ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 7. března 2012
ve věci státní podpory č. SA.29041 (C 28/2009) (ex N 433/2009) Podpůrná opatření ve prospěch společnosti Oltchim SA Râmnicu Vâlcea
(oznámeno pod číslem C(2012) 1369)
(Pouze rumunské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2013/246/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie (dále jen „SFEU“), a zejména na čl. 108 odst. 2 první odstavec této smlouvy (1),
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí, jímž Komise rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU ve věci státní podpory C 28/2009 (ex N 433/2009) (2),
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními a vzhledem k těmto připomínkám,
vzhledem k těmto důvodům:
I. POSTUP
(1)
Dne 17. července 2009 Rumunsko oznámilo dvě podpůrná opatření (dále jen „oznámení“) ve prospěch společnosti Oltchim SA Râmnicu Vâlcea (dále jen „Oltchim“ nebo „společnost“): i) výměna dluhu za kmenové akcie v hodnotě 538 milionů RON (přibližně 128 milionů EUR (3)) a ii) státní záruka pokrývající 80 % komerční půjčky v celkové výši 424 milionů EUR. Rumunsko oznámilo tyto dvě státní podpory z důvodu právní jistoty a uvedlo, že nejde o státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(2)
Před tímto oznámením, dne 10. dubna 2008, předložila společnost PCC SE (dále jen „PCC“) se sídlem v Duisburgu v Německu, která má nyní menšinový podíl ve společnosti Oltchim představující 18,31 %, oficiální stížnost, podle níž plánovaná výměna dluhu za akcie představuje neslučitelnou státní podporu.
(3)
Komise si po zaregistrování stížnosti vyměnila dopisy a informace s rumunskými úřady, se společností Oltchim a se stěžovatelem a uspořádala jednak několik setkání s rumunskými úřady a se zástupci společnosti Oltchim, a jednak se stěžovatelem.
(4)
Dne 15. září 2009 Komise zahájila formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU ohledně podpůrných opatření (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“). Rumunsko zaslalo připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení dne 3. listopadu 2009.
(5)
Rozhodnutí o zahájení řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie dne 29. prosince 2009 (4). Komise v dopisech ze dne 21. prosince 2009 vyzvala osm společností potenciálně zainteresovaných na tomto řízení jako konkurenty společnosti Oltchim, aby podaly připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení.
(6)
Komise obdržela připomínky od pěti třetích stran: v dopise ze dne 26. ledna 2010 od společnosti Vestolit GmbH & Co. KG (dále jen „Vestolit“), v dopise ze dne 26. ledna 2010 od společnosti Ineos ChlorVinyls (dále jen „Ineos“), v dopisech ze dne 27. ledna a ze dne 28. ledna 2010 od dvou společností, které požádaly, aby nebyla sdělena jejich totožnost (dále jen „I. a II. nejmenovaná strana“), a v dopise ze dne 29. ledna 2010 od soukromé osoby (pan Virgil Bestea).
(7)
Tyto připomínky byly sděleny Rumunsku dopisem z 2. března 2010. Rumunsko odpovědělo na připomínky výše uvedených třetích stran dopisem z 8. dubna 2010.
(8)
Šestá třetí strana, investiční fond Firebird Management LLC (dále jen „Firebird“), který v dané době vlastnil 1,328 % akcií společnosti Oltchim, zaslal informace a připomínky prostřednictvím dopisů z 27. května 2010 a 8. července 2010. Připomínky fondu Firebird byly Rumunsku sděleny prostřednictvím dopisů z 25. července 2010 a 27. července 2010.
(9)
Stěžovatel PCC předložil připomínky k této věci v dopisech z 6. května 2010, 18. května 2010, 19. května 2010, 28. května 2010, 13. června 2010, 18. června 2010, 22. července 2010, 6. srpna 2010, 2. září 2010, 18. října 2010, 9. dubna 2011 a 14. dubna 2011. Kromě těchto dopisů zaslala společnost PCC celou řadu materiálů s informacemi týkajícími se dotyčné věci, které v zásadě obsahovaly různé články z tisku a další informace, většinou veřejného charakteru.
(10)
Dále I. a II. nejmenovaná strana (které rovněž zaslaly připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení a které žádaly, aby nebyla zveřejněna jejich totožnost) zaslaly dodatečné informace 21. září 2010, 22. února 2011, 28. února 2011, 26. července 2011 a 28. října 2011.
(11)
Komise zaslala rumunským úřadům připomínky uvedené v bodech odůvodnění 9 a 10 ve chvíli, kdy obsahovaly nové informace a argumenty a kdy byly relevantní pro dotyčné řízení, a to v dopisech z 25. června 2010, 2. srpna 2010, 9. září 2010, 22. září 2010, 20. října 2010 a 23. listopadu 2011.
(12)
Rumunsko odpovědělo na dodatečně obdržené připomínky v dopisech ze dne 30. července 2010, 2. září 2010, 12. října 2010, 26. října 2010, 23. listopadu 2010 a 7. prosince 2011. Rovněž zaslalo dodatečné informace týkající se věci v dopisech ze dne 29. března 2011, 14. dubna 2011, 27. července 2011, 9. září 2011 a 21. září 2011.
(13)
V důsledku přijetí rozhodnutí o zahájení řízení se v Bruselu konalo několik setkání mezi útvary Komise a rumunskými úřady: 30. června 2010, 15. července 2010, 19. května 2011 a 12. září 2011. Útvary Komise se rovněž několikrát setkaly se zástupci stěžovatele PCC.
(14)
Rumunské úřady dopisem ze dne 22. června 2011 stáhly oznámení ze dne 17. července 2009 o státní záruce za půjčku ve výši 424 milionů EUR. Rumunské úřady rovněž Komisi informovaly, že nadále zachovávají oznámení o výměně dluhu za akcie.
(15)
Dne 10. srpna 2011 schválila rumunská vláda memorandum, jímž zástupci Ministerstva hospodářství, obchodu a podnikatelského prostředí, agentury AVAS (5) a společnosti Oltchim byli zmocněni, aby uzavřeli dohodu podle soukromého práva mezi agenturou AVAS a společností Oltchim, na jejímž základě by společnost uznala úroky vážící se k veřejnému dluhu, akumulované ode dne 1. ledna 2007.
(16)
Dopisem ze dne 9. září 2011 rumunské úřady sdělily, že společnost Oltchim a agentura AVAS hodlají uzavřít dříve uvedenou dohodu podle soukromého práva a že AVAS taktéž vymění takto akumulované úroky za akcie, a to společně s hlavním dluhem.
(17)
Dopisem ze dne 21. října 2011 zaslal předseda vlády Rumunska Emil Boc závazný příslib rumunské vlády privatizovat celou společnost Oltchim, včetně celého balíku akcií, který připadne po výměně dluhu státním úřadům. Oznámení o privatizaci mělo být provedeno koncem března 2012 a privatizace ukončena do konce května 2012. Dopisem ze dne 16. února 2012 tento závazek znovu potvrdil nový předseda vlády Rumunska Mihai-Răzvan Ungureanu.
(18)
Rumunsko předložilo dodatečné připomínky a informace v dopisech z 12. října 2011 a 23. prosince 2011.
(19)
Z dopisů zmíněných v bodech odůvodnění 17 a 18 vyplývá, že Rumunsko pozměnilo oznámení opatření č. 1 v tom smyslu, že po převedení dluhu vůči státním úřadům ve výši 538 milionů RON bude následovat privatizace takto vzniklých akcií společnosti Oltchim a že převod musí být posouzen s přihlédnutím k následné privatizaci.
II. SOUVISLOSTI
II.1. Společnost
(20)
Oltchim je významný rumunský výrobce petrochemických produktů, jako je PVC, hydroxid sodný, chlor, DEHP a polyetherové polyoly. Hlavním výrobkem společnosti je PVC (v současné době tvoří asi 37,5 % z celkové výroby), v roce 2008 (6) s podílem 2,1 % na trhu Unie. Oltchim je s výrobou 78 druhů čtyřiceti základních chemických výrobků jednou z největších petrochemických společností v Rumunsku a v jihovýchodní Evropě. Společnost vyváží přibližně 80 % své výroby jak do Evropy, tak i mimo ni.
(21)
Oltchim je hlavní zaměstnavatel v oblasti průmyslu v rumunském regionu Vâlcea, který využívá pomoc podle čl. 107 odst. 3 písm. a) SFEU. K 15. říjnu 2011 byl počet zaměstnanců 3 470 (7). Společnost z důvodu obtížné finanční situace, s níž se v současné době potýká, v prosinci 2011 dočasně propustila 1 000 zaměstnanců a dalších 993 zaměstnanců v lednu 2012 (8).
(22)
Společnost zahájila činnost v roce 1966, v roce 1990 byla reorganizována a v roce 1997 byla kótována na Burze cenných papírů v Bukurešti. Rumunský stát (v současné době prostřednictvím Ministerstva hospodářství) má ve společnosti většinový podíl představující 54,8 % společnosti. Hlavním menšinovým akcionářem je společnost PCC, která je v tomto řízení stěžovatelem, a vlastní také společnost Rokita SA, polského konkurenta společnosti Oltchim, ve které má podíl 18,31 %. Další akcie vlastní Nachbar Services Ltd. (14,02 %), různé fyzické osoby (11,04 %) a další právnické osoby (1,81 %).
II.2. Události předcházející přistoupení Rumunska k EU
II.2.1 Původ veřejného dluhu
(23)
V období 1992-2008 investovala společnost Oltchim celkem asi 371 milionů EUR do modernizace své výrobní linky (z toho 118,8 milionů EUR v období 2007-2008). Pokud jde o některé z těchto investic, společnost Oltchim uzavřela v období 1995-2000 sérii dvanácti komerčních půjček v celkové výši téměř 171 milionů DEM a 60 milionů USD. Půjčky byly kryty státními zárukami vydanými Ministerstvem financí.
(24)
Protože společnost Oltchim nebyla schopna půjčky splácet, banky od listopadu roku 1999 použily státní záruky.
(25)
V letech 1999 až 2002 provedlo Ministerstvo financí platby na základě záruk. Ministerstvo financí si naúčtovalo značně vysoké úroky a smluvní pokuty za částky takto zaplacené za záruky aktivované v letech 1999 až 2002. Ty se pohybovaly od 0,15 % do 0,3 % za den, přesněji řečeno od 54 % do 110 % za rok (9).
(26)
Do června roku 2002 celkový dluh společnosti Oltchim vůči Ministerstvu financí, pocházející ze státních záruk plus příslušných úroků a smluvních pokut, dosáhl 303 milionů RON (přibližně 72 milionů EUR). Tehdy byla uvedená částka převedena z Ministerstva financí na rumunskou agenturu AVAS (10), pověřenou vymáháním veřejných dluhů, a byla konsolidována v USD s cílem zachovat hodnotu dluhu v hyperinflačním prostředí. Výsledná částka činila 91 milionů USD.
(27)
Agentura AVAS neměla podle rumunské legislativy (OUG 51/1998) specifický mandát pro vybírání úroků a smluvních pokut z veřejného dluhu, který měla vymoci od dlužící společnosti.
II.2.2 Převod dluhu v roce 2003
(28)
První pokus o privatizaci společnosti se uskutečnil v roce 2001, kdy agentura AVAS se společností Exall Resources vyjednala a podepsala smlouvu o prodeji státního podílu ve společnosti. K odstoupení od smlouvy o prodeji došlo z důvodu neschopnosti kupujícího splnit platební povinnosti a proto, že kupující nemohl zaručit provedení technologických/environmentálních investic ve společnosti.
(29)
K dalšímu pokusu o privatizaci společnosti Oltchim došlo v říjnu 2003, kdy rumunská privatizační agentura APAPS zveřejnila oznámení o prodeji státního podílu. Potenciální investoři byli informováni, že veřejný dluh bude vyměněn za akcie s cílem zvýšit atraktivitu společnosti pro potenciální investory.
(30)
Přesto byla nabídka na privatizaci na začátku listopadu 2003 zrušena, protože potenciální investor (Rompetrol) a menšinoví akcionáři napadli u rumunských soudů převod dluhu z roku 2003. Navzdory této situaci byl v listopadu 2003 dluh vůči agentuře AVAS ve výši 95 milionů USD (a to převedených 91 milionů USD a dodatečné platby provedené Ministerstvem financí za záruky a převedené agentuře AVAS od června 2002), rovnající se 322 milionům RON, vyměněn za akcie na základě rozhodnutí valné hromady akcionářů společnosti Oltchim (na níž zástupci státu měli většinu hlasů). Tím se státní podíl ve společnosti Oltchim zvýšil z 53,26 % na 95,73 %.
(31)
V listopadu 2005 obchodní soud ve Vâlcea zrušil rozhodnutí valné hromady společnosti Oltchim o převodu dluhu, což zdůvodnil tím, že rozhodnutí bylo přijato, aniž by bylo menšinovým akcionářům umožněno, aby se zúčastnili navýšení kapitálu.
(32)
V červnu 2006 vydala rumunská vláda mimořádné nařízení (11), jímž zmocnila zástupce státu účastnící se valné hromady akcionářů společnosti Oltchim, aby hlasovali proti podání odvolání proti soudnímu rozhodnutí, které zrušilo první převod dluhu, a aby byla přijata nezbytná opatření pro zrušení všech následných aktů. Soudní rozhodnutí o zrušení převodu dluhu se stalo pravomocným v srpnu 2006. Ke skutečnému snížení vlastního kapitálu došlo v listopadu 2007. Dluh vzniklý ze zrušení převodu dluhu byl znovu zaveden do účtů ve své historické hodnotě 95 milionů USD, představujících pak 317 milionů RON.
II.2.3 Další růst dluhu
(33)
Po prvním převodu dluhu na agenturu AVAS v červnu 2002 pokračovalo Ministerstvo financí v období od června 2002 do prosince 2006 v provádění plateb na základě záruk, které byly aktivovány v listopadu 1999. V období 2003-2006, kdy převod dluhu z roku 2003 byl ještě platný, se celková částka dodatečných plateb provedených Ministerstvem financí na základě aktivovaných záruk zvýšila na 191 milionů RON. V rámci provádění dohody o převodu veřejného dluhu, uzavřené v červnu 2002 mezi Ministerstvem financí a agenturou AVAS, převedlo Ministerstvo financí na AVAS i všechny tyto pohledávky v postupných tranších, následujících po platbách uskutečněných na základě záruk. Agentura AVAS konsolidovala tyto pohledávky rovněž v USD a ty v roce 2006 představovaly celkovou částku 60 milionů USD.
(34)
Dne 1. ledna 2007, v den přistoupení Rumunska k Evropské unii, činil celkový dluh společnosti Oltchim vůči agentuře AVAS částku 60 milionů USD (12).
II.3. Události po přistoupení Rumunska k EU
II.3.1 Vývoj dluhu
(35)
Počínaje 1. lednem 2007 byly veškeré platby spojené s externími úvěry prováděny společností Oltchim. Ministerstvo financí již neprovedlo žádnou dodatečnou platbu v souvislosti se státními zárukami.
(36)
V listopadu 2007 bylo 95 milionů USD, tedy odpovídající částka po zrušení převodu dluhu, zavedeno do účetních výkazů společnosti Oltchim a připočteno k 60 milionům USD, spojeným s dodatečnými platbami, čímž vznikl veřejný dluh v celkové výši 155 milionů USD (508 milionů RON). Tento veřejný dluh ve výši 155 milionů USD je veden v účetních výkazech společnosti Oltchim v RON (tedy 508 milionů RON). Tento dluh vyjádřený v USD je od té doby uváděn v účtech společnosti Oltchim v RON a tato částka zůstává v rumunské měně nezměněna, protože v každém dalším výkazním termínu společnost vykazovala v účetní závěrce historickou hodnotu v RON (13), která byla vždy vyšší než hodnota platná v danou chvíli, protože RON během doby posílil vůči USD.
(37)
Výjimkou z obecného pravidla stanoveného zákonem OUG 51/1998 [viz výše uvedený bod odůvodnění 27], podle čl. 2 odst. 2 mimořádného nařízení vlády č. 45/2006 (dále jen „OUG 45/2006“), agentura AVAS v roce 2007 u pohledávek společnosti Oltchim, které na ni byly převedeny Ministerstvem financí a které byly předmětem převodu dluhu z roku 2003, požadovala za období 2003-2006 úroky 29,9 milionu RON podle roční úrokové sazby LIBOR (14) na vklady v USD.
(38)
V důsledku toho v listopadu 2007 celková částka, již společnost Oltchim dlužila agentuře AVAS, dosáhla 155 milionů USD (508 milionů RON) plus 29 milionů RON, tedy celkem 538 milionů RON. Toto rozhodnutí bude dále uvádět dluh v RON, protože oznámený převod dluhu je rovněž udáván v RON.
II.3.2 Druhý převod dluhu
(39)
V lednu 2007 schválil rumunský parlament mimořádné nařízení vlády OUG č. 45/2006 prostřednictvím zákona č. 30/2007, který agentuře AVAS povolil zrušit první převod dluhu a zmocnil ji provést druhý převod, tentokrát při dodržení prioritních práv menšinových akcionářů.
(40)
Nicméně druhý pokus o výměnu dluhu za akcie byl napaden novým hlavním menšinovým akcionářem, společností PCC, která se odmítla účastnit této operace.
(41)
Společnost PCC získala podíl ve výši 1,2 % ve společnosti Oltchim, za který zaplatila 7,5 milionu EUR v květnu 2007, přesněji řečeno po datu, kdy nabylo právní moci rozhodnutí státního soudu rušící první převod dluhu, neboť společnost Oltchim ani rumunské úřady se neodvolaly. Poté, co byl převod dluhu na účtech společnosti zrušen, se podíl stěžovatele PCC ve výši 1,2 % stal podílem ve výši 12 % (15).
(42)
V dubnu 2008 podala společnost PCC ke Komisi stížnost, v níž uvedla, že dotyčný převod by představoval neslučitelnou státní podporu [viz výše uvedený bod odůvodnění 2].
(43)
Rumunské úřady se s cílem dodržet ustanovení čl. 108 odst. 3 SFEU rozhodly získat souhlas Komise podle pravidel pro státní podporu ještě před uskutečněním druhého převodu dluhu, a proto opatření oznámily.
II.4. Současná situace společnosti Oltchim
(44)
Rumunské úřady uvádějí, že v roce 2006 po zrušení převodu dluhu z roku 2003 se znovu pokusily zprivatizovat společnost i s dluhem, a to v roce 2006 a v roce 2008. Podle rumunských úřadů žádný investor neměl za takových podmínek zájem o koupi.
(45)
Podle rumunských úřadů se kromě toho společnost od roku 2008 potýká s těmito problémy: i) zastavení dodávek základních surovin od hlavního dodavatele - společnosti Arpechim, ii) negativní dopad na čistou hodnotu aktiv společnosti, který byl způsoben obnovením významného dluhu v listopadu 2007 v důsledku zrušení výměny dluhu za akcie z roku 2003, iii) nedostatečná kapitalizace společnosti způsobená rovněž zrušením převodu dluhu a konečně iv) dopady světové finanční a hospodářské krize.
(46)
V účetním roce 2008 zaznamenala společnost Oltchim provozní ztráty ve výši 71 milionů RON (17 milionů EUR), čistou ztrátu 226 milionů RON (54 milionů EUR) a ztráty celkem dosáhly 1,367 miliardy RON (325 milionů EUR). Po uzavření společnosti Arpechim v listopadu 2008, který byl hlavním dodavatelem ethylenu, byla společnost v provozu jen ze 45 % své kapacity a asi jedna třetina zaměstnanců byla dočasně propuštěna.
(47)
Koncem roku 2008 byly akcie společnosti Oltchim, které v té době vlastnila agentura AVAS, převedeny do portfolia Ministerstva hospodářství.
(48)
V prosinci 2009 zakoupila společnost Oltchim aktiva (zařízení na výrobu ethylenu) svého bývalého dodavatele společnosti Arpechim za cenu [0]-[10] EUR (16) a zaplatila za jeho zásoby/jeho inventář [10]-[20] milionů EUR. Podle rumunských úřadů bylo zakoupení financováno ze zálohových plateb zákazníků. Arpechim obnovil svoji činnost v květnu 2011.
(49)
Ke dni 31. prosince 2009 vykazovaly finanční výkazy společnosti Oltchim za rok 2009 provozní ztráty v hodnotě 26 milionů EUR (109 milionů RON), čistou ztrátu 52,4 milionů EUR (220 milionů RON), ztráty celkem 377 milionů EUR (1,584 miliard RON) a záporný vlastní kapitál v hodnotě 112 milionů EUR (469 milionů RON).
(50)
Ke dni 31. prosince 2010 vykazují finanční výkazy společnosti Oltchim provozní zisk 56 milionů EUR, čistý zisk 32 milionů EUR (220 milionů RON) a ztráty celkem 383 milionů EUR. Kladného provozního výsledku a čistého výsledku bylo dosaženo díky tomu, že aktiva společnosti Arpechim zakoupená za cenu [0]-[10] EUR byla znovu oceněna na [80]-[100] milionů EUR a tento rozdíl byl zaveden do účetnictví jako „zisk z výhodného nákupu“.
(51)
Ke dni 30. června 2011 vykazovaly finanční výkazy společnosti Oltchim za šest měsíců (17) provozní ztrátu ve výši 7,4 milionů EUR a čistou ztrátu 17,4 milionu EUR, ztráty celkem 401 milionů EUR a záporný vlastní kapitál v hodnotě 358 milionů EUR (aniž by byl brán v úvahu dluh vůči agentuře AVAS).
III. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(52)
Dne 15. září 2009 zahájila Komise formální vyšetřovací řízení ohledně dvou podpůrných opatření ve prospěch společnosti Oltchim, která Rumunsko oznámilo v červenci 2009:
-
opatření č. 1: převod dluhu v celkové výši 538 milionů RON (přibližně 128 milionů EUR); a
-
opatření č. 2:„záruky akcionáře“ pokrývající 80 % komerční půjčky ve výši 424 milionů EUR na pokračovaní investic za účelem modernizace (Rumunsko stáhlo oznámení týkající se opatření č. 2, a to dopisem ze dne 22. června 2011).
(53)
Komise vyjádřila pochybnost, zda v rozporu s argumentací Rumunska oznámená opatření neposkytují společnosti neoprávněné výhody a zda se tedy nejedná o státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(54)
Navíc v rozhodnutí o zahájení řízení bylo označeno jako možná další státní podpora to, že ode dne 1. ledna 2007 stát nepožadoval úrok a/nebo smluvní pokuty v souvislosti s neuhrazeným veřejným dluhem (označeno jako „opatření č. 3“).
(55)
Nakonec Komise vyjádřila pochybnost, zda by opatření mohla být považována za slučitelná se SFEU z hlediska pravidel týkajících se státní podpory, jestliže by se zjistilo, že zahrnují státní podporu.
IV. PŘIPOMÍNKY RUMUNSKA K ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(56)
Rumunské úřady ve své reakci na rozhodnutí o zahájení řízení uvedly, že žádné ze tří opatření nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, protože rumunský stát jednal v souladu s tržními zásadami.
(57)
Rumunsko zejména trvalo na tom, že oznámená opatření (převod dluhu a záruky akcionáře) by zaručila rentabilitu společnosti Oltchim díky vyřešení problému příliš nízké míry kapitalizace a zabezpečení fondů nezbytných pro realizaci její strategie růstu. Navíc Rumunsko zdůraznilo skutečnost, že je třeba, aby Komise vzala na vědomí dvojí úlohu státu, jako akcionáře i jako věřitele společnosti Oltchim.
(58)
Nakonec Rumunsko uvedlo, že opatření č. 3 není státní podpora, protože chování státu ohledně nevymáhání předcházejícího dluhu se vztahovalo výhradně na plánovaný převod dluhu a pokud jde o tento dluh, rumunské úřady postupovaly důsledně v souladu s tím, co by v podobné situaci učinil jiný provozovatel na trhu.
V. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(59)
Ve svých připomínkách k rozhodnutí o zahájení řízení ze dne 26. ledna 2010 vyjádřila společnost Vestolit své obavy ohledně balíčku státních podpor oznámených Rumunskem v červenci 2009. Společnost Vestolit se považuje za konkurenta společnosti Oltchim, protože obě strany provádějí činnost v oblasti výroby PVC. Podle společnosti Vestolit by žádný soukromý investor nepodpořil investiční program zaměřený výhradně na koupi a modernizaci zastaralého zařízení na výboru ethylenu od společnosti Aperchim.
(60)
Společnost Ineos ve svém dopise ze dne 21. ledna 2010 uvedla, že na základě informací z rozhodnutí o zahájení řízení se společnost Oltchim jevila jako podnik nacházející se v potížích a v důsledku toho bylo nepravděpodobné, že by soukromý investor přijal taková opatření na podporu, která měl v úmyslu přijmout ve prospěch společnosti Oltchim rumunský stát. Společnost Ineos rovněž upozornila, že pro evropský trh s PVC je charakteristická významně vzrůstající kapacita a že v důsledku toho by jakákoliv potenciální podpora poskytnutá některému z aktérů na tomto trhu mohla vést k mu narušení trhu.
(61)
Připomínky předložené fondem Firebird dne 28. května 2010 mají obdobný obsah jako připomínky předložené dříve uvedenými zainteresovanými stranami.
(62)
Dopisem ze dne 28. ledna 2010 předložil připomínky ve stejném smyslu jako ty, které předložily společnosti Vestolit a Ineos, i další konkurent společnosti Oltchim, a to jako I. nejmenovaná strana. Ta rovněž zdůrazňuje, že provozní podpora nemůže být považována za slučitelnou se SFEU a že v případě společnosti Oltchim zřejmě neexistují jiné důvody pro slučitelnost.
(63)
Dopisem ze dne 27. ledna 2010 uvádí II. nejmenovaná strana, že veškerá opatření na podporu uvedená v rozhodnutí o zahájení řízení jsou neslučitelnou podporou. II. nejmenovaná strana rovněž tvrdí, že:
(a)
státní záruky poskytnuté společnosti Oltchim v období 1995-2000 byly nadále platné i po přistoupení Rumunska k EU, a to až do dne 31. října 2009, a proto by se k nim k datu přistoupení mělo přistupovat jako k novým podporám;
(b)
příčinou potíží, s nimiž se společnost Oltchim potýkala po aktivaci státních záruk v listopadu 1999, byly strukturální problémy společnosti (neefektivní řízení, přijetí nesprávné podnikatelské strategie, neprovedení skutečné a účinné restrukturalizace);
(c)
získání společnosti Arpechim je v rozporu s obchodními zájmy společnosti Oltchim: v budoucnu totiž nepřinese zisk;
(d)
pozdější platby uskutečněné Ministerstvem financí od června 2002 do prosince 2006 na základě aktivovaných státních záruk ukazuje, že společnost Oltchim se nacházela v potížích po celou tuto dobu;
(e)
ve skutečnosti se Rumunsko pokusilo privatizovat tuto společnost pouze jednou, a to v roce 2001, avšak následné „nepodařené“ pokusy o privatizaci z let 2003 a 2006 byly jen strategií s cílem nevymáhat veřejný dluh;
(f)
podnikatelský plán, který stojí u základů balíčku podpor, jak byl oznámen v červenci 2009, nebyl proveditelný, zejména pokud jde o rozbor citlivosti a odhadovanou návratnost investic;
(g)
podporou takto rozsáhlého investičního programu by stát býval zaznamenal významnou ztrátu, protože očekávané výnosy z privatizace společnosti Oltchim by nepokryly náklady na podpůrná opatření;
(h)
vzhledem k tomu, že oznámená opatření představovala státní podporu, Rumunsko mělo pro společnost Oltchim navrhnout plán restrukturalizace, který by umožnil posoudit slučitelnost podpory podle pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v potížích (18).
(64)
Později, v průběhu řízení, stěžovatel PCC upozornil Komisi, že v červnu 2010 udělila rumunská Agentura pro ochranu životního prostředí společnosti Oltchim pokutu ve výši 14,34 milionu EUR za zpožděné vrácení povolenek na emise CO2 za rok 2009 (19). Podle názoru stěžovatele PCC je nevymáhání pokuty vlastně další státní podporou. Investiční fond Firebird ve svém dopise ze dne 8. července 2010 rovněž nastolil otázku zmíněné pokuty.
(65)
Společnost PCC v říjnu 2010 a v říjnu 2011 rovněž informovala Komisi o tom, že státní podnik dodávající elektrickou energii SC Electrica SA (dále jen „Electrica“) a další státní věřitelé (dodavatel solného a vápencového roztoku Salrom Exploatarea Minieră Rm. Vâlcea a dodavatel průmyslové páry SC CET Govora SA) mají v držení významné, nově rozvržené pohledávky vůči společnosti Oltchim.
VI. PŘIPOMÍNKY RUMUNSKA K PŘIPOMÍNKÁM ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(66)
Ve své odpovědi ze dne 8. dubna 2010 na připomínky zúčastněných stran Rumunsko uvádí převážně odkaz na svoje oznámení a předcházející připomínky k zahájení řízení.
(67)
Rumunsko zejména trvalo na tom, že navzdory tomu, co uvedla jedna z třetích stran, získání a modernizace petrochemických aktiv společnosti Arpechim zahrnuje veškeré nezbytné restrukturalizace a je zásadní pro dlouhou životaschopnost společnosti a že provozování integrované petrochemické platformy Oltchim-Arpechim by mohlo být ziskové.
(68)
Rumunsko také opakuje své argumenty, podle nichž opatření přijatá vůči společnosti Oltchim ohledně vymáhání pohledávky neznamenala pro společnost Oltchim žádnou výhodu. Rumunsko také trvalo na svém záměru privatizovat společnost Oltchim.
VII. STAŽENÍ OZNÁMENÍ O STÁTNÍ ZÁRUCE (OPATŘENÍ Č. 2)
(69)
V souladu s článkem 8 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 93 Smlouvy o ES (20), dotyčný členský stát může po zahájení formálního vyšetřovacího řízení vzít zpět své oznámení, a to dříve, než Komise rozhodne o charakteru navrhovaného opatření jako podpory. V takovém případě ukončí Komise příslušné řízení rozhodnutím o bezpředmětnosti řízení.
(70)
Rumunské úřady vzaly zpět oznámení o státní záruce (která pokrývá 80 % půjčky do výše 424 milionů EUR). V důsledku toho se formální vyšetřovací řízení prováděné Komisí u 2. opatření stalo bezpředmětným.
VIII. POZICE RUMUNSKA PO STAŽENÍ OPATŘENÍ Č. 2
VIII.1. Úprava opatření č. 1 - záměr Rumunska provést privatizaci
(71)
V únoru 2011 bylo požadováno vytvoření společného preventivního programu finanční pomoci EU/Mezinárodního měnového fondu (dále jen „MMF“) s cílem podpořit zahájení ekonomického růstu v Rumunsku s důrazem na strukturální reformy a zároveň na zlepšení fiskální udržitelnosti a konsolidaci finanční stability. V květnu 2011 přijala Rada rozhodnutí (21) poskytnout Rumunsku preventivní střednědobou finanční pomoc ve výši 1,4 miliardy EUR. V březnu 2011 MMF schválilo pro Rumunsko novou preventivní stand-by dohodu (22). Podle této dohody poskytne MMF Rumunsku na další dva roky finanční pomoc v hodnotě 3 090,6 miliardy DST (3,5 miliardy EUR). Toto financování je podmíněno splněním celé řady cílů zaměřených na snížení rozpočtového deficitu, které jsou uvedeny v dopise o záměru předaném rumunskými úřady a zapsány v technickém memorandu o porozumění („TMP“). Cíle TMP mimo jiné zahrnují snížení váznoucích plateb a ztrát státních podniků. V dopise o záměru a v TMP ze dne 2. prosince 2011 (23) se Rumunsko zavázalo oznámit nabídku na privatizaci společnosti Oltchim do konce dubna 2012.
(72)
K tomu dochází po celé řadě veřejných prohlášení, která vydaly rumunské úřady během roku 2011 a která se týkala záměru rumunské vlády privatizovat společnost Oltchim.
(73)
Rumunsko také oznámilo Komisi svůj závazek privatizovat společnost Oltchim. Přesněji řečeno, v dopise ze dne 21. října 2011, zaslaném místopředsedovi J. Almuniovi, předseda vlády Rumunska Emil Boc prohlásil, že se Rumunsko zavazuje zprivatizovat celou společnost Oltchim (včetně balíku akcií, které jsou předmětem převodu dluhu) do května 2012. Po jmenování nové rumunské vlády dne 9. února 2012 nový předseda vlády Mihai-Răzvan Ungureanu potvrdil tento závazek v dopise ze dne 16. února 2012.
(74)
Rumunsko vzhledem k rozpočtovým úsporám, s nimiž se potýká, již nemá v úmyslu zůstat vlastníkem společnosti Oltchim a financovat potřebné investice prostřednictvím státních záruk; chce prodat akcie společnosti Oltchim, které vlastní.
VIII.2. Vývoj u opatření č. 3 - dohoda o úrocích
(75)
Dopisem ze dne 9. září 2011 informovaly rumunské úřady Komisi, že ode dne 1. ledna 2007 mají v úmyslu požadovat od agentury AVAS úroky z dluhu představujícího 538 milionů RON. Rumunsko rovněž vysvětlilo, že to bude konkrétně uvedeno ve smlouvě-dohodě uzavřené mezi agenturou AVAS a společností Oltchim, jejímž prostřednictvím společnost odsouhlasí dlužné úroky. V témže dopise rumunské úřady upřesnily, že takto akumulované úroky budou rovněž vyměněny za akcie spolu s hlavní částí veřejného dluhu, tak jak bylo oznámeno v rámci opatření č. 1.
(76)
Dopisem ze dne 23. prosince 2011 rozeslaly rumunské úřady kopii dohody uzavřené dne 22. prosince 2011 v rámci soukromého práva mezi agenturou AVAS a společností Oltchim, kterou společnost uznala úroky z veřejného dluhu, akumulované ode dne 1. ledna 2007 do dne 31. prosince 2011, představující celkem 511 milionů RON. Rumunské úřady vysvětlily, že úroky byly vypočítány ze složeného základu, přičemž pro relevantní období byla jako implicitní úroková sazba použita nejvyšší hodnota z úrokových sazeb používaná komerčními bankami u půjček, které byly společnosti skutečně poskytnuty ode dne 1. ledna 2007, a referenční a diskontní sazby používané Komisí. Výsledkem tohoto přístupu jsou následující použité úrokové sazby a následující akumulované úroky z dluhu vůči agentuře AVAS:
Tabulka č. 1
Rozvržení úroků stanovených agenturou AVAS pro období 2007-2011
2007
2008
2009
2010
2011
Použitá úroková sazba
1.1 - 30.6 - 11,17 %
1.7 - 31.12 - 10,24 %
14,86 %
18,85 %
14,00 %
13,22 %
Hodnota úroku (zaokrouhleno na miliony RON)
58
87
129
114
123
Celkem úroky dluhu vůči agentuře AVAS počínaje rokem 2007: 511 milionů RON
(77)
V téže korespondenci rumunské úřady rovněž informovaly, že s cílem dodržet kalendář navržený pro privatizaci, budou zahájeny přípravy pro provedení převodu dluhu vůči agentuře AVAS, který představuje 538 milionů RON, plus příslušné akumulované úroky.
VIII.3. Argumenty předložené Rumunskem s ohledem na zamýšlenou privatizaci
(78)
Jak bylo vysvětleno výše, rumunské úřady stáhly opatření č. 2 (viz výše uvedený VII. oddíl). Rumunské úřady po stažení oznámení týkajícího se státní záruky tvrdily, že současné opatření č. 1, tedy výměna dluhu ve výši 538 milionů RON vůči agentuře AVAS za akcie a zároveň úroků z dluhu vůči agentuře AVAS akumulovaných ode dne 1. ledna 2007 do dne 31. prosince 2011, které představují dodatečnou částku ve výši 511 milionů RON, není státní podporou ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Rumunsko se domnívá, že toto opatření je slučitelné se společným trhem a jako takové neposkytuje výhodu pro společnost Oltchim. Přesněji řečeno, rumunské úřady se domnívají, že pro agenturu AVAS jako věřitele bude výhodnější výměna celého dluhu za akcie a rychlý prodej celého balíku akcií společnosti, v porovnání s vymáháním dluhu, protože tržní hodnota balíku akcií společnosti v držení agentury AVAS, vzniknuvšího převodem dluhu, je vyšší než částka, kterou by agentura AVAS získala při likvidaci společnosti.
(79)
Rumunsko předložilo konzultační zprávu vypracovanou společností Raiffeisen Capital & Investment SA (dále jen „konzultační zpráva“) s cílem ukázat, že nejlepší strategií státu pro získání nejvyššího zisku je realizovat výměnu dluhu za akcie a následně rychle prodat kombinované balíky akcií.
(80)
Konzultační zpráva jednak provádí analýzu hodnoty pohledávky agentury AVAS v případě likvidace a jednak její hodnotu v případě převodu dluhu s následnou privatizací.
(81)
Likvidační scénář je hodnocen na základě dvou likvidačních zpráv (předlikvidační zpráva z února 2011 vypracovaná společností Raiffeisen a likvidační zpráva z března 2011 vypracovaná nezávislým konzultantem Romcontrol SA București). Výnos státu v případě převodu dluhu s následnou privatizací byly oceněny metodou využívající hodnotu podniku, což je jeden z hlavních hodnotících systémů využívaných pro oceňování podniků. (V níže uvedeném oddíle IX.3.2 je podrobný popis použité metodiky a výsledky hodnocení, jakož i jejich analýza provedená Komisí.)
(82)
Závěr zprávy uvádí, že výměnou celého dluhu za akcie by byl privatizační proces společnosti snazší a rychlejší a že pro agenturu AVAS by finanční výsledek tohoto řešení byl lepší než při likvidaci.
IX. HODNOCENÍ
IX.1. Obecné aspekty
(83)
Komise za účelem stanovení, zda jsou analyzovaná opatření státní podporou, musí vyhodnotit, zda splňují souhrnné podmínky uvedené v čl. 107 odst. 1 SFEU. Podle tohoto ustanovení „Podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem, nestanoví-li Smlouvy jinak“.
(84)
Komise upozorňuje, že vhledem ke stažení oznámení týkajícího se opatření č. 2 (viz výše uvedený VII. oddíl) se níže uvedené posouzení vztahuje pouze na opatření č. 1 a č. 3. S ohledem na to, že Rumunsko propojilo výměnu dluhu za akcie s privatizací společnosti Oltchim, opatření č. 1 bylo pozměněno. Opatření se dále posuzuje tak, že se vychází z předpokladu, že balík akcií, který bude mít agentura AVAS v držení po provedení převodu, bude okamžitě prodán soukromému investorovi v rámci spravedlivého, otevřeného a transparentního prodeje, jehož cílem je získat maximální výnos pro agenturu AVAS.
(85)
Komise navíc soudí, že otázka, zda věřitel AVAS tím, jak přistupoval k dluhu po 1. lednu 2007, neposkytl společnosti Oltchim jí nepříslušející výhodu, musí být posouzena v souvislosti s mimořádným nařízením vlády OUG 51/1998 [viz výše uvedený bod odůvodnění 27] a se zákonem č. 30/2007, podle nichž byla agentura AVAS zmocněna znovu realizovat převod dluhu; rovněž je třeba vzít v úvahu předání oznámení o převodu dluhu Komisi, uvedeného v rozhodnutí o zahájení řízení pod opatřením č. 1, a úpravu opatření č. 1 provedenou v důsledku pochybností vyjádřených Komisí a v důsledku omezení vyplývajících z programu EU-MMF.
(86)
Navíc Komise podotýká, že záměr zprivatizovat celou společnost do konce května 2012, jak to rumunské úřady oznámily ve svém dopise ze dne 21. října 2011 a předseda vlády Ungureanu potvrdil v dopise ze dne 16. února 2012, je považován za součást opatření č. 1.
(87)
Pokud jde jednak o pokutu v oblasti ochrany životního prostředí a jednak o vymahatelné dluhy společnosti vůči obchodním společnostem Electrica SA, Salrom Exploatarea Minieră Rm. Vâlcea a SC CET Govora SA, Komise podotýká, že tato předpokládaná opatření nebyla součástí rozhodnutí o zahájení řízení, takže nemohou být součástí tohoto rozhodnutí. Komise bude ve vhodné době informovat stěžovatele o budoucích akcích, které se uskuteční v souvislosti s příslušnými tvrzeními podle čl. 10 nařízení Rady (ES) č. 659/1999.
IX.2. Kompetence Komise před přistoupením
(88)
Jak bylo poukázáno ve výše uvedeném V. oddíle, druhá nejmenovaná strana tvrdila, že některé státní záruky poskytnuté společnosti Oltchim v období 1995-2000 byly v platnosti i po přistoupení Rumunska k EU, a to do dne 31. října 2009, a že by proto měly být po přistoupení považovány za nové podpory. Komise proto musí posoudit platnost tohoto argumentu a důsledky, které by mohl mít pro posouzení oznámeného opatření.
(89)
Čl. 107 odst. 1 SFEU se obecně používá až ode dne přistoupení. Výjimkou z tohoto pravidla jsou opatření, která byla implementována před přistoupením a která jsou použitelná i po něm. Podle smlouvy o přistoupení Rumunska k Evropské Unii z roku 2005 (24), se opatření implementovaná v Rumunsku před datem jeho přistoupení a stále použitelná i po tomto datu (1. ledna 2007), která by mohla být státní podporou ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU a která nespadají do kategorie existující podpory ve smyslu nařízení Rady (ES) č. 659/1999 (25), pro účely čl. 108 odst. 3 SFEU považují ode dne přistoupení za potenciální novou podporu.
(90)
V bodě 2.1. ve druhém odstavci přílohy V Aktu o přistoupení Bulharské republiky a Rumunska k Evropské unii z roku 2005 (26) a v článku 22 téhož přístupového dokumentu se stanoví, že „všechna opatření stále použitelná po dni přistoupení, která představují státní podporu a nesplňují výše uvedené podmínky, se pro účely čl. 88 odst. 3 Smlouvy EU považují za nové podpory“.
(91)
Výše uvedené ustanovení se tedy vztahuje na opatření implementovaná před dnem přistoupení (1. ledna 2007), která jsou použitelná po tomto datu. Podle definice uvedené v celé řadě rozhodnutí Komise (27), se pojem „použitelná po dni přistoupení“ vztahuje na individuální schémata a opatření, která nejsou časově omezená nebo v jejichž případě není odpovědnost státu přesně vymezena; jinými slovy jde o případy, kdy výklad státu ke dni přistoupení není stále přesně znám. Vzhledem k výše uvedeným důvodům je nutné určit, zda státní záruky poskytnuté společnosti Oltchim v období 1995-2000 byly „použitelné po dni přistoupení“ ve smyslu výše uvedené rozhodovací praxe. Za tím účelem je třeba prověřit, zda státní záruka byla časově omezena a zda přesný výklad státu byl znám před dnem přistoupení.
(92)
Po prozkoumání podmínek, za nichž byly předmětné státní záruky vydány, Komise zjistila, že tyto záruky představovaly jedinečná, oddělená a individuální opatření, jejichž prostřednictvím stát podpořil společnost, aby získala půjčky na stanovené částky a stanovenou dobu. Datum, do kterého byly tyto záruky platné, bylo stanoveno při jejich poskytnutí, neboť jejich platnost se předpokládala do vypršení splatnosti podřízených půjček, což je v podřízených půjčkách přesně definováno. Tato doba platnosti nebyla později změněna. Platnost záruk po přistoupení tedy byla skutečně časově omezená a byla stanovená v datu předcházejícím přistoupení, a to ve chvíli uzavření smlouvy o půjčce. Tudíž Komise musí vzít na zřetel, že u první situace, kdy je opatření ode dne přistoupení považováno jako „nová podpora“ vzhledem k jeho časovému neomezení v den přistoupení, nejsou v daném případě pro to splněny podmínky.
(93)
Za druhé, maximální odpovědnost státu byla omezena ve chvíli poskytnutí záruk vzhledem k tomu, že tyto záruky pokrývají pouze specifickou půjčku, pro kterou jsou poskytovány. Takže existuje závěr, že nebyly splněny podmínky pro druhou situaci „použitelnosti po přistoupení“, a sice neznámý výklad státu počínaje dnem přistoupení.
(94)
Navíc Komise rovněž uvádí, že k aktivaci státních záruk došlo před dnem přistoupení. Ode dne jejich aktivace byla zapojena odpovědnost státu za vrácení zbylé částky půjček získaných za pomoci záruk a stát vlastně převzal závazky společnosti za splacení předmětných půjček a stal se tak věřitelem společnosti Oltchim k částkám placeným za záruky. Jak je poukázáno ve výše uvedeném oddíle II.2, platby za aktivované záruky byly prováděny do roku 2006. Ode dne přistoupení už tyto platby nebyly prováděny, protože společnost Oltchim byla schopna zaplatit doposud nesplacenou část půjček.
(95)
Díky tomu je nasnadě závěr, že státní záruky poskytnuté společnosti Oltchim v období 1995-2000 nemohou být zařazeny do kategorie nových podpor ve smyslu bodu 2.1 druhého odstavce přílohy V Aktu o přistoupení Bulharské republiky a Rumunska k Evropské unii z roku 2005.
IX.3. Existence podpory: výhoda
IX.3.1 Test soukromého věřitele
(96)
Pokud jde o oznámené opatření spočívající ve výměně veřejného dluhu za akcie v hodnotě 1 049 milionů RON za účelem rychlého prodeje celého takto vzniklého balíku veřejných akcií (do konce května 2012), je Rumunsko toho názoru, že takové opatření neposkytuje podniku žádnou nepříslušející výhodu, protože kterýkoliv soukromý věřitel nacházející se v obdobné situaci jako je situace veřejného věřitele AVAS, by zvolil tuto metodu pro vymáhání dluhu a dal by jí přednost před likvidací společnosti, která je pro veřejného věřitele finančně méně výhodná.
(97)
Za účelem stanovit, zda oznámené opatření poskytuje společnosti Oltchim nepříslušející výhodu, by Komise musela posoudit, zda agentura AVAS jako veřejný věřitel vynaložila při vymáhání veřejného dluhu stejné úsilí jako soukromý věřitel snažící se získat zpět co největší část dluhu (28). Tento pohled bere v úvahu, že v důsledku převodu veřejného dluhu na agenturu AVAS je splácení dluhu sledováno institucí, která má stejné vztahy se společností, jako jsou vztahy existující mezi věřitelem a jeho dlužníkem. Při posuzování se samozřejmě bere v úvahu, že Ministerstvo hospodářství je veřejným akcionářem společnosti Oltchim, ale i to, že veřejný akcionář nehraje žádnou úlohu při splácení veřejného dluhu, který náleží věřiteli AVAS. Komise však uvádí, že účinky, které má převod dluhu s následnou privatizací pro současného akcionáře, tedy Ministerstvo hospodářství, musí být rovněž posouzeny, tak aby bylo možné stanovit, zda návrh na převod dluhu s následnou privatizací je pro stát lepším finančním řešením než úplná likvidace společnosti.
IX.3.2 Splácení veřejného dluhu - posouzení opatření č. 3
(98)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise soudí, že dodatečný prvek státní podpory by mohl mít původ v tom, že stát nepožadoval žádný úrok a/nebo žádnou smluvní pokutu za zpoždění u nesplaceného veřejného dluhu společnosti Oltchim po přistoupení Rumunska k EU. Tento dluh vznikl z aktivace státních záruk [viz výše uvedený popis bodů odůvodnění 23-27 a výše uvedené posouzení státních záruk v bodech odůvodnění 88-95]. V rozhodnutí o zahájení řízení se Komise domnívala, že nevybírání úroku nebo nevymáhání veřejného dluhu poskytly společnosti Oltchim výhodu vzhledem k tomu, že tato společnost měla bezplatně k dispozici kapitál.
(99)
Pro stanovení, zda se Rumunsko chovalo jako soukromý věřitel v případě nesplaceného dluhu vzniklého z aktivace státních záruk, je třeba posoudit chování rumunského státu v období od roku 2007 až do současné doby na základě informací, které měly k dispozici rumunské úřady v příslušných okamžicích.
(100)
Komise především uvádí, že rozhodnutí neúčtovat úroky a poplatky od roku 2007 až do pozměněného oznámení opatření č. 1 vyplývá z nařízení OUG 51/1998 [viz bod odůvodnění (27)]. Rovněž je třeba vzít v úvahu zákon č. 30/2007, podle něhož je agentura AVAS zmocněna znovu realizovat převod dluhu. Tehdy bylo záměrem rumunských úřadů, aby činnost společnosti Oltchim pokračovala, a spíše plánovaly nové investice než likvidaci společnosti.
(101)
Takže Komise musí především určit, zda se Rumunsko chovalo jako soukromý věřitel, když v roce 2007 rozhodlo, že bude provedena výměna dluhu za akcie, místo aby sledovalo splácení dluhu a/nebo likvidaci podniku. V tomto směru Komise uvádí, že Rumunsko použilo strategii výměny dluhu za akcie s cílem pokračování činnosti společnosti Oltchim, a to od prvního (nezdařilého) pokusu v roce 2003. Chování rumunských úřadů v tomto směru tedy bylo odpovídající jejich předcházejícímu chování. Z reakcí společného trhu na předcházející pokusy o privatizaci a ze stížností podaných menšinovými akcionáři vyplývá závěr, že trh věřil v zásadní životaschopnost ekonomických aktivit společnosti Oltchim.
(102)
Komise navíc uvádí, že Rumunsko mělo pro společnost Oltchim i podnikatelský plán (29), což ukazovalo, že tento podnik je životaschopný.
(103)
Komise vzhledem k těmto prvkům soudí, že rozhodnutí Rumunska (jako věřitele) uskutečnit výměnu dluhu za akcie a přijmout v tom smyslu zákon, v němž nebudou stanoveny úroky a smluvní pokuty pro nesplacený dluh, protože tento dluh měl být za všech okolností vyměněn za akcie, nebylo odůvodněné rozhodnutí.
(104)
Tuto analýzu nezpochybňuje ani to, že se Rumunsko před provedením převodu dluhu na akcie pokusilo získat schválení státní podpory. Tímto krokem Rumunsko pouze splnilo své povinnosti podle čl. 108 odst. 3 SFEU. Vzhledem k potížím, jež předtím Rumunsko mělo s menšinovými akcionáři a které mělo i nadále při provádění zákona č. 30/2007, bylo zcela logické, že se snažilo od Komise získat potvrzení, že plánovaná operace není státní podporou.
(105)
I když došlo k posouzení státní podpory a k naplnění povinnosti zachovat status-quo, převod dluhu na akcie byl nakonec odložen o pět let. V tomto směru Komise v prvé řadě uvádí, že do poloviny roku 2011 mělo Rumunsko pevný záměr uskutečnit v případě společnosti Oltchim rozsáhlou investiční strategii, která byla analyzována v několika odborných posudcích expertů (30). Bývalo by bylo v rozporu se státní strategií spočívající v nových investicích prováděných za účelem znovudosažení rentability společnosti a zvýšení její hodnoty za předpokladu uskutečnění privatizace ve střednědobém či dlouhodobém horizontu, požadovat zároveň úroky z veřejného dluhu.
(106)
Rumunsko v důsledku pochybností vyjádřených Komisí v rozhodnutí o zahájení řízení v souvislosti s rozsáhlou investiční strategií a zejména v důsledku problémů s rozpočtem a programem EU-MMF změnilo v roce 2011 strategii a rozhodlo se privatizovat společnost hned po výměně dluhu za akcie. Vzhledem k tomu opustilo původní plány na provedení dalších investic v hodnotě 424 milionů EUR ještě před privatizací.
(107)
V těchto nových souvislostech se vymáhání úroků z dluhu stalo ze strany státu správnou strategií s cílem získat zpět co nejvyšší částku z dluhu.
(108)
Jak bylo zdůrazněno u výše uvedených bodů odůvodnění 75-77, u veřejného dluhu byly na základě dohody uzavřené podle soukromého práva v prosinci 2011 mezi společností Oltchim a agenturou AVAS požadovány další složené úroky za období ode dne 1. ledna 2007. Zejména úrokové sazby použité v případě veřejného dluhu odpovídaly nejvyšším hodnotám referenční úrokové sazby Komise, relevantní pro jednotlivá období, a úrokovým sazbám používaným pro soukromé půjčky společnosti ve stejném období, jež mohou být považovány za odpovídající.
(109)
Na základě výše uvedených skutečností došla Komise k závěru, že společnost Oltchim nezískala výhodu ze způsobu, kterým se státní úřady po přistoupení snažily dosáhnout splacení veřejného dluhu, který měl být vyměněn za akcie.
IX.3.2 Převod dluhu - opatření č. 1
(110)
Komise musí rovněž posoudit, zda opatření č. 1 spočívající [po provedení změny oznámení - viz výše uvedené body odůvodnění 14-16, 69-70 a 75-77] ve výměně veřejného dluhu za akcie v celkové hodnotě 1 049 milionů RON, po které má následovat rychlý prodej celého takto vzniklého balíku akcií v držení státu (privatizace), poskytuje společnosti Oltchim nepříslušející výhodu. Celý veřejný dluh, který má být vyměněn za akcie, zahrnuje hlavní veřejnou pohledávku v držení privatizační agentury AVAS v hodnotě 538 milionů RON a úroky z pohledávky v držení agentury AVAS, akumulované za období 1. ledna 2007 - 31. prosince 2011, v hodnotě 511 milionů RON.
(111)
Pro posouzení, zda navržené opatření převodu dluhu přináší společnosti Oltchim nepříslušející výhodu, je třeba stanovit, zda je převod dluhu skutečně tím nejlepším mechanismem, jak získat zpět co nejvyšší částku z veřejného dluhu, jak tvrdí Rumunsko. V praxi to znamená, že Komise musí stanovit, zda by hypotetický soukromý věřitel nacházející se ve srovnatelné situaci se situací privatizační agentury AVAS, která je věřitelem společnosti Oltchim, skutečně z různých možných řešení zvolil tento mechanismus pro získání splacení dluhu, a to s přihlédnutím k tomu, že dlužník se potýká s velkými finančními potížemi. I když Ministerstvo hospodářství, současný akcionář společnosti Oltchim, nehraje žádnou úlohu při vymáhání veřejného dluhu, v dále uvedené analýze jsou brány v úvahu i výsledky dvou možných scénářů pro veřejného akcionáře.
(112)
Rumunsko uvádí, že vzhledem k současné situaci společnosti (závažná podkapitalizace a nadměrné zadlužení) jediná realistická řešení, která by zvolil soukromý věřitel v situaci srovnatelné se situací veřejného věřitele AVAS, by spočívala buď v i) likvidaci společnosti anebo v ii) převodu dluhu na akcie s následným prodejem celého balíku akcií společnosti nacházejícího se v držení státu. Kterýkoliv soukromý věřitel, který by si měl vybrat z těchto možností, by se rozhodl pro tu, která zajistí navrácení co nejvyšší částky z nezaplaceného dluhu. Jinými slovy, věřitel by se rozhodl pro variantu „převod dluhů s následnou privatizací“, jestliže předpokládaná částka, kterou by bylo možné získat z privatizace, by byla vyšší než částka, která by mohla být získána při likvidaci.
(113)
S cílem ukázat, že převod dluhu s následným prodejem takto vzniklých akcií přinese věřiteli vyšší příjmy než likvidace, předložilo Rumunsko zprávu vypracovanou nezávislým konzultantem (viz výše uvedené body odůvodnění 78-82), v níž jsou porovnávány částky získané věřitelem v obou scénářích, tedy z převodu dluhů s následnou privatizací a z likvidace.
(114)
Komise tuto zprávu podrobně posoudila, aby prověřila, zda předložené výsledky zůstanou nezměněny po provedení analýzy a zda analýza skutečně prokáže, že výměnou držené pohledávky za akcie se agentura AVAS chová jako soukromý věřitel. Komise po provedení analýzy zprávy zjistila následující:
(115)
Hodnota pohledávky agentury AVAS v případě likvidace: Scénář likvidace je posuzován na základě zprávy vypracované společností Raiffeisen před likvidací v únoru 2011 a zprávy o likvidaci z března 2011, kterou vypracoval nezávislý konzultant Romcontrol SA București.
(116)
Podle rumunské legislativy jsou obchodní společnosti, v nichž má stát podíl alespoň 50 % + 1 akcií, likvidovány v rámci tzv. „zvláštního řízení dobrovolné likvidace“, jak je uvedeno v nařízení vlády č. 88/1997, v rozhodnutí vlády č. 577/2002 a v zákoně č. 137/2002. V rámci zvláštního řízení dobrovolné likvidace je částka získaná likvidátorem z prodeje aktiv společnosti použita na zaplacení vymahatelných dluhů společnosti v preferenčním pořadí stanoveném v zákoně č. 85/2006 (rumunský insolvenční zákon). Příjmy získané likvidací musí být tedy použity na zaplacení dluhů v následujícím preferenčním pořadí: 1) náklady na likvidaci; 2) mzdové pohledávky; 3) přednostní pohledávky (dluhy s ručením zástavou, hypotékou a dalšími speciálními výhodami); 4) rozpočtový dluh (daně a další daňové povinnosti); 5) dluhy vůči Ministerstvu financí za aktivované státní záruky; 6) pohledávky z veřejných půjček; 7) běžné pohledávky (nezajištěné); 8) akcionáři. V tomto případě by se agentura AVAS zařadila do třetí kategorie věřitelů (přednostní věřitelé), ale až za několika přednostními (soukromými) věřiteli společnosti Oltchim, protože veřejný dluh byl garantován pouze částečně.
(117)
Konzultační firma Romcontrol odhadla likvidační hodnotu aktiv podniku Oltchim ke dni 15. prosinci 2010 na základě metody očištěných aktiv, u nichž se bere v úvahu omezená doba držení aktiv na trhu za účelem jejich prodeje (31).
(118)
Konzultační firma Raiffeisen na základě výsledků likvidační hodnoty aktiv oceněných firmou Romcontrol odhadla výsledky pro věřitele AVAS a pro stát jako akcionáře tak, že vzala v úvahu dluhy společnosti k 31. prosinci 2010 a její předběžné finanční výkazy k témuž datu („likvidační studie z února 2011, vypracovaná konzultační firmou Raiffeisen“). V této studii se odhaduje, že příjmy, které by bylo možné získat z prodeje aktiv společnosti Oltchim, by umožnily získat přibližně [20]-[30]% ze všech dluhů společnosti. Věřitel AVAS jako částečně zajištěný věřitel by získal přibližně [80]-[100] milionů RON (představujících [10]-[30] % z celé pohledávky ve výši 538 milionů RON). Vzhledem k zápornému rozdílu mezi příjmy z likvidace a dluhy společnosti by stát jako akcionář nedostal nic.
(119)
V říjnu 2011 konzultační firma Raiffeisen aktualizovala odhady obsažené v likvidační studii z února 2011, aby vzala v úvahu finanční údaje společnosti k 30. červnu 2011 a aby zahrnula úroky účtované od ledna 2007.
(120)
Podle těchto aktualizovaných odhadů by agentura AVAS jako částečně zaručený věřitel společnosti Oltchim získala [100]-[120] milionů RON z celé své pohledávky vůči společnosti (což představuje [10]-[20] % (32) z celé pohledávky, tedy hlavní pohledávka v hodnotě 538 milionů RON plus úroky). Ministerstvo hospodářství jako veřejný akcionář by ani tentokrát nezískalo nic. Částka, kterou by měla získat agentura AVAS, byla pak aktualizována (33) k 30. červnu 2011. Agentura AVAS by tedy v případě likvidace společnosti získala [10]-[40] milionů EUR.
Tabulka č. 2
Inkasování pohledávky v držení státu v případě likvidace
Pohledávka
(v mil. EUR)
Příjmy celkem
(v mil. EUR)
Příjmy ČSH při 10,7 %
(v mil. EUR)
AVAS (věřitel)
209,4
[20]-[30]
[10]-[30]
Ministerstvo hospodářství (akcionář)
podíl
[0]-[10]
[0]-[10]
Stát celkem
[20]-[30]
[10]-[30]
(121)
Tato částka se pak porovnává s příjmy, které jsou odhadovány v případě převodu pohledávky v držení agentury AVAS na akcie a následné privatizace společnosti.
(122)
Hodnota pohledávky v držení agentury AVAS v případě převodu dluhu s následnou privatizací: ve zprávě byly příjmy, které by mohl získat stát v případě převodu dluhu s následnou privatizací, odhadnuty metodou využívající hodnotu podniku, což je jeden z hlavních hodnotících systémů využívaných pro oceňování podniků.
(123)
Pokud jde o použití této metody, Komise uvádí, že v zásadě existuje více metod pro ocenění hodnoty akcií podniku.
(124)
Jednou z často používaných metod je metoda násobku EBITDA („zisk před započtením úroků, daní a odpisů“). To umožňuje ocenění hodnoty vlastního kapitálu podniku za rok X pomocí vynásobení EBITDA z roku X číslem (násobkem) považovaným za odpovídající pro příslušný sektor a pomocí odečtení čistého dluhu od výsledku.
(125)
Jiná metoda spočívá v analýze aktualizovaných toků peněžních prostředků. Disponibilní nominální toky peněžních prostředků podniku pro následující roky jsou aktualizovány na průměrnou váženou cenu kapitálu (34) a čistý dluh se odečte od získané hodnoty.
(126)
Třetí metoda je metoda vynásobení obratu. Ta umožní ocenit hodnotu vlastního kapitálu podniku pro rok X pomocí vynásobení obratu za rok X číslem (násobkem) považovaným za odpovídající pro příslušný sektor a pomocí odečtení čistého dluhu od výsledku.
(127)
Všechny tyto metody (budoucí hodnota EBITDA, tok peněžitých prostředků nebo obrat) používají odhadované hodnoty. V daném případě nemůže být žádná metoda ocenění, zakládající se na odhadovaných hodnotách v určité oblasti podnikání, použita soudným způsobem. Vzhledem k tomu, že se předpokládá okamžitá privatizace společnosti, pouze nový vlastník bude schopen stanovit budoucí podnikatelskou strategii podniku a v důsledku toho nejsou k dispozici relevantní výhledy z podnikatelského plánu, nezbytné pro tyto metody, a ani nemohou být předvídány (35). Protože nový vlastník bude muset provést významné investice, nemohou být pro vypracování výhledů použity ani historické výsledky společnosti.
(128)
Za těchto podmínek Komise soudí, že jediné dvě metody, které jsou k dispozici pro odhad hodnoty kombinovaných akcií v držení rumunského státu, přesněji řečeno v držení agentury AVAS a Ministerstva hospodářství, jsou tržní kapitalizace a hodnota podniku. Je třeba zdůraznit, že hodnota podniku zahrnuje i parametry používané pro tržní kapitalizaci.
(129)
Tržní kapitalizace je definována jako cena akcií znásobená počtem akcií v oběhu a představuje celkovou hodnotu akcií podniku, které jsou v oběhu. Tento systém výpočtu představuje veřejný konsensus, pokud jde o hodnotu vlastního kapitálu určité společnosti, a mohl by být použit jako náhražka veřejného mínění v případě čisté hodnoty určité společnosti.
(130)
Tržní kapitalizace společnosti Oltchim byla vypočítána na základě cen jejích akcií zaznamenaných na Burze cenných papírů v Bukurešti (36) po dobu 44 měsíců (2008 - srpen 2011). Tento interval je dostatečně rozsáhlý, aby byl relevantní, a tržní kapitalizace za dané období je rovněž dobrým ukazatelem toho, kolik je trh ochoten za společnost zaplatit.
(131)
V této souvislosti Komise považuje za pozitivní, že v nedávném období, mezi květnem a srpnem 2011, byla cena akcií vždy vyšší než jejich průměrná cena za 44 měsíců. Přesně řečeno, zatímco vyvážený průměr za 44 měsíců je 0,53 RON za akcii, cena jedné akcie v červenci 2011 dosáhla dokonce 2,05 RON (37). Údaje používané pro stanovení tržní hodnoty lze proto považovat za konzervativní.
(132)
Navíc pokud jde o vývoj ceny akcií počínaje zářím 2011 (poslední sada údajů použitých ve studii, kterou vypracovala konzultační firma Raiffeisen), Komise považuje za pozitivní, že v nedávné minulosti (od poloviny října 2011) ceny akcií významně vzrostly a držely se na hodnotě vyšší než na váženém průměru 0,53 RON, který se používá ve vzorci tržní kapitalizace.
Obrázek č. 1
Vývoj cen akcií společnosti Oltchim na Burze cenných papírů v Bukurešti v období 23.2.2011 - 23.2.2012
(133)
V analyzovaném období (leden 2008 - srpen 2011) před plánovaným převodem dluhu, dosahovala tržní kapitalizace společnosti Oltchim většinou vážený průměr 45 milionů EUR (38) a v posledních třech měsících analyzovaného období (červen - srpen 2011) se trvale držela nad hodnotou 100 milionů EUR. Tržní kapitalizace tak zcela zřejmě převyšuje likvidační hodnotu společnosti Oltchim ([10]-[40] milionů EUR), což je prvním ukazatelem, že prodej balíku akcií v držení státu v rámci privatizačního procesu by byl vhodnější než likvidace společnosti.
(134)
Druhá metoda, kterou lze použít je hodnota podniku. Hodnota podniku je měrná jednotka hodnoty společnosti, která se často používá jako jednoduchá alternativa k tržní kapitalizaci, protože panuje názor, že umožňuje přesnější ocenění společnosti. Hodnota podniku představuje částku mezi hodnotou tržní kapitalizace podniku a jejím čistým finančním dluhem. Tuto metodu použila Raiffeisen Capital.
(135)
Další prvek výpočetního vzorce hodnoty podniku po vypočítání hodnoty tržní kapitalizace je čistý dluh, který byl vypočítán jako součet všech finančních dluhů společnosti (všechny úročené dluhy společnosti, zejména bankovní půjčky a splatné dluhy/dluhy ve splátkovém kalendáři) (39).
(136)
Jako další etapa může následovat výpočet střední hodnoty, průměru a váženého průměru hodnoty podniku a hodnoty podniku na akcii za období 44 měsíců. Ve zprávě byly tyto hodnoty vypočítány pro dva scénáře: s úrokem stanoveným pro hlavní dluh na základě dohody a bez něj.
(137)
Ohledně tohoto bodu je Komise názoru, že úrok stanovený na základě dohody by neměl být brán v úvahu pro výpočet hodnoty podniku z následujících důvodů: všechny ostatní prvky zůstávají neměnné, jestliže dluh roste, vlastní kapitál se snižuje. Tyto dva jevy mají opačné směry a v zásadě by neměly mít žádný vliv na hodnotu podniku. Jestliže by trh věděl o úroku, ohodnotil by akcie nižší cenou. V tomto případě byl však součet úroků doplněn ex post a nebyl předem očekáván trhem. Proto jsou relevantní informace, které má trh k dispozici ve chvíli hodnocení.
(138)
S ohledem na tyto důvody byly vypočítány následující hodnoty podniku na akcii pro sledované období.
Tabulka č. 3
Výpočet hodnoty podniku na akcii společnosti Oltchim pro sledované období
Období
Počet akcií
Průměrná cena akcií
Tržní kapitalizace (cena akcií x počet akcií)
Čistý dluh v tisících
RON
Hodnota podniku (tržní kapitalizace plus čistý dluh)
v tisících RON
Hodnota podniku na akcii
leden -08
343 023 858
1,10
378
[1 200]-[1 400]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
únor -08
343 023 858
0,91
314
[1 200]-[1 400]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
březen -08
343 023 858
0,81
279
[1 200]-[1 400]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
duben -08
343 023 858
0,87
300
[1 200]-[1 400]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
květen -08
343 023 858
1,04
358
[1 300]-[1 500]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
červen -08
343 023 858
0,96
330
[1 300]-[1 500]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
červenec -08
343 023 858
0,72
247
[1 300]-[1 500]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
srpen -08
343 023 858
0,63
216
[1 300]-[1 500]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
září -08
343 023 858
0,47
160
[1 300]-[1 500]
[1 500]-[1 600]
[4]-[6]
říjen -08
343 023 858
0,37
127
[1 300]-[1 500]
[1 500]-[1 600]
[4]-[6]
listopad -08
343 023 858
0,21
71
[1 200]-[1 400]
]1 400]-[1 500]
[4]-[6]
prosinec -08
343 023 858
0,16
54
[1 400]-[1 600]
[1 400]-[1 500]
[4]-[6]
leden -09
343 023 858
0,15
51
[1 400]-[1 600]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
únor -09
343 023 858
0,13
45
[1 400]-[1 600]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
březen -09
343 023 858
0,15
53
[1 400]-[1 600]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
duben -09
343 023 858
0,25
84
[1 400]-[1 600]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
květen -09
343 023 858
0,27
93
[1 400]-[1 600]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
červen -09
343 023 858
0,30
104
[1 400]-[1 600]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
červenec -09
343 023 858
0,33
113
[1 400]-[1 600]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
srpen -09
343 023 858
0,32
109
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
září -09
343 023 858
0,28
96
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
říjen -09
343 023 858
0,27
91
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
listopad -09
343 023 858
0,23
79
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
prosinec -09
343 023 858
0,26
89
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
leden -10
343 023 858
0,23
79
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
únor -10
343 023 858
0,22
77
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
březen -10
343 023 858
0,27
92
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
duben -10
343 023 858
0,31
105
[1 600]-[1 800]
[1 800]-[1 900]
[4]-[6]
květen -10
343 023 858
0,22
76
[1 600]-[1 800]
[1 800]-[1 900]
[4]-[6]
červen -10
343 023 858
0,21
71
[1 700]-[1 900]
[1 900]-[2 000]
[4]-[6]
červenec -10
343 023 858
0,18
62
[1 700]-[1 900]
[1 900]-[2 000]
[4]-[6]
srpen -10
343 023 858
0,19
64
[1 700]-[1 900]
[1 900]-[2 000]
[4]-[6]
září -10
343 023 858
0,19
66
[1 700]-[1 900]
[1 900]-[2 000]
[4]-[6]
říjen -10
343 023 858
0,22
76
[1 700]-[1 900]
[1 900]-[2 000]
[4]-[6]
listopad -10
343 023 858
0,22
75
[1 800]-[2 000]
[2 000]-[2 100]
[4]-[6]
prosinec -10
343 023 858
0,20
69
[1 800]-[2 000]
[2 000]-[2 100]
[5]-[7]
leden -11
343 023 858
0,21
74
[1 800]-[2 000]
[2 000]-[2 100]
[5]-[7]
únor -11
343 023 858
0,26
88
[1 800]-[2 000]
[2 000]-[2 100]
[5]-[7]
březen -11
343 023 858
0,30
102
[1 800]-[2 000]
[2 000]-[2 100]
[5]-[7]
duben -11
343 023 858
0,44
152
[2 000]-[2 200]
[2 100]-[2 200]
[5]-[7]
květen -11
343 211 383
0,77
265
[2 000]-[2 200]
[2 300]-[2 400]
[5]-[7]
červen -11
343 211 383
1,61
551
[2 000]-[2 200]
[2 600]-[2 700]
[6]-[8]
červenec -11
343 211 383
2,05
702
[2 000]-[2 200]
[2 800]-[2 900]
[6]-[8]
srpen -11
343 211 383
1,32
452
[2 000]-[2 200]
[2 600]-[2 700]
[6]-[8]
(139)
Na základě informací obsažených v této tabulce byl vypočítán střed, průměr a vážený průměr hodnoty podniku na akcii.
Tabulka č. 4
Střed, průměr a vážený průměr vztahu mezi hodnotou podniku a akcií společnosti Oltchim
Ceny akcií
Hodnota podniku na akcii
Střed
[0,10]-[0,30]
[4]-[6]
Průměr
[0,30]-[0,50]
[4]-[6]
Vyvážený průměr
[0,40]-[0,60]
[4]-[6]
(140)
Hodnota podniku (střed, průměr, vážený průměr) vypočítaná tak, jak bylo výše vysvětleno, může být později použita pro určení hodnoty balíku akcií v držení státu „po převodu dluhu“, a sice odečtením dluhů společnosti, které zůstanou vymahatelnými po převodu, a to tak, že se odečtou od této hodnoty podniku; to zůstane pro společnost dluhem ke splacení.
(141)
Výsledkem je tržní hodnota vlastního kapitálu, jak je uvedeno v tabulce č. 5.
Tabulka č. 5
Výpočet tržní hodnoty vlastního kapitálu na základě metody hodnoty podniku
Výpočet tržní hodnoty vlastního kapitálu celkem po převodu dluhu
Scénáře
Hodnota podniku vypočítaná na základě ceny středu akcií za období 44 měsíců
Hodnota podniku vypočítaná na základě průměrné ceny akcií za období 44 měsíců
Hodnota podniku vypočítaná na základě průměrné vážené ceny akcií za období 44 měsíců
Hodnota podniku na akcii (RON)
[4]-[6]
[4]-[6]
[4]-[6]
Počet akcií před převodem
343 211 383
343 211 383
343 211 383
Hodnota podniku (v mil. RON)
[1 700]-[1 800]
[1 800]-[1 900]
[2 000]-[2 100]
Čistý dluh po převodu dluhu (v mil. RON)
[1 600]-[1 700]
[1 600]-[1 700]
[1 600]-[1 700]
Tržní hodnota vlastního kapitálu (v mil. RON)
[100]-[200]
[200]-[300]
[400]-[500]
Tržní hodnota vlastního kapitálu (v mil. EUR)
[20]-[30]
[50]-[60]
[90]-[100]
(142)
Pokud jde o čisté finanční dluhy použité pro výše popsaný výpočet, obě etapy výpočtu, přesněji řečeno i) výpočet vzorce pro hodnotu podniku a ii) následný odečet za účelem získání tržní hodnoty vlastního kapitálu, by v zásadě měly být založeny na tržní hodnotě dluhu společnosti.
(143)
Komise však především konstatuje, že je velmi obtížné stanovit tržní cenu dluhu společnosti Oltchim, protože není předmětem transakcí a protože neexistuje místní trh obchodování s dluhy. Místo toho by tržní hodnota dluhu mohla být teoreticky určena pomocí stanovení ratingu společnosti před a po převodu dluhu. Tento rating by pak mohl být použit pro odhad pravděpodobnosti nedodržení platebních závazků, která by pak zase mohla být použita pro výpočet tržní hodnoty dluhu. Vzhledem k neexistenci takovýchto ratingů Komise soudí, že tento postup není možný a že použití nesprávně odhadnuté tržní hodnoty by způsobilo významné chyby.
(144)
Za druhé, jestliže bychom předpokládali, že došlo k transakci čistého dluhu při stejné aktualizaci vůči jeho účetní hodnotě před a po převodu, výsledky výpočtu se vůbec nezmění, bez ohledu na hodnotu aktualizace. Jakékoliv výkyvy hodnoty čistého finančního dluhu by v takovém případě vedly k proporcionální změně hodnoty tržní kapitalizace s opačným znaménkem. Přidání buď účetní hodnoty dluhu, nebo jeho tržní hodnoty není vůbec relevantní, protože hodnota dluhu se nejprve přičítá, aby se získala hodnota podniku, a pak se odečítá, aby se získala nová účetní hodnota akcií.
(145)
Za třetí, budeme-li předpokládat, že dluh, který zůstal po převodu, je předmětem transakcí v hodnotě lišící se od hodnoty před převodem, pak pro provedení odpovídajícího výpočtu by bylo třeba vzít v úvahu, že po převodu dluhu na akcie by tržní hodnota zůstatku dluhu byla pravděpodobně nadále nižší než jeho účetní hodnota, ale v každém případě vyšší než tržní hodnota dluhu před převodem. V případě, že neexistuje základ pro stanovení těchto hodnot, není ani možné nasimulovat účinky změny této hodnoty, neboť by se muselo měnit příliš mnoho parametrů současně.
(146)
Komise na druhé straně uvádí, že finanční výkazy společnosti Oltchim byly připraveny podle Mezinárodních standardů finančního výkaznictví (IFRS) a byly auditorovány nezávislým auditorem KPMG. V těchto finančních výkazech jsou finanční dluhy uvedeny v jejich reálné podobě v souladu s ustanoveními IAS 39. Podle IAS 39 je správná hodnota částka, za kterou by mohlo být obchodováno aktivum nebo za kterou by dluh mohl být vyrovnán dobrovolně, se znalostí věci a za normálních podmínek hospodářské soutěže. Na tomto základě auditor KPMG předal osvědčení, že se reálná dlouhodobá hodnota dluhu společnosti významně nelišila od jeho účetní hodnoty.
(147)
Na základě výše uvedených zjištění je Komise názoru, že v tomto případě je správné, aby se pro výpočet tržní hodnoty vlastního kapitálu použila účetní hodnota dluhu.
(148)
Komise za účelem prověření solidnosti výpočtu provedla také další analýzu citlivosti; tedy určila procentuální rozdíl mezi účetní hodnotou a tržní hodnotou čistého dluhu před převodem, kdy by se současná hodnota balíku akcií v držení státu po převodu vyrovnala likvidační ceně, a to na základě předpokladu, že po převodu dluhu na akcie se tržní hodnota dluhu bude rovnat jeho účetní hodnotě. Tato hodnota vyjádřená v procentech může být považována za jakousi „chybovou marži“ při odhadu tržní hodnoty dluhu.
(149)
Komise soudí, že ze všech scénářů (hodnota podniku podle střední hodnoty, průměru, váženého průměru) je nejvěrnějším scénářem vážený průměr, protože v tomto případě hodnoty byly vyváženy objemem hodnoty obchodovaných akcií. U tohoto scénáře činí marže 15 %. Komise došla k závěru, že taková marže je dostatečná k tomu, aby se výpočet mohl považovat za spolehlivý.
(150)
Po vypočítání tržní hodnoty vlastního kapitálu se může vypočítat hodnota vzniklého balíku akcií v držení státu tak, že se vyjde z tržní hodnoty celého vlastního kapitálu na základě účasti státu, který po převodu dluhu bude následující: (40)
Tabulka č. 6
Účast rumunského státu ve společnosti Oltchim před plánovaným převodem a po něm
Účast před převodem dluhu
Účast po převodu dluhu
Dluh vůči agentuře AVAS plus k němu se vážící úroky představují převedené dluhy
AVAS
0 %
[80]-[100] %
Ministerstvo hospodářství
54,81 %
[0]-[5] %
Stát celkem
54,81 %
[80]-[100]
(151)
Tržní hodnota vlastního kapitálu společnosti Oltchim se bude ve výsledku, tedy po převodu hlavního dluhu vůči agentuře AVAS, k čemuž se připočítají úroky stanovené podle dohody, pohybovat v rozmezí [20]-[30] až [90]-[100] milionů EUR, což určí aktualizovanou hodnotu (41) balíku kombinovaných akcií v držení státu ([80]-[100]%) pohybující se v rozmezí [15]-[30] až [75]-[90] milionů EUR. V níže uvedené tabulce č. 7 jsou hodnoty podniku posouzeného pro všechny scénáře uvedeny v syntetizované podobě a jsou porovnány s hodnotami platnými pro případ likvidace.
Tabulka č. 7
Porovnání převodu dluhu s následnou privatizací a likvidace s použitím metody hodnoty podniku
Předpokládaný příjem státu
(v mil. EUR)
Převod dluhu s okamžitou následnou privatizací
Aktualizovaná čistá hodnota příjmů získaných z likvidace
Porovnání
Hodnota podniku vypočítaná na základě ceny středu akcií za období 44 měsíců
Hodnota podniku vypočítaná na základě ceny průměrné ceny akcií za období 44 měsíců
Hodnota podniku vypočítaná na základě průměrné vážené ceny akcií za období 44 měsíců
Tržní hodnota vlastního kapitálu
[20]-[30]
[45]-[60]
[90]-[100]
Tržní hodnota balíku kombinovaných akcií v držení státu
[15]-[40]
[45]-[60]
[80]-[100]
Aktualizovaná čistá hodnota balíku kombinovaných akcií v držení státu (98,44 %)
[15]-[40]
[30]-[50]
[75]-[90]
[10]-[40]
Likvidace převod dluhu a privatizace
Aktualizovaná čistá hodnota balíku akcií v držení agentury AVAS (96,54 %)
[15]-[40]
[30]-[50]
[70]-[80]
[10]-[40]
Likvidace převod dluhu a privatizace
Aktualizovaná čistá hodnota balíku akcií v držení Ministerstvem hospodářství (1,9 %)
[0]-[1]
[0]-[1]
[1]-[2]
[0]-[1]
Likvidace převod dluhu a privatizace
(152)
Jak AVAS jako veřejný věřitel, tak i Ministerstvo hospodářství jako veřejný akcionář ve všech scénářích založených na metodě hodnoty podniku získají lepší výsledky v případě převodu dluhu s následnou privatizací než v případě likvidace společnosti. Současný balík akcií Ministerstva hospodářství, veřejného akcionáře, se převodem dluhu sníží, což bude znamenat výsledný balík představující [80]-[100]% pro věřitele AVAS. Navzdory tomu Ministerstvo hospodářství nemá důvody bránit převodu dluhu, protože v případě likvidace by za balík, který má ve společnosti, nedostalo nic. Pokud jde o veřejného věřitele AVAS, dokonce i ve scénáři s nejnižším oceněním hodnoty podniku by získal víc než v případě, že by bylo rozhodnuto provést likvidaci společnosti ([10]-[30] milionů EUR oproti [10]-[30] milionům EUR).
(153)
Na základě výše uvedených zjištění a za situace, kdy společnost bude po převodu dluhu rychle privatizována, lze učinit závěr, že oznámené opatření (převod dluhu s následnou úplnou privatizací) neznamená žádnou výhodu pro společnost Oltchim a že toto opatření umožní veřejnému věřiteli, agentuře AVAS, získat zpět více než v případě, kdy by přijal rozhodnutí i likvidaci společnosti. V tomto ohledu Komise bere na vědomí závazek rumunských úřadů (viz výše uvedené body odůvodnění 17 a 73) provést úplnou privatizaci do konce května 2012.
(154)
Komise soudí, že kvantitativní posouzení provedené metodou tržní kapitalizace a metodou hodnoty podniku je rovněž podpořeno dalšími dvěma argumenty, které nezávislý expert nekvantifikoval.
(155)
V prvé řadě se posouzení zakládá na ceně akcií na burze. Jestliže se balík akcií společnosti Oltchim v držení státu prodá jako celek, bude kupující schopen kontrolovat společnost. Kupující podílu bude ochoten zaplatit příplatek za získání kontroly, což je v případě porovnatelných transakcí běžná praxe.
(156)
Za druhé, Komise uvádí, že podnik PCC byl v roce 2007 ochoten zaplatit částku 7,5 milionu EUR za 12 % podíl ve společnosti Oltchim a v roce 2011 částku 2,6 milionu EUR za dodatečný balík akcií představující 3,6 %. To ukazuje, že soukromý investor usoudil, že hodnota společnosti Oltchim v roce 2011 vzrostla oproti roku 2007 (vzhledem k tomu, že byl ochoten zaplatit za akcii vyšší cenu) a že na základě transakce z roku 2011 by akcie byly oceněny jako celek na 73 milionů EUR, což je značně vyšší částka než likvidační hodnota.
IX.4. Závěry ke kritériu výhody
(157)
Na základě výše uvedených zjištění a zejména pak proto, že: i) společnost nezískala žádnou nepříslušející výhodu ze způsobu, jakým se úřady veřejné správy snažily vymáhat veřejný dluh, který je předmětem oznámeného opatření a ii) převod dluhu jako takový neposkytuje společnosti žádnou nepříslušející výhodu, došla Komise k závěru, že pokud jde o opatření oznámená v současné době (vyplývající z kombinace dřívějšího opatření č. 1 a č. 3), nebylo splněno kritérium výhody. S ohledem na toto zjištění, za účelem posouzení opatření oznámeného v současné době nemusejí být analyzována ostatní kumulativní kritéria z definice pojmu státní podpora vyplývající z čl. 107 odst. 1 SFEU.
X. ZÁVĚR
(158)
Formální vyšetřovací řízení, které bylo zahájeno podle čl. 108 odst. 2 SFEU a jehož předmětem je opatření č. 2 (státní záruka), musí být ukončeno, protože po stažení oznámení tohoto opatření je toto vyšetřování bezpředmětné.
(159)
Opatření oznámené v současné době (kombinace dřívějšího opatření č. 1 a č. 3) neobsahuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(160)
Tento závěr se zakládá na pevném záměru Rumunska prodat celý balík akcií společnosti Oltchim, který má Rumunsko ve svém držení, tak jak to uvedl předseda vlády Boc ve svém dopise ze dne 21. října 2011 a opět potvrdil předseda vlády Ungureanu ve svém dopise ze dne 16. února 2012,
PŘIJÍMÁ TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Komise rozhodla ukončit formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie týkající se oznámené státní záruky (opatření č. 2) ve prospěch společnosti Oltchim vzhledem k tomu, že Rumunsko své oznámení vzalo zpět a v dotčeném opatření nebude pokračovat.
Článek 2
Opatření č. 1, oznámené Rumunskem dne 17. července 2009 a pozměněné dne 22. června 2011, 9. září 2011, 21. října 2011 a 16. února 2012, nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 3
Opatření č. 3, které Rumunsko provedlo v roce 2007, nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 4
Toto rozhodnutí je určeno Rumunsku.
V Bruselu dne 7. března 2012.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 7 marca 2012 r.
w sprawie pomocy państwa nr SA.29041 (C 28/2009, ex N 433/2009) Środki pomocy na rzecz Oltchim SA Râmnicu Vâlcea
(notyfikowana jako dokument nr C(2012) 1369)
(Jedynie tekst w języku rumuńskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2013/246/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (zwany dalej „TFUE”), w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy (1),
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
uwzględniając decyzję, na mocy której Komisja postanowiła wszcząć procedurę określoną w art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do środka pomocy C 28/2009 (ex N 433/2009) (2),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
I. PROCEDURA
(1)
W dniu 17 lipca 2009 r. Rumunia zgłosiła dwa środki pomocy (zwane dalej „zgłoszeniem”) na rzecz przedsiębiorstwa Oltchim SA Râmnicu Vâlcea (zwanego dalej „Oltchim” lub „spółką”): (i) zamianę długu wobec organów publicznych w wysokości 538 mln RON (około 128 mln EUR (3)) na udziały w kapitale zakładowym oraz (ii) gwarancję państwową pokrywającą 80 % pożyczki zaciągniętej na warunkach rynkowych w łącznej kwocie 424 mln EUR. Rumunia zgłosiła te środki pomocy państwa ze względu na pewność prawa, argumentując, że nie stanowią one pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(2)
Przed wspomnianym zgłoszeniem PCC SE (zwane dalej „PCC”), przedsiębiorstwo z siedzibą w Duisburgu w Niemczech, które obecnie posiada udział mniejszościowy w Oltchim wynoszący 18,31 %, złożyło w dniu 10 kwietnia 2008 r. oficjalną skargę, twierdząc, że planowana zamiana długu na udziały w kapitale zakładowym wiąże się z pomocą państwa niezgodną z rynkiem wewnętrznym.
(3)
Po zarejestrowaniu skargi Komisja prowadziła korespondencję i wymieniała informacje z władzami rumuńskimi, Oltchim i skarżącym oraz kilkakrotnie spotkała się z jednej strony z władzami rumuńskimi i przedstawicielami Oltchim, a z drugiej z przedstawicielami skarżącego.
(4)
W dniu 15 września 2009 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do zgłoszonych środków (zwane dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”). W dniu 3 listopada 2009 r. Rumunia przedstawiła uwagi odnośnie do decyzji o wszczęciu postępowania.
(5)
Decyzję o wszczęciu postępowania opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej w dniu 29 grudnia 2009 r. (4). Pismami z dnia 21 grudnia 2009 r. Komisja wezwała osiem przedsiębiorstw, które jako konkurenci Oltchim były potencjalnie zainteresowane postępowaniem, do przedstawienia uwag na temat decyzji o wszczęciu postępowania.
(6)
Komisja otrzymała uwagi od pięciu osób trzecich: pismem z dnia 26 stycznia 2010 r. od Vestolit GmbH & Co. KG (zwanej dalej „Vestolit”); pismem z dnia 26 stycznia 2010 r. od Ineos ChlorVinyls (zwanej dalej „Ineos”); pismami z dnia 27 stycznia 2010 r. i z dnia 28 stycznia 2010 r. od dwóch przedsiębiorstw, które wnioskowały o poufne traktowanie ich tożsamości (zwanych dalej „anonimowymi podmiotami I i II”) oraz pismem z dnia 29 stycznia 2010 r. od pana Virgila Bestei, osoby fizycznej.
(7)
Uwagi te przekazano Rumunii pismem z dnia 2 marca 2010 r. Pismem z dnia 8 kwietnia 2010 r. Rumunia odpowiedziała na wyżej wspomniane uwagi osób trzecich.
(8)
Szósta osoba trzecia, fundusz inwestycyjny Firebird Management LLC (zwany dalej „Firebird”), posiadający wówczas 1,328 % udziałów w Oltchim, przedłożyła informacje i uwagi w pismach z dnia 27 maja 2010 r. i z dnia 8 lipca 2010 r. Uwagi Firebird przekazano Rumunii odpowiednio pismami z dnia 25 czerwca 2010 r. i z dnia 27 lipca 2010 r.
(9)
PCC, skarżący, przedłożył informacje na temat przedmiotowej sprawy pismami z dnia 6 maja 2010 r., z dnia 18 maja 2010 r., z dnia 19 maja 2010 r., z dnia 28 maja 2010 r., z dnia 13 czerwca 2010 r., z dnia 18 czerwca 2010 r., z dnia 22 lipca 2010 r., z dnia 6 sierpnia 2010 r., z dnia 2 września 2010 r., z dnia 18 października 2010 r., z dnia 9 kwietnia 2011 r. oraz z dnia 14 kwietnia 2011 r. Oprócz tych pism PCC przesłał liczne informacje związane z przedmiotową sprawą, w tym głównie różne artykuły prasowe oraz inne informacje, w większości dostępne publicznie.
(10)
Ponadto anonimowe podmioty I i II (które również przedstawiły uwagi na temat decyzji o wszczęciu postępowania i wnioskowały o poufne traktowanie ich tożsamości) przekazały dalsze informacje w dniach 21 września 2010 r., 22 lutego 2011 r., 28 lutego 2011 r., 26 lipca 2011 r. oraz 28 października 2011 r.
(11)
Pismami z dnia 25 czerwca 2010 r., z dnia 2 sierpnia 2010 r., z dnia 9 września 2010 r., z dnia 22 września 2010 r., z dnia 20 października 2010 r. i z dnia 23 listopada 2011 r. Komisja przekazała Rumunii uwagi, o których mowa w motywach (9) i (10), w przypadku gdy zawierały one nowe informacje i argumenty oraz były istotne dla niniejszego postępowania.
(12)
Rumunia odpowiedziała na te dodatkowe uwagi pismami z dnia 30 lipca 2010 r., z dnia 2 września 2010 r., z dnia 12 października 2010 r., z dnia 26 października 2010 r., z dnia 23 listopada 2010 r. oraz z dnia 7 grudnia 2011 r. Rumunia przedstawiła również dodatkowe informacje na temat przedmiotowej sprawy pismami z dnia 29 marca 2011 r., z dnia 14 kwietnia 2011 r., z dnia 27 lipca 2011 r., z dnia 9 września 2011 r. oraz z dnia 21 września 2011 r.
(13)
W następstwie decyzji o wszczęciu postępowania w Brukseli odbyło się kilka spotkań pomiędzy departamentami Komisji a władzami rumuńskimi, tj. w dniach 30 czerwca 2010 r., 15 lipca 2010 r., 19 maja 2011 r. oraz 12 września 2011 r. Departamenty Komisji kilkakrotnie spotkały się również z przedstawicielami skarżącego, tj. PCC.
(14)
Pismem z dnia 22 czerwca 2011 r. władze rumuńskie wycofały swoje zgłoszenie z dnia 17 lipca 2009 r. w odniesieniu do gwarancji państwowej na pożyczkę w wysokości 424 mln EUR. Poinformowały również Komisję, że podtrzymują swoje zgłoszenie w odniesieniu do zamiany długu na udziały w kapitale zakładowym.
(15)
W dniu 10 sierpnia 2011 r. rząd rumuński zatwierdził memorandum upoważniające przedstawicieli Ministerstwa Gospodarki, Handlu i Otoczenia Biznesu, AVAS (5) i Oltchim do przyjęcia konwencji dotyczącej środków prywatno-prawnych między AVAS i Oltchim, na mocy której spółka uzna odsetki narosłe od długu publicznego od dnia 1 stycznia 2007 r.
(16)
Pismem z dnia 9 września 2011 r. władze rumuńskie ogłosiły, że Oltchim i AVAS zamierzają zawrzeć wyżej wspomnianą konwencję dotyczącą środków prywatno-prawnych oraz że AVAS zamieni również odsetki narosłe w ten sposób - wraz z długiem głównym - na udziały w kapitale zakładowym.
(17)
Pismem z dnia 21 października 2011 r. rumuński premier Emil Boc poinformował o stanowczym zobowiązaniu rządu rumuńskiego do sprywatyzowania Oltchim w całości, łącznie z całkowitym udziałem organów publicznych powstałym po zamianie długu. Ogłoszenie o prywatyzacji miało zostać opublikowane pod koniec marca 2012 r., a prywatyzacja miała zakończyć się do końca maja 2012 r. Pismem z dnia 16 lutego 2012 r. nowy rumuński premier, Mihai-Răzvan Ungureanu, potwierdził wspomniane zobowiązania.
(18)
Rumunia przedłożyła dodatkowe uwagi i informacje pismami z dnia 12 października 2011 r. i z dnia 23 grudnia 2011 r.
(19)
Pisma wymienione w motywach 17 i 18 świadczą o tym, że Rumunia zmieniła zgłoszenie dotyczące środka 1 w tym sensie, że po zamianie długu wobec organów publicznych w wysokości 538 mln RON miała nastąpić prywatyzacja powstałego pakietu udziałów w Oltchim oraz że zamianę należy oceniać w świetle późniejszej prywatyzacji.
II. KONTEKST SPRAWY
II.1. Spółka
(20)
Oltchim jest dużym rumuński przedsiębiorstwem petrochemicznym, które produkuje polichlorek winylu, sodę kaustyczną, chlor, ftalan dioktylu i polieteropoliole. Głównym produktem spółki jest polichlorek winylu (obecnie około 37,5 % całkowitej produkcji), a jej udział w rynku UE wynosił w 2008 r. 2,1 % (6). Oltchim jest jednym z największych przedsiębiorstw petrochemicznych w Rumunii i Europie Południowo-Wschodniej. Produkuje 78 rodzajów 40 bazowych produktów chemicznych. Spółka eksportuje około 80 % swojej produkcji na terytorium Europy i poza nim.
(21)
Oltchim jest głównym pracodawcą przemysłowym w Vâlcea, rumuńskim okręgu objętym pomocą zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE. W dniu 15 października 2011 r. w spółce zatrudniano 3 470 osób (7). Ze względu na obecną trudną sytuację finansową spółka tymczasowo zwolniła 1 000 pracowników w grudniu 2011 r. i kolejnych 993 pracowników w styczniu 2012 r. (8).
(22)
Spółka rozpoczęła działalność w 1966 r., została zreorganizowana w 1990 r. i w 1997 r. została dopuszczona do obrotu na rumuńskiej giełdzie papierów wartościowych. Państwo rumuńskie zachowuje (obecnie za pośrednictwem Ministerstwa Gospodarki) pakiet kontrolny, który wynosi 54,8 % udziałów w spółce. Głównym udziałowcem mniejszościowym jest PCC, który jest również skarżącym w niniejszym postępowaniu i posiada 18,31 % udziałów w spółce Rokita SA, będącej polskim konkurentem Oltchim. Reszta udziałów w spółce należy do Nachbar Services Ltd (14,02 %), różnych osób fizycznych (11,04 %) oraz innych podmiotów prawnych (1,81 %).
II.2. Wydarzenia przed przystąpieniem Rumunii do UE
II.2.1 Powstanie długu publicznego
(23)
W latach 1992-2008 Oltchim zainwestował łącznie około 371 mln EUR w modernizację swojej linii produkcyjnej (z czego kwotę 118,8 mln EUR zainwestowano w latach 2007-2008). W odniesieniu do niektórych z tych inwestycji Oltchim w latach 1995-2000 zaciągnął serię 12 pożyczek na warunkach rynkowych na łączną kwotę około 171 mln DEM plus 60 mln USD. Pożyczki były zabezpieczone gwarancjami państwowymi udzielonymi przez Ministerstwo Finansów.
(24)
Z uwagi na fakt, że Oltchim nie był w stanie spłacić pożyczek, począwszy od listopada 1999 r. banki żądały spłaty należności z tytułu gwarancji państwowych.
(25)
W latach 1999-2002 Ministerstwo Finansów dokonało płatności z tytułu należnych gwarancji. Ministerstwo naliczało znaczne odsetki i kary od kwot wypłacanych z tytułu gwarancji państwowych uruchomionych w latach 1999-2002, wynoszące od 0,15 % do 0,3 % dziennie, tj. 54-110 % rocznie (9).
(26)
W czerwcu 2002 r. narosły dług Oltchim wobec Ministerstwa Finansów, wynikający z gwarancji państwowych oraz naliczonych odsetek i nałożonych kar, wyniósł 303 mln RON (około 72 mln EUR). W tym samym okresie kwotę tę przeniesiono z Ministerstwa Finansów na rumuńską agencję AVAS, której powierzono odzyskanie długu publicznego (10), i skonsolidowano ją w dolarach, tak aby zachować wartość długu w warunkach hiperinflacji; otrzymana w ten sposób kwota wynosiła 91 mln USD.
(27)
Zgodnie z ustawą rumuńską (GEO 51/1998) AVAS nie miała specjalnego mandatu do naliczania odsetek i kar w odniesieniu do długu publicznego, który miała odzyskać od przedsiębiorstw będących dłużnikami.
II.2.2 Zamiana długu w 2003 r.
(28)
Pierwsza próba prywatyzacji spółki miała miejsce w 2001 r., kiedy AVAS wynegocjowała i podpisała z przedsiębiorstwem Exall Resources umowę sprzedaży państwowych udziałów w spółce. Umowę sprzedaży anulowano z powodu niezdolności nabywcy do wywiązania się ze zobowiązań płatniczych i niezapewnienia technologicznych/środowiskowych inwestycji na rzecz spółki.
(29)
Drugą próbę prywatyzacji Oltchim podjęto w październiku 2003 r., kiedy rumuńska agencja prywatyzacyjna APAPS opublikowała ogłoszenie o sprzedaży udziałów należących do państwa. W celu zwiększenia atrakcyjności spółki poinformowano potencjalnych inwestorów o tym, że dług publiczny zostanie zamieniony na udziały w kapitale zakładowym.
(30)
Ponieważ jednak potencjalny inwestor (Rompetrol) i udziałowcy mniejszościowi zakwestionowali w rumuńskich sądach zamianę długu przeprowadzoną w 2003 r., na początku listopada 2003 r. ofertę prywatyzacyjną anulowano. Niezależnie od powyższego w listopadzie 2003 r. należący do AVAS dług w wysokości 95 mln USD (tj. przeniesiona kwota 91 mln USD oraz dalsze płatności dokonane przez Ministerstwo Finansów na mocy gwarancji i przeniesione na AVAS od czerwca 2002 r.), stanowiący równowartość 322 mln RON, zamieniono decyzją walnego zgromadzenia udziałowców Oltchim (na którym przedstawiciele państwa mieli większość głosów) na udziały w kapitale zakładowym. Udział publiczny w Oltchim wzrósł tym samym z 53,26 % do 95,73 %.
(31)
W listopadzie 2005 r. sąd handlowy w okręgu Vâlcea unieważnił decyzję walnego zgromadzenia udziałowców Oltchim w sprawie zamiany długu z uwagi na to, że dokonano jej bez umożliwienia udziału w podwyższeniu kapitału również udziałowcom mniejszościowym.
(32)
W czerwcu 2006 r. rząd rumuński wydał dekret nadzwyczajny (11), w którym upoważniono przedstawicieli państwa na walnym zgromadzeniu udziałowców Oltchim do głosowania przeciwko odwołaniu się od orzeczenia sądu, który unieważnił pierwszą zamianę długu, oraz za podjęciem niezbędnych kroków w celu odwrócenia tej zamiany. Decyzja sądu o unieważnieniu zamiany długu stała się prawomocna w sierpniu 2006 r. Obniżenie kapitału zakładowego nastąpiło w listopadzie 2007 r. Dług wynikający z unieważnienia zamiany długu ponownie wpisano do ksiąg rachunkowych według pierwotnej wartości 95 mln USD, a następnie wyrażono kwotą 317 mln RON.
II.2.3 Dalsza kumulacja długu
(33)
Po pierwszym przeniesieniu długu w czerwcu 2002 r. na AVAS, w okresie od czerwca 2002 r. do grudnia 2006 r. Ministerstwo Finansów nadal dokonywało płatności z tytułu gwarancji państwowych, które zostały uruchomione w listopadzie 1999 r. W latach 2003-2006, gdy zamiana długu przeprowadzona w 2003 r. nadal obowiązywała, całkowita suma dodatkowych płatności dokonanych przez Ministerstwo Finansów z tytułu uruchomionych gwarancji wyniosła 191 mln RON. Stosując konwencję zawartą w czerwcu 2002 r. pomiędzy Ministerstwem Finansów a AVAS w odniesieniu do przeniesienia długu publicznego, Ministerstwo Finansów przeniosło również na AVAS wszystkie te należności w kolejnych ratach po dokonaniu faktycznych płatności z tytułu gwarancji. AVAS również skonsolidowała te należności w dolarach - w 2006 r. wyniosły one w sumie 60 mln USD.
(34)
W dniu 1 stycznia 2007 r., tj. w dniu przystąpienia Rumunii do UE, całkowity dług Oltchim wobec AVAS wynosił zatem 60 mln USD (12).
II.3. Wydarzenia po przystąpieniu Rumunii do UE
II.3.1 Kształtowanie się długu
(35)
Od dnia 1 stycznia 2007 r. wszystkich płatności związanych z pożyczkami zewnętrznymi dokonywał Oltchim. Ministerstwo Finansów nie dokonywało już żadnych dodatkowych płatności z tytułu gwarancji państwowych.
(36)
W listopadzie 2007 r. kwotę odwróconej zamiany długu równą 95 mln USD wpisano do ksiąg rachunkowych Oltchim i dodano do kwoty 60 mln USD związanej z dalszymi płatnościami, wskutek czego całkowity dług publiczny wyniósł 155 mln USD (508 mln RON). Ten dług publiczny w wysokości 155 mln USD wyrażony jest w księgach rachunkowych Oltchim w lejach rumuńskich (tj. 508 mln RON). Od tego momentu ten denominowany w dolarach amerykańskich dług jest podawany w księgach rachunkowych Oltchim w lejach rumuńskich i kwota ta w walucie rumuńskiej pozostała bez zmian, ponieważ w każdym nowym okresie sprawozdawczym spółka podawała w bilansie wartość historyczną w lejach rumuńskich (13), która zawsze była wyższa niż mająca wówczas zastosowanie wartość, ponieważ z czasem lej rumuński umocnił się w stosunku do dolara amerykańskiego.
(37)
W ramach wyjątku od ogólnej zasady przewidzianej w GEO 51/1998 (zob. motyw (27) powyżej) na podstawie art. 2 ust. 2 rządowego dekretu nadzwyczajnego nr 45/2006 (zwanego dalej „GEO 45/2006”) w 2007 r. AVAS naliczyła za lata 2003-2006 odsetki w kwocie 29,9 mln RON - według jednorocznej stopy LIBOR (14) dla depozytów w dolarach amerykańskich - od należności Oltchim przeniesionych na AVAS przez Ministerstwo Finansów, które to należności były objęte zamianą długu dokonaną w 2003 r.
(38)
W konsekwencji od listopada 2007 r. całkowita kwota długu Oltchim wobec AVAS wynosiła 155 mln USD (508 mln RON) plus 29 mln RON, co daje łączną kwotę 538 mln RON. W dalszej części niniejszej decyzji wspominany będzie dług wyrażony w lejach rumuńskich, ponieważ zgłoszona zamiana długu jest również denominowana w lejach rumuńskich.
II.3.2 Druga zamiana długu
(39)
W styczniu 2007 r. ustawą 30/2007 rumuński parlament zatwierdził GEO 45/2006, w którym upoważniono AVAS do odwrócenia pierwszej zamiany długu oraz do przeprowadzenia drugiej zamiany, tym razem z poszanowaniem również praw pierwszeństwa udziałowców mniejszościowych.
(40)
Tej drugiej próbie zamiany długu na udziały w kapitale zakładowym sprzeciwił się jednak nowy główny udziałowiec mniejszościowy, PCC, który odmówił udziału w tej operacji.
(41)
PCC nabył 1,2 % udziałów w Oltchim za kwotę 7,5 mln EUR w maju 2007 r., tj. po uprawomocnieniu się orzeczenia sądu krajowego, w którym unieważniono pierwszą zamianę długu, ponieważ ani Oltchim, ani władze rumuńskie nie odwołały się od tego orzeczenia. Po odwróceniu zamiany długu w księgach rachunkowych spółki udział PCC w wysokości 1,2 % stał się udziałem wynoszącym 12 % (15).
(42)
W kwietniu 2008 r. PCC wniósł skargę do Komisji, twierdząc, że zamiana długu wiązała się z pomocą państwa niezgodną z rynkiem wewnętrznym (zob. motyw 2 powyżej).
(43)
W celu zapewnienia zgodności z art. 108 ust. 3 TFUE władze rumuńskie postanowiły przed przeprowadzeniem drugiej zamiany długu uzyskać zatwierdzenie pomocy państwa przez Komisję i zgłosiły przedmiotowy środek.
II.4. Obecna sytuacja Oltchim
(44)
Władze rumuńskie twierdzą, że po odwróceniu w 2006 r. zamiany długu dokonanej w 2003 r. ponownie próbowały sprywatyzować spółkę obciążoną długiem - odpowiednio w latach 2006 i 2008. Według władz rumuńskich żaden inwestor nie był zainteresowany zakupem na takich warunkach.
(45)
Ponadto zdaniem władz rumuńskich od 2008 r. spółka boryka się z następującymi wyzwaniami: (i) wstrzymaniem dostaw najważniejszych surowców od głównego dostawcy, rafinerii Arpechim; (ii) negatywnym wpływem na wartość aktywów netto spółki spowodowanym przywróceniem znaczącego długu po odwróceniu w listopadzie 2007 r. zamiany długu dokonanej w 2003 r., (iii) niedokapitalizowaniem spółki, także wskutek odwrócenia zamiany długu, i wreszcie (iv) skutkami światowego kryzysu finansowego i gospodarczego.
(46)
Za rok obrotowy 2008 Oltchim odnotował stratę z działalności operacyjnej w wysokości 71 mln RON (17 mln EUR), stratę netto w wysokości 226 mln RON (54 mln EUR), a skumulowane straty wyniosły 1,367 mld RON (325 mln EUR). Po zaprzestaniu w listopadzie 2008 r. działalności przez rafinerię Arpechim, głównego dostawcę etylenu, spółka funkcjonowała na poziomie 45 % zdolności produkcyjnej i tymczasowo zwolniono około jednej trzeciej pracowników.
(47)
Pod koniec 2008 r. udziały Oltchim należące do tego czasu do AVAS przeniesiono do portfela Ministerstwa Gospodarki.
(48)
W grudniu 2009 r. Oltchim nabył aktywa (instalację do produkcji etylenu) swojego poprzedniego dostawcy, rafinerii Arpechim, za kwotę [0]-[10] EUR (16) i zapłacił za jego zapasy [10]-[20] mln EUR. Według władz rumuńskich nabycie to zostało sfinansowane z zaliczek wpłaconych przez klientów. Rafineria Arpechim wznowiła działalność w maju 2011 r.
(49)
W dniu 31 grudnia 2009 r. w sprawozdaniu finansowym Oltchim za rok 2009 wykazano stratę z działalności operacyjnej w wysokości 26 mln EUR (109 mln RON), stratę netto w wysokości 52,4 mln EUR (220 mln RON), skumulowane straty w wysokości 377 mln EUR (1,584 mld RON) oraz ujemne środki własne w kwocie 112 mln EUR (469 mln RON).
(50)
W dniu 31 grudnia 2010 r. w sprawozdaniu finansowym Oltchim wykazano zysk z działalności operacyjnej w wysokości 56 mln EUR, zysk netto w wysokości 32 mln EUR (220 mln RON) i skumulowane straty w wysokości 383 mln EUR. Dodatni wynik operacyjny i netto był spowodowany faktem, że aktywa rafinerii Arpechim nabyte za kwotę [0]-[10] EUR zostały ponownie wycenione na kwotę [80]-[100] mln EUR, a otrzymaną różnicę wpisano do ksiąg rachunkowych jako „zysk z tytułu okazyjnego nabycia”.
(51)
W dniu 30 czerwca 2011 r. w sześciomiesięcznym sprawozdaniu finansowym (17) Oltchim wykazano stratę z działalności operacyjnej w wysokości 7,4 mln EUR, stratę netto w wysokości 17,4 mln EUR, skumulowane straty w wysokości 401 mln EUR oraz ujemne środki własne w kwocie 358 mln EUR (nie uwzględniając długu wobec AVAS).
III. DECYZJA O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA
(52)
W dniu 15 września 2009 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w sprawie dwóch środków pomocy na rzecz Oltchim, zgłoszonych przez Rumunię w lipcu 2009 r.:
-
środka 1: zamiany długu o łącznej wartości 538 mln RON (około 128 mln EUR); oraz
-
środka 2:„gwarancji udziałowców” pokrywającej 80 % pożyczki zaciągniętej na warunkach rynkowych w łącznej kwocie 424 mln, przeznaczonej na dalsze inwestycje modernizacyjne. (Pismem z dnia 22 czerwca 2011 r. Rumunia wycofała swoje zgłoszenie w odniesieniu do środka 2).
(53)
Komisja wyraziła wątpliwość, czy wbrew argumentom Rumunii zgłoszony pakiet pomocy zapewnił spółce nienależną korzyść i stanowił pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(54)
Ponadto w decyzji o wszczęciu postępowania stwierdzono, że fakt, iż od dnia 1 stycznia 2007 r. państwo nie naliczało odsetek i kar w odniesieniu do nieuregulowanego długu publicznego (co określono jako „środek 3”), może stanowić dalszą pomoc państwa.
(55)
Komisja wyraziła wreszcie wątpliwość, czy przedmiotowe środki można uznać za zgodne z TFUE na mocy odnośnych zasad pomocy państwa, jeżeli zostałoby stwierdzone, że wiążą się one z pomocą państwa.
IV. UWAGI RUMUNII DOTYCZĄCE DECYZJI O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA
(56)
W swojej odpowiedzi na decyzję o wszczęciu postępowania władze rumuńskie utrzymywały, że żaden z trzech środków nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, ponieważ zachowanie państwa rumuńskiego było zgodne z zasadami rynkowymi.
(57)
W szczególności Rumunia twierdziła, że zgłoszone środki (zamiana długu i gwarancja udziałowców) zapewnią przywrócenie rentowności Oltchim poprzez rozwiązanie problemu niedokapitalizowania oraz zapewnienie niezbędnych środków na realizację strategii rozwoju spółki. Ponadto Rumunia podkreśliła, że Komisja musi wziąć pod uwagę podwójną rolę państwa jako udziałowca i wierzyciela Oltchim.
(58)
Ponadto Rumunia utrzymywała, że środek 3 nie stanowi pomocy państwa, ponieważ zachowanie państwa, jeżeli chodzi o nieegzekwowanie wcześniejszego długu, jest ściśle związane z planowaną zamianą długu oraz że w odniesieniu do tego długu władze rumuńskie postępowały konsekwentnie w sposób zgodny z tym, na co w podobnej sytuacji zdecydowałby się podmiot gospodarczy.
V. UWAGI ZGŁOSZONE PRZEZ ZAINTERESOWANE STRONY
(59)
W swoich uwagach dotyczących decyzji o wszczęciu postępowania z dnia 26 stycznia 2010 r.Vestolit wyraził zaniepokojenie pakietem pomocy państwa zgłoszonym przez Rumunię w lipcu 2009 r. Vestolit uważa się konkurenta Oltchim, ponieważ oba te przedsiębiorstwa prowadzą działalność w zakresie produkcji polichlorku winylu. Według przedsiębiorstwa Vestolit żaden prywatny inwestor nie poparłby program inwestycyjnego ukierunkowanego wyłącznie na zakup i modernizację przestarzałej instalacji rafinerii Arpechim do produkcji etylenu.
(60)
W piśmie z dnia 21 stycznia 2010 r.Ineos twierdził, że informacje zawarte w decyzji o wszczęciu postępowania wskazują, jakoby Oltchim był przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji, a zatem środki pomocy podejmowane przez państwo rumuńskie na jego rzecz prawdopodobnie nie zostałyby podjęte przez prywatnego inwestora. Ineos zwrócił również uwagę na fakt, że europejski rynek polichlorku winylu charakteryzuje się znacznym nadmiarem zdolności produkcyjnych i dlatego każda ewentualna pomoc na rzecz jednego z uczestników tego rynku może powodować znaczące zakłócenie konkurencji.
(61)
Uwagi przedłożone przez Firebird w dniu 28 maja 2010 r. są podobne pod względem treści do uwag przedstawionych przez wyżej wymienione zainteresowane strony.
(62)
Pismem z dnia 28 stycznia 2010 r. inny konkurent Oltchim, anonimowy podmiot I, także zgłosił uwagi podobne do tych przedstawionych przez Vestolit i Ineos. Podkreślił on również, że pomoc operacyjna nie może być uznana za zgodną z TFUE i że wydaje się, iż w przypadku Oltchim nie istnieją inne argumenty przemawiające za zgodnością z rynkiem wewnętrznym.
(63)
W piśmie z dnia 27 stycznia 2010 r.anonimowy podmiot II twierdził, że wszystkie środki pomocy określone w decyzji o wszczęciu postępowania stanowią pomoc niezgodną z rynkiem wewnętrznym. Anonimowy podmiot II utrzymywał również, że:
a)
gwarancje państwowe udzielone Oltchim w latach 1995-2000 nadal obowiązywały po przystąpieniu Rumunii do UE, mianowicie miały zastosowanie do dnia 31 października 2009 r., a zatem począwszy od dnia przystąpienia, powinny być traktowane jako nowa pomoc;
b)
trudności, których Oltchim doświadcza od czasu uruchomienia gwarancji państwowych w listopadzie 1999 r., są spowodowane problemami strukturalnymi spółki (nieprawidłowym zarządzaniem, niewłaściwym wyborem strategii biznesowej, brakiem faktycznej i efektywnej restrukturyzacji);
c)
nabycie aktywów rafinerii Arpechim jest sprzeczne z interesem gospodarczym Oltchim, ponieważ nie będzie generowało zysku w przyszłości;
d)
kolejne płatności dokonane przez Ministerstwo Finansów w okresie od czerwca 2002 r. do grudnia 2006 r. z tytułu uruchomionych gwarancji państwowych świadczą o tym, że przez cały ten okres Oltchim znajdował się w trudnej sytuacji;
e)
Rumunia naprawdę próbowała sprywatyzować spółkę tylko raz, w 2001 r., a kolejne „nieudane” próby prywatyzacji w latach 2003 i 2006 stanowiły tylko strategię służącą nieegzekwowaniu długu publicznego;
f)
plan ciągłości działania stanowiący podstawę pakietu pomocy zgłoszonego w lipcu 2009 r. nie był wiarygodny, szczególnie w odniesieniu do analizy wrażliwości i oczekiwanego zwrotu z inwestycji;
g)
wspierając tak szeroko zakrojony program inwestycyjny, państwo poniosłoby znaczną stratę, ponieważ oczekiwane przychody z prywatyzacji Oltchim nie pokryłyby kosztów środków pomocy;
h)
biorąc pod uwagę, że zgłoszone środki wiążą się z pomocą państwa, Rumunia powinna zaproponować plan restrukturyzacji Oltchim, pozwalając na ocenę zgodności pomocy pod kątem wytycznych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (18).
(64)
Na późniejszym etapie postępowania PCC zwrócił uwagę Komisji na fakt, że w czerwcu 2010 r. rumuńska agencja ochrony środowiska nałożyła na Oltchim karę ekologiczną w wysokości 14,34 mln EUR z powodu spóźnionego zwrotu certyfikatów emisji CO2 za 2009 r. (19). Zdaniem PCC możliwe nieegzekwowanie grzywny wiązało się z dalszą pomocą państwa na rzecz spółki. W piśmie Firebird z dnia 8 lipca 2010 r. także podniesiono kwestię wspomnianej kary ekologicznej.
(65)
W październiku 2010 r. i październiku 2011 r. PCC poinformował również Komisję, że państwowy dostawca energii elektrycznej SC Electrica SA (zwany dalej „Electrica”) oraz inni wierzyciele publiczni (Salrom Exploatarea Minieră Rm. Vâlcea, dostawca roztworu soli i wapnia, oraz SC CET Govora SA, dostawca pary przemysłowej) mają znaczne wierzytelności zrestrukturyzowane wobec Oltchim.
VI. UWAGI RUMUNII DOTYCZĄCE UWAG ZAINTERESOWANYCH STRON
(66)
W odpowiedzi z dnia 8 kwietnia 2010 r. na uwagi zainteresowanych stron Rumunia w dużej mierze odnosi się do zgłoszenia i swoich wcześniejszych uwag przedstawionych w odpowiedzi na decyzję o wszczęciu postępowania.
(67)
W szczególności Rumunia utrzymywała, że wbrew temu, co twierdzi jedna z osób trzecich, nabycie i modernizacja aktywów petrochemicznych rafinerii Arpechim obejmuje wszelką niezbędną restrukturyzację i ma zasadnicze znaczenie dla długoterminowej rentowności przedsiębiorstwa oraz że można spodziewać się, iż działanie zintegrowanej platformy petrochemicznej Oltchim-Arpechim będzie generowało zysk.
(68)
Rumunia powtarza również swoje argumenty, jakoby działania podjęte wobec Oltchim w celu wyegzekwowania należności nie przynoszą Oltchim żadnych korzyści. Co więcej, Rumunia podtrzymała również swój zamiar prywatyzacji Oltchim.
VII. WYCOFANIE ZGŁOSZENIA W ODNIESIENIU DO GWARANCJI PAŃSTWA (ŚRODEK 2)
(69)
Zgodnie z art. 8 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 93 Traktatu WE (20) po wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego państwo członkowskie może wycofać zgłoszenie w pożądanym czasie, zanim Komisja podejmie decyzję, czy zgłoszony środek ma charakter pomocy państwa. W takim przypadku Komisja zamyka postępowanie decyzją, w której uznaje daną kwestię za nieistotną.
(70)
Władze rumuńskie wycofały zgłoszenie w odniesieniu do gwarancji państwowej (pokrywającej 80 % pożyczki do kwoty 424 mln EUR). Jeżeli więc chodzi o środek 2, postępowanie Komisji stało się bezprzedmiotowe.
VIII. STANOWISKO RUMUNII PO WYCOFANIU ŚRODKA 2
VIII.1. Modyfikacja środka 1 - zamiar przeprowadzenia prywatyzacji przez Rumunię
(71)
W lutym 2011 r. Rumunia zwróciła się o uruchomienie wspólnego uzupełniającego zapobiegawczego programu pomocy finansowej UE i Międzynarodowego Funduszu Walutowego (zwanego dalej „MFW”) w celu ułatwienia przywrócenia wzrostu gospodarczego w Rumunii przy jednoczesnym skoncentrowaniu się na reformach strukturalnych, poprawie stabilności budżetowej i utrwaleniu stabilności finansowej. W maju 2011 r. Rada podjęła decyzję (21) o udzieleniu Rumunii zapobiegawczo średnioterminowej pomocy finansowej w wysokości do 1,4 mld EUR. W marcu 2011 r. MFW zatwierdził nową zapobiegawczą promesę kredytową (22) dla Rumunii. Na mocy tej umowy MFW udziela Rumunii pomocy finansowej w kwocie 3 090,6 mln SDR (3,5 mld EUR) na następne dwa lata. Dofinansowanie to jest uzależnione od osiągnięcia przez Rumunię szeregu celów w zakresie zmniejszenia deficytu budżetowego, które wyszczególniono w liście intencyjnym przedstawionym przez władze rumuńskie i odzwierciedlono w technicznym protokole ustaleń. Cele wymienione w tym protokole obejmują między innymi zmniejszenie zaległości w płatnościach i strat dla przedsiębiorstw publicznych. W liście intencyjnym i technicznym protokole ustaleń z dnia 2 grudnia 2011 r. (23) Rumunia zobowiązała się ogłosić do końca kwietnia 2012 r. przetarg na prywatyzację Oltchim.
(72)
Ogłoszenie przetargu było poprzedzone kilkoma publicznymi oświadczeniami, które władze rumuńskie wydały w 2011 r., ogłaszając, że rząd rumuński zamierza sprywatyzować Oltchim.
(73)
Rumunia zadeklarowała również swoje zobowiązanie wobec Komisji dotyczące sprywatyzowania Oltchim. Dokładniej rzecz ujmując, w piśmie z dnia 21 października 2011 r. adresowanym do wiceprzewodniczącego Joaquína Almunii rumuński premier Emil Boc oświadczył, że Rumunia zobowiązuje się do całkowitego sprywatyzowania Oltchim (w tym udziałów objętych zamianą długu) do maja 2012 r. Po powołaniu nowego rządu w Rumunii w dniu 9 lutego 2012 r. nowy premier, Mihai Razvan Ungureanu, potwierdził to zobowiązanie w piśmie z dnia 16 lutego 2012 r.
(74)
W świetle swoich ograniczeń budżetowych Rumunia nie zamierza zatem pozostać właścicielem Oltchim i finansować niezbędnych inwestycji poprzez gwarancje państwowe, ale stara się sprzedać swoje udziały w Oltchim.
VIII.2. Rozwój wydarzeń w odniesieniu do środka 3 - umowa dotycząca oprocentowania
(75)
Pismem z dnia 9 września 2011 r. władze rumuńskie poinformowały Komisję, że z dniem 1 stycznia 2007 r. zamierzają rozpocząć naliczanie odsetek od należnego długu wobec AVAS w wysokości 538 mln RON. Rumunia wyjaśniła również, że będzie się to odbywać w ramach umowy zawartej pomiędzy AVAS a Oltchim o zamianie długu, w której spółka uzna należne odsetki. W tym samym piśmie władze rumuńskie poinformowały, że narosłe w ten sposób odsetki również zostaną zamienione na udziały w kapitale zakładowym, wraz z główną kwotą długu publicznego, zgodnie z tym, co zgłoszono w odniesieniu do środka 1.
(76)
Pismem z dnia 23 grudnia 2011 r. władze rumuńskie przedłożyły kopię umowy prawa prywatnego zawartej w dniu 22 grudnia 2011 r. pomiędzy AVAS a Oltchim, zgodnie z którą spółka uznała narosłe odsetki od długu publicznego od dnia 1 stycznia 2007 r. do 31 grudnia 2011 r. w łącznej kwocie 511 mln RON. Władze rumuńskie wyjaśniły, że odsetki te naliczono narastająco, stosując najwyższe stopy procentowe stosowane przez banki komercyjne w odniesieniu do pożyczek faktycznie udzielonych spółce od dnia 1 stycznia 2007 r. za odsetki od zadłużenia przeterminowanego za odpowiednie okresy oraz wykorzystując obowiązujące stopy referencyjne i dyskontowe Komisji. Takie podejście doprowadziło do następujących obowiązujących stóp procentowych i narosłych odsetek od długu wobec AVAS:
Tabela 1
Zestawienie odsetek naliczonych przez AVAS za lata 2007-2011
2007
2008
2009
2010
2011
Obowiązująca stopa procentowa
1.1-30.6 - 11,17 %
1.7-31.12 - 10,24 %
14,86 %
18,85 %
14,00 %
13,22 %
Kwota odsetek (w zaokrągleniu do mln RON)
58
87
129
114
123
Odsetki ogółem od długu wobec AVAS od 2007 r.: 511 mln RON
(77)
W tej samej korespondencji władze rumuńskie oświadczyły również, że w celu zapewnienia zgodności z proponowanym harmonogramem prywatyzacji mają rozpocząć się przygotowania do zamiany długu wobec AVAS wynoszącego 538 mln RON wraz z narosłymi odsetkami.
VIII.3. Argumenty Rumunii dotyczące zamiaru prywatyzacji
(78)
Jak wyjaśniono powyżej, władze rumuńskie wycofały środek 2 (zob. sekcja VII wyżej). Po wycofaniu zgłoszenia w odniesieniu do gwarancji państwowej władze rumuńskie twierdziły, że obecny środek 1, tj. zamiana na udziały w kapitale zakładowym długu wobec AVAS, w wysokości 538 mln RON wraz z narosłymi odsetkami od tego długu za okres od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2011 r., wynoszące dodatkowo 511 mln RON, nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Rumunia argumentowała, że środek ten będzie zgodny z rynkiem wewnętrznym i jako taki nie przyniesie Oltchim żadnej korzyści. Dokładniej rzecz ujmując, władze rumuńskie utrzymywały, że dla wierzyciela, AVAS, korzystniejsza będzie zamiana całego długu na udziały w kapitale zakładowym i szybka sprzedaż całości udziałów w spółce niż egzekwowanie długu, ponieważ wartość rynkowa udziałów AVAS w spółce powstałych po zamianie długu jest wyższa niż kwota, którą AVAS uzyskałby z likwidacji spółki.
(79)
W celu wykazania, że najlepszą strategią państwa służącą maksymalnemu zwiększeniu rentowności jest dokonanie zamiany długu na udziały w kapitale zakładowym, a następnie szybka sprzedaż połączonych pakietów udziałów, Rumunia przedłożyła sprawozdanie z konsultacji przygotowane przez Raiffeisen Capital & Investment SA (zwane dalej „sprawozdaniem z konsultacji”).
(80)
W sprawozdaniu z konsultacji przeanalizowano wartość wierzytelności AVAS zarówno w przypadku likwidacji, jak i w przypadku scenariusza zakładającego zamianę długu połączoną z prywatyzacją.
(81)
Ocena likwidacji opiera się na dwóch sprawozdaniach dotyczących likwidacji (poprzedniego sprawozdania Raiffeisen dotyczącego likwidacji, sporządzonego w lutym 2011 r., oraz sprawozdania opracowanego przez niezależną firmę konsultingową Romcontrol SA Bucharest, datowanego na marzec 2011 r.). Wynik dla państwa w przypadku scenariusza zakładającego zamianę długu połączoną z prywatyzacją oszacowano na podstawie metody wyceny wartości przedsiębiorstwa, która jest jednym z podstawowych mierników stosowanych w wycenie przedsiębiorstw. (Szczegółowy opis stosowanej metodyki i wyników oceny, jak również jej krytyczna ocena opracowana przez Komisję, znajdują się w sekcji IX.3.3 poniżej).
(82)
W sprawozdaniu stwierdza się, że zamiana całkowitego długu na udziały w kapitale zakładowym pozwoliłaby na łatwiejsze i szybsze przeprowadzenie prywatyzacji spółki oraz że wynik finansowy tego wariantu jest dla AVAS korzystniejszy niż likwidacja spółki.
IX. OCENA
IX.1. Informacje ogólne
(83)
Aby ustalić, czy analizowane środki stanowią pomoc państwa, Komisja musi ocenić, czy spełniają one łącznie warunki określone w art. 107 ust. 1 TFUE. Przepis ten stanowi, że „z zastrzeżeniem innych postanowień przewidzianych w Traktatach, wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.
(84)
Komisja zauważa, że w świetle wycofania zgłoszenia w odniesieniu do środka 2 (zob. sekcja VII wyżej) poniższa ocena dotyczy wyłącznie środków 1 i 3. Środek 1 zmieniono, ponieważ Rumunia powiązała zamianę długu na udziały w kapitale zakładowym z prywatyzacją Oltchim. Ocenę tego ostatniego środka przeprowadza się zatem przy założeniu, że udziały w kapitale zakładowym, które AVAS będzie posiadał po zamianie, zostaną natychmiast sprzedane prywatnemu inwestorowi w sprawiedliwym, otwartym i przejrzystym procesie sprzedaży, który ma na celu maksymalne zwiększenie przychodów dla AVAS.
(85)
Ponadto Komisja uważa, że kwestię tego, czy AVAS jako wierzyciel zapewniał Oltchim jakąkolwiek nienależną korzyść poprzez sposób, w jaki traktował jego dług po dniu 1 stycznia 2007 r., należy ocenić w kontekście: GEO 51/1998 (zob. motyw powyżej) oraz ustawy 30/2007, na mocy której upoważniono AVAS do ponownego dokonania zamiany długu; zgłoszenia Komisji zamiany długu, którą w decyzji o wszczęciu postępowania określono jako środek 1; oraz zmiany środka 1 w wyniku wątpliwości podniesionych przez Komisję i ograniczeń wynikających z programu UE/MFW.
(86)
Ponadto Komisja zauważa, że zamiar pełnego sprywatyzowania spółki do końca maja 2012 r., zgłoszony przez władze rumuńskie w piśmie z dnia 21 października 2011 r. i potwierdzony w piśmie premiera Ungureanu z dnia 16 lutego 2012 r., uznaje się za integralną część środka 1.
(87)
W odniesieniu do kary ekologicznej oraz wymagalnych długów spółki wobec Electrica SA, Salrom Exploatarea Minieră Rm. Vâlcea i SC CET Govora SA Komisja zwraca uwagę, że te domniemane środki nie były częścią decyzji o wszczęciu postępowania. Nie mogą zatem stanowić części niniejszej decyzji. Na podstawie art. 10 rozporządzenia (WE) nr 659/1999 Komisja w odpowiednim czasie poinformuje skarżącego o dalszym toku postępowania w odniesieniu do tych zarzutów.
IX.2. Kompetencje Komisji przed przystąpieniem Rumunii do UE
(88)
Jak wspomniano w sekcji V powyżej, anonimowy podmiot II twierdził, że niektóre gwarancje państwowe udzielone Oltchim w latach 1995-2000 obowiązywały nadal po przystąpieniu Rumunii do UE, mianowicie miały zastosowanie do dnia 31 października 2009 r., a zatem począwszy od dnia przystąpienia powinny być traktowane jako nowa pomoc. Komisja musi zatem ocenić zasadność tego argumentu i jego potencjalne konsekwencje dla oceny zgłoszonego środka.
(89)
Co do zasady art. 107 ust. 1 TFUE ma zastosowanie dopiero od dnia przystąpienia. Wyjątek od tej zasady ogólnej stanowią środki, które wprowadzono w życie przed dniem przystąpienia i które nadal mają zastosowanie po przystąpieniu. Na mocy traktatu o przystąpieniu pomiędzy Rumunią a UE z 2005 r. (24) środki wdrożone w Rumunii przed dniem przystąpienia, które nadal mają zastosowanie po tym dniu (1 stycznia 2007 r.) i które mogą stanowić pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE oraz nie kwalifikują się jako istniejąca pomoc dla celów rozporządzenia (WE) nr 659/1999 (25), należy do celów stosowania art. 108 ust. 3 TFUE uznać za potencjalną nową pomoc, począwszy od dnia przystąpienia.
(90)
Punkt 2.1. akapit drugi załącznika V do traktatu o przystąpieniu Bułgarii i Rumunii do UE z 2005 r. (26) stanowi na podstawie art. 22 tego samego traktatu o przystąpieniu, że „wszystkie środki mające nadal zastosowanie po dniu przystąpienia, które stanowią pomoc państwa i które nie spełniają określonych powyżej warunków, uznaje się w dniu przystąpienia za nową pomoc państwa do celów stosowania artykułu 88 ustęp 3 Traktatu WE”.
(91)
Wspomniany przepis obejmuje zatem środki wprowadzone w życie przed dniem przystąpienia (1 stycznia 2007 r.), które nadal mają zastosowanie po tym dniu. Pojęcie „zastosowanie po dniu przystąpienia” zdefiniowano w szeregu decyzji Komisji (27) jako obejmujące programy i poszczególne środki, które albo nie są ograniczone w czasie, albo dotyczą przypadków, w których dokładny zakres odpowiedzialności państwa nie jest ściśle określony - innymi słowy, w przypadku gdy dokładny poziom zaangażowania państwa nadal nie jest znany w dniu przystąpienia. W świetle powyższych rozważań należy ustalić, czy gwarancje państwowe udzielone na rzecz Oltchim w latach 1995-2000 miały„zastosowanie po dniu przystąpienia” w sensie, który określono w ramach wyżej wspomnianej praktyki. W tym celu trzeba sprawdzić, czy doszło do sytuacji, w której albo gwarancje państwowe nie były ograniczone w czasie, albo przed dniem przystąpienia nie znano dokładnego poziomu zaangażowania państwa.
(92)
Po zbadaniu warunków, na jakich udzielono gwarancji państwowych, Komisja zauważa, że stanowiły one odrębne i indywidualne środki jednorazowe, na mocy których państwo zabezpieczało spółkę przy zaciąganiu konkretnych pożyczek w określonej wysokości i na określony czas. Termin ważności gwarancji ustalono w momencie ich udzielenia, ponieważ w gwarancjach przewidziano okres ważności trwający do dnia wygaśnięcia pożyczek bazowych, którą to datę precyzyjnie określono w umowach pożyczek. Ten okres ważności nie uległ później zmianie. Z dniem przystąpienia okres ważności gwarancji był zatem rzeczywiście ograniczony i został on ustalony przed przystąpieniem, a mianowicie przy zawarciu umowy pożyczki. Komisja musi zatem wziąć pod uwagę to, że pierwsza z sytuacji, w których dany środek kwalifikowałby się jako „nowa pomoc” od dnia przystąpienia, mianowicie jego brak ograniczenia w czasie z dniem przystąpienia, nie ma zastosowania w przedmiotowym przypadku.
(93)
Po drugie maksymalny zakres odpowiedzialności państwa był określony w momencie udzielania gwarancji, gdyż gwarancje obejmują tylko konkretne pożyczki, w odniesieniu do których zostały udzielone. Należy zatem również stwierdzić, że drugi przypadek, tj. „zastosowanie po dniu przystąpienia”, czyli nieznany poziom zaangażowania państwa od dnia przystąpienia, nie ma zastosowania.
(94)
Ponadto Komisja zauważa również, że gwarancje państwowe uruchomiono przed dniem przystąpienia. Od daty ich uruchomienia państwo stało się odpowiedzialne za spłatę pozostającej kwoty pożyczek, które zaciągnięto przy pomocy tych gwarancji, i faktycznie wstąpiło w prawa do zobowiązań spółki w odniesieniu do spłaty przedmiotowych pożyczek, stając się tym samym wierzycielem Oltchim w stosunku do kwot wypłacanych z tytułu gwarancji. Jak wspomniano w sekcji II.2 powyżej, płatności z tytułu uruchomionych gwarancji dokonywano do 2006 r. Od dnia przystąpienia nie dokonywano żadnych dalszych płatności z tytułu gwarancji, ponieważ Oltchim był w stanie obsłużyć pozostającą część pożyczek.
(95)
Należy zatem stwierdzić, że gwarancji państwowych udzielonych Oltchim w latach 1995-2000 nie można zakwalifikować jako nowej pomocy w rozumieniu pkt 2.1. akapit drugi załącznika V do traktatu o przystąpieniu Bułgarii i Rumunii do UE z 2005 r.
IX.3. Istnienie pomocy: korzyść
IX.3.1 Test prywatnego wierzyciela
(96)
Rumunia twierdzi, że zgłoszony środek polegający na zamianie długu publicznego w wysokości 1 049 mln RON na udziały w kapitale zakładowym w celu natychmiastowej sprzedaży całego powstałego w ten sposób pakietu udziałów publicznych (do końca maja 2012 r.) nie przynosi spółce nienależnej korzyści, ponieważ każdy prywatny wierzyciel w sytuacji podobnej do tej, w której znajduje się AVAS jako wierzyciel publiczny, wybrałby tę metodę odzyskania długu zamiast likwidacji spółki, która jest finansowo mniej korzystna dla wierzyciela publicznego.
(97)
Aby ustalić, czy zgłoszony środek przynosi Oltchim nienależną korzyść, Komisja powinna ocenić, czy AVAS jako wierzyciel publiczny dążył do odzyskania długu publicznego z taką samą starannością, jak wierzyciel prywatny dążący do odzyskania jak największej części należnego mu długu (28). W tej perspektywie uwzględnia się fakt, że w związku z przeniesieniem długu publicznego na AVAS odzyskaniem długu zajmuje się instytucja, która nie ma innej relacji ze spółką niż relacja wierzyciel-dłużnik. W ramach tej oceny nie pomija się faktu, że Ministerstwo Gospodarki jest publicznym udziałowcem Oltchim, uwzględnia się natomiast to, że udziałowiec publiczny nie ma do odegrania żadnej roli w odzyskiwaniu długu publicznego, które to zadanie powierzono wierzycielowi, tj. AVAS. Komisja zauważa jednak, że należy również ocenić skutki zamiany długu, a następnie prywatyzacji, dla obecnego udziałowca, tj. Ministerstwa Gospodarki, aby wywnioskować, czy proponowana prywatyzacja poprzedzona zamianą długu jest dla państwa lepszym rozwiązaniem finansowym niż całkowita likwidacja spółki.
IX.3.2 Odzyskanie długu publicznego - ocena środka 3
(98)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja uznała, że dodatkowy element pomocy państwa może wynikać z faktu, że po przystąpieniu Rumunii do UE państwo nie naliczało żadnych odsetek ani kar za opóźnienia w płatnościach w odniesieniu do zaległego długu publicznego Oltchim. Przedmiotowy dług publiczny wynikał z uruchomienia gwarancji państwowych (zob. opis powyżej w motywach 23-27 i ocena gwarancji państwowych w motywach 88-95). W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja uznała, że nienaliczanie odsetek i nieegzekwowanie długu publicznego przyniosło Oltchim korzyść, ponieważ spółka ta korzystała z kapitału nieodpłatnie.
(99)
Aby ustalić, czy Rumunia zachowała się jak wierzyciel prywatny w odniesieniu do niespłaconego długu wynikającego z uruchomienia gwarancji państwowych, konieczne jest dokonanie oceny zachowania państwa rumuńskiego w okresie od 2007 r. do chwili obecnej w oparciu o informacje dostępne władzom rumuńskim w odpowiednich momentach.
(100)
Komisja przede wszystkim zwraca uwagę, że fakt nienaliczania odsetek i kar począwszy od 2007 r. aż do momentu zmiany zgłoszenia dotyczącego środka 1 wynika z GEO 51/1998 (zob. motyw (27)). Fakt ten należy również rozpatrywać w kontekście ustawy 30/2007, na mocy której upoważniono AVAS do ponownego dokonania zamiany długu. W tym okresie władze rumuńskie rozważały kontynuację działalności Oltchim i planowały dalsze inwestycje, a nie likwidację tej spółki.
(101)
Komisja musi zatem ustalić przede wszystkim, czy Rumunia, decydując się w 2007 r. na zamianę długu na udziały w kapitale zakładowym, zamiast dążyć do egzekwowania długu lub likwidacji spółki, zachowała się jak wierzyciel prywatny. W tym względzie Komisja zauważa, że od czasu pierwszej (nieudanej) próby zamiany długu w 2003 r. Rumunia realizowała strategię zamiany długu na udziały w kapitale zakładowym, dążąc do kontynuacji działalności Oltchim. Zachowanie władz rumuńskich w tej kwestii było więc zgodne z ich wcześniejszym zachowaniem. Reakcje rynku na wcześniejsze próby prywatyzacji oraz powództwa wnoszone przez udziałowców mniejszościowych wskazywały na wiarę rynku w zasadniczą rentowność działalności Oltchim.
(102)
Ponadto Komisja zauważa, że Rumunia dysponowała także planem operacyjnym (29) dla Oltchim, co wskazuje na rentowność spółki.
(103)
W świetle tych elementów Komisja uważa, że decyzja podjęta przez Rumunię jako wierzyciela, dotycząca zamiany długu na udziały w kapitale zakładowym i przyjęcia w tym celu ustawy, w której nie przewidziano naliczania odsetek i kar od niespłaconego długu, nie była nieuzasadniona, ponieważ dług i tak miał zostać zamieniony na udziały w kapitale zakładowym.
(104)
Analiza ta nie pozostaje w sprzeczności z faktem, że przed zamianą długu na udziały w kapitale zakładowym Rumunia zabiegała o zatwierdzenie pomocy państwa. Co więcej, postępując w ten sposób, Rumunia jedynie wypełniała swoje obowiązki wynikające z art. 108 ust. 3 TFUE. Biorąc pod uwagę trudności, jakie Rumunia napotykała wcześniej w związku z udziałowcami mniejszościowymi i jakich doświadczała nadal w związku ze stosowaniem ustawy nr 30/2007, dążenie do uzyskania potwierdzenia Komisji, że planowana operacja nie stanowi pomocy państwa, było całkowicie zrozumiałe.
(105)
Z powodu oceny pomocy państwa oraz zastosowania klauzuli zawieszającej zamiana długu na udziały w kapitale zakładowym opóźniła się ostatecznie o pięć lat. W tym względzie Komisja przede wszystkim zwraca uwagę na fakt, że do połowy 2011 r. Rumunia miała stanowczy zamiar realizować ekspansywną strategię inwestycyjną w odniesieniu do Oltchim, która to strategia była przedmiotem wielu ekspertyz (30). Jednoczesne naliczanie odsetek od wymagalnego długu publicznego byłoby sprzeczne ze strategią państwa, która polegała na przeprowadzaniu dalszych inwestycji w celu przywrócenia rentowności spółki i zwiększenia jej wartości w celu prywatyzacji w perspektywie średnio- lub długoterminowej.
(106)
W związku z wątpliwościami Komisji co do ekspansywnej strategii inwestycyjnej wyrażonymi w decyzji o wszczęciu postępowania oraz, co ważniejsze, z powodu problemów budżetowych i programu UE/MFW Rumunia w 2011 r. zmieniła swoją strategię i postanowiła sprywatyzować spółkę natychmiast po zamianie długu na udziały w kapitale zakładowym. Tym samym Rumunia zrezygnowała z pierwotnych planów dotyczących przeprowadzenia przed prywatyzacją dalszych inwestycji w wysokości 424 mln EUR.
(107)
W nowym kontekście naliczanie odsetek od tego długu stało się dla państwa rozsądną strategią służącą odzyskaniu jak największej części należnego mu długu.
(108)
Jak wspomniano w motywach 75-77 powyżej, w odniesieniu do długu publicznego za okres począwszy od dnia 1 stycznia 2007 r. naliczano narastająco dalsze odsetki na mocy umowy prawa prywatnego zawartej w grudniu 2011 r. pomiędzy Oltchim a AVAS. Stopy procentowe, które zastosowano do długu publicznego, odpowiadały tym wartościom, które były wyższe: stopom referencyjnym Komisji odpowiednim dla każdego okresu lub stopom procentowym w odniesieniu do prywatnych pożyczek zaciągniętych przez spółkę, stosowanym w tym samym okresie, który można uznać za odpowiedni.
(109)
Na podstawie powyższych rozważań Komisja stwierdza, że Oltchim nie czerpał korzyści z tego, w jaki sposób organy publiczne po przystąpieniu Rumunii do UE dążyły do odzyskania długu publicznego, który ma teraz zostać zamieniony na udziały w kapitale zakładowym.
IX.3.3 Zamiana długu - środek 1
(110)
Komisja musi również ocenić, czy środek 1, polegający na (po zmianie zgłoszenia - zob. motywy 14-16, 69-70 i 75-77 powyżej) zamianie długu publicznego w całkowitej wysokości 1 049 mln RON na udziały w kapitale zakładowym, a wkrótce potem sprzedaży całego powstałego w ten sposób pakietu udziałów publicznych (prywatyzacja), przynosi Oltchim jakąkolwiek nienależną korzyść. Całkowity dług publiczny, który ma zostać zamieniony na udziały w kapitale zakładowym, obejmuje główny dług publiczny wobec agencji prywatyzacyjnej AVAS w wysokości 538 mln RON oraz odsetki narosłe od tego długu za okres od dnia 1 stycznia 2007 r. do dnia 31 grudnia 2011 r. wynoszące 511 mln RON.
(111)
Aby ocenić, czy proponowana zamiana długu wiąże się z jakąkolwiek nienależną korzyścią dla Oltchim, należy ustalić, czy zamiana długu jest rzeczywiście najlepszym mechanizmem odzyskania jak największej części długu publicznego, jak twierdzi Rumunia. W praktyce Komisja musi ustalić, czy hipotetyczny wierzyciel prywatny w sytuacji porównywalnej z tą, w której znajduje się agencja prywatyzacyjna AVAS, będąca wierzycielem Oltchim, faktycznie przedkładałby ten mechanizm odzyskania długu nad inne dostępne rozwiązania służące odzyskaniu długu, biorąc pod uwagę fakt, że dłużnik doświadcza poważnych trudności finansowych. Ministerstwo Gospodarki, obecny udziałowiec Oltchim, nie ma do odegrania żadnej roli w odniesieniu do odzyskania długu publicznego, niemniej w poniższej analizie uwzględnia się także rezultaty dwóch możliwych scenariuszy dla udziałowca publicznego.
(112)
Rumunia twierdzi, że zważywszy na obecną sytuację spółki (poważne niedokapitalizowanie i nadmierne zadłużenie), jedyne realistyczne warianty dostępne dla wierzyciela prywatnego w sytuacji porównywalnej z tą, w której znajduje się AVAS jako wierzyciel publiczny, to albo (i) likwidacja spółki, albo (ii) zamiana długu na udziały w kapitale zakładowym, a następnie sprzedaż całego powstałego w ten sposób pakietu udziałów w spółce. Mając taki wybór, każdy wierzyciel prywatny wolałby rozwiązanie, które służy odzyskaniu jak największej części wymagalnego długu. Innymi słowy, wierzyciel wybrałby wariant „prywatyzacji poprzedzonej zamianą długu”, gdyby oczekiwany zwrot z prywatyzacji przewyższał kwotę, którą można byłoby odzyskać w drodze likwidacji.
(113)
Aby wykazać, że zamiana długu, a następnie sprzedaż powstałego pakietu udziałów przyniesie wierzycielowi większy dochód niż likwidacja, Rumunia przedłożyła sprawozdanie niezależnej firmy konsultingowej (zob. motywy 78-82 powyżej), w którym porównuje się skutki obu tych scenariuszy dla wierzyciela, tj. odpowiednio prywatyzacji poprzedzonej zamianą długu oraz likwidacji.
(114)
Komisja poddała to sprawozdanie krytycznej ocenie, aby sprawdzić, czy jego wyniki potwierdzą się w przypadku dogłębnej kontroli i rzeczywiście wykazują, że zamieniając dług na udziały w kapitale zakładowym, AVAS zachowuje się jak wierzyciel prywatny. Po przeprowadzeniu kontroli tego sprawozdania Komisja zwraca uwagę na następujące kwestie:
(115)
Wartość wierzytelności AVAS w przypadku scenariusza zakładającego likwidację: ocena likwidacji opiera się na poprzednim sprawozdaniu Raiffeisen dotyczącym likwidacji, które sporządzono w lutym 2011 r., oraz na sprawozdaniu opracowanym przez niezależną firmę konsultingową Romcontrol SA Bucharest, datowanym na marzec 2011 r.).
(116)
Zgodnie z prawem rumuńskim spółki, w których państwo posiada pakiet co najmniej 50 % + 1 udziałów, są likwidowane w ramach tzw. „specjalnego dobrowolnego postępowania likwidacyjnego” ustanowionego na mocy rządowego dekretu nadzwyczajnego 88/1997, decyzji rządu 577/2002 i ustawy 137/2002. Zgodnie z zasadami tego specjalnego dobrowolnego postępowania likwidacyjnego kwota uzyskana przez likwidatora ze sprzedaży aktywów spółki ma być wykorzystana na pokrycie niespłaconych długów spółki w kolejności ustanowionej w ustawie 85/2006 (rumuńskie prawo dotyczące niewypłacalności). Dochody z likwidacji należy zatem wykorzystać na pokrycie długów w następującej kolejności: 1) koszty likwidacji; 2) należne wynagrodzenie; 3) dług uprzywilejowany (tj. dług zabezpieczony zastawem, hipoteką i innymi specjalnymi przywilejami); 4) dług budżetowy (podatki i inne zobowiązania podatkowe); 5) dług wobec Ministerstwa Finansów wynikający z uruchomionych gwarancji państwowych; 6) dług wynikający z pożyczek publicznych; 7) dług zwykły (niezabezpieczony); 8) udziałowcy. W przedmiotowym przypadku AVAS zaliczałby się do trzeciej kategorii wierzycieli (wierzyciele uprzywilejowani), lecz znajdowałby się w dalszej kolejności w stosunku do kilku (prywatnych) uprzywilejowanych wierzycieli Oltchim, ponieważ dług publiczny był tylko częściowo zabezpieczony.
(117)
Firma konsultingowa Romcontrol oszacowała wartość likwidacyjną aktywów Oltchim na dzień 15 grudnia 2010 r. w oparciu o metodę skorygowanej wartości aktywów netto, w której bierze się pod uwagę ograniczony czas ekspozycji na rynku aktywów wystawionych na sprzedaż (31).
(118)
Na podstawie wyników wartości likwidacyjnej aktywów oszacowanej przez Romcontrol Raiffeisen oszacował wynik dla AVAS jako wierzyciela oraz dla państwa jako udziałowca, uwzględniając zobowiązania spółki na dzień 31 grudnia 2010 r. i jej wstępne sprawozdanie finansowe z tą samą datą („badanie Raiffeisen dotyczące likwidacji z lutego 2011 r.”). W badaniu tym oceniono, że dochody uzyskane ze sprzedaży aktywów Oltchim pozwoliłyby na odzyskanie ok. [20]-[30] % łącznych zobowiązań spółki. Wierzyciel, AVAS, jako wierzyciel częściowo objęty gwarancjami, odzyskałby kwotę około [80]-[100] mln RON (co stanowi [10]-[30] % wierzytelności ogółem, które wynosiły wówczas 538 mln RON). Biorąc pod uwagę negatywną wartość różnicy między przychodami z likwidacji a zobowiązaniami spółki, państwo jako udziałowiec nie otrzymałoby niczego.
(119)
W październiku 2011 r. Raiffeisen uaktualnił szacunki z badania dotyczącego likwidacji z lutego 2011 r., aby uwzględnić dane finansowe spółki z dnia 30 czerwca 2011 r. oraz odsetki naliczane od długu publicznego począwszy od stycznia 2007 r.
(120)
Zgodnie z uaktualnionymi szacunkami AVAS, będąc wierzycielem Oltchim częściowo objętym gwarancjami, odzyskałby kwotę [100]-[120] mln RON z całkowitego należnego mu długu spółki (co stanowi [10]-[20] % (32) wierzytelności ogółem, tj. głównego długu w wysokości 538 mln RON plus odsetki). W tym przypadku Ministerstwo Gospodarki, udziałowiec publiczny, ponownie nie odzyskałoby żadnej kwoty. Sumę, którą uzyskałby AVAS, dyskontowano (33) następnie do jej bieżącej wartości na dzień 30 czerwca 2011 r. W rezultacie w przypadku likwidacji spółki AVAS wyegzekwowałby kwotę [10]-[40] mln EUR.
Tabela 2
Ściąganie wierzytelności państwa w przypadku likwidacji
Wierzytelności
(w mln EUR)
Odzyskana kwota ogółem
(w mln EUR)
Wartość bieżąca netto odzyskanej kwoty przy 10,7 %
(w mln EUR)
AVAS (wierzyciel)
209,4
[20]-[30]
[10]-[30]
Ministerstwo Gospodarki (udziałowiec)
Udziały w spółce
[0]-[10]
[0]-[10]
Państwo ogółem
[20]-[30]
[10]-[30]
(121)
Kwotę tę trzeba następnie porównać z oczekiwanym zwrotem z prywatyzacji spółki poprzedzonej zamianą wierzytelności AVAS na udziały w kapitale zakładowym.
(122)
Wartość wierzytelności AVAS w przypadku scenariusza zakładającego zamianę długu połączoną z prywatyzacją: w sprawozdaniu wynik dla państwa w przypadku scenariusza zakładającego zamianę długu połączoną z prywatyzacją oszacowano na podstawie metody wyceny wartości przedsiębiorstwa, która jest jednym z podstawowych mierników stosowanych w wycenie przedsiębiorstw.
(123)
W odniesieniu do stosowania tej metody Komisja zauważa, że zasadniczo istnieje kilka metod szacowania wartości kapitału własnego przedsiębiorstwa.
(124)
Jedną z często stosowanych metod jest metoda mnożnika EBITDA (zysk przed potrąceniem odsetek, podatków, deprecjacji i amortyzacji). Pozwala ona ocenić wartość kapitału zakładowego przedsiębiorstwa za rok X poprzez pomnożenie kwoty EBITDA z tego roku X przez liczbę (mnożnik) uznawaną za właściwą dla danego sektora, przy czym dług netto odejmuje się od wyniku.
(125)
Inną metodą jest analiza zdyskontowanych przepływów środków pieniężnych. Nominalna wartość dostępnych przepływów środków pieniężnych przedsiębiorstwa w przyszłych latach jest dyskontowana według średniego ważonego kosztu wartości kapitału, tj. WACC (34), a dług netto jest odejmowany od otrzymanej wartości.
(126)
Trzecią metodą jest metoda mnożnika obrotu. Pozwala ona ocenić wartość kapitału zakładowego przedsiębiorstwa za rok X poprzez pomnożenie obrotu z tego roku X przez liczbę (mnożnik) uznawaną za właściwą dla danego sektora, przy czym dług netto odejmuje się od wyniku.
(127)
We wszystkich tych metodach (odnoszących się do przyszłej wartości EBITDA, przepływu środków pieniężnych lub obrotu) wykorzystuje się wartości prognozowane. W przedmiotowym przypadku nie wszystkie metody szacowania, które są oparte na wartościach prognozowanych w planie operacyjnym, można zastosować w sposób znaczący. Biorąc pod uwagę przewidywaną natychmiastową prywatyzację spółki, tylko nowy właściciel będzie w stanie określić przyszłą strategię działalności spółki, dlatego też odpowiednie prognozy dotyczące planu operacyjnego, niezbędne do korzystania z tych metod, nie są dostępne ani nie można ich przewidzieć (35). Do opracowania prognoz nie można wykorzystać też wcześniejszych wyników spółki, ponieważ nowy właściciel będzie musiał przeprowadzić znaczące inwestycje.
(128)
W tych okolicznościach Komisja uważa, że do celów oszacowania wartości połączonego pakietu udziałów państwa rumuńskiego, tj. udziałów należących do AVAS i Ministerstwa Gospodarki, odpowiednie są tylko dwie metody - kapitalizacja rynkowa i wycena wartości przedsiębiorstwa. Należy zauważyć, że w metoda wyceny wartości przedsiębiorstwa obejmuje także parametry wykorzystywane w metodzie kapitalizacji rynkowej.
(129)
Kapitalizację rynkową definiuje się jako cenę jednego udziału pomnożoną przez liczbę wyemitowanych udziałów, co daje całkowitą wartość udziałów spółki w obrocie. Miernik ten odzwierciedla konsensus publiczny w kwestii wartości kapitału zakładowego spółki i może być stosowany jako wskaźnik zastępczy opinii publicznej na temat wartości spółki netto.
(130)
Kapitalizację rynkową Oltchim obliczono na podstawie ceny udziału obserwowanej na giełdzie papierów wartościowych w Bukareszcie (36) w ciągu 44 miesięcy (od 2008 r. do sierpnia 2011 r.). Wspomniany przedział jest wystarczająco długi, aby był istotny, a kapitalizacja rynkowa w tym okresie jest również dobrym wskaźnikiem ceny, jaką rynek jest gotów zapłacić za spółkę.
(131)
W tym kontekście Komisja zwraca uwagę na aspekt pozytywny, a mianowicie fakt, że w ostatnim okresie od maja do sierpnia 2011 r. cena udziału była zawsze wyższa niż jej średnia z 44 miesięcy. Dokładniej rzecz ujmując, podczas gdy średnia ważona z 44 miesięcy wynosi 0,53 RON za udział, w lipcu 2011 r. cena udziału osiągała nawet 2,05 RON (37). Dane wykorzystane do ustalenia wartości rynkowej można zatem uznać za ostrożne.
(132)
Ponadto, jeżeli chodzi o zmiany cen udziału od września 2011 r. (ostatni zakres danych wykorzystany w badaniu Raiffeisen), Komisja zwraca uwagę na pozytywny aspekt, mianowicie że stosunkowo niedawno (od połowy października 2011 r.) cena udziału znacząco wzrosła i utrzymywała się na poziomie powyżej średniej ważonej równej 0,53 RON, którą wykorzystano we wzorze na obliczenie kapitalizacji rynkowej.
Rysunek 1
Zmiany ceny udziału w Oltchim obserwowane na giełdzie papierów wartościowych w Bukareszcie w okresie 23/02/2011-23/02/2012
(133)
Przed planowaną zamianą długu średnia ważona kapitalizacji rynkowej Oltchim w okresie obserwacji (od stycznia 2008 r. do sierpnia 2011 r.) wynosiła 45 mln EUR (38), a w ciągu ostatnich trzech miesięcy okresu obserwacji (od czerwca do sierpnia 2011 r.) utrzymywała się na poziomie powyżej 100 mln EUR. Kapitalizacja rynkowa wyraźnie przekracza zatem wartość likwidacyjną Oltchim ([10]-[40] mln EUR), co stanowi pierwszą wskazówkę, że sprzedaż pakietu udziałów państwa w ramach prywatyzacji byłaby korzystniejsza niż likwidacja spółki.
(134)
Drugą metodą, którą może zastosować, jest metoda wyceny wartości przedsiębiorstwa. Wartość przedsiębiorstwa jest miarą wartości spółki, której często używa się jako alternatywy dla bezpośredniej kapitalizacji rynkowej, ponieważ uważa się, aby bardziej precyzyjnie odzwierciedla ona wartość przedsiębiorstwa. Wartość przedsiębiorstwa definiuje się jako sumę kapitalizacji rynkowej spółki i jej długu finansowego netto. Metodę tę zastosował Raiffeisen Capital.
(135)
Po obliczeniu kapitalizacji rynkowej inny element wzoru służącego do obliczania wartości przedsiębiorstwa, tj. wartość długu netto, obliczono jako sumę wszystkich zobowiązań finansowych spółki (wszystkich oprocentowanych zobowiązań zaciągniętych przez spółkę, mianowicie pożyczek bankowych i zaległych/zrestrukturyzowanych zobowiązań) (39).
(136)
Kolejnym możliwym krokiem jest następnie obliczenie mediany, średniej i średniej ważonej wartości przedsiębiorstwa i stosunku wartości przedsiębiorstwa do ceny udziału w okresie 44 miesięcy. W przedmiotowym sprawozdaniu uczyniono to w odniesieniu do dwóch scenariuszy: z naliczonymi odsetkami od długu na podstawie umowy oraz bez odsetek.
(137)
W tym względzie Komisja stoi na stanowisku, że odsetek naliczanych na podstawie umowy nie należy uwzględniać przy obliczaniu wartości przedsiębiorstwa z następujących powodów: jeśli dług rośnie, kapitał zakładowy maleje, przy założeniu, że pozostałe warunki pozostają niezmienione. Te dwa skutki przyjmują rozbieżne kierunki i zasadniczo nie powinny spowodować żadnych zmian w wartości przedsiębiorstwa. Gdyby na rynku wiedziano o odsetkach, wycena udziałów byłaby odpowiednio niższa. W przedmiotowym przypadku kwota odsetek została jednak dodana ex post, czego rynek nie oczekiwał. Dlatego też istotne są informacje posiadane przez rynek w okresie, w którym dokonano wyceny.
(138)
W kontekście powyższych rozważań obliczono następujące wartości stosunku wartości przedsiębiorstwa do ceny udziału w okresie obserwacji.
Tabela 3
Obliczenie wartości stosunku wartości przedsiębiorstwa do ceny udziału Oltchim w okresie obserwacji
Okres
Liczba udziałów
Średnia cena udziału
Kapitalizacja rynkowa (cena udziału x liczba udziałów)
Dług netto
w tys. RON
Wartość przedsiębiorstwa (kapitalizacja rynkowa plus dług netto)
w tys. RON
Wartość przedsiębiorstwa przypadająca na jeden udział
Styczeń -08
343 023 858
1,10
378
[1 200]-[1 400]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Luty -08
343 023 858
0,91
314
[1 200]-[1 400]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
Marzec -08
343 023 858
0,81
279
[1 200]-[1 400]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
Kwiecień -08
343 023 858
0,87
300
[1 200]-[1 400]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
Maj -08
343 023 858
1,04
358
[1 300]-[1 500]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Czerwiec -08
343 023 858
0,96
330
[1 300]-[1 500]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Lipiec -08
343 023 858
0,72
247
[1 300]-[1 500]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
Sierpień -08
343 023 858
0,63
216
[1 300]-[1 500]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
Wrzesień -08
343 023 858
0,47
160
[1 300]-[1 500]
[1 500]-[1 600]
[4]-[6]
Październik -08
343 023 858
0,37
127
[1 300]-[1 500]
[1 500]-[1 600]
[4]-[6]
Listopad -08
343 023 858
0,21
71
[1 200]-[1 400]
]1 400]-[1 500]
[4]-[6]
Grudzień 08
343 023 858
0,16
54
[1 400]-[1 600]
[1 400]-[1 500]
[4]-[6]
Styczeń -09
343 023 858
0,15
51
[1 400]-[1 600]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
Luty -09
343 023 858
0,13
45
[1 400]-[1 600]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
Marzec -09
343 023 858
0,15
53
[1 400]-[1 600]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
Kwiecień -09
343 023 858
0,25
84
[1 400]-[1 600]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
Maj -09
343 023 858
0,27
93
[1 400]-[1 600]
[1 600]-[1 700]
[4]-[6]
Czerwiec -09
343 023 858
0,30
104
[1 400]-[1 600]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Lipiec -09
343 023 858
0,33
113
[1 400]-[1 600]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Sierpień -09
343 023 858
0,32
109
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Wrzesień -09
343 023 858
0,28
96
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Październik -09
343 023 858
0,27
91
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Listopad -09
343 023 858
0,23
79
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Grudzień -09
343 023 858
0,26
89
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Styczeń -10
343 023 858
0,23
79
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Luty -10
343 023 858
0,22
77
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Marzec -10
343 023 858
0,27
92
[1 600]-[1 800]
[1 700]-[1 800]
[4]-[6]
Kwiecień -10
343 023 858
0,31
105
[1 600]-[1 800]
[1 800]-[1 900]
[4]-[6]
Maj -10
343 023 858
0,22
76
[1 600]-[1 800]
[1 800]-[1 900]
[4]-[6]
Czerwiec -10
343 023 858
0,21
71
[1 700]-[1 900]
[1 900]-[2 000]
[4]-[6]
Lipiec -10
343 023 858
0,18
62
[1 700]-[1 900]
[1 900]-[2 000]
[4]-[6]
Sierpień -10
343 023 858
0,19
64
[1 700]-[1 900]
[1 900]-[2 000]
[4]-[6]
Kwiecień -10
343 023 858
0,19
66
[1 700]-[1 900]
[1 900]-[2 000]
[4]-[6]
Październik -10
343 023 858
0,22
76
[1 700]-[1 900]
[1 900]-[2 000]
[4]-[6]
Listopad -10
343 023 858
0,22
75
[1 800]-[2 000]
[2 000]-[2 100]
[4]-[6]
Grudzień -10
343 023 858
0,20
69
[1 800]-[2 000]
[2 000]-[2 100]
[5]-[7]
Styczeń -11
343 023 858
0,21
74
[1 800]-[2 000]
[2 000]-[2 100]
[5]-[7]
Luty -11
343 023 858
0,26
88
[1 800]-[2 000]
[2 000]-[2 100]
[5]-[7]
Marzec -11
343 023 858
0,30
102
[1 800]-[2 000]
[2 000]-[2 100]
[5]-[7]
Kwiecień -11
343 023 858
0,44
152
[2 000]-[2 200]
[2 100]-[2 200]
[5]-[7]
Maj -11
343 211 383
0,77
265
[2 000]-[2 200]
[2 300]-[2 400]
[5]-[7]
Czerwiec -11
343 211 383
1,61
551
[2 000]-[2 200]
[2 600]-[2 700]
[6]-[8]
Lipiec -11
343 211 383
2,05
702
[2 000]-[2 200]
[2 800]-[2 900]
[6]-[8]
Sierpień -11
343 211 383
1,32
452
[2 000]-[2 200]
[2 600]-[2 700]
[6]-[8]
(139)
Na podstawie powyższej tabeli obliczono medianę, średnią i średnią ważoną wartości przedsiębiorstwa przypadającej na jeden udział.
Tabela 4
Mediana, średnia i średnia ważona wartości przedsiębiorstwa przypadającej na jeden udział w Oltchim
Cena udziału
Wartość przedsiębiorstwa przypadająca na jeden udział
Mediana
[0,10]-[0,30]
[4]-[6]
Średnia
[0,30]-[0,50]
[4]-[6]
Średnia ważona
[0,40]-[0,60]
[4]-[6]
(140)
Wartość przedsiębiorstwa (mediana, średnia, średnia ważona) obliczoną w sposób przedstawiony powyżej można następnie wykorzystać do ustalenia wartości udziału państwa „po zamianie długu” poprzez odjęcie od tej wartości przedsiębiorstwa długu spółki, który pozostaje wymagalny po zamianie; dług ten pozostanie zobowiązaniem spółki, które trzeba będzie obsłużyć.
(141)
Wynikiem jest wartość rynkowa całkowitego kapitału zakładowego, jak pokazano w Tabeli 5.
Tabela 5
Obliczenie wartości rynkowej kapitału zakładowego w oparciu o metodę wyceny wartości przedsiębiorstwa
Obliczenie wartości rynkowej całkowitego kapitału zakładowego po zamianie długu
Scenariusze
Wartość przedsiębiorstwa w oparciu o 44-miesięczną medianę ceny udziału
Wartość przedsiębiorstwa w oparciu o 44-miesięczną średnią cenę udziału
Wartość przedsiębiorstwa w oparciu o 44-miesięczną średnią ważoną ceny udziału
Wartość przedsiębiorstwa/udział (w RON)
[4]-[6]
[4]-[6]
[4]-[6]
Liczba udziałów przed zamianą
343 211 383
343 211 383
343 211 383
Wartość przedsiębiorstwa (w mln RON)
[1 700]-[1 800]
[1 800]-[1 900]
[2 000]-[2 100]
Dług netto po zamianie długu (w mln RON)
[1 600]-[1 700]
[1 600]-[1 700]
[1 600]-[1 700]
Wartość rynkowa kapitału zakładowego (w mln RON)
[100]-[200]
[200]-[300]
[400]-[500]
Wartość rynkowa kapitału zakładowego (w mln EUR)
[20]-[30]
[50]-[60]
[90]-[100]
(142)
W odniesieniu do długu finansowego netto zastosowanego w wyżej opisanym obliczeniu oba etapy obliczeń, mianowicie (i) obliczenie wartości przedsiębiorstwa oraz (ii) późniejsze odejmowanie w celu osiągnięcia wartości rynkowej kapitału zakładowego, powinny zasadniczo opierać się na wartości rynkowej długu spółki.
(143)
Komisja zauważa jednak, że po pierwsze bardzo trudno jest ustalić cenę rynkową długu Oltchim, ponieważ dług ten nie jest przedmiotem obrotu i nie istnieje lokalny rynek obrotu długami. Zamiast tego można teoretycznie określić wartość rynkową długu poprzez ustalenie ratingu przedsiębiorstwa przed zamianą długu i po niej. Rating ten można następnie wykorzystać do oszacowania prawdopodobieństwa niewykonania zobowiązania, co z kolei może posłużyć do oszacowania wartości rynkowej długu. Z uwagi na brak takich ratingów Komisja uznała, że takie działanie nie jest możliwe i że zastosowanie nieprawidłowo oszacowanej wartości rynkowej doprowadziłoby do znacznych błędów.
(144)
Po drugie, jeżeli założyć, że dług netto zostałby sprzedany z takim samym dyskontem do wartości księgowej przed zamianą i po niej, to w konsekwencji wyniki obliczeń wcale się nie zmieniają niezależnie od wielkości dyskonta. Wszelkie zmiany wartości długu finansowego netto doprowadziłyby następnie do proporcjonalnej zmiany, z przeciwnym znakiem, wartości kapitalizacji rynkowej. Wpływ dodania wartości księgowej długu albo jego wartości rynkowej jest neutralny, ponieważ wartość długu najpierw dodaje się w celu uzyskania wartości przedsiębiorstwa, a następnie odejmuje w celu uzyskania nowej wartości kapitału zakładowego w postaci udziałów.
(145)
Po trzecie, zakładając, że dług pozostały po zamianie sprzedano by z innym dyskontem niż przed zamianą, w rzetelnym obliczeniu należałoby wziąć pod uwagę fakt, że po zamianie długu na udziały w kapitale zakładowym wartość rynkowa pozostałego długu prawdopodobnie nadal byłaby niższa od jego wartości księgowej, ale w każdym razie wyższa niż wartość rynkowa długu przed zamianą. Z uwagi na brak podstaw pozwalających na określenie wysokości tego dyskonta niemożliwa jest jednak symulacja skutków jego zmiany, ponieważ jednocześnie trzeba by było zróżnicować zbyt wiele parametrów.
(146)
Z drugiej strony, Komisja zauważa, że sprawozdania finansowe Oltchim zostały przygotowane zgodnie ze standardami MSSF i zbadane przez niezależnego biegłego audytora KPMG. W sprawozdaniach tych zobowiązania finansowe są przedstawione w wartości godziwej zgodnie z przepisami IAS 39. W IAS 39 definiuje się wartość godziwą jako kwotę, za jaką na warunkach rynkowych składnik aktywów mógłby zostać wymieniony, a zobowiązanie zaspokojone, pomiędzy zainteresowanymi i dobrze poinformowanymi stronami w normalnych warunkach konkurencji. Na tej podstawie KPMG poświadcza, że wartość godziwa długoterminowego zobowiązania spółki nie różni się znacząco od jego wartości księgowej.
(147)
Na podstawie powyższych rozważań Komisja stwierdza, że istotnie właściwe jest wykorzystanie wartości księgowej długu do obliczenia wartości rynkowej kapitału zakładowego.
(148)
W celu sprawdzenia stabilności obliczeń Komisja dodatkowo przeprowadziła jednak analizę wrażliwości, tj. określiła procentową różnicę między wartością księgową a wartością rynkową długu netto przed zamianą, która to różnica wyrównałaby wartość bieżącą pakietu udziałów państwa po zamianie i wartość likwidacyjną, przy założeniu, że wartość rynkowa długu będzie odpowiadać jego wartości księgowej po zamianie długu na udziały w kapitale zakładowym. Tę wartość procentową można uznać za „margines błędu” na potrzeby oszacowania wartości rynkowej długu.
(149)
Komisja jest zdania, że spośród wszystkich scenariuszy (wartość przedsiębiorstwa na podstawie mediany, średniej, średniej ważonej) najdokładniejszy scenariusz reprezentuje średnia ważona, ponieważ w tym przypadku wartości są ważone wolumenem udziałów znajdujących się w obrocie. W tym scenariuszu wyżej wspomniany margines wynosi 15 %. Komisja stwierdza, że margines tej wielkości jest wystarczający, aby można było uznać, że obliczenie wartości przedsiębiorstwa oparte jest na wiarygodnych danych.
(150)
Po obliczeniu wartości rynkowej kapitału zakładowego można następnie obliczyć wartość powstałego pakietu udziałów państwa w oparciu o tę wartość rynkową całości kapitału zakładowego na podstawie udziałów publicznych, które po zamianie długu będą przedstawiały się następująco (40):
Tabela 6
Pakiet udziałów państwa rumuńskiego w Oltchim przed planowaną zamianą długu i po niej
Pakiet udziałów przed zamianą długu
Pakiet udziałów po zamianie długu
Przedmiotem zamiany jest dług wobec AVAS wraz z narosłymi odsetkami
AVAS
0 %
[80]-[100] %
Ministerstwo Gospodarki
54,81 %
[0]-[5] %
Państwo ogółem
54,81 %
[80]-[100] %
(151)
W rezultacie po zamianie głównego długu wobec AVAS wraz z odsetkami naliczonymi zgodnie z umową wartość rynkowa kapitału zakładowego Oltchim będzie równa od [20]-[30] mln EUR do [90]-[100] mln EUR, wskutek czego bieżąca wartość (41) połączonych udziałów publicznych ([80]-[100] %) wyniesie od [15]-[30] mln EUR do [75]-[90] mln EUR. W Tabela 7 poniżej podsumowano wartości przedsiębiorstwa oceniane na potrzeby wszystkich scenariuszy i porównano je z wartościami mającymi zastosowanie w przypadku likwidacji.
Tabela 7
Porównanie scenariusza zakładającego prywatyzację poprzedzoną zamianą długu ze scenariuszem zakładającym likwidację w oparciu o metodę wyceny wartości przedsiębiorstwa
Oczekiwane przychody państwa
w mln EUR
Zamiana długu i natychmiastowa prywatyzacja
Wartość bieżąca netto przychodów uzyskanych w wyniku likwidacji
Porównanie
Wartość przedsiębiorstwa w oparciu o 44-miesięczną medianę ceny udziału
Wartość przedsiębiorstwa w oparciu o 44-miesięczną średnią cenę udziału
Wartość przedsiębiorstwa w oparciu o 44-miesięczną średnią ważoną ceny udziału
Wartość rynkowa kapitału zakładowego
[20]-[30]
[45]-[60]
[90]-[100]
Wartość rynkowa połączonych udziałów publicznych
[15]-[40]
[45]-[60]
[80]-[100]
Wartość bieżąca netto połączonych udziałów publicznych (98,44 %)
[15]-[40]
[30]-[50]
[75]-[90]
[10]-[40]
Likwidacja zamiana długu i prywatyzacja
Wartość bieżąca netto udziałów AVAS (96,54 %)
[15]-[40]
[30]-[50]
[70]-[80]
[10]-[40]
Likwidacja zamiana długu i prywatyzacja
Wartość bieżąca netto udziałów Ministerstwa Gospodarki (1,9 %)
[0]-[1]
[0]-[1]
[1]-[2]
[0]-[1]
Likwidacja zamiana długu i prywatyzacja
(152)
We wszystkich ocenianych scenariuszach z zastosowaniem wartości przedsiębiorstwa zarówno AVAS jako wierzyciel publiczny, jak i Ministerstwo Gospodarki jako udziałowiec publiczny uzyskują lepsze wyniki w przypadku zamiany długu, a następnie prywatyzacji niż w przypadku likwidacji spółki. Pakiet udziałów obecnego udziałowca publicznego, Ministerstwa Gospodarki, zostanie pomniejszony w wyniku zamiany długu, wskutek czego wierzyciel, tj. AVAS, będzie posiadał pakiet udziałów równy [80]-[100] %. Ministerstwo nie ma jednak powodu, aby sprzeciwiać się zamianie długu, ponieważ w przypadku likwidacji nie uzyskałoby niczego za swój pakiet udziałów w spółce. Nawet w ramach scenariusza z najniższą szacunkową wartością przedsiębiorstwa AVAS jako wierzyciel publiczny nadal uzyskałby większą kwotę niż w przypadku podjęcia decyzji o likwidacji spółki ([10]-[30] mln EUR w porównaniu do [10]-[30] mln EUR).
(153)
Na podstawie powyższych ustaleń można stwierdzić, że jeżeli spółka zostanie w pełni sprywatyzowana w krótkim czasie po zamianie długu, zgłoszony środek (pełna prywatyzacja poprzedzona zamianą długu) nie przyniesie Oltchim korzyści, ponieważ środek ten umożliwia AVAS jako wierzycielowi publicznemu odzyskanie większej kwoty niż w przypadku podjęcia decyzji o postawieniu spółki w stan likwidacji. W tym względzie Komisja zwraca uwagę na zobowiązanie podjęte przez władze rumuńskie (zob. motywy 17 i 73 powyżej) dotyczące pełnego sprywatyzowania spółki do dnia 31 maja 2012 r.
(154)
Komisja uważa, że ocenę ilościową na podstawie metody kapitalizacji rynkowej oraz metody wyceny wartości przedsiębiorstwa potwierdzają również dwa następujące argumenty, które nie zostały określone ilościowo przez niezależnego eksperta.
(155)
Po pierwsze, ocena ta opiera się na kursie giełdowym. Ponieważ jednak pakiet udziałów państwa w Oltchim zostanie sprzedany jako całość, nabywca będzie w stanie kontrolować spółkę. Dlatego też nabywca będzie skłonny zapłacić za ten pakiet premię związaną z przejęciem kontroli, co ma zwykle miejsce w przypadku porównywalnych transakcji.
(156)
Po drugie, Komisja zauważa, że PCC był gotów zapłacić w 2007 r. 7,5 mln EUR za de facto 12 % udziałów w Oltchim, a w 2011 r. 2,6 mln EUR za dalsze 3,6 % udziałów. Z jednej strony oznacza to, że jeden prywatny inwestor uznał, że wartość Oltchim wzrosła w 2011 r. w porównaniu z 2007 r. (ponieważ był gotów zapłacić wyższą cenę za udział) oraz że - na podstawie transakcji z 2011 r. - 100 % udziałów zostałoby wycenione na 73 mln EUR, czyli na kwotę znacznie wyższą od wartości likwidacyjnej.
IX.4. Wnioski dotyczące kryterium korzyści
(157)
Na podstawie powyższych ustaleń, mianowicie że: (i) spółka nie czerpała żadnej nienależnej korzyści ze sposobu, w jaki organy publiczne dążyły do odzyskania długu publicznego, który jest przedmiotem zgłoszonego środka, oraz (ii) zamiana długu jako taka nie przynosi spółce żadnej nienależnej korzyści, Komisja stwierdza, że aktualnie zgłoszony środek (wynikający z połączenia poprzednich środków 1 i 3) nie spełnia kryterium korzyści. W świetle powyższego pozostałe kryteria łączne zawarte w definicji pojęcia pomocy państwa wynikającej z art. 107 ust. 1 TFUE nie muszą być analizowane do celów oceny obecnie zgłoszonego środka.
X. WNIOSEK
(158)
Formalne postępowanie wyjaśniające wszczęte na podstawie art. 108 ust. 2 TFUE w odniesieniu do środka 2 (gwarancja państwowa) musi zostać zakończone jako bezprzedmiotowe po wycofaniu zgłoszenia tego środka.
(159)
Obecnie zgłoszony środek (połączenie poprzednich środków 1 i 3) nie wiąże się z pomocą państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(160)
Wniosek ten opiera się na stanowczym zamiarze Rumunii sprzedania całości jej udziałów w Oltchim, wyrażonym w piśmie premiera Emila Boca z dnia 21 października 2011 r. oraz potwierdzonym w piśmie premiera Ungureanu z dnia 16 lutego 2012 r.,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Komisja podjęła decyzję o zamknięciu formalnego postępowania wyjaśniającego na mocy art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do zgłoszonej gwarancji państwowej (środek 2) na rzecz Oltchim z uwagi na fakt, że Rumunia wycofała swoje zgłoszenie i nie będzie kontynuować wprowadzania tego środka.
Artykuł 2
Środek 1, zgłoszony przez Rumunię w dniu 17 lipca 2009 r. i zmieniony w dniach 22 czerwca 2011 r., 9 września 2011 r., 21 października 2011 r. i 16 lutego 2012 r., nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Artykuł 3
Środek 3, wprowadzony przez Rumunię w 2007 r., nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Artykuł 4
Niniejsza decyzja skierowana jest do Rumunii.
Sporządzono w Brukseli dnia 7 marca 2012 r.