ROZHODNUTÍ RADY
ze dne 14. dubna 2014
o poskytnutí makrofinanční pomoci Ukrajině
(2014/215/EU)
RADA EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na článek 213 této smlouvy,
s ohledem na návrh Evropské komise,
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Vztahy mezi Evropskou unií (dále jen „Unie“) a Ukrajinou se rozvíjejí v rámci evropské politiky sousedství a Východního partnerství. Dohoda o partnerství a spolupráci mezi Unií a Ukrajinou vstoupila v platnost dne 1. března 1998. Dvoustranný politický dialog a hospodářská spolupráce se dále rozvíjejí v rámci programu přidružení EU-Ukrajina přijatého dne 23. listopadu 2009. Dohoda o přidružení mezi Evropskou unií, Evropským společenstvím pro atomovou energii a jejich členskými státy na jedné straně a Ukrajinou na straně druhé (dále jen „dohoda o přidružení“), jež zahrnuje i zřízení prohloubené a komplexní zóny volného obchodu (DCFTA), byla projednávána v letech 2007 až 2011 a parafována v roce 2012. Dne 21. listopadu 2013 rozhodla ukrajinská vláda pozastavit podpis dohody o přidružení. Po rezignaci ukrajinské vlády v únoru 2014 však současná ukrajinská vláda vyjádřila připravenost podepsat tuto dohodu o přidružení v blízké budoucnosti. Dne 6. března 2014 se Evropská rada ve svém prohlášení o Ukrajině zavázala podepsat ve velmi krátké době všechny politické kapitoly dohody o přidružení a jednostranně přijmout opatření, která Ukrajině umožní významně profitovat z prohloubené a komplexní zóny volného obchodu.
Za tímto účelem Komise dne 11. března 2014 přijala tento návrh nařízení Evropského parlamentu a Rady.
(2)
Současná politická krize má velmi negativní dopad na již tak svízelnou hospodářskou a finanční stabilitu Ukrajiny. Ukrajina se v současnosti potýká s velmi špatnou a rychle se zhoršující platební bilancí a fiskální situací a její ekonomika se znovu vrací do recese. Tato situace se ještě více zhorší vzhledem k tomu, že Rusko de facto přerušilo poskytování podpory v rámci balíčku pomoci ve výši 15 miliard USD a bylo oznámeno, že od dubna 2014 budou ukončeny snížené ceny plynu, které byly v minulosti poskytovány společností Gazprom. Za těchto okolností Ukrajině významně hrozí platební neschopnost již v blízké budoucnosti.
(3)
Po odstoupení předchozí vlády ukrajinský parlament jmenoval ve dnech 22. a 27. února 2014 nového dočasného prezidenta a novou vládu. Třebaže se Ukrajina vrátila k ústavě z roku 2004 a na 25. května 2014 bylo oznámeno konání prezidentských voleb, nepodařilo se jí obnovit politickou stabilitu, neboť Ruská federace nedávno porušila její svrchovanost a územní celistvost.
(4)
V tomto kontextu Ukrajina žádá mezinárodní dárce a věřitele o naléhavou finanční pomoc. Pokud by Parlament a Rada měly toto rozhodnutí přijmout řádným legislativním postupem v souladu s článkem 212 Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „Smlouva o fungování EU“), nebylo by možné rychle uvolnit první makrofinanční pomoc Unie ve prospěch Ukrajiny (dále jen „makrofinanční pomoc Unie“) v první polovině roku 2014 a řešit tak její naléhavé finanční potřeby, a proto je odůvodněné poskytnout makrofinanční pomoc Unie na základě rozhodnutí Rady přijatého podle článku 213 Smlouvy o fungování EU.
(5)
Naléhavost této pomoci souvisí s tím, že Ukrajina okamžitě potřebuje další finanční prostředky dodatečně k prostředkům, které poskytnou jiné mezinárodní finanční instituce a další bilaterální dárci a k makrofinanční pomoci, kterou stanoví rozhodnutí Rady 2002/639/ES (1) a rozhodnutí Evropského parlamentu a Rady 646/2010/EU (2).
(6)
Současná krize na Ukrajině ospravedlňuje výjimečné použití urychleného postupu podle článku 213 Smlouvy o fungování EU. Tímto rozhodnutím o poskytnutí makrofinanční pomoci Ukrajině nejsou dotčeny jiné budoucí operace makrofinanční pomoci.
(7)
Od rezignace původní ukrajinské vlády Unie při různých příležitostech vyjadřovala své odhodlání podpořit novou vládu s cílem stabilizovat situaci a pokračovat v provádění reforem. Unie také vyslovila svoji ochotu plně podpořit úsilí mezinárodního společenství a mezinárodních finančních institucí, zejména Mezinárodního měnového fondu (MMF), pokud jde o balíček mezinárodní pomoci, který má řešit naléhavé potřeby Ukrajiny za podmínku jasného odhodlání Ukrajiny k provádění reforem. Finanční podpora pro Ukrajinu ze strany Unie je v souladu s politikou Unie stanovenou v evropské politice sousedství a ve Východním partnerství.
(8)
Makrofinanční pomoc Unie by měla být výjimečným finančním nástrojem, který platební bilanci podpoří formou, jež není účelově vázaná a jejímž cílem je řešit potřeby příjemce, které má ohledně okamžité finanční pomoci ze zahraničí. Tato pomoc by měla podpořit provádění politického programu, jehož součástí jsou silná okamžitá korekční opatření a opatření strukturálních reforem, která mají v krátkodobém výhledu zlepšit situaci platební bilance.
(9)
Očekává se, že se ukrajinské orgány a MMF v blízké době dohodnou na hospodářském programu, který se bude opírat o finanční ujednání s MMF.
(10)
Dne 5. března 2014 Komise vzhledem k drasticky se zhoršující situaci platební bilance na Ukrajině oznámila balíček podpory, který zahrnuje navrhovanou makrofinanční pomoc Unie. Tento balíček schválila Evropská rada na svém mimořádném zasedání dne 6. března 2014. Balíček obsahuje finanční pomoc ve výši 11 miliard EUR na období 2014-2020. Zároveň má být ve stejném období v rámci evropského nástroje sousedství, investiční facility sousedství, nástroje přispívajícího ke stabilitě a míru a v rámci rozpočtu pro společnou zahraniční a bezpečnostní politiky mobilizováno celkem až 1 565 miliardy EUR ve formě grantů.
Makrofinanční pomoc, kterou stanoví rozhodnutí 2002/639/ES a rozhodnutí 646/2010/EU, lze vyplatit jakmile bude fungovat program MMF.
(11)
Vzhledem k tomu, že Ukrajina je zemí, na kterou se vztahuje evropská politika sousedství, je způsobilá pro získání makrofinanční pomoci Unie.
(12)
Jelikož potřeba Ukrajiny, pokud jde o finanční prostředky ze zahraničí, dramaticky narůstá, očekává se, že zdroje, které mají poskytnout MMF a jiné multilaterální instituce, nebudou zdaleka dostatečné. Naléhavá makrofinanční pomoc Unie, která má být Ukrajině poskytnuta za současných výjimečných okolností, se tak považuje za vhodnou odpověď na žádost Ukrajiny o podporu finanční stabilizace. Makrofinanční pomoc Unie by podpořila hospodářskou stabilizaci Ukrajiny a její program strukturálních reforem a doplnila by zdroje, které budou k dispozici v rámci finančního ujednání s MMF.
(13)
Makrofinanční pomoc Unie by měla Ukrajinu podpořit při obnovení udržitelného stavu, pokud jde o její potřebu finančních prostředků ze zahraničí, a tím přispět k jejímu hospodářskému a sociálnímu rozvoji.
(14)
Výše makrofinanční pomoci Unie vychází z předběžného posouzení zbývajících potřeb, které Ukrajina má ohledně finančních prostředků ze zahraničí, a zohledňuje její schopnost financovat se z vlastních zdrojů, a to zejména z mezinárodních rezerv, které má k dispozici. Makrofinanční pomoc Unie by měla doplňovat programy a zdroje poskytnuté MMF a Světovou bankou. Při určování výše pomoci byla rovněž zohledněna nutnost zajistit spravedlivé sdílení zátěže mezi Unií a ostatními dárci, dosavadní použití jiných unijních nástrojů zajišťujících Ukrajině finanční prostředky ze zahraničí a přidaná hodnota celkového zapojení Unie.
(15)
Komise by měla zajistit, aby makrofinanční pomoc Unie byla po právní i obsahové stránce v souladu s hlavními zásadami, cíli a opatřeními, která byla přijata v rámci jednotlivých oblastí vnější činnosti, a dalšími příslušnými politikami Unie.
(16)
Makrofinanční pomoc Unie by měla podporovat vnější politiku Unie vůči Ukrajině. Útvary Komise a Evropská služba pro vnější činnost by v průběhu poskytování makrofinanční pomoci měly úzce spolupracovat v zájmu koordinace vnější politiky Unie a zajištění její ucelenosti.
(17)
Makrofinanční pomoc Unie by měla posilovat odhodlání Ukrajiny sdílet s Unií společné hodnoty, včetně demokracie, právního státu, řádné správy věcí veřejných, dodržování lidských práv, udržitelného rozvoje a snižování chudoby, jakož i odhodlání dodržovat zásady otevřeného a spravedlivého obchodu založeného na pravidlech.
(18)
Poskytnutí makrofinanční pomoci Unie by mělo být podmíněno tím, že Ukrajina bude respektovat účinné demokratické mechanismy, včetně parlamentního systému založeného na pluralitě politických stran a právního státu, a že zaručí dodržování lidských práv. Specifické cíle makrofinanční pomoci Unie by navíc měly na Ukrajině posílit účinnost, transparentnost a odpovědnost systémů řízení veřejných financí a prosazovat strukturální reformy zaměřené na podporu udržitelného růstu a konsolidace rozpočtu. Komise by měla pravidelně sledovat plnění výše uvedených podmínek a dosahování těchto cílů.
(19)
V zájmu zajištění účinné ochrany finančních zájmů Unie souvisejících s makrofinanční pomocí Unie by Ukrajina měla přijmout vhodná opatření v oblasti prevence a potírání podvodů, korupce a jakýchkoli jiných nesrovnalostí souvisejících s pomocí. Kromě toho je třeba ustanovit, že Komise bude provádět kontroly a Účetní dvůr audity.
(20)
Uvolněním makrofinanční pomoci Unie nejsou dotčeny pravomoci Evropského parlamentu a Rady.
(21)
Částky složené pro účely záruky potřebné pro poskytnutí makrofinanční pomoci by měly být v souladu s rozpočtovými prostředky stanovenými ve víceletém finančním rámci.
(22)
Makrofinanční pomoc Unie by měla být řízena Komisí. Komise by měla pravidelně informovat Evropský parlament a Radu o vývoji souvisejícím s makrofinanční pomocí a poskytovat jim příslušné dokumenty, aby mohly provádění tohoto rozhodnutí sledovat.
(23)
Za účelem zajištění jednotných podmínek k provedení tohoto rozhodnutí by měly být Komisi svěřeny prováděcí pravomoci. Tyto pravomoci by měly být vykonávány v souladu s nařízením Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 182/2011 (3),
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Unie poskytne Ukrajině makrofinanční pomoc v maximální výši 1 miliardy EUR s cílem podpořit hospodářskou stabilizaci Ukrajiny a její reformy (dále jen „makrofinanční pomoc Unie“). Pomoc přispěje k pokrytí naléhavých potřeb, které Ukrajina má ohledně platební bilance, tak jak budou představeny v rámci vládního hospodářského programu podporovaného MMF.
2. Celá částka makrofinanční pomoci se Ukrajině poskytne ve formě půjček. Komise je zmocněna vypůjčit si jménem Unie potřebné prostředky na kapitálových trzích nebo u finančních institucí, aby je mohla dále půjčit Ukrajině. Půjčky mají maximální dobu splatnosti 15 let.
3. Uvolnění makrofinanční pomoci Unie řídí Komise způsobem, který je v souladu s dohodami nebo ujednáními uzavřenými mezi MMF a Ukrajinou a s hlavními zásadami a cíli ekonomických reforem stanovených v programu přidružení EU-Ukrajina, který byl dohodnut v rámci evropské politiky sousedství.
4. Komise pravidelně informuje Evropský parlament a Radu o vývoji v oblasti makrofinanční pomoci Unie, včetně jejího vyplácení, a předkládá těmto orgánům včas příslušné dokumenty.
5. Makrofinanční pomoc Unie je k dispozici po dobu jednoho roku od prvního dne po vstupu memoranda o porozumění uvedeného v čl. 3 odst. 1 tohoto rozhodnutí v platnost. Toto období dostupnosti pomoci může být prodlouženo rozhodnutím Rady na návrh Komise.
6. V případě, že se během období vyplácení makrofinanční pomoci Unie potřeby financování Ukrajiny oproti původním předpokladům podstatně sníží, omezí Komise výši poskytované pomoci nebo její poskytování pozastaví či zruší v souladu s přezkumným postupem podle čl. 7 odst. 2.
Článek 2
Podmínkou poskytnutí makrofinanční pomoci Unie je, že Ukrajina bude respektovat účinné demokratické mechanismy, včetně parlamentního systému založeného na pluralitě politických stran a právního státu, a zaručí dodržování lidských práv.
Komise sleduje plnění této podmínky po celou dobu poskytování makrofinanční pomoci
Unie. Tento článek se použije v souladu s rozhodnutím Rady 2010/427/EU (4).
Článek 3
1. Komise vyjedná v souladu s přezkumným postupem podle čl. 7 odst. 2 s ukrajinskými orgány jasně vymezené podmínky v oblasti hospodářské politiky, jakož i finanční podmínky, které se vztahují na makrofinanční pomoc Unie, přičemž se zaměří na strukturální reformy a zdravé veřejné finance; tyto podmínky budou stanoveny v memorandu o porozumění, které bude obsahovat časový rámec pro jejich splnění.
Podmínky v oblasti hospodářské politiky a finanční podmínky uvedené v memorandu o porozumění musí být v souladu s dohodami nebo ujednáními uvedenými v čl. 1 odst. 3, včetně makroekonomických korekčních programů a programů strukturálních reforem prováděných Ukrajinou za podpory MMF.
2. Tyto podmínky mají zejména posílit účinnost, transparentnost a odpovědnost systémů řízení veřejných financí na Ukrajině, mimo jiné při využívání makrofinanční pomoci Unie. Při navrhování opatření politiky musí být náležitě zohledněn také pokrok v oblasti vzájemného otevírání trhů, rozvoj spravedlivého obchodu založeného na pravidlech a další priority v rámci vnější politiky Unie. Komise pravidelně sleduje pokrok při plnění těchto cílů.
3. Podrobné finanční podmínky makrofinanční pomoci Unie se stanoví ve smlouvě o půjčce uzavřené mezi Komisí a ukrajinskými orgány.
4. Komise pravidelně ověřuje, zda jsou nadále plněny podmínky stanovené v čl. 4 odst. 3, včetně toho, zda je hospodářská politika Ukrajiny v souladu s cíli makrofinanční pomoci Unie. Komise přitom postupuje v úzké koordinaci s MMF a Světovou bankou a v případě potřeby s Evropským parlamentem a Radou.
Článek 4
1. Pokud budou splněny podmínky stanovené v odstavci 3, Komise poskytne makrofinanční pomoc Unie v jedné nebo dvou splátkách půjčky. Výše každé splátky bude stanovena v memorandu o porozumění. Vyžadují-li to výjimečné okolnosti, může být makrofinanční pomoc Unie poskytnuta v jediné splátce.
2. Na pokrytí makrofinanční pomoci Unie budou případně uvolněny rezervy v souladu s nařízením Rady (ES, Euratom) č. 480/2009 (5).
3. Komise rozhodne o uvolnění splátek, pokud budou splněny všechny následující podmínky:
a)
podmínka stanovená v článku 2;
b)
průběžné uspokojivé výsledky provádění programu politik, který zahrnuje opatření zaměřená na korekci a strukturální reformy podporovaná úvěrovou dohodou s MMF, která nemá preventivní charakter;
c)
podmínky v oblasti hospodářské politiky a finanční podmínky dohodnuté v memorandu o porozumění budou splněny v určitém časovém rámci.
Pokud bude rozhodnuto o vyplacení druhé splátky, nedojde k němu dříve než tři měsíce po vyplacení první splátky.
4. Nejsou-li splněny podmínky podle odstavce 3, Komise vyplácení makrofinanční pomoci Unie dočasně pozastaví nebo zruší. V těchto případech Komise informuje o důvodech tohoto pozastavení či zrušení Evropský parlament a Radu.
5. Makrofinanční pomoc Unie bude vyplacena Ukrajinské národní bance.
6. Pomoc se začne vyplácet bezprostředně poté, co bude fungovat program MMF.
Článek 5
1. Úvěry a půjčky související s makrofinanční pomocí Unie se provedou v eurech se stejným dnem připsání a pro Unii nesmějí obnášet riziko změny splatnosti ani riziko směnných kurzů nebo úrokových sazeb, ani žádné jiné obchodní riziko.
2. Pokud to okolnosti dovolí, může Komise na žádost Ukrajiny přijmout potřebná opatření s cílem zajistit, aby do podmínek půjčky byla zahrnuta doložka o předčasném splacení a aby byla spojena s odpovídající doložkou v podmínkách výpůjčních operací.
3. Pokud okolnosti dovolí zlepšení úrokové sazby půjčky, může se Komise na žádost Ukrajiny rozhodnout zcela nebo částečně refinancovat svůj původní úvěr nebo restrukturalizovat odpovídající finanční podmínky. Refinanční nebo restrukturalizační operace se uskuteční v souladu s odstavci 1 a 4 a nesmí vést k prodloužení splatnosti dotyčného úvěru nebo zvýšení částky nesplacené jistiny ke dni refinancování nebo restrukturalizace.
4. Veškeré náklady vzniklé Unii související s úvěrovými a výpůjčními operacemi podle tohoto rozhodnutí hradí Ukrajina.
5. Komise informuje Evropský parlament a Radu o vývoji operací uvedených v odstavcích 2 a 3.
Článek 6
1. Makrofinanční pomoc Unie se provádí v souladu s nařízením Evropského parlamentu a Rady (EU, Euratom) č. 966/2012 (6) a nařízením Komise v přenesené pravomoci (EU) č. 1268/2012 (7).
2. Provádění makrofinanční pomoci Unie podléhá přímému řízení.
3. Memorandum o porozumění a smlouva o půjčce, které budou dojednány s ukrajinskými orgány, musí zahrnovat ustanovení, která:
a)
zajistí, aby Ukrajina pravidelně kontrolovala, že financování z rozpočtu Unie bylo použito řádně, přijímala vhodná opatření pro předcházení nesrovnalostem a podvodům a v případě potřeby podnikla právní kroky s cílem vymoci veškeré finanční prostředky poskytnuté podle tohoto rozhodnutí, které byly získány neoprávněně;
b)
zajistí ochranu finančních zájmů Unie, a to zejména stanovením zvláštních opatření v oblasti prevence a potírání podvodů, korupce a jakýchkoli jiných nesrovnalostí týkajících se makrofinanční pomoci Unie, v souladu s nařízením Rady (ES, Euratom) č. 2988/95 (8), nařízením Rady (Euratom, ES) č. 2185/96 (9) a nařízením Evropského parlamentu a Rady (ES, Euratom) č. 883/2013 (10);
c)
výslovně povolí Komisi i Evropskému úřadu pro boj proti podvodům nebo jejich zástupcům provádět kontroly, včetně kontrol a inspekcí na místě;
d)
výslovně povolí Komisi a Účetnímu dvoru provádět audity v průběhu období dostupnosti makrofinanční pomoci Unie a po jeho skončení, včetně auditů na základě dokladů a auditů na místě, například operačních hodnocení, a
e)
zajistí, aby Unie měla nárok na předčasné splacení půjčky, pokud se prokáže, že se Ukrajina v souvislosti se správou makrofinanční pomoci Unie dopustila podvodu, korupce nebo jakéhokoli jiného protiprávního jednání ohrožujícího finanční zájmy Unie.
4. Během provádění makrofinanční pomoci Unie sleduje Komise prostřednictvím operačních hodnocení, zda Ukrajina řádně dodržuje finanční ujednání, správní postupy a mechanismy vnitřní a vnější kontroly, které jsou z hlediska této pomoci významné.
Článek 7
1. Komisi je nápomocen výbor. Tento výbor je výborem ve smyslu nařízení (EU) č. 182/2011.
2. Odkazuje-li se na tento odstavec, použije se článek 5 nařízení (EU) č. 182/2011.
Článek 8
1. Komise každý rok do 30. června předloží Evropskému parlamentu a Radě zprávu o provádění tohoto rozhodnutí v předchozím roce, včetně vyhodnocení tohoto provádění. Tato zpráva:
a)
vyhodnotí, jakého pokroku bylo při provádění makrofinanční pomoci Unie dosaženo;
b)
posoudí hospodářskou situaci a vyhlídky Ukrajiny, jakož i pokrok dosažený při provádění politických opatření uvedených v čl. 3 odst. 1;
c)
uvede souvislost mezi podmínkami hospodářské politiky stanovenými v memorandu o porozumění, průběžnými výsledky Ukrajiny v hospodářské a rozpočtové oblasti a rozhodnutími Komise o uvolnění splátek makrofinanční pomoci Unie.
2. Do dvou let od skončení období dostupnosti makrofinanční pomoci Unie podle čl. 1 odst. 5 předloží Komise Evropskému parlamentu a Radě zprávu o hodnocení ex post, v níž vyhodnotí výsledky a účinnost dokončené makrofinanční pomoci Unie a míru, do jaké přispěla k dosažení cílů této pomoci.
Článek 9
Toto rozhodnutí vstupuje v platnost dnem vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
V Lucemburku dne 14. dubna 2014.
DECYZJA RADY
z dnia 14 kwietnia 2014 r.
w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej Ukrainie
(2014/215/UE)
RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 213,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Stosunki między Unią Europejską a Ukrainą rozwijają się w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa i Partnerstwa Wschodniego. Umowa o partnerstwie i współpracy między Unią a Ukrainą weszła w życie dnia 1 marca 1998 r. Dwustronny dialog polityczny i współpraca gospodarcza były następnie prowadzone w ramach programu stowarzyszeniowego UE-Ukraina przyjętego w dniu 23 listopada 2009 r. W latach 2007-2011 trwały negocjacje dotyczące Układu o stowarzyszeniu między Unią Europejską i Europejską Wspólnotą Energii Atomowej oraz ich państwami członkowskimi, z jednej strony, a Ukrainą, z drugiej strony („układ o stowarzyszeniu”), w tym pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu, który to układ został parafowany w 2012 r. W dniu 21 listopada 2013 r. Rada Ministrów Ukrainy zdecydowała o zawieszeniu podpisania układu o stowarzyszeniu. Jednakże po złożeniu rezygnacji przez rząd ukraiński w lutym 2014 r. obecny rząd Ukrainy wyraził gotowość do podpisania układu o stowarzyszeniu w najbliższej przyszłości. W dniu 6 marca 2014 r. Rada Europejska w oświadczeniu w sprawie Ukrainy wyraziła swoje zobowiązanie do jak najszybszego podpisania politycznych rozdziałów układu o stowarzyszeniu oraz jednostronnego przyjęcia środków umożliwiających Ukrainie korzystanie w znacznej mierze z pogłębionej i kompleksowej strefy wolnego handlu.
W dniu 11 marca 2014 r. Komisja przyjęła wniosek w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady dotyczącego tej kwestii.
(2)
Aktualny kryzys polityczny wywiera bardzo negatywny wpływ na już obecnie zagrożoną stabilność gospodarczą i finansową Ukrainy. Sytuacja Ukrainy pod względem bilansu płatniczego i budżetu stała się niezwykle trudna i w dalszym ciągu szybko się pogarsza, a gospodarka zmierza ku kolejnej recesji. Faktyczne wstrzymanie rosyjskiej pomocy udzielanej w ramach uzgodnionego pakietu o wartości 15 mld USD oraz zapowiedziane wycofanie się przez firmę Gazprom z początkiem kwietnia 2014 r. ze stosowania poprzednich obniżonych cen gazu przyniosą pogorszenie sytuacji. W tych okolicznościach istnieje znaczne ryzyko, że w bliskiej przyszłości Ukraina ogłosi niewypłacalność.
(3)
Po złożeniu rezygnacji przez rząd parlament ukraiński powołał nowego tymczasowego prezydenta i nowy rząd odpowiednio w dniach 22 i 27 lutego 2014 r. Mimo że przywrócono ukraińską konstytucję z 2004 r. i ogłoszono, że w dniu 25 maja 2014 r. odbędą się wybory prezydenckie, nie udało się przywrócić stabilności politycznej, gdyż doszło następnie do naruszenia jej suwerenności i integralności terytorialnej przez Federację Rosyjską.
(4)
W tym kontekście konieczne jest udzielenie Ukrainie pilnej pomocy finansowej przez międzynarodowych wierzycieli i darczyńców. Jeżeli decyzja o udzielenie takiej pomocy finansowaej miałaby być przyjęta przez Parlament Europejski i Radę zgodnie z art. 212 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) w ramach zwykłej procedury ustawodawczej, szybka wypłata pierwszej transzy pomocy makrofinansowej Unii dla Ukrainy („pomoc makrofinansowa Unii”) w pierwszej połowie 2014 r. nie byłaby możliwa, a zatem pilne potrzeby finansowe Ukrainy nie zostałyby zaspokojone. Dlatego uzasadnione jest, by pomoc makrofinansowa Unii została udzielona na podstawie decyzji Rady przyjętej na mocy art. 213 TFUE.
(5)
Pilna konieczność udzielenia pomocy jest związana z natychmiastowym zapotrzebowaniem Ukrainy na finansowanie, które zostałoby udzielone dodatkowo w stosunku do finansowania udzielonego przez inne międzynarodowe instytucje finansowe i innych darczyńców dwustronnych oraz w stosunku do pomocy makrofinansowej przewidzianej w decyzji Rady 2002/639/WE (1) oraz decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 646/2010/UE (2).
(6)
Obecny kryzys na Ukrainie uzasadnia wyjątkowe użycie trybu pilnego na mocy art. 213 TFUE. Niniejsza decyzja w sprawie udzielenia pomocy makrofinansowej Ukrainie pozostaje bez uszczerbku dla innych przyszłych operacji pomocy makrofinansowej.
(7)
Po złożeniu rezygnacji przez rząd ukraiński Unia wielokrotnie deklarowała swoje zobowiązanie do wspierania nowego rządu Ukrainy w jego dążeniach do ustabilizowania sytuacji i przeprowadzenia reform. Unia zadeklarowała również swoją gotowość do pełnego poparcia działań wspólnoty międzynarodowej i międzynarodowych instytucji finansowych, w szczególności Międzynarodowego Funduszu Walutowego, w odniesieniu do pakietu pomocy międzynarodowej zaprojektowanego w celu zaspokojenia pilnych potrzeb Ukrainy, pod warunkiem wyraźnego zaangażowania Ukrainy na rzecz przeprowadzenia reform. Wsparcie finansowe Unii dla Ukrainy jest spójne z polityką Unii określoną w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa oraz w Partnerstwie Wschodnim.
(8)
Pomoc makrofinansowa Unii powinna stanowić instrument finansowy stosowany w sytuacjach wyjątkowych, mający formę niewiązanego i nieukierunkowanego wsparcia bilansu płatniczego, służący zaspokojeniu pilnych potrzeb beneficjenta w zakresie finansowania zewnętrznego; pomoc ta powinna także stanowić podstawę realizacji programu dotyczącego polityki obejmującego solidne środki dostosowawcze i środki w zakresie reformy strukturalnej służącej poprawie pozycji bilansu płatniczego w perspektywie krótkoterminowej.
(9)
Oczekuje się, że w najbliższym czasie władze Ukrainy i MFW osiągną porozumienie co do programu gospodarczego, który będzie wspierało porozumienie finansowe z MFW.
(10)
W dniu 5 marca 2014 r., wobec drastycznie pogarszającej się sytuacji Ukrainy pod względem bilansu płatniczego, Komisja zapowiedziała pakiet pomocy finansowej obejmujący zaproponowaną pomoc makrofinansową Unii. Pakiet ten został zatwierdzony na nadzwyczajnym posiedzeniu Rady Europejskiej w dniu 6 marca 2014 r. Obejmuje on pomoc finansową w wysokości 11 mld EUR w latach 2014-2020, w tym dotacje w łącznej wysokości 1,565 mld EUR w tym samym okresie uruchomione w ramach Europejskiego Instrumentu Sąsiedztwa, sąsiedzkiego funduszu inwestycyjnego, Instrumentu na rzecz przyczyniania się do Stabilności i Pokoju oraz budżetu wspólnej polityki zagranicznej i bezpieczeństwa.
Wypłata pomocy makrofinansowej przewidzianej decyzją Rady 2002/639/WE i decyzją nr 646/2010/UE może nastąpić po uruchomieniu programu MFW.
(11)
Biorąc pod uwagę, że Ukraina jest objęta europejską polityką sąsiedztwa, jest państwem kwalifikującym się do otrzymania pomocy makrofinansowej Unii.
(12)
Biorąc pod uwagę, że przewiduje się, iż drastycznie wzrastające potrzeby Ukrainy w zakresie finansowania zewnętrznego znacznie przekroczą środki, które zostaną udostępnione przez MFW i inne instytucje wielostronne, pilna pomoc makrofinansowa Unii, która ma zostać udzielona Ukrainie, jest w obecnych nadzwyczajnych okolicznościach uważana za właściwą odpowiedź na wniosek tego państwa o wsparcie na rzecz stabilizacji finansowej. Pomoc makrofinansowa Unii stanowiłaby wsparcie dla stabilizacji gospodarczej tego państwa oraz dla programu reform strukturalnych Ukrainy, ponieważ uzupełniałaby środki udostępnione w ramach porozumienia finansowego z MFW.
(13)
Celem pomocy makrofinansowej Unii powinno być wspieranie przywrócenia na Ukrainie trwałego finansowania zewnętrznego, co stanowiłoby tym samym wsparcie jej rozwoju gospodarczego i społecznego.
(14)
Kwota pomocy makrofinansowej Unii ustalana jest w oparciu o wstępną ocenę szacunkową pozostających do zaspokojenia potrzeb Ukrainy w zakresie finansowania zewnętrznego oraz uwzględnia zdolność tego państwa do finansowania się z własnych zasobów, w szczególności z rezerw walutowych, którymi dysponuje. Pomoc makrofinansowa Unii powinna uzupełniać programy i środki udostępniane przez MFW i Bank Światowy. Przy ustalaniu kwoty pomocy uwzględnia się również potrzebę zapewnienia sprawiedliwego podziału obciążeń między Unią a innymi darczyńcami, a także wcześniej uruchomione środki na Ukrainie w ramach innych unijnych instrumentów finansowania zewnętrznego oraz wartość dodaną ogólnego zaangażowania Unii.
(15)
Komisja powinna zapewnić zgodność prawną i merytoryczną pomocy makrofinansowej Unii z głównymi zasadami, celami i środkami podejmowanymi w różnych obszarach działań zewnętrznych oraz z innymi stosownymi politykami Unii.
(16)
Pomoc makrofinansowa Unii powinna wspierać politykę zewnętrzną Unii dotyczącą Ukrainy. Służby Komisji i Europejska Służba Działań Zewnętrznych powinny ściśle współpracować przez cały okres udzielania pomocy makrofinansowej w celu koordynowania zewnętrznej polityki Unii i zapewnienia spójności tej polityki.
(17)
Pomoc makrofinansowa Unii powinna wspierać zaangażowanie Ukrainy w przestrzeganie wartości podzielanych przez to państwo i Unię, w tym demokracji, praworządności, dobrych rządów, poszanowania praw człowieka, zrównoważonego rozwoju i ograniczania ubóstwa, a także jej zaangażowanie w przestrzeganie zasady otwartego, opartego na zasadach i uczciwego handlu.
(18)
Warunkiem wstępnym przyznania pomocy makrofinansowej Unii powinno być respektowanie przez Ukrainę skutecznych mechanizmów demokratycznych, w tym wielopartyjnego systemu parlamentarnego i praworządności, oraz gwarantowanie poszanowania praw człowieka. Ponadto cele szczególne pomocy makrofinansowej Unii powinny polegać na zwiększeniu skuteczności, przejrzystości i rozliczalności systemów zarządzania finansami publicznymi na Ukrainie i na wspieraniu reform strukturalnych przyczyniających się do trwałego wzrostu gospodarczego i konsolidacji budżetowej. Komisja powinna regularnie monitorować zarówno spełnienie warunku wstępnego, jak i realizację tych celów.
(19)
W celu zapewnienia skutecznej ochrony interesów finansowych Unii związanych z pomocą makrofinansową Unii Ukraina powinna wprowadzić stosowne środki w zakresie zapobiegania nadużyciom finansowym, korupcji i wszelkim innym nieprawidłowościom związanym z tą pomocą oraz w zakresie ich zwalczania. Należy również zapewnić kontrole przeprowadzane przez Komisję i kontrole przeprowadzane przez Trybunał Obrachunkowy.
(20)
Udostępnienie pomocy makrofinansowej Unii pozostaje bez uszczerbku dla uprawnień Parlamentu Europejskiego i Rady.
(21)
Kwoty przeznaczone na pomoc makrofinansową powinny odpowiadać środkom budżetowym przewidzianym w wieloletnich ramach finansowych.
(22)
Pomocą makrofinansową Unii powinna zarządzać Komisja. Aby zapewnić Parlamentowi Europejskiemu i Radzie możliwość śledzenia wykonania niniejszej decyzji, Komisja powinna regularnie informować wspomniane instytucje o rozwoju sytuacji w związku z pomocą i udostępniać im odpowiednie dokumenty.
(23)
W celu zapewnienia jednolitych warunków wykonywania niniejszej decyzji należy przyznać Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 (3),
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
1. Unia udostępnia Ukrainie pomoc makrofinansową w maksymalnej kwocie 1 mld EUR w celu wsparcia stabilizacji gospodarczej i reform gospodarczych na Ukrainie („pomoc makrofinansowa Unii”). Pomoc przyczynia się do pokrycia pilnych potrzeb Ukrainy w zakresie bilansu płatniczego określonych w rządowym programie gospodarczym wspieranym przez MFW.
2. Pełna kwota pomocy makrofinansowej Unii jest udostępniona Ukrainie w formie pożyczek. Komisja jest upoważniona do pożyczenia w imieniu Unii niezbędnych środków na rynkach kapitałowych lub od instytucji finansowych i do ich dalszego pożyczenia Ukrainie. Maksymalny termin wymagalności pożyczek wynosi 15 lat.
3. Udostępnianiem pomocy makrofinansowej Unii zarządza Komisja w sposób spójny z umowami lub ustaleniami zawartymi między Ukrainą i MFW oraz z kluczowymi zasadami i celami reform gospodarczych określonych w programie stowarzyszeniowym UE-Ukraina, uzgodnionym w ramach europejskiej polityki sąsiedztwa.
4. Komisja regularnie informuje Parlament Europejski i Radę o rozwoju sytuacji w zakresie pomocy makrofinansowej Unii, w tym o jej wypłatach, a także w stosownym terminie przekazuje tym instytucjom odpowiednie dokumenty.
5. Pomoc makrofinansowa Unii udostępniana jest na okres jednego roku, począwszy od pierwszego dnia po wejściu w życie protokołu ustaleń, o którym mowa w art. 3 ust. 1 niniejszej decyzji. Okres, na jaki udostępniona została pomoc, może zostać przedłużony decyzją Rady na wniosek Komisji.
6. W sytuacji gdy potrzeby finansowe Ukrainy w okresie wypłacania pomocy makrofinansowej Unii znacznie się zmniejszą w stosunku do pierwotnych założeń, Komisja - działając zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 7 ust. 2 - obniża wysokość takiej pomocy, zawiesza ją lub anuluje.
Artykuł 2
Warunkiem wstępnym przyznania pomocy makrofinansowej Unii jest respektowanie przez Ukrainę skutecznych mechanizmów demokratycznych, w tym wielopartyjnego systemu parlamentarnego i praworządności oraz gwarantowanie poszanowania praw człowieka.
Komisja monitoruje wypełnienie tego warunku wstępnego przez cały czas udzielania unijnej pomocy makrofinansowej.
Niniejszy artykuł stosuje się zgodnie z decyzją Rady 2010/427/UE (4).
Artykuł 3
1. Komisja, zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 7 ust. 2, uzgadnia z władzami Ukrainy jasno określone warunki dotyczące polityki gospodarczej oraz warunki finansowe - koncentrując się na reformach strukturalnych i zdrowych finansach publicznych - którym to warunkom ma podlegać pomoc makrofinansowa Unii; warunki te mają zostać określone w protokole ustaleń zawierającym harmonogram spełnienia tych warunków.
Warunki dotyczące polityki gospodarczej oraz warunki finansowe określone w protokole ustaleń muszą być zgodne z umowami lub ustaleniami, o których mowa w art. 1 ust. 3, w tym z programami w zakresie dostosowań makroekonomicznych i reform strukturalnych realizowanymi przez Ukrainę przy wsparciu MFW.
2. Warunki te mają w szczególności służyć zwiększeniu skuteczności, przejrzystości i rozliczalności systemów zarządzania finansami publicznymi na Ukrainie, w tym w odniesieniu do wykorzystania pomocy makrofinansowej Unii. Podczas opracowywania środków politycznych uwzględnia się również należycie postępy we wzajemnym otwieraniu rynku, rozwój opartego na zasadach i uczciwego handlu oraz inne priorytety w kontekście unijnej polityki zewnętrznej. Komisja regularnie monitoruje postępy w osiąganiu tych celów.
3. Szczegółowe warunki finansowe pomocy makrofinansowej Unii określa umowa pożyczki, która ma zostać uzgodniona między Komisją a władzami Ukrainy.
4. W regularnych odstępach czasu Komisja ocenia, czy warunki określone w art. 4 ust. 3 są nadal spełniane, w tym, czy polityka gospodarcza Ukrainy jest zgodna z celami pomocy makrofinansowej Unii. Komisja działa w tym zakresie w ścisłej współpracy z MFW i Bankiem Światowym oraz - jeżeli jest to konieczne - z Parlamentem Europejskim i Radą.
Artykuł 4
1. Pomoc makrofinansowa Unii udostępniana jest przez Komisję dwóch transzach pożyczki, z zastrzeżeniem spełnienia warunków określonych w ust. 3. Wysokość każdej transzy określa się w protokole ustaleń. W przypadku gdy wyjątkowo okoliczności tego wymagają, pomoc makrofinansowa Unii może być udostępniona jednej transzy.
2. Kwoty pomocy makrofinansowej Unii są zabezpieczane, jeżeli jest to wymagane, zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 480/2009 (5).
3. O przekazaniu każdej transzy pożyczki decyduje Komisja, przy czym jest to uzależnione od spełnienia wszystkich następujących warunków:
a)
warunku wstępnego określonego w art. 2;
b)
udokumentowania stałych zadowalających postępów we wdrażaniu programu dotyczącego polityki obejmującego środki dostosowawcze oraz środki w zakresie reformy strukturalnej wspierane przez inne niż ostrożnościowe rozwiązania MFW w zakresie kredytowania;
c)
spełnienia w określonych ramach czasowych warunków dotyczących polityki gospodarczej i warunków finansowych uzgodnionych w protokole ustaleń.
Jeżeli przewidziano wypłatę drugiej transzy, następuje ona nie wcześniej niż po upływie trzech miesięcy od przekazania pierwszej transzy.
4. Jeżeli warunki, o których mowa ust. 3, nie zostały spełnione, Komisja tymczasowo zawiesza lub anuluje wypłatę pomocy makrofinansowej Unii. W takich przypadkach Komisja informuje Parlament Europejski i Radę o przyczynach zawieszenia lub anulowania.
5. Pomoc makrofinansowa Unii jest wypłacana ukraińskiemu bankowi centralnemu.
6. Wypłatę pomocy rozpoczyna się niezwłocznie po uruchomieniu programu MFW.
Artykuł 5
1. Operacje zaciągania i udzielania pożyczek związane z pomocą makrofinansową Unii przeprowadzane są w euro z tą samą datą waluty i nie wiążą się dla Unii ze zmianą terminów wymagalności ani nie narażają jej na żadne ryzyko walutowe lub ryzyko związane ze stopami procentowymi ani na żadne inne ryzyko handlowe.
2. Jeżeli pozwalają na to okoliczności oraz jeśli Ukraina złoży stosowny wniosek, Komisja może podjąć kroki niezbędne do zapewnienia, aby do warunków udzielanej pożyczki została włączona klauzula wcześniejszej spłaty zadłużenia i aby odpowiadała jej analogiczna klauzula w warunkach zaciągania pożyczek.
3. Jeśli okoliczności pozwalają na uzyskanie korzystniejszego oprocentowania udzielonej pożyczki i jeśli Ukraina złoży stosowny wniosek, Komisja może zdecydować o refinansowaniu całości lub części zaciągniętej pierwotnie pożyczki lub może zmienić odpowiednie warunki finansowe. Operacje refinansowania lub zmiany warunków pożyczki przeprowadzane są zgodnie z ust. 1 i 4 oraz nie skutkują przedłużeniem terminu wymagalności danej pożyczki ani zwiększeniem kwoty kapitału pozostającej do spłaty na dzień refinansowania lub zmiany warunków pożyczki.
4. Ukraina pokrywa wszystkie koszty poniesione przez Unię w związku z operacjami zaciągania i udzielania pożyczek na podstawie niniejszej decyzji.
5. Komisja informuje Parlament Europejski i Radę o rozwoju sytuacji w zakresie operacji, o których mowa w ust. 2 i 3.
Artykuł 6
1. Pomoc makrofinansowa Unii jest realizowana zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 966/2012 (6) oraz z rozporządzeniem delegowanym Komisji (UE) nr 1268/2012 (7).
2. Pomoc makrofinansowa Unii jest udzielana w ramach zarządzania bezpośredniego.
3. Protokół ustaleń oraz umowa pożyczki, które mają zostać uzgodnione z władzami Ukrainy, zawierają przepisy:
a)
zapewniające, by Ukraina regularnie sprawdzała, czy środki finansowe pochodzące z budżetu Unii zostały właściwie wykorzystane, podejmowała odpowiednie środki zapobiegające nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym oraz, w razie konieczności, podejmowała działania prawne zmierzające do odzyskania wszelkich środków dostarczonych na mocy niniejszej decyzji, które zostały niewłaściwie wykorzystane;
b)
zapewniające ochronę interesów finansowych Unii, w szczególności przewidujące podjęcie konkretnych środków związanych z zapobieganiem nadużyciom finansowym, korupcji i wszelkim innym nieprawidłowościom mającym wpływ na pomoc makrofinansową Unii, oraz ze zwalczaniem takich zjawisk, zgodnie z rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2988/95 (8), rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2185/96 (9) oraz rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013 (10);
c)
wyraźnie upoważniające Komisję, w tym Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych, lub przedstawicieli tych instytucji, do przeprowadzania kontroli, w tym kontroli na miejscu i inspekcji;
d)
wyraźnie upoważniające Komisję i Trybunał Obrachunkowy do przeprowadzania - w okresie, na jaki została udostępniona pomoc makrofinansowa Unii, i po jego upływie - audytów, w tym audytów dokumentów i audytów na miejscu, takich jak ocena operacyjna; oraz
e)
zapewniające, aby Unia była uprawniona do żądania wcześniejszej spłaty pożyczki, jeżeli stwierdzono, że w związku z zarządzaniem pomocą makrofinansową Unii Ukraina uczestniczyła w jakiejkolwiek czynności stanowiącej nadużycie finansowe lub korupcję lub w jakiejkolwiek innej nielegalnej działalności naruszającej interesy finansowe Unii.
4. W okresie udzielania pomocy makrofinansowej Unii Komisja monitoruje w drodze ocen operacyjnych prawidłowość stosowanych przez Ukrainę uregulowań finansowych, procedur administracyjnych oraz wewnętrznych i zewnętrznych mechanizmów kontroli, które są istotne dla tej pomocy.
Artykuł 7
1. Komisja jest wspierana przez komitet. Komitet ten jest komitetem w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 182/2011.
2. W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 5 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.
Artykuł 8
1. Do dnia 30 czerwca każdego roku Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie na temat wykonania niniejszej decyzji w poprzednim roku, zawierające ocenę wykonania. Sprawozdanie zawiera:
a)
analizę postępów poczynionych w udzielaniu pomocy makrofinansowej Unii;
b)
ocenę sytuacji gospodarczej Ukrainy i jej perspektyw gospodarczych, a także ocenę postępów poczynionych we wdrażaniu środków politycznych, o których mowa w art. 3 ust. 1;
c)
informacje o związku pomiędzy warunkami dotyczącymi polityki gospodarczej określonymi w protokole ustaleń, bieżącymi wynikami gospodarczymi i budżetowymi Ukrainy a decyzjami Komisji dotyczącymi wypłaty poszczególnych transz pomocy makrofinansowej Unii.
2. Nie później niż dwa lata po upływie okresu, na jaki udostępniona została pomoc, o którym mowa w art. 1 ust. 5, Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z oceny ex post zawierające ocenę rezultatów i skuteczności udzielonej pomocy makrofinansowej Unii oraz zakresu, w jakim przyczyniła się ona do osiągnięcia celów pomocy.
Artykuł 9
Niniejsza decyzja wchodzi w życie z dniem jej opublikowania w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Sporządzono w Luksemburgu dnia 14 kwietnia 2014 r.