SMĚRNICE EVROPSKÉHO PARLAMENTU A RADY 2014/54/EU
ze dne 16. dubna 2014
o opatřeních usnadňujících výkon práv udělených pracovníkům v souvislosti s jejich volným pohybem
(Text s významem pro EHP)
EVROPSKÝ PARLAMENT A RADA EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na článek 46 této smlouvy,
s ohledem na návrh Evropské komise,
po postoupení návrhu legislativního aktu vnitrostátním parlamentům,
s ohledem na stanovisko Evropského hospodářského a sociálního výboru (1),
po konzultaci s Výborem regionů,
v souladu s řádným legislativním postupem (2),
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Volný pohyb pracovníků je základní svobodou občanů Unie a jedním z pilířů vnitřního trhu Unie zakotveným v článku 45 Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „Smlouva o fungování EU“). Jeho provádění je dále rozvinuto právem Unie, jehož cílem je zaručit plný výkon práv udělených občanům Unie a jejich rodinným příslušníkům. „Rodinnými příslušníky“ by se měly rozumět osoby ve smyslu čl. 2 bodu 2 směrnice Evropského parlamentu a Rady 2004/38/ES (3), který se vztahuje i na rodinné příslušníky příhraničních pracovníků.
(2)
Volný pohyb pracovníků je také klíčovým prvkem rozvoje skutečného trhu práce Unie, jelikož pracovníkům umožňuje odcházet do oblastí s nedostatkem pracovních sil nebo s větším počtem pracovních příležitostí, pomáhá více lidem nalézt pracovní místa, která lépe odpovídají jejich dovednostem, a odstraňuje nedostatky na trhu práce.
(3)
Volný pohyb pracovníků dává všem občanům Unie, bez ohledu na jejich bydliště, právo svobodně odejít do jiného členského státu, aby v něm pracovali nebo pobývali za účelem práce. Tím, že jim zajišťuje v rámci vnitrostátního práva, zvyklostí a kolektivních smluv rovné zacházení ve srovnání se státními příslušníky tohoto jiného členského státu, je chrání před diskriminací na základě státní příslušnosti, pokud jde o přístup k zaměstnání, podmínky zaměstnání a pracovní podmínky, zejména pokud jde o odměňování, skončení pracovního poměru a daňové a sociální výhody. Těchto práv by měli bez diskriminace požívat všichni občané Unie, kteří vykonávají své právo na volný pohyb, včetně stálých, sezónních a příhraničních pracovníků. Volný pohyb pracovníků je třeba odlišovat od volného pohybu služeb, který zahrnuje právo podniků poskytovat služby v jiném členském státě a za tímto účelem dočasně vysílat vlastní pracovníky do jiného členského státu, aby v něm vykonávali práci nezbytnou k poskytování služeb v tomto členském státě.
(4)
Článek 45 Smlouvy o fungování EU uděluje pracovníkům Unie a jejich rodinným příslušníkům vykonávajícím své právo na volný pohyb významná práva, jež jsou podrobněji upravena v nařízení Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 492/2011 (4).
(5)
Účinné využívání volného pohybu pracovníků však stále představuje závažný problém a řada pracovníků Unie si často není svých práv na volný pohyb vědoma. Pracovníci Unie se mohou, mimo jiné z důvodu svého potenciálně zranitelnějšího postavení, při svém odchodu do jiného členského státu stále setkat s neodůvodněným omezováním nebo překážkami výkonu svého práva na volný pohyb, jako například neuznávání kvalifikací, diskriminace na základě státní příslušnosti a vykořisťování. Mezi právními předpisy a jejich uplatňováním v praxi tedy existuje nesoulad, který je třeba řešit.
(6)
V červenci roku 2010 Komise ve svém sdělení nazvaném „Potvrzení volného pohybu pracovníků: práva a hlavní vývojové změny“ uvedla, že zejména s ohledem na nové formy mobility bude hledat způsoby řešení nových potřeb a výzev, jimž čelí pracovníci Unie a jejich rodinní příslušníci. Uvedla rovněž, že v souvislosti s novou strategií vnitřního trhu zváží, jak podpořit a posílit mechanismy účinného uplatňování zásady rovného zacházení pro pracovníky Unie a jejich rodinné příslušníky vykonávající své právo na volný pohyb. Komise také souhrnně informovala o vývoji právních předpisů a judikatury, zejména pokud jde o osobní působnost práva Unie v oblasti volného pohybu pracovníků a podstatu práv, jichž požívají pracovníci Unie a jejich rodinní příslušníci.
(7)
Ve zprávě o občanství EU za rok 2010 nazvané „Odstranit překážky pro výkon práv občanů EU“ ze dne 27. října 2010 určila Komise rozdílné a nesprávné uplatňování práva Unie v oblasti práva na volný pohyb jako jednu z hlavních překážek, s níž se občané Unie setkávají, chtějí-li účinně vykonávat svá práva podle práva Unie. Komise proto oznámila, že má v úmyslu přijmout opatření, která „zjednoduší volný pohyb občanů EU a jejich rodinných příslušníků ze třetích zemí; za tímto účelem bude přísně dbát na dodržování právních předpisů EU včetně předpisů o zákazu diskriminace, bude propagovat správné postupy, zasadí se za lepší obeznámenost s předpisy EU v praxi a bude intenzivněji informovat občany EU o jejich právu na volný pohyb“ (opatření č. 15 zprávy o občanství EU za rok 2010). Ve zprávě o občanství EU pro rok 2013 nazvané „Občané EU: vaše práva, vaše budoucnost“ Komise navíc poukázala na potřebu odstranit administrativní překážky a zjednodušit postupy pro občany Unie, kteří žijí, pracují a cestují v jiných členských státech.
(8)
Ve sdělení Komise s názvem „Na cestě k hospodářské obnově vedoucí k intenzivnímu růstu pracovních míst“ ze dne 18. dubna 2012 (balíček týkající se zaměstnanosti) Komise oznámila úmysl předložit legislativní návrh na podporu mobilních pracovníků (informace a poradenství) při výkonu práv vyplývajících ze Smlouvy o fungování EU a nařízení (EU) č. 492/2011 a vyzvala členské státy, aby zvyšovaly povědomí občanů o právech vyplývajících z práva Unie v oblasti boje proti diskriminaci, rovnosti pohlaví a volného pohybu pracovníků, aby zlepšily přístup k těmto právům a aby otevřely a usnadnily přístup občanů EU k místům ve veřejné správě v souladu s právem Unie, jak je vykládá Soudní dvůr Evropské unie. V této souvislosti Soudní dvůr opakovaně shledal, že vyhrazení přístupu k určitým místům ve veřejné správě členského státu pro vlastní státní příslušníky je třeba vykládat restriktivně a že se týká pouze míst, která zahrnují přímou nebo nepřímou účast na výkonu veřejné moci a funkcí určených k ochraně obecných zájmů státu nebo jiných orgánů veřejné moci.
(9)
Náležité a účinné uplatňování a prosazování článku 45 Smlouvy o fungování EU a nařízení (EU) č. 492/2011, jakož i povědomí o právech jsou klíčovými prvky při ochraně práv pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků a při rovném zacházení s nimi, zatímco nedostatečné prosazování oslabuje účinnost pravidel Unie, která se na tuto oblast vztahují, a ohrožuje práva a ochranu pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků.
(10)
Účinnější a jednotnější uplatňování práv vyplývajících z pravidel Unie pro volný pohyb pracovníků je rovněž nezbytné pro řádné fungování vnitřního trhu.
(11)
Uplatňování a monitorování pravidel Unie pro volný pohyb pracovníků by se mělo zlepšit s cílem zajistit lepší informovanost pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků, jakož i zaměstnavatelů, orgánů veřejné moci a dalších dotčených osob o právech a povinnostech souvisejících s volným pohybem, pomáhat pracovníkům Unie a jejich rodinným příslušníkům a chránit je při výkonu těchto práv a potírat obcházení uvedených pravidel orgány veřejné moci a veřejnými nebo soukromými zaměstnavateli. Členské státy mohou v této souvislosti rovněž vzít v úvahu účinky větší mobility, jako je „odliv mozků“ nebo „odliv mladých lidí“.
(12)
S cílem zajistit správné uplatňování zásadních pravidel Unie týkajících se volného pohybu pracovníků a monitorovat jejich dodržování by členské státy měly přijmout vhodná opatření, která pracovníky Unie a jejich rodinné příslušníky vykonávající své právo na volný pohyb ochrání jak před diskriminací na základě státní příslušnosti, tak před veškerými neodůvodněnými omezeními nebo překážkami bránícími výkonu dotyčného práva.
(13)
Za tímto účelem je vhodné stanovit konkrétní pravidla pro účinné prosazování a usnadnit lepší a jednotnější uplatňování zásadních pravidel upravujících volný pohyb pracovníků podle článku 45 Smlouvy o fungování EU a nařízení (EU) č. 492/2011. Při prosazování této základní svobody by se měla zohledňovat zásada rovnosti žen a mužů a zákaz diskriminace pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků z jakéhokoli důvodu uvedeného v článku 21 Listiny základních práv Evropské unie (dále jen „Listina“).
(14)
V této souvislosti by pracovníkům Unie a jejich rodinným příslušníkům, kteří byli vystaveni diskriminaci na základě státní příslušnosti nebo byli při výkonu svého práva na volný pohyb vystaveni neodůvodněnému omezování nebo překážkám, měla být zajištěna skutečná a účinná soudní ochrana. Pokud členské státy stanoví jako prostředek právní nápravy správní řízení, měly by zajistit, aby veškerá správní rozhodnutí mohla být napadena u soudu ve smyslu článku 47 Listiny. S ohledem na právo na účinnou právní ochranu by pracovníci Unie měli být chráněni před jakýmkoli nepříznivým zacházením nebo důsledky plynoucími ze stížnosti nebo žaloby, jejímž cílem je prosazení práv chráněných podle této směrnice.
(15)
S cílem zajistit účinnější úrovně ochrany je třeba sdružení a právnické osoby, včetně sociálních partnerů, rovněž zmocnit k tomu, aby se způsobem stanoveným členským státem zapojili do řízení se souhlasem údajné oběti buď jejím jménem, nebo na její podporu. Tím by neměly být dotčeny vnitrostátní procesní předpisy týkající se zastupování a obhajoby před soudy ani jiné pravomoci a kolektivní práva sociálních partnerů a zástupců zaměstnanců a zaměstnavatelů, jako jsou práva související s prosazováním případných kolektivních smluv, včetně jednání v kolektivním zájmu, v souladu s vnitrostátním právem nebo zvyklostmi. S cílem zajistit účinnou právní ochranu, a aniž jsou dotčeny stávající mechanismy kolektivní obrany, které mají sociální partneři k dispozici, a vnitrostátní právo a zvyklosti, se členské státy vyzývají, aby posoudily zavedení společných zásad mechanismů kolektivní právní ochrany týkajících se zdržení se určitého jednání a náhrady škody.
(16)
V souladu s judikaturou Soudního dvora by vnitrostátní pravidla týkající se lhůt pro prosazování práv podle této směrnice měla být stanovena tak, aby nemohla být považována za schopná výkon těchto práv v podstatě znemožnit nebo nadměrně ztížit.
(17)
Ochrana před diskriminací na základě státní příslušnosti by byla sama o sobě posílena, kdyby v každém členském státě existovaly výkonné subjekty s náležitými odbornými znalostmi a s pravomocí podporovat rovné zacházení, analyzovat problémy pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků, zkoumat možná řešení a poskytovat jim konkrétní pomoc. Pravomoc těchto subjektů by měla mimo jiné zahrnovat poskytování pracovníkům Unie a jejich rodinným příslušníkům nezávislé právní či jiné pomoci, jako je poskytování právního poradenství o tom, jak se na ně uplatňují příslušná pravidla Unie a členských států týkající se volného pohybu pracovníků, poskytování informací o postupech pro podávání stížností a poskytování pomoci při ochraně práv pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků. Může rovněž zahrnovat pomoc v soudním řízení.
(18)
Mělo by být na každém členském státě, aby rozhodnul, zda svěřit úkoly, které mají podle této směrnice vykonávat, výše uvedeným subjektům, nebo zda svěřit tyto úkoly stávajícím subjektům s obdobnými cíli na vnitrostátní úrovni, jako je podpora volného pohybu osob, provádění zásady rovného zacházení nebo ochrana práv jednotlivce. Pokud se členský stát rozhodne rozšířit mandát stávajícího subjektu, měl by zajistit, že tomuto subjektu budou k účinnému a náležitému plnění jeho stávajících a dodatečných úkolů přiděleny dostatečné zdroje. Pokud jsou úkoly rozděleny mezi více subjektů, měly by členské státy zajistit jejich náležitou koordinaci.
(19)
Členské státy by měly zajistit, aby jeden nebo více z těchto subjektů působily jako kontaktní místo a aby spolupracovaly a sdílely informace, jako jsou kontaktní údaje všech subjektů, prostředky nápravy a kontaktní údaje sdružení, organizací nebo dalších právnických osob, které poskytují informace a služby pracovníkům Unie a jejich rodinným příslušníkům, s odpovídajícími kontaktními místy v jiných členských státech. Seznam kontaktních míst by měl být zpřístupněn veřejnosti.
(20)
Členské státy by měly podporovat spolupráci mezi subjekty jimi určenými podle této směrnice a stávajícími informačními a asistenčními službami poskytovanými sociálními partnery, sdruženími, organizacemi nebo dalšími příslušnými právnickými osobami, jako jsou organizace odpovědné za koordinační postupy podle nařízení Evropského parlamentu a Rady (ES) č. 883/2004 (5), a případně pracovní inspektoráty.
(21)
Členské státy by měly zajistit podporu synergií se stávajícími informačními a podpůrnými nástroji na úrovni Unie a za tímto účelem zajistit, aby stávající či nově vytvořené subjekty úzce spolupracovaly se stávajícími informačními a asistenčními službami, jako jsou Vaše Evropa, SOLVIT, Enterprise Europe Network, jednotná kontaktní místa a EURES, včetně případných přeshraničních partnerství EURES.
(22)
Členské státy by měly podporovat dialog se sociálními partnery a s příslušnými nevládními organizacemi s cílem řešit a potírat neodůvodněná omezení a překážky v souvislosti s právem na volný pohyb nebo různé formy diskriminace na základě státní příslušnosti.
(23)
Členské státy by měly stanovit způsob, jakým občané Unie, jako jsou pracovníci, studenti a čerství absolventi, jakož i zaměstnavatelé, sociální partneři a další zúčastněné strany, mohou získat snadno dostupné a relevantní informace o ustanoveních této směrnice a nařízení (EU) č. 492/2011, včetně informací o subjektech určených podle této směrnice a o dostupných prostředcích nápravy a ochrany. Členské státy by měly přijmout opatření za účelem zpřístupnění těchto informací ve více než jednom úředním jazyce Unie, s ohledem na poptávku na trhu práce. Tím by neměly být dotčeny právní předpisy členských států o používání jazyků. Tyto informace by mohly být poskytovány formou individuálního poradenství a měly by být snadno dostupné i prostřednictvím internetových stránek Vaše Evropa a EURES.
(24)
S cílem usnadnit prosazování práv udělených podle práva Unie je důležité důsledně provádět a monitorovat směrnici Rady 91/533/EHS (6).
(25)
Tato směrnice stanoví minimální požadavky, a dává tak členským státům možnost přijmout nebo zachovat příznivější ustanovení. Členské státy mají kromě toho možnost rozšířit pravomoci organizací, jimž byly svěřeny úkoly související s ochranou pracovníků Unie před diskriminací na základě státní příslušnosti tak, aby v nich bylo zahrnuto i právo na rovné zacházení bez diskriminace na základě státní příslušnosti pro všechny občany Unie a jejich rodinné příslušníky vykonávající své právo na volný pohyb, jak je zakotvuje článek 21 Smlouvy o fungování EU a směrnice 2004/38/ES. Provádění této směrnice by nemělo sloužit k ospravedlnění jakéhokoli zhoršení situace, která již v jednotlivých členských státech existuje.
(26)
Skutečné provádění této směrnice znamená, že členské státy by při přijímání příslušných opatření za účelem splnění povinností podle této směrnice měly uvést odkaz na tuto směrnici, nebo takový odkaz učinit při úředním vyhlášení těchto prováděcích opatření.
(27)
Členské státy se v souladu se společným politickým prohlášením členských států a Komise o informativních dokumentech ze dne 28. září 2011 zavázaly, že v odůvodněných případech doplní oznámení o opatřeních přijatých za účelem provedení směrnice ve vnitrostátním právu o jeden či více dokumentů s informacemi o vztahu mezi jednotlivými složkami směrnice a příslušnými částmi vnitrostátních nástrojů je provádějícími. V případě této směrnice považuje normotvůrce předložení uvedených dokumentů za odůvodněné.
(28)
Po uplynutí přiměřené doby pro provádění této směrnice by Komise měla vypracovat zprávu o jejím provádění, v níž zejména vyhodnotí, zda je třeba předložit určité návrhy s cílem zaručit lepší prosazování práva Unie v oblasti volného pohybu. Komise by se v této zprávě měla zabývat potížemi, s nimiž se mohou setkat mladí absolventi hledající zaměstnání v Unii a manželé či manželky pracovníků Unie, kteří jsou státními příslušníky třetích zemí.
(29)
Tato směrnice dodržuje základní práva a ctí zásady uznávané v Listině, zejména právo svobodné volby povolání a právo pracovat, zákaz diskriminace, především na základě státní příslušnosti, právo na kolektivní vyjednávání a akce, slušné a spravedlivé pracovní podmínky, právo na volný pohyb a pobyt a právo na účinnou právní ochranu a spravedlivý proces. Musí být prováděna v souladu s těmito právy a zásadami.
(30)
Tato směrnice respektuje rozdílné modely trhů práce jednotlivých členských států, včetně modelů trhu práce regulovaných kolektivními smlouvami.
(31)
Jelikož cíle této směrnice, totiž stanovit společný obecný rámec příslušných ustanovení, opatření a mechanismů nezbytných pro lepší a jednotnější uplatňování a praktické prosazování práv týkajících se volného pohybu pracovníků udělených Smlouvou o fungování EU a nařízením (EU) č. 492/2011, nemůže být uspokojivě dosaženo členskými státy, ale spíše jich, z důvodu rozsahu a účinků, může být lépe dosaženo na úrovni Unie, smí Unie přijmout opatření v souladu se zásadou subsidiarity stanovenou v článku 5 Smlouvy o Evropské unii. V souladu se zásadou proporcionality stanovenou v uvedeném článku nepřekračuje tato směrnice rámec toho, co je nezbytné pro dosažení tohoto cíle,
PŘIJALY TUTO SMĚRNICI:
Článek 1
Předmět
Tato směrnice obsahuje ustanovení, která usnadňují jednotné uplatňování a praktické prosazování práv stanovených článkem 45 Smlouvy o fungování EU a články 1 až 10 nařízení (EU) č. 492/2011. Tato směrnice se vztahuje na občany Unie vykonávající tato práva a jejich rodinné příslušníky (dále jen „pracovníci Unie a jejich rodinní příslušníci“).
Článek 2
Oblast působnosti
1. Tato směrnice se vztahuje na následující otázky uvedené v článcích 1 až 10 nařízení (EU) č. 492/2011 a týkající se volného pohybu pracovníků:
a)
přístup k zaměstnání;
b)
podmínky zaměstnávání a pracovní podmínky, zejména v oblasti odměňování, skončení pracovního poměru, bezpečnosti a ochrany zdraví při práci, a pokud se pracovníci Unie stanou nezaměstnanými, profesního znovuzačlenění nebo opětného zaměstnání;
c)
přístup k sociálním a daňovým výhodám;
d)
členství v odborech a způsobilost být zvolen do orgánů zastupujících pracovníky;
e)
přístup k odborné přípravě;
f)
přístup k bydlení;
g)
přístup dětí pracovníků Unie k obecnému, učňovskému a odbornému vzdělávání;
h)
pomoc poskytovaná úřady práce.
2. Oblast působnosti této směrnice se shoduje s oblastí působnosti nařízení (EU) č. 492/2011.
Článek 3
Ochrana práv
1. Členské státy zajistí, aby po případném odvolání k jiným příslušným orgánům, včetně, považují-li to za vhodné, po využití dohodovacích řízení, bylo všem pracovníkům Unie a jejich rodinným příslušníkům, kteří se domnívají, že se setkali nebo setkávají s neodůvodněnými omezeními a překážkami v souvislosti se svým právem na volný pohyb nebože byli poškozeni nebo jsou poškozováni v důsledku neuplatnění zásady rovného zacházení na svůj případ, k dispozici soudní řízení za účelem prosazování práv vyplývajících z článku 45 Smlouvy o fungování EU a článků 1 až 10 nařízení (EU) č. 492/2011 i poté, co vztah, v němž se údajně setkali s omezením a překážkou či diskriminací, již skončil.
2. Členské státy zajistí, aby se sdružení, organizace, včetně sociálních partnerů, nebo jiné právnické osoby, které mají v souladu s kritérii stanovenými ve vnitrostátním právu nebo se zvyklostmi či kolektivními smlouvami oprávněný zájem na tom, aby tato směrnice byla dodržována, směly se souhlasem pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků buď jejich jménem, nebo na jejich podporu účastnit jakéhokoli soudního nebo správního řízení stanoveného za účelem prosazování práv uvedených v článku 1.
3. Odstavec 2 se použije, aniž jsou dotčeny další případné pravomoci a kolektivní práva sociálních partnerů a zástupců zaměstnanců a zaměstnavatelů, včetně práva jednat v kolektivním zájmu, podle vnitrostátního práva či zvyklostí.
4. Odstavec 2 se použije, aniž jsou dotčeny vnitrostátní procesní předpisy týkající se zastupování a obhajoby v soudním řízení.
5. Odstavce 1 a 2 tohoto článku se použijí, aniž jsou dotčeny vnitrostátní předpisy stanovující lhůty k prosazování práv uvedených v článku 1. Tyto vnitrostátní lhůty však nesmějí výkon těchto práv v podstatě znemožnit nebo nadměrně ztížit.
6. Členské státy zavedou do svých vnitrostátních právních řádů nezbytná opatření pro ochranu pracovníků Unie před jakýmkoli nepříznivým zacházením nebo důsledky plynoucími ze stížnosti nebo žaloby, jejímž cílem je prosazení práv uvedených v článku 1.
Článek 4
Subjekty na podporu rovného zacházení a podporu pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků
1. Každý členský stát určí jednu nebo více struktur nebo subjektů (dále jen „subjekty“) na propagaci, analýzu, monitorování a podporu rovného zacházení s pracovníky Unie a jejich rodinnými příslušníky bez diskriminace na základě státní příslušnosti nebo neodůvodněných omezení a překážek v souvislosti s jejich právem na volný pohyb a přijmou nezbytná opatření pro řádné fungování těchto subjektů. Tyto subjekty mohou být součástí stávajících vnitrostátních subjektů, které mají obdobné cíle.
2. Členské státy zajistí, aby pravomoci těchto subjektů zahrnovaly:
a)
poskytování nebo zajišťování poskytnutí nezávislé právní či jiné pomoci pracovníkům Unie a jejich rodinným příslušníkům, aniž jsou dotčena jejich práva a práva sdružení, organizací a jiných právnických osob uvedených v článku 3;
b)
fungování jako kontaktní místo ve styku s obdobnými kontaktními místy v jiných členských státech za účelem spolupráce a sdílení relevantních informací;
c)
provádění nebo zadávání nezávislých průzkumů a analýz týkajících se neodůvodněných omezení a překážek v souvislosti s právem na volný pohyb nebo diskriminace pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků na základě státní příslušnosti;
d)
zajišťování zveřejňování nezávislých zpráv a předkládání doporučení k veškerým otázkám souvisejícím s těmito omezeními a překážkami či diskriminací;
e)
zveřejňování relevantních informací o uplatňování pravidel Unie pro volný pohyb pracovníků na vnitrostátní úrovni.
Ve vztahu k prvnímu pododstavci písm. a), pokud subjekty poskytují pomoc v soudním řízení v souladu s vnitrostátním právem nebo zvyklostmi, musí být tato pomoc bezplatná pro osoby, které nemají dostatečné finanční prostředky.
3. Členské státy sdělí Komisi názvy a kontaktní údaje kontaktních míst, jakož i veškeré jejich aktualizace či změny. Komise vede seznam kontaktních míst a zpřístupní jej členským státům.
4. Členské státy zajistí, aby stávající nebo nově vytvořené subjekty byly obeznámeny se stávajícími informačními a asistenčními službami na úrovni Unie, jako je Vaše Evropa, SOLVIT, EURES, Enterprise Europe Network a jednotná kontaktní místa, a aby byly schopny jich využívat a spolupracovat s nimi.
5. Pokud jsou úkoly uvedené v odstavci 2 rozděleny mezi více subjektů, zajistí členské státy náležitou koordinaci těchto úkolů.
Článek 5
Dialog
Členské státy podporují dialog se sociálními partnery a s příslušnými nevládními organizacemi, jež mají v souladu s vnitrostátním právem nebo zvyklostmi oprávněný zájem přispívat za účelem podpory zásady rovného zacházení k boji proti neodůvodněným omezením a překážkám v souvislosti s právem na volný pohyb a k boji proti diskriminaci pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků na základě státní příslušnosti.
Článek 6
Přístup k informacím a šíření informací
1. Členské státy zajistí, aby s předpisy přijatými na základě této směrnice a podle článků 1 až 10 nařízení (EU) č. 492/2011 byly všemi vhodnými prostředky a na celém území seznámeny dotčené osoby, zejména pracovníci a zaměstnavatelé v Unii.
2. Členské státy poskytují o právech přiznaných právem Unie v oblasti volného pohybu pracovníků jasné, bezplatné, snadno dostupné, komplexní a aktuální informace ve více než jednom úředním jazyce Unie. Tyto informace by měly být snadno dostupné i prostřednictvím internetových stránek Vaše Evropa a EURES.
Článek 7
Minimální požadavky
1. Členské státy mohou zavést nebo zachovat předpisy, které jsou z hlediska ochrany zásady rovného zacházení příznivější než ustanovení této směrnice.
2. Členské státy mohou stanovit, že pravomoci subjektů uvedených v článku 4 této směrnice v oblasti propagace, analýzy, monitorování a podpory rovného zacházení s pracovníky Unie a jejich rodinnými příslušníky bez diskriminace na základě státní příslušnosti se rovněž vztahují na právo na rovné zacházení bez diskriminace na základě státní příslušnosti všech občanů Unie vykonávajících své právo na volný pohyb a jejich rodinných příslušníků v souladu s článkem 21 Smlouvy o fungování EU a se směrnicí 2004/38/ES.
3. Provádění této směrnice není za žádných okolností dostatečným důvodem pro snížení úrovně ochrany pracovníků Unie a jejich rodinných příslušníků v oblastech, na které se tato směrnice vztahuje, aniž je tím dotčeno právo členských států reagovat na změny situace přijetím právních a správních předpisů lišících se od těch, které jsou platné ke dni 20. května 2014, za předpokladu, že je dodržována.
Článek 8
Provedení
1. Členské státy uvedou v účinnost právní a správní předpisy nezbytné pro dosažení souladu s touto směrnicí do 21. května 2016. Neprodleně o nich uvědomí Komisi.
Tyto předpisy přijaté členskými státy musí obsahovat odkaz na tuto směrnici nebo musí být takový odkaz učiněn při jejich úředním vyhlášení. Způsob odkazu si stanoví členské státy.
2. Členské státy sdělí Komisi znění hlavních vnitrostátních právních předpisů, které přijmou v oblasti působnosti této směrnice.
Článek 9
Zpráva
Do 21. listopadu 2018 předloží Komise Evropskému parlamentu, Radě a Evropskému hospodářskému a sociálnímu výboru zprávu o provádění této směrnice s cílem navrhnout případné potřebné změny.
Článek 10
Vstup v platnost
Tato směrnice vstupuje v platnost dvacátým dnem po vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
Článek 11
Určení
Tato směrnice je určena členským státům.
Ve Štrasburku dne 16. dubna 2014.
DYREKTYWA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY 2014/54/UE
z dnia 16 kwietnia 2014 r.
w sprawie środków ułatwiających korzystanie z praw przyznanych pracownikom w kontekście swobodnego przepływu pracowników
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 46,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (1),
po konsultacji z Komitetem Regionów,
stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą (2),
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Swobodny przepływ pracowników jest podstawową swobodą, z której korzystają obywatele Unii, oraz jednym z filarów rynku wewnętrznego zapisanych w art. 45 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE). Jego wdrażanie jest doprecyzowane w prawie Unii mającym na celu zagwarantowanie pełnego korzystania z praw przyznanych obywatelom Unii oraz członkom ich rodzin. Pojęcie „członkowie ich rodzin” należy rozumieć jako mające takie samo znaczenie jak pojęcie zdefiniowane w art. 2 pkt 2 dyrektywy 2004/38/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (3) i powinno się je stosować również do członków rodzin pracowników przygranicznych.
(2)
Swobodny przepływ pracowników jest również kluczowym elementem rozwoju prawdziwego unijnego rynku pracy, umożliwiającym pracownikom przenoszenie się do regionów, w których występują niedobory siły roboczej lub w których jest więcej szans na zatrudnienie, oraz ułatwiającym znalezienie przez większą liczbę osób miejsc pracy bardziej odpowiadających ich umiejętnościom, a także przezwyciężanie niedoborów na rynku pracy.
(3)
Swobodny przepływ pracowników daje prawo każdemu obywatelowi Unii, niezależnie od jego miejsca zamieszkania, do swobodnego przemieszczenia się do innego państwa członkowskiego w celu podjęcia tam pracy lub pobytu w nim w celach związanych z pracą. Chroni pracowników przed dyskryminacją ze względu na obywatelstwo w odniesieniu do dostępu do zatrudnienia, warunków zatrudnienia i pracy, zwłaszcza wynagrodzenia i zwolnienia, a także w odniesieniu do przywilejów podatkowych i socjalnych, poprzez zapewnienie im - w ramach prawa krajowego, praktyki i układów zbiorowych - równego traktowania w porównaniu z obywatelami danego państwa członkowskiego. Z praw tych powinni korzystać bez dyskryminacji wszyscy obywatele Unii korzystający ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się, w tym pracownicy zatrudnieni na stałe, pracownicy sezonowi i przygraniczni. Należy odróżnić swobodny przepływ pracowników od swobody świadczenia usług, obejmującej prawo przedsiębiorstw do świadczenia usług w innym państwie członkowskim i do tymczasowego delegowania swoich pracowników w celu wykonania przez nich prac niezbędnych do świadczenia usług w tym państwie członkowskim.
(4)
W odniesieniu do korzystania przez pracowników unijnych i członków ich rodzin z prawa do swobodnego przemieszczania się, art. 45 TFUE przyznaje istotne prawa w zakresie korzystania z tej podstawowej swobody, które to prawa określono dokładniej w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 492/2011 (4).
(5)
Skuteczne korzystanie z prawa do swobodnego przepływu pracowników jest jednak nadal dużym wyzwaniem, a wielu unijnych pracowników jest często nieświadomych swoich praw w tym zakresie. Z uwagi na, między innymi, ich potencjalnie bardziej niekorzystną sytuację unijni pracownicy mogą nadal doświadczać nieuzasadnionych ograniczeń lub przeszkód w zakresie korzystania ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się, takich jak: nieuznawanie kwalifikacji, dyskryminacja ze względu na obywatelstwo, a także wykorzystywanie, gdy przenoszą się do innego państwa członkowskiego. Istnieje zatem rozbieżność między samym prawem a jego stosowaniem w praktyce, którą należy się zająć.
(6)
W lipcu 2010 r., w komunikacie zatytułowanym „Potwierdzenie zasady swobodnego przepływu pracowników: prawa oraz główne zmiany” Komisja zapowiedziała, że zastanowi się nad sposobem podejścia do nowych potrzeb i wyzwań, w szczególności w świetle nowych modeli mobilności dotyczących unijnych pracowników i członków ich rodzin. Komisja stwierdziła również, że w kontekście nowej strategii dla rynku wewnętrznego określi sposoby promowania i usprawniania mechanizmów skutecznego wdrażania zasady równego traktowania w odniesieniu do pracowników unijnych i członków ich rodzin, korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się. Komisja przedstawiła także zmiany w prawodawstwie i orzecznictwie, w szczególności w odniesieniu do zakresu podmiotowego prawa Unii dotyczącego swobodnego przepływu pracowników oraz istoty praw przysługujących pracownikom unijnym i członkom ich rodzin.
(7)
W sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE za rok 2010, zatytułowanym „Usuwanie przeszkód w zakresie praw obywatelskich UE” z dnia 27 października 2010 r. Komisja wskazała rozbieżne i nieprawidłowe stosowanie prawa unijnego dotyczącego prawa swobodnego przepływu osób jako jedną z głównych przeszkód napotykanych przez obywateli Unii w skutecznym korzystaniu z ich praw wynikających z prawa unijnego. W związku z tym Komisja ogłosiła swój zamiar podjęcia działań „w celu ułatwienia swobodnego przemieszczania się obywateli UE oraz pochodzących z państw trzecich członków ich rodzin poprzez rygorystyczne egzekwowanie przepisów UE, w tym przepisów o niedyskryminacji, poprzez wspieranie dobrych praktyk, szerzenie praktycznej znajomości przepisów UE oraz szersze rozpowszechnianie informacji na temat prawa obywateli UE do swobodnego przemieszczania się” (sprawozdanie na temat obywatelstwa UE za rok 2010, działanie 15). Ponadto w sprawozdaniu na temat obywatelstwa UE za rok 2013, zatytułowanym „Obywatele UE: wasze prawa, wasza przyszłość”, Komisja podjęła również kwestię potrzeby usunięcia przeszkód administracyjnych i uproszczenia procedur dotyczących obywateli Unii mieszkających, pracujących i podróżujących w innych państwach członkowskich.
(8)
W komunikacie Komisji zatytułowanym „W kierunku odnowy gospodarczej sprzyjającej zatrudnieniu” z dnia 18 kwietnia 2012 r. („pakiet dotyczący zatrudnienia”) Komisja ogłosiła, że zamierza „przedstawić wniosek ustawodawczy w sprawie wsparcia mobilnych pracowników (poprzez informowanie i doradztwo) w wykonywaniu praw przysługujących na mocy TFUE i rozporządzenia (UE) nr 492/2011” oraz wezwała państwa członkowskie do „informowania na temat praw przysługujących na podstawie prawa Unii w dziedzinie niedyskryminacji, równości kobiet i mężczyzn oraz swobodnego przepływu pracowników, oraz zwiększania dostępu do tych praw, a także do otwarcia i ułatwienia dostępu obywateli Unii do stanowisk w administracji publicznej zgodnie z prawem Unii według wykładni Trybunału Sprawiedliwości”. W tym kontekście Trybunał stale utrzymywał w swym orzecznictwie, że zastrzeżenie dostępu do niektórych stanowisk w administracji publicznej tylko dla własnych obywateli należy interpretować w sposób ścisły i dotyczy ono jedynie stanowisk wymagających pośredniego lub bezpośredniego uczestnictwa w wykonywaniu uprawnień powierzonych na mocy prawa publicznego i obowiązków mających na celu ochronę ogólnych interesów państwa lub innych organów publicznych.
(9)
Odpowiednie i skuteczne stosowanie oraz egzekwowanie art. 45 TFUE oraz rozporządzenia (UE) nr 492/2011, a także świadomość przysługujących praw mają zasadnicze znaczenie dla ochrony praw i równego traktowania unijnych pracowników i członków ich rodzin, natomiast ich niewystarczające egzekwowanie zmniejsza skuteczność mających zastosowanie w tej dziedzinie przepisów unijnych oraz zagraża prawom i ochronie pracowników unijnych i członków ich rodzin.
(10)
Bardziej skuteczne i jednolite stosowanie praw przyznanych na mocy przepisów unijnych w zakresie swobodnego przepływu pracowników jest również niezbędne dla właściwego funkcjonowania rynku wewnętrznego.
(11)
Należy usprawnić stosowanie i monitorowanie przepisów unijnych w zakresie swobodnego przepływu pracowników w celu zapewnienia, aby pracownicy unijni i członkowie ich rodzin, a także pracodawcy, organy publiczne i inne zainteresowane osoby były lepiej poinformowane o prawach i obowiązkach w zakresie swobodnego przemieszczania się oraz aby pomagać i udzielać ochrony pracownikom unijnym i członkom ich rodzin przy korzystaniu z tych praw, a także przeciwdziałać obchodzeniu przepisów przez organy publiczne i pracodawców publicznych lub prywatnych. W tym kontekście państwa członkowskie mogą również rozważyć skutki zwiększonej mobilności, takie jak „drenaż mózgów” czy odpływ młodzieży.
(12)
Aby zapewnić prawidłowe stosowanie unijnych przepisów prawa materialnego w zakresie swobodnego przepływu pracowników oraz monitorowanie zgodności z tym przepisami, państwa członkowskie powinny podjąć odpowiednie środki w celu ochrony pracowników unijnych i członków ich rodzin, korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się, zarówno przed dyskryminacją ze względu na obywatelstwo, jak i wszelkimi nieuzasadnionymi ograniczeniami lub przeszkodami w korzystaniu z tego prawa.
(13)
W tym celu należy ustanowić przepisy szczegółowe dotyczące skutecznego egzekwowania oraz ułatwić sprawniejsze i bardziej jednolite stosowanie przepisów prawa materialnego regulujących swobodny przepływ pracowników zgodnie z art. 45 TFUE i rozporządzeniem (UE) nr 492/2011. W egzekwowaniu tej podstawowej swobody należy uwzględnić zasadę równości kobiet i mężczyzn oraz zakaz dyskryminacji pracowników unijnych i członków ich rodzin z jakiegokolwiek względu, jak określono w art. 21 Karty praw podstawowych Unii Europejskiej („Karta”).
(14)
W tym kontekście należy zagwarantować rzeczywistą i skuteczną ochronę sądową pracownikom unijnym i członkom ich rodzin, którzy doświadczyli dyskryminacji ze względu na obywatelstwo bądź nieuzasadnionego ograniczenia lub przeszkód w korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się. W przypadku gdy państwa członkowskie ustanawiają procedury administracyjne jako środki dochodzenia roszczeń, powinny one zapewnić możliwość zaskarżenia wszelkich decyzji administracyjnych przed sądem w rozumieniu art. 47 Karty. W związku z prawem do skutecznej ochrony prawnej pracownicy unijni powinni mieć ochronę przed wszelkim niekorzystnym traktowaniem lub konsekwencjami wynikającymi ze skargi lub postępowania, które zmierzają do egzekwowania praw gwarantowanych na mocy niniejszej dyrektywy.
(15)
W celu zapewnienia skuteczniejszej ochrony, stowarzyszenia lub podmioty prawne, w tym partnerzy społeczni, powinni być również uprawnieni do angażowania się w postępowania, na zasadach określonych przez państwo członkowskie, w imieniu domniemanej ofiary albo w celu udzielenia jej wsparcia, za jej zgodą. Powinno to pozostawać bez uszczerbku dla krajowych przepisów proceduralnych dotyczących reprezentowania i obrony w postępowaniu przed sądem oraz dla innych kompetencji i zbiorowych praw partnerów społecznych oraz przedstawicieli pracowników i pracodawców, takich jak działania dotyczące egzekwowania - zgodnie z krajowymi przepisami lub praktyką - układów zbiorowych, a w stosownych przypadkach również działania na rzecz interesu zbiorowego. Z myślą o zapewnieniu skutecznej ochrony prawnej oraz bez uszczerbku dla istniejących mechanizmów obrony zbiorowej, którymi dysponują partnerzy społeczni, oraz dla krajowego prawa lub praktyki krajowej, zachęca się państwa członkowskie do przeglądu wdrożenia wspólnych zasad dotyczących mechanizmów zbiorowego dochodzenia roszczeń o zaprzestanie bezprawnych praktyk oraz roszczeń odszkodowawczych.
(16)
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości, krajowe przepisy dotyczące terminów egzekwowania praw gwarantowanych na mocy niniejszej dyrektywy powinny być tak skonstruowane, aby nie można było uznać, iż praktycznie uniemożliwiają lub zbytnio utrudniają korzystanie z tych praw.
(17)
Sama ochrona przed dyskryminacją ze względu na obywatelstwo zostałaby wzmocniona dzięki istnieniu w każdym państwie członkowskim skutecznych organów dysponujących odpowiednią wiedzą fachową, mających kompetencje w dziedzinie promowania równego traktowania, analizowania problemów, jakie napotykają pracownicy unijni i członkowie ich rodzin, korzystający z prawa do swobodnego przemieszczania się, poszukiwania możliwych rozwiązań i udzielania im konkretnej pomocy. Kompetencje tych organów powinny obejmować między innymi udzielanie pracownikom unijnym i członkom ich rodzin niezależnego poradnictwa prawnego lub innej pomocy, takiej jak dostarczanie informacji prawnych na temat stosowania do nich odpowiednich przepisów unijnych i krajowych dotyczących swobodnego przepływu pracowników, informacji o procedurach składania skarg i pomocy w ochronie ich praw. Kompetencje te mogą również obejmować pomoc w postępowaniach sądowych
(18)
To poszczególne państwa członkowskie powinny decydować, czy przydzielić zadania, które mają być wykonywane na mocy niniejszej dyrektywy, organom, o których mowa powyżej, czy też istniejącym organom mającym podobne cele na poziomie krajowym, na przykład promowanie swobodnego przepływu osób, wdrażanie zasady równego traktowania lub gwarantowanie praw indywidualnych. Gdyby państwo członkowskie zdecydowało o poszerzeniu zakresu kompetencji już istniejącego organu, powinno zapewnić przyznanie temu organowi wystarczających zasobów na skuteczną i adekwatną realizację jego obecnych i dodatkowych zadań. W przypadku gdy zadania przydzielono więcej niż jednemu organowi, państwa członkowskie powinny zapewnić odpowiednią koordynację przy wykonywaniu tych zadań.
(19)
Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby jeden lub większa liczba organów pełniło funkcję punktu kontaktowego oraz aby współpracowały one z równoważnymi punktami kontaktowymi w pozostałych państwach członkowskich i wymieniały się z nimi informacjami, takimi jak: dane kontaktowe wszystkich organów, sposoby dochodzenia roszczeń i dane kontaktowe stowarzyszeń, organizacji lub innych podmiotów prawnych dostarczających informacji i usług na rzecz pracowników unijnych i członków ich rodzin. Wykaz punktów kontaktowych powinien być podany do publicznej wiadomości.
(20)
Państwa członkowskie powinny promować współpracę między organami, które wyznaczyły w ramach niniejszej dyrektywy a istniejącymi podmiotami udzielającymi informacji i pomocy prowadzonymi przez partnerów społecznych, stowarzyszenia, organizacje i inne odpowiednie podmioty prawne, takie jak organizacje odpowiedzialne za koordynację działań na mocy rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 883/2004 (5), a w stosownych przypadkach przez inspektoraty pracy.
(21)
Państwa członkowskie powinny zapewniać wspieranie synergii z istniejącymi narzędziami służącymi udzielaniu informacji oraz wsparcia na poziomie unijnym i w tym celu powinny zapewnić, aby istniejące lub nowo stworzone organy blisko współpracowały z istniejącymi podmiotami udzielającymi informacji i pomocy, takimi jak Twoja Europa, SOLVIT, Europejska Sieć Przedsiębiorczości, punkty kompleksowej obsługi oraz EURES, w tym w stosownych przypadkach partnerstwa transgraniczne EURES.
(22)
Państwa członkowskie powinny promować dialog z partnerami społecznymi i odpowiednimi organizacjami pozarządowymi w celu zwalczania nieuzasadnionych ograniczeń i przeszkód w korzystaniu z prawa do swobodnego przemieszczania się lub różnych form dyskryminacji ze względu na obywatelstwo.
(23)
Państwa członkowskie powinny ustalić, w jaki sposób dostarczać obywatelom Unii, takim jak: pracownicy, studenci, niedawni absolwenci, a także pracodawcy, partnerzy społeczni i inne zainteresowane strony, łatwo dostępnych, istotnych informacji na temat przepisów niniejszej dyrektywy i rozporządzenia (UE) nr 492/2011, w tym informacji o organach wyznaczonych na mocy niniejszej dyrektywy oraz dostępnych środkach dochodzenia roszczeń i ochrony. Państwa członkowskie powinny podjąć środki, aby udostępnić te informacje w więcej niż jednym języku urzędowym Unii, biorąc pod uwagę potrzeby rynku pracy. Nie powinno to kolidować z przepisami państw członkowskich dotyczącymi stosowania języków. Informacje te mogłyby być przekazywane w ramach doradztwa indywidualnego, a także powinny być łatwo dostępne za pośrednictwem portali Moja Europa i EURES.
(24)
W celu ułatwienia egzekwowania praw przyznanych na mocy prawa Unii, dyrektywa Rady 91/533/EWG (6) powinna być konsekwentnie wdrażana i monitorowana.
(25)
Niniejsza dyrektywa ustanawia wymogi minimalne, tym samym pozostawiając państwom członkowskim możliwość wprowadzenia lub utrzymania korzystniejszych przepisów. Państwa członkowskie mogą również rozszerzyć kompetencje organizacji wykonujących zadania związane z ochroną pracowników unijnych przed dyskryminacją ze względu na obywatelstwo, tak aby obejmowały one również prawo do równego traktowania bez względu na obywatelstwo w odniesieniu do wszystkich obywateli Unii korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się oraz członków ich rodzin, zgodnie z art. 21 TFUE oraz dyrektywą 2004/38/WE. Wdrażanie niniejszej dyrektywy nie powinno służyć jako uzasadnienie dla wprowadzenia przepisów mniej korzystnych w stosunku do istniejących obecnie w poszczególnych państwach członkowskich.
(26)
Skuteczne wdrożenie niniejszej dyrektywy wymaga, aby państwa członkowskie, przyjmując odpowiednie środki w celu spełnienia swoich obowiązków wynikających z niniejszej dyrektywy, zawarły w nich odniesienie do niniejszej dyrektywy lub aby odniesienie takie towarzyszyło urzędowej publikacji środków wykonawczych.
(27)
Zgodnie ze wspólną deklaracją polityczną państw członkowskich i Komisji dotyczącą dokumentów wyjaśniających z dnia 28 września 2011 r. państwa członkowskie zobowiązały się do dołączania, w uzasadnionych przypadkach, do powiadomienia o środkach transpozycji jednego lub większej liczby dokumentów wyjaśniających związki między elementami dyrektywy a odpowiadającymi im częściami krajowych instrumentów służących transpozycji. W odniesieniu do niniejszej dyrektywy prawodawca uznaje, że złożenie tych dokumentów jest uzasadnione.
(28)
Po upływie wystarczającego okresu na wdrożenie niniejszej dyrektywy Komisja powinna sporządzić sprawozdanie na temat jej wdrożenia, oceniające w szczególności potrzebę przedłożenia wszelkich koniecznych wniosków celem zagwarantowania skuteczniejszego egzekwowania prawa Unii dotyczącego swobodnego przemieszczania się. W sprawozdaniu tym Komisja powinna uwzględnić ewentualne trudności napotykane przez młodych absolwentów poszukujących zatrudnienia w Unii oraz pochodzących z państw trzecich małżonków pracowników unijnych.
(29)
Niniejsza dyrektywa nie narusza praw podstawowych i zasad uznanych w Karcie, w szczególności wolności wyboru zawodu i prawa do podejmowania pracy, prawa do niedyskryminacji, w szczególności ze względu na obywatelstwo, prawa do rokowań i działań zbiorowych, należytych i sprawiedliwych warunków pracy, prawa do wolności przemieszczania się i pobytu oraz prawa do skutecznego środka prawnego i do rzetelnego procesu sądowego. Dyrektywa ta musi zostać wdrożona zgodnie z tymi prawami i zasadami.
(30)
Niniejsza dyrektywa nie narusza różnych modeli rynku pracy istniejących w państwach członkowskich, w tym modeli rynku pracy regulowanych układami zbiorowymi.
(31)
Ponieważ cel niniejszej dyrektywy, a mianowicie ustanowienie wspólnych ogólnych ram dla odpowiednich przepisów, środków i mechanizmów niezbędnych dla sprawniejszego i bardziej jednolitego stosowania i egzekwowania w praktyce praw związanych ze swobodnym przemieszczaniem się pracowników przyznanych na mocy TFUE oraz rozporządzenia (UE) nr 492/2011, nie może zostać osiągnięty w sposób wystarczający przez państwa członkowskie, natomiast ze względu na rozmiary lub skutki działania możliwe jest lepsze jego osiągnięcie na poziomie Unii, Unia może podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości określoną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności, określoną w tym artykule, niniejsza dyrektywa nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tego celu,
PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
Artykuł 1
Przedmiot
Niniejsza dyrektywa ustanawia przepisy, które ułatwiają jednolite stosowanie i egzekwowanie w praktyce praw przyznanych na mocy art. 45 TFUE oraz art. 1-10 rozporządzenia (UE) nr 492/2011. Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do obywateli Unii korzystających z tych praw i do członków ich rodzin („pracownicy unijni i członkowie ich rodzin”).
Artykuł 2
Zakres stosowania
1. Niniejsza dyrektywa ma zastosowanie do następujących kwestii, o których mowa w art. 1-10 rozporządzenia (UE) nr 492/2011, w obszarze swobodnego przepływu pracowników:
a)
dostępu do zatrudnienia;
b)
warunków zatrudnienia i pracy, w szczególności w odniesieniu do wynagrodzenia, zwolnienia, bezpieczeństwa i higieny pracy oraz, w przypadku utraty pracy, powrotu do pracy lub ponownego zatrudnienia;
c)
dostępu do przywilejów socjalnych i podatkowych;
d)
członkostwa w związkach zawodowych i prawa do udziału w/wyboru do organów reprezentujących pracowników;
(e)
dostępu do szkoleń;
(f)
dostępu do zasobów mieszkaniowych;
(g)
dostępu do kształcenia, nauki zawodu oraz szkolenia zawodowego dla dzieci pracowników unijnych;
(h)
pomocy udzielanej przez urzędy pracy.
2. Zakres stosowania niniejszej dyrektywy jest identyczny z zakresem stosowania rozporządzenia (UE) nr 492/2011.
Artykuł 3
Ochrona praw
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby - po ewentualnym odwołaniu się do innych właściwych organów, w tym, w przypadku gdy uznają to za stosowne, po wykorzystaniu procedur pojednawczych - dostępne były procedury sądowe służące egzekwowaniu obowiązków wynikających z art. 45 TFUE i art. 1-10 rozporządzenia (UE) nr 492/2011, dla wszystkich pracowników unijnych i członków ich rodzin, którzy uważają, że doświadczyli lub doświadczają nieuzasadnionych ograniczeń lub przeszkód w zakresie ich prawa do swobodnego przemieszczania się lub którzy uważają, że zostali pokrzywdzeni z powodu niezastosowania wobec nich zasady równego traktowania, nawet po ustaniu stosunku, w ramach którego miało wystąpić takie ograniczenie, przeszkoda lub dyskryminacja.
2. Państwa członkowskie zapewniają, aby stowarzyszenia, organizacje, w tym partnerzy społeczni, lub inne podmioty prawne, które zgodnie z kryteriami określonymi w ich prawie krajowym, praktyce lub w układach zbiorowych mają uzasadniony interes w zapewnianiu przestrzegania niniejszej dyrektywy, mogły uczestniczyć - w imieniu pracowników unijnych i członków ich rodzin albo w celu udzielenia im wsparcia, za ich zgodą - we wszelkich procedurach sądowych lub administracyjnych przewidzianych do celów egzekwowania praw, o których mowa w art. 1.
3. Ust. 2 stosuje się bez uszczerbku dla innych kompetencji i zbiorowych praw partnerów społecznych, pracowników i przedstawicieli pracodawców, w stosownych przypadkach, w tym prawa do podejmowania działań na rzecz interesu zbiorowego, zgodnie z krajowym prawem lub praktyką.
4. Ust. 2 stosuje się bez uszczerbku dla krajowych przepisów proceduralnych dotyczących reprezentowania w postępowaniach sądowych orazobrony w takich postępowaniach.
5. Ust. 1 i 2 stosuje się bez uszczerbku dla krajowych przepisów dotyczących terminów egzekwowania praw, o których mowa w art. 1. Terminy przewidziane w prawie krajowym nie mogą jednak praktycznie uniemożliwiać lub zbytnio utrudniać korzystania z tych praw.
6. Państwa członkowskie wprowadzają do swoich krajowych systemów prawnych środki niezbędne do ochrony pracowników unijnych przed wszelkiego rodzaju niekorzystnym traktowaniem lub niekorzystnymi konsekwencjami wynikającymi ze skargi lub postępowania, które zmierzają do egzekwowania praw, o których mowa w art. 1.
Artykuł 4
Organy promujące równe traktowanie oraz wspierające pracowników unijnych i członków ich rodzin
1. Każde państwo członkowskie wyznacza jedną lub większą liczbę struktur lub organów („organy”), których zadaniem jest promowanie, analiza, monitorowanie i wspieranie równego traktowania pracowników unijnych i członków ich rodzin bez dyskryminacji ze względu na obywatelstwo, nieuzasadnionych ograniczeń lub przeszkód w zakresie ich prawa do swobodnego przemieszczania się, oraz podejmuje niezbędne kroki, aby zapewnić właściwe funkcjonowanie takich organów. Organy te mogą być częścią istniejących organów na poziomie krajowym mających podobne cele.
2. Państwa członkowskie zapewniają, aby do kompetencji tych organów należało:
a)
dostarczanie lub zapewnianie niezależnego poradnictwa prawnego lub innej pomocy pracownikom unijnym i członkom ich rodzin, bez uszczerbku dla ich praw, oraz praw stowarzyszeń, organizacji i innych podmiotów prawnych, o których mowa w art. 3;
b)
pełnienie roli punktów kontaktowych dla równoważnych punktów kontaktowych w innych państwach członkowskich w celu współpracy i wymiany stosownych informacji;
c)
przeprowadzanie lub zlecanie niezależnych sondaży i analiz na temat nieuzasadnionych ograniczeń lub przeszkód w zakresie prawa do swobodnego przemieszczania się, lub dyskryminacji ze względu na obywatelstwo, w odniesieniu do pracowników unijnych i członków ich rodzin;
d)
zapewnianie publikacji niezależnych sprawozdań i wydawanie zaleceń w odniesieniu do wszelkich kwestii związanych z tego rodzaju ograniczeniami i przeszkodami lub dyskryminacją;
e)
publikowanie stosownych informacji o stosowaniu na poziomie krajowym przepisów Unii w dziedzinie swobodnego przepływu pracowników.
W odniesieniu do akapitu pierwszego lit. a), w przypadku gdy organy udzielają pomocy w postępowaniach sądowych, pomoc taka jest bezpłatna dla osób nieposiadających wystarczających środków, zgodnie z prawem krajowym lub praktyką krajową.
3. Państwa członkowskie przekazują Komisji nazwy i dane kontaktowe punktów kontaktowych oraz wszelkie aktualizacje i zmiany ich dotyczące. Komisja przechowuje wykaz punktów kontaktowych i udostępnia go państwom członkowskim.
4. Państwa członkowskie zapewniają, aby istniejące lub nowo stworzone organy wiedziały o istnieniu podmiotów udzielających informacji i pomocy na poziomie Unii, takich jak Twoja Europa, SOLVIT, EURES, Europejska Sieć Przedsiębiorczości i punkty kompleksowej obsługi, oraz aby organy te były w stanie korzystać z usług tych podmiotów i z nimi współpracować.
5. W przypadku gdy zadania, o których mowa w ust. 2, przydzielono więcej niż jednemu organowi, państwa członkowskie zapewniają odpowiednią koordynację wykonywania tych zadań.
Artykuł 5
Dialog
Państwa członkowskie promują dialog z partnerami społecznymi i stosownymi organizacjami pozarządowymi mającymi, zgodnie z prawem krajowym lub praktyką krajową, uzasadniony interes w przyczynianiu się do zwalczania nieuzasadnionych ograniczeń i przeszkód w zakresie prawa do swobodnego przemieszczania się, oraz dyskryminacji ze względu na obywatelstwo, w odniesieniu do pracowników unijnych i członków ich rodzin, w celu wspierania zasady równego traktowania.
Artykuł 6
Dostęp do informacji i jej rozpowszechnianie
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby zainteresowane osoby, w szczególności unijni pracownicy i pracodawcy, były powiadamiane - wszelkimi stosownymi środkami na całym ich terytorium - o przepisach przyjmowanych na mocy niniejszej dyrektywy i w związku z art. 1-10 rozporządzenia (UE) nr 492/2011.
2. Państwa członkowskie dostarczają - w więcej niż jednym języku urzędowym instytucji Unii - zrozumiałych, nieodpłatnych, łatwo dostępnych, wszechstronnych i aktualnych informacji o prawach przyznanych na mocy prawa Unii dotyczącego swobodnego przepływu pracowników. Informacje te powinny również być łatwo dostępne za pośrednictwem portali Twoja Europa i EURES.
Artykuł 7
Wymogi minimalne
1. Państwa członkowskie mogą wprowadzić lub utrzymać w mocy przepisy korzystniejsze z punktu widzenia ochrony zasady równego traktowania od przepisów ustanowionych w niniejszej dyrektywie.
2. Państwa członkowskie mogą postanowić, że kompetencje organów, o których mowa w art. 4 niniejszej dyrektywy, służące promowaniu, analizie, monitorowaniu i wspieraniu równego traktowania wszystkich pracowników unijnych i członków ich rodzin bez względu na obywatelstwo, obejmują również prawo do równego traktowania bez względu na obywatelstwo w odniesieniu do wszystkich obywateli Unii korzystających z prawa do swobodnego przemieszczania się oraz członków ich rodzin, zgodnie z art. 21 TFUE oraz dyrektywą 2004/38/WE.
3. Wdrożenie niniejszej dyrektywy nie może w żadnych okolicznościach stanowić wystarczającej podstawy do obniżenia poziomu ochrony pracowników unijnych i członków ich rodzin w dziedzinach, w których ma ona zastosowanie, bez uszczerbku dla prawa państw członkowskich do reagowania na zmiany sytuacji poprzez wprowadzenie przepisów ustawowych, wykonawczych i administracyjnych, które różnią się od przepisów obowiązujących w dniu 20 maja 2014 r., pod warunkiem że przepisy niniejszej dyrektywy są przestrzegane.
Artykuł 8
Transpozycja
1. Państwa członkowskie wprowadzą w życie przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy najpóźniej do dnia 21 maja 2016 r. Państwa członkowskie niezwłocznie przekazują Komisji tekst tych przepisów.
Przepisy przyjęte przez państwa członkowskie zawierają odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Metody dokonywania takiego odniesienia określane są przez państwa członkowskie.
2. Państwa członkowskie przekazują Komisji tekst podstawowych przepisów prawa krajowego przyjętych w dziedzinie objętej niniejszą dyrektywą.
Artykuł 9
Sprawozdanie
Do dnia 21 listopada 2018 r. Komisja przedstawi sprawozdanie dla Parlamentu Europejskiego, Rady i Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego na temat wdrożenia niniejszej dyrektywy, celem zaproponowania, w razie potrzeby, niezbędnych zmian.
Artykuł 10
Wejście w życie
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Artykuł 11
Adresaci
Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich.
Sporządzono w Strasburgu dnia 16 kwietnia 2014 r.