ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 3. září 2013
Státní podpora SA.32554 (09/C)
Podpora Rakouska na restrukturalizaci podniku Hypo Group Alpe Adria
(oznámeno pod číslem C(2013) 5648)
(Pouze německé znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2014/341/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co členské státy a další zúčastněné subjekty byly vyzvány na základě výše uvedených ustanovení k vyjádření stanoviska (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. ŘÍZENÍ
(1)
V prosinci 2008 obdržel podnik Hypo Group Alpe Adria (dále jen „HGAA“ nebo „banka“) od Rakouské republiky na základě rakouského režimu mimořádné podpory určené bankám (2) (dále jen „režim mimořádné podpory určené bankám“) částku ve výši 900 milionů EUR jako majetkovou účast tier 1 (3).
(2)
Dne 29. dubna 2009 předložilo Rakousko Komisi plán na oživení podniku HGAA.
(3)
Svým rozhodnutím ze dne 12. května 2009 ve věci podpory N 254/2009 („úvodní rozhodnutí z roku 2009“) (4) zahájila Komise formální vyšetřovací řízení podle článku 16 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 108 Smlouvy o fungování Evropské unie (5), jelikož měla pochybnosti o tom, zda podpora na restrukturalizaci, kterou Německo poskytlo v prosinci 2008 společnosti BayernLB, většinovému akcionáři podniku HGAA, byla slučitelná s vnitřním trhem. V témže rozhodnutí položila Komise otázku, zda se v případě podniku HGAA jedná o banku, která je v zásadě zdravá.
(4)
Podnik HGAA byl 23. prosince 2009 zestátněn. V této souvislosti schválila Komise svým rozhodnutím ze dne 23. prosince 2009 ve věcech státní podpory C 16/2009 a N 698/2009 (6) (dále jen „rozhodnutí o záchraně z prosince 2009“) na základě čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „SFEU“) předběžně - tzn. než bude předložen důvěryhodný plán restrukturalizace - několik opatření podpory. Stejným rozhodnutím rozšířila Komise formální vyšetřovací řízení na další opatření podpory Rakouska ve prospěch podniku HGAA.
(5)
Dne 22. června 2010 Komise opětovně rozšířila formální vyšetřovací řízení. Důvodem byla především skutečnost, že v přepracovaném plánu restrukturalizace pro podnik HGAA, který byl předložen dne 16. dubna 2010, nebylo prokázáno, jak by mělo být zajištěno obnovení životaschopnosti banky a dosaženo přiměřeného sdílení zátěže a jak by měla být v dostatečné míře podchycena narušení hospodářské soutěže, jež mohou být důsledkem poskytování státní podpory. Komise dále prodloužila platnost schválení podpory, kterou svým usnesením o záchraně z prosince 2009 prohlásila předběžně až do okamžiku ukončení kontroly plánu restrukturalizace za slučitelnou s vnitřním trhem (dále jen „rozhodnutí o prodloužení z roku 2010“) (7).
(6)
Dne 29. prosince 2010 oznámilo Rakousko další opatření ve prospěch podniku HGAA ve formě záruky za aktiva ve výši 200 milionů EUR. Toto opatření podpory bylo schváleno rozhodnutím Komise ze dne 19. července 2011 ve věcech podpor SA.32172 (2011/NN) a SA.32554 (2009/C) (8) (dále jen „rozhodnutí o záchraně z července 2011“).
(7)
Dne 7. února 2011 informovala Komise Rakousko a Německo o tom, že řízení ve věci podpory N 698/2009 (9) týkající se podniku HGAA bylo odděleno od řízení ve věci podpory C 16/2009 týkající se podniku BayernLB. Řízení týkající se podniku HGAA bylo poté zaevidováno jako věc podpory SA.32554 (2009/C). Toto rozhodnutí pojednává výhradně o věci podpory SA.32554 (2009/C).
(8)
Dne 21. dubna 2011 Rakousko předložilo plán restrukturalizace podniku HGAA.
(9)
Dne 3. prosince 2012 oznámilo Rakousko další opatření podpory ve prospěch podniku HGAA ve formě kapitálového vkladu Rakouské republiky v rámci jednotlivých akcií a státní záruky na druhořadé půjčky vydané podnikem HGAA. Oznámení obsahovalo řadu závazků pro podnik HGAA. Tato opatření byla dočasně schválena rozhodnutím Komise ze dne 5. prosince 2012 ve věci podpory SA.32554 (2009/C) (10) (dále jen „rozhodnutí o záchraně z prosince 2012“). Schválení bylo spojeno s určitými závazky Rakouska. Rakousko však tyto závazky splnilo jen zčásti.
(10)
Dne 5. října 2012 podalo Rakousko žalobu na zrušení rozhodnutí ze dne 25. července 2012 ve věci podpory SA.28487 (C 16/2009 ex N 254/2009) (11) týkající se podniku BayernLB. Toto rozhodnutí bylo později zrušeno a nahrazeno rozhodnutím Komise ze dne 5. února 2013 (12) (dále jen „rozhodnutí o podniku BayernLB“).
(11)
Řízení je podrobně popsáno v úvodním rozhodnutí z roku 2009, rozhodnutí o záchraně z prosince 2009, rozhodnutí o prodloužení z roku 2010, rozhodnutí o záchraně z července 2011 a také v rozhodnutí o záchraně z prosince 2012.
(12)
Jednotlivé plány restrukturalizace podniku HGAA a jejich odpovídající změny byly v období od července 2010 do srpna 2013 předmětem četných jednání a telekonferencí, jakož i jiných forem výměn informací mezi představiteli Rakouska, banky a útvarů Komise.
(13)
Dne 29. června 2013 oznámilo Rakousko plán restrukturalizace, v němž byla předpokládána likvidace podniku HGAA; tento plán byl dne 27. srpna 2013 doplněn.
2. POPIS
2.1. ZVÝHODNĚNÁ BANKA
(14)
Podnik HGAA je finanční skupina s celosvětovou působností a se sídlem v Klagenfurtu (Korutany), odkud jsou kontrolovány a řízeny bankovní a leasingové obchody včetně likvidované části přes podnik Hypo Alpe Adria Bank-International (dále jen „HBInt“). Podnik HBInt vykonává ve skupině centrální funkce, jako je controlling a sestavování rozvahy skupiny, řízení rizik, právní záležitosti a dodržování předpisů, řízení likvidity, emisní obchody a refinancování dceřiných společností podniku HGAA.
(15)
Koncem roku 2012 činila bilanční suma podniku HGAA celkem 33,8 miliardy EUR a rizikově vážená aktiva činila zhruba 21 miliard EUR.
(16)
100 % vlastníkem podniku HGAA je Rakouská republika (13).
(17)
K 31. prosinci 2008 byl podnik HGAA prostřednictvím svých bankovních a/nebo leasingových dceřiných společností zastoupen v těchto dvanácti zemích: Rakousko, Slovinsko, Itálie, Německo, Maďarsko, Bulharsko, Chorvatsko, Srbsko, Bosna a Hercegovina, Černá Hora, Ukrajina a Bývalá jugoslávská republika Makedonie.
(18)
V Rakousku působí podnik HGAA v současnosti jako společnost HBA. Kromě toho je podnik HGAA zastoupen ve Slovinsku (prostřednictvím HBS a leasingové společnosti HLS), v Chorvatsku (prostřednictvím HBC a integrované leasingové společnosti HAALC), v Bosně a Hercegovině (prostřednictvím obou bank HBFBiH a - v Republice srbské - HBRS včetně leasingové společnosti HLRS), v Srbsku (prostřednictvím HBSE) a Černé Hoře (prostřednictvím HBM) (dále společně jen „země jihovýchodní Evropy“ (SEE - jihovýchodní Evropa)).
(19)
U mnoha odvětvových účastí a finančních dceřiných společností banky byl zahájen proces likvidace. Italský podnik HBI ukončil svou novou obchodní činnost k 1. červenci 2013. K ostatním dceřiným společnostem, které mají být dány do likvidace, patří chorvatská leasingová společnost HLC a chorvatská likvidační společnost H-ABDUCO vzniklá z převodu aktiv banky, rakouská leasingová společnost HLA, německá leasingová společnost HLG, v Černé Hoře leasingová společnost HLM a likvidační společnost HDM vzniklá z převodu aktiv banky, maďarská leasingová společnost HLHU, bulharská leasingová společnost HLBG, makedonská leasingová společnost HLMK, ukrajinská leasingová společnost HLUA, v Bosně a Hercegovině leasingová společnost HETABiH a likvidační společnost BORA vzniklá z převodu aktiv banky, srbské leasingové společnosti HLSE a HRSE, obě slovinské společnosti TCK a TCV, které vznikly z převodu bankovních a leasingových obchodů, a italská leasingová společnost HLI (14). Likvidace společnosti Alpe Adria Privatbank v Lichtenštejnsku byla již ukončena.
(20)
Následující body odůvodnění obsahují přehledné informace o stále činných podnicích skupiny.
(21)
Rakouská dceřiná společnost HBA poskytuje bankovní služby privátní, firemní a institucionální klientele. Nabízí všechny klasické bankovní služby všeobecné banky. Společnost HBA má silné regionální vazby na Korutany a její další pobočky se nacházejí ve Vídni a Salcburku. Její podíl na rakouském trhu činí méně než […] (15) % podle aktiv a přibližně […] % podle vkladů.
(22)
Ve Slovinsku je skupina zastoupena bankou HBS (podíl na trhu zhruba […] % podle aktiv a […] % podle vkladů). Leasingová společnost HLS se soustřeďuje na leasing movitého majetku a realizuje i vybrané obchody v oblasti pronájmu nemovitostí.
(23)
Chorvatská HBC je všeobecná banka (podíl na trhu zhruba […] % podle aktiv a […] % podle vkladů). HAALC je leasingová společnost a její podíl na trhu představuje zhruba […] % z objemu nových transakcí v oblasti financování.
(24)
V Bosně a Hercegovině působí dvě různé banky: HBRS v Republice srbské (podíl na trhu zhruba […] % podle aktiv a […] % podle vkladů) a HBFBiH ve Federaci Bosny a Hercegoviny (podíl na trhu zhruba […] % podle aktiv). Leasingová společnost HLRS, která je vlastnictvím společnosti HBRS, disponuje podílem na trhu zhruba […] % z objemu nových transakcí v oblasti financování.
(25)
Tržní podíl společnosti HBM v Černé Hoře činí přibližně […] % podle aktiv. Leasingové obchody, které jsou z banky generovány, představují podíl na trhu ve výši […] %.
(26)
Těžiště činnosti srbského podniku HBSE leží v segmentu privátní a firemní klientely (podíl na trhu zhruba […] % podle aktiv a […] % podle vkladů).
2.2. OPATŘENÍ PODPORY
Prosinec 2008 - opatření společnosti BayernLB a státní opatření v rámci rakouského režimu mimořádné podpory určené bankám
(27)
V roce 2008 obdržel podnik HGAA podporu od svých tehdejších podílníků, společnosti BayernLB a Rakouské republiky.
-
V prosinci 2008 získal podnik HGAA kapitálovou injekci ve výši 700 milionů EUR od společnosti BayernLB, svého tehdejšího většinového akcionáře, který sám obdržel v témže měsíci státní podporu od spolkové země Bavorsko.
-
Dne 29. prosince 2008 získal podnik HGAA na základě režimu mimořádné podpory určené bankám od Rakouské republiky majetkovou účast ve výši 900 milionů EUR (kapitál tier 1), jakož i záruky likvidity ve výši 1,35 miliardy EUR na emise půjček.
Prosinec 2009 - státní rekapitalizace a záruky
(28)
V rámci svého zestátnění obdržel podnik HGAA následující podpory:
-
časově omezenou záruku Rakouska ve výši 100 milionů EUR v souladu s podmínkami pro banky v tísni podle režimu mimořádné podpory určené bankám,
-
kapitálová injekce Rakouska ve výši 450 milionů EUR v souladu s podmínkami pro banky v tísni podle režimu mimořádné podpory určené bankám.
Leden 2011 - záruka na aktiva
(29)
Z důvodu potřeby dalších odpisů poskytlo Rakousko podniku HGAA na období od 31. prosince 2010 do 30. června 2013 záruku na aktiva ve výši 200 milionů EUR.
Prosinec 2012 - státní rekapitalizace a záruka
(30)
V souladu s rozhodnutím rakouského orgánu finančního dozoru musel podnik HGAA splnit k 31. prosinci 2012 vyšší kapitálovou kvótu, která činila 12,04 %. Z tohoto důvodu přijaly rakouské úřady ve prospěch podniku HGAA následující opatření:
-
navýšení kapitálu ve výši 500 milionů EUR koupí jednotlivých akcií a
-
státní záruka na druhořadé kapitálové nástroje tier 2 s nominální hodnotou 1 miliarda EUR.
(31)
Podrobný popis banky a doposud schválených opatření podpory je obsažen v 17. až 19. bodu odůvodnění úvodního rozhodnutí, ve 13. až 15. a 27. až 40. bodu odůvodnění rozhodnutí o záchraně z prosince 2009, v 15. až 19. bodě odůvodnění rozhodnutí o záchraně z července 2011 a v 10. až 12. bodě odůvodnění rozhodnutí o záchraně z prosince 2012.
2.3. DOSUD NEPOSKYTNUTÁ DOPLŇKOVÁ OPATŘENÍ PODPORY
(32)
Plán restrukturalizace předpokládá pro období 2013-2017, že pro likvidovanou část skupiny bude zapotřebí další kapitál ve výši zhruba 2,6 miliardy EUR (základní scénář), podle pesimistického scénáře pak 4,7 miliardy EUR a podle zátěžového scénáře 5,4 miliardy EUR. Za předpokladu, že kapitál bude k dispozici v likvidní formě, byly by podle základního scénáře zapotřebí likvidní prostředky ve výši 2,5 miliardy EUR, a na základě odhadů by tato částka v pesimistickém zátěžovém scénáři vzrostla do roku 2017 na částku 3,3 miliardy EUR. (Pokud by kapitálová opatření neměla vliv na likviditu, byla by případně nezbytná vyšší likvidní opatření.)
(33)
Rakousko požádalo preventivně Komisi o schválení státních podpor, které by mohly být zapotřebí pro pokrytí další potřeby kapitálu nebo likvidity takovým způsobem, aby byly dodrženy veškeré požadavky právních předpisů upravujících dohled nebo aby byly kryty ztráty. Výše poskytnutého kapitálu se omezí na částku nutnou pro dodržení regulačních požadavků ohledně minimálního kapitálu, kterou musí potvrdit příslušný orgán dohledu.
2.4. PŘÍSPĚVEK DŘÍVĚJŠÍCH PODÍLNÍKŮ PODNIKU HGAA
(34)
Před zestátněním podniku HGAA byly jeho vlastníky společnost BayernLB (67,08 %), země Korutany prostřednictvím společnosti Kärntner Landesholding (12,42 %), pojišťovna Grazer Wechselseitige Versicherung AG („GRAWE“) (20,48 %) a zaměstnanecká nadace Hypo Alpe Adria (0,02 %).
(35)
Všichni vlastníci postoupili svá práva podílníků tím, že své podíly odprodali za symbolickou cenu ve výši jednoho eura Rakousku.
(36)
Společnost BayernLB se vzdala všech svých vlastnických práv, mimo jiné i na již splacený kapitál tier 2 ve výši 300 milionů EUR, a zprostila podnik HGAA povinnosti splatit zpět již dříve poskytnuté úvěry ve výši 525 milionů EUR (16).
(37)
Pro zajištění likvidity podniku HGAA dala společnost BayernLB v prosinci 2009 opět k dispozici ukončenou likviditní linku ve výši […] EUR. Kromě toho bylo dohodnuto, že podnik HGAA si může částku ve výši […] EUR, kterou mu poskytla společnost BayernLB v rámci financování uvnitř skupiny, ponechat až do 31. prosince 2013. V roce 2014 by podniku HGAA zůstaly finanční prostředky společnosti BayernLB ve výši […] EUR, v roce 2015 pak finanční prostředky ve výši […] EUR. Na tyto částky dává Rakousko záruku pro případ rozdělení banky nebo hospodářsky srovnatelného opatření, po kterém není zajištěna životaschopnost podniku HGAA (17).
(38)
Společnost BayernLB poskytla podniku HGAA již v roce 2008 kapitál ve výši 700 milionů EUR, který byl mezitím zcela vyčerpán, protože byl v plném rozsahu použit na krytí ztrát.
(39)
Společnost GRAWE upsala nekonvertibilní kapitál tier 1 (majetková účast) ve výši 30 milionů EUR s dividendou ve výši 6 % p.a. od roku 2013 (bude-li dosaženo zisku). Dne 30. května 2011 klesla po snížení kapitálu nominální hodnota majetkové účasti na 9 milionů EUR.
(40)
Společnost GRAWE dala kromě toho do 31. prosince 2013 k dispozici zajištěnou likviditu ve výši 100 milionů EUR (50 milionů EUR bylo jištěno rakouskými dluhopisy a 50 milionů EUR jinými aktivy, která mohla být použita k převodu krytých dluhopisů).
(41)
Spolková země Korutany přispěla v prosinci 2009 k záchraně banky následujícími opatřeními:
-
kapitálová injekce ve výši 200 milionů EUR ve dvou krocích. Korutany převedly kapitál tier 2 ve výši 50 milionů EUR na majetkovou účast tier 1 ve výši zhruba 31 milionů EUR a 150 milionů EUR vložily jako majetkovou účast. Ta je spojena s šestiprocentní dividendou závislou na zisku, která by byla poprvé splatná v rozpočtovém roce 2013. Celková částka dříve poskytnuté majetkové účasti ve výši 181 milionů EUR mezitím klesla v důsledku snížení kapitálu na 55 milionů EUR,
-
likviditní opatření v přibližné výši 200 milionů EUR, která země Korutany dává k dispozici v rámci stávajících obchodních vztahů.
(42)
Následující tabulka nabízí přehled původních částek majetkové účasti, kterou podnik HGAA získal (včetně HBInt), a jejích současné výše. Je zapotřebí poukázat na to, že s majetkovou účastí nejsou spojena žádná hlasovací práva. Všechny akcie s hlasovacím právem drží Rakouská republika.
Tabulka 1
Přehled majetkové účasti
Majetková účast, rozdělená podle dřívějších podílníků
Původní částka (v EUR)
Po snížení kapitálu a jiných opatřeních (přeměna apod.)
GRAWE
30 000 000
9 170 369
Země Korutany
30 772 982
9 406 653
Země Korutany
150 000 000
45 851 845
Mezisoučet
210 772 982
64 428 867
Rakouská republika
900 000 000
275 111 073
Celkem
1 110 772 982
339 539 940
(43)
Podnik HGAA odkoupil různé hybridní a jiné kapitálové nástroje výrazně pod nominální hodnotou nebo je celkově vypověděl, a tím zvýšil vlastní kapitál: V dubnu 2012 uskutečnil podnik HGAA transakci, která vedla ke zvýšení kapitálu tier 1 o 153 milionů EUR. V srpnu 2012 vypověděl několik hybridních nástrojů a vytvořil tak další kapitál ve výši 23,5 milionů EUR. V prosinci 2012 nabídl zpětný odkup dalších kapitálových nástrojů, který vedl k mimořádnému zisku ve výši […] EUR.
(44)
V důsledku ztrát podniku HGAA přišli navíc majitelé kapitálových nástrojů (majetkové účasti a další hybridní kapitálové nástroje) o výplatu dividend nebo kuponů závislých na zisku. Za roky 2009 a 2010 si tudíž podnik HGAA mohl ponechat více než […] EUR.
2.5. DŮVODY OBTÍŽÍ PODNIKU HGAA
(45)
Obtíže podniku HGAA vyplývají v první řadě z agresivní strategie růstu opírající se o výhodné státem garantované financování.
(46)
Podnik HGAA vsadil výrazně na rychlý růst a působení na trzích zemí jihovýchodní Evropy. Na četné nové trhy vstupoval především v letech 2000 až 2007. V důsledku toho se bilanční suma podniku HGAA zvýšila z 9,8 miliardy EUR (31. prosince 2002) na 43,3 miliardy EUR (31. prosince 2008).
Tabulka 2
Expanze podniku HGAA, rozděleno podle zemí a oblasti činnosti
(47)
Strategii expanze umožnily nízké náklady na financování, které se opíraly o státní záruky země Korutany (ručení za ztrátu, Ausfallhaftung), které vzrostly z 4,9 miliardy (31. prosince 2002) na 20,7 miliardy EUR (31. prosince 2009). Přístup k výhodným finančním prostředkům vedl k tomu, že podnik HGAA zanedbával tvorbu vkladů na místní úrovni.
(48)
Rychlé rozšiřování bilance na trzích zemí jihovýchodní Evropy a výhodné státem garantované financování se postaraly o krátkodobé zisky. Od roku 2002 do roku 2006 dosahoval podnik HGAA každý rok zisků (vyjma roku 2004). Obchodní model však zakrýval základní rizika ohledně snižování kvality aktiv a refinancování, takže banka opomenula zavést potřebné prověřování a vytvořit postupy vnitřní kontroly a řízení rizik, které byly nezbytné pro to, aby byla schopná reagovat na změněné potřeby po expanzi. Strategie banky se zaměřovala na zvyšování objemu obchodování, což mělo za následek, že banka podstupovala vysoká rizika, zejména u projektů v oblasti nemovitostí a cestovního ruchu, a hospodářská a provozní rizika byla systematicky vyhodnocována chybně. Jelikož chyběly přiměřené kontrolní mechanismy, byla banka kromě toho náchylná k podvodům, což vedlo k několika trestněprávním vyšetřováním. V průběhu času její portfolio trpělo mimo jiné v důsledku chybějícího řádného zajištění rostoucí měrou významným podílem nesplácených úvěrů. V mnoha případech bylo obtížné nebo nemožné odprodat základní jistoty, v důsledku čehož bylo nutné provést rozsáhlé odpisy.
(49)
Kromě toho podstupovala banka další rizika v oblasti splátek, protože podstatná část jejích úvěrů pro soukromé osoby a malé a střední podniky v zemích jihovýchodní Evropy byla vedena v euru nebo švýcarských francích. Tato rizika se zčásti projevila po zhodnocení - zejména švýcarského franku - vůči místním měnám.
(50)
S ohledem na rizikový profil vyplývající z jejího okruhu cílových klientů a portfolia jednala banka s nedostatečným kapitálem, i když se pohybovala v tehdy platných mezích podle právních předpisů o dozoru. Po zhoršení situace se tento faktor stal velmi rychle problémem. Z jednoho výpočtu uvedeného v předloženém plánu likvidace vyplývá, že poměr kapitálu banky by bez opatření podpory byl od roku 2013 záporný, a to jak u kapitálu tier 1 […], tak i u vlastního kapitálu celkem […]. Tento výpočet je fiktivní do té míry, že drastické zmenšení nebo likvidace banky by v tomto případě byly nezbytné ještě dříve. Podle Rakouska by likvidace ohrozila stabilitu finančního systému v Rakousku, zejména z důvodu převzetí ručení spolkovou zemí Korutany, která by asi vyvolala příslušný scénář, ale i v těch zemích jihovýchodní Evropy, v nichž má podnik HGAA významný podíl na trhu.
(51)
Banka si příliš pozdě uvědomila, že její obchodní model nefunguje, a zareagovala příliš pomalu, což bylo způsobeno zčásti komplexní strukturou skupiny a zčásti tím, že správa tak velké a heterogenní skupiny je obtížná.
(52)
Ještě na začátku […] se kvalita aktiv jevila v souvislosti s novými obchody stále jako problematická a s přihlédnutím k přiměřeným rizikovým a kapitálovým nákladům zůstaly marže nepřiměřené.
(53)
Dříve předložené plány restrukturalizace nemohly prokázat, že podnik HGAA bude moci existovat jako nezávislý, životaschopný podnik.
(54)
Podklady předložené Rakouskem, které tvoří základ tohoto rozhodnutí (18), obsahují navíc základní scénáře, z nichž vychází, že hospodářský výsledek skupiny bude v celém období 2013-2017 záporný a že kromě toho by mohla potřeba kapitálu vzrůst o dalších […] EUR. Obzvláště ve „scénáři vedení“, který neobsahuje žádná vhodná opatření k omezení případných narušení hospodářské soutěže, jsou pro rok 2017 předpokládány pouze nízké zisky […]; předtím budou jistě zaznamenány ztráty. Nadto nejsou v této prognóze brány v úvahu potenciální náklady na prodloužení záruk i po roce 2013.
2.6. ČÁSTEČNÉ SPLNĚNÍ ZÁVAZKŮ
(55)
V rozhodnutí o záchraně z prosince 2012 schválila Komise opatření, která Rakousko oznámilo, z hlediska určitých závazků tohoto členského státu, které by měly zajistit, aby narušení hospodářské soutěže byla pokud možno omezena. Závazky se zaměřily na obchodní činnosti banky, například ohledně výše výnosů, rizikových kategorií klientů a splatností, a měly by přispět k tomu, že dojde k omezení rizikového chování, a tím ke snížení možnosti rozšířit obchodování na úkor soutěžitelů.
(56)
V lednu 2013 sdělilo Rakousko Komisi, že z hospodářských důvodů není banka v souvislosti s některými dceřinými společnosti schopna splnit veškeré dané závazky. Zejména poukázalo na omezení v souvislosti s úvěry v cizích měnách, úkol omezit úvěrové závazky na veřejný sektor a korporátní klientelu (úvěry pouze klientům s ratingem minimálně […]), které podle Rakouska nebylo možné zrealizovat v zemích jihovýchodní Evropy, a - s ohledem na společnost HBA - na omezení veřejných finančních závazků na […].
3. PLÁN LIKVIDACE
(57)
Dne 29. června 2013 Rakousko předložilo plán likvidace, podle kterého má proběhnout řízená likvidace podniku HGGA, takže zůstane dostatek času na odprodej potenciálně životaschopných aktiv, zatímco zbývající aktiva budou časem zlikvidována.
(58)
V důsledku plánu likvidace se sníží bilanční suma HGAA ze 43,3 miliardy EUR koncem roku 2008 na 6,56 miliardy EUR v roce 2017, tzn. o 85 %. V témže období se o 85 % sníží i rizikově vážená aktiva, a sice z 32,8 miliardy EUR koncem roku 2008 na 4,75 miliardy EUR.
(59)
Strategie likvidace platí pro tři zbývající součásti podniku HGGA: i) pro rakouskou banku (HBA), ii) síť SEE a iii) likvidovanou část.
(60)
Likvidace bude řízena z ústředí skupiny, kde mezitím byla provedena celá řada zlepšení, mimo jiné v oblasti řízení rizik, výkaznictví, oceňování jistot a ratingových řízení (19).
(61)
Hlavním bodem plánu likvidace je uzavření již zahájeného prodeje společnosti HBA a zvýšení atraktivity sítě SEE, aby nejpozději k 30. červnu 2015 mohly být všechny subjekty SEE odprodány. K tomuto účelu Rakousko přijalo celou řadu závazků v oblasti nového obchodování, aby v případě, že části SEE nebudou prodány, bylo zajištěno adekvátní vyrovnání rizik a životaschopnosti.
(62)
Tak bude podnik HGAA poskytovat nové hypotéky soukromým klientům v zásadě pouze s úrokovou sazbou ve výši […]% nebo vyšší, interní matrice nákladů refinancování musí být u každého nového závazku v přiměřeném vztahu k situaci refinancování příslušné pobočky nebo dceřiné společnosti, a […] budou - s určitými výjimkami - udělovány pouze klientům, u nichž jen dán […].
PRODEJ HBA
(63)
Dne 31. května 2013 byla se společností Anadi Financial Holdings Pte. Ltd. podepsána smlouva o prodeji všech podílů společnosti HBA. S provedením transakce se v současnosti počítá do 31. prosince 2013 (20).
(64)
Až do realizace prodeje se bude společnost HBA i nadále soustředit na svou pozici regionální banky v Korutanech s pobočkami ve Vídni a Salcburku. Banka je již výrazně zredukována; problematické portfolio v hodnotě 1,99 miliardy EUR bylo vyčleněno již před 31. prosincem 2011. Bilanční suma společnosti HBA činila k 31. prosinci 2012 4,15 miliardy EUR (oproti bilanční sumě ve výši 7,05 miliardy EUR k 31. prosinci 2008).
SÍŤ SEE
(65)
Obchodní činnost sítě SEE byla již značně zmenšena koncentrací na klíčové trhy a klíčové kompetence ve Slovinsku, Chorvatsku, Bosně a Hercegovině, Srbsku a Černé Hoře. Kromě toho odepsaly obchodovatelné subjekty v těchto zemích při převodu portfolia 2,4 miliardy EUR. Pro rok 2013 se předpokládá další odprodej v hodnotě […] EUR, který musí ještě schválit místní orgány dozoru. Bilanční suma celé sítě SEE, která k 31. prosinci 2012 činila 10,11 miliardy EUR, klesne po dokončení dalšího plánovaného transferu portfolia na částku nižší než […] EUR, tzn. zhruba na […] % bilanční sumy k 31. prosinci 2008 (14,8 miliardy EUR).
(66)
Dále byly provedeny změny obchodní strategie v zemích SEE. Díky orientaci na drobné živnostníky, maloobchodníky a malé a střední podniky se má zlepšit prodejnost podniků SEE. Změna je zjištěna i u strategie financování. Subjekty SEE na místě se soustřeďují silněji na objevování místních zdrojů financování a méně na žádosti o prostředky skupiny. Nové obchodní činnosti jsou již plně financovány z místních zdrojů.
(67)
Ve Slovinsku se bankovní obchodování soustřeďuje na […] a […] segment […] s cílem […]. Je výrazně omezován […]. […] má být zcela opuštěn, přičemž banka ale zůstane dále aktivní v […].
(68)
V Chorvatsku chce banka budovat svůj […], aby […]. V […] se zaměřuje silněji na […]. […] se zaměřuje na […] v malé míře.
(69)
V Bosně a Hercegovině se bude obchodní činnost v rostoucí míře zaměřovat […] ve spojení s důslednou […], lepší […] a […]. […] je omezován. Těžiště […].
(70)
V Srbsku se pozornost soustředí na […] s cílem najít […]. Pokud jde o […], leží těžiště na […], jakož i na […]. V […] se banka snaží svou činnost i u výnosných portfolií […].
(71)
V Černé Hoře se soustřeďuje […] a na […] […].
(72)
Díky nové orientaci a změně obchodní strategie bank SEE se mají jejich šance na prodej postupně zvyšovat. V důsledku plánu likvidace má být síť SEE odprodána celá nebo po částech do 30. června 2015. Prodej proběhne v otevřeném, transparentním řízení, v němž se investoři mohou rozhodnout pro převzetí celé sítě SEE nebo její části.
(73)
Části sítě SEE, které k 30. červnu 2015 nenajdou žádného kupce, ukončí od tohoto data nové obchodování a stanou se součástí likvidované části (21).
LIKVIDOVANÁ ČÁST
(74)
Cílem je provést likvidaci všech subjektů a portfolií, které byly zařazeny do likvidované části, co nejrychleji.
(75)
Likvidace obchodování v Itálii byla již zahájena. Likvidace má probíhat řízeně, aby se předešlo tomu, že vklady budou stahovány ukvapeně (22).
(76)
Mimo to zahrnuje likvidovaná část všechna další portfolia, která byla určena k likvidaci (včetně podniků, které zastavily nové obchodování, jako dceřiné společnosti v Makedonii, na Ukrajině, v Bulharsku, Německu a Maďarsku), jakož i podíly v průmyslových podnicích a podnicích v cestovním ruchu.
(77)
Likvidovaná část zahrnuje zejména:
i)
podnik HBI,
ii)
nestrategické majetkové účasti (v průmyslu a cestovním ruchu),
iii)
finanční hodnoty určené k likvidaci, tzn. a) portfolio společnosti HBInt, jakož i stávající portfolia a linie refinancování pro dceřiné společnosti (zejména podnik HBI a v zemích SEE); b) portfolia vyčleněná z některých dceřiných společností, jako jsou podnik HBI a banky SEE nebo leasingové společnosti; c) likvidované leasingové společnosti,
iv)
společnosti s menšinovým podílem Norica a HBInt Credit Management (CM) (23).
(78)
Do roku 2017 bude kumulovaná potřeba kapitálu (v první řadě z důvodu odpisů účetní hodnoty subjektů určených k odprodeji, z důvodu dalších ztrát u jednotlivých portfolií a z důvodu potřebného refinancování) podle základního scénáře činit podle odhadů zhruba 2,6 miliardy EUR a podle pesimistického zátěžového scénáře až 5,4 miliardy EUR. Plán likvidace vychází mimo to z potřeby další likvidity, jejíž výše závisí na tom, zda bude poskytnuta jako kapitál v hotovosti nebo jako záruka. Pokud by byl kapitál poskytnut v likvidní formě, činila by potřeba další likvidity podniku HGAA do roku 2017 odhadem 2,5 miliardy EUR (základní scénář), případně 3,3 miliardy EUR (pesimistický zátěžový scénář) (24).
(79)
Jelikož jsou podle Rakouska v současné době ještě ověřovány různé možnosti, mohou se tyto odhady ještě změnit. Například je ověřováno zřízení společnosti pro správu majetku bez bankovní licence, na kterou by podnik HGAA mohl převést aktiva určená k likvidaci. Takový převod by měl dopad na okamžik, ke kterému by byl kapitál potřeba.
ZÁVAZKY RAKOUSKA
(80)
Rakousko se zavázalo, že se postará o to, aby plán likvidace předložený dne 29. června 2013 ve znění pozměněném sdělením Rakouska ze dne 27. srpna 2013, jakož i závazky obsažené v příloze byly prováděny v plné míře a v souladu s harmonogramem stanoveným v uvedené příloze.
4. DŮVODY, KTERÉ VEDLY K ZAHÁJENÍ VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
(81)
Komise poukazuje na to, že formální vyšetřovací řízení podle čl. 108 odst. 2 SFEU v souvislosti se slučitelností podpory na restrukturalizaci ve prospěch podniku HGAA s vnitřním trhem zahájila z toho důvodu, že na základě starších plánů restrukturalizace vážně pochybovala o tom, že podnik HGAA je schopen obnovit svou dlouhodobou životaschopnost. Komise pochybovala navíc o tom, že bylo zajištěno přiměřené sdílení zátěže a že narušení hospodářské soutěže byla dostatečně omezena.
(82)
Komise opakovaně zpochybnila schopnost podniku HGAA obnovit jeho životaschopnost (25) a vyjádřila vážné pochybnosti ohledně obchodního modelu (26). Komise navíc pochybovala o tom, že by byl podnik HGAA schopen dosáhnout pro svůj kapitál dostatečného protiplnění, což je předpoklad pro životaschopnost banky (27). Již ve svém rozhodnutí o záchraně z prosince 2009 vyzvala Komise členský stát k tomu, aby jako možnost vzal v úvahu řízenou likvidaci banky (28).
(83)
Komise při kontrole životaschopnosti vyjádřila pochybnosti zejména ohledně strategie financování (29), kvality aktiv, jakož (30) i interní kontrolní struktury (31). Ve svém rozhodnutí o záchraně z prosince 2012 vyjádřila Komise v 37. bodě odůvodnění pochybnosti o kvalitě nového obchodování podniku HGAA.
(84)
Pokud jde o sdílení zátěže, je jak v úvodním rozhodnutí z roku 2009 (32), tak i v rozhodnutí o záchraně z prosince 2009 (33) poznamenáno, že společnost BayernLB a ostatní dřívější vlastníci podniku HGAA (GRAWE a země Korutany) možná nenesli přiměřený podíl na zátěži. Úvodní rozhodnutí z roku 2009 poukazuje ve 102. bodě odůvodnění na chybějící podíl vlastníků hybridního kapitálu podniku HGAA na sdílení zátěže.
(85)
Ve 41. bodě odůvodnění rozhodnutí o prodloužení z roku 2010 byly vyjádřeny pochybnosti o tom, zda kapitál, který podniku HGAA poskytlo Rakousko, bude podle podmínek rakouské úpravy dostatečně protiplněn, protože Rakousko na banku pohlíželo jako na banku v zásadě zdravou, a banka tak mohla profitovat z nižších sazeb než banka v potížích.
(86)
Pokud jde o narušení hospodářské soutěže, vyjádřila Komise na základě dřívějších plánů restrukturalizace, které Rakousko předložilo, pochybnosti o tom, zda bude snížení bilanční sumy stačit (34), a opakovaně požadovala opatření týkající se hospodářské soutěže (35). S ohledem na neustále narůstající výši podpory požadovala Komise opakovaně dodatečná opatření, která by omezila narušení hospodářské soutěže (36).
5. PŘIPOMÍNKY TŘETÍCH STRAN
(87)
Připomínky třetích stran nebyly podány.
6. PŘIPOMÍNKY PŘEDLOŽENÉ RAKOUSKEM
(88)
Připomínky předložené Rakouskem se v podstatné míře dotýkají naložení se zárukou, kterou Rakouská republika poskytla společnosti BayernLB. Podle rozhodnutí Komise ze dne 25. července 2012 ve věci SA. 28487 (C 16/2009) (37) o podpoře restrukturalizace pro společnost BayernLB představuje záruka Rakouské republiky na likviditu ve výši 2,638 miliardy EUR, která měla v souladu se závazkem společnosti BayernLB v rámci záchranné operace v roce 2009 zůstat v podniku HGAA, státní podporu ve prospěch společnosti BayernLB, která je slučitelná s vnitřním trhem, a proto může být schválena. Dne 5. října 2012 podalo Rakousko žalobu (38) na zrušení tohoto rozhodnutí mimo jiné s tím, že Komise neodůvodnila, proč je na opatření pohlíženo jako na slučitelné s vnitřním trhem, a že opatření nepředstavuje žádnou podporu ve prospěch společnosti BayernLB.
(89)
Rakousko se zavazuje, že se postará o to, aby byl seznam závazků v příloze dodržen v plné míře.
7. POSOUZENÍ Z HLEDISKA PRAVIDEL V OBLASTI STÁTNÍCH PODPOR
Při posouzení podpory na restrukturalizaci musí být zohledněny všechny podpory, které byly podniku HGAA uděleny od roku 2008.
7.1. EXISTENCE STÁTNÍ PODPORY
(90)
Podle čl. 107 odst. 1 SFEU jsou podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, neslučitelné s vnitřním trhem, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy.
(91)
Opatření je třeba označit za státní podporu, pokud jsou splněny následující předpoklady: i) opatření je financováno ze státních prostředků, ii) zvýhodňuje určité podniky nebo určitá odvětví výroby, iii) zvýhodnění je selektivní a iv) opatření narušuje hospodářskou soutěž nebo hrozí, že naruší hospodářskou soutěž, a může ovlivnit obchod mezi členskými státy. Opatření je označeno za státní podporu pouze tehdy, jsou-li tyto předpoklady splněny bez výjimky.
(92)
Podle 51. až 56. bodu odůvodnění rozhodnutí o schválení režimu mimořádné podpory určené bankám představují státní podporu všechna opatření poskytnutá v rámci režimu. Komise dále připomíná, že ve 48. až 53. bodě odůvodnění rozhodnutí o záchraně z roku 2009, ve 25. bodě odůvodnění rozhodnutí o záchraně z července 2011 a v 16. bodě odůvodnění rozhodnutí o záchraně z prosince 2012 konstatovala, že u opatření podpory uvedených v písmenech a) a b) jsou splněny předpoklady čl. 107 odst. 1 SFEU, a proto tato opatření představují státní podporu. Jak je dále objasněno, setrvává Komise u tohoto názoru.
a) Opatření udělená Rakouskem v rámci režimu mimořádné podpory určené bankám
(93)
Veškerá opatření udělená v rámci režimu mimořádné podpory určené bankám, tzn. kapitálová injekce ve výši 900 milionů EUR a záruky ve výši 1,35 miliardy EUR, které byly poskytnuty v roce 2008, představují podle 51. až 56. bodu odůvodnění rozhodnutí o schválení režimu podporu.
b) Další opatření udělená Rakouskem
(94)
Kromě režimu mimořádné podpory určené bankám schválilo Rakousko kapitálovou injekci ve výši 450 milionů EUR, (mezitím ukončenou) záruku na aktiva ve výši 100 milionů EUR, záruku na aktiva ve výši 200 milionů EUR, navýšení kapitálu ve výši 500 milionů EUR koupí akcií a záruku na druhořadé kapitálové nástroje tier 2 s nominální hodnotou 1 miliarda EUR.
(95)
Jak kapitálová injekce, tak záruky jsou poskytovány ze státních prostředků ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Jsou určeny ve prospěch jednoho podniku, a jsou tudíž selektivní. Kromě toho jsou poskytovány za podmínek, které by podniku HGAA nebyly na trzích nabídnuty, což Rakousko nepopírá. Vzhledem k tomu, že podnik HGAA působí ve finančním sektoru, v němž panuje intenzivní mezinárodní hospodářská soutěž, je každé zvýhodnění, které je tomuto podniku uděleno ze státních prostředků, schopno ohrozit obchod v Unii a narušit hospodářskou soutěž. Tato zjištění byla vyjádřena již v 16. bodě odůvodnění rozhodnutí o záchraně z prosince 2012 a toto rozhodnutí je potvrzuje.
c) Rekapitalizace prostřednictvím společnosti BayernLB
(96)
Společnost BayernLB obdržela v roce 2008 kapitálovou injekci od spolkové země Bavorsko a část prostředků použila na rekapitalizaci své dceřiné společnosti HGAA. Podle 124. bodu odůvodnění rozhodnutí o společnosti BayernLB tvoří kapitálová injekce od spolkové země Bavorsko v plné výši podporu pro společnost BayernLB. Vzhledem k tomu, že podpora udělená v rámci opatření nemůže být vyplacena dvakrát, dospěla Komise k závěru, že rekapitalizace podniku HGAA společností BayernLB nepředstavuje státní podporu ve prospěch HGAA. Dále se zdá, že společnost BayernLB jednala v době rekapitalizace podniku HGAA v souladu s tržními úvahami ve prospěch jistoty své investice do své dceřiné společnosti a že rozhodnutí o rekapitalizaci podniku HGAA nelze připisovat členskému státu.
d) Možná budoucí opatření podpory
(97)
Rakousko usiluje o schválení opatření podpory, s jejichž pomocí má být pokryta popřípadě vyplynuvší potřeba kapitálu a likvidity, která by v rámci zátěžového scénáře mohla činit 5,4 miliardy EUR kapitálu a 3,3 miliardy EUR likvidity. Tato případná budoucí opatření podpory pro likvidaci podniku HGAA budou poskytnuta ze státních prostředků ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Budou poskytnuta jedinému podniku, a jsou tudíž selektivní. Jelikož jsou poskytnuta za podmínek, které by podniku HGAA nebyly na trzích nabídnuty, představují zvýhodnění. Vzhledem k tomu, že podnik HGAA působí ve finančním sektoru, v němž panuje intenzivní mezinárodní hospodářská soutěž, je každé zvýhodnění, které je tomuto podniku uděleno ze státních prostředků, schopno ohrozit obchod v Unii a narušit hospodářskou soutěž.
Závěr k celkové výši podpor
(98)
Podpory, které Rakousko poskytlo podniku HGAA pomocí posílení kapitálu, činí celkem 3,15 miliardy EUR (včetně záruk na aktiva ve výši 300 milionů EUR, které mají stejný vliv jako kapitálová injekce). Tato částka představuje vzhledem k roku 2008 přibližně 9,6 % rizikově vážených aktiv podniku HGAA. Podnik HGAA navíc obdržel celkovou částku ve výši 1,35 miliardy EUR ve formě záruk. Dále usiluje Rakousko o schválení opatření podpory, která by mohla být za určitých okolností nezbytná, aby mohla být v rámci likvidace podniku HGAA pokryta další potřeba kapitálu, která by v zátěžovém scénáři mohla činit až 5,4 miliardy EUR. To by mohlo vést k celkové částce u kapitálu a záruk aktiv ve výši 8,55 miliardy EUR, což odpovídá 26 % rizikově vážených aktiv. Dále Rakousko požádalo o schválení případných budoucích likvidních opatření ve výši 3,3 miliardy EUR.
7.2. SLUČITELNOST PODPORY S VNITŘNÍM TRHEM
7.2.1. Použitelnost čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU
(99)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU mohou být státní podpory pokládány za slučitelné s vnitřním trhem, mají-li „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(100)
Navzdory pomalému hospodářskému zotavení, které započalo začátkem roku 2010, zastává Komise názor, že předpoklady pro schválení státních podpor podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU jsou vzhledem k přetrvávajícímu tlaku na finančních trzích dále plněny. V červenci 2013 potvrdila Komise tento názor ve svém sdělení o použití pravidel pro poskytování státní podpory ve prospěch bank v souvislosti s finanční krizí od 1. srpna 2013 (39).
(101)
Rakouská národní banka již při dřívější příležitosti konstatovala, že podnik HGAA je systémově důležitá banka, významná pro finanční trh v Rakousku a v jihovýchodní Evropě, a toto stanovisko potvrdila v dopise ze dne 3. prosince 2012. Bez opatření podpory by orgán dozoru podnik HGAA z důvodu jeho porušení kapitálových požadavků možná uzavřel.
(102)
Uzavření banky, kterou členský stát považuje za systémově důležitou stejně jako podnik HGAA, provedené za takových okolností, by mohlo přímo poškodit finanční trhy a tím celé hospodářství členského státu. Vzhledem k současné nestabilní situaci na finančních trzích proto Komise vychází při svém hodnocení státních podpor v bankovním sektoru i nadále z čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU.
7.2.2. Slučitelnost opatření podpory s vnitřním trhem
(103)
Všechna opatření označená za státní podporu byla poskytnuta v rámci restrukturalizace a likvidace podniku HGAA. Ve sdělení o návratu k životaschopnosti a hodnocení restrukturalizačních opatření ve finančním sektoru v současné krizi podle pravidel pro státní podporu (40) (dále jen „sdělení o restrukturalizaci“) je stanoveno, za kterých předpokladů smí být finančním institucím poskytnuty v rámci současné krize restrukturalizační a likvidační opatření. Podle sdělení o restrukturalizaci je restrukturalizace finanční instituce v rámci současné krize podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU slučitelná s vnitřním trhem, když i) vede k obnovení životaschopnosti banky, ii) je stanoven dostatečný vlastní příspěvek příjemce (sdílení zátěže) a je zajištěno, že podpora je omezena na nezbytné minimum, a iii) jsou přijata dostatečná opatření k omezení narušení hospodářské soutěže.
Obnovení životaschopnosti
(104)
Jak Komise stanovila ve sdělení o restrukturalizaci, musí příslušný členský stát předložit rozsáhlý plán restrukturalizace, z něhož vychází, jak má být dlouhodobá životaschopnost dotčené instituce obnovena bez státních podpor v přiměřeném období a nejpozději do pěti let. Podle 13. bodu odůvodnění sdělení o restrukturalizaci se dlouhodobé životaschopnosti dosáhne tehdy, je-li banka schopna soutěžit na kapitálovém trhu na základě svých vlastních schopností a v souladu s požadavky vyplývajícími z příslušných právních předpisů. Pro tento účel musí být banka schopna pokrýt všechny náklady a - s přihlédnutím ke svému rizikovému profilu - musí vykazovat přiměřenou návratnost vlastního kapitálu. Podle 14. bodu odůvodnění sdělení o restrukturalizaci dlouhodobá životaschopnost vyžaduje, aby byla každá získaná státní podpora buď v určité lhůtě splacena, nebo aby za ni bylo poskytnuto protiplnění podle normálních tržních podmínek, čímž se zajistí, aby jakákoliv forma dodatečné státní podpory byla ukončena.
(105)
Z dosud předložených plánů restrukturalizace podniku HGAA nevyplývá, že lze obnovit životaschopnost celé skupiny.
(106)
Komise dále konstatuje, že výhodné podmínky financování, které se opírají o záruky udělené zemí Korutany, časem skončí a že rychlý proces dohánění vývoje v národních hospodářstvích zemí jihovýchodní Evropy již skončil.
(107)
Banka není proto schopna zaplatit za svůj kapitál přiměřené protiplnění nebo státní kapitál splatit, aby se do konce období restrukturalizace vrátila do životaschopného stavu. Nezdá se tak možné, že by životaschopnost podniku HGAA jako nezávislého podniku mohla být obnovena. Z výše uvedených skutečností Komise vyvozuje, že její námitky k obnově životaschopnosti nebyly vyvráceny.
(108)
Jak uvádí bod 9 sdělení o restrukturalizaci, měly by plány restrukturalizace obsahovat srovnání s jinými možnostmi, jako je rozdělení nebo převzetí jinou bankou. Nemůže-li být životaschopnost banky obnovena, měl by plán restrukturalizace uvádět, jak lze provést řízenou likvidaci banky. Podle 21. bodu odůvodnění by se mělo vždy uvažovat o řízené likvidaci banky v obtížích či jejím prodeji v dražbě, pokud nelze věrohodně obnovit její dlouhodobou životaschopnost.
(109)
Rakouské úřady předložily plán likvidace, který předpokládá takovou strategii řízené likvidace. Předložený plán předpokládá odprodej obchodovatelných subjektů, rakouské banky HBA (v jejím případě už byla podepsána kupní smlouva) a sítě SEE ve veřejném prodeji nejpozději do konce června 2015. Všechny části, které zůstanou, se stanou předmětem kontrolovaného a řízeného procesu likvidace. V této souvislosti souhlasí Rakousko s tím, že italský subjekt HBI zastavil k 1. červenci 2013 nové obchodování. Pokud by odprodej obchodovatelných subjektů SEE do 30. června 2015 nebyl možný, ukončí i ony nové obchodování a přejdou do likvidace. V důsledku toho již nebude podnik HGAA k 30. červnu 2015 působit ve finančním sektoru.
(110)
Odprodej obchodovatelných subjektů probíhá v rámci nepodmíněných, transparentních a otevřených řízení, při nichž mají všichni zájemci na trhu možnost předložit pro subjekty nabídku. Těmito soutěžními postupy bude zajištěno, že tržní cenu vytvoří nejlepší nabídka, takže budou vyloučeny podpory pro kupujícího (41). Zjistí-li Komise, že existují podpory pro kupujícího, odděleně prověří slučitelnost příslušné podpory s vnitřním trhem.
(111)
V souvislosti s otázkou, zda by subjekty určené k odprodeji mohly tvořit hospodářskou kontinuitu podniku HGAA, a opatření podpory by tak za určitých okolností mohla představovat podporu pro tyto subjekty, konstatuje Komise především, že není ještě jasné, zda bude síť SEE prodána jako celek jednomu kupci nebo zda části současné sítě získá více kupců.
(112)
Pro stanovení hospodářské kontinuity musí být zohledněny mimo jiné následující faktory: předmět transferu, cena transferu, totožnost podílníků nebo majitelů získaného a původního podniku nebo ekonomická logika transakce (42).
(113)
Komise především konstatuje, že udělené podpory nebyly určeny k vyřešení problémů jednotlivých obchodovatelných subjektů v Rakousku nebo v jihovýchodní Evropě, nýbrž problémů podniku HGAA jako skupiny. Jádro obchodní činnosti podniku HGAA netvoří ani jedna z dceřiných společností v zemích jihovýchodní Evropy, ani společnost HBA a subjekty určené k prodeji představují jen část aktiv podniku HGAA. Kromě toho se obchodní model subjektů určených k odprodeji odlišuje od obchodního modelu podniku HGAA, který byl mezinárodní bankovní skupinou, jež se zejména na základě záruk poskytnutých zemí Korutany opírala o výhodné podmínky financování a soustředila se na rychlou expanzi díky potenciálu vyrovnávání hospodářské úrovně. V budoucnosti nebude financování dceřiných společností SEE probíhat na základě státních záruk, nýbrž se bude opírat o místní (a tím i dražší) zdroje financování, takže vzhledem k maržím a řízení rizik bude nutný obezřetnější postup. Zatímco se podnik HGAA soustředil spíše na velké podniky a určité hlavní klienty, budou se subjekty určené k odprodeji soustředit na obchody malých a středních podniků. V praxi to znamená, že subjekty určené k odprodeji budou zaměřené na nové stálé klienty.
(114)
Komise dále konstatuje, že cílem prodeje obchodovatelných subjektů je maximalizovat hodnotu aktiv podniku HGAA před jejich likvidací v zájmu věřitelů.
(115)
S ohledem na předmět převodu, skutečnosti, že podílníci podniku HGAA a subjektů určených k odprodeji nemohou být totožní, stejně jako s ohledem na ekonomickou logiku transakce prodeje zastává Komise názor, že již nebude existovat kontinuita ekonomické činnosti podniku HGAA, jakmile budou obchodovatelné subjekty prodány a podnik HGAA již nebude existovat.
(116)
Podle plánu likvidace mají být určitá aktiva z obchodovatelných subjektů určených k prodeji vyčleněna. Toto vyčlenění zlepší jak kapacitu financování těchto subjektů, tak i průměrnou kvalitu aktiv zbývající bilance, a tím přispěje k prodejnosti příslušných subjektů.
(117)
Podle 21. bodu odůvodnění sdělení o restrukturalizaci navíc může být přijatelným způsobem dosažení životaschopnosti i vytvoření samostatné „dobré banky“ kombinací „dobrých“ aktiv a pasiv existující banky, pokud tento nový subjekt nemůže nadměrným způsobem narušit hospodářskou soutěž. V tomto ohledu by bylo přijatelným řešením vytvoření holdingu SEE nebo transfer určitých aktiv ze společnosti HBInt na holding SEE s cílem vytvořit životaschopný a prodejný bankovní subjekt SEE (43).
(118)
Problém kvality aktiv, který vyplývá jak ze starého portfolia, tak i z rizikových aktivit z novější doby, by nemohl být vyřešen na základě narůstajících rizikových nákladů a snižování hodnoty u pokračujícího podniku. Z tohoto důvodu pokládá Komise plán likvidace předložený Rakouskem, podle kterého mají být problémová aktiva v rostoucí míře převáděna na likvidovaný subjekt, za přiměřenou strategii.
(119)
Co se týká financování předpokládaného v plánu likvidace, budou se subjekty určené k odprodeji stále více soustřeďovat na místní zdroje financování a pokusí se snížit svou závislost na refinancování prostřednictvím podniku HGAA. Komise tuto změnu strategie financování vítá. Konstatuje, že bude existovat další finanční závazek podniku HGAA vůči subjektům určeným k odprodeji.
(120)
Plán likvidace dále předpokládá výrazné omezení leasingových obchodů podniku HGAA, které byly jedním z hlavních důvodů jeho problémů, jelikož leasing vykazuje v poměru k rizikům s ním spojeným a související potřebě financování srovnatelně nízkou ziskovost. Toto omezení přispěje rovněž pozitivně k prodejnosti obchodovatelných subjektů.
(121)
Komise z toho vyvozuje, že životaschopnost podniku HGAA nelze obnovit a že Rakouskem navržená strategie jeho řízené likvidace je vhodným prostředkem pro vyřešení jeho situace, neboť životaschopnost banky jako takovou nelze obnovit.
Vlastní příspěvek a sdílení zátěže
(122)
Sdělení o restrukturalizaci uvádí, že je nezbytné, aby příjemce podpory poskytl přiměřený vlastní příspěvek, aby byla podpora omezena na minimum a narušení hospodářské soutěže tak bylo drženo na co nejnižší úrovni a byl omezen morální hazard. Za tímto účelem sdělení předpokládá, že i) by měly být omezeny jak restrukturalizační náklady, tak i výše podpory a ii) že je potřeba poskytnout značný vlastní příspěvek.
(123)
Ve sdělení o restrukturalizaci je dále stanoveno, že banka by měla k financování restrukturalizace použít nejprve své vlastní zdroje, aby bylo možné omezit výši podpory na minimum. Náklady související s restrukturalizací by neměl nést pouze stát, ale i ti, kteří do banky vložili své investice. Tohoto cíle bude dosaženo zejména tak, že dojde k převzetí ztrát dostupným kapitálem.
(124)
Všichni dřívější akcionáři podniku HGAA prodali své akcie Rakouské republice za symbolickou cenu jednoho eura, čímž se snížilo nebezpečí, že z opatření podpory budou mít prospěch dřívější akcionáři. Dřívější vlastníci dali podniku HGAA také k dispozici kapitál nebo likviditu, takže ztráty mohly být kryty a likvidita vylepšena.
(125)
Většinovým akcionářem byla v době tohoto prodeje společnost BayernLB. Ta přispěla celkem kapitálem zhruba 1,5 miliardy EUR a zároveň se vzdala dalších vlastnických práv, dokonce i dozoru nad dalším protiplněním. Celkově dala společnost BayernLB podniku HGAA k dispozici likviditu ve výši zhruba 4,3 miliardy EUR. Tato společnost dále utrpěla při prodeji svých akcií podniku HGAA značnou ztrátu z odpisů, což přispívá k tomu, že v souladu s bodem 22 sdělení o restrukturalizaci je omezován morální hazard.
(126)
Komise je tudíž názoru, že dřívější vlastník, společnost BayernLB, je značnou a přiměřenou měrou zapojena do sdílení zátěže.
(127)
Výsledek započatého právního sporu o zpětnou platbu nesplacených půjček společnosti BayernLB nemá na tento závěr žádný vliv. Pokud společnost BayernLB tento proces prohraje, bude do sdílení zátěže zapojena ještě výrazněji. Pokud proces vyhraje, na sdílení zátěže prověřovaném v tomto rozhodnutí se nezmění nic.
(128)
Příspěvek společnosti GRAWE spočívá jak v kapitálových, tak v likviditních opatřeních. Kapitál v původní výši 30 milionů EUR, který do podniku HGAA přinesla společnost GRAWE, se v důsledku rozhodnutí Rakouské republiky jakožto jediného akcionáře banky použít kapitál k pokrytí ztrát (snížení kapitálu) snížil mezitím na 9 milionů EUR. Společnost GRAWE dala podniku HGAA k dispozici i likviditu.
(129)
Na základě těchto úvah dospívá Komise k závěru, že společnost GRAWE je v dostatečné míře zapojena do sdílení zátěže.
(130)
Pokud jde o zemi Korutany, konstatuje Komise, že ta je do sdílení zátěže zapojena díky kapitálovému vkladu, který v důsledku snížení kapitálu mezitím výrazně klesl.
(131)
Na základě těchto úvah dospívá Komise k závěru, že země Korutany je v dostatečné míře zapojena do sdílení zátěže.
(132)
To, že společnost GRAWE a země Korutany obdrží za majetkovou účast vyšší protiplnění než společnost BayernLB za kapitál, který do podniku vložila, je proto odůvodněné, že společnost BayernLB dala k dispozici jiné kapitálové nástroje. Na rozdíl od společnosti GRAWE a země Korutany nepřinesla společnost BayernLB žádnou majetkovou účast, nýbrž se vzdala všech práv z kapitálových nástrojů a části likvidity. Do sdílení zátěže je tudíž zapojena silněji, což se jeví jako přiměřené, protože před získáním podniku HGAA Rakouskou republikou byla jeho dominantním vlastníkem.
(133)
Je také zapotřebí vysvětlit, zda za majetkovou účast, kterou Rakousko v podniku HGAA získalo v rámci režimu mimořádné podpory určené bankám, bylo uhrazeno dostatečné protiplnění. Je třeba připomenout, že v tomto režimu jsou předpokládány dvě úrokové sazby závisející na tom, zda podporovaná banka je banka v potížích nebo v zásadě zdravá banka. Podnik HGAA Rakousko označilo za banku v zásadě zdravou, a proto zaplatilo nižší protiplnění, než kdyby byl označen za banku v potížích.
(134)
K tomuto bodu Komise uvádí, že veškerá majetková účast, která je ještě k dispozici, zůstává u společnosti HBInt ‚a tím u likvidované části podniku HGAA. Jelikož likvidovaná část na trhu již nepůsobí a životaschopnost podniku HGAA nelze obnovit (proto probíhá jeho likvidace), konstatuje Komise, že toto nižší protiplnění lze v tomto případě akceptovat.
(135)
Zaměstnanecká nadace Alpe Adria byla se svým podílem ve výši 0,02 % nejmenším vlastníkem podniku HGAA. Když v prosinci 2009 získala podnik HGAA Rakouská republika, byl za jedno euro prodán i její podíl. Vzhledem k plné ztrátě akcionářských práv bez jakéhokoli protiplnění je podle názoru Komise její zapojení do sdílení zátěže dostatečné, zejména s ohledem na její malou velikost v porovnání s jinými vlastníky.
(136)
Podnik HGAA podnikl řadu kroků, aby vlastníky hybridního kapitálu zapojil do sdílení zátěže tím, že tyto nástroje prodal zpět výrazně pod nominální hodnotou nebo je celkově splatil, což mělo značný vliv na vlastní prostředky.
(137)
Komise dále konstatuje, že u mnohých těchto hybridních a kapitálových nástrojů probíhá výplata dividend, případně kuponů pouze tehdy, když je vykázán zisk. Jelikož banka nebyla v posledních letech zisková, neobdrželi vlastníci těchto nástrojů žádné odpovídající platby. Navíc budou pro platby dividend a kuponů v budoucnosti platit omezení. Podle názoru Komise jsou vlastníci těchto nástrojů na základě toho dostatečně zapojeni do sdílení zátěže.
(138)
Z těchto důvodů dospěla Komise k závěru, že plán likvidace podniku HGAA předpokládá přiměřené sdílení zátěže.
Omezení narušení hospodářské soutěže
(139)
Kromě toho oddíl 4 sdělení o restrukturalizaci požaduje, aby plán restrukturalizace obsahoval opatření pro omezení narušení hospodářské soutěže. Tato opatření by měla být přizpůsobena narušení hospodářské soutěže na těch trzích, na nichž příjemce podpory bude po restrukturalizaci působit. V tomto případě musí být zajištěno, aby subjekty, které na trhu dále působí, dokud nebudou prodány, nepoužily získané státní prostředky tak, že by to poškodilo soutěžitele, a aby nejednaly v rozporu s hospodářskou soutěží.
(140)
Za tímto účelem Rakousko přislíbilo provést obchodní omezení stanovená v oddíle 4 přílohy, která zajistí, že až do prodeje budou narušení hospodářské soutěže, která vyplývají z existence a činnosti obchodovatelných subjektů, udržována na co nejnižší úrovni.
(141)
Způsob a forma opatření hospodářské soutěže se řídí dvěma kritérii: zaprvé výší podpory a rovněž podmínkami a okolnostmi, za kterých byla podpora udělena, a zadruhé charakteristikou trhů, na nichž bude příjemce podpory působit.
(142)
Komise poukazuje na to, že podnik HGAA obdržel státní podpory ve výši 3,15 miliardy EUR ve formě kapitálu a záruk na aktiva a ve výši 1,35 miliardy EUR ve formě záruk likvidity a že v budoucnosti možná obdrží pro účely procesu likvidace ještě další státní podpory ve výši až 5,4 miliardy EUR ve formě kapitálu a 3,3 miliardy EUR ve formě likvidity.
(143)
Celková částka podpory v kapitálu a zárukách na aktiva činí 8,55 miliardy EUR a odpovídá částce cca 26 % rizikově vážených aktiv podniku HGAA, která k 31. prosinci 2008 činila 32,8 miliardy EUR. Částka udělené podpory je tudíž velmi vysoká a vyžaduje odpovídající opatření.
(144)
Podle 35. bodu odůvodnění sdělení o restrukturalizaci by měla strukturální opatření jako například odprodeje podporovat vstup soutěžitelů na trh, současně by však měla stanovit, že odchod proběhne v zájmu finanční stability v přiměřené době.
(145)
Komise konstatuje, že plán likvidace stanovuje řízenou likvidaci, po které podnik HGAA nejpozději dne 30. června 2015 již nebude aktivním aktérem na trzích, ale bude již jen uskutečňovat obchodování, pro které se do té doby nenajde žádný kupec.
(146)
Pokud jde o další činnost subjektů SEE až do jejich prodeje, poskytlo Rakousko celou řadu závazků pro nové obchodování těchto podniků, s jejichž pomocí mají být v době do jejich prodeje omezována možná narušení hospodářské soutěže.
(147)
V této souvislosti hodnotí Komise pozitivně zejména omezení pro nové obchodování, k nimž se Rakousko a podnik HGAA zavázaly. Po zohlednění rizikových nákladů a nákladů financování by mělo být u nového obchodování docíleno výnosu minimálně […] % p.a. Tímto minimálním výnosem u nového obchodování bude zajištěno, že obchodovatelné subjekty nebudou razit cenovou politiku, která by byla v rozporu s hospodářskou soutěží, zároveň však přispějí k dlouhodobé životaschopnosti. V tomto smyslu se banka zavazuje k omezení doby platnosti nového obchodování, aby transformace splatnosti působila na ziskovost pouze v omezené míře. […] (44) […]. Pro […] Rakousko dále přislíbilo, že obchody znějící na […] budou omezeny na klienty s ratingem minimálně […] a celkovým objemem ve výši […] EUR. Tím se snižují rizika spojená s oslabením kurzu a rozsahem, v jakém banka v tomto segmentu trhu působí. Stručně řečeno slouží obě tato omezení k zajištění dlouhodobé ziskovosti a k omezení konkurenceschopnosti dotčených podniků.
(148)
Jako pozitivní hodnotí Komise dále závazky zlepšeného řízení rizik, zejména to, že všechny rizikové položky v hodnotě vyšší než […] EUR ročně budou nově oceněny a retailové obchody a obchody v oblasti veřejných financí budou prováděny pouze s klienty, jejichž rating bude minimálně […] (45). Tyto závazky zajišťují, že obchody budou vedeny obezřetně a dotčené podniky se nebudou řídit žádnými strategiemi riskantních obchodů. Obchody budou vedeny tak, aby bylo dosaženo vyváženého poměru mezi nezbytnou ziskovostí a patřičnou kontrolou rizik. Současně bude pomocí závazků vyloučena agresivní strategie expanze na trhu.
(149)
Komise oceňuje pozitivně dvojí účel závazků vyjádřených ve 147. a 148. bodě odůvodnění. Na jedné straně přispívají k tomu, že se zvyšují šance na odprodej, protože nejsou uskutečňovány žádné příliš riskantní obchody, a na druhou stranu snižují narušení hospodářské soutěže tím, že je omezováno agresivní chování a nové obchodování.
(150)
Podle plánu likvidace budou všechny obchodovatelné části podniku HGAA zlikvidovány nebo prodány. Rakousko rozhodně přislíbilo, že společnost HBA bude prodána do 30. června 2014 a síť SEE (jako celek nebo po částech) do 30. června 2015. Poté bude zastaveno nové obchodování a podnik HGAA trh opustí, protože veškeré činnosti budou buď zlikvidované, nebo budou transparentním způsobem prodány třetím osobám. Tento proces prodeje a likvidace přispívá výraznou měrou k omezení narušení hospodářské soutěže, která jsou způsobena podporou, protože podnik HGAA jako takový z trhu zmizí.
(151)
Podle názoru Komise ospravedlňuje stále nestabilní situace na finančních trzích, zejména v zemích SEE, skutečně dlouhou lhůtu (30. června 2015) pro prodej subjektů v těchto zemích. Komise konstatuje, že obchody v Rakousku byly již prodány, a že, pokud prodej nebude dokončen do 30. června 2014, budou zlikvidovány i tyto obchody.
(152)
Úhrnem Komise konstatuje, že se zbývající bilanční suma a rizikově vážená aktiva podniku HGAA sníží do roku 2017 zhruba o 85 % (pokud se prodej uskuteční podle plánu).
(153)
Navíc k těmto dalekosáhlým opatřením přislíbilo Rakousko, že zakáže odkazy na státní podporu pro účely reklamy a agresivní obchodní praktiky. Komise také vítá zákaz převzetí, který zajistí, že státní podpora nebude využita k převzetí soutěžitele, nýbrž bude sloužit svému stanovenému účelu, a sice k financování procesu likvidace.
(154)
Komise s politováním konstatuje, že Rakousko splnilo své závazky, které dalo v rámci rozhodnutí o záchraně z prosince 2012, jen zčásti. Nedodržení některých těchto závazků, které měly pouze omezené trvání, bude však podle názoru Komise vyváženo plným rozdělením a likvidací banky.
(155)
S přihlédnutím k závazkům a s ohledem na přiměřenost vlastního příspěvku a sdílení zátěže uvedené ve 122. až 138. bodě odůvodnění zastává Komise názor, že existují dostatečné záruky pro to, aby případná narušení hospodářské soutěže byla navzdory vysoké částce podpory poskytnuté podniku HGAA omezena.
ZÁVĚRY
(156)
S ohledem na závazky Rakouska dospěla Komise k závěru, že strategie likvidace je v souladu se sdělením o restrukturalizaci, podpora na likvidaci je omezena na nezbytné minimum a narušení hospodářské soutěže jsou udržována na co nejnižší úrovni. Tato podpora na likvidaci je tudíž podle čl. 107 odst. 3 písm. b) SFEU slučitelná s vnitřním trhem,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Státní podpory představují následující opatření:
a)
rekapitalizace ve výši 900 milionů EUR v rámci režimu mimořádné podpory určené bankám;
b)
rekapitalizace ve výši 450 milionů EUR v rámci režimu mimořádné podpory určené bankám;
c)
záruky ve výši 1,35 miliardy EUR v rámci režimu mimořádné podpory určené bankám;
d)
záruka na aktiva ve výši 100 milionů EUR;
e)
záruka na aktiva ve výši 200 milionů EUR;
f)
rekapitalizace ve výši 500 milionů EUR;
g)
státní záruka na druhořadé kapitálové nástroje tier 2 s nominální hodnotou 1 miliarda EUR;
h)
možný budoucí kapitál pro likvidaci podniku HGAA ve výši až 5,4 miliardy EUR;
i)
možná budoucí likvidita pro likvidaci podniku HGAA ve výši až 3,3 miliardy EUR.
2. Státní podpory uvedené v odstavci 1 jsou s ohledem na závazky uvedené v příloze slučitelné s vnitřním trhem.
Článek 2
Rakousko zaručuje, že plán likvidace, který byl předložen dne 29. června 2013 a doplněn dne 27. srpna 2013, včetně závazků uvedených v příloze, bude proveden v plném rozsahu.
Článek 3
Toto rozhodnutí je určeno Rakouské republice.
V Bruselu dne 3. září 2013.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 3 września 2013 r.
w sprawie pomocy państwa SA.32554 (09/C)
Pomoc restrukturyzacyjna na rzecz Hypo Group Alpe Adria wdrożona przez Austrię
(notyfikowana jako dokument nr C(2013) 5648)
(Jedynie tekst w języku niemieckim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2014/341/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu państw członkowskich oraz innych zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (1),
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
W grudniu 2008 r. przedsiębiorstwo Hypo Alpe Adria Group („HGAA” lub „bank”) otrzymało od Republiki Austrii 900 mln EUR w postaci kapitału Tier I Partizipationskapital (2) w ramach austriackiego planu nadzwyczajnej pomocy na rzecz banków („system wsparcia finansowego”) (3).
(2)
W dniu 29 kwietnia 2009 r. Austria przedstawiła Komisji plan przywrócenia rentowności HGAA.
(3)
Zgodnie z art. 16 rozporządzenia Rady nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (4) Komisja w swojej decyzji z dnia 12 maja 2009 r. w sprawie N 254/2009 („decyzja o wszczęciu postępowania z 2009 r.”) (5) wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające, poddając w wątpliwość zgodność z rynkiem wewnętrznym pomocy restrukturyzacyjnej, którą w grudniu 2008 r. Niemcy przyznały większościowemu akcjonariuszowi HGAA, tj. przedsiębiorstwu BayernLB. W tej samej decyzji Komisja wyraziła wątpliwość, czy HGAA znajduje się w zasadniczo dobrej kondycji.
(4)
W dniu 23 grudnia 2009 r. przeprowadzono nacjonalizację HGAA. W tym kontekście na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („Traktat”) Komisja tymczasowo zatwierdziła kilka środków pomocy w swojej decyzji z dnia 23 grudnia 2009 r. w sprawie pomocy C 16/2009 i N 698/2009 (6) („decyzja w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2009 r.”) do czasu przedłożenia Komisji wiarygodnego planu restrukturyzacji HGAA. W tej samej decyzji Komisja rozszerzyła zakres formalnego postępowania wyjaśniającego w związku z przyznaniem przez Austrię dodatkowych środków pomocy na rzecz HGAA.
(5)
W dniu 22 czerwca 2010 r. Komisja po raz kolejny rozszerzyła zakres formalnego postępowania wyjaśniającego, w szczególności ze względu na fakt, że w zmienionym planie restrukturyzacji HGAA przedłożonym w dniu 16 kwietnia 2010 r. w nie udało się wykazać przywrócenia rentowności, odpowiedniego podziału obciążenia, ani wystarczającego stopnia ograniczenia zakłóceń konkurencji. Komisja w swojej decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2009 r. przedłużyła również zgodę na pomoc, którą tymczasowo uznała za zgodną z rynkiem wewnętrznym, do czasu zakończenia badania planu restrukturyzacji HGAA („decyzja w sprawie przedłużenia z 2010 r.”) (7).
(6)
W dniu 29 grudnia 2010 r. Austria zgłosiła kolejny środek na rzecz HGAA w postaci gwarancji na aktywa w wysokości 200 mln EUR. Wspomniany środek pomocy zatwierdzono decyzją Komisji z dnia 19 lipca 2011 r. w sprawie pomocy SA.32172 (2011/NN) i SA.32554 (2009/C) (8) („decyzja w sprawie pomocy na ratowanie z lipca 2011 r.”).
(7)
W dniu 7 lutego 2011 r. Komisja poinformowała Austrię i Niemcy, że sprawa 698/2009 (9) dotycząca HGAA zostanie oddzielona pod względem proceduralnym od sprawy C 16/2009 dotyczącej BayernLB. Postępowanie dotyczące HGAA zarejestrowano następnie pod numerem sprawy SA.32554 (2009/C). Niniejsza decyzja dotyczy wyłącznie sprawy SA.32554 (2009/C).
(8)
W dniu 21 kwietnia 2011 r. Austria przedstawiła nowy plan restrukturyzacji HGAA.
(9)
W dniu 3 grudnia 2012 r. Austria zgłosiła kolejny środek pomocy na rzecz HGAA w postaci zastrzyku kapitałowego dokonywanego za pośrednictwem emisji akcji zwykłych przez Republikę Austrii oraz gwarancji państwa dla podporządkowanych papierów dłużnych, które miały zostać wyemitowane przez HGAA. We wspomnianym zgłoszeniu zawarto wykaz zobowiązań w odniesieniu do HGAA. Środki te zatwierdzono tymczasowo decyzją Komisji z dnia 5 grudnia 2012 r. w sprawie pomocy SA.32554 (2009/C) (10) („decyzja w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2012 r.”). Zgodę tę wydano w świetle określonych zobowiązań podjętych przez Austrię. Austria jednak dotrzymała tych zobowiązań jedynie częściowo.
(10)
W dniu 5 października 2012 r. Austria wniosła skargę o unieważnienie decyzji Komisji z dnia 25 lipca 2012 r. w sprawie pomocy SA.28487 (C 16/2009 ex N 254/2009) (11) (później wycofanej i zastąpionej decyzją Komisji z dnia 5 lutego 2013 r. (12)) dotyczącej BayernLB („decyzja w sprawie BayernLB”).
(11)
Szczegółowy opis postępowania znajduje się w decyzji o wszczęciu postępowania z 2009 r., decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2009 r., decyzji w sprawie przedłużenia z 2010 r., decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z lipca 2011 r. oraz decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2012 r.
(12)
Władze austriackie i służby Komisji omówiły różne plany restrukturyzacji HGAA wraz z ich zmianami podczas szeregu spotkań, konferencji telefonicznych oraz za pośrednictwem innych środków wymiany informacji w okresie od lipca 2010 r. do sierpnia 2013 r.
(13)
W dniu 29 czerwca 2013 r. Austria zgłosiła nowy plan restrukturyzacji przewidujący likwidację HGAA, który następnie uzupełniono wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2013 r.
2. OPIS
2.1. BENEFICJENT
(14)
HGAA jest grupą finansową prowadzącą działalność na szczeblu międzynarodowym z siedzibą w Klagenfurcie w Karyntii, skąd jej działalność w zakresie bankowości i leasingu, w tym likwidowana część działalności, jest kontrolowana i kierowana za pośrednictwem przedsiębiorstwa Hypo Alpe Adria Bank-International („HBInt”). HBInt pełni centralne funkcje w grupie, w tym funkcje związane z kontrolą, rachunkowością grupy, ogólnym zarządzaniem ryzykiem, kwestiami prawnymi i kwestiami zgodności, zarządzeniem płynnością, emisją papierów wartościowych oraz refinansowaniem spółek zależnych HGAA.
(15)
Na koniec 2012 r. ogólna suma bilansowa HGAA wynosiła 33,8 mld EUR, a wartość aktywów ważonych ryzykiem wynosiła około 21 mld EUR.
(16)
Spółka HGAA jest w 100 % własnością Republiki Austrii (13).
(17)
Na dzień 31 grudnia 2008 r. spółka HGAA była obecna za pośrednictwem bankowych lub leasingowych spółek zależnych w dwunastu państwach, a mianowicie w Austrii, Słowenii, we Włoszech, w Niemczech, na Węgrzech, w Bułgarii, Chorwacji, Serbii, Bośni i Hercegowinie, Czarnogórze, na Ukrainie oraz w byłej jugosłowiańskiej republice Macedonii („FYROM”).
(18)
Obecnie HGAA prowadzi działalność w Austrii za pośrednictwem banku HBA. Przedsiębiorstwo to prowadzi również działalność w Słowenii (za pośrednictwem banku HBS i spółki leasingowej HLS), Chorwacji (za pośrednictwem banku HBC i zintegrowanej spółki leasingowej HAALC), Bośni i Hercegowinie (za pośrednictwem dwóch podmiotów bankowych, HBFBiH oraz - w Republice Serbskiej - HBRS, w tym także za pośrednictwem spółki leasingowej HLRS), Serbii (za pośrednictwem HBSE) i Czarnogórze (za pośrednictwem HBM) (łącznie „państwa Europy Południowo-Wschodniej”).
(19)
Rozpoczęto proces likwidacji wielu podmiotów branżowych posiadanych przez bank oraz finansowych spółek zależnych. Z dniem 1 lipca 2013 r. włoski bank HBI przestał podejmować nowe rodzaje działalności. Innymi jednostkami zależnymi w trakcie likwidacji są: chorwacka spółka leasingowa (HLC), chorwacka jednostka w likwidacji powstała w wyniku transferu aktywów (H-ABDUCO), austriacka spółka leasingowa (HLA), niemiecka spółka leasingowa (HLG), spółka leasingowa (HLM) i jednostka w likwidacji powstała w wyniku transferu aktywów (HDM) w Czarnogórze, spółka leasingowa (HLHU) na Węgrzech, spółka leasingowa (HLBG) w Bułgarii, spółka leasingowa w FYROM (HLMK), spółka leasingowa (HLUA) na Ukrainie, spółka leasingowa HETA BiH i jednostka w likwidacji powstała w wyniku transferu aktywów (BORA) w Bośni i Hercegowinie, spółki leasingowe HLSE i HRSE w Serbii oraz spółki TCK i TCV w Słowenii będące dwoma podmiotami powstałymi w wyniku przeniesienia działalności w zakresie bankowości i usług leasingowych, a także spółka leasingowa HLI we Włoszech (14). Przedsiębiorstwo Alpe Adria Privatbank w Lichtensteinie zostało już zlikwidowane.
(20)
W poniższych motywach przedstawiono przegląd podmiotów, które nadal prowadzą działalność gospodarczą.
(21)
Austriacka spółka zależna HBA prowadzi działalność w sektorze detalicznym, korporacyjnym i instytucjonalnym. Oferta tego banku obejmuje wszystkie tradycyjne usługi banku uniwersalnego. Krajowy udział w rynku banku HBA, którego działalność ukierunkowana jest na region Karyntii i który posiada oddziały w Wiedniu i Salzburgu, wynosi poniżej […] (15) % pod względem wartości aktywów i […] % pod względem wartości depozytów.
(22)
W Słowenii grupa prowadzi działalność za pośrednictwem banku HBS (którego udział w rynku wynosi około […] % pod względem wartości aktywów i […] % pod względem wartości depozytów). Jeżeli chodzi o spółkę leasingową HLS, jej działalność ukierunkowana jest na świadczenie usług leasingowych w zakresie ruchomości i wybranych nieruchomości.
(23)
Chorwacki bank HBC jest bankiem uniwersalnym (którego udział w rynku wynosi około […] % pod względem wartości aktywów i […] % pod względem wartości depozytów). HAALC prowadzi działalność związaną z leasingiem i posiada udział w rynku wynoszący około […] % pod względem wielkości nowego finansowania.
(24)
W Bośni i Hercegowinie działalność prowadzą dwa różne banki, a mianowicie HBRS w Republice Serbskiej (którego udział w rynku wynosi około […] % pod względem wartości aktywów i […] % pod względem wartości depozytów) oraz HBFBiH w Federacji Bośni i Hercegowiny (którego udział w rynku wynosi […] % pod względem wartości aktywów). Udział w rynku spółki leasingowej HLRS, będącej własnością HBRS, wynosi około […] % pod względem wielkości nowego finansowania.
(25)
Udział HBM w rynku w Czarnogórze wynosi […] pod względem wartości aktywów. Udział w rynku pod względem działalności leasingowej banku wynosi […] %.
(26)
Działalność serbskiego banku HBSE ukierunkowana jest na segment prywatny i branżowy (jego udział w rynku wynosi około […] % pod względem wartości aktywów i […] % pod względem wartości depozytów).
2.2. ŚRODKI POMOCY
Grudzień 2008 r. - środki przyznane przez BayernLB i środki pomocy państwa w ramach austriackiego pakietu środków pomocy na rzecz banków
(27)
W 2008 r. HGAA otrzymało pomoc od swoich ówczesnych akcjonariuszy, BayernLB i Republiki Austrii:
-
w grudniu 2008 r. HGAA otrzymało 700 mln EUR od swojego ówczesnego akcjonariusza, tj. banku BayernLB, który sam również otrzymał pomoc państwa w tym samym miesiącu ze strony Wolnego Państwa Bawarii,
-
w dniu 29 grudnia 2008 r. HGAA otrzymało 900 mln EUR w postaci kapitału Tier I Partizipationskapital ze strony Republiki Austrii oraz gwarancje zachowania płynności w wysokości 1,35 mld EUR na emisję obligacji; oba te środki pomocy przyznano w ramach systemu wsparcia finansowego.
Grudzień 2009 r. - dokapitalizowanie przez państwo i gwarancje
(28)
W czasie nacjonalizacji HGAA przyznano mu następujące środki pomocy:
-
tymczasową gwarancję na aktywa w wysokości 100 mln EUR ze strony Austrii na warunkach dotyczących banków znajdujących się w trudnej sytuacji w ramach systemu wsparcia finansowego,
-
dokapitalizowanie w kwocie 450 mln EUR ze strony Austrii na warunkach dotyczących banków znajdujących się w trudnej sytuacji w ramach systemu wsparcia finansowego.
Styczeń 2011 r. - gwarancja na aktywa
(29)
Ze względu na dodatkową potrzebę przeprowadzenia odpisów aktualizujących wartość Austria przyznała HGAA gwarancję na aktywa w wysokości 200 mln EUR na okres od dnia 31 grudnia 2010 r. do dnia 30 czerwca 2013 r.
Grudzień 2012 r. - dokapitalizowanie przez państwo i gwarancja
(30)
W następstwie decyzji austriackiego organu nadzoru HGAA musiało zapewnić zgodność z wymogiem dotyczącym podwyższonego współczynnika kapitałowego na poziomie 12,04 % w terminie do dnia 31 grudnia 2012 r. W tym celu HGAA otrzymało od władz austriackich:
-
podwyższenie kapitału w wysokości 500 mln EUR w formie akcji, oraz
-
gwarancję państwa dla podporządkowanych instrumentów kapitałowych Tier II o wartości nominalnej 1 mld EUR.
(31)
Szczegółowy opis banku i dotychczas zatwierdzonych środków pomocy znajduje się w motywach 17-19 decyzji o wszczęciu postępowania, motywach 13-15 i 27-40 decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2009 r., motywach 15-19 decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z lipca 2011 r. oraz motywach 10-12 decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2012 r.
2.3. DODATKOWE ŚRODKI POMOCY DOTYCHCZAS NIEPRZYZNANE
(32)
Plan restrukturyzacji na lata 2013-2017 przewiduje dodatkowe potrzeby kapitałowe dla jednostki w likwidacji w wysokości około 2,6 mld EUR w scenariuszu bazowym, 4,7 mld EUR w scenariuszu pesymistycznym oraz 5,4 mld EUR w scenariuszu warunków skrajnych. Przy założeniu, że kapitał wnoszony jest w postaci kapitału płynnego, dodatkowe potrzeby zapewnienia płynności HGAA do 2017 r. wyniosą 2,5 mld EUR w scenariuszu bazowym oraz osiągną, jak się szacuje, 3,3 mld EUR w pesymistycznym scenariuszu warunków skrajnych. (Jeżeli nie zostałyby przydzielone środki w postaci kapitału płynnego, konieczne mogłyby okazać się wyższe kwoty środków na utrzymanie płynności finansowej).
(33)
Austria z ostrożności zwróciła się o zgodę Komisji na środki pomocy państwa, które mogą być konieczne do zaspokojenia dodatkowych potrzeb kapitałowych lub potrzeb zapewnienia płynności finansowej, tak aby spełnić wszystkie wymogi regulacyjne lub pokryć straty. Wszelka pomoc przyznana w postaci kapitału będzie ograniczona do kwoty niezbędnej do spełnienia minimalnych regulacyjnych wymogów kapitałowych, przy czym kwota ta musi zostać potwierdzona przez właściwy organ nadzoru.
2.4. WKŁAD BYŁYCH AKCJONARIUSZY HGAA
(34)
Przed nacjonalizacją właścicielami HGAA były następujące podmioty: BayernLB (67,08 %), kraj związkowy Karyntia za pośrednictwem Kärntner Landesholding (12,42 %), Grazer Wechselseitige Versicherung AG („GRAWE”) (20,48 %) oraz Mitarbeiterstiftung Hypo Alpe Adria (0,02 %).
(35)
Wszyscy właściciele zrzekli się swoich praw akcjonariusza poprzez sprzedaż swoich akcji Austrii za symboliczną cenę jednego euro.
(36)
Przedsiębiorstwo BayernLB zrzekło się wszystkich swoich praw akcjonariusza, w tym również istniejącego kapitału Ergänzungskapital w wysokości 300 mln EUR w HGAA (Tier II), oraz zwolniło HGAA z obowiązku spłaty istniejących linii kredytowych w wysokości 525 mln EUR otrzymanych przez nie wcześniej (16).
(37)
W celu zapewnienia HGAA płynności bank BayernLB dokonał ponownej emisji instrumentu płynnościowego o wartości […] EUR, który został wycofany w grudniu 2009 r. Ponadto uzgodniono, że istniejące finansowanie wewnątrzgrupowe HGAA ze strony BayernLB w wysokości […] EUR pozostanie w HGAA do dnia 31 grudnia 2013 r. Wartość finansowania HGAA przez BayernLB na rok 2014 r. będzie wynosiła […] EUR, a na 2015 r. […] EUR. Kwoty te są objęte gwarancją Austrii w przypadku podziału HGAA lub w przypadku podjęcia innego porównywalnego pod względem ekonomicznym środka, który nie zapewniałby rentowności HGAA (17).
(38)
W 2008 r. przedsiębiorstwo BayernLB dokonało zastrzyku kapitałowego w kwocie 700 mln EUR do HGAA, które od tamtego momentu było całkowicie pozbawione środków, ponieważ w całości przeznaczyło je na pokrycie strat.
(39)
Przedsiębiorstwo GRAWE subskrybowało niezamienny kapitał Tier I (Partizipationskapital) w wysokości 30 mln EUR z dywidendą na poziomie 6 % rocznie począwszy od 2013 r. w przypadku osiągnięcia zysków. Na podstawie decyzji Republiki Austrii z dnia 30 maja 2011 r. wartość tego kapitału obniżono do 9 mln EUR w następstwie alokacji strat (Kapitalschnitt).
(40)
Do dnia 31 grudnia 2013 r. przedsiębiorstwo GRAWE przeznaczyło również 100 mln EUR na utrzymanie płynności. Aktywa zbywalne zostały w pełni zabezpieczone (50 mln EUR zabezpieczono austriackimi listami zastawnymi, a pozostałe 50 mln EUR innymi aktywami kwalifikującymi się do emitowania listów zastawnych).
(41)
W grudniu 2009 r. Karyntia wsparła działania ratunkowe poprzez:
-
dokapitalizowanie w kwocie 200 mln EUR, którego dokonano w dwóch częściach: (i) Karyntia dokonała przekształcenia 50 mln EUR kapitału Tier II w około 31 mln EUR kapitału Tier I Partizipationskapital i wniosła 150 mln EUR w postaci kapitału Partizipationskapital. W związku z kapitałem Partizipationskapital wypłacana jest dywidenda uzależniona od zysków na poziomie 6 %, należna po raz pierwszy za rok obrotowy 2013. W wyniku obniżenia kapitału (Kapitalschnitt) pierwotnie wniesiona całkowita kwota kapitału Partizipationskapital w wysokości 181 mln EUR została w międzyczasie zmniejszona do około 55 mln EUR,
-
środki na utrzymanie płynności w wysokości około 200 mln EUR udzielone przez kraj związkowy Karyntii w kontekście istniejących relacji biznesowych.
(42)
W poniższej tabeli przedstawiono przegląd pierwotnych kwot kapitału Partizipationskapital w HGAA (wszystkich kwot w banku HBInt) oraz bieżącą kwotę tego kapitału. Należy przypomnieć, że w związku z kapitałem Partizipationskapital nie przysługuje prawo głosu. Wszystkie akcje z prawem głosu należą do Republiki Austrii.
Tabela 1
Przegląd kwot kapitału Partizipationskapital
Podział kapitału Partizipationskapital według byłych akcjonariuszy
Kwota pierwotna (w EUR)
Kwota po obniżeniu kapitału (Kapitalschnitt) i zastosowaniu innych środków (zamianie itd.)
GRAWE
30 000 000
9 170 369
Kraj związkowy Karyntia
30 772 982
9 406 653
Kraj związkowy Karyntia
150 000 000
45 851 845
Suma niecałkowita
210 772 982
64 428 867
Republika Austrii
900 000 000
275 111 073
Ogółem
1 110 772 982
339 539 940
(43)
HGAA odkupiło kilka instrumentów hybrydowych i innych instrumentów kapitałowych po cenie znacznie niższej od wartości nominalnej lub unieważniło je w całości, zwiększając tym samym swój kapitał własny. W kwietniu 2012 r. HGAA dokonało transakcji, której wynikiem było zwiększenie kapitału Tier I o 153 mln EUR. W sierpniu 2012 r. HGAA unieważniło niektóre instrumenty hybrydowe, generując tym samym dodatkowy kapitał w wysokości 23,5 mln EUR. W grudniu 2012 r. HGAA zaproponowało wykup pozostałych instrumentów kapitałowych, w wyniku czego otrzymano zysk ze zdarzeń nadzwyczajnych w wysokości […] EUR.
(44)
Ponadto właściciele instrumentów funduszy własnych (kapitału Partizipationskapital i innych instrumentów hybrydowych) nie otrzymali żadnych dywidend uzależnionych od zysków ani kuponów z tytułu strat HGAA. W 2009 r. i 2010 r. HGAA mogło zatem utrzymać kwotę wyższą niż […] EUR.
2.5. PRZYCZYNY TRUDNOŚCI HGAA
(45)
Trudności HGAA były głównie spowodowane agresywną strategią wzrostową, której podstawą było tanie finansowanie gwarantowane przez państwo.
(46)
HGAA zdecydowanie stawiało na dynamiczny rozwój i nadrabianie zaległości na rynkach państw Europy Południowo-Wschodniej. W szczególności w okresie 2000-2007 HGAA weszło na znaczną liczbę nowych rynków. W rezultacie bilans HGAA zwiększono z 9,8 mld EUR na dzień 31 grudnia 2002 r. do 43,3 mld EUR na dzień 31 grudnia 2008 r.
Tabela 2
Ekspansja HGAA w podziale na kraje i rodzaje działalności
(47)
Strategia zakładająca ekspansję była możliwa dzięki korzystnym kosztom finansowania HGAA ze względu na gwarancje państwowe udzielone przez kraj związkowy Karyntię (Ausfallshaftung), których kwoty zwiększono z 4,9 mld EUR na dzień 31 grudnia 2002 r. do 20,7 mld EUR na dzień 31 grudnia 2009 r. Dostęp do taniego finansowania spowodował, że HGAA zaniedbało tworzenie lokalnych depozytów.
(48)
Szybkie zwiększenie bilansu na rynkach Europy Południowo-Wschodniej, w połączeniu z tanim finansowaniem gwarantowanym przez państwo, generowało krótkoterminowe zyski. W okresie 2002-2006 HGAA odnotowało zyski we wszystkich latach oprócz roku 2004. Model biznesowy grupy ukrywał jednak podstawowe czynniki ryzyka związane z obniżaniem się jakości aktywów i refinansowaniem, przez co bank zaniedbywał dokonywania odpowiednich przeglądów oraz opracowywania procedur kontroli wewnętrznej i zarządzania ryzykiem, które były konieczne do zaspokojenia zmienionych potrzeb powstałych w wyniku ekspansji. Ponieważ strategia banku kształtowana była z uwzględnieniem wielkości jego działalności - co doprowadziło do konieczności podejmowania przez bank wysokiego ryzyka w szczególności przy realizacji projektów związanych z sektorem nieruchomości i turystyki - ryzyko ekonomiczne i ryzyko związane z działalnością gospodarczą było wielokrotnie źle oceniane. Brak odpowiednich mechanizmów kontroli również narażał bank na oszustwa, co było przyczyną wszczęcia szeregu dochodzeń. Z czasem portfel banku zdominował, częściowo ze względu na brak odpowiedniego zabezpieczenia, znaczny udział kredytów zagrożonych. W wielu przypadkach sprzedaż posiadanych zabezpieczeń okazywała się trudna lub niemożliwa, co skutkowało koniecznością dokonywania znacznych odpisów aktualizujących ich wartość.
(49)
Ponadto poprzez udzielanie znacznej części kredytów detalicznych i kredytów przeznaczonych dla małych i średnich przedsiębiorstw („MŚP”) w państwach Europy Południowo-Wschodniej w euro i frankach szwajcarskich, bank sam naraził się na dodatkowe ryzyko związane z ich spłatą. W wyniku późniejszego wzrostu wartości w szczególności franka szwajcarskiego względem walut lokalnych, wspomniane ryzyko częściowo się zrealizowało.
(50)
Chociaż działalność banku w tamtym czasie mieściła się w zakresie ograniczeń regulacyjnych w odniesieniu do profilu ryzyka wynikającego z jego docelowej bazy klientów, prowadził on działalność bez wystarczającego kapitału. Czynnik ten stał się problemem niemal natychmiast po odwróceniu się koniunktury. Obliczenie zawarte w przedłożonym planie ewentualnej likwidacji pokazuje, że w przypadku braku środków pomocy współczynnik kapitałowy banku byłby ujemny od 2013 r., co ma odniesienie zarówno do współczynnika kapitału Tier I […], jak i ogólnego współczynnika kapitału ustawowego […]. Obliczenie to jest fikcyjne, ponieważ potrzeba drastycznej redukcji zatrudnienia lub likwidacji banku zaistniałaby już wcześniej. Według Austrii wspomniana likwidacja wywarłaby systemowy wpływ na stabilność finansową w Austrii - który miałby miejsce w takim scenariuszu, w szczególności ze względu na gwarancje na zobowiązania przejęte przez kraj związkowy Karyntię - lecz również w tych państwach Europy Południowo-Wschodniej, w których udział HGAA w rynku był znaczny.
(51)
Bank zbyt późno zdał sobie sprawę, że jego model biznesowy był dysfunkcyjny, a jego reakcja była zbyt powolna, częściowo ze względu na złożoną strukturę grupy i trudności w zarządzaniu tak dużą i niejednorodną grupą.
(52)
Nawet na początku […], biorąc pod uwagę odpowiednie koszty ryzyka i kapitału, jakość aktywów związana z nowym rodzajem działalności nadal była kwestią problematyczną, a marże były nadal nieodpowiednie.
(53)
W poprzednio przedłożonych planach restrukturyzacji nie wykazano, że HGAA jest rentowne w sposób samodzielny.
(54)
Ponadto w informacjach przekazanych przez Austrię, które stanowią podstawę niniejszej decyzji (18), scenariusze podstawowe dotyczące planu restrukturyzacji wskazują na ujemny wynik grupy w okresie 2013-2017, a jednocześnie podkreślają dodatkową potrzebę kapitałową w wysokości […] EUR. Nawet w „scenariuszu zarządzania”, który nie zawiera odpowiednich środków mających na celu ograniczanie ewentualnych zakłóceń konkurencji, wskazano na powrót do umiarkowanej rentowności (w kwocie […]) dopiero w 2017 r., przewidując straty przed tą datą. Ponadto w prognozie tej nie uwzględniono możliwych kosztów związanych z przedłużeniem gwarancji na okres wykraczający poza 2013 r.
2.6. CZĘŚCIOWE WYKONANIE ZOBOWIĄZAŃ
(55)
W decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2012 r. Komisja zatwierdziła środki zgłoszone przez Austrię w świetle określonych zobowiązań podjętych przez państwo członkowskie, których celem było zapewnienie ograniczenia zakłóceń konkurencji w jak największym stopniu. Zobowiązania te miały na celu ograniczenie działalności gospodarczej banku, np. pod względem poziomów zwrotu, kategorii ryzyka obsługiwanych klientów i okresów zapadalności, oraz przyczynienie się w ten sposób do ograniczenia ryzykownych zachowań, a zatem możliwości rozszerzania działalności na niekorzyść konkurentów.
(56)
W styczniu 2013 r. Austria poinformowała Komisję, że ze względów ekonomicznych wykonanie przez bank wszystkich wspomnianych zobowiązań nie było możliwe w przypadku niektórych jego spółek zależnych. Austria w szczególności odniosła się do zobowiązania dotyczącego kredytów w walutach zagranicznych, zobowiązania ograniczającego możliwości udzielania publicznego finansowania i korporacyjnych zobowiązań kredytowych wobec klientów posiadających ocenę kredytową na poziomie […], które według Austrii nie mogły zostać zrealizowane w państwach Europy Południowo-Wschodniej, oraz, w odniesieniu do HBA, do zobowiązania ograniczającego możliwości udzielania finansowania publicznego […].
3. PLAN EWENTUALNEJ LIKWIDACJI
(57)
W dniu 29 czerwca 2013 r. Austria przedłożyła plan ewentualnej likwidacji, zgodnie z którym HGAA zostanie zlikwidowane w sposób zorganizowany, z zachowaniem czasu niezbędnego, aby dokonać sprzedaży potencjalnie rentownych aktywów, podczas gdy pozostałe części przedsiębiorstwa zostaną stopniowo zlikwidowane.
(58)
Zgodnie z planem ewentualnej likwidacji suma bilansowa HGAA zostanie zmniejszona o 85 %, z 43,3 mld EUR na koniec 2008 r. do 6,56 mld EUR w 2017 r. W tym samym okresie należące do przedsiębiorstwa aktywa ważone ryzykiem zostaną zmniejszone o 85 %, z 32,8 mld EUR na koniec 2008 r. do 4,75 mld EUR.
(59)
W celu zrealizowania tej likwidacji w planie ewentualnej likwidacji przedstawiono strategię w odniesieniu do trzech zachowanych filarów banku, tj. (i) banku austriackiego (HBA); (ii) sieci przedsiębiorstw w państwach Europy Południowo-Wschodniej; oraz (iii) likwidowanej części działalności.
(60)
Procesem likwidacji będzie kierował centralny szczebel grupy, na którym w międzyczasie dokonano szeregu usprawnień w zakresie - między innymi - zarządzania ryzykiem, sprawozdawczości, wyceny zabezpieczeń i procedur dotyczących ratingów kredytowych (19).
(61)
Ogólnie plan ewentualnej likwidacji skupia się na sprzedaży HBA, która już się rozpoczęła, oraz zwiększeniu atrakcyjności sieci przedsiębiorstw w państwach Europy Południowo-Wschodniej celem umożliwienia sprzedaży wszystkich podmiotów w państwach Europy Południowo-Wschodniej najpóźniej do dnia 30 czerwca 2015 r. W tym celu Austria podjęła szereg zobowiązań w odniesieniu do każdego nowego rodzaju działalności, aby zapewnić odpowiednią równowagę między ryzykiem a rentownością, dopóki podmioty mające siedziby w państwach Europy Południowo-Wschodniej nie zostaną sprzedane.
(62)
Przede wszystkim HGAA będzie zasadniczo udzielało nowych kredytów detalicznych o współczynniku pokrycia należności zabezpieczeniem na poziomie […] % lub wyższym, a macierz struktury kosztów finansowania wewnętrznego będzie współmierna do sytuacji w zakresie finansowania odpowiedniego oddziału lub odpowiedniej spółki zależnej, a […] będzie, z zastrzeżeniem pewnych wyjątków, zapewniany klientom wyłącznie, jeżeli dany klient posiada […].
SPRZEDAŻ HBA
(63)
W dniu 31 maja 2013 r. podpisano z Anadi Financial Holdings Pte. Ltd. umowę w sprawie sprzedaży wszystkich akcji banku HBA, przy czym oczekuje się, że sprzedaż ta zostanie sfinalizowana przed dniem 31 grudnia 2013 r. (20).
(64)
Do momentu sfinalizowania umowy działalność HBA będzie nadal koncentrowała się na utrzymaniu pozycji banku jako banku regionalnego w Karyntii posiadającego oddziały w Wiedniu i Salzburgu. Wielkość banku została już znacznie zmniejszona, a problematyczny portfel o wartości 1,99 mld EUR został zlikwidowany przed dniem 31 grudnia 2011 r. Na dzień 31 grudnia 2012 r. bilans HBA wynosił 4,15 mld EUR (podczas gdy na dzień 31 grudnia 2008 r. jego bilans wynosił 7,05 mld EUR).
SIEĆ PRZEDSIĘBIORSTW W PAŃSTWACH EUROPY POŁUDNIOWO-WSCHODNIEJ
(65)
Zakres działalności gospodarczej sieci przedsiębiorstw w państwach Europy Południowo-Wschodniej został już w znacznym stopniu ograniczony poprzez ukierunkowanie działalności na rynki podstawowe oraz realizowanie podstawowych kompetencji w Słowenii, Chorwacji, Bośni i Hercegowinie, Serbii oraz Czarnogórze. Ponadto podmioty operacyjne w wymienionych państwach zostały odciążone poprzez uwolnienie portfela o wartości 2,4 mld EUR, a dalsza likwidacja portfela w kwocie […] EUR, która oczekuje zatwierdzenia przez lokalne organy nadzoru, planowana jest na 2013 r. Na dzień 31 grudnia 2012 r. suma bilansowa całej sieci przedsiębiorstw w państwach Europy Południowo-Wschodniej wynosiła 10,11 mld EUR i podlegała dalszemu pomniejszeniu do kwoty poniżej […] EUR, po zakończeniu zaplanowanego dodatkowego transferu portfela, stanowiąc około […] % sumy bilansowej w porównaniu do stanu na dzień 31 grudnia 2008 r. (14,8 mld EUR).
(66)
Ponadto nastąpiła zmiana strategii działalności w odniesieniu do działalności wspomnianych podmiotów prowadzonej w państwach Europy Południowo-Wschodniej celem poprawy ich zbywalności, ze szczególnym uwzględnieniem działalności gospodarczej na małą skalę oraz działalności detalicznej i MŚP. Strategia tych podmiotów w zakresie finansowania również ulega zmianie; lokalne podmioty w państwach Europy Południowo-Wschodniej skupiają się na osiągnięciu większego stopnia finansowania ze środków lokalnych, zamiast polegać zbyt mocno na finansowaniu zapewnianym przez grupę. Nowe rodzaje działalności są już obecnie w pełni finansowane ze środków lokalnych.
(67)
W Słowenii działalność bankowa ukierunkowana jest na klientów […] i […] celem […] […]. […] ulegnie znacznemu ograniczeniu z planowanym wyjściem z […], podczas gdy bank nadal będzie prowadził działalność w […].
(68)
W Chorwacji działalność banku ukierunkowana jest na […] celem […]. Celem […] jest koncentrowanie się w większym stopniu na […]. […] koncentruje się na […].
(69)
W Bośni i Hercegowinie nacisk będzie w większym stopniu kładziony na […] w połączeniu z rygorystyczną […], lepszą […] oraz […]. […] zostanie ograniczona, przy czym działalność pozostanie skupiona na […].
(70)
W Serbii nacisk jest kładziony na […] celem […]. W odniesieniu do […] nacisk jest kładziony na […] oraz […]. Celem banku jest […], nawet w przypadku rentownych portfeli […].
(71)
W Czarnogórze […] skupia się na […], mając na uwadze, że […].
(72)
Celem zmian w zakresie ukierunkowania działalności i strategii działalności banków w państwach Europy Południowo-Wschodniej jest zwiększenie szans na sprzedaż tych podmiotów w przyszłości. Plan ewentualnej likwidacji zakłada, że do dnia 30 czerwca 2015 r. sieć przedsiębiorstw w państwach Europy Południowo-Wschodniej zostanie sprzedana jako całość lub w częściach. Sprzedaż będzie odbywać się zgodnie z otwartymi i przejrzystymi procedurami sprzedaży z umożliwieniem kupującym dokonania wyboru nabycia całej sieci albo jej części.
(73)
Każde przedsiębiorstwo należące do sieci przedsiębiorstw w państwach Europy Południowo-Wschodniej, które nie zostanie sprzedane do dnia 30 czerwca 2015 r., przestanie podejmować nowe rodzaje działalności ze skutkiem natychmiastowym i zostanie przeniesione do jednostki likwidowanej (21).
JEDNOSTKA LIKWIDOWANA
(74)
Jednostkę likwidowaną stworzono w celu ograniczenia liczby wszystkich likwidowanych podmiotów i portfeli w jak najkrótszym czasie.
(75)
Działalność prowadzona we Włoszech jest już w trakcie likwidacji. Celem tych działań jest przeprowadzenie procesu likwidacji w sposób zorganizowany, unikając przy tym nagłego wycofywania depozytów (22).
(76)
Ponadto likwidowana część działalności obejmuje wszystkie pozostałe portfele, które zidentyfikowano celem ich zlikwidowania (włączając w to podmioty, które zaprzestały podejmowania nowych rodzajów działalności, w tym jednostki zależne w Macedonii, na Ukrainie, w Bułgarii, Niemczech i na Węgrzech), oraz udziały w przedsiębiorstwach przemysłowych i turystycznych.
(77)
Podsumowując, likwidowana część działalności obejmuje w szczególności:
(i)
HBI;
(ii)
niestrategiczne udziały w przedsiębiorstwach (przemysłowych i turystycznych);
(iii)
likwidowane aktywa finansowe, a mianowicie a) portfel HBInt oraz istniejące likwidowane portfele i linie refinansowania nadal pozostające w różnych podmiotach (w szczególności w HBI i państwach Europy Południowo-Wschodniej); b) portfele usunięte z niektórych jednostek zależnych, takich jak HBI i banki należące do sieci przedsiębiorstw w państwach Europy Południowo-Wschodniej lub spółek leasingowych; oraz c) likwidowane spółki leasingowe;
(iv)
pojazdy należące do Norica i HBInt Credit Management (CM) (23).
(78)
Do 2017 r. szacowane łączne potrzeby kapitałowe (głównie ze względu na odpisy aktualizujące wartość księgową podmiotów wystawionych na sprzedaż, na kolejne straty z tytułu różnych portfeli i na konieczne refinansowanie) wyniosą około 2,6 mld EUR w scenariuszu podstawowym oraz nawet do 5,4 mld EUR w przypadku pesymistycznego scenariusza warunków skrajnych. Plan ewentualnej likwidacji zakłada również dodatkowe potrzeby zapewnienia płynności, w zależności od tego, czy kapitał wniesiono by w gotówce, czy w postaci gwarancji. Przy założeniu, że kapitał wnoszony jest w postaci kapitału płynnego, dodatkowe potrzeby zapewnienia płynności HGAA do 2017 r. wyniosą 2,5 mld EUR w scenariuszu bazowym oraz osiągną, jak się szacuje, 3,3 mld EUR w pesymistycznym scenariuszu warunków skrajnych (24).
(79)
Ponieważ według Austrii różne warianty w odniesieniu do likwidowanej części działalności nadal są badane, szacunki te mogą jednak ulec zmianie. Przykładowo Austria ogłosiła, że bada możliwość założenia spółki zarządzania aktywami, co umożliwiłoby HGAA dokonanie transferu likwidowanych aktywów do tego podmiotu prowadzącego działalność bez licencji bankowej. Taki transfer miałby wpływ w momencie, w którym pojawiłyby się potrzeby kapitałowe.
ZOBOWIĄZANIA PODJĘTE PRZEZ AUSTRIĘ
(80)
Austria zapewniła pełną realizację planu ewentualnej likwidacji przedłożonego w dniu 29 czerwca 2013 r., zmienionego ostatnio komunikatem Austrii z dnia 27 sierpnia 2013 r., włącznie z wykonaniem zobowiązań określonych w załączniku oraz zgodnie z harmonogramem przedstawionym w tym załączniku.
4. PODSTAWY DO WSZCZĘCIA POSTĘPOWANIA
(81)
Komisja przypomina, że wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające zgodnie z art. 108 ust. 2 Traktatu w sprawie zgodności z rynkiem wewnętrznym pomocy restrukturyzacyjnej przyznanej na rzecz HGAA, ponieważ na podstawie analizy wcześniej przedłożonych planów restrukturyzacji Komisja miała poważne wątpliwości, czy HGAA byłoby w stanie przywrócić swoją długoterminową rentowność. Komisja wyraziła również wątpliwości, czy zapewniono odpowiedni podział obciążenia i czy w wystarczającym stopniu ograniczono zakłócenia konkurencji.
(82)
Komisja kilkakrotnie kwestionowała zdolność HGAA do przywrócenia rentowności (25), wyraźnie wyrażając poważne wątpliwości co do modelu biznesowego (26). Komisja miała również wątpliwości, czy HGAA byłoby w stanie zrealizować wystarczający zwrot ze swojego kapitału, co stanowi warunek wstępny dla uznania banku za rentowny (27). W swojej decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2009 r. Komisja wnioskowała już, aby państwo członkowskie rozważyło wariant zorganizowanej likwidacji banku (28).
(83)
Oceniając rentowność, Komisja wyraziła w szczególności wątpliwości dotyczące strategii finansowania (29), jakości aktywów (30) i struktur kontroli wewnętrznej (31). W motywie 37 decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z 2012 r. Komisja wyraziła wątpliwości co do jakości nowych rodzajów działalności HGAA.
(84)
Jeżeli chodzi o podział obciążenia, w decyzji o wszczęciu postępowania z 2009 r. (32) i w decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2009 r. (33) stwierdza się możliwy brak podziału obciążenia między BayernLB i poprzednich właścicieli HGAA (GRAWE i Land Carinthia). W motywie 102 decyzji o wszczęciu postępowania z 2009 r. stwierdza się brak podziału obciążenia między właścicieli kapitału hybrydowego HGAA.
(85)
W motywie 41 decyzji w sprawie przedłużenia z 2010 r. podaje się w wątpliwość, czy zastrzyk kapitałowy na rzecz HGAA wniesiony przez Austrię na warunkach systemu austriackiego został w wystarczającym stopniu opłacony, ponieważ Austria uznawała bank za zasadniczo nieznajdujący się w trudnej sytuacji i w związku z tym korzystał on z niższych stawek odpłatności niż stawki, jakie musiałaby ponieść w przypadku, gdyby uznano go za bank znajdujący się w trudnej sytuacji.
(86)
W odniesieniu do zakłóceń konkurencji Komisja, opierając się na poprzednich planach przedłożonych przez Austrię, podała w wątpliwość, czy zakres ograniczeń wielkości kwoty pozostającej do spłaty był wystarczający (34), i kilkakrotnie wzywała do zastosowania środków przeciwdziałających zakłóceniom konkurencji (35). W związku z nieustannie rosnącą kwotą pomocy Komisja wielokrotnie wzywała do zastosowania dodatkowych środków przeciwdziałających zakłóceniom konkurencji (36).
5. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON
(87)
Nie otrzymano żadnych uwag od zainteresowanych stron.
6. UWAGI OD AUSTRII
(88)
Uwagi Austrii dotyczą głównie traktowania przez Komisję pomocy przyznanej przez państwo na rzecz BayernLB. W odniesieniu do pomocy restrukturyzacyjnej przyznanej przedsiębiorstwu BayernLB Komisja w swojej decyzji z dnia 25 lipca 2012 r. w sprawie SA.28487 (C16/2009) (37) stwierdziła, że gwarancja Republiki Austrii dotycząca aktywów zbywalnych w kwocie 2,638 mld EUR, które w kontekście działań ratujących z 2009 r. BayernLB zgodził się zostawić w przedsiębiorstwie HGAA, stanowiła pomoc państwa na korzyść BayernLB, a później zatwierdziła ten środek pomocy jako zgodny z rynkiem wewnętrznym. Dnia 5 października 2012 r. Austria wniosła skargę o unieważnienie (38) tej decyzji, twierdząc w szczególności, że Komisja nie wykazała, dlaczego środek należy uznać za zgodny rynkiem wewnętrznym, oraz utrzymując, że środek nie stanowił pomocy na korzyść BayernLB.
(89)
Austria podejmuje się zapewnić, aby zobowiązania określone w załączniku zostały w pełni spełnione.
7. OCENA
Ocena pomocy restrukturyzacyjnej musi uwzględniać wszelką pomoc udzieloną HGAA od 2008 r.
7.1. ISTNIENIE POMOCY PAŃSTWA
(90)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(91)
Środek można uznać za pomoc państwa, jeżeli spełnione są następujące warunki: (i) środek jest finansowany przy użyciu zasobów państwowych; (ii) środek stanowi przyznanie korzyści, która może sprzyjać niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów; (iii) korzyść ta musi być selektywna; oraz (iv) środek zakłóca konkurencję lub grozi jej zakłóceniem i może wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi. Ponieważ warunki te rozpatruje się łącznie, wszystkie z nich muszą zostać spełnione, aby środek mógł zostać uznany za pomoc państwa.
(92)
Motywy 51-56 decyzji zatwierdzającej system wsparcia finansowego potwierdzają, że wszelkie środki udzielone w ramach tego systemu stanowią pomoc państwa. Komisja przypomina ponadto, że już w motywach 48-53 decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z 2009 r., motywie 25 decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z lipca 2011 r. i w motywie 16 decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2012 r. ustaliła, że spełniono warunki określone w art. 107 ust. 1 Traktatu w odniesieniu do środków wymienionych w lit. a) i b), a zatem środki te stanowią pomoc państwa. Zgodnie z wyjaśnieniami przedstawionymi poniżej Komisja podtrzymuje swoją opinię.
a) Środki przyznane przez Austrię w ramach systemu wsparcia finansowego
(93)
Wszelkie środki przyznane w ramach systemu wsparcia finansowego, a mianowicie dokapitalizowanie w kwocie 900 mln EUR i gwarancje w wysokości 1,35 mld EUR otrzymane w 2008 r., stanowią pomoc, jak określono w motywach 51-56 decyzji zatwierdzającej przedmiotowy system.
b) Dalsze środki przyznane przez Austrię
(94)
Poza systemem wsparcia finansowego Austria zatwierdziła dokapitalizowanie w kwocie 450 mln EUR, gwarancję na aktywa w wysokości 100 mln EUR (którą w międzyczasie zakończono), gwarancję na aktywa w wysokości 200 mln EUR, podwyższenie kapitału o 500 mln EUR w formie akcji oraz gwarancję dla podporządkowanych instrumentów kapitałowych Tier II o wartości nominalnej 1 mld EUR.
(95)
Zarówno zastrzyk kapitałowy, jak i gwarancje przydzielono z zasobów państwowych w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Środki te przydzielane są pojedynczemu przedsiębiorstwu, a zatem są one selektywne. Przedmiotowe środki przydzielane są na warunkach, które na rynkach nie byłyby dostępne dla HGAA, czego Austria nie kwestionuje. Zważywszy, że HGAA jest przedsiębiorstwem prowadzącym działalność w sektorze finansowym, który jest otwarty na intensywną konkurencję międzynarodową, wszelkie korzyści na rzecz HGAA wynikające z zasobów państwowych mogą wpływać na wymianę handlową wewnątrz Unii i zakłócać konkurencję. Ustalenia te przedstawiono już w motywie 16 decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z grudnia 2012 r. i potwierdza się je w niniejszej decyzji.
c) Dokapitalizowanie przez BayernLB
(96)
BayernLB sam został dokapitalizowany przez Wolne Państwo Bawarię w 2008 r., a część środków finansowych wykorzystał na dokapitalizowanie swojej spółki zależnej HGAA. Zgodnie z motywem 124 decyzji dotyczącej BayernLB cała kwota dokapitalizowania przyznana przez Wolne Państwo Bawarię stanowi pomoc na rzecz BayernLB. Ponieważ kwota pomocy w ramach jednego środka nie może być liczona podwójnie, Komisja stwierdza, że dokapitalizowanie HGAA przez bank BayernLB nie stanowi pomocy państwa na korzyść HGAA. Ponadto wydaje się, że w czasie dokonywania dokapitalizowania HGAA BayernLB działał w celu zapewnienia ochrony swojej inwestycji w należącej do niego spółce zależnej w warunkach gospodarki rynkowej oraz że jego decyzji o dokapitalizowaniu HGAA nie można przypisać państwu członkowskiemu.
d) Warunkowe środki pomocy
(97)
Austria dąży do uzyskania zgody na środki pomocy w celu zaspokojenia ewentualnych potrzeb kapitałowych i płynnościowych, które w ramach scenariusza warunków skrajnych mogą dotyczyć kwot w wysokości do 5,4 mld EUR w odniesieniu do potrzeb kapitałowych i do 3,3 mld EUR w odniesieniu do zapewnienia płynności. Takie możliwe przyszłe środki pomocy na likwidację HGAA zostaną przyznane z zasobów państwowych w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Środki te przydzielane są pojedynczemu przedsiębiorstwu, a zatem są one selektywne. Ponieważ środki te przydzielane są na warunkach, które nie byłyby dostępne dla HGAA na rynkach, stanowią one korzyść. Zważywszy, że HGAA jest przedsiębiorstwem prowadzącym działalność w sektorze finansowym, który jest otwarty na intensywną konkurencję międzynarodową, wszelkie korzyści na rzecz HGAA wynikające z zasobów państwowych mogą wpływać na wymianę handlową wewnątrz Unii i zakłócać konkurencję.
Wnioski dotyczące całkowitej kwoty pomocy
(98)
Całkowita kwota pomocy przyznanej HGAA przez Austrię poprzez podwyższenie kapitału wynosi 3,15 mld EUR (włączając w to gwarancje na aktywa o wartości 300 mln EUR mające takie same konsekwencje jak zastrzyk kapitałowy). Kwota ta stanowi około 9,6 % aktywów ważonych ryzykiem HGAA w 2008 r. Dodatkowo HGAA otrzymało gwarancje o łącznej wartości 1,35 mld EUR. Ponadto Austria złożyła wniosek o zgodę na ewentualne środki pomocy, które mogą stać się konieczne w celu pokrycia przyszłych potrzeb kapitałowych w ramach likwidacji HGAA i których wysokość w skrajnych warunkach może wynieść 5,4 mld EUR, skutkując całkowitą kwotą pomocy w formie kapitału i gwarancji na aktywa w wysokości 8,55 mld EUR, równą 26 % aktywów ważonych ryzykiem. Dodatkowo Austria złożyła wniosek o zatwierdzenie środków na utrzymanie płynności finansowej w kwocie 3,3 mld EUR.
7.2. ZGODNOŚĆ POMOCY Z RYNKIEM WEWNĘTRZNYM
7.2.1. Zastosowanie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE
(99)
Art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu stanowi, że pomoc państwa można uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym, jeżeli jej przydzielenie ma na celu „zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”.
(100)
Na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu za zgodną z rynkiem wewnętrznym można uznać pomoc mającą na celu „zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”. Pomimo powolnego ożywienia gospodarczego następującego od początku 2010 r. Komisja w dalszym ciągu uważa, że wymogi dotyczące zatwierdzenia pomocy państwa zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu są nadal spełniane, biorąc pod uwagę utrzymujące się warunki skrajne na rynkach finansowych. W lipcu 2013 r. Komisja potwierdziła tę opinię, przyjmując komunikat Komisji w sprawie stosowania począwszy od dnia 1 sierpnia 2013 r. zasad pomocy państwa w odniesieniu do środków wsparcia na rzecz banków w kontekście kryzysu finansowego (39).
(101)
Austriacki bank centralny już w przeszłości potwierdził, że HGAA jest bankiem mającym znaczenie systemowe dla rynku finansowego w Austrii i Europie Południowo-Wschodniej, oraz powtórzył tę opinię w piśmie z dnia 3 grudnia 2012 r. Bez środków pomocy organy nadzoru prawdopodobnie zamknęłyby HGAA ze względu na naruszenie przez grupę wymogów kapitałowych.
(102)
Zamknięcie w takich warunkach banku, takiego jak HGAA, uznawanego przez państwo członkowskie za bank mający znaczenie systemowe, mogłoby wywrzeć bezpośredni wpływ na rynki finansowe, a co za tym idzie na całą gospodarkę państwa członkowskiego. W świetle obecnej niestabilności rynków finansowych Komisja w dalszym ciągu opiera swoją ocenę środków pomocy państwa w sektorze bankowym na art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu.
7.2.2. Zgodność środków pomocy z rynkiem wewnętrznym
(103)
Wszystkie środki pomocy zidentyfikowane jako pomoc państwa zostały przyznane w kontekście restrukturyzacji i likwidacji HGAA. W komunikacie w sprawie przywrócenia rentowności i oceny środków restrukturyzacyjnych stosowanych w sektorze finansowym w dobie kryzysu zgodnie z regułami pomocy państwa (40) (komunikat w sprawie restrukturyzacji) określono zasady mające zastosowanie do przyznawania pomocy restrukturyzacyjnej i pomocy na likwidację instytucjom finansowym w związku z obecnym kryzysem. Zgodnie z komunikatem w sprawie restrukturyzacji, aby zachować zgodność z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, restrukturyzacja instytucji finansowych w kontekście obecnego kryzysu finansowego musi (i) prowadzić do przywrócenia rentowności banku; (ii) obejmować dostateczny wkład własny wnoszony przez beneficjenta (podział obciążenia) i zapewnić ograniczenie pomocy do niezbędnego minimum; oraz (iii) obejmować wystarczające środki ograniczające zakłócenie konkurencji.
Przywrócenie rentowności
(104)
Jak Komisja wskazała w komunikacie w sprawie restrukturyzacji, państwo członkowskie musi przedstawić kompleksowy plan restrukturyzacji prezentujący sposób przywrócenia danemu podmiotowi długoterminowej rentowności bez udziału pomocy państwa, w rozsądnym okresie i w ciągu maksymalnie pięciu lat. Zgodnie z pkt 13 komunikatu w sprawie restrukturyzacji bank osiąga długoterminową rentowność, jeżeli jest w stanie konkurować o kapitał na rynku na podstawie własnych osiągnięć zgodnie z odpowiednimi wymogami prawnymi. Aby tego dokonać, bank musi być w stanie pokryć wszystkie swoje koszty oraz wypracować odpowiedni zwrot z zaangażowanego kapitału z uwzględnieniem profilu ryzyka banku. Punkt 14 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stanowi, że długoterminowa rentowność wymaga, aby każda otrzymana pomoc państwa została w określonym czasie zwrócona lub aby była odpłatna zgodnie z normalnymi warunkami rynkowymi, gwarantując w ten sposób wstrzymanie jakiejkolwiek dalszej pomocy państwa.
(105)
Przedstawione wcześniej plany restrukturyzacji HGAA nie pozwalały na sformułowanie wniosku, że przywrócenie rentowności całej grupy jest wykonalne.
(106)
Ponadto Komisja zauważa, że wraz z upływem czasu tanie finansowanie pochodzące z gwarancji oferowanych przez Karyntię dobiegnie końca oraz że zakończył się dynamiczny proces nadrabiania zaległości przez gospodarki Europy Południowo-Wschodniej.
(107)
W rezultacie bank nie jest w stanie zrealizować zwrotu z kapitału ani zwrócić kapitału otrzymanego od państwa, a tym samym nie jest w stanie przywrócić rentowności przed końcem okresu restrukturyzacji. W związku z tym wydaje się, że przywrócenie samodzielnej rentowności HGAA nie jest możliwe. Komisja stwierdza zatem, że jej wątpliwości w odniesieniu do przywrócenia rentowności nie zostały wyjaśnione.
(108)
Zgodnie z pkt 9 komunikatu w sprawie restrukturyzacji każdy plan restrukturyzacji powinien zawierać jego porównanie z alternatywnymi rozwiązaniami, takimi jak podział lub przejęcie przez inny bank. Jeżeli przywrócenie rentowności danego banku nie jest możliwe, w planie restrukturyzacji należy wskazać sposób jego zorganizowanej likwidacji. Punkt 21 stanowi, że jeżeli nie ma możliwości wiarygodnego przywrócenia długoterminowej rentowności banku znajdującego się w trudnej sytuacji, należy zawsze rozważyć jego zorganizowaną likwidację lub sprzedaż na aukcji.
(109)
Władze austriackie przedłożyły plan ewentualnej likwidacji, w którym uwzględniły taką strategię zorganizowanej likwidacji. Przedłożony plan zakłada sprzedaż podmiotów operacyjnych, a mianowicie austriackiego HBA (w odniesieniu do którego podpisano już umowę sprzedaży) oraz sieci przedsiębiorstw w państwach Europy Południowo-Wschodniej, w drodze otwartej procedury najpóźniej do końca czerwca 2015 r. Wszystkie pozostałe części działalności zostają poddane procesowi kontrolowanej i zorganizowanej likwidacji. W tym kontekście Austria podejmuje zobowiązanie, zgodnie z którym z dniem 1 lipca 2013 r. włoski podmiot HBI nie będzie podejmował nowego rodzaju działalności. Jeżeli sprzedaż podmiotów operacyjnych z siedzibami w państwach Europy Południowo-Wschodniej nie będzie możliwa do dnia 30 czerwca 2015 r., one również zaprzestaną podejmowania nowego rodzaju działalności i zostaną zlikwidowane. W rezultacie najpóźniej do dnia 30 czerwca 2015 r. HGAA zaprzestanie prowadzenia działalności gospodarczej w sektorze finansowym.
(110)
Sprzedaż podmiotów operacyjnych odbędzie się w drodze bezwarunkowych, przejrzystych i otwartych procedur, pozwalając wszystkim zainteresowanym uczestnikom rynku na składanie ofert na zakup tych podmiotów. Takie konkurencyjne procedury zapewniają, aby najlepsza oferta stanowiła cenę rynkową, wykluczając tym samym pomoc na rzecz nabywcy (41). Jeżeli Komisja wykryje istnienie pomocy na rzecz nabywcy, dokona oddzielnej oceny zgodności tej pomocy z rynkiem wewnętrznym.
(111)
W odniesieniu do kwestii, czy podmioty będące przedmiotem sprzedaży mogą stanowić ciągłość gospodarczą HGAA i czy środki pomocy mogą w związku z tym stanowić pomoc na rzecz tych podmiotów, Komisja zwraca przede wszystkim uwagę, że nie jest jasne, czy sieć przedsiębiorstw w państwach Europy Południowo-Wschodniej zostanie sprzedana jednemu nabywcy jako całość, czy też części obecnej sieci zostaną zakupione przez różnych nabywców.
(112)
Aby wykazać ciągłość gospodarczą, można rozważyć między innymi następujące czynniki: przedmiotowy zakres transferu, cenę transferu, tożsamość akcjonariuszy lub właścicieli przedsiębiorstwa dokonującego przejęcia oraz pierwotnego przedsiębiorstwa lub ekonomiczną logikę operacji (42).
(113)
Komisja zauważa przede wszystkim, że przyznana pomoc miała na celu rozwiązanie problemów HGAA jako grupy, a nie problemów poszczególnych podmiotów operacyjnych w Austrii lub w państwach Europy Południowo-Wschodniej. Żadna ze spółek zależnych w państwach Europy Południowo-Wschodniej ani HBA nie stanowi podstawowej działalności HGAA, a podmioty przewidziane do sprzedaży odpowiadają jedynie części aktywów grupy. Ponadto model biznesowy podmiotów przewidzianych do sprzedaży jest inny niż model biznesowy HGAA, które jest międzynarodową grupą bankową uzależnioną od taniego finansowania opartego w znacznym stopniu na państwowych gwarancjach udzielanych przez Karyntię i ukierunkowaną na dynamiczną ekspansję, czerpiącą korzyści z potencjału wzrostowego rynków wschodzących. W przyszłości finansowanie spółek zależnych w państwach Europy Południowo-Wschodniej nie będzie już uzależnione od gwarancji państwowych, ale będzie opierało się na finansowaniu ze środków lokalnych (będzie zatem bardziej kosztowne), co będzie wymagało przyjęcia bardziej ostrożnego podejścia w odniesieniu do marż i zarządzania ryzykiem. Podczas gdy działalność HGAA ukierunkowana była raczej na działalność na dużą skalę i na kluczowych klientów, działalność podmiotów przewidzianych do sprzedaży będzie ukierunkowana na sektor MŚP. W praktyce działalność podmiotów przewidzianych do sprzedaży będzie ukierunkowana na świadczenie usług innej bazie klientów.
(114)
Komisja zauważa ponadto, że sprzedaż podmiotów operacyjnych ma na celu maksymalizację wartości aktywów HGAA przed jego likwidacją, co leży w interesie jego wierzycieli.
(115)
Biorąc pod uwagę zakres przedmiotowy i fakt, że akcjonariusze HGAA i podmioty przewidziane do sprzedaży nie będą identyczni, a także uwzględniając ekonomiczną logikę operacji sprzedaży, Komisja uważa, że w momencie, w którym podmioty operacyjne zostaną sprzedane, a HGAA przestanie istnieć, działalność gospodarcza grupy nie będzie kontynuowana.
(116)
W planie ewentualnej likwidacji określono niektóre aktywa, które zostaną wyłączone z jednostek operacyjnych przewidzianych do sprzedaży. Takie wyłączenie spowoduje poprawę zdolności finansowania podmiotów oraz poprawę średniej jakości aktywów znajdujących w pozostałej części bilansu, wspierając tym samym zbywalność tych podmiotów.
(117)
W punkcie 21 komunikatu w sprawie restrukturyzacji wskazano, że możliwym do zaakceptowania sposobem na przywrócenie rentowności jest również utworzenie autonomicznego „dobrego” banku, zachowującego „dobre” aktywa i pasywa istniejącego banku, pod warunkiem że taki nowy podmiot nie zakłóci nadmiernie konkurencji. W tej kwestii możliwym do zaakceptowania rozwiązaniem byłoby utworzenie przedsiębiorstwa w państwach Europy Południowo-Wschodniej lub wydzielenie niektórych aktywów z HBInt do tego przedsiębiorstwa celem stworzenia rentownej i zbywalnej jednostki prowadzącej działalność w zakresie bankowości (43).
(118)
Problem dotyczący jakości aktywów, wynikający zarówno z portfela historycznego, jak i bardziej aktualnych ryzykownych zobowiązań, nie mógł zostać rozwiązany przy założeniu kontynuacji działalności ze względu na rosnące koszty związane z ryzykiem i utratę wartości aktywów. Komisja uznaje zatem, że przedstawiony przez Austrię plan ewentualnej likwidacji zakładający intensyfikację transferu problematycznych aktywów do likwidowanej jednostki jest właściwą strategią.
(119)
W odniesieniu do finansowania przewidzianego w planie ewentualnej likwidacji sprzedawane podmioty będą w coraz większym stopniu podlegały finansowaniu w wymiarze lokalnym oraz będą dążyły do ograniczenia swojej zależności od finansowania z rynku międzybankowego otrzymywanego od HGAA. Komisja z zadowoleniem przyjmuje tę zmianę w strategii finansowania. Komisja zauważa również, że HGAA będzie posiadało bieżące zobowiązanie do finansowania podmiotów przewidzianych do sprzedaży.
(120)
Ponadto w planie ewentualnej likwidacji przewidziano znaczne ograniczenie działalności leasingowej HGAA, która w przeszłości stanowiła główne źródło problemów grupy, ponieważ działalność leasingowa charakteryzuje się relatywnie niską rentownością w stosunku do związanego z nią ryzyka i wymogów finansowania. Ograniczenie to również wpłynie pozytywnie na zbywalność podmiotów operacyjnych grupy.
(121)
Komisja stwierdza, że rentowność HGAA nie może zostać przywrócona oraz że strategia zorganizowanej likwidacji grupy przedstawiona przez Austrię jest właściwym środkiem rozwiązania kwestii HGAA, biorąc pod uwagę, że przywrócenie rentowności banku nie jest możliwe.
Wkład własny i podział obciążeń
(122)
W komunikacie w sprawie restrukturyzacji wskazuje się, że odpowiedni wkład ze strony beneficjenta jest konieczny, aby ograniczyć pomoc do minimum oraz usunąć zakłócenia konkurencji i pokusę nadużycia. W związku z tym komunikat stanowi, że (i) należy ograniczyć zarówno koszty restrukturyzacji, jak i kwotę pomocy oraz że (ii) konieczny jest znaczny wkład własny.
(123)
W komunikacie tym stwierdza się ponadto, że aby ograniczyć kwotę pomocy do minimum, do finansowania restrukturyzacji bank powinien w pierwszej kolejności wykorzystywać swoje zasoby własne. Nie tylko państwo, ale również inwestorzy banku powinni ponieść koszty związane z restrukturyzacją. Cel ten może zostać osiągnięty w szczególności poprzez absorpcję strat za pomocą dostępnego kapitału.
(124)
Po pierwsze, wszyscy byli akcjonariusze HGAA sprzedali swoje akcje Republice Austrii za symboliczną cenę jednego euro, co ograniczyło ryzyko, że środki pomocy przyniosłyby korzyść byłym akcjonariuszom. Byli właściciele wnieśli również do HGAA kapitał lub aktywa zbywalne, które wykorzystano w celu pokrycia strat i poprawy płynności.
(125)
W momencie przedmiotowej sprzedaży akcjonariuszem większościowym HGAA był bank BayernLB. Ogółem BayernLB dokonał wkładu w postaci kapitału w wysokości około 1,5 mld EUR, zrzekając się natomiast dalszych praw własności bez jakiejkolwiek perspektywy na otrzymanie dodatkowego wynagrodzenia. BayernLB wniósł również do HGAA wkład w wysokości 4,3 mld EUR w postaci zbywalnych aktywów. Ponadto w przypadku BayernLB odnotowano znaczną stratę wynikającą z odpisów aktualizujących wartość przy sprzedaży jego akcji HGAA, co przyczyniło się do ograniczenia pokusy nadużycia zgodnie z pkt 22 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
(126)
Komisja uznaje zatem, że kwota podziału obciążeń otrzymana od byłego właściciela, tj. banku BayernLB, jest znaczna i odpowiednia.
(127)
Ostateczny wynik trwającego procesu w sprawie spłaty niespłaconych kredytów bankowi BayernLB nie będzie miał wpływu na ten wniosek. W przypadku przegranej BayernLB w tym procesie kwota podziału obciążeń byłaby jeszcze wyższa. W przypadku wygranej BayernLB w tym procesie kwota podziału obciążeń, zgodna z oceną zawartą w niniejszej decyzji, nie uległaby zmianie.
(128)
Wkład GRAWE obejmuje zarówno środki kapitałowe, jak i środki na utrzymanie płynności. Pierwotny kapitał powstały w wyniku zastrzyku kapitałowego GRAWE wniesionego do HGAA w kwocie 30 mln EUR został w międzyczasie zmniejszony do kwoty około 9 mln EUR w następstwie decyzji Republiki Austrii, jako jedynego akcjonariusza banku, dotyczącej alokacji kapitału w celu absorpcji strat (Kapitalschnitt). Przedsiębiorstwo GRAWE wniosło również do HGAA środki w postaci zbywalnych aktywów.
(129)
Na podstawie powyższych ustaleń Komisja uznaje stopień podziału obciążeń GRAWE za wystarczający.
(130)
W odniesieniu do kraju związkowego Karyntii Komisja zauważa, że wkładem kraju związkowego Karyntii w podział obciążeń był zastrzyk kapitałowy, którego kwotę w międzyczasie znacznie obniżono w drodze wspomnianego Kapitalschnitt.
(131)
Na podstawie powyższych ustaleń Komisja uznaje stopień podziału obciążeń kraju związkowego Karyntii za wystarczający.
(132)
Fakt, że wynagrodzenie przedsiębiorstwa GRAWE i kraju związkowego Karyntii z tytułu kapitału Partizipationskapital jest wyższe niż wynagrodzenie z tytuły zastrzyku kapitałowego BayernLB, jest uzasadniony, ponieważ BayernLB wniósł inny rodzaj instrumentu kapitałowego. W odróżnieniu od GRAWE i kraju związkowego Karyntii BayernLB nie wniósł kapitału w postaci Partizipationskapital, tylko po prostu zrzekł się wszystkich praw związanych z instrumentami kapitałowymi i pewnymi aktywami zbywalnymi. BayernLB zapewnił zatem wyższy stopień podziału obciążeń, co wydaje się właściwe, ponieważ BayernLB był dominującym właścicielem HGAA przed przejęciem banku przez Austrię.
(133)
Kolejna otwarta kwestia dotyczy tego, czy wynagrodzenie z tytułu kapitału w postaci Partizipationskapital wniesionego do HGAA przez Austrię w ramach systemu wsparcia finansowego jest wystarczające. Należy przypomnieć, że w ramach systemu wsparcia finansowego istniały dwie różne stopy procentowe stosowane w zależności od tego, czy bank, któremu udzielano pomocy, był bankiem znajdującym się w trudnej sytuacji, czy też bankiem będącym zasadniczo w dobrej kondycji. Austria uznała HGAA za bank będący zasadniczo w dobrej kondycji, w związku z czym uzyskał on niższe wynagrodzenie z tytułu odsetek niż uzyskałby, gdyby został uznany za bank znajdujący się w trudnej sytuacji.
(134)
W tej kwestii Komisja zauważa, że cały pozostały kapitał Partizipationskapital pozostaje w HBInt, a zatem w likwidowanej części HGAA. Biorąc pod uwagę, że likwidowana część grupy nie prowadzi już działalności na rynku oraz że nie można przywrócić rentowności HGAA (w związku z czym HGAA zostanie zlikwidowane), Komisja stwierdza, że w tym przypadku niskie wynagrodzenie jest możliwe do zaakceptowania.
(135)
Przedsiębiorstwo Mitarbeiterstiftung Alpe Adria było najmniejszym właścicielem HGAA, którego udział w grupie wynosił 0,02 %. W momencie przejęcia HGAA przez Republikę Austrii w grudniu 2009 r. udział ten został sprzedany za cenę jednego euro. Biorąc pod uwagę całkowitą utratę praw akcjonariuszy bez żadnego wynagrodzenia z tego tytułu, Komisja uznaje stopień podziału obciążeń za wystarczający, w szczególności uwzględniając jego stosunkowo niewielki rozmiar w porównaniu z innymi właścicielami.
(136)
W odniesieniu do posiadaczy kapitału hybrydowego HGAA podjęło szereg działań w celu zapewnienia podziału obciążeń poprzez dokonywanie wykupu tych instrumentów po cenie znacznie niższej od ich wartości nominalnej lub wycofywanie ich w całości, co spowodowało istotny efekt kapitałowy.
(137)
Ponadto Komisja zauważa, że wiele hybrydowych instrumentów kapitałowych i instrumentów kapitału Partizipationskapital gwarantuje wypłaty z tytułu dywidend lub płatności kuponowych wyłącznie w przypadku zysków. Biorąc pod uwagę brak rentowności banku w ostatnich latach, posiadacze takich instrumentów nie otrzymali wspomnianych płatności. Dodatkowo w przyszłości będą istniały ograniczenia dotyczące wypłat z tytułu dywidend i płatności kuponowych. W rezultacie Komisja uważa, że posiadacze takich instrumentów zapewniają wystarczający stopień podziału obciążeń.
(138)
Z tych powodów Komisja stwierdza, że plan ewentualnej likwidacji HGAA zapewnia odpowiedni stopień podziału obciążeń.
Ograniczanie zakłóceń konkurencji
(139)
W sekcji 4 komunikatu w sprawie restrukturyzacji wymaga się ponadto, aby plan restrukturyzacji zawierał środki ograniczające zakłócenia konkurencji. Środki takie powinny być opracowane w taki sposób, aby ograniczały zakłócenia na rynkach, na których beneficjent prowadzi działalność po restrukturyzacji. W niniejszym przypadku należy zapewnić, aby podmioty, które nadal będą prowadziły działalność na rynku zanim zostaną ostatecznie sprzedane, nie korzystały z otrzymanych zasobów państwowych w sposób przynoszący szkodę konkurentom oraz nie podejmowały działań powodujących zakłócenia.
(140)
W tym celu Austria zobowiązuje się do wprowadzenia ograniczeń w odniesieniu do rodzajów działalności określonych w sekcji 4 załącznika, które do momentu sprzedaży zapewnią jak największe ograniczenie zakłóceń konkurencji wynikających z istnienia i działalności podmiotów operacyjnych.
(141)
Charakter i forma środków w zakresie konkurencji zależą od dwóch kryteriów: po pierwsze kwoty pomocy oraz warunków i okoliczności przyznania tej pomocy, a po drugie cech charakterystycznych rynków, na których beneficjent będzie prowadził działalność.
(142)
Komisja przypomina, że HGAA otrzymało pomoc państwa w wysokości 3,15 mld EUR w postaci kapitału i gwarancji na aktywa oraz pomoc w kwocie 1,35 mld EUR w postaci gwarancji zachowania płynności, jak również, że do celów przeprowadzenia procesu likwidacji w przyszłości HGAA może otrzymać dodatkową pomoc państwa w wysokości maksymalnie 5,4 mld EUR w postaci kapitału i 3,3 mld EUR w postaci aktywów zbywalnych.
(143)
Całkowita kwota pomocy w postaci kapitału i gwarancji na aktywa wyniosłaby 8,55 mld EUR, co odpowiada około 26 % aktywów ważonych ryzykiem HGAA, których wartość na dzień 31 grudnia 2008 r. wynosiła 32,8 mld EUR. Kwota przyznanej pomocy jest zatem bardzo wysoka i wymaga odpowiednich środków.
(144)
Punkt 35 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stanowi, że środki strukturalne, takie jak zbycia, powinny sprzyjać wchodzeniu konkurentów na rynek, umożliwiając jednocześnie przeznaczenie na proces opuszczania rynku odpowiednio długiego czasu, aby zachować stabilność finansową.
(145)
Komisja zauważa, że w planie ewentualnej likwidacji przewidziano zorganizowaną likwidację, w ramach której najpóźniej do dnia 30 czerwca 2015 r. HGAA przestanie istnieć na rynkach jako podmiot gospodarczy oraz zlikwiduje te podmioty prowadzące działalność, które w tym terminie nie zostaną sprzedane.
(146)
W odniesieniu do dalszej działalności podmiotów w państwach Europy Południowo-Wschodniej prowadzonej do momentu ich sprzedaży Austria przedstawiła szereg zobowiązań dotyczących nowych rodzajów działalności podejmowanych przez te podmioty, pozwalających na uniknięcie wszelkich możliwych zakłóceń konkurencji do momentu sprzedaży.
(147)
W związku z tym Komisja w szczególności z zadowoleniem odnotowuje ograniczenia dotyczące nowych rodzajów działalności, które są przedmiotem zobowiązań podjętych przez Austrię i HGAA. Po uwzględnieniu kosztów związanych z ryzykiem i kosztów finansowania realizowana minimalna stopa zwrotu z nowych rodzajów działalności powinna wynosić […] % rocznie. Ta minimalna stopa zwrotu z nowych rodzajów działalności zapewni niestosowanie przez pomioty operacyjne antykonkurencyjnych praktyk cenowych, co jednocześnie przyczyni się do zapewnienia ich długoterminowej rentowności. W tym samym duchu bank zobowiązuje się do wprowadzenia ograniczeń w odniesieniu do terminów zapadalności dotyczących nowych rodzajów działalności, tak aby transformacja terminów zapadalności stanowiła jedynie ograniczony wkład w zwiększenie rentowności. […] (44) […]. W odniesieniu do […] Austria przedstawiła dodatkowe zobowiązanie dotyczące ograniczenia działalności […] do klientów, których rating jest co najmniej na poziomie […] oraz nieprzekraczania całkowitej wartości […] EUR. Zobowiązanie to pozwala na ograniczenie ryzyka związanego z dewaluacją walut i dopuszczalnej wielkości działalności banku w tym segmencie rynku. Podsumowując, celem wprowadzenia tych ograniczeń jest zarazem zapewnienie długoterminowej rentowności i ograniczenie zdolności konkurencyjnej odpowiednich podmiotów.
(148)
Komisja wyraża ponadto pozytywną opinię w odniesieniu do zobowiązań dotyczących lepszego zarządzania ryzykiem, w szczególności w odniesieniu do corocznego ponownego wystawiania ratingów dla wszystkich ekspozycji przekraczających kwotę […] EUR, oraz zobowiązania, zgodnie z którym w zakresie finansowania detalicznego i publicznego bank będzie prowadził działalność wyłącznie w odniesieniu do klientów, których rating jest na poziomie […] (45). Dzięki tym zobowiązaniom działalność prowadzona będzie w sposób ostrożny, a odnośne podmioty powstrzymają się od realizowania ryzykownej strategii biznesowej. Działalność prowadzona będzie w sposób pozwalający na zrównoważenie potrzeb w zakresie rentowności poprzez niezbędne środki kontroli ryzyka. Jednocześnie zobowiązania te uniemożliwiają również realizowanie agresywnej strategii ekspansji rynkowej.
(149)
Komisja pozytywnie ocenia dwojaki cel zobowiązań określonych w motywach 147 i 148. Po pierwsze, przyczyniają się one do zwiększenia zbywalności danej działalności, ponieważ uniemożliwiają prowadzenie zbyt ryzykownej działalności, a po drugie, zmniejszają zakłócenia konkurencji poprzez hamowanie agresywnych zachowań, a tym samym ograniczanie nowych rodzajów działalności.
(150)
Zgodnie z planem ewentualnej likwidacji wszystkie operacyjne części HGAA zostaną zlikwidowane albo sprzedane. Austria przedstawiła wiążące zobowiązanie w odniesieniu do sprzedaży HBA i sieci przedsiębiorstw w państwach Europy Południowo-Wschodniej (w częściach lub jako całość), zgodnie z którym sprzedaż ta musi zostać zrealizowana do dnia 30 czerwca 2014 r. i odpowiednio najpóźniej do dnia 30 czerwca 2015 r. Po tym terminie prowadzenie wszelkich nowych rodzajów działalności musi zostać przerwane, a HGAA opuści rynek, ponieważ cała działalność będzie objęta procesem likwidacji albo zostanie w sposób przejrzysty sprzedana osobie trzeciej. W związku z tym proces sprzedaży/likwidacji HGAA w znacznym stopniu przyczynia się do ograniczania zakłóceń konkurencji wynikających z pomocy, ponieważ HGAA jako takie zniknie z rynków.
(151)
Komisja uznaje, że wciąż niepewna sytuacja na rynkach finansowych, w szczególności w państwach Europy Południowo-Wschodniej, uzasadnia wydłużenie terminu sprzedaży podmiotów w tych państwach do dnia 30 czerwca 2015 r. Komisja zauważa, że działalność w Austrii już została sprzedana oraz że, jeżeli sprzedaż nie zostanie zrealizowana w całości do dnia 30 czerwca 2014 r., działalność ta zostanie również zlikwidowana.
(152)
W ujęciu ogólnym Komisja zauważa, że do 2017 r. pozostała suma bilansowa oraz aktywa ważone ryzykiem HGAA zostaną pomniejszone o około 85 % (pod warunkiem że sprzedaż zakończy się powodzeniem zgodnie z planem).
(153)
Oprócz tych dalekosiężnych środków Komisja odnotowuje zobowiązanie Austrii dotyczące zakazu nagłaśniania pomocy państwa oraz zakazu stosowania agresywnych praktyk handlowych. Komisja z zadowoleniem przyjmuje również zakaz przejęć zapewniający utrzymanie sytuacji, w której pomoc państwa nie będzie wykorzystywana w celu przejmowania konkurentów, lecz będzie służyła realizacji zamierzonego celu, tj. finansowania procesu likwidacji.
(154)
Komisja ubolewa nad częściowym tylko wykonaniem przez Austrię zobowiązań podjętych przez nią w ramach decyzji w sprawie pomocy na ratowanie z 2012 r. Komisja uznaje jednak, że podział i likwidacja banku w całości równoważą naruszenie niektórych spośród tych zobowiązań trwające przez ograniczony okres.
(155)
Biorąc pod uwagę zobowiązania oraz w świetle adekwatności wkładu własnego i stopnia podziału obciążeń, jak wskazano w motywach 122-138, Komisja uznaje, że mimo wysokiej kwoty pomocy przyznanej HGAA istnieją wystarczające gwarancje mające na celu ograniczenie możliwych zakłóceń konkurencji.
WNIOSKI
(156)
Uwzględniając podjęte przez Austrię zobowiązania, stwierdza się, że strategia likwidacji jest zgodna z komunikatem w sprawie restrukturyzacji, pomoc na likwidację jest ograniczona do niezbędnego minimum, a zakłócenia konkurencji zostały usunięte w wystarczającym stopniu. Pomoc na likwidację jest zatem zgodna z rynkiem wewnętrznym na mocy art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
1. Następujące środki stanowią pomoc państwa:
a)
dokapitalizowanie w kwocie 900 mln EUR w ramach systemu wsparcia finansowego;
b)
dokapitalizowanie w kwocie 450 mln EUR w ramach systemu wsparcia finansowego;
c)
gwarancje w wysokości 1,35 mld EUR w ramach systemu wsparcia finansowego;
d)
gwarancja na aktywa w wysokości 100 mln EUR;
e)
gwarancja na aktywa w wysokości 200 mln EUR;
f)
dokapitalizowanie w kwocie 500 mln EUR;
g)
gwarancja państwa dla podporządkowanych instrumentów kapitałowych Tier II o wartości nominalnej 1 mld EUR;
h)
kapitał warunkowy przeznaczony na likwidację HGAA w maksymalnej wysokości 5,4 mld EUR;
i)
warunkowa pomoc na utrzymanie płynności finansowej w maksymalnej wysokości 3,3 mld EUR.
2. W świetle zobowiązań określonych w załączniku pomoc państwa, o której mowa w art. 1, jest zgodna z rynkiem wewnętrznym.
Artykuł 2
Austria zapewnia pełną realizację planu likwidacji przedłożonego w dniu 29 czerwca 2013 r. i uzupełnionego wnioskiem z dnia 27 sierpnia 2013 r. oraz wypełnienie zobowiązań określonych w załączniku.
Artykuł 3
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Austrii.
Sporządzono w Brukseli dnia 3 września 2013 r.