SMĚRNICE RADY (EU) 2015/637
ze dne 20. dubna 2015
o opatřeních v oblasti koordinace a spolupráce s cílem usnadnit konzulární ochranu nezastoupených občanů Unie ve třetích zemích a o zrušení rozhodnutí 95/553/ES
RADA EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na článek 23 této smlouvy,
s ohledem na návrh Evropské komise,
s ohledem na stanovisko Evropského parlamentu (1),
v souladu se zvláštním legislativním postupem,
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Občanství Unie představuje základní právní postavení státních příslušníků členských států. Právo na diplomatickou a konzulární ochranu jiným členským státem na území třetí země, kde členský stát, jehož jsou státními příslušníky, nemá své zastoupení, za stejných podmínek jako státní příslušníci tohoto státu je jedním z konkrétních práv, která občanům Unie přiznává čl. 20 odst. 2 písm. c) Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „Smlouva o fungování EU“).
(2)
Lisabonská smlouva posílila právní postavení občanství Unie a práva, která jsou s ním spojena. Článek 23 Smlouvy o fungování EU tak stanoví přijímání směrnic o opatřeních v oblasti koordinace a spolupráce nezbytných pro usnadnění konzulární ochrany nezastoupených občanů Unie.
(3)
Hodnoty, na nichž je Unie založena, zahrnují solidaritu, nediskriminaci a dodržování lidských práv; ve svých vztazích s okolním světem by Unie měla prosazovat své hodnoty a přispívat k ochraně svých občanů. Základní právo na konzulární ochranu nezastoupených občanů Unie za stejných podmínek, jaké mají státní příslušníci dotyčného státu, je zakotveno v článku 46 Listiny základních práv Evropské unie (dále jen „Listina“) a je projevem evropské solidarity. Dává konceptu občanství Unie vnější rozměr a posiluje identitu Unie ve třetích zemích.
(4)
Cílem této směrnice je stanovit opatření v oblasti spolupráce a koordinace nezbytná pro další usnadnění konzulární ochrany nezastoupených občanů Unie. Tato opatření by měla posílit právní jistotu, jakož i účinnou spolupráci a solidaritu mezi konzulárními úřady.
(5)
V souladu s čl. 20 odst. 2 písm. c) a článkem 23 Smlouvy o fungování EU by členské státy měly nezastoupeným občanům poskytovat konzulární ochranu za stejných podmínek jako svým vlastním státním příslušníkům. Touto směrnicí není dotčena pravomoc členských států určit rozsah ochrany poskytované svým vlastním státním příslušníkům.
(6)
Touto směrnicí nejsou dotčeny konzulární styky mezi členskými státy a třetími zeměmi, zejména jejich práva a povinnosti vyplývající z mezinárodních zvyklostí a dohod, zejména z Úmluvy o konzulárních stycích zedne 24. dubna 1963 (dále jen „Vídeňská úmluva“), které členské státy uplatňují v souladu s právem Unie. Podle článku 8 Vídeňské úmluvy mohou členské státy poskytovat konzulární ochranu jménem jiného členského státu po příslušném uvědomění, a pokud dotyčná třetí země nevznese námitky. Problémy mohou nastat zejména v situacích týkajících se občanů, kteří jsou zároveň státními příslušníky hostitelské země. Členské státy by měly za podpory místní konzulární spolupráce přijmout nezbytná opatření ve vztahu k třetím zemím s cílem zajistit, že je možné v jakémkoli daném případě poskytnout konzulární ochranu jménem jiných členských států.
(7)
Pokud nezastoupení občané potřebují ochranu ve třetích zemích, je nezbytná účinná spolupráce a koordinace. Členský stát poskytující pomoc, který je zastoupen ve třetí zemi, a členský stát, jehož je občan státním příslušníkem, by měly úzce spolupracovat. Místní konzulární spolupráce může být u nezastoupených občanů zvláště složitá, neboť vyžaduje koordinaci s orgány, které nejsou zastoupeny na místě, případně včetně příslušných velvyslanectví či konzulátů. Je třeba stanovit jasný a stabilní soubor pravidel, aby se zaplnila mezera způsobená nepřítomností velvyslanectví či konzulátu členského státu, jehož je dotčený občan státním příslušníkem. V zájmu zajištění účinné ochrany je nutné také vyjasnit stávající opatření.
(8)
Občané Unie by měli být považováni za nezastoupené ve třetí zemi, jestliže členský stát, jehož jsou státními příslušníky, nemá v dotyčné zemi velvyslanectví, konzulát ani honorárního konzula. Občané by rovněž měli být považování za nezastoupené, jestliže velvyslanectví, konzulát či honorární konzul ustavení na místě nejsou z jakéhokoli důvodu schopni poskytnout v daném případě ochranu, na niž by měla dotčená osoba jinak nárok v souladu s vnitrostátním právem či praxí. Velvyslanectví a konzuláty by se měly vzájemně informovat o veškerých mimořádných okolnostech, jež mohou mít dočasný dopad na jejich schopnost poskytovat konzulární ochranu. Rovněž je třeba zohlednit dostupnost a blízkost. Například občan, který žádá o konzulární ochranu nebo pomoc velvyslanectví či konzulát jiného členského státu, by neměl být odkazován na velvyslanectví, konzulát nebo honorárního konzula členského státu, jehož je státním příslušníkem, jestliže vzhledem k místním okolnostem nebo k nedostatku zdrojů nemůže bezpečně dosáhnout těchto orgánů nebo být jimi dosažen. Pojem neexistence zastoupení by měl být vykládán tak, aby byla zajištěna účinnost práva nezastoupených občanů na ochranu velvyslanectvím či konzulátem jiného členského státu nediskriminačním způsobem, se zohledněním okolností každého konkrétního případu. Občané, kteří jsou státními příslušníky více než jednoho členského státu, by měli být považováni za nezastoupené, jestliže v dotyčné třetí zemi nemá zastoupení žádný členský stát, jehož jsou státními příslušníky.
(9)
Za účelem zajištění účinnosti práva zakotveného v čl. 20 odst. 2 písm. c) Smlouvy o fungování EU a práva na respektování soukromého a rodinného života, jak je uznáno v článku 7 Listiny, a se zohledněním vnitrostátního práva a praxe může být členský stát, který poskytuje pomoc, v závislosti na individuálních okolnostech každého případu povinen poskytnout ochranu rodinným příslušníkům občanů Unie ze třetích zemí. Tato směrnice nebrání v tom, aby se v průběhu konzultací, jež by se měly uskutečnit před poskytnutím pomoci, členský stát poskytující pomoc a členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, dohodly v případě potřeby na možnosti rozšíření pomoci rodinným příslušníkům nezastoupeného občana Unie, kterému je poskytována pomoc, ze třetích zemí nad rozsah požadovaný právem nebo vyplývající z praxe členského státu poskytujícího pomoc, přičemž se v nejvyšší možné míře zohlední žádosti členského státu, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, a za podmínky, že uvedená dohoda splňuje alespoň minimální požadavky stanovené právem Unie. Členské státy však nemusí být s to poskytnout určité druhy konzulární ochrany, například náhradní cestovní doklady, rodinným příslušníkům ze třetích zemí. Pokud se týká pomoci nezletilým, je v první řadě nutno brát ohled na nejvlastnější zájem dítěte, jak je stanoveno článku 24 Listiny a v Úmluvě Organizace spojených národů o právech dítěte ze dne 20. listopadu 1989.
(10)
Nezastoupení občané by měli mít možnost požadovat konzulární ochranu u velvyslanectví či konzulátu kteréhokoli členského státu. Tato skutečnost by však neměla členským státům bránit v uzavírání praktických ujednání za účelem sdílení odpovědnosti za poskytování konzulární ochrany nezastoupeným občanům v souladu s touto směrnicí. Tato ujednání jsou pro občany přínosná, neboť umožňují lepší připravenost na zajišťování účinné ochrany. Členské státy, které obdrží žádosti o ochranu, by měly posoudit, zda je v daném případě nezbytné poskytnout konzulární ochranu, nebo zda může být dotčený případ předán velvyslanectví či konzulátu, který je určen jako příslušný v souladu s případným již platným ujednáním. Členské státy by měly o veškerých těchto ujednáních informovat Komisi a Evropskou službu pro vnější činnost (ESVČ), přičemž Unie a členské státy by měly tato ujednání zveřejnit, aby byla zajištěna transparentnost pro nezastoupené občany.
(11)
Tato směrnice by neměla bránit členským státům, které nejsou v určité třetí zemi zastoupeny, v poskytování konzulární ochrany svým státním příslušníkům, například případným poskytováním on-line konzulárních služeb. Členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, by měl mít možnost požádat členský stát, jejž tento občan žádá o konzulární ochranu nebo který dotyčnému občanovi tuto ochranu poskytuje, o předání žádosti či případu, aby poskytl tuto konzulární ochranu sám. Toto předání by nemělo vést k tomu, aby byl dotčený občan zbaven konzulární ochrany.
(12)
Přestože členské státy mají různé tradice, pokud jde o pravomoci honorárních konzulů, honorární konzulové obvykle neposkytují stejnou šíři služeb jako velvyslanectví či konzuláty. Vzhledem k tomu, že honorární konzulové často plní svůj mandát na základě dobrovolnosti, mělo by být rozhodnutí o tom, zda by se tato směrnice měla vztahovat na honorární konzuly, ponecháno na každém členském státě. V závislosti na okolnostech jednotlivých případů by se mohlo po honorárních konzulech požadovat poskytnutí konzulární ochrany nezastoupeným občanům.
(13)
Žádost o ochranu by měla být vyřízena, pokud žadatel předloží platný cestovní pas či průkaz totožnosti občana Unie. Nezastoupení občané, kteří potřebují konzulární ochranu, však již nemusí mít doklady totožnosti v držení. Občanství Unie jako základní právní postavení je přiznáno přímo právem Unie a doklady totožnosti mají pouze deklaratorní význam. Pokud žadatel nemůže předložit platné doklady totožnosti, měl by být tedy schopen prokázat svou totožnost jakýmikoli jinými prostředky. V případě potřeby by mohla být totožnost dotčené osoby ověřena na základě konzultace s orgány členského státu, o kterém žadatel uvádí, že je jeho státním příslušníkem. Pokud jde o rodinné příslušníky ze třetích zemí, kteří žadatele doprovázejí, měly by být orgány členského státu, jehož státním příslušníkem je žadatel, rovněž schopny pomoci členskému státu poskytujícímu pomoc při ověřování totožnosti a existence rodinného vztahu se žadatelem.
(14)
Za účelem stanovení toho, která opatření v oblasti koordinace a spolupráce jsou nezbytná, je třeba upřesnit oblast působnosti konzulární ochrany podle této směrnice. Konzulární ochrana nezastoupených občanů by měla zahrnovat pomoc v řadě typických situací, v nichž členské státy poskytují konzulární ochranu svým vlastním státním příslušníkům, v závislosti na individuálních okolnostech každého případu, například v případě zatčení nebo zadržení, vážné nehody nebo vážného onemocnění a úmrtí, a rovněž co se týče poskytování pomoci a repatriace v případě nouze nebo vydávání náhradních dokladů. Vzhledem k tomu, že potřebná ochrana závisí vždy na dané situaci, neměla by se konzulární ochrana omezovat na situace výslovně uvedené v této směrnici.
(15)
V příslušných případech by měla být náležitě respektována přání občanů, včetně toho, zda by měli být informováni rodinní příslušníci nebo jiní příbuzní, a pokud ano, kteří z nich. Obdobně by měla být v případě úmrtí náležitě zohledněna přání nejbližších pozůstalých ohledně toho, jak naložit s ostatky zesnulého občana. Za tyto kontakty by měl být odpovědný členský stát, jehož je nebo byl nezastoupený občan státním příslušníkem.
(16)
Orgány členských států by měly úzce spolupracovat a koordinovat své postupy mezi sebou a s Unií, zejména s Komisí a ESVČ, v duchu vzájemné úcty a solidarity. V zájmu zajištění rychlé a účinné spolupráce by měly členské státy prostřednictvím zabezpečených internetových stránek ESVČ (Consular OnLine) poskytovat a průběžně aktualizovat informace o příslušných kontaktních místech v členských státech.
(17)
Ve třetích zemích zastupují Unii delegace Unie, které v úzké spolupráci s diplomatickými a konzulárními zastoupeními členských států přispívají k provádění práva občanů Unie na konzulární ochranu, jak je dále upřesněno v článku 35 Smlouvy o Evropské unii. Tato směrnice plně uznává a dále posiluje dosavadní příspěvek ESVČ a delegací Unie, zejména během krizových situací, v souladu s rozhodnutím 2010/427/EU (2), zejména s jeho čl. 5 odst. 10.
(18)
Pokud jde o místní spolupráci, je třeba vyjasnit pravomoci a příslušné úlohy všech relevantních činitelů s cílem zajistit, aby nezastoupení občané obdrželi pomoc, na niž mají nárok, v souladu se zásadou nediskriminace. Místní konzulární spolupráce by měla věnovat náležitou pozornost nezastoupeným občanům, například prostřednictvím shromažďování a pravidelné aktualizace informací o příslušných kontaktních místech a jejich sdílením s místními velvyslanectvími a konzuláty členských států a s delegacemi Unie.
(19)
Zasedání věnovaná místní konzulární spolupráci, pořádaná v úzké spolupráci s příslušnou delegací Unie, by měla zahrnovat pravidelnou výměnu informací o záležitostech týkajících se nezastoupených občanů, jako je bezpečnost občanů, vězeňské podmínky, konzulární notifikace a přístup a koordinace v případě krizí. Na těchto zasedáních by se měly zastoupené členské státy v případě potřeby dohodnout na praktických ujednáních s cílem zajistit nezastoupeným občanům účinnou ochranu. Taková ujednání nemusí být nezbytná například tehdy, je-li počet nezastoupených občanů nízký.
(20)
Pro zajištění odpovídající připravenosti na krize a odpovídajícího řešení krizí je zásadně důležité jasné rozdělení odpovědnosti mezi zastoupené a nezastoupené členské státy a příslušnou delegaci Unie. Krizové plánování by tedy mělo být koordinováno a plně brát v úvahu nezastoupené občany. Za tímto účelem by měly členské státy, které nemají na místě ustaveno velvyslanectví či konzulát, poskytnout v rámci místní připravenosti na reakci na krize veškeré dostupné a relevantní informace o svých občanech na dotčeném území. Tyto informace by měly být v případě krize patřičně aktualizovány. Příslušná velvyslanectví a konzuláty i delegace Unie by měly být informovány o opatřeních učiněných za účelem připravenosti na krize a ve vhodných případech do nich být zapojeny. Informace o těchto opatřeních by měly být zpřístupněny nezastoupeným občanům. V případě krize by vedoucí stát či členský stát nebo členské státy, které koordinují pomoc, měly nediskriminačním způsobem na základě dohodnutého plánování a vývoje situace na místě koordinovat podporu poskytovanou nezastoupeným občanům a využívání dostupných evakuačních kapacit.
(21)
Interoperabilita mezi konzulárními pracovníky a dalšími odborníky na zvládání krizí by měla být posílena, zejména jejich účastí v multidisciplinárních krizových týmech, například v rámci struktur ESVČ pro reakce na krize a operační koordinaci a řešení krizí a v rámci mechanismu civilní ochrany Unie (3).
(22)
Mělo by být možné vyžádat si podporu mechanismu civilní ochrany Unie, je-li potřebná pro konzulární ochranu nezastoupených občanů. O tuto podporu by mohl požádat například vedoucí stát nebo členský stát či členské státy koordinující pomoc.
(23)
Pojem „vedoucí stát“ používaný v této směrnici označuje jeden nebo více členských států zastoupených v dané třetí zemi a pověřených koordinací a vedením pomoci poskytované nezastoupeným občanům během krizí. Koncepce vedoucího státu, jak je stanovena v příslušných obecných pokynech Unie (4), by mohla být dále rozvinuta v souladu s právem Unie, a zejména s touto směrnicí.
(24)
Je-li členský stát informován o žádosti o konzulární ochranu podané osobou, která je dle svého tvrzení nezastoupeným občanem, nebo obdrží-li takovou žádost, měl by vždy - s výjimkou mimořádně naléhavých případů - neprodleně kontaktovat členský stát, jehož je dotyčný občan státním příslušníkem, a před poskytnutím jakékoli pomoci poskytnout tomuto členskému státu veškeré relevantní informace. Členský stát, jehož je občan státním příslušníkem, by měl naopak neprodleně poskytnout veškeré informace, které jsou pro daný případ relevantní. Tato konzultace by měla členskému státu, jehož je dotyčný občan státním příslušníkem, umožnit požádat o předání žádosti či případu, aby poskytl konzulární ochranu sám. Rovněž by měla dotčeným členským státům umožnit výměnu informací relevantních například za účelem zajištění toho, aby nezastoupený občan nezneužíval svého práva na konzulární ochranu podle čl. 20 odst. 2 písm. c) Smlouvy o fungování EU. V případě zneužití se občané Unie nemohou na tuto směrnici odvolávat.
(25)
Vzájemná solidarita a spolupráce se týká rovněž finančních záležitostí. Členské státy, které svým vlastním občanům poskytují konzulární ochranu ve formě finanční pomoci, tak činí jako poslední prostředek a pouze ve výjimečných případech, kdy občané nemohou získat finanční prostředky jinak, například prostřednictvím převodů od svých rodinných příslušníků, přátel či zaměstnavatelů. Nezastoupeným občanům by měla být finanční pomoc poskytnuta za stejných podmínek jako státním příslušníkům členského státu poskytujícího pomoc. Po nezastoupeném občanovi by mělo být požadováno, aby podepsal závazek k úhradě vzniklých nákladů svému členskému státu, jehož je státním příslušníkem, za podmínky, že by po státních příslušnících členského státu poskytujícího pomoc nacházejících se ve stejné situaci bylo požadováno, aby svému členskému státu tyto náklady uhradili. Členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, tedy může po dotyčném občanovi požadovat úhradu těchto nákladů, včetně veškerých případných konzulárních poplatků.
(26)
Tato směrnice by měla zajistit sdílení finanční zátěže a náhradu. Jestliže konzulární ochrana poskytnutá nezastoupenému občanovi zahrnuje podpis závazku k úhradě, měl by členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, uhradit členskému státu poskytujícímu pomoc náklady vzniklé členskému státu poskytujícímu pomoc. Rozhodnutí o tom, zda požadovat náhradu vzniklých nákladů, spočívá na členském státu poskytujícím pomoc. Členský stát poskytující pomoc a členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, by měly mít možnost dohodnout podrobná ujednání o úhradě ve stanovených lhůtách.
(27)
V závislosti na okolnostech jednotlivých případů mohou z konzulární ochrany poskytnuté nezastoupenému občanovi v případě zatčení nebo zadržení vyplynout diplomatickému či konzulárnímu úřadu členského státu poskytujícího pomoc nezvykle vysoké cestovní náklady, náklady na ubytování či náklady na překlad. Členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, by měl být o těchto možných nákladech informován běhemkonzultací, jež by se měly uskutečnit před poskytnutím pomoci. Členský stát poskytující pomoc by měl mít možnost požádat o náhradu těchto nezvykle vysokých nákladů členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem. Členský stát, jehož je dotčený občan státním příslušníkem, by měl členskému státu poskytujícímu pomoc uhradit vzniklé náklady. Členský stát poskytující pomoc a členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, by měly mít možnost dohodnout podrobná ujednání o úhradě ve stanovených lhůtách. V souladu se zásadou nediskriminace nemůže členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, po tomto občanovi požadovat náhradu nákladů, jejichž úhrada by nebyla požadována po státních příslušnících členského státu poskytujícího pomoc.
(28)
Pro případy krizových situací by měly být finanční postupy zjednodušeny. Vzhledem ke zvláštnostem takových situací, jako je potřeba rychlé reakce ve vztahu k velkému počtu občanů, by členský stát poskytující pomoc neměl k požadování a získání náhrady od členského státu nebo členských států, jichž je nezastoupený občan státním příslušníkem, potřebovat závazek k úhradě. Členské státy, jichž jsou nezastoupení občané státními příslušníky, by měly členskému státu nebo členským státům poskytujícím pomoc nahradit vzniklé náklady. Rozhodnutí o tom, zda požadovat náhradu vzniklých nákladů a v jaké formě je požadovat, spočívá na členském státu nebo členských státech poskytujících pomoc. Členský stát poskytující pomoc a členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, by měly mít možnost dohodnout podrobná ujednání o úhradě ve stanovených lhůtách. V případě krize, která má nebo případně měla negativní dopad na značný počet občanů Unie, a požaduje-li to členský stát poskytující pomoc, měl by členský stát, jehož jsou nezastoupení občané státními příslušníky, uhradit náklady v poměrné výši, a to vydělením vzniklých nákladů počtem občanů, jimž byla pomoc poskytnuta.
(29)
Tato směrnice by měla být přezkoumána tři roky po uplynutí lhůty po provedení ve vnitrostátním právu. Zejména by měla být posouzena možná potřeba přezkumu finančních postupů, aby bylo zajištěno odpovídající sdílení zátěže, s ohledem na informace o provádění a praktickém uplatňování této směrnice, jež mají poskytnout členské státy, včetně veškerých příslušných statistických údajů a případů. Komise by měla vypracovat zprávu a zvážit, zda jsou nutná jakákoli dodatečná opatření, mimo jiné ve vhodných případech v podobě návrhu změny této směrnice za účelem usnadnění výkonu práva občanů Unie na konzulární ochranu.
(30)
Zpracovávání osobních údajů prováděné členskými státy v rámci této směrnice se řídí směrnicí Evropského parlamentu a Rady 95/46/ES (5).
(31)
Touto směrnicí by neměla být dotčena příznivější vnitrostátní právní úprava, pokud je s ní v souladu.
(32)
Členské státy se v souladu se Společným politickým prohlášením členských států a Komise o informativních dokumentech ze dne 28. září 2011 (6) zavázaly, že v odůvodněných případech doplní oznámení o opatřeních přijatých za účelem provedení směrnice do vnitrostátního práva o jeden či více dokumentů, které objasňují vztah mezi jednotlivými složkami směrnice a příslušnými částmi vnitrostátních prováděcích nástrojů. V případě této směrnice považuje normotvůrce předložení těchto dokumentů za odůvodněné.
(33)
Cílem této směrnice je podporovat konzulární ochranu, jak je uznána v Listině. Ctí základní práva a dodržuje zásady uznávané zejména Listinou, především zásadu nediskriminace, právo na život a nedotknutelnost lidské osobnosti, právo na respektování soukromého a rodinného života, práva dítěte a práva na obhajobu a na spravedlivý proces. Tato směrnice by měla být prováděna v souladu s těmito právy a zásadami.
(34)
V souladu se zákazem diskriminace obsaženým v Listině by členské státy měly provádět tuto směrnici, aniž by z jakéhokoli důvodu diskriminovaly osoby, na něž se tato směrnice vztahuje, jako například na základě pohlaví, rasy, barvy pleti, etnického nebo sociálního původu, genetických rysů, jazyka, náboženského vyznání nebo přesvědčení, politických nebo jakýchkoli jiných názorů, příslušnosti k národnostní menšině, majetku, narození, zdravotního postižení, věku nebo sexuální orientace.
(35)
Rozhodnutí zástupců vlád členských států zasedajících v Radě 95/553/ES (7) by mělo být zrušeno,
PŘIJALA TUTO SMĚRNICI:
KAPITOLA 1
OBECNÁ USTANOVENÍ A OBLAST PŮSOBNOSTI
Článek 1
Předmět
1. Tato směrnice stanoví opatření v oblasti koordinace a spolupráce nezbytná za účelem usnadnění výkonu práva občanů Unie na diplomatickou a konzulární ochranu kterýmkoli členským státem na území třetí země, v níž členský stát, jehož jsou státními příslušníky, nemá své zastoupení, za stejných podmínek jako státní příslušníci tohoto členského státu, stanoveného v čl. 20 odst. 2 písm. c) Smlouvy o fungování EU, přičemž zohledňuje úlohu delegací Unie v rámci přispívání k uplatňování tohoto práva.
2. Tato směrnice se netýká konzulárních styků mezi členskými státy a třetími zeměmi.
Článek 2
Obecná zásada
1. Velvyslanectví nebo konzuláty členských států poskytují konzulární ochranu nezastoupeným občanům za stejných podmínek jako svým vlastním státním příslušníkům.
2. Členské státy mohou rozhodnout, že se tato směrnice použije na konzulární ochranu poskytovanou honorárními konzuly, v souladu s článkem 23 Smlouvy o fungování EU. Členské státy zajistí, aby byli nezastoupení občané řádně informováni o těchto rozhodnutích i o míře, v níž jsou honorární konzulové příslušní k poskytnutí ochrany v daném případě.
Článek 3
Konzulární ochrana členským státem, jehož je občan státním příslušníkem
Členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, může požádat členský stát, jejž dotyčný občan žádá o konzulární ochranu nebo který dotyčnému občanovi tuto ochranu poskytuje, o předání žádosti dotčeného občana či daného případu členskému státu, jehož je státním příslušníkem, aby tento členský stát poskytl konzulární ochranu v souladu se svým vnitrostátním právem či praxí. Dožádaný členský stát se případu vzdá, jakmile členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, potvrdí, že tomuto občanovi poskytuje konzulární ochranu.
Článek 4
Nezastoupení občané ve třetích zemích
Pro účely této směrnice se „nezastoupenými občany“ rozumí každý občan, který má státní příslušnost členského státu, jenž nemá ve třetí zemi své zastoupení, jak je stanoveno v článku 6.
Článek 5
Rodinní příslušníci nezastoupených občanů ve třetích zemích
Rodinným příslušníkům, kteří nejsou občany Unie, doprovázejícím nezastoupené občany ve třetích zemích je konzulární ochrana poskytována ve stejné míře a za stejných podmínek, jako by byla poskytována takovým rodinným příslušníkům občanů členského státu poskytujícího pomoc v souladu s jeho vnitrostátním právem či praxí.
Článek 6
Neexistence zastoupení
Pro účely této směrnice nemá členský stát ve třetí zemi zastoupení, pokud v ní nemá stálé velvyslanectví ani stálý konzulát nebo pokud v ní nemá velvyslanectví, konzulát ani honorárního konzula, kteří jsou schopni účinně poskytnout v daném případě konzulární ochranu.
Článek 7
Přístup ke konzulární ochraně a jiná ujednání
1. Nezastoupení občané mají nárok požadovat ochranu u velvyslanectví či konzulátu kteréhokoli členského státu.
2. Aniž je dotčen článek 2, může členský stát trvale zastupovat jiný členský stát a velvyslanectví nebo konzuláty členských států mohou, kdykoli je to považováno za nezbytné, uzavřít praktická ujednání o sdílení odpovědnosti za poskytování konzulární ochrany nezastoupeným občanům. Členské státy informují o těchto ujednáních Komisi a Evropskou službu pro vnější činnost (ESVČ), a Unie a členské státy tato ujednání zveřejní, aby byla zajištěna transparentnost pro nezastoupené občany.
3. V případech, kdy bylo uzavřeno praktické ujednání podle odstavce 2, zajišťuje velvyslanectví či konzulát, u něhož nezastoupený občan žádá o konzulární ochranu a jenž není určen jako příslušný v souladu s příslušným platným ujednáním, aby žádost občana byla předána příslušnému velvyslanectví či konzulátu, ledaže by tím byla ohrožena konzulární ochrana, zejména pokud naléhavost záležitosti vyžaduje okamžité opatření dožádaného velvyslanectví či konzulátu.
Článek 8
Identifikace
1. Žadatelé o konzulární ochranu prokáží, že jsou občany Unie, předložením svých cestovních pasů nebo průkazů totožnosti.
2. Nemůže-li občan Unie předložit platný cestovní pas nebo průkaz totožnosti, lze státní příslušnost prokázat jakýmikoli jinými prostředky, v případě potřeby i ověřením u diplomatických či konzulárních úřadů členského státu, o kterém žadatel uvádí, že je jeho státním příslušníkem.
3. Pokud jde o rodinné příslušníky uvedené v článku 5, lze totožnost a existenci rodinného vztahu prokázat jakýmikoli prostředky, včetně ověřením členským státem, který poskytuje pomoc, u diplomatických či konzulárních úřadů členského státu, jehož jsou občané uvedení v odstavci 1 státními příslušníky.
Článek 9
Druhy pomoci
Konzulární ochrana uvedená v článku 2 může zahrnovat pomoc mimo jiné v těchto situacích:
a)
zatčení nebo zadržení;
b)
postižení trestným činem;
c)
vážná nehoda nebo vážné onemocnění;
d)
úmrtí;
e)
pomoc a repatriace v případě nouze;
f)
vystavení náhradních cestovních dokladů, jak je stanoveno v rozhodnutí 96/409/SZBP (8).
KAPITOLA 2
OPATŘENÍ V OBLASTI KOORDINACE A SPOLUPRÁCE
Článek 10
Obecná pravidla
1. Diplomatické a konzulárními úřady členských států úzce spolupracují a koordinují svou činnost mezi sebou navzájem a s Unií s cílem zajistit ochranu nezastoupených občanů v souladu s článkem 2.
2. Pokud členský stát obdrží žádost o konzulární ochranu od osoby, která je dle svého tvrzení nezastoupeným občanem, nebo je informován o konkrétní mimořádné situaci, jak je například uvedena na seznamu v článku 9, v níž se nachází nezastoupený občan, neprodleně konzultuje ministerstvo zahraničních věcí členského státu, o kterém tato osoba uvádí, že je jeho státním příslušníkem, nebo ve vhodných případech příslušné velvyslanectví či konzulát dotyčného členského státu a poskytne mu veškeré příslušné informace, které má k dispozici, mimo jiné týkající se totožnosti dotyčné osoby, možných nákladů konzulární ochrany a jakýchkoli rodinných příslušníků, kterým může být rovněž nutné konzulární ochranu poskytnout. S výjimkou mimořádně naléhavých případů se tato konzultace uskuteční před poskytnutím pomoci. Členský stát poskytující pomoc rovněž usnadní výměnu informací mezi dotčeným občanem a orgány členského státu, jehož je občan státním příslušníkem.
3. Členský stát, jehož je dotyčný občan státním příslušníkem, poskytne ministerstvu zahraničních věcí či příslušnému velvyslanectví či konzulátu členského státu, který poskytuje pomoc, na jejich žádost veškeré příslušné informace v souvislosti s daným případem. Odpovídá rovněž za veškeré nezbytné kontakty s rodinnými příslušníky či jinými relevantními osobami nebo orgány.
4. Členské státy oznámí ESVČ prostřednictvím její zabezpečené internetové stránky příslušné kontaktní místo nebo místa na svých ministerstvech zahraničních věcí.
Článek 11
Úloha delegací Unie
Delegace Unie úzce spolupracují s velvyslanectvími a konzuláty členských států a koordinují s nimi svou činnost s cílem přispět ke spolupráci a koordinaci na místní úrovni a v případě krizí, zejména tím, že poskytují dostupnou logistickou podporu, včetně kancelářských prostor a organizačního zázemí, jako je dočasné ubytování pro konzulární pracovníky a zásahové týmy. Delegace Unie a ústředí ESVČ rovněž usnadní výměnu informací mezi velvyslanectvími a konzuláty členských států a případně s místními orgány. Delegace Unie rovněž zveřejní obecné informace o pomoci, na niž by mohli mít nezastoupení občané nárok, a zejména o případných dohodnutých praktických ujednáních.
Článek 12
Místní spolupráce
Zasedání věnovaná místní spolupráci zahrnují pravidelnou výměnu informací o záležitostech týkajících se nezastoupených občanů. Na těchto zasedáních se členské státy v případě potřeby dohodnou na praktických ujednáních podle článku 7 s cílem zajistit nezastoupeným občanům v dotyčné třetí zemi účinnou ochranu. Nedohodnou-li se členské státy jinak, předsedá zástupce členského státu v úzké spolupráci s delegací Unie.
Článek 13
Připravenost na krize a spolupráce
1. Místní plánování pro nepředvídané události bere v úvahu nezastoupené občany. Členské státy zastoupené ve třetí zemi koordinují plány pro nepředvídané události mezi sebou navzájem a s příslušnou delegací Unie s cílem zajistit, aby se nezastoupeným občanům dostalo v případě krize plné pomoci. Příslušná velvyslanectví či konzuláty jsou odpovídajícím způsobem informovány o opatřeních učiněných za účelem připravenosti na krize a ve vhodných případech jsou do nich zapojeny.
2. V případě krize Unie a členské státy úzce spolupracují, aby zajistily nezastoupeným občanům účinnou pomoc. Je-li to možné, vzájemně se včas informují o dostupných evakuačních kapacitách. Členské státy mohou být na svou žádost podpořeny stávajícími zásahovými týmy na úrovni Unie, včetně konzulárních odborníků, zejména z nezastoupených členských států.
3. Vedoucí stát či členský stát nebo členské státy, které koordinují pomoc, jsou pověřeny koordinací veškeré podpory poskytované nezastoupeným občanům, za podpory ostatních dotčených členských států, delegace Unie a ústředí ESVČ. Členské státy poskytnou vedoucímu státu nebo členskému státu či členským státům, které koordinují pomoc, veškeré relevantní informace týkající se jejich nezastoupených občanů přítomných během krizové situace.
4. Vedoucí stát nebo členský stát či členské státy, které koordinují pomoc nezastoupeným občanům, mohou případně požadovat podporu z nástrojů, jako jsou struktury ESVČ pro řešení krizí a mechanismus civilní ochrany Unie.
KAPITOLA 3
FINANČNÍ POSTUPY
Článek 14
Obecná pravidla
1. Nezastoupení občané se zaváží, že členskému státu, jehož jsou státními příslušníky, uhradí náklady na konzulární ochranu za stejných podmínek jako státní příslušníci členského státu poskytujícího pomoc, a použijí k tomu účelu standardní formulář uvedený v příloze I. Po nezastoupených občanech je požadováno, aby se zavázali k úhradě pouze těch nákladů, které by museli za stejných podmínek uhradit státní příslušníci členského státu poskytujícího pomoc.
2. Členský stát poskytující pomoc může požádat o úhradu nákladů uvedených v odstavci 1 členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, a použije k tomu účelu standardní formulář uvedený v příloze II. Členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, uhradí tyto náklady v přiměřené lhůtě, která nepřesáhne dvanáct měsíců. Členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, může dotyčného občana požádat o úhradu těchto nákladů.
3. Pokud z konzulární ochrany poskytnuté nezastoupenému občanovi v případě zatčení nebo zadržení vyplynou diplomatickému či konzulárnímu úřadu nezvykle vysoké, avšak nezbytné a odůvodněné cestovní náklady, náklady na ubytování nebo náklady na překlad, může členský stát poskytující pomoc požádat o náhradu těchto nákladů členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, a tento stát je uhradí v přiměřené lhůtě, která nepřesáhne dvanáct měsíců.
Článek 15
Zjednodušený postup v krizových situacích
1. V krizových situacích podává členský stát poskytující pomoc veškeré žádosti o náhradu nákladů na jakoukoli podporu poskytnutou nezastoupenému občanovi ministerstvu zahraničních věcí členského státu, jehož je dotčený občan státním příslušníkem. Členský stát poskytující pomoc může žádat o tuto náhradu i v případě, že nezastoupený občan nepodepsal závazek k úhradě podle čl. 14 odst. 1. To nebrání členskému státu, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, v tom, aby od dotčeného občana požadoval úhradu nákladů na základě vnitrostátních předpisů.
2. Členský stát poskytující pomoc může požádat členský stát, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, o náhradu těchto nákladů v poměrné výši, a to vydělením plné výše skutečně vzniklých nákladů počtem občanů, jimž byla pomoc poskytnuta.
3. Pokud byla členskému státu poskytujícímu pomoc poskytnuta finanční podpora prostřednictvím pomoci z mechanismu civilní ochrany Unie, určí se jakýkoli příspěvek členského státu, jehož je nezastoupený občan státním příslušníkem, po odečtení příspěvku Unie.
KAPITOLA 4
ZÁVĚREČNÁ USTANOVENÍ
Článek 16
Příznivější zacházení
Členské státy mohou zavést nebo zachovat příznivější předpisy, než jsou ustanovení této směrnice, pokud s ní jsou slučitelné.
Článek 17
Provedení
1. Členské státy uvedou v účinnost právní a správní předpisy nezbytné pro dosažení souladu s touto směrnicí do 1. května 2018.
Tyto předpisy přijaté členskými státy musí obsahovat odkaz na tuto směrnici nebo musí být takový odkaz učiněn při jejich úředním vyhlášení. Způsob odkazu si stanoví členské státy.
2. Členské státy sdělí Komisi znění hlavních ustanovení vnitrostátních právních předpisů, které přijmou v oblasti působnosti této směrnice.
Článek 18
Zrušení
Rozhodnutí 95/553/ES se zrušuje s účinkem ode dne 1. května 2018.
Článek 19
Podávání zpráv, vyhodnocení a přezkum
1. Členské státy poskytují Komisi veškeré relevantní informace o provedení a uplatňování této směrnice. Do 1. května 2021 předloží Komise na základě poskytnutých informací Evropskému parlamentu a Radě zprávu o provedení a uplatňování této směrnice.
2. Ve zprávě uvedené v odstavci 1 Komise vyhodnotí způsob, jímž byla tato směrnice uplatňována, a zváží potřebu dodatečných opatření, mimo jiné ve vhodných případech i změn upravujících tuto směrnici za účelem dalšího usnadnění výkonu práva občanů Unie na konzulární ochranu.
Článek 20
Vstup v platnost
Tato směrnice vstupuje v platnost dvacátým dnem po vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
Článek 21
Určení
Tato směrnice je určena členským státům.
V Lucemburku dne 20. dubna 2015.
DYREKTYWA RADY (UE) 2015/637
z dnia 20 kwietnia 2015 r.
w sprawie środków koordynacji i współpracy mających ułatwić ochronę konsularną niereprezentowanych obywateli Unii w państwach trzecich oraz uchylająca decyzję 95/553/WE
RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 23,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
uwzględniając opinię Parlamentu Europejskiego (1),
stanowiąc zgodnie ze specjalną procedurą ustawodawczą,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Obywatelstwo Unii jest podstawowym statusem obywateli państw członkowskich. Prawo obywateli Unii do korzystania na terytorium państwa trzeciego, w którym państwo członkowskie, którego są obywatelami, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony organów dyplomatycznych i konsularnych innego państwa członkowskiego, na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa, jest jednym ze szczególnych praw przysługujących obywatelom Unii na mocy art. 20 ust. 2 lit. c) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE).
(2)
Traktat lizboński wzmocnił status obywatelstwa Unii oraz związane z nim prawa. Artykuł 23 TFUE przewiduje zatem przyjęcie dyrektyw ustanawiających środki w zakresie współpracy i koordynacji niezbędne dla ułatwienia ochrony niereprezentowanych obywateli Unii.
(3)
Do wartości stanowiących fundament Unii należą solidarność, niedyskryminacja oraz poszanowanie praw człowieka; w swoich stosunkach z resztą świata Unia powinna stać na straży tych wartości oraz przyczyniać się do ochrony swoich obywateli. Podstawowe prawo niereprezentowanych obywateli Unii do ochrony konsularnej na takich samych warunkach jak w przypadku obywateli danego państwa, zapisane w art. 46 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej (Karta), jest wyrazem europejskiej solidarności. Nadaje ono koncepcji obywatelstwa Unii zewnętrzny wymiar oraz umacnia tożsamość Unii w państwach trzecich.
(4)
Celem niniejszej dyrektywy jest ustanowienie środków w zakresie współpracy i koordynacji niezbędnych dla dalszego ułatwienia ochrony konsularnej niereprezentowanych obywateli Unii. Środki te powinny przyczyniać się do zwiększenia pewności prawa, sprawniejszej współpracy oraz solidarności organów konsularnych.
(5)
Zgodnie z art. 20 ust. 2 lit. c) TFUE i art. 23 TFUE państwa członkowskie powinny zapewnić ochronę konsularną niereprezentowanym obywatelom na takich samych warunkach jak swoim własnym obywatelom. Niniejsza dyrektywa nie ma wpływu na kompetencje państw członkowskich w odniesieniu do określenia zakresu ochrony, która ma być zapewniona ich własnym obywatelom.
(6)
Niniejsza dyrektywa nie ma wpływu na stosunki konsularne między państwami członkowskimi a państwami trzecimi, w szczególności na ich prawa i obowiązki wynikające ze zwyczajów i umów międzynarodowych, w szczególności z konwencji z dnia 24 kwietnia 1963 r. o stosunkach konsularnych (konwencji wiedeńskiej), stosowanych przez państwa członkowskie zgodnie z prawem Unii. Zgodnie z art. 8 konwencji wiedeńskiej państwa członkowskie mogą zapewniać ochronę konsularną w imieniu innego państwa członkowskiego po dokonaniu odpowiedniego powiadomienia i o ile nie sprzeciwi się temu dane państwo trzecie. Mogą pojawić się problemy, w szczególności w odniesieniu do przypadków, które dotyczą obywateli będących również obywatelami państwa przyjmującego. Państwa członkowskie, przy wsparciu lokalnej współpracy konsularnej, powinny podejmować niezbędne środki w stosunku do państw trzecich, aby zapewnić umożliwienie ochrony konsularnej w każdym przypadku w imieniu innych państw członkowskich.
(7)
W przypadku potrzeby udzielenia ochrony niereprezentowanym obywatelom w państwach trzecich, niezbędna jest sprawna współpraca i koordynacja. Państwo członkowskie mające przedstawicielstwo w państwie trzecim i udzielające pomocy powinno ściśle współpracować z państwem członkowskim obywatelstwa. W przypadku niereprezentowanych obywateli lokalna współpraca konsularna może być wyjątkowo złożona, ponieważ wymaga współpracy z organami, które nie posiadają przedstawicielstwa na miejscu, w tym w stosownych przypadkach z właściwymi ambasadami lub konsulatami. Aby wypełnić tę lukę, spowodowaną brakiem ambasady lub konsulatu państwa członkowskiego, z którego pochodzi obywatel, należy określić jasny i trwały zbiór zasad. Aby zapewnić skuteczną ochronę, należy także doprecyzować istniejące środki.
(8)
Obywateli Unii należy uznać za niereprezentowanych w danym państwie trzecim, jeśli ich państwo członkowskie obywatelstwa nie ma w nim ustanowionej swojej ambasady, swojego konsulatu lub konsula honorowego. Obywateli należy również uznać za niereprezentowanych, jeśli ustanowione w danym miejscu ambasada, konsulat lub konsul honorowy nie są w stanie z jakiegoś powodu zapewnić, w danym przypadku, ochrony, do otrzymania której dana osoba miałaby w innym przypadku prawo zgodnie z prawem krajowym lub praktyką krajową. Ambasady i konsulaty powinny informować się wzajemnie o wszelkich wyjątkowych okolicznościach, które mogą tymczasowo wpłynąć na ich zdolność do zapewniania ochrony konsularnej. Należy również uwzględniać dostępność i bliskość. Na przykład obywatela, który zwraca się o ochronę konsularną lub pomoc ambasady lub konsulatu innego państwa członkowskiego, nie można przekierowywać do ambasady, konsulatu lub konsula honorowego jego własnego państwa członkowskiego, którego jest obywatelem, gdy nie jest możliwe dla niego - z uwagi na warunki lokalne lub brak środków - bezpieczne dotarcie do tych placówek lub gdy one nie są w stanie dotrzeć do niego, aby umożliwić mu ochronę konsularną. Pojęcie braku reprezentacji należy interpretować z myślą o zapewnieniu skuteczności prawa niereprezentowanych obywateli do ochrony w sposób niedyskryminujący przez ambasadę lub konsulat innego państwa członkowskiego, z uwzględnieniem okoliczności danej sprawy. Obywateli mających obywatelstwo więcej niż jednego państwa członkowskiego należy uznać za niereprezentowanych, jeżeli żadne z państw członkowskich, których są obywatelami, nie ma przedstawicielstwa w danym państwie trzecim.
(9)
W celu zapewnienia skuteczności prawa zapisanego w art. 20 ust. 2 lit. c) TFUE oraz prawa do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego uznanego w art. 7 Karty, oraz z uwzględnieniem prawa krajowego i krajowej praktyki, państwo członkowskie udzielające pomocy może być zobowiązane do zapewnienia ochrony pochodzącym z państw trzecich członkom rodzin obywateli Unii, w zależności od okoliczności każdego przypadku. Niniejsza dyrektywa nie wyklucza, by podczas konsultacji, które należy przeprowadzić przed udzieleniem pomocy, państwo członkowskie udzielające pomocy oraz państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela, w stosownych przypadkach, uzgodniły możliwość rozszerzenia pomocy na pochodzących z państw trzecich członków rodziny niereprezentowanego obywatela Unii, któremu udziela się pomocy, wykraczającej poza wymogi prawa państwa członkowskiego udzielającego pomocy lub poza to, co jest podyktowane jego praktyką - przy uwzględnieniu w jak największym stopniu postulatów państwa członkowskiego obywatelstwa niereprezentowanego obywatela - o ile to, co zostało postanowione, nie jest mniej ambitne niż wymogi prawa Unii. Jednakże państwa członkowskie mogą nie być w stanie dostarczyć pewnych rodzajów ochrony konsularnej, takich jak np. wydanie tymczasowych dokumentów podróży pochodzącym z państw trzecich członkom rodziny obywateli. W przypadku pomocy dla nieletnich sprawą nadrzędną powinno być jak najlepsze zabezpieczenie interesów dziecka zgodnie z art. 24 Karty oraz jak przewiduje Konwencja Narodów Zjednoczonych o prawach dziecka z dnia 20 listopada 1989 r.
(10)
Niereprezentowani obywatele powinni mieć możliwość zwrócenia się o ochronę konsularną do ambasady lub konsulatu każdego państwa członkowskiego. Nie powinno to jednak uniemożliwiać państwom członkowskim dokonywania praktycznych ustaleń w celu dzielenia się odpowiedzialnością za zapewnianie ochrony konsularnej niereprezentowanym obywatelom zgodnie z niniejszą dyrektywą. Takie ustalenia są korzystne dla obywateli, ponieważ umożliwiają lepszą gotowość do zapewnienia skutecznej ochrony. Państwa członkowskie, które otrzymują wniosek o ochronę, powinny ocenić, czy w danej konkretnej sprawie konieczne jest zapewnienie ochrony konsularnej, czy też sprawa ta może zostać przekazana ambasadzie lub konsulatowi, które zostały wyznaczone jako właściwe zgodnie z konkretnym ustaleniem. Państwa członkowskie powinny powiadomić Komisję i Europejską Służbą Działań Zewnętrznych (ESDZ) o każdym takim ustaleniu, a Unia i państwa członkowskie powinny ponadto podać je do wiadomości publicznej w celu zapewnienia przejrzystości niereprezentowanym obywatelom.
(11)
Niniejsza dyrektywa nie powinna uniemożliwiać państwu członkowskiemu, które nie ma przedstawicielstwa w państwie trzecim, dostarczania ochrony konsularnej swojemu obywatelowi, na przykład przez zapewnianie, w stosownych przypadkach, usług konsularnych on-line. Należy zapewnić państwu członkowskiemu obywatelstwa niereprezentowanego obywatela możliwość zwrócenia się do państwa członkowskiego, u którego obywatel zabiega o ochronę konsularną lub od którego otrzymuje taką ochronę, o przekazanie wniosku lub sprawy, aby samo mogło dostarczyć takiej ochrony. Takie przekazanie nie powinno skutkować pozbawieniem niereprezentowanego obywatela ochrony konsularnej.
(12)
Niezależnie od różnic w tradycjach państw członkowskich dotyczących kompetencji konsulów honorowych, zazwyczaj nie zapewniają oni tego samego wachlarza usług co ambasady lub konsulaty. Mając na uwadze, że konsulowie honorowi często pełnią swoją misję na zasadzie dobrowolności, należy pozostawić każdemu państwu członkowskiemu decyzję co do tego, czy niniejsza dyrektywa powinna mieć zastosowanie do ich konsulów honorowych. Można by wprowadzić wymóg, zgodnie z którym konsulowie honorowi zapewnialiby ochronę konsularną niereprezentowanym obywatelom, w zależności od okoliczności każdej sprawy.
(13)
Wnioski o ochronę powinny być rozpatrywane, jeśli wnioskodawcy przedstawią ważny paszport obywatela Unii lub ważny dowód tożsamości obywatela Unii. Niereprezentowani obywatele potrzebujący ochrony konsularnej mogą jednak nie dysponować dokumentami tożsamości. Podstawowy status obywatelstwa Unii przyznany jest bezpośrednio przez prawo Unii, a dokumenty tożsamości mają jedynie charakter deklaratoryjny. Jeżeli wnioskodawcy nie są w stanie przedłożyć ważnych dokumentów tożsamości, powinni mieć zatem możliwość dowiedzenia swojej tożsamości wszelkimi innymi środkami. W razie konieczności tożsamość danej osoby mogłaby zostać zweryfikowana w drodze konsultacji z organami państwa członkowskiego, za którego obywatela podaje się wnioskodawca. Jeżeli chodzi o członków rodziny z państw trzecich towarzyszących wnioskodawcy, organy państwa członkowskiego obywatelstwa wnioskodawcy powinny również być w stanie pomóc państwu udzielającemu pomocy w zweryfikowaniu tożsamości i istnienia stosunków rodzinnych z wnioskodawcą.
(14)
Aby ustalić, jakie środki w zakresie koordynacji i współpracy są niezbędne, należy określić zakres ochrony konsularnej na mocy niniejszej dyrektywy. Ochrona konsularna niereprezentowanych obywateli powinna obejmować pomoc w szeregu typowych sytuacji, w których państwa członkowskie zapewniają ochronę konsularną swoim własnym obywatelom w zależności od okoliczności każdego przypadku, takich jak areszt lub zatrzymanie, poważny wypadek lub ciężka choroba i śmierć, a także udzielanie pomocy i repatriacja osób znajdujących się w ciężkim położeniu lub wydawanie dokumentów tymczasowych. Ponieważ zakres potrzebnej ochrony zawsze zależy od faktycznej sytuacji, ochrona konsularna nie powinna ograniczać się do przypadków wyszczególnionych w niniejszej dyrektywie.
(15)
W stosownych przypadkach należy należycie uwzględnić życzenia danego obywatela, w tym odnośnie do tego, czy należy poinformować członków rodziny lub inne osoby bliskie, a jeżeli tak, to kogo. Podobnie w przypadku śmierci należy odpowiednio uwzględnić życzenia osoby bliskiej dotyczące planowanych uzgodnień w odniesieniu do zwłok zmarłego obywatela. Państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela powinno być odpowiedzialne za te kontakty.
(16)
Organy państw członkowskich powinny współpracować i koordynować swoje działania między sobą oraz z Unią, w szczególności z Komisją i ESDZ, w duchu wzajemnego szacunku i solidarności. Aby zapewnić szybką i sprawną współpracę, państwa członkowskie powinny dostarczać i na bieżąco aktualizować informacje na temat odnośnych punktów kontaktowych w państwach członkowskich za pośrednictwem zabezpieczonej strony internetowej ESDZ (Consular OnLine).
(17)
Unia jest reprezentowana w państwach trzecich przez swoje delegatury, które, w ścisłej współpracy z misjami dyplomatycznymi i konsularnymi państw członkowskich, przyczyniają się do realizacji prawa obywateli Unii do ochrony konsularnej, jak określono w art. 35 Traktatu o Unii Europejskiej. W niniejszej dyrektywie w pełni należy uznać oraz wzmocnić wkład już wnoszony przez ESDZ oraz delegatury Unii, w szczególności w sytuacjach kryzysowych, zgodnie z decyzją Rady 2010/427/UE (2), w szczególności jej art. 5 ust. 10.
(18)
Jeżeli chodzi o lokalną współpracę, należy wyjaśnić podział kompetencji i odnośnych ról wszystkich odpowiednich podmiotów zaangażowanych, tak aby zapewnić, by niereprezentowani obywatele otrzymali pomoc, do której są uprawnieni zgodnie z zasadą niedyskryminacji. W ramach lokalnej współpracy konsularnej niereprezentowani obywatele powinni być traktowani z należytą uwagą, na przykład przez gromadzenie i regularne aktualizowanie informacji na temat odnośnych punktów kontaktowych i dzielenie się nimi z lokalnymi ambasadami i konsulatami państw członkowskich i z delegaturami Unii.
(19)
Spotkania w sprawie lokalnej współpracy konsularnej, organizowane w ścisłej współpracy z delegaturą Unii, powinny obejmować regularną wymianę informacji na temat zagadnień, które dotyczą niereprezentowanych obywateli, takich jak bezpieczeństwo obywateli, warunki panujące w więzieniach, zgłoszenie konsularne i dostęp do służb konsularnych oraz współpraca w sytuacjach kryzysowych. Podczas tych spotkań reprezentowane państwa członkowskie powinny, w razie konieczności, uzgodnić praktyczne ustalenia w celu zapewnienia, by niereprezentowani obywatele byli skutecznie chronieni. Takie uzgodnienie może na przykład nie być konieczne, jeśli liczba niereprezentowanych obywateli jest niewielka.
(20)
Niezbędny jest jasny podział obowiązków między reprezentowanymi i niereprezentowanymi państwami członkowskimi oraz delegaturą Unii, aby zapewnić adekwatną gotowość na sytuacje kryzysowe i adekwatne zarządzanie kryzysowe. Plany awaryjne na wypadek zagrożenia sytuacją kryzysową powinny zatem być skoordynowane i w pełni uwzględniać niereprezentowanych obywateli. W tym celu, w ramach lokalnej gotowości do reagowania w sytuacjach kryzysowych, państwa członkowskie, które nie mają w danym miejscu ustanowionej ambasady lub konsulatu, powinny zapewnić wszelkie dostępne i istotne informacje dotyczące swoich obywateli na danym terytorium. Takie informacje powinny być w stosownych przypadkach aktualizowane w przypadku sytuacji kryzysowej. Właściwe ambasady i konsulaty oraz delegatury Unii powinny być informowane o ustaleniach dotyczących gotowości na sytuacje kryzysowe i w stosownych przypadkach w nich uczestniczyć. Informacje dotyczące tych ustaleń powinny być udostępniane niereprezentowanym obywatelom. W przypadku sytuacji kryzysowej państwo wiodące lub państwo (państwa) członkowskie koordynujące pomoc powinno(-y) koordynować wsparcie udzielone niereprezentowanym obywatelom oraz wykorzystanie dostępnych możliwości ewakuacji na podstawie uzgodnionych planów i lokalnego rozwoju wypadków, w sposób niedyskryminujący.
(21)
Należy zwiększyć współpracę pomiędzy personelem konsularnym oraz innymi ekspertami do spraw reagowania kryzysowego, zwłaszcza poprzez ich uczestnictwo w multidyscyplinarnych zespołach reagowania kryzysowego, działających na przykład w ramach struktur reagowania w sytuacjach kryzysowych i koordynacji operacyjnej oraz zarządzania kryzysowego będących w gestii ESDZ oraz w ramach unijnego mechanizmu ochrony ludności (3).
(22)
O wsparcie w ramach unijnego mechanizmu ochrony ludności można się zwrócić, jeżeli jest to potrzebne dla ochrony konsularnej niereprezentowanych obywateli. O wsparcie takie może zwrócić się na przykład państwo wiodące lub państwo (państwa) członkowskie koordynujące pomoc.
(23)
Pojęcie „państwo wiodące” stosowane w niniejszej dyrektywie odnosi się do jednego lub więcej państw członkowskich reprezentowanych w danym państwie trzecim, odpowiedzialne za koordynowanie pomocy niereprezentowanym obywatelom w sytuacji kryzysowej i kierowanie nią. Koncepcję państwa wiodącego, ustanowioną w odpowiednich wytycznych unijnych (4), można w tym kontekście dalej rozwinąć, pod warunkiem że będzie to zgodne z prawem Unii, w szczególności z niniejszą dyrektywą.
(24)
Gdy państwo członkowskie jest poinformowane o wniosku o ochronę konsularną osoby, która podaje się za niereprezentowanego obywatela, lub gdy otrzyma od niej taki wniosek, powinno ono, poza wyjątkowo naglącymi sytuacjami, zawsze bezzwłocznie skontaktować się z państwem członkowskim obywatelstwa danego obywatela i dostarczyć temu państwu wszelkie istotne informacje przed udzieleniem jakiejkolwiek pomocy. Państwo członkowskie obywatelstwa powinno bezzwłocznie dostarczyć wszelkie informacje, które są istotne dla danej sprawy. Konsultacja ta powinna umożliwić państwu członkowskiemu obywatelstwa zwrócenie się o przekazanie wniosku lub sprawy, aby samo mogło dostarczyć ochronę konsularną. Konsultacja ta powinna również umożliwić zainteresowanym państwom członkowskim wymianę istotnych informacji, na przykład w celu zapewnienia, by niereprezentowany obywatel nie wykorzystywał niewłaściwie swojego prawa do ochrony konsularnej na mocy art. 20 ust. 2 lit. c) TFUE. Obywatele Unii nie mogą powoływać się na niniejszą dyrektywę w przypadku nadużycia.
(25)
Wzajemna solidarność i współpraca dotyczą również spraw finansowych. Te państwa członkowskie, które zapewniają ochronę konsularną w formie pomocy finansowej dla swoich własnych obywateli, czynią tak w ostateczności i jedynie w wyjątkowych przypadkach, gdy obywatele nie mogą uzyskać środków finansowych w inny sposób, na przykład dzięki przekazom pieniężnym od członków rodziny, przyjaciół lub pracodawców. Niereprezentowanym obywatelom należy przyznać pomoc finansową na takich samych warunkach, jak obywatelom państwa członkowskiego udzielającego pomocy. Na niereprezentowanym obywatelu powinien spoczywać wymóg podpisania zobowiązania do zwrotu poniesionych kosztów swojemu państwu członkowskiemu obywatelstwa, pod warunkiem że na obywatelach państwa członkowskiego udzielającego pomocy w takiej samej sytuacji spoczywał by wymóg zwrotu tych kosztów swojemu własnemu państwu członkowskiemu. Państwo członkowskie obywatelstwa może wtedy wymagać od niereprezentowanego obywatela zwrotu tych kosztów, w tym każdej mającej zastosowanie opłaty konsularnej.
(26)
Niniejsza dyrektywa powinna zapewnić podział obciążeń finansowych oraz dokonywanie zwrotów poniesionych kosztów. Gdy ochrona konsularna przyznana niereprezentowanemu obywatelowi obejmuje podpisanie zobowiązania do zwrotu kosztów, państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela powinno zwrócić państwu członkowskiemu udzielającemu pomocy poniesione koszty. To państwo członkowskie udzielające pomocy powinno decydować, czy ubiegać się o zwrot poniesionych kosztów. Państwo członkowskie udzielające pomocy i państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela powinny mieć możliwość uzgodnienia szczegółowych warunków zwrotu, który nastąpi w określonym terminie.
(27)
Ochrona konsularna przyznana niereprezentowanemu obywatelowi w przypadku aresztowania lub zatrzymania może obejmować nadzwyczaj wysokie koszty podróży, koszty zakwaterowania lub koszty tłumaczenia pisemnego dla organów dyplomatycznych i konsularnych państwa członkowskiego udzielającego pomocy, w zależności od okoliczności każdego przypadku. O takich możliwych kosztach należy powiadomić państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela podczas konsultacji, które zostają przeprowadzone przed udzieleniem pomocy. Państwo członkowskie udzielające pomocy powinno mieć możliwość ubiegania się u państwa członkowskiego obywatelstwa niereprezentowanego obywatela o zwrot takich nadzwyczaj wysokich kosztów. Państwo członkowskie obywatelstwa powinno zwrócić państwu członkowskiemu udzielającemu pomocy poniesione koszty. Państwo członkowskie udzielające pomocy i państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela powinny mieć możliwość uzgodnienia szczegółowych warunków zwrotu, który nastąpi w określonym terminie. Zgodnie z zasadą niedyskryminacji państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela nie może prosić swoich obywateli o zwrot takich kosztów, których spłaty nie wymagałoby od swoich obywateli państwo członkowskie udzielające pomocy.
(28)
Należy uprościć procedury finansowe w odniesieniu do sytuacji kryzysowych. Uwzględniając specyfikę takich sytuacji, taką jak potrzeba szybkiego reagowania w sprawach dotyczących znacznej liczby obywateli, zobowiązanie do spłaty nie powinno być konieczne do tego, by państwo udzielające pomocy mogło się ubiegać o zwrot kosztów od państwa członkowskiego (państw członkowskich) obywatelstwa niereprezentowanego obywatela i by otrzymało taki zwrot. Państwa członkowskie obywatelstwa niereprezentowanych obywateli powinny zwrócić poniesione koszta państwu członkowskiemu udzielającemu pomocy. To państwo (państwa) członkowskie udzielające pomocy powinno (powinny) decydować, czy ubiegać się o zwrot poniesionych kosztów i w jakiej formie. Państwo członkowskie udzielające pomocy i państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela powinny mieć możliwość uzgodnienia szczegółowych warunków zwrotu, który nastąpi w określonym terminie. W przypadku sytuacji kryzysowej mającej lub mogącej mieć negatywne konsekwencje dla znacznej liczby obywateli Unii oraz na wniosek państwa członkowskiego udzielającego pomocy państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela powinno zwrócić koszty w odpowiedniej proporcji poprzez podzielenie poniesionych kosztów przez liczbę obywateli, którym udzielono pomocy.
(29)
Niniejsza dyrektywa powinna zostać poddana przeglądowi trzy lata po terminie jej transpozycji. Należy ocenić w szczególności ewentualną potrzebę weryfikacji procedur finansowych w celu zapewnienia odpowiedniego podziału obciążenia w świetle informacji, w tym odnośnych statystyk i przypadków, które państwa członkowskie mają przedstawić na temat wdrożenia i praktycznego stosowania dyrektywy. Komisja powinna przygotować sprawozdanie oraz rozważyć potrzebę wszelkich dodatkowych środków, w tym, w stosownych przypadkach, proponując zmianę niniejszej dyrektywy z myślą o ułatwieniu korzystania przez obywateli Unii z praw do ochrony konsularnej.
(30)
Dyrektywa 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (5) reguluje przetwarzanie danych osobowych przez państwa członkowskie w kontekście niniejszej dyrektywy.
(31)
Niniejsza dyrektywa nie powinna stanowić przeszkody w stosowaniu bardziej korzystnych przepisów krajowych, o ile są one z nią zgodne.
(32)
Zgodnie ze wspólną deklaracją polityczną państw członkowskich i Komisji dotyczącą dokumentów wyjaśniających z dnia 28 września 2011 r. (6) państwa członkowskie zobowiązały się do dołączania, w uzasadnionych przypadkach, do powiadomienia o środkach transpozycji dokumentu lub dokumentów wyjaśniających związki między elementami dyrektywy a odpowiadającymi im częściami krajowych instrumentów służących transpozycji. W odniesieniu do niniejszej dyrektywy prawodawca uznaje, że przekazanie takich dokumentów jest uzasadnione.
(33)
Niniejsza dyrektywa ma na celu wspieranie ochrony konsularnej uznanej w Karcie. Niniejsza dyrektywa respektuje prawa podstawowe i jest zgodna z zasadami uznanymi w szczególności w Karcie, a zwłaszcza z zasadą niedyskryminacji, z prawem do życia i integralności osobistej, z prawem do poszanowania życia prywatnego i rodzinnego, z prawami dziecka, prawem do obrony i z prawem do sprawiedliwego procesu sądowego. Niniejsza dyrektywa powinna być wykonywana zgodnie z tymi prawami i zasadami.
(34)
Zgodnie z zakazem dyskryminacji zawartym w Karcie państwa członkowskie powinny wdrażać niniejszą dyrektywę, nie dyskryminując pod żadnym względem jej beneficjentów, w tym ze względu na płeć, rasę, kolor skóry, pochodzenie etniczne lub społeczne, cechy genetyczne, język, religię lub przekonania, poglądy polityczne lub wszelkie inne poglądy, przynależność do mniejszości narodowej, majątek, urodzenie, niepełnosprawność, wiek lub orientację seksualną,
(35)
Decyzję 95/553/WE przedstawicieli rządów państw członkowskich spotykających się w ramach Rady (7) należy uchylić,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
ROZDZIAŁ 1
PRZEPISY OGÓLNE
Artykuł 1
Przedmiot i zakres
1. Niniejsza dyrektywa ustanawia środki w zakresie koordynacji i współpracy niezbędne do ułatwienia wykonywania prawa obywateli Unii, określonego w art. 20 ust. 2 lit. c) TFUE, do korzystania na terytorium państwa trzeciego, w którym państwo członkowskie, którego są obywatelami, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony organów dyplomatycznych i konsularnych każdego z pozostałych państw członkowskich, na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa członkowskiego, uwzględniając również rolę delegatur Unii w przyczynianiu się do realizacji tego prawa.
2. Niniejsza dyrektywa nie dotyczy stosunków konsularnych między państwami członkowskimi a państwami trzecimi.
Artykuł 2
Zasada ogólna
1. Ambasady lub konsulaty państw członkowskich zapewniają ochronę konsularną niereprezentowanym obywatelom, na takich samych warunkach jak własnym obywatelom.
2. Państwa członkowskie mogą zdecydować, że niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do ochrony konsularnej zapewnianej przez konsulów honorowych zgodnie z art. 23 TFUE. Państwa członkowskie zapewniają, by niereprezentowani obywatele byli należycie informowani o takich decyzjach i o zakresie, w jakim konsulowie honorowi mają kompetencje do zapewniania ochrony w danym przypadku.
Artykuł 3
Ochrona konsularna ze strony państwa członkowskiego obywatelstwa
Państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela może zwrócić się do państwa członkowskiego, u którego dany niereprezentowany obywatel zabiega o ochronę konsularną lub od którego otrzymuje taką ochronę, o przekazanie wniosku lub sprawy niereprezentowanego obywatela jego własnemu państwu członkowskiemu obywatelstwa, aby zapewnić temu państwu członkowskiemu obywatelstwa zapewnienie ochrony konsularnej zgodnie ze swoim krajowym prawem lub krajową praktyką. Państwo członkowskie otrzymujące taką prośbę zrzeka się przedmiotowej sprawy, gdy tylko państwo członkowskie obywatelstwa potwierdzi, że zapewnia ochronę konsularną niereprezentowanemu obywatelowi.
Artykuł 4
Niereprezentowani obywatele w państwach trzecich
Do celów niniejszej dyrektywy „niereprezentowany obywatel” oznacza każdego obywatela państwa członkowskiego, który nie jest reprezentowany w państwie trzecim, jak określono w art. 6.
Artykuł 5
Członkowie rodzin niereprezentowanych obywateli w państwach trzecich
Członkom rodzin niebędącym obywatelami Unii towarzyszącym niereprezentowanym obywatelom w państwie trzecim zapewnia się ochronę konsularną w takim samym stopniu i na takich samych warunkach, na jakich byłaby ona zapewniona członkom rodzin obywateli państwa członkowskiego udzielającego pomocy, którzy to członkowie nie są obywatelami Unii, zgodnie z prawem lub praktyką tego państwa członkowskiego.
Artykuł 6
Brak reprezentacji
Do celów niniejszej dyrektywy państwo członkowskie nie jest reprezentowane w państwie trzecim, jeśli nie ma w nim swojej ambasady ani konsulatu ustanowionych tam na stałe lub jeśli nie ma tam ambasady, konsulatu lub konsula honorowego, którzy mogą faktycznie udzielić ochrony konsularnej w danym przypadku.
Artykuł 7
Dostęp do ochrony konsularnej oraz inne ustalenia
1. Niereprezentowani obywatele są uprawnieni do zwracania się o ochronę konsularną ze strony ambasady lub konsulatu każdego państwa członkowskiego.
2. Bez uszczerbku dla art. 2 państwo członkowskie może reprezentować inne państwo członkowskie na stałe, a ambasady lub konsulaty państw członkowskich mogą, w każdym przypadku gdy uznane to zostanie za konieczne, zawierać praktyczne ustalenia dotyczące dzielenia się odpowiedzialnością za zapewnienie ochrony konsularnej niereprezentowanym obywatelom. Państwa członkowskie powiadamiają Komisję i Europejską Służbę Działań Zewnętrznych (ESDZ) o takich ustaleniach, a Unia i państwa członkowskie podają je do wiadomości publicznej w celu zapewnienia przejrzystości niereprezentowanym obywatelom.
3. W przypadkach gdy zawarto praktyczne ustalenie przewidziane w ust. 2, ambasada lub konsulat, do których niereprezentowany obywatel zwraca się o ochronę konsularną i które nie są wyznaczone jako właściwe zgodnie z obowiązującym konkretnym ustaleniem, zapewnia, by wniosek tego obywatela został przekierowywany do stosownej ambasady lub konsulatu, chyba że w ten sposób byłaby zagrożona ochrona konsularna, w szczególności jeżeli pilny charakter sprawy wymaga natychmiastowego działania ze strony ambasady lub konsulatu otrzymującego prośbę.
Artykuł 8
Identyfikacja
1. Wnioskodawcy poszukujący ochrony konsularnej dowodzą, że są obywatelami Unii, poprzez okazanie ich paszportów lub dowodów tożsamości.
2. Jeżeli obywatel Unii nie jest w stanie okazać ważnego paszportu lub dowodu tożsamości, obywatelstwa można dowieść wszelkimi innymi środkami, w razie konieczności również poprzez weryfikację z organami dyplomatycznymi lub konsularnymi państwa członkowskiego, na którego obywatelstwo powołuje się wnioskodawca.
3. Jeżeli chodzi o członków rodziny, o których mowa w art. 5, tożsamości i istnienia stosunków rodzinnych można dowieść wszelkimi środkami, w tym poprzez weryfikację przez państwo członkowskie udzielające pomocy z organami dyplomatycznymi lub konsularnymi państwa członkowskiego obywatelstwa obywatela, o którym mowa w ust. 1.
Artykuł 9
Rodzaje pomocy
Ochrona konsularna, o której mowa w art. 2, może obejmować, między innymi, pomoc w następujących sytuacjach:
a)
aresztowanie lub zatrzymanie;
b)
padnięcie ofiarą przestępstwa;
c)
poważny wypadek lub ciężka choroba;
d)
śmierć;
e)
udzielenie pomocy i repatriacja w sytuacji nadzwyczajnej;
f)
potrzeba wydania tymczasowych dokumentów podróży określonych w decyzji 96/409/WPZiB (8).
ROZDZIAŁ 2
ŚRODKI W ZAKRESIE KOORDYNACJI I WSPÓŁPRACY
Artykuł 10
Zasady ogólne
1. Organy dyplomatyczne i konsularne państw członkowskich ściśle współpracują i koordynują działania pomiędzy sobą oraz z Unią w celu zapewnienia ochrony niereprezentowanych obywateli zgodnie z art. 2.
2. Gdy państwo członkowskie otrzymuje wniosek o ochronę konsularną od osoby, która podaje się za niereprezentowanego obywatela, lub zostaje poinformowane o konkretnej sytuacji nadzwyczajnej niereprezentowanego obywatela, takiej jak sytuacje wymienione w art. 9, bezzwłocznie konsultuje się z ministerstwem spraw zagranicznych państwa członkowskiego, za którego obywatela podaje się dana osoba lub, w stosownych przypadkach, z właściwą ambasadą lub właściwym konsulatem tego państwa członkowskiego, i udostępnia mu wszelkie istotne informacje, w tym dotyczące tożsamości danej osoby, możliwych kosztów ochrony konsularnej oraz dotyczące wszelkich członków rodzin, którzy mogą potrzebować zapewnienia ochrony konsularnej. Poza wyjątkowo naglącymi sytuacjami konsultacje te odbywają się przed udzieleniem pomocy. Państwo członkowskie udzielające pomocy ułatwia również wymianę informacji między danym obywatelem a władzami państwa członkowskiego obywatelstwa danego obywatela.
3. Na żądanie państwo członkowskie obywatelstwa danego obywatela dostarcza ministerstwu spraw zagranicznych lub właściwej ambasadzie lub właściwemu konsulatowi państwa członkowskiego udzielającego pomocy wszelkie istotne informacje dotyczące danej sprawy. Jest ono również odpowiedzialne za wszelkie niezbędne kontakty z członkami rodziny lub z innymi odpowiednimi osobami lub władzami.
4. Państwa członkowskie powiadamiają ESDZ poprzez jej zabezpieczoną stronę internetową o odnośnych punktach kontaktowych w ministerstwach spraw zagranicznych.
Artykuł 11
Rola delegatur Unii
Delegatury Unii ściśle współpracują i koordynują działania z ambasadami i konsulatami państw członkowskich, aby wnieść wkład we współpracę i koordynację lokalną oraz w sytuacjach kryzysowych, w szczególności przez zapewnienie dostępnego wsparcia logistycznego, w tym pomieszczeń biurowych i udogodnień organizacyjnych, takich jak tymczasowe zakwaterowanie dla pracowników konsularnych i zespołów interwencyjnych. Delegatury Unii i siedziba ESDZ ułatwiają również wymianę informacji pomiędzy ambasadami i konsulatami państw członkowskich oraz, w odpowiednich przypadkach, z lokalnymi władzami. Delegatury Unii udostępniają również ogólne informacje na temat pomocy, do której mogliby być upoważnieni niereprezentowani obywatele, w szczególności na temat uzgodnionych praktycznych ustaleń, jeśli ma to zastosowanie.
Artykuł 12
Współpraca lokalna
Spotkania w sprawie współpracy lokalnej obejmują regularną wymianę informacji na temat zagadnień, które dotyczą niereprezentowanych obywateli. Podczas tych spotkań państwa członkowskie uzgadniają w razie konieczności praktyczne ustalenia, o których mowa w art. 7, w celu zapewnienia, by niereprezentowani obywatele byli skutecznie chronieni w danym państwie trzecim. O ile państwa członkowskie nie uzgodnią inaczej, przewodniczącym jest przedstawiciel państwa członkowskiego, w ścisłej współpracy z delegaturą Unii.
Artykuł 13
Gotowość na sytuacje kryzysowe i współpraca w sytuacjach kryzysowych
1. Lokalne plany awaryjne biorą pod uwagę niereprezentowanych obywateli. Państwa członkowskie reprezentowane w państwie trzecim koordynują plany awaryjne, między sobą oraz z delegaturą Unii, aby zapewnić, by niereprezentowanym obywatelom gwarantowana była pełna pomoc w wypadku sytuacji kryzysowej. Właściwe ambasady lub konsulaty powinny być adekwatnie informowane o ustaleniach dotyczących gotowości na sytuacje kryzysowe i w stosownych przypadkach w nich uczestniczyć.
2. W przypadku wystąpienia sytuacji kryzysowej Unia i państwa członkowskie ściśle współpracują w celu zapewnienia sprawnej pomocy niereprezentowanym obywatelom. W miarę możliwości przekazują sobie terminowo informacje o dostępnych możliwościach ewakuacji. Na swój wniosek państwa członkowskie mogą uzyskać wsparcie istniejących zespołów interwencyjnych na szczeblu unijnym, w tym ekspertów konsularnych, w szczególności z niereprezentowanych państw członkowskich.
3. Państwo wiodące lub państwo (państwa) członkowskie koordynujące pomoc odpowiada za koordynowanie wszelkiego wsparcia udzielanego niereprezentowanym obywatelom, przy wsparciu pozostałych zainteresowanych państw członkowskich, delegatury Unii oraz siedziby głównej ESDZ. Państwa członkowskie przekazują państwu wiodącemu lub państwu członkowskiemu (państwom członkowskim) koordynującemu (koordynującym) pomoc wszelkie istotne informacje dotyczące swoich niereprezentowanych obywateli znajdujących się w sytuacji kryzysowej.
4. Państwo wiodące lub państwo (państwa) członkowskie koordynujące pomoc dla niereprezentowanych obywateli mogą starać się, w odpowiednich przypadkach, o wsparcie w ramach takich instrumentów jak struktury zarządzania kryzysowego ESDZ i unijny mechanizm ochrony ludności.
ROZDZIAŁ 3
PROCEDURY FINANSOWE
Artykuł 14
Zasady ogólne
1. Niereprezentowani obywatele zobowiązują się do spłacenia ich państwu członkowskiemu obywatelstwa kosztów ochrony konsularnej, na takich samych warunkach jak obywatele państwa członkowskiego udzielającego pomocy, korzystając ze standardowego formularza określonego w załączniku I. Od niereprezentowanych obywateli wymaga się zobowiązania do spłacenia jedynie kosztów, które musiałyby zostać poniesione przez obywateli państwa członkowskiego udzielającego pomocy na takich samych warunkach.
2. Państwo członkowskie udzielające pomocy może poprosić państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela o zwrot kosztów, o których mowa w ust. 1, korzystając ze standardowego formularza określonego w załączniku II. Państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela zwraca te koszty w rozsądnym terminie, nieprzekraczającym 12 miesięcy. Państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego może poprosić niereprezentowanego obywatela o zwrot takich kosztów.
3. Jeżeli ochrona konsularna zapewniona niereprezentowanemu obywatelowi w przypadku aresztu lub zatrzymania obejmuje nadzwyczaj wysokie ale istotne i uzasadnione koszty związane z podróżą, zakwaterowaniem lub tłumaczeniem pisemnym dla organów dyplomatycznych lub konsularnych, państwo członkowskie udzielające pomocy może poprosić o zwrot takich kosztów państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela, które to państwo zwraca te koszty w rozsądnym terminie, nieprzekraczającym 12 miesięcy.
Artykuł 15
Procedura uproszczona w sytuacjach kryzysowych
1. W sytuacjach kryzysowych państwo członkowskie udzielające pomocy kieruje wszelkie wnioski o zwrot kosztów wszelkiego wsparcia udzielonego niereprezentowanemu obywatelowi do ministerstwa spraw zagranicznych państwa członkowskiego obywatelstwa niereprezentowanego obywatela. Państwo członkowskie udzielające pomocy może ubiegać się o taki zwrot, nawet jeśli niereprezentowany obywatel nie podpisał zobowiązania do spłaty na mocy art. 14 ust. 1. Nie wyklucza to dochodzenia przez państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela zwrotu od niereprezentowanego obywatela na podstawie przepisów krajowych.
2. Państwo członkowskie udzielające pomocy może poprosić państwo członkowskie obywatelstwa niereprezentowanego obywatela o zwrot takich kosztów w odpowiedniej proporcji poprzez podzielenie pełnej wartości rzeczywiście poniesionych kosztów przez liczbę obywateli, którym udzielono pomocy.
3. W przypadku gdy państwo członkowskie udzielające pomocy uzyskało pomoc finansową z unijnego mechanizmu ochrony ludności, wysokość wkładu ze strony państwa członkowskiego obywatelstwa niereprezentowanego obywatela ustala się po odliczeniu kwoty wkładu Unii.
ROZDZIAŁ 4
PRZEPISY KOŃCOWE
Artykuł 16
Korzystniejsze traktowanie
Państwa członkowskie mogą wprowadzić lub utrzymać bardziej korzystne przepisy niż przepisy niniejszej dyrektywy, o ile są one z nią zgodne.
Artykuł 17
Transpozycja
1. Państwa członkowskie wprowadzają w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy najpóźniej do dnia 1 maja 2018 r.
Przepisy przyjęte przez państwa członkowskie zawierają odesłanie do niniejszej dyrektywy lub odesłanie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Metody dokonywania takiego odesłania określane są przez państwa członkowskie.
2. Państwa członkowskie przekazują Komisji teksty najważniejszych przepisów prawa krajowego w dziedzinie objętej zakresem niniejszej dyrektywy.
Artykuł 18
Uchylenie
Decyzja 95/553/WE traci moc ze skutkiem od dnia 1 maja 2018 r.
Artykuł 19
Sprawozdanie, ocena i przegląd
1. Państwa członkowskie przekazują Komisji wszelkie istotne informacje dotyczące wdrażania i stosowania niniejszej dyrektywy. Na podstawie przekazanych informacji Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z wdrażania i stosowania niniejszej dyrektywy do dnia 1 maja 2021 r.
2. W sprawozdaniu, o którym mowa w ust. 1, Komisja ocenia sposób funkcjonowania niniejszej dyrektywy oraz rozważa potrzebę wprowadzenia dodatkowych środków, w tym, w stosownych przypadkach, zmian mających na celu dostosowanie niniejszej dyrektywy z myślą o dalszym ułatwieniu korzystania z prawa obywateli Unii do ochrony konsularnej
Artykuł 20
Wejście w życie
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Artykuł 21
Adresaci
Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich.
Sporządzono w Luksemburgu dnia 20 kwietnia 2015 r.