyhlášky č. 1648/B.22/13.1.94 (prefektury Xanthi, Rhodope a Evros);
d)
31. prosince 2004 v případě vyhlášky č. 2041901/16-5-1989 (prefektury Rhodope, Evros, Xanthi, Dodecanese a ostrovy Lesbos, Samos a Chios).
(61)
Řecké orgány dále upřesňují, že kritérium životaschopnosti podniků po restrukturalizaci dluhů nepředstavovalo výlučně zohlednění životaschopnosti podniků po restrukturalizaci dluhů ale spíše celkové posouzení životaschopnosti podniků před a po restrukturalizaci.
(62)
Oba dopisy obsahují rovněž tabulky s uvedením grantového ekvivalentu předmětných podpor obdrženého každým podnikem-příjemcem, přičemž účelem tabulek je zdůraznit procentuální podíl podniků, u nichž by podpory mohly spadat do rámce režimu de minimis. Řecké orgány nicméně přiznávají, že u podpor poskytnutých na základě vyhlášek č. 2041901/16-5-1989 (prefektury Xanthi, Rhodope a Evros a ostrovy Samos, Lesbos, Chios a Dodecanese) a č. 1648/B.22/13.1.94 (prefektury Xanthi, Rhodope a Evros) zahrnují dostupné údaje pouze období 2004-2007. Údaje poskytnuté ohledně podpor poskytnutých na základě vyhlášky č. 69836/B1461 (prefektury Kastorie a Euboia) pokrývají období 1993-1998 a údaje ohledně podpor poskytnutých na základě vyhlášky č. 66336/B/398/14-9-1993 (prefektury Florina a Kilkis) období 1993-2001. Tyto údaje byly získány od bank, ale ne všechny na žádost odpověděly. Řecké orgány se přesto domnívají, že číselné údaje se blíží celkové částce poskytnutých podpor, protože banky, které reagovaly, představují hlavní poskytovatele úvěrů pro dotyčné prefektury. Podle nich analýza údajů prokazuje, že podpory zapadají do rámce prahové hodnoty de minimis v 73,55 až 99,46 % případů v závislosti na období a zvažované vyhlášce.
(63)
Řecké orgány nakonec upřesňují, že výrobní a zpracovatelské podniky zemědělských produktů a podniky uvádějící je na trh nebyly pro podpory způsobilé a že termín „důlní podniky“ ve skutečnosti znamená podniky těžící mramor a kámen.
V. HODNOCENÍ
V.I. EXISTENCE PODPORY
(64)
Podle čl. 107 odst. 1 SFEU podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem. Bráno doslova odpovídají předmětné podpory této definici v tom smyslu, že jsou financovány státem nebo ze státních prostředků, že se týkají určitých podniků (podniků odvětví zemědělství, řemeslné výroby, průmyslu, hotelových služeb, těžby - viz 63. bod odůvodnění - a loďařství v uvedených prefekturách), které zvýhodňují opatřeními, jako je splátkový kalendář jejich půjček, snížení splátek v důsledku jejich rozložení v čase, úvěrové subvence nebo poskytnutí záruk, a že mohou ovlivnit obchod (23) a narušit hospodářskou soutěž (24).
(65)
Řecké orgány se samozřejmě pokusily prokázat, že předmětné podpory mohou spadat do rámce režimu de minimis, a nepředstavují proto státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Ovšem kromě skutečnosti, že pravidlo de minimis nebylo během období platnosti vyhlášek, jež představují právní základ předmětných režimů, vždy použitelné na všechna dotyčná odvětví (což byl ostatně jeden z důvodů rozhodnutí o zahájení řízení), jsou tyto údaje i podle přiznání uvedených orgánů neúplné (viz 62. bod odůvodnění). Kromě toho se výše podpor de minimis liší podle jednotlivých odvětví (v odvětví průmyslu a v odvětví zemědělství nejsou stejné) a na základě poskytnutých tabulek se lze domnívat, že řecké orgány tento rozdíl zcela jasně nepochopily. Na rozdíl od tvrzení řeckých orgánů, podle nichž podniky výroby, zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů nebyly způsobilé pro předmětné režimy podpory, Komise zjišťuje, že z výše zmíněných tabulek jasně vyplývá, že některé podniky z těchto odvětví činnosti byly přesto příjemci podpor a že tyto podpory jsou považovány za podpory v rámci režimu de minimis, i když zjevně přesahují přípustnou prahovou hodnotu.
(66)
Komise připomíná, že každá jednotlivá podpora poskytnutá na základě režimu, který splňuje v okamžiku poskytnutí podmínky uvedené v použitelném nařízení o podpoře de minimis, je považována za podporu, jež nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
(67)
V okamžiku, kdy řecké orgány začaly poskytovat předmětné podpory, pro odvětví zemědělství dosud neexistovaly předpisy Unie, kterými se řídí podpory de minimis.
(68)
První předpisy Společenství v této oblasti představují ustanovení nařízení (ES) č. 1860/2004 (25).
(69)
Podle nařízení (ES) č. 1860/2004, které zahrnuje jak zemědělskou prvovýrobu, tak zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů, neovlivňují podpory nepřesahující částku 3 000 EUR na příjemce a na tři roky obchod mezi členskými státy, nenarušují nebo nemohou narušit hospodářskou soutěž, a nespadají proto pod čl. 107 odst. 1 SFEU.
(70)
Při použití článku 5 nařízení (ES) č. 1860/2004 platí stejné pro podpory poskytnuté před vstupem v platnost dotyčného nařízení, pokud tyto podpory splňují všechny podmínky stanovené v jeho článcích 1 a 3.
(71)
Dne 1. ledna 2008 bylo nařízení (ES) č. 1860/2004 nahrazeno nařízením Komise (ES) č. 1535/2007 ze dne 20. prosince 2007 o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na podporu de minimis v produkčním odvětví zemědělských produktů (26), kterým se zvýšila částka podpory de minimis na 7 500 EUR na příjemce a období tří fiskálních hospodářských roků, a to bez ohledu na formu a cíle podpor při maximální částce na členský stát, která odpovídá 0,75 % hodnoty roční produkce.
(72)
Ustanovení čl. 6 odst. 1 nařízení (ES) č. 1535/2007 uvádí, že „[…] nařízení se vztahuje na podporu poskytnutou před 1. lednem 2008 podnikům produkčního odvětví zemědělských produktů, pokud tato podpora splňuje všechny podmínky stanovené v článcích 1, 2, 3 a 4, s výjimkou požadavku výslovného odkazu na toto nařízení uvedeného v čl. 4 odst. 1 prvním pododstavci“. Nařízení se ovšem vztahuje pouze pro zemědělskou prvovýrobu.
(73)
Pravidlo de minimis použitelné od 1. ledna 2007 v oblasti zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů je stanoveno v nařízení Komise (ES) č. 1998/2006 ze dne 15. prosince 2007 o použití článků 87 a 88 Smlouvy na podporu de minimis (27).
(74)
Ustanovení čl. 2 odst. 2 nařízení (ES) č. 1998/2006 stanoví částku, do jejíž výše podpora neovlivňuje obchod mezi členskými státy, nenarušuje nebo nemůže narušit hospodářskou soutěž, a nespadá proto pod čl. 107 odst. 1 SFEU, na 200 000 EUR.
(75)
Ustanovení čl. 5 odst. 1 nařízení (ES) č. 1998/2006 uvádí, že „toto nařízení se […] použije na podpory poskytnuté před jeho vstupem v platnost podnikům provozujícím zpracovávání a uvádění na trh zemědělských produktů, jestliže podpora splňuje veškeré podmínky stanovené v článku 1 a 2. ...“.
(76)
V těchto souvislostech nebude Komise považovat za státní podporu podpory poskytnuté na základě analyzovaných vyhlášek, které nepřesahují na příjemce:
a)
v případě zemědělské prvovýroby: 3 000 EUR za tříleté období, pokud byly v okamžiku jejich udělení v souladu s ustanoveními nařízení (ES) č. 1860/2004, nebo 7 500 EUR za období tří fiskálních roků, pokud byly v okamžiku jejich udělení v souladu s ustanoveními nařízení (ES) č. 1535/2007;
b)
v případě zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů: 3 000 EUR za tříleté období, pokud byly v okamžiku jejich udělení v souladu s ustanoveními nařízení (ES) č. 1860/2004, nebo 200 000 EUR za období tří fiskálních roků, pokud byly v okamžiku jejich udělení v souladu s ustanoveními nařízení (ES) č. 1998/2006.
(77)
Komise ovšem zdůrazňuje, že ustanovení nařízení (ES) č. 1998/2006 a (ES) č. 1535/2007 nemohou využívat podniky v obtížích.
(78)
V jiných odvětvích, než je zemědělství (což v tomto konkrétním případě znamená v různých odvětvích uvedených v tomto rozhodnutí s výjimkou odvětví loďařství, o němž bude pojednáno níže v 80. a 81. bodě odůvodnění (28)), bylo použitelné v okamžiku, kdy byly předmětné podpory poskytnuty, pravidlo de minimis stanovené ve sdělení Komise ze dne 20. května 1992 s názvem „Rámec Společenství pro podpory malým a středním podnikům z roku 1992“ (29) (dále jen „rámec Společenství z roku 1992“). Sdělení stanovilo, že „[…] vyplacení ad hoc podpor nepřesahujících částku 50 000 ecu na daný druh výdajů a režimy, na jejichž základě je částka podpory, již může získat podnik pro daný typ výdajů za tříleté období, omezena na tuto výši, nemusí být nadále oznamovány podle čl. 93 odst. 3 [Smlouvy o ES] (30) za podmínky, že poskytnutí podpory nebo podmínky režimu obsahují výslovné ustanovení, které stanoví, že dodatečná podpora poskytnutá stejném podniku na stejný druh výdajů z jiných zdrojů financování nebo v rámci jiných režimů nesmí zvýšit celkovou částku, jejímž je podnik příjemcem, na hranici přesahující prahovou hodnotu ve výši 50 000 ecu. …“. Toto pravidlo bylo následně předefinováno ve sdělení Komise o podpoře de minimis (31) z roku 1996 (dále jen „sdělení z roku 1996“), které stanovilo výši podpory de minimis na 100 000 ecu za stejné období, a poté v nařízení (ES) č. 69/2001, které stanovilo tuto částku na 100 000 EUR za stejné období.
(79)
Vzhledem k termínům ukončení platnosti analyzovaných režimů (poslední k 31. prosinci 2005) a k nemožnosti zpětného uplatnění předpisů, pokud jde o odvětví uvedená v 78. bodě odůvodnění, nebude Komise považovat za státní podporu podpory poskytnuté na základě analyzovaných vyhlášek, které nepřesahují na příjemce:
a)
50 000 ecu za tři roky během období od 19. srpna 1992 do 5. března 1996, pokud tyto podpory byly v okamžiku jejich poskytnutí v souladu s ustanoveními rámce z roku 1992;
b)
100 000 ecu/EUR za tři roky během období od 6. března 1996 do 1. února 2001, pokud tyto podpory byly v okamžiku jejich poskytnutí v souladu s příslušnými ustanoveními sdělení z roku 1996;
c)
100 000 EUR za tři roky během období od 2. února 2001 do 31. prosince 2005, pokud tyto podpory byly v okamžiku jejich poskytnutí v souladu s příslušnými ustanoveními nařízení (ES) č. 69/2001.
(80)
Pokud jde o odvětví loďařství, pravidlo de minimis je použitelné pouze od vstupu v platnosti nařízení (ES) č. 69/2001.
(81)
Komise proto nebude považovat za státní podporu podpory poskytnuté na základě analyzovaných vyhlášek, které nepřesahují částku 100 000 EUR na příjemce a tři roky během období od 2. února 2001 do 31. prosince 2005, pokud tyto podpory byly v okamžiku jejich poskytnutí v souladu s příslušnými ustanoveními nařízení (ES) č. 69/2001.
(82)
Ostatní tvrzení, kterými řecké orgány odůvodňují neexistenci státní podpory, nemůže Komise přijmout z následujících důvodů, které platí v každém případě, kdy jsou tato tvrzení použita:
a)
tvrzením, že seskupení půjček nevede k vysokým nákladům pro veřejnou správu (viz zejména 57. bod odůvodnění písm. a) a 58. bod odůvodnění písm. a)), řecké orgány uznávají, že opatření znamená pro stát náklad, tj. zapojuje státní prostředky;
b)
až do vstupu v platnost sdělení o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na státní podpory ve formě záruk (32) (dále jen „sdělení z roku 2000“) byly všechny záruky považovány za obsahující prvek státní podpory (viz 105. bod odůvodnění písm. a)); sdělení z roku 2000 stanoví, že záruku lze považovat za prostu státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy, pokud se u příjemců nejedná o vypůjčovatele ve finančních obtížích a pokud by v zásadě mohli získat půjčku na finančních trzích za tržních podmínek bez zásahu státu, jestliže jsou záruky spojeny s konkrétní finanční operací, týkají se určité maximální částky, nepokrývají více než 80 % splatného zůstatku půjčky nebo jiného finančního závazku (s výjimkou investičních dluhopisů a podobných nástrojů), nejsou neomezené, pokud jsou podmínky režimu stanoveny na základě realistického posouzení rizik ohledně zajištění co nejpravděpodobnějšího vlastního financování pomocí pojistného hrazeného podniky-příjemci, pokud režim určuje způsoby poskytování záruk a stanoví, že jeho obecné financování bude předmětem přezkumu nejméně jednou za rok a pokud pojistné kryje jak běžná rizika spojená s poskytnutím záruky, tak správní náklady režimu a umožňuje běžné odměňování výchozího kapitálu případně poskytnutého státem pro rozběh režimu; řecké orgány ovšem neposkytly žádnou informaci, která by potvrzovala přijatelnost tohoto scénáře v tomto konkrétním případě;
c)
pokud jde o hospodářskou soutěž, nepředstavuje poskytnutí období osvobození (viz 57. bod odůvodnění písm. e) a 58. bod odůvodnění písm. f)) pouze časové posunutí splátek, protože se jím snižuje splátková zátěž v konkrétním okamžiku a příjemci se poskytuje dočasné finanční ulehčení;
d)
přestože účet zřízený zákonem č. 128/75, který se používá pro financování úrokových subvencí (viz 57. bod odůvodnění písm. d), 58. bod odůvodnění písm. e) a 59. bod odůvodnění písm. f)), nebyl, jak uvádějí samy řecké orgány, zahrnut do rozpočtu řeckého státu, představuje státní prostředek (33);
e)
poskytnutí úrokové subvence u půjček poskytuje podnikům, které jsou jejím příjemcem, zvýhodnění, i když jsou úrokové sazby v zemi vysoké;
f)
přestože uvolnění jištění poskytovaných pro získání záruky (viz 57. bod odůvodnění písm. g)) nepředstavuje podle vyhlášky č. 2071670/11297 pro řecký stát žádný přímý výdaj, obsahuje prvek podpory, protože stát tím, že s touto možností počítá, nejenom poskytuje podnikům-příjemcům možnost získání kapitálu, ale ruší zároveň kompenzační opatření požadované pro získání své záruky;
g)
skutečnost, že v Řecku byly údajně vysoké úrokové sazby (viz 57. bod odůvodnění písm. d)), neznamená nepřítomnost podpory v tom smyslu, že bez ohledu na hospodářské okolnosti, za nichž došlo k restrukturalizacím dluhů s úrokovými subvencemi, už pouhá skutečnost jejich poskytnutí se rovná zbavení příjemců zátěže, kterou by musely za běžných okolností nést při výkonu své činnosti.
(83)
Vzhledem ke všem těmto důvodům nezbývá Komisi než dospět k závěru, že podpory, které nesplňují prahové hodnoty a podmínky pro poskytování podpor de minimis uvedených v 68. až 81. bodě odůvodnění, spadají do oblasti působnosti čl. 107 odst. 1 SFEU.
V.II. SLUČITELNOST PODPORY
(84)
V případech stanovených v čl. 107 odst. 2 a 3 SFEU mohou být ovšem určité podpory uplatněním výjimky považovány za slučitelné s vnitřním trhem.
(85)
V tomto konkrétním případě je nutno v rámci každého zahájeného řízení přezkoumat, jakou výjimku by bylo možno uplatnit podle jednotlivých dotčených odvětví (při odlišení odvětví zemědělství a ostatních odvětví).
V.II.1 PODPORY TÝKAJÍCÍ SE PREFEKTUR KASTORIE A EUBOIA, KTERÉ BYLY PŘEDMĚTEM PRVNÍHO ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
a) Odvětví zemědělství
(86)
Vzhledem k povaze poskytnutých podpor je jedinou výjimkou, o které lze uvažovat při odůvodnění jejich slučitelnosti s vnitřním trhem, výjimka, s níž počítá čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU a podle níž lze považovat za slučitelné s vnitřním trhem podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem.
(87)
Jelikož se u předmětných podpor jedná o neoznámené podpory, je nutno pro použití této výjimky, aby byly v souladu s pravidly o státní podpoře, jež platila v okamžiku jejich poskytnutí. Podle údajů poskytnutých řeckými orgány trval předmětný režim od 30. června 1993 do 30. června 2003. Slučitelnost předmětného režimu s vnitřním trhem bude proto analyzována na základě předpisů o státní podpoře použitelných během tohoto období.
(88)
Jedním z důvodů, které vedly Komisi k zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, je, že podpory se zdály být určeny pro podniky v obtížích. V této věci řecké orgány ve svém dopise ze dne 9. srpna 2004 uvedly, že kritérium „životaschopnosti po restrukturalizaci dluhů“ nemělo žádný vliv na celkové posouzení životaschopnosti podniku, které provedla úvěrová instituce, protože o způsobilosti k restrukturalizaci se rozhodovalo okamžitě po vypracování studie životaschopnosti. Toto tvrzení bylo opakováno v dopisech ze dne 15. a 29. března 2011 (viz 61. bod odůvodnění).
(89)
Komise se domnívá, že toto vysvětlení neumožňuje dospět k závěru, že podpory nebyly poskytovány podnikům v obtížích, protože se sice, jak tvrdí řecké orgány, o způsobilosti k restrukturalizaci dluhů rozhodovalo ihned po vypracování studie životaschopnosti, ale samotná studie byla zaměřena na výhledy životaschopnosti příjemců po provedení restrukturalizace dluhů, což znamená, že zájemci-příjemci se mohli nacházet v okamžiku provádění studie v potížích a přitom být do režimu zahrnuti, protože subjekt provádějící studii mohl odhadnout možnosti návratu k životaschopnosti po restrukturalizaci dluhů (Komise tento prvek ostatně zdůraznila ve 23. bodě odůvodnění svého rozhodnutí o zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, protože se preambule vyhlášky č. 2045909/7931/0025 zmiňovala o nutnosti podpořit podniky prefektur Kastorie a Euboia, které čelí potížím s likviditou).
i) Předpisy použitelné na podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích během zvažovaného období
I. Období od 1. října 1993 do 31. prosince 1997
(90)
Podpory podnikům v obtížích podléhají určitému počtu pravidel. V okamžiku vstupu v platnost vyhlášky č. 69836/B1461 Komise prováděla politiku, na jejímž základě považovala v odvětví zemědělství tyto podpory za provozní, jež mohly být prohlášeny za slučitelné s vnitřním trhem pouze za splnění třech následujících podmínek:
a)
předmětné podpory se musely týkat finančních nákladů půjček uzavřených za účelem financování již provedených investic;
b)
kumulovaný grantový ekvivalent podpor případně poskytnutých u předem dojednaných půjček a předmětných podpor nesměl přesáhnout obecně přijímané míry, tj.:
i)
u investic na úrovni zemědělské prvovýroby: 35 nebo 75 % v znevýhodněných oblastech ve smyslu směrnice 75/268/EHS,
ii)
u investic na úrovni zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů: 55 nebo 75 % v oblastech cíle 1 u projektů, které jsou v souladu s odvětvovými programy nebo jedním z cílů článku 1 nařízení (EHS) č. 866/90 (34), a 35 % (nebo 50 % v oblastech cíle 1) u ostatních projektů za podmínky, že nejsou vyloučeny z výběrových kritérií stanovených v bodě 2 přílohy rozhodnutí Komise 90/342/EHS ze dne 7. června 1990 o přijetí výběrových kritérií pro investice do zlepšení zpracovatelských a marketingových podmínek pro zemědělské a lesnické produkty (35) (či rozhodnutí 94/173/ES (36), které jej nahradilo);
c)
předmětné podpory musí následovat po úpravách sazeb nových půjček provedených za účelem zohlednění kolísání hodnoty peněz (výše podpor musí být nižší nebo se rovnat změně sazeb u nových půjček) a musí se týkat zemědělských hospodářství, u kterých existují záruky životaschopnosti, a to zejména v případech, kdy by finanční zátěž vyplývající ze stávajících půjček byla takové míry, že by u hospodářství existovalo riziko ohrožení či dokonce úpadku.
(91)
V dopise ze dne 9. srpna 2004 řecké orgány uvedly, že se vyhláška č. 69836/B1451 a její změněná znění týkají zpracovatelských podniků obecně, že tato vyhláška se nijak zvláště nezmiňuje o zpracovatelských podnicích odvětví zemědělství, které jsou pokryty nařízeními (EHS) č. 866/90, (ES) č. 951/97 a (ES) č. 1257/1999, že celé území země patří k cíli 1 a že podniky, které investovaly a získaly za tím účelem podporu od ministerstva zemědělství, rozvoje a výživy, nemohly využít restrukturalizace dluhů, protože se s tím nepočítalo. Pokud jde o celkový grantový ekvivalent restrukturalizace dluhů, dodávají, že drtivá většina podpor představovala nízké částky a že restrukturalizace dluhů se týká starých půjček, a tím pádem již provedených investic.
(92)
Upřesnění poskytnutá řeckými orgány v prvé řadě Komisi neumožňují vyloučit, že zpracovatelské podniky odvětví zemědělství nemohly být příjemci podpor na základě vyhlášky č. 69836/B1451 a jejích změněných znění, protože skutečnost, že dotyčné podniky nejsou zvláště zmiňovány, automaticky neznamená, že nepatří do obecné kategorie zpracovatelských podniků (průmyslových podniků), které spadají do oblasti působnosti vyhlášky.
(93)
Pokud jde o dodržení podmínek stanovených v 90. bodě odůvodnění, Komise zjišťuje, že vyhláška č. 69836/B1451 a její změněná znění pokrývala restrukturalizaci půjček, jež se mohly týkat jak investic, tak provozního kapitálu.
(94)
Pokud jde o restrukturalizaci půjček spojených s investiční činností, upřesnění poskytnutá řeckými orgány umožňují Komisi konstatovat, že podmínka stanovená v 90. bodě odůvodnění písm. a) je splněna, protože se tyto půjčky týkaly již provedených investic.
(95)
Komise může rovněž považovat druhou možnost podmínky stanovené v 90. bodě odůvodnění písm. c) za splněnou, protože podniky-příjemci musí být po restrukturalizaci dluhů životaschopné na základě posouzení provedeného finančními institucemi.
(96)
Komise ale nemůže na základě informací, které má k dispozici, dospět k závěru o nezpochybnitelném dodržení podmínky stanovené v 90. bodě odůvodnění písm. b), protože řecké orgány ve svém dopise ze dne 9. srpna 2004 upřesnily, že se na podniky zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů vztahovala mimo jiné nařízení (EHS) č. 866/90 a (ES) č. 951/97 a že tato nařízení byla uplatněna při dodržení jejich ustanovení, což znamená, že podpory již mohly být poskytnuty ve výši maximální povolené míry stanovené dotyčnými nařízeními (75 % pro oblasti cíle 1, k nimž Řecko patří) a že uplatnění předmětného režimu v tomto konkrétním případě mohlo vést kvůli kumulování podpor k překročení této míry.
(97)
Pokud jde o restrukturalizaci půjček spojených s vytvořením provozního kapitálu, k provádění předmětného režimu také nemohlo dojít při dodržení všech podmínek stanovených v 90. bodě odůvodnění, protože první ze stanovených podmínek (písmeno a) výslovně stanoví, že půjčky musí být vázány na investice.
II. Období od 1. ledna 1998 do 30. června 2000
(98)
V roce 1997 byly podmínky stanovené v 90. bodě odůvodnění nahrazeny ustanoveními sdělení Komise s názvem „Pokyny Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v nesnázích“ (dále jen „pokyny z roku 1997“) (37). V bodě 4.4 dotyčných pokynů se stanoví, že „pokud jde o odvětví zemědělství, jsou [pokyny] použitelné od 1. ledna 1998 na nové státní podpory a na stávající podpory od stejného dne nebo, pokud Komise zahájila v těchto souvislostech vůči jednomu nebo více členských států řízení podle čl. 93 odst. 2 Smlouvy [o ES], ode dne přijetí konečného rozhodnutí Komisí na základě čl. 93 odst. 2 Smlouvy [o ES] týkajícího se dotyčného členského státu či členských států“.
(99)
Pokyny z roku 1997, které byly pro odvětví zemědělství zcela nové, stanovily mimo jiné toto:
a)
pokud jde o podpory na záchranu: poskytování podpor likvidity z akutních sociálních důvodů ve formě úvěrových záruk nebo splatných úvěrů se sazbou odpovídající tržní sazbě, v částce omezené na výši nezbytně nutnou k provozování podniku (např. pokrytí mzdových nákladů a zajištění běžného zásobování) a dobu rovněž nezbytně nutnou ke stanovení nezbytných a možných opatření na ozdravení, aniž by došlo k destabilizaci průmyslové nebo zemědělské situace v ostatních členských státech;
b)
pokud jde o podpory na restrukturalizaci: poskytování podpor spojených s prováděním restrukturalizačního plánu zaměřeného na omezení nebo nezvratné uzavření výrobních kapacit v případě nadbytečných strukturálních kapacit v odvětví (omezení kapacit musí být dodatečné ke každému omezení, ke kterému by došlo v případě neexistence podpory na restrukturalizaci) s jedinou výjimkou v případech, kdy by se rozhodnutí přijatá ve prospěch všech příjemců během následných dvanáctiměsíčních období netýkala celkově určitého množství produktu nepřesahujícího stanovený procentuální podíl na celkové roční produkci tohoto produktu v zemi (3 % u opatření cílených na určitou kategorii produktů nebo hospodářských subjektů a 1,5 % u opatření necílených).
(100)
Členské státy měly možnost požádat o provádění těchto zemědělských ustanovení namísto ustanovení stanovených pokyny z roku 1997 pro jiná odvětví než zemědělství, která spadala do oblasti jejich působnosti (pro tato jiná odvětví platila velmi přísná kritéria, a to zejména v oblasti restrukturalizačního plánu a příspěvku příjemce na restrukturalizaci - viz mimo jiné kapitola b) „nezemědělské odvětví“, body 109 až 121).
(101)
V dopise ze dne 9. srpna 2004 řecké orgány neposkytly žádnou informaci, která by Komisi umožnila konstatovat, že došlo k přizpůsobení režimu podpor těmto ustanovením a že během zvažovaného období byly proto podpory poskytovány za dodržení příslušných podmínek pokynů z roku 1997, nebo-li za dodržení buď podmínek popsaných výše v 99. bodě odůvodnění písm. b), nebo za dodržení podmínek stanovených pro jiná odvětví než zemědělství (předložení restrukturalizačního plánu s výhledem na návrat k životaschopnosti v přiměřené době a vycházejícímu z realistických předpokladů, se zmírněním dopadů podpor na konkurenční subjekty, při dodržení zásady jediné podpory, provázenému omezením kapacit v případě nadbytečných strukturálních kapacit v odvětví, zaručujícímu proporcionalitu mezi podporou a náklady na restrukturalizaci a výhodami z ní plynoucími a s pokrytím jejích sociálních nákladů).
III. Období od 1. července 2000 do 30. června 2003
(102)
Pokyny z roku 1997 byly nahrazeny dne 9. října 1999 pokyny Společenství o státní podpoře na záchranu a restrukturalizaci podniků v nesnázích (dále jen „pokyny z roku 1999“) (38). V bodě 6.3 pokynů z roku 1999 je uvedeno, že „členské státy musí upravit své stávající režimy podpory na záchranu a restrukturalizaci, které mají zůstat v platnosti po 30. červnu 2000, aby je přizpůsobily … pokynům … po tomto dnu“. Kromě toho, „aby Komise mohla kontrolovat postup úprav, členské státy jí musí předložit seznam těchto režimů do 31. prosince 1999. Následně jí musí, v každém případě do 30. června 2000, poskytnout informace postačující k tomu, aby jí umožnily kontrolovat, zda jsou režimy skutečně upraveny v souladu s … pokyny“.
(103)
Pokyny z roku 1999 obsahovaly rovněž zvláštní kapitolu věnovanou restrukturalizaci podniků v obtížích v odvětví zemědělství. V porovnání s kapitolou pokynů z roku 1997 definovala tato kapitola nadbytečnou strukturální kapacitu odvětví, omezila výjimku uvedenou v 99. bodě odůvodnění písm. b) na podniky prvovýroby (což znamená, že pododvětví zpracování a uvádění na trh zemědělských produktů automaticky podléhalo povinnosti snížení kapacit) a učinila platnou zásadu jediné podpory, podle níž podpory na restrukturalizaci mohou být poskytnuty pouze jednou.
(104)
V dopise ze dne 9. srpna 2004 řecké orgány neposkytly žádnou informaci, která by Komisi umožnila konstatovat, že došlo k přizpůsobení režimu podpor těmto ustanovením a že během zvažovaného období byly proto podpory poskytovány za dodržení příslušných podmínek pokynů z roku 1999, nebo-li po předložení restrukturalizačního plánu stanovujícímu zejména omezení kapacit v případě nadbytečných strukturálních kapacit a případně omezenou výjimku uvedenou ve 103. bodě odůvodnění, a to na základě zásady jediné podpory.
ii) Záležitost záruk
(105)
Další oblast, kvůli které Komise zahájila řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, je otázka slučitelnosti podpor poskytnutých formou záruk. Řecké orgány ve svém dopise ze dne 9. srpna 2004 vyjádřily několik připomínek (viz 57. bod odůvodnění písm. c) a g)). Komise soudí, že tyto připomínky vyžadují následující poznámky:
a)
pokud jde o písmeno c), skutečnost, že poskytnutí záruky provázejí přísné podmínky, sama o sobě neznamená nepřítomnost státní podpory: pravidla použitelná během trvání předmětného režimu a uvedená v dopisech členským státům SG(89) D/4328 ze dne 5. dubna 1989 a SG(89) D/12772 ze dne 12. října 1989 a rovněž v bodě č. 38 sdělení Komise členským státům o použití článků 92 a 93 Smlouvy a článku 5 směrnice Komise 80/723/EHS na veřejné podniky v odvětví průmyslu (39) naopak jasně stanoví, že „[…] každá záruka poskytnutá státem přímo nebo prostřednictvím jím pověřených finančních institucí spadá do působnosti čl. 92 odst. 1 Smlouvy o ES“, a vyžadují uplatnění podmínek, které mohou vést až k likvidaci podniku; výše uvedené dopisy byly sice v roce 2000 nahrazeny sdělením o použití článků 87 a 88 Smlouvy o ES na státní podpory ve formě záruk, jež počítalo se scénářem, který umožňuje dospět k závěru o nepřítomnosti státní podpory, ale řecké orgány ve svém dopise ze dne 9. srpna 2004 neposkytly žádné informace, jež by umožnily dospět k závěru, že poskytnuté záruky lze zahrnout do tohoto scénáře;
b)
i v případě, kdy by řecké orgány poskytly informace za účelem prokázání, že poskytnuté záruky spadají do scénáře o nepřítomnosti podpory, Komise by tento scénář nemohla schválit už jenom proto, že jej lze použít pouze, pokud podniky-příjemci nejsou ve finančních obtížích;
c)
pokud jde o písm. g), skutečnost, že záruka nepokrývá některé náklady, nepředstavuje v žádném případě důkaz o dodržení všech podmínek, které umožňují dospět k závěru o slučitelnosti podpory obsažené v poskytnutí záruky s vnitřním trhem; navíc je nutno konstatovat, že žádná z informací poskytnutých řeckými orgány v jejich dopise ze dne 9. srpna 2004 nepotvrzuje jejich dodržení.
(106)
Po tomto upřesnění Komise spíše soudí, že záruky představovaly během trvání předmětného režimu jeden z prvků souboru nástrojů poskytování podpor podnikům v obtížích, a jejich slučitelnost je proto spojena se slučitelností celého procesu restrukturalizace, k němuž, jak dostatečně ukazuje analýza v 94. až 104. bodě odůvodnění, řecké orgány neposkytly žádné informace, jež by umožnily Komisi zbavit se pochyb, jež vyjádřila při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU (tyto úvahy ohledně záruk platí pro všechna tři řízení uvedená v tomto rozhodnutí a pro všechna uváděná odvětví s výjimkou záruk stanovených vyhláškou 2/82257/0025/18.12.2000, které budou předmětem odděleného přezkumu vzhledem k použitému kritériu životaschopnosti, tj. životaschopnosti před restrukturalizací dluhů).
(107)
Ostatní tvrzení rozváděná řeckými orgány v jejich dopise ze dne 9. srpna 2004 (použitá úroková sazba, záležitost existence či neexistence dodatečných výdajů vyvolaných vyhláškami tvořícími právní základ režimu, periodicita úroků) nepřinášejí žádné skutečnosti, které by mohly změnit výše vysvětlené stanovisko Komise.
(108)
Protože informace poskytnuté řeckými orgány neumožňují odstranit pochyby vyjádřené při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, může Komise pouze dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
b) Nezemědělské odvětví
(109)
Stejně jak tomu učinila pro odvětví zemědělství, musí Komise analyzovat předmětné podpory na základě pravidel použitelných pro státní podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích.
(110)
V okamžiku vstupu v platnost vyhlášky č. 69836/B1461, tj. 1. října 1993, byla dotyčná pravidla stanovena v osmé zprávě o politice hospodářské soutěže, a to zejména v bodech č. 177, 227 a 228 této zprávy.
(111)
Bod č. 117 zprávy uvádí, že v případě, kdy se mohou opatření na záchranu ukázat jako nutná pro poskytnutí odkladu, během nějž začnou být prováděna dlouhodobá řešení obtíží daného podniku, nesmí být těchto opatření využito k tomu, aby se zabránilo nutným snížením kapacit, a smí se jich proto použít pouze v případech, kdy jsou nutná pro vyřešení akutních sociálních potíží.
(112)
Bod č. 227 zprávy upřesňuje, že podpory na záchranu lze z hlediska Smlouvy odůvodnit, pokud jsou vázány na restrukturalizaci prováděnou s cílem trvale konsolidovat situaci dotyčných podniků a/nebo regionů v obtížích a pokud mají dostatečně regionální nebo odvětvovou povahu, aby bylo možno posoudit jejich dopady.
(113)
Bod č. 228 zprávy upřesňuje podrobněji stanovisko Komise ohledně podpor na záchranu a stanoví, co mají představovat „průvodní podpory“.
(114)
Podpory na záchranu musí:
a)
spočívat v podporách likvidity formou úvěrových záruk nebo záruk za splatné úvěry s úrokovou sazbou rovnající se sazbě tržní;
b)
omezit se ve své výši na částku nezbytně nutnou pro další zajištění mzdových nákladů a běžného zásobování;
c)
být vypláceny pouze po dobu nutnou (obvykle šestiměsíční) na určení nezbytných a možných opatření ozdravění;
d)
být odůvodněny akutními sociálními potížemi, aniž by zachování podniku, jež umožňují, vedlo k destabilizaci průmyslové situace v ostatních členských státech.
(115)
Průvodní podpory musí být úzce podmíněny provedením řádně strukturovaného programu restrukturalizace/přeměny činnosti schopným skutečně obnovit v dlouhodobém výhledu konkurenceschopnost předmětné produkce a musí být omezeny na míru a výši nezbytně nutné k zajištění rovnováhy podniku během nevyhnutelného přechodného období do doby, než podobný program přinese své výsledky, což znamená období značně omezené a s dostatečnou sestupností.
(116)
Tyto podmínky byly nahrazeny pokyny Společenství o státní podpoře na záchranu a restrukturalizaci podniků v nesnázích z roku 1994 (40), které vstoupily v platnost dne 23. prosince 1994 (dále jen „pokyny z roku 1994“), následně pokyny z roku 1997, které vstoupily v platnost dne 1. ledna 1998, a konečně pokyny z roku 1999, které se staly použitelnými počínaje 1. červencem 2000, a to při zohlednění období na přizpůsobení režimů podpory poskytnutého členským státům (viz 98. a 102. bod odůvodnění).
(117)
Pokyny z roku 1994 potvrzují politiku prováděnou Komisí v oblasti podpor na záchranu (viz 114. bod odůvodnění) a definují přesněji obsah a důsledky restrukturalizačních plánů, které se mají předkládat (výhledy na návrat k životaschopnosti v přiměřené době na základě realistických předpokladů, zmírnění dopadů podpor na konkurenční subjekty, zásada jediné podpory, snížení kapacit v případě nadbytečných strukturálních kapacit dotyčného odvětví, proporcionalita mezi podporou a náklady a výhodami restrukturalizace, pokrytí sociálních nákladů restrukturalizace).
(118)
V nezemědělském odvětví potvrzují pokyny z roku 1997, které jsou výsledkem pravidelného přezkumu politiky prováděné Komisí v oblasti záchrany a restrukturalizace podniků v obtížích, obsah pokynů z roku 1994.
(119)
Pokyny z roku 1999 zpřísňují podmínky poskytování podpor na záchranu tím, že zavádějí přesnou lhůtu pro předložení restrukturalizačního plánu. V oblasti restrukturalizace jsou přísnější zejména s ohledem na malé a střední podniky a stanoví možnost požadovat snížení kapacit i v případě, kdy v odvětví nadbytečné strukturální kapacity neexistují.
(120)
Vzhledem k tomu, že vysvětlení poskytnutá řeckými orgány v jejich dopise ze dne 9. srpna 2004 platí jak pro odvětví zemědělství, tak pro nezemědělské odvětví, může Komise jen konstatovat, stejně jak to již učinila pro odvětví zemědělství, že žádná z informací poskytnutých řeckými orgány neumožňuje zjistit, zda byly dodrženy různé podmínky stanovené v pokynech z roku 1994, 1997 a 1999 (stačí jen uvést, že nic nenasvědčuje tomu, že by podniky-příjemci předložily jakýkoli restrukturalizační plán obsahující nutná kompenzační opatření). Toto zjištění platí rovněž pro dodržení ustanovení popsaných v osmé zprávě o politice hospodářské soutěže.
(121)
Bez podkladů, které by potvrzovaly dodržení výše uvedených podmínek, není Komise schopna zjistit, zda podpory byly poskytnuty následně po předložení restrukturalizačního plánu vykazujícího všechny náležitosti stanovené v různých výše zmíněných předpisech (k nimž patří zejména výhledy na návrat k životaschopnosti v přiměřené době na základě realistických předpokladů, zmírnění dopadů podpor na konkurenční subjekty, zásada jediné podpory, snížení kapacit, proporcionalita mezi podporou a náklady a výhodami restrukturalizace a pokrytí sociálních nákladů restrukturalizace). Nemůže se proto zbavit pochyb, jež vyjádřila při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, a může tak dospět pouze k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
V.II.2 PODPORY PODNIKŮM PREFEKTUR FLORINA A KILKIS, JEŽ BYLY PŘEDMĚTEM DRUHÉHO ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
a) Odvětví zemědělství
(122)
V dopise ze dne 18. srpna 2005 řecké orgány uvedly, že základní vyhláška, jíž se řídí poskytování podpor (vyhláška č. 66336/B.1398/1993), odkazuje na průmyslové podniky a podniky řemeslné výroby a že se její ustanovení netýkala žádného zemědělského podniku.
(123)
Komise bere na vědomí tato upřesnění a soudí proto, že nemusí analyzovat předmětný režim na základě pravidel o státní podpoře platných pro odvětví zemědělství v okamžiku poskytnutí podpor.
b) Nezemědělské odvětví
(124)
Komise, jež se při zahájení řízení domnívala, že režim byl plánován pro podniky v obtížích, jelikož vyhláška č. 66336/B.1398/1993 stanoví, že podniky musí být po restrukturalizaci životaschopné (což neumožňovalo vyloučit obtížný stav v okamžiku rozhodnutí o způsobilosti pro získání podpory), musí přezkoumat slučitelnost předmětných podpor na základě pravidel, která platila pro podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích v okamžiku jejich poskytnutí.
(125)
Pravidla, jež platila pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích v okamžiku poskytnutí předmětných podpor, byla postupně ustanovení bodů č. 177, 227 a 228 osmé zprávy o politice hospodářské soutěže, pokyny z roku 1994 a pokyny z roku 1997.
(126)
Pokud jde o dodržení ustanovení bodů č. 177, 227 a 228 osmé zprávy o politice hospodářské soutěže, pokynů z roku 1994 a pokynů z roku 1997, poskytly řecké orgány ve svém dopise ze dne 18. srpna 2005 stejná vysvětlení jako v případě zdůvodnění poskytnutí podpor v prefekturách Kastorie a Euboia (tvrzení řeckých orgánů popsaná v 57. bodě odůvodnění písm. a) až f) jsou již uvedena v 56. bodě odůvodnění písm. a) až e)). Analýza provedená Komisí v 110. až 121. bodě odůvodnění je proto v tomto konkrétním případě nadále platná, což znamená, že Komise není schopna se zbavit pochyb, jež vyjádřila při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, a že může dojít pouze k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
(127)
V dopise ze dne 18. srpna 2005 se řecké orgány rovněž pokusily zdůvodnit předmětné podpory skutečností, že prefektury Florina a Kilkis sousedí s bývalou jugoslávskou republikou Makedonií a že místní podniky velmi trpěly nestabilitou a válečným stavem v regionu.
(128)
Kvůli tomuto odkazu na mimořádné události by snad bylo možno uplatnit výjimku stanovenou v čl. 107 odst. 2 písm. b) SFEU, podle níž jsou s vnitřním trhem slučitelné podpory určené k náhradě škod způsobených přírodními pohromami nebo jinými mimořádnými událostmi. Řecké orgány ovšem neposkytly žádný prvek analýzy, který by dokládal zmiňované potíže podniků obou prefektur a příčinnou souvislost s nestabilitou v regionu vyvolanou událostmi v Jugoslávii. Komise kromě toho nemá k dispozici informace, jež by mohly dokládat, že by se události zmiňované řeckými orgány mohly projevovat po celou dobu trvání režimu. Komise si konečně také klade otázku, proč se režim týkal jen některých odvětví hospodářství obou prefektur, když by zmiňované události měly mít logicky dopad na všechny místní podniky ve všech odvětvích.
(129)
Vzhledem k těmto skutečnostem Komise také nechápe, jak by předmětný režim podpor mohl být způsobilý pro uplatnění výjimky stanovené čl. 107 odst. 2 písm. b) SFEU. Může proto opět dojít pouze k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
V.II.3 PODPORY TÝKAJÍCÍ SE PREFEKTUR RHODOPE, EVROS, XANTHI A DODECANESE, KTERÉ BYLY PŘEDMĚTEM TŘETÍHO ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(130)
Vzhledem k tomu, že Komise ve svém rozhodnutí o zahájení řízení uvedla, že na základě informací, které má k dispozici, nemůže rozhodnout, zda obě vyhlášky z roku 1989 a následující, které jsou uvedeny ve výše uvedeném 50. až 52. bodě odůvodnění, představují nezávislý režim podpor nebo zda se jedná o nedílnou součást celkového systému analyzovaného v různých zahájených řízeních, a vzhledem k tomu, že řecké orgány ve svém dopise ze dne 10. května 2006 neposkytly v tomto ohledu žádné vysvětlení, bude slučitelnost podpor stanovených vyhláškami s vnitřním trhem přezkoumána odděleně. Záruky stanovené vyhláškou č. 2/82257/0025/18.12.2000 (viz 49. bod odůvodnění) budou rovněž předmětem odděleného přezkumu, protože tato vyhláška stanoví, že podniky-příjemci musí být povinně životaschopné a nikoli životaschopné až po restrukturalizaci, jak je tomu v ostatních uváděných případech.
(131)
Pokud jde o vyhlášky uvedené ve 44. až 52. bodě odůvodnění, bude se analýza skládat ze dvou základních oblastí, a to zemědělské a nezemědělské, jak tomu bylo také v případě režimů, jichž se týkala dvě první rozhodnutí o zahájení řízení, přičemž nezemědělská oblast bude rozdělena na několik částí: odvětví průmyslu, hotelových služeb a řemeslné výroby na jedné straně a odvětví loďařství na straně druhé. Odvětví těžby, které bylo rovněž zahrnuto do rozhodnutí o zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU, zde nebude nadále projednáváno, protože řecké orgány ve svých dopisech ze dne 15. a 29. března 2011 uvedly, že dotyčná těžební činnost se týkala těžby mramoru a kamene, čímž dotyčné podniky spadají do rámce analýzy podpor poskytnutých odvětví průmyslu.
a) Odvětví zemědělství
(132)
Komise musí režim přezkoumat na základě pravidel použitelných na státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, která platila v okamžiku, kdy byla podpora poskytnuta.
(133)
Pokud jde o odvětví zemědělství, byla příslušná pravidla zdůrazněna v 90. a 98. až 103. bodě odůvodnění. Vzhledem k tomu, že platnost dotyčného režimu skončila dne 31. prosince 2005, je nutno přidat k seznamu použitelných předpisů pokyny Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (41) z roku 2004 (dále jen „pokyny z roku 2004“); pokyny z roku 2004 vstoupily v platnost dne 10. října 2004 a zpřísnily podmínky stanovené pokyny z roku 1999 (zejména opět potvrdily, že příspěvek příjemce k restrukturalizaci musí být skutečný a nezávislý na podpoře). Navíc vzhledem k povaze příjemců (hospodářství s průmyslových chovem zvířat a hospodářství zaměřená na produkci mléka) je oprávněné se domnívat, že režim mohl zahrnovat jak prvovýrobu (pouze chov zvířat), tak zpracování a uvádění na trh (např. hospodářství se zpracovatelskou linkou přímo na místě).
(134)
Pokud jde o soulad s vlastními podmínkami, Komise se domnívá, že ministerská vyhláška č. 1648/B22 ze dne 13. ledna 1994 a její následná změněná znění zavedla restrukturalizaci půjček, kterou bylo možno využít pro investování nebo vytvoření provozního kapitálu.
(135)
Pokud jde o restrukturalizaci půjček vázanou na investice, řecké orgány ve svém dopise ze dne 10. května 2006 neposkytly žádné informace, jež by Komisi umožnily potvrdit, že restrukturované půjčky byly skutečně vázány na již provedené investice. Komise proto nemůže konstatovat, že byla splněna podmínka stanovená v 90. bodě odůvodnění písm. a).
(136)
Na základě dostupných informací není Komise podobně schopna dospět k nezpochybnitelnému závěru, že došlo k dodržení podmínky stanovené v 90. bodě odůvodnění písm. b), protože řecké orgány neposkytly v tomto ohledu ve svém dopise ze dne 10. května 2006 žádné podrobnosti.
(137)
S ohledem na požadavek stanovený v 90. bodě odůvodnění písm. c), Komise soudí, že došlo ke splnění druhé možnosti, protože podniky-příjemci musely být životaschopnými po restrukturalizaci, a to na základě posouzení vypracovaného bankami.
(138)
Pokud jde o restrukturalizaci půjček vázanou na vytvoření provozního kapitálu, dotyčný režim nemohl být uplatněn v souladu se všemi podmínkami stanovenými v 90. bodě odůvodnění, protože první požadavek (90. bod odůvodnění písm. a)) výslovně stanoví, že půjčky musí být vázány na investice.
(139)
Pokud jde o podporu poskytovanou od 1. ledna 1998 až do vstupu v platnost pokynů z roku 1994, platí analýza provedená v 98. až 104. bodě odůvodnění také pro podstatu tohoto konkrétního případu, protože řecké orgány ve svém dopise ze dne 10. května 2006 neposkytly žádnou informaci, jež by Komisi umožnila potvrdit, že byl za účelem získání předmětné podpory předložen jakýkoli restrukturalizační plán provázený povinným příspěvkem.
(140)
Pokud jde konečně o podporu poskytovanou ode dne vstupu v platnost pokynů z roku 2004, může Komise pouze poznamenat, že řecké orgány ve svém dopise ze dne 10. května nepředložily žádné skutečnosti, jež by Komisi umožnily potvrdit, že byl za účelem obdržení dotyčné podpory předložen restrukturalizační plán provázený povinným vlastním příspěvkem. Komise proto není schopna zbavit se všech pochyb vyjádřených při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy, a je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
(141)
V dopise ze dne 10. května se řecké orgány pokusily odůvodnit předmětnou podporu válečným stavem v sousedních regionech. Řecko vyjádřilo názor, že tyto okolnosti učinily podporu způsobilou pro výjimku podle čl. 107 odst. 3 písm. a) a c) Smlouvy (viz 59. bod odůvodnění písm. a)).
(142)
Komise nemůže přijmout tento názor z několika důvodů:
a)
z hlediska předpisů je existence konfliktu považována za mimořádnou událost, jež může spadat pouze pod čl. 107 odst. 2 písm. b) Smlouvy, podle kterého jsou slučitelné s vnitřním trhem podpory určené k náhradě škod způsobených přírodními pohromami nebo jinými mimořádnými událostmi;
b)
v odvětví zemědělství je slučitelnost opatření podpory posuzována na základě výjimky stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, který stanoví, že za slučitelné s vnitřním trhem mohou být považovány podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem, a ne na základě výjimky stanovené v čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy, který stanoví, že za slučitelné s vnitřním trhem mohou být považovány podpory, které mají napomáhat hospodářskému rozvoji oblastí s mimořádně nízkou životní úrovní nebo s vysokou nezaměstnaností, jakož i rozvoji regionů uvedených v článku 349 (42) s ohledem na jejich strukturální, hospodářskou a sociální situaci;
c)
aby byla tato výjimka použitelná, bylo by nutno, aby podpora byla poskytnuta v souladu s pravidly, jimiž se řídí podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích, k čemuž, jak je doloženo výše, nedošlo.
(143)
Komise není schopna zjistit, zda nelze použít čl. 107 odst. 2 písm. b) Smlouvy, a to z těchto důvodů:
a)
v dopise ze dne 10. května 2006 řecké orgány sice oprávněně zdůraznily, že během období provádění režimu byl v dotyčných prefekturách jak celkový HDP, tak HDP na obyvatele nižší než v ostatních regionech země, ale zároveň uvedly, že HDP zaznamenal během stejného období určitý růst, což dokládá, že válečný stav v sousedních regionech neměl na hospodářství dotčených oblastí katastrofální dopad;
b)
jak dokládá popis právního základu režimu, k několika jeho změnám došlo téměř deset let po ukončení bojů v sousedních regionech, a nelze proto soudit, že Řecko bylo nuceno zasáhnout kvůli válečnému stavu v příhraničních oblastech a že existovala příčinná souvislost mezi tímto stavem a potížemi podniků (jako příklad stačí uvést tuto poznámku: ministerská vyhláška č. 2/64046/0025/2003 ze dne 28. října 2004 uvedená ve 48. bodě odůvodnění zahrnuje půjčky, které si mohly brát průmyslové podniky, tj. případně podniky s průmyslovým chovem zvířat, až do 31. prosince 2004).
(144)
Pokud jde o ostatní tvrzení řeckých orgánů v jejich dopise ze dne 10. května 2006, Komise zdůrazňuje následující (s výjimkou písm. b) platí tyto poznámky pro všechna odvětví, na něž se vztahuje zahájené řízení):
a)
potíže jako nedostatek dynamiky na místních trzích nebo pokles poptávky nelze řešit pomocí podpory poskytované podnikům v obtížích, aniž by se přistoupilo k jejich restrukturalizaci. Vhodnější způsob pomoci představují strukturální opatření;
b)
podíl produkce masa v dotyčných prefekturách na celkové řecké produkci nemá vůbec žádný vztah s rizikem narušení hospodářské soutěže, které představuje podpora poskytnutá mimo stanovený předpisový rámec (v tomto konkrétním případě se jedná o podporu poskytnutou podnikům v obtížích bez restrukturalizačního plánu); podle judikatury Soudního dvora, pokud finanční podpora poskytnutá členským státem posílí postavení určitého podniku ve srovnání s ostatními podniky zapojenými do hospodářské soutěže (což je podstatou tohoto konkrétního případu), může tato podpora představovat konkurenční zvýhodnění vůči ostatním podnikům, které nejsou příjemci této pomoci (43);
c)
záležitost životaschopnosti podniků ve smyslu stanoveném oběma ministerskými vyhláškami z roku 1989 bude řešena v tomto rozhodnutí níže;
d)
tvrzení, podle nějž účet zřízený zákonem č. 128/75 nepředstavuje státní prostředek, bylo vyřešeno v 82. bodě odůvodnění písm. d).
(145)
Vzhledem k těmto důvodům je Komise nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
b) Odvětví průmyslu, řemeslné výroby a hotelových služeb
(146)
Komise musí přezkoumat předmětný režim z hlediska pravidel, kterými se řídí podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích.
(147)
Stejně jako v případě podpor, jichž se týkala první dvě řízení, platila pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích v době poskytnutí předmětné podpory pravidla stanovená postupně body č. 177, 227 a 228 osmé zprávy o politice hospodářské soutěže a pokyny z roku 1994, 1997 a 1999. Ve zkoumaném případě je k tomuto seznamu nutno přidat pokyny z roku 2004, protože v některých prefekturách skončilo provádění režimu k 31. prosinci 2005.
(148)
Informace poskytnuté řeckými orgány v jejich dopise ze dne 10. května 2006 a uvedené v 59. bodě odůvodnění neobsahovaly žádné podrobnosti ohledně dodržení pravidel, kterými se řídí záchrana a restrukturalizace podniků v obtížích. Komise proto není schopna ověřit, zda byly dodrženy body 177, 227 a 228 osmé zprávy o politice hospodářské soutěže a pokyny z roku 1994, 1997, 1999 a 2004.
(149)
Komise proto není schopna zbavit se všech pochyb vyjádřených při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy a je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu se společným trhem.
c) Odvětví loďařství
(150)
Slučitelnost předmětného režimu s vnitřním trhem bude posuzována ze dvou hledisek, protože pojem „odvětví loďařství“ zahrnuje jak stavbu lodí, tak lodní přepravu.
(151)
Komise musí přezkoumat předmětný režim z hlediska pravidel, kterými se řídí podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích.
(152)
Pokud jde o stavbu lodí, platily pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích od vstupu v platnost ministerské vyhlášky č. 1648/B.22 ze dne 13. ledna 1994 tyto předpisy:
a)
do 31. prosince 1998: směrnice Rady 90/684/EHS ze dne 21. prosince 1990 o podporách na stavbu lodí (44);
b)
od 1. ledna 1999 do 31. prosince 2003: nařízení Rady (ES) č. 1540/98 ze dne 29. června 1998 o nových pravidlech pro podporu na stavbu lodí (45);
c)
od 1. ledna 2004: rámec pro státní podporu na stavbu lodí (46).
(153)
Ve svém dopise ze dne 10. května 2006 řecké orgány nepředložily žádnou informaci, která by Komisi umožnila dospět k závěru, že předmětný režim podpory byl prováděn v souladu s pravidly platnými pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích tohoto odvětví. Komise proto není schopna zbavit se všech pochyb vyjádřených při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy a je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
(154)
Pokud jde o námořní přepravu, musí Komise podobně přezkoumat předmětný režim z hlediska pravidel, kterými se řídí podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích.
(155)
Od vstupu v platnost ministerské vyhlášky č. 1648/B.22 ze dne 13. ledna 1994 platily a nadále platí pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích v odvětví loďařství tyto předpisy:
a)
finanční a daňová opatření ohledně využívání plavidel registrovaných ve Společenství (47);
b)
pokyny Společenství ke státní podpoře v námořní dopravě z roku 1997 (48);
c)
pokyny Společenství ke státní podpoře v námořní dopravě z roku 2004 (49).
(156)
Ve svém dopise ze dne 10. května 2006 řecké orgány opět nepředložily žádnou informaci, která by Komisi umožnila dospět k závěru, že předmětný režim podpory byl prováděn v souladu s pravidly platnými pro záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích tohoto odvětví. Komise proto není schopna zbavit se pochyb vyjádřených při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy a je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
d) Podpory poskytnuté v prefekturách Lesbos, Samos, Chios a Dodecanese, kterých se rovněž týkalo třetí rozhodnutí o zahájení řízení
(157)
Protože Komise neměla dostatečné informace, posoudila v rámci řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy dva předpoklady:
a)
podpora poskytnutá na základě ministerské vyhlášky č. 2041901 ze dne 16. května 1989 a ministerské vyhlášky č. 2078809 ze dne 10. října 1989 a jejich pozměněných znění spadala do stejného rámce jako byl rámec stanovený vyhláškami uvedenými ve 44. až 48. bodě odůvodnění;
b)
podpora byla součástí systému financování, který nebyl postaven na stejných základech.
(158)
V dopise ze dne 10. května 2006 řecké orgány prohlásily, že obě ministerské vyhlášky vydané v roce 1989 stanovily, že podniky musí být životaschopné před a po restrukturalizaci svých dluhů. Komise toto prohlášení nemůže přijmout, protože se po přezkumu ukazuje, že ani jedna z obou dotyčných vyhlášek neříká, že podniky musely být životaschopné před a po restrukturalizaci dluhů. Komise proto posoudí slučitelnost podpory stanové oběma vyhláškami a jejich pozměněnými zněními nejenom na základě předpokladů uvedených ve 157. bodě odůvodnění, ale také s tím, že u druhého předpokladu nevyloučí možnost, že tato podpora mohla být poskytována podnikům v obtížích.
(159)
Pokud jde o první předpoklad uvedený ve 157. bodě odůvodnění, Komise je nucena dospět k závěru, že v případě, pokud obě ministerské vyhlášky vydané v roce 1989 a jejich pozměněná znění spadají do stejného rámce, jako byl rámec stanovený ministerskými vyhláškami uvedenými ve 44. až 48. bodě odůvodnění, zůstává v platnosti analýza provedená ve 146. až 149. bodě odůvodnění, a protože vysvětlení podaná řeckými orgány v jejich dopise ze dne 10. května 2006 neodstraňují pochyby vyjádřené při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy, je Komise nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
(160)
Pokud jde o druhý předpoklad, je nutno zvážit dva scénáře: podpora byla poskytnuta podnikům v obtížích nebo byla poskytnuta podnikům životaschopným.
(161)
V případě prvního scénáře zůstává platná analýza provedená ve 146. až 149. bodě odůvodnění, přičemž vysvětlení podaná řeckými orgány v jejich dopise ze dne 10. května 2006 neodstraňují pochyby vyjádřené při zahájení řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy, a Komise je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
(162)
V případě druhého scénáře Komise rovněž poznamenává, že vysvětlení podaná řeckými orgány v jejich dopisech ze dne 10. května 2006, 15. března 2011 a 29. března 2011 neumožňují zjistit, zda provozní kapitál vytvořený využitím dotovaných půjček financoval způsobilé investice ve smyslu předpisů Unie v oblasti regionální podpory (od vstupu v platnost ministerské vyhlášky č. 2041901 ze dne 16. května 1989 platily jako předpisy sdělení Komise o metodě použití čl. 92 odst. 3 písm. a) a c) na regionální podporu (50) a následně pokyny k regionální podpoře z roku 1998 (51)). Komise je proto nucena dospět k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitrním trhem.
(163)
V případě, že tento provozní kapitál nefinancoval způsobilé investice ve smyslu stanoveném předpisy Unie v oblasti regionální podpory, musí Komise přezkoumat, zda nelze podporu poskytnutou na vytvoření tohoto kapitálu, která by tak představovala podporu na provoz, prohlásit za slučitelnou na základě příslušných ustanovení předpisů Unie v oblasti regionální podpory. V tomto ohledu si Komise přeje zdůraznit, že přísluší dotyčnému členskému státu za účelem splnění jeho povinnosti spolupráce s Komisí poskytnout všechny poznatky, aby bylo Komisi umožněno ověřit slučitelnost předmětné podpory (52). Protože informace v různých dopisech zaslaných řeckými orgány neumožnily Komisi ověřit soulad s ustanoveními předpisů Unie v oblasti regionální podpory, může Komise dospět pouze k závěru o neslučitelnosti předmětného režimu s vnitřním trhem.
(164)
Záruku poskytnutou na základě vyhlášky č. 2/82257/0025 ze dne 18. prosince 2000 nelze považovat za nástroj pomoci při restrukturalizaci podniku v obtížích, jako je tomu v případě ostatních vyhlášek, jichž se toto rozhodnutí týká, protože ministerská vyhláška č. 2/82257/0025 stanoví, že záruka může být poskytnuta pouze životaschopným podnikům a ne podnikům, které se stanou životaschopnými až po restrukturalizaci dluhů. Tuto záruku je proto nutno přezkoumat podle použitelných předpisů o státní podpoře.
(165)
Od vstupu v platnost ministerské vyhlášky č. 2/82257/0025 ze dne 18. prosince 2000 se záruky až do 31. prosince 2005 (ukončení provádění režimu) řídily sdělením z roku 2000.
(166)
Sdělení z roku 2000 stanoví, že Komise musí posuzovat slučitelnost podpory vázané na poskytnutí záruky na základě předpisů platných pro jiné formy podpory, a uvádí různé rámce a pokyny použitelné v dotyčných odvětvích. Záruku lze navíc pouze přijmout, pokud je její využití smluvně vázáno na konkrétní podmínky, jež mohou vést až k povinnému vyhlášení úpadku příjemce nebo jiným podobným opatřením.
(167)
V tomto konkrétním případě řecké orgány nepředložily k poskytnutým zárukám žádné informace. Komise proto tyto záruky nemůže posoudit na základě různých předpisů použitelných v dotyčných odvětvích nebo ověřit, zda opatření podpory nemohlo přesáhnout příslušnou platnou míru nezbytně nutnou pro podniky, které se nenacházejí v obtížích (v odpovědi na třetí rozhodnutí o zahájení řízení řecké orgány navíc neposkytly žádné informace o dodržení různých předpisů).
(168)
Za těchto okolností Komise nemůže dojít k závěru, že podpora poskytnutá formou záruk na základě ministerské vyhlášky č. 2/82257/0025 ze dne 18. prosince 2000 je slučitelná s vnitřním trhem.
VI. ZÁVĚR
(169)
Komise zjišťuje, že Řecko provedlo předmětná opatření podpory protiprávně porušením čl. 108 odst. 3 Smlouvy. Předchozí analýza dokládá, že podporu nelze prohlásit za slučitelnou s vnitřním trhem, protože Řecko nepředložilo žádné informace, které by potvrzovaly dodržení různých uvedených předpisů, a Komise proto není schopna odstranit pochyby vyjádřené při zahájení různých řízení. V této souvislosti Komise připomíná, že přísluší dotyčnému členskému státu za účelem splnění jeho povinnosti spolupráce s Komisí poskytnout všechny poznatky, aby bylo Komisi umožněno ověřit slučitelnost předmětné podpory.
(170)
V souladu s čl. 14 odst. 1 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (53), je-li v případech protiprávní podpory přijato záporné rozhodnutí, Komise rozhodne, že dotyčný členský stát učiní všechna nezbytná opatření, aby příjemce podporu navrátil (v tomto konkrétním případě se jedná o všechny podniky, které využily možností zkoumaných ministerských vyhlášek). Řecko musí učinit všechna nezbytná opatření, aby od příjemců získalo zpět poskytnutou neslučitelnou podporu. V souladu s ustanoveními bodu č. 42 oznámení Komise s názvem „Cesta k účinnému provádění rozhodnutí Komise, jimiž se členským státům nařizuje zajistit navrácení protiprávní a neslučitelné podpory“ (54) má Řecko lhůtu čtyři měsíce od oznámení tohoto rozhodnutí na jeho provedení. Podpora, která má být vrácena, musí zahrnovat úroky vypočítané v souladu s nařízením Komise (ES) č. 794/2004 ze dne 21. dubna 2004, kterým se provádí nařízení Rady (ES) č. 659/1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (55).
(171)
Toto rozhodnutí musí být provedeno okamžitě, a to zejména s ohledem na navrácení všech jednotlivých podpor poskytnutých v rámci režimu podpory při vyloučení jednotlivých podpor poskytnutých na konkrétní projekty, které splňovaly v okamžiku poskytnutí podpory všechny podmínky stanovené v nařízení o blokové výjimce nebo v nařízení o podpoře de minimis použitelné podle článků 1 a 2 nařízení Rady (ES) č. 994/98 ze dne 7. května 1998 o použití článků 92 a 93 Smlouvy o založení Evropského společenství na určité kategorie horizontální státní podpory (56) či podle režimu podpory schváleného Komisí.
(172)
Článek 15 nařízení (ES) č. 659/1999 ovšem stanoví, že pravomoci Komise ve věci navrácení podpory podléhají promlčecí lhůtě. Promlčecí lhůta počíná dnem, kdy je protiprávní podpora udělena příjemci buď jako jednotlivá podpora, nebo v rámci režimu podpory. Jakékoli opatření přijaté Komisí nebo členským státem jednajícím na žádost Komise, týkající se protiprávní podpory, přerušuje běh promlčecí lhůty a každým přerušením počíná lhůta běžet znovu.
(173)
V tomto konkrétním případě se Komise za účelem navrácení podpory může vracet zpět k těmto termínům:
a)
v případě podpory, jíž se týkalo první řízení: 1. říjen 1993 vzhledem ke skutečnosti, že Komise přijala první opatření dne 27. května 2003, zatímco ministerská vyhláška č. 69836/B1461, která byla přijata dne 14. září 1993, byla zveřejněna v řeckém vládním věstníku dne 1. října 1993, kdy také vstoupila v platnost;
b)
v případě podpory, jíž se týkalo druhé řízení: 22. duben 1994 vzhledem ke skutečnosti, že Komise přijala první opatření dne 22. dubna 2004;
c)
v případě podpory, jíž se týkalo třetí řízení: 12. listopad 1994 vzhledem ke skutečnosti, že Komise přijala první opatření dne 12. listopadu 2004,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ
Článek 1
Režimy podpory v podobě restrukturalizace dluhů, které Řecko provedlo protiprávně při porušení čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování Evropské unie v prefekturách Kastorie, Euboia, Florina, Kilkis, Rhodope, Evros, Xanthi a Dodecanese a na ostrovech Lesbos, Samos a Chios, jsou neslučitelné s vnitřním trhem.
Článek 2
Jednotlivá podpora poskytnutá v rámci jednoho z režimů uvedených v článku 1 nepředstavuje podporu, pokud v okamžiku svého poskytnutí splňovala podmínky stanovené v jednom z předpisů přijatých podle článku 2 nařízení (ES) č. 994/98 použitelného v okamžiku poskytnutí podpory.
Článek 3
1. Řecko si vyžádá neslučitelnou podporu, která byla poskytnuta v rámci režimů uvedených v článku 1, od příjemců zpět.
2. Částky, které mají být navráceny, podléhají úrokům ode dne, kdy byly příjemcům dány k dispozici, až do dne, kdy byly skutečně získány zpět.
3. Výše úroků se vypočte jako složený úrok podle kapitoly V nařízení (ES) č. 794/2004.
4. S účinkem ode dne oznámení tohoto rozhodnutí Řecko zruší všechny neprovedené platby v rámci režimů podpory uvedených v článku 1.
Článek 4
Navrácení podpory poskytnuté v rámci režimů uvedených v článku 1 musí být okamžité a účinné.
Řecko zajistí, aby toto rozhodnutí bylo provedeno do čtyř měsíců ode dne jeho oznámení.
Článek 5
1. Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí poskytne Řecko Komisi následující informace:
a)
seznam příjemců, kteří na základě režimů uvedených v článku 1 obdrželi podporu, a celkovou částku podpory, kterou každý z nich obdržel v rámci dotyčného režimu;
b)
celkovou částku (hlavní částka a úroky), kterou má každý příjemce navrátit v případě podpory, která nespadá pod pravidlo de minimis;
c)
podrobný popis opatření již přijatých a plánovaných k dosažení souladu s tímto rozhodnutím;
d)
doklady prokazující, že příjemcům bylo nařízené podporu vrátit.
2. Řecko informuje Komisi o vývoji vnitrostátních opatření přijatých s cílem provést toto rozhodnutí až do úplného navrácení podpory poskytnuté na základě režimu uvedeného v článku 1. Na žádost Komise neprodleně předloží informace o již přijatých a plánovaných opatřeních k dosažení souladu s tímto rozhodnutím. Bude rovněž poskytovat podrobné informace o částkách podpory a úrocích, které příjemci již vrátili.
Článek 6
Toto rozhodnutí je určeno Řecké republice.
V Bruselu dne 19. října 2011.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 19 października 2011 r.
w sprawie programów pomocy państwa wdrożonych przez Grecję w prefekturach Kastoria, Ewia, Florina, Kilkis, Rodopy, Ewros, Ksanti i Dodekanez oraz na wyspach Lesbos, Samos i Chios (restrukturyzacja długów)
(C 23/04 (ex NN 153/03), C 20/05 (ex NN 70/04) i C 50/05 (ex NN 20/05))
(notyfikowana jako dokument nr C(2011) 7252)
(Jedynie tekst w języku greckim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2012/307/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z art. 108 ust. 2 akapit pierwszy Traktatu (1) oraz uwzględniając te uwagi,
a także mając na uwadze, co następuje:
I. PROCEDURA
(1)
Po otrzymaniu informacji wskazujących, że w 1993 r. i w latach następnych udzielono pomocy przedsiębiorstwom w prefekturach Kastoria i Ewia w kontekście renegocjacji długów, Komisja, w piśmie z dnia 27 maja 2003 r., wystąpiła do władz greckich o przedstawienie w terminie czterech tygodni tekstu podstawy prawnej dla przedmiotowego działania, wraz z wszelkimi pozostałymi informacjami niezbędnymi do przeprowadzenia analizy zgodnie z art. 87 i 88 Traktatu WE (3).
(2)
Pismem z dnia 10 lipca 2003 r. zarejestrowanym dnia 17 lipca 2003 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej przekazało Komisji pismo władz greckich z prośbą o przedłużenie o jeden miesiąc okresu, o którym mowa w motywie 1.
(3)
Pismem z dnia 4 sierpnia 2003 r. zarejestrowanym dnia 6 sierpnia 2003 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej przekazało Komisji informacje, których żądała Komisja w piśmie z dnia 27 maja 2003 r.
(4)
Po przeanalizowaniu informacji ustalono, że pomoc przyznano bez zatwierdzenia Komisji. W konsekwencji Komisja podjęła decyzję o wszczęciu sprawy dotyczącej niezgłoszonej pomocy, zarejestrowanej pod numerem NN 153/03.
(5)
Pismem z dnia 21 czerwca 2004 r. (4) Komisja poinformowała Grecję o swojej decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 Traktatu WE (C 23/04) (zwanym dalej „wszczęciem pierwszego postępowania”).
(6)
Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (5). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag dotyczących przedmiotowej pomocy.
(7)
Komisja nie otrzymała żadnych uwag od zainteresowanych stron trzecich.
(8)
Pismem z dnia z 13 lipca 2004 r. zarejestrowanym dnia 19 lipca 2004 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej wystąpiło o jednomiesięczne przedłużenie okresu przyznanego władzom greckim na przedstawienie odpowiedzi na wszczęcie pierwszego postępowania.
(9)
W faksie z dnia 6 sierpnia 2004 r. Komisja udzieliła żądanego przedłużenia terminu.
(10)
W piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r. zarejestrowanym dnia 10 sierpnia 2004 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej przekazało Komisji odpowiedź władz greckich dotyczącą wszczęcia pierwszego postępowania.
(11)
W trakcie analizy informacji przekazanych przez władze greckie w piśmie z dnia 4 sierpnia 2003 r. ustalono, że przedmiotowa pomoc, oprócz prefektur Kastoria i Ewia, dotyczyła również prefektur Florina i Kilkis. W konsekwencji Komisja wystąpiła do władz greckich o dodatkowe informacje dotyczące tych kolejnych programów pomocy, wysyłając faks z dnia 22 kwietnia 2004 r.
(12)
W piśmie z dnia 26 maja 2004 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej wystąpiło o przedłużenie o jeden miesiąc okresu przydzielonego władzom greckim na przedstawienie wyżej wspomnianych informacji dodatkowych.
(13)
W faksie z dnia 7 czerwca 2004 r. Komisja udzieliła żądanego przedłużenia terminu.
(14)
Pismem z dnia 1 lipca 2004 r. zarejestrowanym tego samego dnia Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej przekazało Komisji informacje, których żądała Komisja w faksie z dnia 22 kwietnia 2004 r.
(15)
Po przeanalizowaniu informacji ustalono, że pomoc przyznano bez zatwierdzenia Komisji. W konsekwencji Komisja podjęła decyzję o wszczęciu sprawy dotyczącej niezgłoszonej pomocy, zarejestrowanej pod numerem NN 70/04.
(16)
Pismem z dnia 9 czerwca 2005 r. (7) Komisja poinformowała Grecję o swojej decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 Traktatu WE w odniesieniu do środków pomocy przyznanych w prefekturach Florina i Kilkis (C 20/05) (zwanym dalej „wszczęciem drugiego postępowania”).
(17)
Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (8). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag dotyczących przedmiotowej pomocy.
(18)
Komisja nie otrzymała żadnych uwag od zainteresowanych stron trzecich.
(19)
Pismem z dnia z 24 czerwca 2005 r. zarejestrowanym dnia 28 czerwca 2005 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej wystąpiło o dwumiesięczne przedłużenie okresu przyznanego władzom greckim na przedstawienie odpowiedzi na wszczęcie drugiego postępowania.
(20)
W faksie z dnia 13 lipca 2005 r. Komisja udzieliła żądanego przedłużenia terminu.
(21)
W piśmie z dnia 18 sierpnia 2005 r. zarejestrowanym dnia 24 sierpnia 2005 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej przekazało Komisji odpowiedź władz greckich dotyczącą wszczęcia drugiego postępowania.
(22)
W czasie analizy informacji przekazanych przez władze greckie w piśmie z dnia 1 lipca 2004 r. ustalono, że pomoc przydzielano również w prefekturach innych niż te, w odniesieniu do których wszczęto pierwsze dwa postępowania. W konsekwencji Komisja wystąpiła do władz greckich o dodatkowe informacje dotyczące tych środków pomocy, wysyłając faks dnia 12 listopada 2004 r.
(23)
W piśmie z dnia 13 grudnia 2004 r. zarejestrowanym dnia 15 grudnia 2004 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej wystąpiło do Komisji Europejskiej o przedłużenie o jeden miesiąc okresu przydzielonego władzom greckim na przedstawienie wyżej wspomnianych informacji dodatkowych.
(24)
W faksie z dnia 6 stycznia 2005 r. Komisja udzieliła żądanego przedłużenia terminu.
(25)
Pismem z dnia 27 stycznia 2005 r. zarejestrowanym dnia 1 lutego 2005 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej przekazało Komisji informacje, których żądała Komisja w piśmie z dnia 12 listopada 2004 r.
(26)
Po przeanalizowaniu informacji ustalono, że pomoc przyznano bez zatwierdzenia Komisji. W konsekwencji Komisja podjęła decyzję o wszczęciu sprawy dotyczącej niezgłoszonej pomocy, zarejestrowanej pod numerem NN 20/05.
(27)
Pismem z dnia 22 grudnia 2005 r. (10) Komisja poinformowała Grecję o swojej decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 88 ust. 2 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy przyznanej w prefekturach Rodopy, Evros, Ksanti i Dodekanez oraz na wyspach Lesbos, Samos i Chios (C 50/05) (zwanym dalej „wszczęciem trzeciego postępowania”).
(28)
Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (11). Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag dotyczących przedmiotowej pomocy.
(29)
Komisja nie otrzymała żadnych uwag od zainteresowanych stron trzecich.
(30)
Pismem z dnia 23 stycznia 2006 r. zarejestrowanym dnia 25 stycznia 2006 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej wystąpiło o trzymiesięczne przedłużenie okresu przyznanego władzom greckim na przedstawienie odpowiedzi na wszczęcie trzeciego postępowania.
(31)
W faksie z dnia 3 lutego 2006 r. Komisja udzieliła żądanego przedłużenia terminu.
(32)
W piśmie z dnia 10 maja 2006 r., którego przyjęcie zarejestrowano dnia 11 maja 2006 r., Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej przekazało Komisji odpowiedź władz greckich dotyczącą wszczęcia trzeciego postępowania.
(33)
Po ponownym przeanalizowaniu wszystkich przedstawionych podstaw prawnych w faksie z dnia 12 stycznia 2011 r. Komisja wystąpiła do władz greckich o przedstawienie w terminie jednego miesiąca dalszych wyjaśnień dotyczących przedmiotowej pomocy.
(34)
W e-mailu z dnia 7 lutego 2011 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej wystąpiło do Komisji o przedłużenie wyżej wspomnianego terminu o kolejne 40 dni robocze.
(35)
W faksie z dnia 17 lutego 2011 r. Komisja udzieliła przedłużenia terminu o 20 dni robocze.
(36)
W e-mailach z dnia 15 marca 2011 r. i z dnia 29 marca 2011 r. Stałe Przedstawicielstwo Grecji przy Unii Europejskiej przekazało Komisji wyjaśnienia, o których mowa powyżej.
II. OPIS
(37)
W decyzji ministerialnej nr 69836/B1461 z dnia 30 września 1993 r. przewiduje się zamianę wszystkich (zapadalnych i niezapadalnych) długów, na dzień 30 czerwca 1993 r. wynikających z wszelkiego rodzaju kredytów (na aktywa obrotowe i środki trwałe) w drachmie lub walutach obcych udzielonych przedsiębiorstwom przemysłowym i rzemieślniczym utworzonym i prowadzącym działalność w prefekturach Kastoria i Ewia, niezależnie od lokalizacji ich zarejestrowanej siedziby głównej, jak również wynikających z gwarancji bankowych w drachmie lub walutach obcych wystawionych w imieniu wspomnianych przedsiębiorstw, na nowy kredyt podlegający spłacie w okresie dziesięciu lat w równych sześciomiesięcznych ratach całkowitych (kapitał plus odsetki) lub w równych sześciomiesięcznych ratach kapitałowych (amortyzacja prosta) z odsetkami naliczanymi co sześć miesięcy według stopy stosowanej do restrukturyzacji w tym czasie (stopa mająca zastosowanie do nowego kredytu to stopa stosowana w odniesieniu do ostatnich dwunastomiesięcznych obligacji skarbowych wyemitowanych przed rozpoczęciem każdego okresu naliczania odsetek od kredytu, powiększona o dwa punkty procentowe, przy zastosowaniu obniżki w wysokości dziesięciu punktów procentowych w ciągu pierwszych pięciu lat obciążającej rachunek założony zgodnie z ustawą nr 128/75 (12).
(38)
Ewentualnie wspomniane wyżej przedsiębiorstwa mogą przez okres pięciu lat korzystać ze zniżki oprocentowania w wysokości dziesięciu punktów procentowych w odniesieniu do swoich niespłaconych długów w drachmie lub walutach obcych na dzień 30 czerwca 1993 r. związanych z inwestycjami w środki trwałe lub aktywa obrotowe.
(39)
Przedsiębiorstwa muszą stać się rentowne po restrukturyzacji (co oznacza, że ich sytuacja była do pewnego stopnia trudna); to kryterium było weryfikowane przez banki.
(40)
W decyzjach ministerialnych nr 2035824/5887 z dnia 1 czerwca 1994 r., 2045909/7431/0025 z dnia 26 sierpnia 1994 r., 2071670/11297 z dnia 9 listopada 1994 r. oraz 72742/B1723 z dnia 8 grudnia 1994 r. dostosowuje się okresy karencji i obniżki oprocentowania związane z nowymi kredytami i zabezpiecza się te ostatnie poprzez gwarancję państwa.
(41)
W decyzji ministerialnej nr 66336/B1398 z dnia 14 września 1993 r. przewiduje się te same środki pomocy i warunki, które opisano w motywie 37. Przewiduje się w niej również udzielenie gwarancji państwa na kapitał i odsetki restrukturyzowanego zadłużenia przedsiębiorstw przemysłowych i rzemieślniczych w prefekturach Florina i Kilkis, jak również pokrycie przez państwo zaległych odsetek na dzień 31 grudnia 1992 r. z tytułu kredytów udzielonych na aktywa obrotowe lub inwestycyjne tych przedsiębiorstw, w ramach limitów budżetowych zgodnie z ustawą nr 128/75.
(42)
Decyzja nr 66336/B1398 z dnia 14 września 1993 r. została zmieniona decyzją nr 30755/B1199 z dnia 21 lipca 1994 r., decyzją nr 60029/B1541 z dnia 23 września 1994 r., decyzją nr 72742/B1723 z dnia 8 grudnia 1994 r., decyzją nr 236/B22 z dnia 4 stycznia 1995 r., decyzją nr 8014/B285 z dnia 28 lutego 1995 r., decyzją nr 44678/B1145 z dnia 3 lipca 1995 r., decyzją nr 44446/B1613 z dnia 24 grudnia 1996 r., decyzją nr 40410/B1678 z dnia 9 grudnia 1997 r., decyzją nr 10995/B546 z dnia 24 marca 1999 r., decyzją nr 12169/B736 z dnia 22 marca 2000 r. oraz decyzją nr 35913/B2043 z dnia 24 października 2000 r. Na mocy tych poszczególnych decyzji zmienia się czas trwania kredytów, okresy karencji oraz obniżki stopy procentowej w odniesieniu do nowych kredytów, jak również wydłuża się okres, po którym zapadalne stają się niespłacone raty.
(43)
Przedsiębiorstwa muszą stać się rentowne po restrukturyzacji (co oznacza, że ich sytuacja była do pewnego stopniu trudna); to kryterium było weryfikowane przez banki.
(44)
W decyzji ministerialnej nr 1648/B.22/13.1.1994 przewiduje się, co następuje:
a)
w przypadku nowych kredytów na aktywa obrotowe udzielanych począwszy od dnia 1 kwietnia 1993 r. przedsiębiorstwom przemysłowym, rzemieślniczym i górniczym, gospodarstwom przemysłowej hodowli zwierząt, firmom hotelarskim oraz firmom żeglugowym, utworzonym w prefekturach Ksanti, Rodopy i Ewros, niezależnie od lokalizacji ich zarejestrowanej siedziby głównej, obniżka oprocentowania w wysokości 10 (dziesięciu) punktów procentowych obciążająca rachunek założony zgodnie z ustawą nr 128/75, do wysokości 20 % obrotów przedsiębiorstwa za poprzedni rok lub 50 % zamówień roku bieżącego, w zakresie odsetek zaksięgowanych od dnia 1 kwietnia 1993 r. do dnia 31 marca 1996 r., z gwarancją państwa do całkowitej kwoty 100 000 000 GRD (293 470 EUR);
b)
wszystkie (zapadalne i niezapadalne) długi na dzień 31 grudnia 1993 r. wynikające z kredytów na aktywa obrotowe i środki trwałe udzielonych przedsiębiorstwom przemysłowym, rzemieślniczym i górniczym, gospodarstwom przemysłowej hodowli zwierząt, firmom hotelarskim oraz firmom żeglugowym w regionie Thrace zostaną zamienione na nowy kredyt, podlegający spłacie w okresie dziesięciu lat w równych sześciomiesięcznych ratach całkowitych (kapitał plus odsetki), z rachunku założonego zgodnie z ustawą nr 128/75, z gwarancją państwa;
c)
ujęcie w restrukturyzowanym zadłużeniu zaległych odsetek należnych w dniu 31 grudnia 1992 r. z tytułu kredytów na aktywa trwałe lub obrotowe.
(45)
Przedsiębiorstwa muszą stać się rentowne po restrukturyzacji (co oznacza, że ich sytuacja była do pewnego stopnia trudna); to kryterium było weryfikowane przez banki.
(46)
Decyzję ministerialną nr 1648/B.22/13.1.1994 zmieniono wielokrotnie następującymi decyzjami ministerialnymi: nr 14237/B.664/6.4.1994, 235/B.21/4.1.1995, 44678/B.1145/3.7.1995, 14946/B.566/30.4.1996, 44446/B.1613/24.12.1996, 32576/B.1282/9.10.1997 (13), 11362/B.472/7.4.1997, 40412/B.1677/9.12.1997 (14), 42998/B.2026/15.12.1998, 19954/B.957/7.6.1999, 10123/B.507/17.3.1999, 6244/B.270/18.2.2000 oraz 35913/B.2043/24.10.2000 (15). Na mocy wszystkich poszczególnych decyzji dostosowuje się parametry techniczne, takie jak obniżki oprocentowania, okresy karencji, czas trwania kredytów oraz okresy, po których zapadalne stają się niespłacone raty.
(47)
W decyzji nr 2003341/683/0025/17.2.94 przyznaje się gwarancję państwa na kredyty na aktywa obrotowe udzielone począwszy od dnia 1 kwietnia 1993 r. przedsiębiorstwom przemysłowym, rzemieślniczym i górniczym, gospodarstwom przemysłowej hodowli zwierząt, firmom hotelarskim oraz firmom żeglugowym, utworzonym w prefekturach Ksanti, Rodopy i Ewros, niezależnie od lokalizacji ich zarejestrowanej siedziby głównej, do całkowitej kwoty 100 000 000 GRD (293 470 EUR) na przedsiębiorstwo, jak również na długi (kapitał i odsetki) wynikające z restrukturyzacji pozostającej do wykonania w dniu 31 grudnia 1993 r. długów wynikających ze starych kredytów udzielonych zgodnie z przepisami wspólnej decyzji nr 1648/G.G.54/B.22/13.1.94.
(48)
Decyzję ministerialną nr 2003341/683/0025/17.2.94 zmieniono wielokrotnie następującymi decyzjami ministerialnymi: nr 2022973/3968/0025/18.5.94, 2043231/6673/0025/11.7.95, 2030175/4446/0025/10.6.1996, 2087184/49/0025/11.7.97, 2016123/2133/0025/6.3.1998, 2090373/11216/0025/1.6.98 (16), 2/21857/0025/7.10.1999, 2/14774/0025/31.5.2000, 2/82257/0025/18.12.2000, 2/7555/0025/25.5.2001, 2/61352/0025/31.1.2002 i 2/64046/0025/2003/28.1.2004. Na mocy wszystkich poszczególnych decyzji przyznaje się gwarancję państwa w przypadku zastosowania środków przewidzianych poszczególnymi decyzjami zmieniającymi decyzję ministerialną nr 1648/B.22/13.1.1994 (zob. motyw 46).
(49)
W zakresie wyżej wspomnianej listy, w decyzji ministerialnej nr 2/82257/0025/18.12.2000 przewiduje się, że aby obowiązywały jej przepisy, przedsiębiorstwa muszą być rentowne w ujęciu całkowitym (a nie po restrukturyzacji, tak jak ma to miejsce w przypadku innych decyzji ministerialnych, o których mowa w niniejszej decyzji), co z góry oznacza brak trudnej sytuacji.
(50)
W decyzji ministerialnej nr 2041901/16.5.1989 przyznaje się obniżkę oprocentowania w wysokości trzech punktów procentowych, która obciąża wspólny rachunek założony zgodnie z ustawą nr 128/75, od niespłaconych sald z tytułu kredytów na aktywa obrotowe udzielonych począwszy od dnia 1 kwietnia 1989 r. przedsiębiorstwom handlowym i rzemieślniczym mającym zarejestrowaną siedzibę główną w prefekturach Ewros, Lesbos, Samos, Chios i Dodekanez.
(51)
W decyzji nr 2078809/10.10.89 przyznaje się obniżkę oprocentowania w wysokości trzech punktów procentowych, która obciąża wspólny rachunek założony zgodnie z ustawą nr 128/75, od niespłaconych sald z tytułu kredytów na aktywa obrotowe udzielonych począwszy od 1 kwietnia 1989 r. przedsiębiorstwom handlowym i rzemieślniczym mającym zarejestrowaną siedzibę główną w prefekturach Rodopy, Ksanti i Samos.
(52)
Na mocy decyzji ministerialnych nr 9034/B.289/10.2.2003 i 37497/B.1232/2.6.2003 poszerza się przepisy decyzji, o których mowa w pkt 50 i 51, określając zakres i niektóre parametry techniczne związane z przewidzianymi obniżkami oprocentowania.
III. POWODY WSZCZĘCIA POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO
(53)
W odniesieniu do przedmiotowych programów pomocy Komisja ma wątpliwości nie tylko co do nieobecności pomocy państwa, ale również co do zgodności z rynkiem wewnętrznym pomocy, która w opinii Komisji faktycznie istnieje.
a) Uzasadnienie wszczęcia pierwszego postępowania
(54)
Pierwsze postępowanie wszczęto z następujących powodów:
a)
gdy władze greckie wezwano do przedstawienia wyjaśnień dotyczących przedmiotowej pomocy, stwierdziły one, że decyzje ministerialne stanowiące podstawę prawną środków pomocy nie zostały zgłoszone, ponieważ władze greckie uznały, że wdrażana przez nie pomoc nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 87 ust. 1 Traktatu WE; władze greckie stwierdziły również, że choć nie mają wiedzy na temat dokładnej liczby beneficjentów, kwoty przedmiotowych środków pomocy najprawdopodobniej podlegały zasadzie de minimis;
b)
ponieważ w czasie przyznawania środków pomocy zasada de minimis nie miała zastosowania w sektorze rolnym, a decyzje stanowiące podstawę prawną przedmiotowych środków pomocy miały na celu pomoc przedsiębiorstwom mającym problemy z płynnością, Komisja uznała, że pomoc taką należy rozpatrywać w świetle różnych przepisów mających zastosowanie do ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw, począwszy od wejścia w życie pierwszej ze wspomnianych decyzji; dostępne informacje nie pozwalały jednak ustalić, w jakim stopniu przepisy te były przestrzegane;
c)
ponadto w odniesieniu do sektora rolnego dostępne informacje nie pozwalały ustalić tego, czy gwarancja państwa została przyznana zgodnie z różnymi przepisami mającymi zastosowanie do pomocy państwa w formie gwarancji począwszy od wejścia w życie pierwszej ze wspomnianych decyzji;
d)
w sektorze przemysłowym i sektorze rzemieślniczym zasada de minimis miała oczywiście zastosowanie, ale ponieważ władze greckie nie znały liczby beneficjentów środków wprowadzonych na mocy tych decyzji ministerialnych, a pułapy pomocy są obliczane dla okresów trzyletnich, a nie dla jednorazowego środka, nie można było stwierdzić, czy pomoc przewidziana na mocy przedmiotowych decyzji mogła faktycznie podlegać zasadzie de minimis; w tym kontekście środki pomocy również musiały być przeanalizowane na podstawie przepisów dotyczących ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw, które miały zastosowanie od wejścia w życie pierwszej ze wspomnianych decyzji; dostępne informacje nie pozwalały jednak ustalić, w jakim stopniu przepisy te były przestrzegane;
e)
w odniesieniu do tych sektorów dostępne informacje nie pozwalały ustalić, czy gwarancja państwa została przyznana zgodnie z różnymi przepisami mającymi zastosowanie do pomocy państwa w formie gwarancji, obowiązującymi od wejścia w życie pierwszej ze wspomnianych decyzji.
b) Uzasadnienie wszczęcia drugiego postępowania
(55)
Drugie postępowanie wszczęto z następujących powodów:
a)
gdy władze greckie wezwano do przedstawienia wyjaśnień dotyczących przedmiotowej pomocy, stwierdziły one, że choć nie miały wiedzy na temat dokładnej liczby beneficjentów, kwoty przedmiotowej pomocy najprawdopodobniej podlegały zasadzie de minimis; jednak, abstrahując od faktu, że zasada de minimis nie miała zastosowania do sektora rolnego do dnia 1 stycznia 2005 r., Komisja nie posiadała żadnych danych, które pozwalałyby ustalić stopień, w jakim kwoty otrzymane przez przedsiębiorstwa rolne w ramach stosowania decyzji ministerialnej nr 66336/B.1398 mogły podlegać rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1860/2004 z dnia 6 października 2004 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis dla sektora rolnego i sektora rybołówstwa (17), które wprowadzało zasadę de minimis w sektorze rolnym;
b)
biorąc pod uwagę fakt, że decyzje te miały na celu pomoc zagrożonym przedsiębiorstwom, pomoc należało rozpatrywać w świetle różnych przepisów mających zastosowanie do ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw od wejścia w życie pierwszej ze wspomnianych decyzji, tj. od dnia 21 września 1993 r.; dostępne informacje nie pozwalały jednak ustalić, w jakim stopniu przepisy te były przestrzegane;
c)
ponadto w odniesieniu do sektora rolnego dostępne informacje nie pozwalały ustalić, czy gwarancja państwa została przyznana zgodnie z różnymi przepisami mającymi zastosowanie do pomocy państwa w formie gwarancji od dnia 21 września 1993 r.;
d)
w sektorze przemysłowym i sektorze rzemieślniczym zasada de minimis miała oczywiście zastosowanie, ale ponieważ władze greckie nie znały liczby beneficjentów środków wprowadzonych na mocy tych decyzji, a pułapy pomocy są obliczane dla okresu trzyletniego, a nie dla jednorazowego środka, nie można było stwierdzić, czy pomoc przewidziana na mocy przedmiotowych decyzji mogła faktycznie podlegać zasadzie de minimis; w tym kontekście środki pomocy również musiały być przeanalizowane na podstawie przepisów dotyczących ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw, które miały zastosowanie od dnia 21 września 1993 r.; dostępne informacje nie pozwalały jednak ustalić, w jakim stopniu przepisy te były przestrzegane;
e)
w odniesieniu do tych sektorów dostępne informacje nie pozwalały ustalić tego, czy gwarancja państwa została przyznana zgodnie z różnymi przepisami mającymi zastosowanie do pomocy państwa w formie gwarancji obowiązującymi od dnia 21 września 1993 r.
c) Uzasadnienie wszczęcia trzeciego postępowania
(56)
Trzecie postępowanie wszczęto z następujących powodów:
a)
podobnie jak w przypadku wszczęcia pierwszego i drugiego postępowania władze greckie wskazały w przekazanych informacjach, że przedmiotowe kwoty najprawdopodobniej podlegały zasadzie de minimis; jednak, abstrahując od faktu, że zasada de minimis nie miała zastosowania do sektora rolnego do dnia 1 stycznia 2005 r., Komisja nie posiadała żadnych danych, które pozwalałyby ustalić stopień, w jakim kwoty otrzymane przez przedsiębiorstwa rolne w ramach stosowania decyzji stanowiących podstawę prawną przedmiotowego programu pomocy mogły podlegać rozporządzeniu (WE) nr 1860/2004;
b)
biorąc pod uwagę fakt, że te decyzje ministerialne miały na celu pomoc zagrożonym przedsiębiorstwom, pomoc należało rozpatrywać w świetle różnych przepisów mających zastosowanie do ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw od wejścia w życie pierwszej ze wspomnianych decyzji; dostępne informacje nie pozwalały jednak ustalić, w jakim stopniu przepisy te były przestrzegane;
c)
w sektorze przemysłowym, hotelarskim i rzemieślniczym zasada de minimis miała oczywiście zastosowanie, ale ponieważ władze greckie nie wskazały liczby beneficjentów pomocy, a pułapy pomocy w ramach zasady de minimis są obliczane dla okresu trzyletniego, a nie dla jednorazowego środka, nie można było stwierdzić, czy pomoc przewidziana na mocy przedmiotowych decyzji mogła faktycznie podlegać zasadzie de minimis; w tym kontekście środki pomocy również musiały być przeanalizowane na podstawie przepisów dotyczących ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw, które miały zastosowane od wejścia w życie pierwszej ze wspomnianych decyzji; dostępne informacje nie pozwalały jednak ustalić, w jakim stopniu przepisy te były przestrzegane;
d)
w sektorze węglowym i żeglugowym zasada de minimis miała zastosowanie dopiero od czasu wejścia w życie rozporządzenia Komisji (WE) nr 69/2001 z dnia 12 stycznia 2001 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy w ramach zasady de minimis (18); jednak z powodów podanych w lit. c) środki pomocy należało również przeanalizować na podstawie różnych przepisów mających zastosowanie do ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw od wejścia w życie pierwszej z powyższych decyzji; dostępne informacje nie pozwalały jednak ustalić, w jakim stopniu przepisy te były przestrzegane;
e)
w sektorze transportu morskiego zasada de minimis nie miała zastosowania, dlatego też środki pomocy należało przeanalizować na podstawie przepisów mających zastosowanie od czasu wejścia w życie pierwszej z powyższych decyzji w odniesieniu do ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw; dostępne informacje nie pozwalały jednak ustalić, w jakim stopniu przepisy te były przestrzegane;
f)
w przypadku żadnego z powyższych sektorów dostępne informacje nie pozwalały ustalić, czy pomoc państwa jest przyznawana zgodnie z różnymi przepisami mającymi zastosowanie od czasu, gdy pierwsza z powyższych decyzji weszła w życie w odniesieniu do pomocy państwa w formie gwarancji;
g)
w decyzji nr 2041901/16.5.1989 i decyzjach, o których mowa w motywach 51 i 52 powyżej, przewidziano pomoc w prefekturach innych niż Rodopy, Ewros i Ksanti, i nie można było ustalić, czy system pomocy wdrożony na ich podstawie jest rozszerzeniem systemu stosowanego w powyższych trzech prefekturach czy był osobnym systemem; jakkolwiek by było, nie można było ustalić na podstawie dostępnych informacji, czy przepisy dotyczące pomocy państwa (przepisy dotyczące pomocy regionalnej lub zasady de minimis) były przestrzegane;
h)
jeżeli decyzje ministerialne, o których mowa w lit. g), stanowiły rozszerzenie systemu pomocy stosowanego w prefekturach Rodopy, Ksanti i Ewros, nie było możliwe ustalenie, czy planowane środki pomocy mogły podlegać zasadzie de minimis lub czy mogły być uznane za zgodne z przepisami regulującymi przyznawanie pomocy na ratowanie i restrukturyzację zagrożonych przedsiębiorstw;
i)
jeżeli decyzje ministerialne, o których mowa w lit. g), stanowiły niezależny system pomocy, konieczne było, wobec braku szczegółowych danych w tym względzie w ramach decyzji, przeanalizowanie zgodności jego stosowania do przedsiębiorstw w dobrym stanie i przedsiębiorstw zagrożonych; analiza przyniosła następujące wnioski:
(i)
w przypadku przedsiębiorstw zagrożonych nie było możliwe ustalenie, czy planowane środki pomocy mogły podlegać zasadzie de minimis lub być uznawane za zgodne z przepisami regulującymi przyznawanie pomocy na ratowanie i restrukturyzację zagrożonych przedsiębiorstw;
(ii)
w przypadku przedsiębiorstw w dobrym stanie nie było możliwe ustalenie, czy kapitał obrotowy utworzony dzięki kredytowi i przyznanej obniżce oprocentowania służył finansowaniu kwalifikujących się inwestycji w rozumieniu unijnych przepisów dotyczących pomocy regionalnej.
IV. UWAGI WŁADZ GRECKICH DOTYCZĄCE WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA
a) Uwagi władz greckich dotyczące wszczęcia pierwszego postępowania
(57)
W piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r. władze greckie złożyły następujące oświadczenia:
a)
konsolidacja kredytów jest instrumentem administracyjnym, który nie generuje wysokich kosztów dla władz publicznych;
b)
naliczanie odsetek w okresach sześciomiesięcznych zostało już utrzymane w mocy w orzecznictwie krajowego Sądu Najwyższego, który orzekł, że naliczanie kwartalne jest nielegalne i niewłaściwe oraz powoduje nadmierne obciążenie dłużników;
c)
udzielenia gwarancji państwa nie można uznać za pomoc, gdyż jej wykorzystanie jest uzależnione od szczególnie rygorystycznych środków nałożonych na dłużnika głównego;
d)
w okresie odniesienia stopy procentowe w Grecji były o wiele wyższe niż średnie stopy w pozostałej części UE i takie pozostały pomimo obniżek; nie było zatem żadnego zakłócenia konkurencji, tym bardziej że przedsiębiorstwa beneficjenci musiały być rentowne; ponadto obniżki były finansowane ze specjalnego rachunku, oddzielonego od budżetu państwa;
e)
przyznania okresów karencji nie można uznać za środek pomocy, zważywszy, że dług i odsetki pozostają: stanowi ono jedynie restrukturyzację spłaty w czasie, uzasadnioną sytuacją gospodarczą;
f)
decyzja ministerialna nr 72742/B1723 (zob. motyw 42 powyżej) nie spowodowała jakichkolwiek dodatkowych kosztów względem tych wprowadzonych pierwotną decyzją, która stanowi podstawę przedmiotowego programu;
g)
zwolnienia zabezpieczeń na mocy decyzji ministerialnej nr 2071670/11297 nie można uznać za środek pomocy w odniesieniu do przedsiębiorstw, gdyż są one dostosowane do poziomu restrukturyzowanych kredytów; ponadto gwarancja przyznana przez państwo greckie nie pokrywa wszystkich rodzajów obciążeń nakładanych przez banki na kredytodawców;
h)
decyzja ministerialna nr 69836/B1451 oraz jej zmiany dotyczyły ogólnie przedsiębiorstw przetwórczych, a nie odnosiły się szczegółowo do przedsiębiorstw przetwórczych w sektorze rolnym, które były ujęte w rozporządzeniu Rady (EWG) nr 866/90 z dnia 29 marca 1990 r. dotyczącym poprawy warunków przetwarzania i obrotu produktami rolnymi (19), rozporządzeniu (WE) nr 951/97 z dnia 20 maja 1997 r. dotyczącym poprawy warunków przetwarzania i obrotu produktami rolnymi (20) oraz rozporządzeniu (WE) nr 1257/1999 z dnia 17 maja 1999 r. w sprawie wsparcia rozwoju obszarów wiejskich z Europejskiego Funduszu Orientacji i Gwarancji Rolnej (EFOGR) (21); rozporządzenia te zastosowano poprzez wdrożenie programów operacyjnych w ramach drugich i trzecich wspólnotowych ram wsparcia; przedsiębiorstwa, które dokonały inwestycji i otrzymały pomoc na ten cel z Ministerstwa Rozwoju Obszarów Wiejskich i Gospodarki Żywnościowej, nie kwalifikowały się do restrukturyzacji długów, gdyż nie było to przewidziane; nie zastosowano również zasady de minimis, gdyż aby otrzymać dotację, podmioty musiały wykonać pracę i ponieść koszty;
i)
odniesienie do zasady de minimis służyło wyłącznie zilustrowaniu tego, iż większość przyznanych środków pomocy była poniżej pułapu de minimis, bez szczegółowego odniesienia do sektora rolnego;
j)
kryterium „rentowności po restrukturyzacji” nie ma wpływu na całkowitą ocenę rentowności przedsiębiorstwa przygotowaną przez podmiot kredytowy, gdyż kwalifikowalność do restrukturyzacji określa się bezpośrednio po analizie rentowności;
k)
restrukturyzacja dotyczyła starych kredytów i nie stanowiła finansowania nowych inwestycji;
l)
w odniesieniu do całkowitej wartości ekwiwalentu dotacji na restrukturyzację, zdecydowana większość środków pomocy stanowiła niewielkie kwoty, wszystkie obszary, dla których środki były przeznaczone (Kastoria i Ewia), były obszarami o niekorzystnych warunkach gospodarowania w rozumieniu dyrektywy Rady 75/268/EWG z dnia 28 kwietnia 1975 r. w sprawie gospodarki rolnej na terenach górskich i wyżynnych na niektórych obszarach o mniej korzystnych warunkach gospodarowania (22), a państwo jako całość mieści się w ramach celu 1;
m)
stopa procentowa stosowana do nowych kredytów wyniosła tyle, ile stopa zastosowana do ostatniej emisji greckich obligacji skarbowych; obniżka nie dotyczy całego okresu trwania restrukturyzowanego kredytu, lecz jedynie pierwszych krytycznych lat; różnica między stopami nie była bardzo duża (1 do 2 punktów);
n)
program istniał od dnia 30 czerwca 1993 r. do dnia 30 czerwca 2003 r.
b) Uwagi władz greckich dotyczące wszczęcia drugiego postępowania
(58)
Pismem z dnia 18 sierpnia 2005 r. władze greckie przedstawiły następujące argumenty, z których większość została już przytoczona w odpowiedzi władz greckich na wszczęcie pierwszego postępowania (zob. motyw poprzedni):
a)
konsolidacja kredytów jest instrumentem administracyjnym, który nie generuje wysokich kosztów dla władz publicznych (władze dodają tu, że zamiarem tego instrumentu nie jest selektywne udzielanie pomocy);
b)
naliczanie odsetek w okresach sześciomiesięcznych zostało już utrzymane w mocy w orzecznictwie krajowego Sądu Najwyższego, który orzekł, że naliczanie kwartalne jest nielegalne i niewłaściwe oraz powoduje nadmierne obciążenie dłużników;
c)
w okresie odniesienia, stopy procentowe w Grecji były o wiele wyższe niż w pozostałej części Unii i takie pozostały pomimo zastosowanych obniżek;
d)
udzielenia gwarancji państwa nie można uznać za pomoc, gdyż nawet w przypadku jej zastosowania jest ona uzależniona od szczególnie rygorystycznych środków nałożonych na dłużnika głównego;
e)
zaległe odsetki oraz obniżki stopy procentowej były finansowane ze specjalnego rachunku (założonego zgodnie z ustawą nr 128/75), oddzielonego od budżetu państwa;
f)
przyznania okresów karencji nie można uznać za środek pomocy, zważywszy, że długi i odsetki pozostają: stanowi ono jedynie restrukturyzację spłaty w czasie, uzasadnioną sytuacją gospodarczą;
g)
przepisy decyzji ministerialnej 66336/B.1398/1993 i jej zmiany przewidywały możliwość udzielenia pomocy przedsiębiorstwom mającym siedzibę w prefekturach Florina i Kilkis bez ponoszenia wysokich kosztów przez władze publiczne oraz pod warunkiem uznania przedmiotowych przedsiębiorstw za rentowne; nie zakłócały one zatem konkurencji w myśl art. 87 Traktatu WE; ponadto należy przypomnieć, że prefektury Florina i Kilkis graniczą z byłą jugosłowiańską republiką Macedonii oraz że w okresie odniesienia (w latach dziewięćdziesiątych XX wieku) poniosły ogromne straty w wyniku wojny i niestabilnej sytuacji w regionie;
h)
wreszcie wspomniana wyżej decyzja odnosi się do przedsiębiorstw przemysłowych i rzemieślniczych; zdaniem władz greckich przepisy tej decyzji nie dotyczą żadnych przedsiębiorstw rolnych.
c) Uwagi władz greckich dotyczące wszczęcia trzeciego postępowania
(59)
W piśmie z dnia 10 maja 2006 r. władze greckie przedstawiły następujące argumenty:
a)
prefektury, których dotyczyły przedmiotowe decyzje, znajdowały się w trudnej sytuacji gospodarczej charakteryzującej się niskim poziomem aktywności gospodarczej oraz wyższą stopą bezrobocia niż w pozostałej części kraju; sytuację jeszcze bardziej pogarszała wojna w państwach sąsiednich (na przykład w Kosowie); dlatego też konkurencja nie mogła być zakłócona, a środki pomocy przyznane w postaci restrukturyzacji i obniżenia długów mogły zatem być użyte w ramach odstępstwa przewidzianego w art. 87 ust. 3 lit. a) i c) Traktatu WE;
b)
środki pomocy skupiały się na rozwiązywaniu problemów, takich jak brak dynamiki rynków lokalnych, kurczenie się rynku pracy oraz spadający popyt, jak również długoterminowy rozwój gospodarczy;
c)
w odniesieniu do argumentu Komisji, iż warunki wspólnotowej wymiany handlowej mogą być zakłócone, zważywszy na wysoki poziom konkurencji w sektorze rolnym, jedynie decyzja 1648/B22/13.1.1994, spośród wszystkich przeanalizowanych decyzji, dotyczy przedsiębiorstw przemysłowej hodowli zwierząt; ponadto w latach 1995-2004 produkcja mięsa w prefekturach Ewros, Rodopy i Ksanti stanowiła jedynie niewielką część produkcji rolnej w przedmiotowych prefekturach i, chociaż produkt krajowy brutto (PKB) tych prefektur wzrastał w tym okresie (zarówno w wartościach bezwzględnych, jak i w przeliczeniu na mieszkańca), jego poziom znajdował się znacznie poniżej średniej krajowej;
d)
w decyzjach ministerialnych nr 2041901/16.5.1989 i 2078809/1989, w których przewiduje się obniżki oprocentowania z tytułu kredytów na aktywa obrotowe dla przedsiębiorstw w prefekturach Lesbos, Samos, Chios i Dodekanez, znajduje się również zastrzeżenie, że przedsiębiorstwa muszą być rentowne przed i po restrukturyzacji swoich długów;
e)
właściwe organy w Grecji wezwano do zebrania danych na temat beneficjentów oraz faktycznie przyznanej pomocy, jednak stwierdziły one, że nie są w stanie tego zrobić;
f)
obniżki stopy procentowej są finansowane z rachunku założonego zgodnie z ustawą nr 128/75, który nie stanowi zasobów państwowych, gdyż jest rachunkiem przeznaczonym przede wszystkim do redystrybucji środków.
d) Pisma władz greckich z dnia 15 i 29 marca 2011 r.
(60)
W pismach z dnia 15 i 29 marca 2011 r. władze greckie przede wszystkim podały terminy wygaśnięcia pierwotnych decyzji ministerialnych dotyczących przedmiotowych programów. Terminy te są następujące:
a)
30 czerwca 2003 r. w przypadku decyzji nr 69836/B1461 (prefektury Kastoria i Ewia);
b)
30 czerwca 2000 r. w przypadku decyzji nr 66336/B/398/14-9-1993 (prefektury Florina i Kilkis);
c)
31 grudnia 2005 r. w przypadku decyzji nr 1648/B.22/13.1.94 (prefektury Ksanti, Rodopy i Ewros);
d)
31 grudnia 2004 r. w przypadku decyzji nr 2041901/16-5-1989 (prefektury Rodopy, Ewros, Ksanti i Dodekanez; wyspy Lesbos, Samos i Chios).
(61)
Władze greckie następnie wskazały, że kryterium dotyczące rentowności przedsiębiorstw po restrukturyzacji nie jest jedynym analizowanym czynnikiem; dokonano raczej ogólnej oceny rentowności przedsiębiorstw przed i po restrukturyzacji.
(62)
Pisma zawierają również tabele wskazujące ekwiwalent dotacji przedmiotowych środków pomocy otrzymany przez każde przedsiębiorstwo beneficjenta celem zilustrowania odsetka przedsiębiorstw, w przypadku których środki pomocy mogły się mieścić w ramach programu de minimis. Władze greckie zwracają jednak uwagę, że w odniesieniu do środków pomocy przyznanych na mocy decyzji ministerialnych 2041901/16-5-1989 (prefektury Ksanti, Rodopy i Ewros, Samos, Lesbos, Chios i Dodekanez) oraz 1648/B.22/13.1.94 (Ksanti, Rodopy i Ewros) dostępne dane odnoszą się jedynie do lat 2004-2007. Dane podane dla środków pomocy przyznanych na mocy decyzji ministerialnej nr 69836/B1461 (prefektury Kastoria i Ewia) odnoszą się do lat 1993-1998, a dla środków przyznanych na mocy decyzji ministerialnej nr 66336/B/398/14-9-1993 (prefektury Florina i Kilkis) odnoszą się do lat 1993-2001. O dane te zwrócono się do instytucji kredytowych, z których niektóre nie udzieliły odpowiedzi. Władze greckie uważają jednak, że zebrane dane są zbliżone do całkowitej kwoty przyznanej pomocy, gdyż banki, które udzieliły odpowiedzi, są głównymi wierzycielami przedmiotowych prefektur. Zdaniem władz greckich analiza danych pokazuje, że przedmiotowa pomoc znajduje się poniżej pułapu pomocy de minimis w 73,55 %-99,46 % przypadków, w zależności od rozpatrywanego trzyletniego okresu i rozpatrywanej decyzji.
(63)
Wreszcie władze greckie twierdzą, że przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją, przetwarzaniem i wprowadzaniem do obrotu produktów rolnych nie kwalifikowały się do pomocy oraz że określenie „przedsiębiorstwa górnicze” w rzeczywistości oznacza przedsiębiorstwa zajmujące się wydobyciem marmuru i kamienia.
V. OCENA ŚRODKÓW
V.I. OBECNOŚĆ POMOCY
(64)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu wszelka pomoc przyznana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z funkcjonowaniem rynku wewnętrznego w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi. W ujęciu bezwzględnym przedmiotowe środki pomocy odpowiadają powyższej definicji w tym sensie, że są one przyznawane przez państwo lub przy użyciu zasobów państwowych, są przeznaczone dla określonych przedsiębiorstw (przedsiębiorstw w sektorach rolnym, rzemieślniczym, przemysłowym, hotelarskim, wydobywczym - zob. motyw 63 - oraz żeglugowym w wyżej wspomnianych prefekturach) oraz sprzyjają tym przedsiębiorstwom poprzez takie środki, jak restrukturyzacja kredytów, zmniejszenie wielkości rat poprzez wydłużenie okresu spłaty, obniżki stóp procentowych i udzielanie gwarancji, oraz mogą mieć wpływ na wymianę handlową (23) i zakłócać konkurencję (24).
(65)
Władze greckie chciały wykazać, że przedmiotowe środki pomocy mogły podlegać programowi de minimis i dlatego nie stanowiły pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Jednak, abstrahując od faktu, że zasada de minimis nie miała zastosowania we wszystkich rozpatrywanych sektorach w okresie obowiązywania decyzji ministerialnych stanowiących podstawę prawną przedmiotowych programów pomocy (to był w istocie jeden z powodów wszczęcia przedmiotowych postępowań), dane są niekompletne, co potwierdziły same władze greckie (zob. motyw 62). Co więcej, kwoty pomocy w ramach zasady de minimis różniły się między sektorami (nie są one jednakowe w sektorze przemysłowym i sektorze rolnym), a przekazane tabele wskazują, że władze greckie nie miały wystarczającej wiedzy o tej różnicy. Wreszcie Komisja zwraca uwagę, że pomimo twierdzeń władz greckich, że przedsiębiorstwa zajmujące się produkcją, przetwarzaniem i wprowadzaniem na obrotu produktów rolnych nie kwalifikowały się do otrzymania przedmiotowych środków pomocy, wyżej wspomniane tabele w wyraźny sposób pokazują, że niektóre przedsiębiorstwa z tych sektorów w rzeczywistości otrzymały pomoc uznawaną za podlegającą programowi de minimis, nawet pomimo tego, że wyraźnie przekraczały dopuszczalny pułap.
(66)
Komisja przypomina, że uznaje się, że wszelka pomoc indywidualna przyznana w ramach programu pomocy, która w momencie przyznania spełniała warunki określone w obowiązującym rozporządzeniu de minimis, stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
(67)
Gdy władze greckie po raz pierwszy przyznały przedmiotowe środki pomocy w sektorze rolnym, nie istniały żadne unijne przepisy dotyczące pomocy w ramach zasady de minimis.
(68)
Pierwsze przyjęte przepisy w tym względzie były ujęte w rozporządzeniu (WE) nr 1860/2004 (25).
(69)
Zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1860/2004, które odnosi się do podstawowej produkcji rolnej oraz do przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych, pomoc nieprzekraczająca pułapu 3 000 EUR w przeliczeniu na beneficjenta w okresie trzech lat nie ma wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi, nie zakłóca ani nie grozi zakłóceniem konkurencji i dlatego nie podlega art. 107 ust. 1 Traktatu.
(70)
Zgodnie z art. 5 rozporządzenia (WE) nr 1860/2004, rozporządzenie to stosuje się do pomocy przyznanej przed jego wejściem w życie, jeżeli spełnia ona warunki określone w art. 1 i 3 tego rozporządzenia.
(71)
Dnia 1 stycznia 2008 r. rozporządzenie (WE) nr 1860/2004 zostało zastąpione rozporządzeniem Komisji (WE) nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007 r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE w odniesieniu do pomocy de minimis w sektorze produkcji rolnej (26), w którym podnosi się kwotę pomocy de minimis do 7 500 EUR w przeliczeniu na beneficjenta w okresie trzech lat budżetowych, niezależnie od formy pomocy ani od założonego celu, w granicach maksymalnej kwoty przypadającej na państwo członkowskie odpowiadającej 0,75 % produkcji rocznej.
(72)
W art. 6 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1535/2007 przewiduje się, że „niniejsze rozporządzenie stosuje się do pomocy przyznanej przed dniem 1 stycznia 2008 r. przedsiębiorstwom sektora produkcji rolnej, pod warunkiem że spełnia ona warunki ustanowione w art. 1-4, z wyjątkiem wymogu wyraźnego odesłania do niniejszego rozporządzenia, o którym mowa w art. 4 ust. 1 akapit pierwszy”. Rozporządzenie to stosuje się jednak tylko do podstawowej produkcji rolnej.
(73)
Jeżeli chodzi o przetwarzanie i wprowadzanie do obrotu produktów rolnych, zasada de minimis mająca zastosowanie ze skutkiem od dnia 1 stycznia 2007 r. jest określona w rozporządzeniu Komisji (WE) nr 1998/2006 z dnia 15 grudnia 2006 r. w sprawie stosowania art. 87 i 88 Traktatu do pomocy de minimis (27).
(74)
W art. 2 ust. 2 rozporządzenia (WE) nr 1998/2006 ustala się, że do kwoty 200 000 EUR w przeliczeniu na beneficjenta w okresie trzech lat budżetowych pomoc nie ma wpływu na wymianę handlową między państwami członkowskimi, nie zakłóca ani nie grozi zakłóceniem konkurencji i dlatego nie podlega art. 107 ust. 1 Traktatu.
(75)
W art. 5 ust. 1 rozporządzenia (WE) nr 1998/2006 przewiduje się, że „niniejsze rozporządzenie stosuje się do pomocy przyznanej przed jego wejściem w życie podmiotom gospodarczym działającym w sektorze transportu oraz podmiotom gospodarczym prowadzącym działalność w zakresie przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych, jeżeli pomoc taka spełnia wszystkie warunki określone w art. 1 i art. 2 …”.
(76)
W konsekwencji Komisja nie uzna za pomoc państwa pomocy przyznanej na mocy przeanalizowanych decyzji ministerialnych, jeżeli pomoc ta nie przekracza następujących poziomów w przeliczeniu na beneficjenta:
a)
w przypadku podstawowej produkcji rolnej: 3 000 EUR na okres trzech lat, jeżeli w momencie przyznania pomocy była ona zgodna z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1860/2004, lub 7 500 EUR na okres trzech lat budżetowych, jeżeli w momencie przyznania pomocy była ona zgodna z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1535/2007;
b)
w przypadku przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych: 3 000 EUR na okres trzech lat, jeżeli w momencie przyznania pomocy była ona zgodna z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1860/2004, lub 200 000 EUR na okres trzech lat budżetowych, jeżeli w momencie przyznania pomocy była ona zgodna z przepisami rozporządzenia (WE) nr 1998/2006.
(77)
Komisja przypomina jednak, że przedsiębiorstwa zagrożone nie kwalifikują się w odniesieniu do przepisów rozporządzeń (WE) nr 1998/2006 i (WE) nr 1535/2007.
(78)
W sektorach innych niż sektor rolny (oznacza to w tym przypadku inne sektory wymienione w tej decyzji, z wyjątkiem sektora żeglugowego, które zostaną omówione w motywach 80 i 81 poniżej (28)), zasada de minimis określona w komunikacie Komisji z dnia 20 maja 1992 r. - Wspólnotowe wytyczne dotyczące pomocy na rzecz małych i średnich przedsiębiorstw (29) (zwane dalej „wytycznymi z 1992 r.”), miała zastosowanie w czasie, gdy przyznawane były przedmiotowe środki pomocy. W komunikacie przewidziano, że „jednorazowe płatności pomocy nieprzekraczające 50 000 ECU na określony rodzaj wydatków oraz programy, w ramach których kwota pomocy, którą otrzymać może dane przedsiębiorstwo na określony rodzaj wydatków w okresie trzech lat, jest ograniczona do tej kwoty, nie muszą być zgłaszane na mocy art. 93 ust. 3 [Traktatu WE] (30), o ile przyznanie pomocy lub program zawierają wyraźny warunek przewidujący, że dodatkowa pomoc przyznana temu samemu przedsiębiorstwu na ten sam rodzaj wydatków z innych źródeł finansowania lub w ramach innych programów nie może doprowadzić do tego, aby całkowita kwota pomocy, którą otrzymuje przedsiębiorstwo, osiągnęła poziom wyższy niż 50 000 ECU”. Zasada ta została następnie zmieniona w komunikacie Komisji z 1996 r. w sprawie pomocy państwa udzielanej na zasadzie de minimis (31) (zwanym dalej „komunikatem z 1996 r.”), w którym ustalono kwotę pomocy de minimis na 100 000 ECU za ten sam okres, a następnie w rozporządzeniu (WE) nr 69/2001, w którym ustalono tę kwotę na 100 000 EUR za ten sam okres.
(79)
Ze względu na terminy wygaśnięcia analizowanych programów (z których ostatni przypadał na dzień 31 grudnia 2005 r.) oraz niestosowanie przepisów z mocą wsteczną w odniesieniu do sektorów wymienionych w motywie 78 Komisja nie uzna za pomoc państwa pomocy przyznanej na mocy analizowanych decyzji, która nie przekracza poniższych kwot w przeliczeniu na beneficjenta:
a)
50 000 ECU na okres trzech lat między dniem 19 sierpnia 1992 r. a dniem 5 marca 1996 r., jeżeli w momencie przyznania pomocy była ona zgodna z przepisami wytycznych z 1992 r.;
b)
100 000 ECU/EUR na okres trzech lat między dniem 6 marca 1996 r. a dniem 1 lutego 2001 r., jeżeli w momencie przyznania pomocy była ona zgodna ze stosownymi przepisami komunikatu z 1996 r.;
c)
100 000 EUR na okres trzech lat między dniem 2 lutego 2001 r. a dniem 31 grudnia 2005 r., jeżeli w momencie przyznania pomocy była ona zgodna ze stosownymi przepisami rozporządzenia (WE) nr 69/2001.
(80)
Wreszcie w przypadku sektora stoczniowego zasada de minimis ma zastosowanie dopiero od wejścia w życie rozporządzenia (WE) nr 69/2001.
(81)
W konsekwencji Komisja nie uzna za pomoc państwa pomocy przyznanej na mocy analizowanych decyzji ministerialnych, która nie przekracza kwoty 100 000 EUR w przeliczeniu na beneficjenta i na okres trzech lat w okresie od dnia 2 lutego 2001 r. do dnia 30 czerwca 2007 r., jeżeli w momencie przyznania pomocy była ona zgodna ze stosownymi przepisami rozporządzenia (WE) nr 69/2001.
(82)
Komisja nie może przyjąć pozostałych argumentów wysuwanych przez władze greckie na uzasadnienie nieobecności pomocy państwa z następujących powodów, ważnych w odniesieniu do wszystkich kwestii, w przypadku których argumenty te były przytaczane:
a)
twierdząc, że konsolidacja długów nie skutkuje wysokimi kosztami dla władz publicznych (zob. w szczególności motyw 57 lit. a) i motyw 58 lit. a)), władze greckie przyznają, że operacja ta wiąże się z ponoszeniem kosztów przez państwo lub, innymi słowy, przy użyciu zasobów państwowych;
b)
do czasu wejścia w życie obwieszczenia Komisji w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy państwa w formie gwarancji (32) (zwanego dalej „obwieszczeniem z 2000 r.”), uznawano, że wszystkie gwarancje zawierają element pomocy państwa (zob. motyw 105 lit. a)); w obwieszczeniu z 2000 r. stwierdza się, że gwarancję można uznać za niestanowiącą pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu, w przypadku gdy beneficjenci nie są kredytobiorcami w trudnej sytuacji finansowej i gdy byliby zasadniczo w stanie uzyskać kredyt na warunkach rynkowych na rynku finansowym bez jakiejkolwiek interwencji państwa, gwarancja powiązana jest z konkretną transakcją rynkową, opiewa na określoną kwotę maksymalną, nie pokrywa więcej niż 80 % niespłaconego kredytu lub innego zobowiązania finansowego (oprócz obligacji i podobnych instrumentów) i nie jest gwarancją typu otwartego, warunki programu są oparte na realistycznej ocenie ryzyka, tak aby składki płacone przez przedsiębiorstwa beneficjentów zapewniały, że program jest pod każdym względem samofinansujący, program przewiduje zasady przyznawania przyszłych gwarancji i przegląd całościowego finansowania programu co najmniej raz w roku, a składki pokrywają zarówno normalne ryzyko związane z przyznaniem gwarancji, jak i koszty administracyjne programu, włączając w to, w przypadku gdy państwo zapewnia kapitał początkowy na rozruch programu, normalny zwrot z tego kapitału; jednak władze greckie nie przedstawiły żadnej dokumentacji wykazującej zastosowanie takiego scenariusza w tym przypadku;
c)
jeżeli chodzi o konkurencję, przyznanie okresów karencji (zob. motyw 57 lit. e) i motyw 58 lit. f)) nie stanowi po prostu restrukturyzacji spłaty kredytu w czasie, ponieważ powoduje ono zmniejszenie obciążenia spłatami w określonym czasie i dzięki temu zapewnia tymczasową pomoc finansową dla beneficjenta;
d)
nawet jeżeli, jak twierdzą władze greckie, konto założone na mocy ustawy nr 128/75 użyte do finansowania obniżek oprocentowania (zob. motyw 57 lit. d), motyw 58 lit. e) i motyw 59 lit. f)) nie jest częścią budżetu państwa greckiego, to należy ono jednak do zasobów państwowych (33);
e)
przyznanie obniżki stóp procentowych odnośnie do kredytów oznacza korzyść na rzecz przedsiębiorstw beneficjentów, nawet jeżeli w danym państwie poziom stóp procentowych jest wysoki;
f)
choć zwolnienie zabezpieczeń przewidziane na potrzeby uzyskania gwarancji (zob. motyw 57 lit. g)) może nie oznaczać dla państwa greckiego żadnych bezpośrednich wydatków zgodnie z decyzją ministerialną nr 2071670/11297, stanowi ono element pomocy, ponieważ zapewniając taką możliwość, państwo nie tylko oferuje przedsiębiorstwom beneficjentom możliwość pozyskania kapitału, ale również uchyla jeden z podstawowych warunków uzyskania gwarancji państwa;
g)
fakt, że stopy procentowe w Grecji były wysokie (zob. motyw 57 lit. d)), nie oznacza nieistnienia pomocy w tym sensie, że niezależnie od kontekstu gospodarczego, w którym przeprowadzona została restrukturyzacja wraz z obniżkami, przyznanie pomocy samo w sobie miało efekt zmniejszenia obciążenia beneficjentów, które musieliby oni normalnie ponosić w ramach prowadzenia działalności.
(83)
W świetle wszystkich powyższych elementów Komisji może tylko stwierdzić, że środki pomocy, które nie mieszczą się w zakresie i nie są zgodne z podstawowymi warunkami przyznania pomocy de minimis określonymi w motywach 68-81, w istocie mieszczą się w zakresie art. 107 ust. 1 Traktatu.
V.II. ZGODNOŚĆ ŚRODKA POMOCY Z RYNKIEM WEWNĘTRZNYM
(84)
Jednak w sytuacjach przewidzianych w art. 107 ust. 2 i 3 Traktatu niektóre rodzaje pomocy można, w drodze odstępstwa, uznać za zgodne z rynkiem wewnętrznym.
(85)
W rozpatrywanej sprawie konieczne jest przeanalizowanie, w kontekście każdego wszczętego postępowania, które wyłączenie może mieć zastosowanie w każdym z przedmiotowych sektorów (zachowując rozróżnienie między sektorem rolnym a pozostałymi sektorami).
V.II.1. POMOC DLA PREFEKTUR KASTORIA I EWIA, ROZPATRYWANA, GDY WSZCZĘTO PIERWSZE POSTĘPOWANIE
(a) Sektor rolny
(86)
Uwzględniając charakter udzielonej pomocy, jedynym wyłączeniem, jakie można przytoczyć na wykazanie jej zgodności z rynkiem wewnętrznym, jest wyłączenie przewidziane w art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu, zgodnie z którym za zgodną ze wspólnym rynkiem można uznać pomoc przeznaczoną na ułatwianie rozwoju niektórych form działań gospodarczej lub niektórych regionów gospodarczych, o ile nie zmienia ona warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem.
(87)
Ponieważ przedmiotowa pomoc jest pomocą niezgłoszoną, aby niniejsze wyłączenie znalazło zastosowanie, istotne jest, aby była ona zgodna z przepisami dotyczącymi pomocy państwa obowiązującymi w momencie udzielania pomocy. Zgodnie z informacjami podanymi przez władze greckie, przedmiotowy program trwał od dnia 30 czerwca 1993 r. do dnia 30 czerwca 2003 r. Zgodność przedmiotowego programu z rynkiem wewnętrznym zostanie zatem zbadana w świetle przepisów regulujących pomoc państwa obowiązujących w tym okresie.
(88)
Jednym z powodów, na których oparto decyzję Komisji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu, było to, że pomoc była w rzeczywistości przeznaczona dla zagrożonych przedsiębiorstw. W tym względzie władze greckie wskazały w piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r., że kryterium „rentowności po restrukturyzacji” nie miało absolutnie żadnego wpływu na ogólną ocenę rentowności przedsiębiorstwa przeprowadzoną przez instytucję kredytową, gdyż decyzję dotyczącą kwalifikowalności do restrukturyzacji podjęto bezpośrednio po przeprowadzeniu analizy rentowności. Argument ten powtórzono w pismach z dnia 15 i 29 marca 2011 r. (zob. motyw 61).
(89)
Komisja uważa, że powyższe wyjaśnienie nie pozwala jej wykluczyć możliwości, że pomoc została przydzielona zagrożonym przedsiębiorstwom, ponieważ nawet jeżeli decyzję dotyczącą kwalifikowalności do restrukturyzacji podjęto bezpośrednio po przeprowadzeniu analizy rentowności, jak twierdzą władze greckie, sama analiza skupiła się na perspektywach w zakresie rentowności beneficjentów po restrukturyzacji. Oznacza to, że możliwe jest, iż wnioskodawcy mogli przeżywać trudności w momencie przeprowadzania analizy, ale jednak mogli być dopuszczeni do programu, ponieważ instytucja przeprowadzająca analizę przewidywała możliwy powrót do rentowności po restrukturyzacji długów (Komisja podkreśliła również te fakty w pkt 23 swojej decyzji o wszczęciu postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu, gdyż odniesiono się w preambule do decyzji ministerialnej nr 2045909/7931/0025 do potrzeby wspierania przedsiębiorstw mających problemy z przepływem środków pieniężnych w prefekturach Kastoria i Ewia).
(i) Przepisy mające zastosowanie do pomocy na rzecz ratowania i restrukturyzacji dla zagrożonych przedsiębiorstw w analizowanym okresie
I. Od dnia 1 października 1993 r. do dnia 31 grudnia 1997 r.
(90)
Pomoc dla zagrożonych przedsiębiorstw podlega szeregowi przepisów. W momencie wejścia w życie decyzji ministerialnej nr 69836/B1461, zgodnie z polityką Komisji ten rodzaj pomocy w sektorze rolnym uznawano za pomoc operacyjną, którą można było uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym jedynie, jeżeli spełnione były następujące trzy warunki:
a)
pomoc taka musiała dotyczyć obciążeń finansowych z tytułu kredytów zaciągniętych na finansowanie inwestycji już dokonanych;
b)
całkowity ekwiwalent dotacji pomocy przyznanej, gdy zaciągany był kredyt, oraz przedmiotowa pomoc nie mogły przekraczać procentowego poziomu ogólnie zatwierdzonego przez Komisję, tj.:
(i)
w przypadku inwestycji w zakresie podstawowej produkcji rolnej: 35 % lub 75 % na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania w rozumieniu dyrektywy 75/268/EWG;
(ii)
w przypadku inwestycji w zakresie przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych: 55 % lub 75 % w regionach celu 1 dla projektów zgodnych z programami sektorowymi lub jednego z celów określonych w art. 1 rozporządzenia (EWG) nr 866/90 (34) oraz 35 % (lub 50 % w regionach celu 1) dla innych projektów niewyłączonych dla podstawie kryteriów wyboru na mocy pkt 2 załącznika do decyzji Komisji 90/342/EWG z dnia 7 czerwca 1990 r. w sprawie kryteriów wyboru odnośnie do inwestycji mających na celu poprawę warunków przetwarzania produktów rolnych i leśnych i obrotu nimi (35) (lub zastępującej ją decyzji Komisji 94/173/EWG (36)).
c)
przedmiotowa pomoc mogła być wypłacana jedynie po zmianie stóp procentowych nowych zaciągniętych kredytów, tak aby uwzględnić zmiany stóp procentowych (w takich przypadkach kwota pomocy musiała być niższa od lub równa różnicy w stopach procentowych nowych kredytów), lub dotyczyć gospodarstw rolnych, które dawały gwarancje rentowności, w szczególności w przypadku gdy poziom obciążeń finansowych związanych z istniejącymi kredytami mógł zagrażać rentowności gospodarstw lub grozić ich upadłością.
(91)
W piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r. władze greckie dowodziły, że decyzja nr 69836/B1451 i jej późniejsze zmiany dotyczyły ogólnie przedsiębiorstw przetwórczych i nie odnosiły się szczegółowo do przedsiębiorstw zajmujących się przetwarzaniem produktów rolnych objętych rozporządzeniami (EWG) nr 866/90, (WE) nr 951/97 i (WE) nr 1257/1999; że cała Grecja jest regionem celu 1; i że przedsiębiorstwa, które inwestowały i dlatego otrzymały pomoc z Ministerstwa Rozwoju Obszarów Wiejskich i Gospodarki Żywnościowej, nie były w stanie korzystać z restrukturyzacji długów, ponieważ tego nie przewidziano. Ponadto władze greckie dodały, że jeżeli chodzi o całkowitą wartość ekwiwalentu dotacji restrukturyzacji, w większości przypadków przyznano jedynie niewielkie kwoty pomocy i że restrukturyzacja odnosiła się do poprzednich kredytów i tym samym inwestycji, które już zostały dokonane.
(92)
Przede wszystkim wyjaśnienia przedstawione przez władze greckie nie są wystarczające, aby Komisja mogła wykluczyć możliwość, że niektóre przedsiębiorstwa zajmujące się przetwarzaniem produktów rolnych otrzymały pomoc na mocy decyzji ministerialnej nr 69836/B1451 i jej późniejszych zmian, ponieważ fakt, że nie wskazano szczegółowo wyżej wspomnianych przedsiębiorstw, nie musi oznaczać, że nie należą one do ogólnej kategorii przedsiębiorstw przetwórczych (przedsiębiorstw przemysłowych) mieszczących się w zakresie decyzji.
(93)
W odniesieniu do zgodności z warunkami, o których mowa w motywie 90, Komisja stwierdza, że decyzja nr 69836/B1451 i jej późniejsze zmiany dotyczyły restrukturyzacji kredytów inwestycyjnych lub kredytów na aktywa obrotowe.
(94)
W odniesieniu do restrukturyzacji kredytów inwestycyjnych Komisja, na podstawie informacji przekazanych przez władze greckie, stwierdza, że spełniono warunki, o których mowa w motywie 90 lit. a), ponieważ przedmiotowe kredyty dotyczyły już dokonanych inwestycji.
(95)
Ponadto Komisja stwierdza, że spełniony został drugi warunek alternatywny, o którym mowa w motywie 90 lit. c), ponieważ przedsiębiorstwa beneficjenci muszą być uznane za rentowne po restrukturyzacji na podstawie oceny dokonanej przez instytucje finansowe.
(96)
Jednak informacje będące w dyspozycji Komisji nie są wystarczające do stwierdzenia ponad wszelką wątpliwość, że spełniony został warunek, o którym mowa w motywie 90 lit. b), ponieważ władze greckie wyjaśniały w piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r., że przedsiębiorstwa zajmujące się przetwarzaniem i wprowadzaniem do obrotu produktów rolnych podlegały między innymi przepisom rozporządzeń (EWG) nr 866/90 i (WE) nr 951/97 i że rozporządzenia te były stosowane zgodnie z zawartymi w nich przepisami, co oznacza, że pomoc mogła już zostać przyznana na poziomie maksymalnej intensywności przewidzianej w powyższych rozporządzeniach (75 % dla regionów celu 1, co ma zastosowanie do całej Grecji) oraz że jest możliwe, że działanie przedmiotowego programu mogło, w wyniku kumulacji pomocy, skutkować przekroczeniem tej intensywności.
(97)
Jeżeli chodzi o restrukturyzację kredytów na aktywa obrotowe, program nie mógł być zastosowany zgodnie ze wszystkimi warunkami określonymi w motywie 90, ponieważ w pierwszym warunku (lit. a)) wyraźnie stwierdza się, że kredyt musi być związany z inwestycjami.
II. Od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia 30 czerwca 2000 r.
(98)
W 1997 r. warunki wymienione w motywie 90 zastąpiono przepisami komunikatu Komisji - wspólnotowymi wytycznymi dotyczącymi pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (zwanymi dalej „wytycznymi z 1997 r.”) (37). W pkt 4.4 wspomnianych wyżej wytycznych przewiduje się, że: „W odniesieniu do sektora rolnego niniejsze wytyczne wejdą w życie dnia 1 stycznia 1998 r. w przypadku nowych środków pomocy państwa. W przypadku istniejących środków pomocy państwa wejście w życie nastąpi w tym samym terminie lub, w przypadku gdy Komisja wszczęła postępowanie zgodnie z art. 93 ust. 2 Traktatu [WE] przeciwko jednemu lub kilku państwom członkowskim w tym kontekście, wówczas, gdy Komisja podejmie ostateczną decyzję odnośnie do danego(-ych) państwa (państw) członkowskiego(-ich) zgodnie z art. 93 ust. 2 Traktatu [WE]”.
(99)
W wytycznych z 1997 r., całkowicie nowych w odniesieniu do sektora rolnego, przewidywano między innymi:
a)
pomoc w celu ratowania: środki na rzecz utrzymania płynności, uzasadnione na podstawie poważnych trudności społecznych i składające się z gwarancji kredytowych lub kredytów oprocentowanych według normalnych komercyjnych stóp procentowych, ograniczone do kwoty potrzebnej do utrzymania działalności przedsiębiorstwa (na przykład pokrywające koszty wynagrodzeń i regularne dostawy), płacone jedynie w czasie potrzebnym do opracowania niezbędnych i wykonalnych środków na rzecz odzyskania płynności i niewpływające nadmiernie negatywnie na sytuację w sektorach przemysłowych i rolnych w innych państwach członkowskich;
b)
pomoc w celu restrukturyzacji: udzielenie pomocy związanej z planem restrukturyzacji zakładającym ograniczenie zdolności produkcyjnych lub nieodwracalne zamknięcie zdolności produkcyjnych w przypadkach strukturalnej nadmiernej zdolności produkcyjnej w sektorze (ograniczenie mocy produkcyjnych musi być uzupełnieniem jakiegokolwiek środka obowiązującego w przypadku braku pomocy na rzecz restrukturyzacji), jedynym wyjątkiem są przypadki, w których suma decyzji podjętych na rzecz wszystkich beneficjentów w okresie kolejnych 12 miesięcy nie skutkuje ilością produktu przekraczającą pewien odsetek całkowitej produkcji rocznej tego produktu w danym państwie (3 % dla środków skierowanych na konkretną kategorię produktów lub podmiotów oraz 1,5 % dla nieskierowanych środków).
(100)
Państwom członkowskim pozwolono wnioskować o to, aby te przepisy rolne były stosowane zamiast przepisów zawartych w wytycznych z 1997 r. dla sektorów innych niż sektor rolny (dla tych sektorów obowiązywały rygorystyczne warunki, szczególnie w odniesieniu do planu restrukturyzacji oraz wkładu beneficjenta w restrukturyzację - zob. sekcja b) motywy 109-121 poniżej, „Sektor nierolny”).
(101)
W piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r. władze greckie nie przedstawiły żadnych informacji, które mogłyby umożliwić Komisji ustalenie, że program pomocy został dostosowany w celu zapewnienia zgodności z tymi przepisami oraz że tym samym pomoc udzielona w przedmiotowym okresie była udzielona zgodnie z warunkami określonymi w wytycznych z 1997 r., tj. albo z warunkami opisanymi w 99 lit. b) powyżej, albo z warunkami określonymi dla sektorów innych niż rolny (przedłożenie planu restrukturyzacji w celu odzyskania rentowności na podstawie realistycznych założeń w uzasadnionym przedziale czasowym, złagodzenie wpływu na konkurencję, odpowiednie uwzględnienie zasady jednorazowej pomocy (zasady „pierwszy i ostatni raz”), ograniczenie zdolności produkcyjnych w przypadku strukturalnej nadmiernej zdolności produkcyjnej w danym sektorze oraz pomoc proporcjonalna do kosztów i korzyści restrukturyzacji, która również obejmuje społeczne koszty restrukturyzacji).
III. Od dnia 1 lipca 2000 r. do dnia 30 czerwca 2003 r.
(102)
Wytyczne z 1997 r. zastąpiono dnia 9 października 1999 r. wspólnotowymi wytycznymi dotyczącymi pomocy państwa na rzecz wspomagania i restrukturyzacji przedsiębiorstw przeżywających trudności (zwanymi dalej „wytycznymi z 1999 r.”) (38). W pkt 6.3 wytycznych z 1999 r. stwierdza się, że „Państwa członkowskie powinny dostosować swoje dotychczasowe programy pomocy na rzecz ratowania i restrukturyzacji, które będą obowiązywać po 30 czerwca 2000 r., tak aby uczynić je po tej dacie zgodnymi z [tymi] wytycznymi”. Ponadto „w celu umożliwienia Komisji sprawowania kontroli nad tym dostosowaniem, państwa członkowskie przekażą jej do dnia 31 grudnia 1999 r. listę tych wszystkich programów. Powinny następnie, do dnia 30 czerwca 2000 r., przekazać Komisji wystarczające informacje umożliwiające jej sprawdzenie, czy programy zostały zmienione zgodnie z [tymi] wytycznymi”.
(103)
Wytyczne z 1999 r. również obejmowały konkretną sekcję dotyczącą restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw w sektorze rolnym. W porównaniu z wytycznymi z 1997 r. w tej sekcji podano definicję strukturalnej nadmiernej zdolności produkcyjnej w sektorze, ograniczono wyłączenie, o którym mowa w motywie 99 lit. b), do przedsiębiorstw w sektorze produkcji podstawowej (czego skutkiem było to, że podsektor przetwarzania i wprowadzania do obrotu produktów rolnych automatycznie stanął przed wymogiem ograniczenia zdolności produkcyjnych) oraz wprowadzono warunek jednorazowej pomocy, co oznaczało, że pomoc na rzecz restrukturyzacji mogła być udzielona tylko jeden raz.
(104)
W piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r. władze greckie nie przedstawiły żadnych informacji, które mogłyby umożliwić Komisji ustalenie, że program pomocy został dostosowany w celu zapewnienia zgodności z tymi przepisami oraz że tym samym pomoc udzielona w przedmiotowym okresie była przyznana zgodnie z odpowiednimi warunkami określonymi w wytycznych z 1999 r., innymi słowy, po przedłożeniu planu restrukturyzacji zakładającego zamknięcie zdolności produkcyjnych w przypadku strukturalnej nadmiernej zdolności produkcyjnej, z zastosowaniem w razie konieczności ograniczonego wyłączenia, o którym mowa w motywie 103, oraz w oparciu o zasadę jednorazowej pomocy.
(ii) Gwarancje
(105)
Kolejnym czynnikiem wpływającym na podjęcie przez Komisję decyzji o wszczęciu postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu jest kwestia zgodności jakiejkolwiek pomocy przyznanej w formie gwarancji. Władze greckie poczyniły szereg uwag w piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r. (zob. motyw 57 lit. c) i g)). Komisja uważa jednak, że do tych uwag należy się odnieść w sposób następujący:
a)
jeżeli chodzi o lit. c), sam fakt, że przyznanie gwarancji podlega rygorystycznym warunkom, nie wyklucza istnienia pomocy państwa - wprost przeciwnie, przepisy, które miały zastosowanie w czasie trwania przedmiotowego programu, określone w pismach do państw członkowskich nr SG(89) D/4328 z dnia 5 kwietnia 1989 r. i SG(89) D/12772 z dnia 12 października 1989 r. oraz w pkt 38 komunikatu Komisji do państw członkowskich w sprawie stosowania art. 92 i 93 Traktatu EWG oraz art. 5 dyrektywy Komisji 80/723/EWG w odniesieniu do przedsiębiorstw publicznych w sektorze wytwórczym (39), wyraźnie stanowią, że „… wszelkie gwarancje udzielone przez państwo bezpośrednio lub w drodze delegacji poprzez instytucje finansowe [mieszczą się] w zakresie art. 92 ust. 1 Traktatu EWG” i narzucają stosowanie warunków, które mogą obejmować ogłoszenie upadłości przedsiębiorstwa. Choć prawdą jest, że wyżej wymienione dokumenty zostały zastąpione w 2000 r. obwieszczeniem Komisji w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE do pomocy państwa w formie gwarancji, w którym określono warunki umożliwiające wykluczenie istnienia pomocy państwa, żadne informacje zawarte w piśmie władz greckich z dnia 9 sierpnia 2004 r. nie wskazują, że przyznane gwarancje spełniały którykolwiek z tych warunków;
b)
nawet jeśli władze greckie przekazałyby informacje służące wykazaniu, że przyznane gwarancje spełniały warunki wykluczenia istnienia pomocy państwa, Komisja nie mogłaby przyjąć takiego uzasadnienia, ponieważ, przytaczając tylko jeden przykład, wyłączenie ma zastosowanie jedynie w przypadku, gdy przedsiębiorstwa będące beneficjentami nie są w trudnej sytuacji finansowej;
c)
jeżeli chodzi o lit. g), fakt, że gwarancja nie pokrywa niektórych obciążeń, w żaden sposób nie dowodzi, że spełnione zostały wszystkie warunki uznania za zgodną z rynkiem wewnętrznym pomocy związanej z przyznaniem gwarancji; ponadto należy stwierdzić, że żadne z pozostałych informacji przekazanych przez władze greckie w piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r. nie dowodzą, że warunki te zostały spełnione.
(106)
Wobec powyższych wyraźnych ustaleń Komisja uważa, że gwarancje stanowiły, w czasie trwania przedmiotowego programu, element pakietu instrumentów służących przyznaniu pomocy zagrożonym przedsiębiorstwom i w konsekwencji ich zgodność jest powiązana z procesem restrukturyzacji jako całością, w odniesieniu do którego, co zostało w wystarczający sposób wykazane w analizie w motywach 94-104, władze greckie nie przedstawiły wystarczających informacji do wyjaśnienia wątpliwości wyrażonych przez Komisję w momencie wszczynania postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu (takie ustalenia dotyczące gwarancji stosują się jednakowo do trzech postępowań, o których mowa w niniejszej decyzji, oraz do wszystkich wymienionych sektorów, z wyjątkiem gwarancji przewidzianych w decyzji ministerialnej nr 2/82257/0025 z dnia 18 grudnia 2000 r., które będą przeanalizowane oddzielnie w świetle zastosowanego kryterium rentowności - rentowności przed restrukturyzacją długów).
(107)
Żaden z pozostałych argumentów wysuniętych przez władze greckie w piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r. (zastosowana stopa procentowa, kwestia istnienia lub w przeciwnym razie kwestia dodatkowych wydatków wynikających z decyzji ministerialnych stanowiących integralną część podstawy prawnej programu, częstotliwość naliczania odsetek) nie jest na tyle istotny, aby zmienić stanowisko Komisji nakreślone powyżej.
(108)
Ponieważ informacje przekazane przez władze greckie nie wyjaśniają wątpliwości wyrażonych przez Komisję w momencie wszczynania postępowania określonego w art. 108 ust 2 Traktatu, Komisja musi stwierdzić, że przedmiotowy program jest niezgodny ze wspólnym rynkiem.
b) Sektor nierolny
(109)
Tak jak w przypadku sektora rolnego, Komisja musi przeanalizować przedmiotową pomoc w świetle przepisów mających zastosowanie do pomocy w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw.
(110)
W momencie wejścia w życie dekretu ministerialnego nr 69836/B1461, tj. dnia 1 października 1993 r., przedmiotowe przepisy określono w ósmym sprawozdaniu dotyczącym polityki konkurencji oraz w szczególności w jego pkt 177, 227 i 228.
(111)
W pkt 177 sprawozdania stwierdza się, że chociaż środki na rzecz ratowania mogą być potrzebne, aby dać oddech, w trakcie którego będzie można wypracować bardziej długoterminowe rozwiązania problemów przedsiębiorstwa, nie powinny one utrudniać jakichkolwiek niezbędnych redukcji zdolności produkcyjnych i tym samym powinny ograniczać się do przypadków, w których są wymagane dla rozwiązania dotkliwych problemów społecznych.
(112)
W pkt 227 sprawozdania stwierdza się, że pomoc na rzecz ratowania może być uzasadniona zgodnie z Traktatem, gdy jest związana z restrukturyzacją zmierzającą do przywrócenia danemu przedsiębiorstwu lub danym regionom długoterminowej rentowności oraz gdy stosuje się ją wystarczająco szczegółowo do danego regionu lub sektora przemysłowego, aby umożliwić ocenę jej skutków.
(113)
W pkt 228 sprawozdania objaśniono dalej stanowisko Komisji w odniesieniu do pomocy na rzecz ratowania oraz opisano pomoc na rzecz restrukturyzacji.
(114)
Pomoc na rzecz ratowania musi:
a)
zawierać środki na rzecz utrzymania płynności w postaci gwarancji kredytowych lub kredytów oprocentowanych według normalnych komercyjnych stóp procentowych;
b)
ograniczać się do kwoty potrzebnej do utrzymania działalności przedsiębiorstwa, w celu pokrycia kosztów wynagrodzeń i regularnych dostaw;
c)
być płacona jedynie w czasie potrzebnym (zwykle sześć miesięcy) do opracowania niezbędnych i wykonalnych środków na rzecz odzyskania płynności;
d)
być uzasadniona na podstawie poważnych trudności społecznych, a utrzymanie działalności przedsiębiorstwa nie może negatywnie wpływać na sytuację w branży w innych państwach członkowskich.
(115)
Pomoc na rzecz restrukturyzacji musi również być ściśle uzależniona od wdrożenia zdrowego programu restrukturyzacji lub konwersji oraz musi właściwie i skutecznie zmierzać do przywrócenia rentowności przedmiotowej produkcji, intensywność i kwota pomocy musi się ograniczać do bezwzględnego minimum niezbędnego do wsparcia przedsiębiorstwa podczas nieodzownego okresu przejściowego, zanim taki program przyniesie skutek, a tym samym przedmiotowy okres musi być ograniczony i wsparcie stopniowo redukowane.
(116)
Warunki te zastąpiono wspólnotowymi wytycznymi dotyczącymi pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw z 1994 r. (40), które weszły w życie dnia 23 grudnia 1994 r. (zwanymi dalej „wytycznymi z 1994 r.”), a następnie wytycznymi z 1997 r., które weszły w życie dnia 1 stycznia 1998 r., a następnie wytycznymi z 1999 r., które obowiązywały począwszy od dnia 1 lipca 2000 r., uwzględniając okres przejściowy przyznany państwom członkowskim w odniesieniu do programów pomocy (zob. motywy 98 i 102).
(117)
W wytycznych z 1994 r. potwierdzono politykę Komisji w odniesieniu do pomocy w celu ratowania (zob. motyw 114) oraz określono bardziej szczegółowo zawartość oraz konsekwencje planów restrukturyzacji, które mają zostać przedłożone (perspektywa odzyskania rentowności na podstawie realistycznych założeń w uzasadnionym przedziale czasowym, złagodzenie wpływu na konkurencję, odpowiednie uwzględnienie zasady jednorazowej pomocy, ograniczenie mocy produkcyjnych w przypadku strukturalnej nadmiernej zdolności produkcyjnej w przedmiotowym sektorze oraz pomoc proporcjonalna do kosztów i korzyści restrukturyzacji, która również obejmuje społeczne koszty restrukturyzacji).
(118)
W sektorach innych niż sektor rolny, w wytycznych z 1997 r., które są wynikiem regularnego przeglądu polityki Komisji w zakresie ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw, powtórzono treść wytycznych z 1994 r.
(119)
W wytycznych z 1999 r. zastosowano bardziej rygorystyczne warunki przyznawania pomocy w celu ratowania poprzez wprowadzenie określonych ram czasowych na przedłożenie planu restrukturyzacji. W zakresie restrukturyzacji wytyczne są o wiele bardziej restrykcyjne w przypadku MŚP i przewidują możliwość obowiązkowego ograniczenia zdolności produkcyjnych nawet w przypadku braku strukturalnej nadmiernej zdolności produkcyjnej w sektorze.
(120)
Ponieważ wyjaśnienia przedstawione przez władze greckie w piśmie z dnia 9 sierpnia 2004 r. dotyczą w równym stopniu sektorów rolnych i nierolnych, Komisja może jedynie wyciągnąć wniosek, jak to zrobiła w przypadku sektora rolnego, że żadna z informacji przedstawionych przez władze greckie nie pozwala Komisji ustalić, że spełniono poszczególne warunki określone w wytycznych z 1994 r., 1997 r. oraz 1999 r. (przytaczając tylko jeden przykład, nic nie wskazuje na to, że przedsiębiorstwa beneficjenci przedstawiły plan restrukturyzacji obejmujący niezbędne środki kompensacyjne). Ustalenie to dotyczy w równym stopniu zgodności z przepisami wymienionymi w ósmym sprawozdaniu dotyczącym polityki konkurencji.
(121)
Wobec braku dowodów zgodności z wyżej wymienionymi przepisami Komisja nie jest w stanie ustalić, że pomoc została przyznana po przedłożeniu planu restrukturyzacji, który obejmował wszystkie elementy wymagane na mocy różnych przepisów, o których mowa powyżej (w szczególności, perspektywę odzyskania rentowności na podstawie realistycznych założeń w uzasadnionym przedziale czasowym, złagodzenie wpływu na konkurencję, odpowiednie uwzględnienie zasady jednorazowej pomocy, ograniczenie zdolności produkcyjnych oraz pomoc proporcjonalną do kosztów i korzyści restrukturyzacji, która również obejmuje społeczne koszty restrukturyzacji). Dlatego też nierozstrzygnięte pozostają wątpliwości wyrażone przez Komisję w momencie wszczęcia postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu, a Komisja może tylko stwierdzić, że przedmiotowy program jest niezgodny ze wspólnym rynkiem.
V.II.2. POMOC DLA PRZEDSIĘBIORSTW W PREFEKTURACH FLORINA I KILKIS, ROZPATRYWANA, GDY WSZCZĘTO DRUGIE POSTĘPOWANIE
a) Sektor rolny
(122)
W piśmie z dnia 18 sierpnia 2005 r. władze greckie twierdziły, że podstawowa decyzja regulująca przyznanie pomocy (decyzja ministerialna nr 66336/B.1398/1993) dotyczyła przedsiębiorstw przemysłowych i rzemieślniczych oraz że żaden z jej przepisów nie dotyczył przedsiębiorstw rolnych.
(123)
Komisja odnotowuje tę informację i tym samym uważa za niepotrzebne analizowanie przedmiotowego programu w świetle przepisów dotyczących pomocy państwa dla sektora rolnego w momencie przyznania pomocy.
b) Sektor nierolny
(124)
Komisja, która w momencie wszczęcia postępowania uważała, że program był skierowany do zagrożonych przedsiębiorstw, gdyż w decyzji ministerialnej nr 66336/B.1398/1993 przewidziano, że przedsiębiorstwa muszą być rentowne po restrukturyzacji (co samo w sobie nie wykluczało możliwości, że przedsiębiorstwa przeżywały trudności, gdy przyjmowano je do programu pomocy), musi przeanalizować zgodność przedmiotowej pomocy w świetle przepisów dotyczących pomocy w celu ratowania i restrukturyzacji dla zagrożonych przedsiębiorstw obowiązujących w momencie przyznania pomocy.
(125)
Przepisami dotyczącymi pomocy na rzecz ratowania i restrukturyzacji dla zagrożonych przedsiębiorstw obowiązującymi w momencie przyznawania przedmiotowej pomocy były, w porządku chronologicznym, przepisy określone w pkt 177, 227 i 228 ósmego sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji, wytycznych z 1994 r. oraz wytycznych z 1997 r.
(126)
Odnośnie do zgodności z przepisami określonymi w pkt 177, 227 i 228 ósmego sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji oraz wytycznymi z 1994 r., 1997 r. oraz 1999 r., wyjaśnienia przedstawione przez władze greckie w piśmie z dnia 18 sierpnia 2005 r. są identyczne z tymi przytoczonymi na uzasadnienie przydzielania pomocy w prefekturach Kastoria i Ewia (argumenty władz greckich wyszczególnione w motywie 57 lit. a)-f) są takie same jak argumenty wymienione w motywie 56 lit. a)-e). Dlatego też analiza Komisji w motywach 110-121 dotyczy w równym stopniu przedmiotowej sprawy, co oznacza, że wątpliwości wyrażone przez Komisję w momencie wszczęcia postępowania określone w art. 108 ust. 2 Traktatu nie zostały usunięte oraz że Komisja może tylko stwierdzić, że przedmiotowy program jest niezgodny ze wspólnym rynkiem.
(127)
W piśmie z dnia 18 sierpnia 2005 r. władze greckie próbowały również uzasadnić przedmiotową pomoc tym, że prefektury Florina i Kilkis graniczą z byłą jugosłowiańską republiką Macedonii oraz że lokalne przedsiębiorstwa poniosły ogromne straty w wyniku wojny i niestabilnej sytuacji w regionie.
(128)
To odniesienie do zdarzeń nadzwyczajnych mogłoby dopuścić zastosowanie art. 107 ust. 2 lit. b) Traktatu, na mocy którego pomoc mająca na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub zdarzeniami nadzwyczajnymi jest zgodna z rynkiem wewnętrznym. Władze greckie nie dostarczyły jednak dowodów na trudności, których w ich opinii przedsiębiorstwa w tych dwóch prefekturach doświadczyły, ani na ustalenie związku przyczynowo-skutkowego między tymi trudnościami a niestabilną sytuacją w regionie spowodowaną wydarzeniami w Jugosławii. Co więcej, Komisja nie ma żadnych informacji wskazujących, że zdarzenia wspomniane przez władze greckie mogły mieć opisane skutki przez cały okres trwania programu. Wreszcie Komisja zastanawia się, dlaczego program dotyczył tylko niektórych sektorów gospodarki w tych dwóch prefekturach, podczas gdy zdarzenia, o których mowa, powinny w logiczny sposób mieć wpływ na wszystkie miejscowe przedsiębiorstwa, niezależnie od sektora.
(129)
Biorąc pod uwagę te czynniki, Komisja nie widzi możliwości zastosowania art. 107 ust. 2 lit. b) Traktatu do przedmiotowego programu pomocy. Dlatego też Komisja może jedynie stwierdzić po raz kolejny, że przedmiotowy program jest niezgodny ze wspólnym rynkiem.
V.II.3. POMOC W PREFEKTURACH RODOPY, EWROS, KSANTI, LESBOS, SAMOS, CHIOS I DODEKANEZ, ROZPATRYWANA, GDY WSZCZĘTO TRZECIE POSTĘPOWANIE
(130)
Biorąc pod uwagę fakt, iż Komisja wskazała w decyzji o wszczęciu postępowania, że w oparciu o dostępne informacje nie jest w stanie ustalić, czy dwie decyzje ministerialne z 1989 r. oraz kolejne (wyszczególnione w motywach 50-52 powyżej) stanowią niezależny program pomocy, czy też stanowią integralną część całego programu, który był analizowany w poszczególnych wszczynanych postępowaniach, oraz uwzględniając, że w piśmie z dnia 10 maja 2006 r. od władz greckich nie podano żadnego wyjaśnienia w tym względzie, zgodność z rynkiem wewnętrznym pomocy przewidzianej w badanych decyzjach ministerialnych będzie poddana osobnej ocenie. Gwarancje przewidziane w decyzji ministerialnej nr 2/82257/0025 z dnia 18 grudnia 2000 r. (zob. motyw 49) będą również poddane osobnej ocenie, gdyż w tej ostatniej decyzji przewiduje się, że przedsiębiorstwa beneficjenci muszą być rentowne, a nie rentowne po restrukturyzacji, tak jak w innych przypadkach, o których mowa.
(131)
W odniesieniu do decyzji ministerialnych, o których mowa w motywach 44-52, analiza będzie się składać z dwóch głównych części, części poświęconej sektorowi rolnemu i części poświęconej sektorowi nierolnemu, tak jak w przypadku programów analizowanych w dwóch pierwszych postępowaniach, jednak część dotycząca sektora nierolnego będzie podzielona na kilka podczęści - po pierwsze na sektor przemysłowy, hotelarski i rzemieślniczy, oraz po drugie na sektor żeglugowy. Sektor węglowy, którym również zajęto się, wszczynając postępowanie przewidziane w art. 108 ust. 2 Traktatu, nie będzie tu analizowany, ponieważ władze greckie wyjaśniły w pismach z dnia 15 i 29 marca 2011 r., że odpowiednia działalność wydobywcza dotyczyła marmuru i kamienia, co oznacza, że przedmiotowe przedsiębiorstwa mieszczą się w zakresie analizy sektora przemysłowego.
a) Sektor rolny
(132)
Komisja musi zbadać program w świetle przepisów mających zastosowanie do pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw, gdy pomoc została przyznana.
(133)
W odniesieniu do sektora rolnego odpowiednie przepisy wymieniono w motywie 90 i motywach 98-103. Biorąc pod uwagę, że przedmiotowy program wygasł dnia 31 grudnia 2005 r., wspólnotowe wytyczne dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw z 2004 r. (41) (zwane dalej: „wytycznymi z 2004 r.”) należy dodać do listy obowiązujących przepisów; wytyczne z 2004 r. weszły w życie dnia 10 października 2004 r., zaostrzając warunki określone w wytycznych z 1999 r. (szczególnie poprzez potwierdzenie, że wkład beneficjanta w restrukturyzację musi być rzeczywisty i wolny od pomocy). Ponadto biorąc pod uwagę charakter beneficjentów (przedsiębiorstwa przemysłowej hodowli zwierząt oraz gospodarstwa mleczarskie), istnieją podstawy, by sądzić, że program mógł obejmować zarówno produkcję podstawową (jedynie chów zwierząt), jak i przetwarzanie/wprowadzanie do obrotu (na przykład gospodarstwa rolne z linią przetwórczą na miejscu).
(134)
W zakresie zgodności z samymi warunkami Komisja uważa, że w decyzji ministerialnej nr 1648/B22 z dnia 13 stycznia 1994 r. i jej późniejszych zmianach przewidziano restrukturyzację kredytów, które mogły być wykorzystane na inwestycje lub aktywa obrotowe.
(135)
Odnośnie do restrukturyzacji kredytów związanych z inwestycjami, władze greckie, w piśmie z dnia 10 maja 2006 r., nie przedstawiły żadnych informacji pozwalających Komisji potwierdzić, że restrukturyzowane kredyty były rzeczywiście związane z inwestycjami już dokonanymi. W rezultacie Komisja nie może uznać, że spełniony został warunek określony w motywie 90 lit. a).
(136)
Podobnie Komisja nie jest w stanie stwierdzić bez jakichkolwiek wątpliwości, na podstawie dostępnych informacji, że zapewniono pełną zgodność z warunkiem określonym w motywie 90 lit. b), gdyż Grecja nie podała w piśmie z dnia 10 maja 2006 r. żadnych szczegółów w związku z tą kwestią.
(137)
W odniesieniu do wymogu wymienionego w motywie 90 lit. c) Komisja uznaje, że spełniona została druga możliwość, gdyż przedsiębiorstwa beneficjenci musiały być rentowne po restrukturyzacji w oparciu o ocenę przeprowadzoną przez banki.
(138)
W odniesieniu do restrukturyzacji kredytów wykorzystanych na aktywa obrotowe przedmiotowy program nie mógł być również zastosowany zgodnie ze wszystkimi warunkami wymienionymi w motywie 90, gdyż pierwszy wymóg (motyw 90 lit. a)) szczegółowo określa, że kredyty muszą być związane z inwestycjami.
(139)
Jeżeli chodzi o pomoc przyznaną od dnia 1 stycznia 1998 r. do dnia obowiązywania wytycznych z 2004 r., analiza przeprowadzona w motywach 98-104 również dotyczy przedmiotu niniejszej sprawy, gdyż w piśmie z dnia 10 maja 2006 r. Grecja nie przedstawiła żadnych informacji pozwalających Komisji potwierdzić, że przedstawiono plan restrukturyzacji wraz z obowiązkowym wkładem w celu uzyskania przedmiotowej pomocy.
(140)
Wreszcie w odniesieniu do pomocy przyznanej od dnia obowiązywania wytycznych z 2004 r. Komisja może jedynie zwrócić uwagę, że w piśmie z dnia 10 maja 2006 r. Grecja nie przedstawiła żadnych faktów pozwalających Komisji potwierdzić, że przedstawiono plan restrukturyzacji wraz z obowiązkowym wkładem w celu uzyskania przedmiotowej pomocy. W rezultacie Komisja nie jest w stanie wyjaśnić wszystkich wątpliwości wyrażonych w momencie wszczęcia postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu i dlatego jest zmuszona stwierdzić, że przedmiotowy program jest niezgodny ze wspólnym rynkiem.
(141)
W piśmie z dnia 10 maja 2006 r. władze greckie chciały uzasadnić przedmiotową pomoc wojną w regionach sąsiednich. Grecja przyjęła pogląd, iż taki kontekst sprawił, że pomoc kwalifikowała się do wyłączenia na mocy art. 107 ust. 3 lit. a) i c) Traktatu (zob. motyw 59 lit. a)).
(142)
Komisja nie może zaakceptować tego argumentu z kilku powodów:
a)
z punktu widzenia regulacji istnienie konfliktu uznaje się za zdarzenie nadzwyczajne, które mieści się jedynie w zakresie art. 107 ust. 2 lit. b) Traktatu, zgodnie z którym pomoc mająca na celu naprawienie szkód spowodowanych klęskami żywiołowymi lub innymi zdarzeniami nadzwyczajnymi jest zgodna z rynkiem wewnętrznym;
b)
w sektorze rolnym zgodność środków pomocy jest oceniana w świetle wyłączenia przewidzianego w art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu, w którym stwierdza się, że za zgodną z rynkiem wewnętrznym może zostać uznana pomoc przeznaczona na ułatwiania rozwoju niektórych działań gospodarczych lub niektórych regionów gospodarczych, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem, a nie w świetle wyłączenia przewidzianego w art. 107 ust. 3 lit. a) Traktatu, w którym stwierdza się, że za zgodną z rynkiem wewnętrznym może zostać uznana pomoc przeznaczona na sprzyjanie rozwojowi gospodarczemu regionów, w których poziom życia jest nienormalnie niski, lub regionów, w których istnieje poważny stan niedostatecznego zatrudnienia, jak również regionów, o których mowa w art. 349 (42), z uwzględnieniem ich sytuacji strukturalnej, gospodarczej i społecznej;
c)
aby takie odstępstwo miało zastosowanie, konieczne byłoby, aby pomoc była przyznana zgodnie z przepisami regulującymi pomoc w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw; natomiast, jak wykazano powyżej, taka sytuacja nie miała miejsca.
(143)
Komisja nie może wykazać, że zastosowanie ma art. 107 ust. 2 lit. b) Traktatu, z następujących powodów:
a)
w piśmie z dnia 10 maja 2006 r. Grecja słusznie wskazała, że w analizowanych prefekturach PKB w ujęciu całkowitym i w przeliczeniu na mieszkańca był bardzo niski w stosunku do innych regionów państwa w okresie objętym programem, jednak w piśmie stwierdzono również, że zarejestrowano faktycznie pewien wzrost PKB w tym okresie, co pokazuje, że wojna w sąsiednich regionach nie miała katastrofalnego wpływu na gospodarki zainteresowanych obszarów;
b)
jak pokazuje opis podstawy prawnej programu, w programie wprowadzono pewne zmiany prawie dziesięć lat po zakończeniu działań wojennych w sąsiednich regionach; w konsekwencji nie można uznać, że Grecja była zmuszona do interwencji ze względu na stan wojny na obszarach z nią graniczących i że skutkiem tego istniał związek przyczynowo-skutkowy między stanem wojny a problemami przedsiębiorstw (na potwierdzenie tej uwagi wystarczy jeden: decyzja ministerialna nr 2/64046/0025/2003 z dnia 28 stycznia 2004 r., o której mowa w motywie 48, obejmuje kredyty, które mogły być zaciągane przez przedsiębiorstwa przemysłowe - innymi słowy, potencjalnie przez przedsiębiorstwa przemysłowego chowu zwierząt - do dnia 31 grudnia 2004 r.).
(144)
Jeżeli chodzi o pozostałe uwagi władz greckich zawarte w piśmie z dnia 10 maja 2006 r., Komisja podkreśla następujące kwestie (spostrzeżenia te, w wyjątkiem lit. b), odnoszą się również do wszystkich pozostałych sektorów ujętych we wszczętym postępowaniu).
a)
problemów takich, jak brak dynamiki na rynkach lokalnych lub spadek popytu, nie można rozwiązać poprzez pomoc przyznaną na rzecz zagrożonych przedsiębiorstw bez restrukturyzacji. Działania strukturalne są bardziej właściwą metodą pomocy;
b)
wielkość produkcji mięsa w analizowanych prefekturach w stosunku do całkowitej produkcji Grecji nie ma absolutnie żadnego związku z ryzykiem zakłócenia konkurencji wynikającym z pomocy przyznanej poza ustalonymi ramami regulacyjnymi (w tym przypadku pomocy przyznanej zagrożonym przedsiębiorstwom bez planu restrukturyzacji); zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, w przypadku gdy pomoc finansowa przyznana przez państwo członkowskie wzmacnia pozycję przedsiębiorstwa w stosunku do jego konkurentów (co jest istotą rzeczy w tym przypadku), pomoc taka może powodować powstanie przewagi konkurencyjnej w stosunku do innych przedsiębiorstw niekorzystających ze takiej pomocy (43);
c)
kwestia rentowności przedsiębiorstw w rozumieniu ustalonym dwoma decyzjami ministerialnymi wydanymi w 1989 r. zostanie poruszona poniżej w niniejszej decyzji;
d)
argument, że rachunek założony na mocy ustawy nr 128/75 nie stanowił zasobów państwowych, został omówiony w motywie 82 lit. d).
(145)
Mając na uwadze powyższe względy, Komisja jest zmuszona stwierdzić, że przedmiotowy program pomocy jest niezgodny z rynkiem wewnętrznym.
b) Sektory przemysłowy, rzemieślniczy i hotelarski
(146)
Komisja musi przeanalizować przedmiotowy program w świetle przepisów regulujących pomoc w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw.
(147)
Tak jak w przypadku pomocy będącej przedmiotem pierwszych dwóch postępowań, przepisami mającymi zastosowanie do ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw w momencie przyznawania przedmiotowej pomocy były, w porządku chronologicznym, przepisy określone w pkt 177, 227 i 228 ósmego sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji oraz w wytycznych z 1994 r., 1997 r. i 1999 r. W rozpatrywanym przypadku do powyższej listy należy dodać wytyczne z 2004 r., ponieważ w niektórych prefekturach przedmiotowy system wygasł dnia 31 grudnia 2005 r.
(148)
Informacje przesłane przez władze greckie w piśmie z dnia 10 maja 2006 r. i przedstawione w motywie 59 nie zawierają żadnych szczegółowych danych dotyczących zgodności z przepisami regulującymi ratowanie i restrukturyzację zagrożonych przedsiębiorstw. W rezultacie Komisja nie jest w stanie sprawdzić, czy zachowano zgodność z pkt 177, 227 i 288 ósmego sprawozdania dotyczącego polityki konkurencji oraz z wytycznymi z 1994 r., 1997 r., 1999 r. i 2004 r.
(149)
Dlatego też Komisja nie jest w stanie usunąć wszystkich wątpliwości wyrażonych przez siebie w momencie wszczynania postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu i w konsekwencji jest zmuszona stwierdzić, że przedmiotowy program pomocy jest niezgodny ze wspólnym rynkiem.
c) Sektor żeglugowy
(150)
Zgodność przedmiotowego programu pomocy z rynkiem wewnętrznym będzie oceniona z dwóch punktów widzenia, z uwzględnieniem faktu, że pojęcie „sektor żeglugowy” obejmuje zarówno przemysł stoczniowy, jak i transport drogą wodną.
(151)
Komisja musi przeanalizować przedmiotowy program w świetle przepisów regulujących pomoc w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw.
(152)
Jeśli chodzi o przemysł stoczniowy, przepisami mającymi zastosowanie do pomocy w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw po wejściu w życie decyzji ministerialnej nr 1648/B.22 z dnia 13 stycznia 1994 r. są następujące przepisy:
a)
do dnia 31 grudnia 1998 r.: dyrektywa Rady 90/684/EWG z dnia 21 grudnia 1990 r. w sprawie pomocy w sektorze stoczniowym (44);
b)
od dnia 1 stycznia 1999 r. do dnia 31 grudnia 2003 r.: rozporządzenie Rady (WE) nr 1540/98 z dnia 29 czerwca 1998 r. ustanawiające nowe przepisy dotyczące pomocy dla przemysłu stoczniowego (45);
c)
od 1 dnia stycznia 2004 r.: przepisy ramowe dotyczące pomocy państwa dla przemysłu stoczniowego (46).
(153)
W piśmie z dnia 10 maja 2006 r. władze greckie nie przekazały informacji, które pozwoliłyby Komisji stwierdzić, że przedmiotowy program pomocy był stosowany zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do pomocy w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw w tym sektorze. Dlatego też Komisja nie jest w stanie wyjaśnić wątpliwości, które wyraziła w momencie wszczynania postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu, i jest zmuszona stwierdzić, że przedmiotowy program pomocy jest niezgodny z rynkiem wewnętrznym.
(154)
Podobnie w odniesieniu do transportu morskiego Komisja przeanalizuje przedmiotowy program pomocy w świetle przepisów regulujących pomoc w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw.
(155)
Od momentu wejścia w życie decyzji ministerialnej nr 1648/B.22 z dnia 13 stycznia 1994 r. przpisami regulującymi pomoc w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw w sektorze żeglugowym były i pozostają następujące przepisy:
a)
„Pomoc finansowa i podatkowa na eksploatację statków zarejestrowanych we Wspólnocie” (47);
b)
Wytyczne Wspólnoty w sprawie pomocy publicznej dla transportu morskiego z 1997 r. (48);
c)
Wytyczne wspólnotowe w sprawie pomocy publicznej dla transportu morskiego z 2004 r. (49).
(156)
W piśmie z dnia 10 maja 2006 r. władze greckie ponownie nie przedstawiły żadnych informacji, które pozowliłyby Komisji stwierdzić, że przedmiotowy program pomocy był stosowany zgodnie z przepisami mającymi zastosowanie do pomocy w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw w tym sektorze. Dlatego też Komisja nie jest w stanie wyjaśnić wątpliwości, które wyraziła w momencie wszczynania postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu, i jest zmuszona stwierdzić, że przedmiotowy program pomocy jest niezgodny z rynkiem wewnętrznym.
d) Pomoc przyznana w prefekturach Lesbos, Samos, Chios i Dodekanez, również ujęta w trzecim postępowaniu
(157)
W ramach postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu Komisja, nie posiadając wystarczających informacji, rozważyła dwie hipotezy:
a)
pomoc przewidziana na mocy decyzji ministerialnej nr 2041901 z dnia 16 maja 1989 r. i decyzji ministerialnej nr 2078809 z dnia 10 października 1989 r. i jej zmianami była objęta tymi samymi przepisami ramowymi, które określono w decyzjach, o których mowa w motywach 44-48;
b)
pomoc ta była częścią systemu finansowania, który nie został utworzony na tych samych podstawach.
(158)
W piśmie z dnia 10 maja 2006 r. Grecja stwierdziła, że w dwóch decyzjach ministerialnych wydanych w 1989 r. określono, że przedsiębiorstwa muszą być rentowne przed i po restrukturyzacji długów. Komisja nie może zaaprobować tego stwierdzenia, jako że po ponownym przeanalizowaniu okazuje się, że w żadnej z tych dwóch przedmiotowych decyzji nie określono, że przedsiębiorstwa muszą być rentowne przed i po restrukturyzacji długów. W konsekwencji Komisja oceni zgodność pomocy przewidzianej na mocy tych dwóch decyzji i ich zmian, bazując nie tylko na dwóch hipotezach nakreślonych w motywie 157, ale również nie wykluczając w przypadku drugiej hipotezy, że pomoc mogła zostać przyznana zagrożonym przedsiębiorstwom.
(159)
Jeżeli chodzi o pierwszą hipotezę przedstawioną w motywie 157, Komisja jest zmuszona stwierdzić, jeżeli powyższe dwie decyzje ministerialne wydane w 1989 r. i ich zmiany podlegają tym samym zasadom ramowym, które ustanowiono na mocy decyzji ministerialnych przywołanych w motywach 44-48, że analiza przeprowadzona w motywach 146-149 pozostaje słuszna, wyjaśnienia przedstawione przez Grecję w piśmie z dnia 10 maja 2006 r. nie usuwają wątpliwości, które Komisja wyraziła w momencie wszczynania postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu, i Komisja jest zmuszona stwierdzić, że przedmiotowy program pomocy jest niezgodny z rynkiem wewnętrznym.
(160)
Jeżeli chodzi o drugą hipotezę, należy rozpatrzeć dwa scenariusze: pomoc została przyznana zagrożonym przedsiębiorstwom lub pomoc została przyznana rentownym przedsiębiorstwom.
(161)
W przypadku pierwszego scenariusza analiza przeprowadzona w motywach 146-149 pozostaje słuszna, a wyjaśnienia przedstawione przez Grecję w piśmie z dnia 10 maja 2006 r. nie usuwają wątpliwości, które Komisja wyraziła w momencie wszczynania postępowania przewidzianego w art. 108 ust. 2 Traktatu i w konsekwencji Komisja jest zmuszona stwierdzić, że przedmiotowy system jest niezgodny z rynkiem wewnętrznym.
(162)
W przypadku drugiego scenariusza Komisja zwraca również uwagę, że wyjaśnienia Grecji zawarte w pismach z dnia 10 maja 2006 r., z dnia 15 marca 2011 r. i 29 marca 2011 r. nie pozwalają ustalić, czy kapitałem obrotowym utworzonym przy użyciu dotowanych kredytów finansowano kwalifikujące się inwestycje w rozumieniu unijnych przepisów dotyczących pomocy regionalnej (od momentu wejścia w życie decyzji ministerialnej nr 2041901 z dnia 16 maja 1989 r. obowiązującymi przepisami były komunikat Komisji w sprawie sposobu stosowania art. 92 ust. 3 lit. a) i c) do pomocy regionalnej (50), a następnie wytyczne w sprawie krajowej pomocy regionalnej z 1998 r. (51)). Wobec powyższego Komisja jest zmuszona stwierdzić, że przedmiotowy program pomocy jest niezgodny z rynkiem wewnętrznym.
(163)
W przypadku gdyby takim kapitałem obrotowym nie finansowano kwalifikujących się inwestycji w rozumieniu unijnych przepisów dotyczących krajowej pomocy regionalnej, Komisja musi sprawdzić, czy pomoc przyznana na utworzenie takiego kapitału, która w takiej sytuacji kwalifikuje się jako pomoc operacyjna, może być uznana za zgodną ze stosownymi zapisami unijnych przepisów dotyczących krajowej pomocy regionalnej. Biorąc to pod uwagę, Komisja pragnie podkreślić, że w gestii zainteresowanego państwa członkowskiego jest dopełnienie obowiązku współpracy z Komisją poprzez przedstawienie wszystkich elementów wymaganych do sprawdzenia przez Komisję zgodności przedmiotowej pomocy (52). Ponieważ informacje zawarte w poszczególnych pismach przesłanych przez Grecję nie pozwalają Komisji zweryfikować zgodności z unijnymi przepisami dotyczącymi krajowej pomocy regionalnej, Komisja może tylko stwierdzić, że przedmiotowy program pomocy jest niezgodny z rynkiem wewnętrznym.
(164)
Gwarancji przyznanej na mocy decyzji ministerialnej nr 2/82257/0025 z dnia 18 grudnia 2000 r. nie można uznać za instrument służący restrukturyzacji zagrożonego przedsiębiorstwa, podobnie jak to przewidziano w innych decyzjach, o których mowa w niniejszej decyzji, ponieważ w decyzji ministerialnej nr 2/82257/0025 określa się, że pomoc może być przyznana tylko przedsiębiorstwom rentownym, a nie przedsiębiorstwom, które stają się rentowne w wyniku restrukturyzacji długów. Dlatego też pomoc tę należy przeanalizować w świetle obowiązujących przepisów dotyczących pomocy państwa.
(165)
Od wejścia w życie decyzji ministerialnej nr 2/82257/0025 z dnia 18 grudnia 2000 r. do dnia 31 grudnia 2005 r. (termin wygaśnięcia programu), gwarancje podlegały komunikatowi z 2000 r.
(166)
Komunikat z 2000 r. stanowi, że Komisja musi ocenić zgodność pomocy związanej z udzieleniem gwarancji na podstawie przepisów mających zastosowanie do pozostałych form pomocy, a określonych w różnych ramach i wytycznych obowiązujących w przedmiotowych sektorach. Ponadto gwarancję można zaakceptować, jedynie jeżeli jej uruchomienie wiąże się, na podstawie zobowiązania umownego, z konkretnymi warunkami, które mogą obejmować obowiązkowe ogłoszenie upadłości przedsiębiorstwa beneficjenta lub inne podobne postępowanie.
(167)
W przedmiotowej sprawie władze greckie nie przedstawiły żadnych informacji dotyczących udzielonych gwarancji. W konsekwencji Komisja nie jest w stanie ocenić ich w świetle różnych przepisów mających zastosowanie w przedmiotowych sektorach ani ustalić, czy ten środek pomocy mógł przekroczyć maksymalne intensywności pomocy mające zastosowanie, w odpowiednich przypadkach, do przedsiębiorstw niebędących w trudnej sytuacji (ponadto Grecja, w swojej odpowiedzi na wszczęcie trzeciego postępowania, nie przekazała żadnych informacji dotyczących zgodności pomocy z różnych stosownymi przepisami).
(168)
W takich okolicznościach Komisja nie może stwierdzić, że pomoc przyznana w formie gwarancji na mocy decyzji ministerialnej nr 2/82257/0025 z dnia 18 grudnia 2000 r. jest zgodna z rynkiem wewnętrznym.
VI. WNIOSKI
(169)
Komisja zwraca uwagę, że Grecja bezprawnie wdrożyła przedmiotowe środki pomocy z naruszeniem art. 108 ust. 3 Traktatu. Powyższa analiza pokazuje, że pomocy tej nie można uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym, ponieważ Grecja nie przedstawiła żadnych informacji dowodzących zgodności pomocy z różnymi przywoływanymi przepisami i dlatego Komisja nie jest w stanie rozwiać wątpliwości wyrażonych przez Komisję w momencie wszczynania kolejnych postępowań. W związku z tym Komisja przypomina, że w gestii zainteresowanego państwa członkowskiego jest dopełnienie obowiązku współpracy z Komisją poprzez przedstawienie wszystkich elementów wymaganych do sprawdzenia przez Komisję zgodności przedmiotowej pomocy.
(170)
Zgodnie z art. 14 ust. 1 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (53), w przypadku gdy podjęte zostały decyzje negatywne w sprawach pomocy przyznanej bezprawnie, Komisja musi podjąć decyzję, że zainteresowane państwo członkowskie podejmie wszelkie konieczne środki w celu odzyskania pomocy od beneficjenta (w przedmiotowej sprawie od wszystkich przedsiębiorstw, które uzyskały korzyści wynikające z przepisów przeanalizowanych decyzji ministerialnych). Grecja musi podjąć wszelkie konieczne środki w celu odzyskania od beneficjentów pomocy przyznanej bezprawnie. Zgodnie z przepisami pkt 42 zawiadomienia Komisji „Zapewnienie skutecznego wykonania decyzji Komisji nakazujących państwom członkowskim odzyskanie pomocy przyznanej bezprawnie i niezgodnej ze wspólnym rynkiem” (54), Grecja ma termin czterech miesięcy od notyfikacji niniejszej decyzji na wykonanie decyzji. Kwoty pomocy do odzyskania muszą obejmować odsetki naliczone zgodnie z rozporządzeniem Komisji (WE) nr 794/2004 z dnia 21 kwietnia 2004 r. w sprawie wykonania rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (55).
(171)
Niniejsza decyzja musi być wykonana w trybie natychmiastowym, w szczególności w odniesieniu do odzyskania całkowitej pomocy indywidualnej przyznanej w ramach programu pomocy, z wyłączeniem indywidualnej pomocy przyznanej na konkretne projekty, które w momencie przyznania pomocy spełniały wszystkie warunki ustanowione w rozporządzeniu dotyczącym zasady de minimis lub dotyczącym wyłączenia mającym zastosowanie na mocy art. 1 i 2 rozporządzenia Rady (WE) nr 994/98 z dnia 7 maja 1998 r. dotyczącego stosowania art. 92 i 93 Traktatu ustanawiającego Wspólnotę Europejską do niektórych kategorii horyzontalnej pomocy państwa (56) lub na mocy programu pomocy zatwierdzonego przez Komisję.
(172)
W art. 15 rozporządzenia (WE) nr 659/1999 przewiduje się jednak, że uprawnienia Komisji w zakresie odzyskiwania pomocy podlegają okresowi przedawnienia. Okres przedawnienia rozpoczyna się w dniu, w którym bezprawnie przyznano pomoc beneficjentowi czy to w ramach pomocy indywidualnej, czy w ramach programu pomocy. Jakiekolwiek działanie podejmowane przez Komisję lub przez państwo członkowskie, działające na wniosek Komisji, w odniesieniu do pomocy przyznanej bezprawnie powoduje przerwanie okresu przedawnienia, a każde przerwanie powoduje, że okres przedawnienia zaczyna biec od początku.
(173)
W przedmiotowej sprawie Komisja, w celu odzyskiwania kwot pomocy, może cofnąć się do następujących dat:
a)
w odniesieniu do pomocy będącej przedmiotem pierwszego postępowania: do dnia 1 października 1993 r., wobec faktu, że pierwsze działanie Komisji przypada na dzień 27 maja 2003 r., podczas gdy decyzja ministerialna nr 69836/B1461, przyjęta dnia 14 września 1993 r., została opublikowana w Greckim Dzienniku Rządowym dnia 1 października 1993 r. i w tym dniu weszła w życie;
b)
w odniesieniu do pomocy będącej przedmiotem drugiego postępowania: do dnia 22 kwietnia 1994 r., wobec faktu, że pierwsze działanie Komisji przypada na dzień 22 kwietnia 2004 r.,
c)
w odniesieniu do pomocy będącej przedmiotem trzeciego postępowania: do dnia 12 listopada 1994 r., wobec faktu, że pierwsze działanie Komisji przypada na dzień 12 listopada 2004 r.,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ
Artykuł 1
Programy pomocy w formie restrukturyzacji długów wdrożone bezprawnie przez Grecję z naruszeniem art. 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w prefekturach Kastoria, Ewia, Florina, Kilkis, Rodopy, Ewros, Ksanti i Dodekanez oraz na wyspach Lesbos, Samos i Chios są niezgodne z rynkiem wewnętrznym.
Artykuł 2
Pomoc indywidualna przyznana w ramach jednego z programów, o których mowa w art. 1, nie zostaje sklasyfikowana jako pomoc, jeżeli w momencie przyznania pomocy była ona zgodna z warunkami określonymi w jednym z rozporządzeń przyjętych na mocy art. 2 rozporządzenia (WE) nr 994/98 mającego zastosowanie w momencie przyznania pomocy.
Artykuł 3
1. Grecja odzyskuje od beneficjentów pomoc niezgodną z rynkiem wewnętrznym przyznaną w ramach programów, o których mowa w art. 1.
2. Kwoty do odzyskania obejmują odsetki naliczone od dnia, w którym kwoty te zostały przekazane do dyspozycji beneficjentów, do czasu ich faktycznego odzyskania.
3. Odsetki są naliczane narastająco zgodnie z rozdziałem V rozporządzenia (WE) nr 794/2004.
4. Grecja anuluje wszystkie niewypłacone płatności pomocy w ramach programu, o którym mowa w art. 1, ze skutkiem od dnia notyfikacji niniejszej decyzji.
Artykuł 4
Odzyskanie pomocy przyznanej w ramach programów, o których mowa w art. 1, odbywa się w sposób natychmiastowy i skuteczny.
Grecja zapewnia wykonanie niniejszej decyzji w ciągu czterech miesięcy od daty jej notyfikacji.
Artykuł 5
1. W ciągu dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Grecja przesyła Komisji następujące informacje:
a)
wykaz beneficjentów, którzy otrzymali pomoc w ramach programów, o których mowa w art. 1, oraz całkowitą kwotę otrzymaną przez każdego z nich w ramach przedmiotowego programu;
b)
całkowitą kwotę (część kapitałową i odsetki) do odzyskania od każdego beneficjenta w przypadku pomocy, której nie można ująć w ramach zasady de minimis;
c)
szczegółowy opis środków dotychczas podjętych i zaplanowanych w celu wykonania niniejszej decyzji;
d)
dokumenty wykazujące, że beneficjenci otrzymali nakaz zwrotu pomocy.
2. Grecja informuje Komisję o postępie w stosowaniu środków krajowych służących wykonaniu niniejszej decyzji aż do chwili całkowitego odzyskania pomocy przyznanej w ramach programu, o którym mowa w art. 1. Na wniosek Komisji Grecja bezzwłocznie przekazuje jej informacje na temat środków dotychczas podjętych oraz zaplanowanych w celu wykonania niniejszej decyzji. Dostarcza także szczegółowe informacje dotyczące kwot pomocy i odsetek dotychczas zwróconych przez beneficjentów.
Artykuł 6
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Greckiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 19 października 2011 r.