NAŘÍZENÍ EVROPSKÉHO PARLAMENTU A RADY (EU) č. 282/2014
ze dne 11. března 2014,
kterým se zavádí třetí program činnosti Unie v oblasti zdraví (2014-2020) a zrušuje rozhodnutí č. 1350/2007/ES
(Text s významem pro EHP)
EVROPSKÝ PARLAMENT A RADA EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 168 odst. 5 této smlouvy,
s ohledem na návrh Evropské komise,
po postoupení návrhu legislativního aktu vnitrostátním parlamentům,
s ohledem na stanovisko Evropského hospodářského a sociálního výboru (1),
s ohledem na stanovisko Výboru regionů (2),
v souladu s řádným legislativním postupem (3),
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Podle článku 168 Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „Smlouva o fungování EU“) je při vymezování a provádění všech politik a činností Unie třeba zajistit vysoký stupeň ochrany lidského zdraví. Unie má doplňovat a podporovat zdravotní politiky členských států, podněcovat spolupráci mezi členskými státy a podporovat koordinaci jejich programů a zároveň plně uznávat odpovědnost členských států za vymezení jejich zdravotních politik a za organizaci a poskytování zdravotních služeb a lékařské péče.
(2)
Pro splnění požadavků stanovených v článku 168 Smlouvy o fungování EU je zapotřebí nepřetržité úsilí. Podpora dobrého zdraví na úrovni Unie je rovněž nedílnou součástí strategie „Evropa 2020: strategie pro inteligentní a udržitelný růst podporující začlenění“ (dále jen „strategie Evropa 2020“). Pokud budou lidé déle zdraví a aktivní a bude jim umožněno převzít aktivní úlohu při péči o své zdraví, bude to mít celkově kladné účinky na zdraví, včetně snížení nerovností v oblasti zdraví, i pozitivní vliv na kvalitu života, na produktivitu a na konkurenceschopnost a zároveň se sníží tlak na rozpočty členských států. Podpora a uznávání inovací s dopadem na zdravotnictví pomáhá řešit problematiku udržitelnosti ve zdravotnictví v souvislosti s demografickými změnami a činnost za účelem omezení nerovností v oblasti zdraví je důležitá pro dosažení „růstu podporujícího začlenění“. Z těchto důvodů je vhodné zavést Třetí program činnosti Unie v oblasti zdraví (2014-2020) (dále jen „program“).
(3)
Podle definice Světové zdravotnické organizace (WHO) „je zdraví stavem úplné tělesné, duševní a sociální pohody, a ne pouhou nepřítomností nemoci či vady“. Za účelem zlepšení zdraví obyvatelstva v Unii a snížení nerovností v oblasti zdraví se proto nelze soustředit pouze na fyzické zdraví. Podle WHO se problémy s duševním zdravím podílejí na téměř 40 % let prožitých se zdravotním postižením. Tyto problémy jsou nadto velmi rozmanité a dlouhotrvající, bývají zdrojem diskriminace a významně se podílejí na rozdílné úrovni zdraví. Kromě toho hospodářská krize ovlivňuje faktory, které jsou určující pro duševní zdraví, neboť oslabuje ochranné faktory a zvyšuje ty rizikové.
(4)
Předchozí programy pro činnost Společenství v oblasti veřejného zdraví (2003-2008) a v oblasti zdraví (2008-2013), přijaté postupně rozhodnutími Evropského parlamentu a Rady č. 1786/2002/ES (4) a č. 1350/2007/ES (5) (dále jen „předchozí programy v oblasti zdraví“), byly hodnoceny kladně, neboť přinesly řadu důležitých vývojových tendencí a zlepšení. Program by měl navázat na úspěchy předchozích programů v oblasti zdraví. Měl by rovněž zohlednit doporučení externích auditů a provedených hodnocení, zejména pak doporučení Účetního dvora z jeho zvláštní zprávy č. 2/2009, podle nějž by pro období po roce 2013 měly Evropský parlament, Rada a Komise znovu zvážit rozsah činností Unie v oblasti veřejného zdraví a způsob financování této oblasti ze strany Unie. Přitom je třeba si uvědomit, jaké rozpočtové prostředky jsou k dispozici, a že jako prostředek, který napomáhá spolupráci a výměně informací mezi zainteresovanými subjekty v Evropě, existují i další mechanismy spolupráce.
(5)
V souladu s cíli strategie Evropa 2020 by se program měl zaměřit na soubor jasně vymezených cílů a akcí s jasnou, prokázanou přidanou hodnotou Unie a soustředit podporu na menší počet činností v prioritních oblastech. Důraz by měl být v souladu se zásadou subsidiarity kladen na ty oblasti, ve kterých jednoznačně existují aspekty přeshraniční povahy či aspekty týkající se vnitřního trhu nebo v nichž spolupráce na úrovni Unie přináší podstatné výhody a vyšší efektivitu.
(6)
Program by měl být prostředkem propagujícím akce v oblastech s přidanou hodnotou Unie, kterou lze prokázat na základě těchto aspektů: výměna osvědčených postupů mezi členskými státy; podpora sítí pro sdílení poznatků a vzájemné učení; řešení přeshraničních hrozeb za účelem omezení rizik a zmírnění jejich následků; řešení některých otázek týkajících se vnitřního trhu, kde Unie disponuje pevnou legitimitou k zajištění vysoce kvalitních řešení napříč členskými státy; uvolňování potenciálu inovací v oblasti zdraví; akce, které mohou vést k vytvoření systému referenčních ukazatelů umožňujících informované rozhodování na úrovni Unie; zvyšování účinnosti díky zamezení plýtvání v důsledku duplicit a optimalizaci využívání finančních prostředků.
(7)
Při provádění programu by měla být uznávána odpovědnost členských států za vymezení své zdravotní politiky a za organizaci a poskytování zdravotních služeb a lékařské péče.
(8)
Zpráva WHO o zdraví v Evropě z roku 2009 vymezuje oblast pro zvýšení investic do veřejného zdraví a zdravotních systémů. V tomto ohledu se členské státy vyzývají, aby zlepšování zdraví stanovily ve vnitrostátních programech jako jednu z priorit a aby využívaly většího povědomí o možnostech financování oblasti zdraví z prostředků Unie. Program by měl proto usnadnit začleňování jeho výsledků do vnitrostátních zdravotních politik.
(9)
Inovace v oblasti zdraví by měly být chápány jako strategie v oblasti veřejného zdraví, která se neomezuje na technický pokrok, pokud jde o produkty a služby. Podpora inovací v rámci opatření v oblasti veřejného zdraví, strategií prevence, řízení zdravotních systémů a organizace a poskytování zdravotních služeb a lékařské péče, včetně opatření na podporu zdraví a na předcházení nemocem, má potenciál zlepšit výstupy v oblasti veřejného zdraví, zvýšit kvalitu péče poskytované pacientům, reagovat na nenaplněné potřeby a zároveň podpořit konkurenceschopnost zainteresovaných subjektů a zlepšit nákladovou efektivitu i udržitelnost zdravotních služeb a lékařské péče. Program by měl proto usnadňovat dobrovolné zavádění inovací v oblasti zdraví, při zohlednění společných hodnot a zásad ve zdravotních systémech Evropské unie uvedených v závěrech Rady ze dne 2. června 2006 (6).
(10)
Program by měl zejména v souvislosti s hospodářskou krizí přispět k řešení nerovností v oblasti zdraví a podporovat rovnost a solidaritu prostřednictvím opatření k dosažení různých cílů a podporou a usnadňováním výměny osvědčených postupů.
(11)
Podle článků 8 a 10 Smlouvy o fungování EU má Unie podporovat rovnost žen a mužů a snažit se o boj proti diskriminaci. Program by měl proto v rámci všech svých činností podporovat zohlednění cílů spočívajících v rovnosti žen a mužů a v zákazu diskriminace.
(12)
Pacientům musí být umožněno, mimo jiné zvyšováním zdravotní gramotnosti, starat se aktivněji o své zdraví a zdravotní péči, která je jim poskytována, předcházet špatnému zdravotnímu stavu a činit informovaná rozhodnutí. Měla by se optimalizovat transparentnost činností při poskytování zdravotní péče a systémů zdravotní péče a dostupnost důvěryhodných, nezávislých a uživatelsky vstřícných informací pro pacienty. Zdravotnická zařízení by měla dostávat informace formou zpětné vazby a komunikace s pacienty. Podpora členských států, organizací pacientů a zainteresovaných subjektů má zásadní význam a měla by být koordinována na úrovni Unie, aby bylo možné účinně pomáhat pacientům, zejména pacientům trpícími vzácnými onemocněními, využívat přeshraniční zdravotní péče.
(13)
V zájmu efektivity zdravotních systémů a bezpečnosti pacientů je nezbytné snížit zatížení odolnými infekcemi a infekcemi spojenými s poskytováním zdravotní péče a zajistit dostupnost účinných antimikrobiálních látek. Program by měl podporovat trvalé úsilí o zlepšení metod analýzy prováděných za účelem odhalování a předcházení antimikrobiální odolnosti a o zlepšení propojení mezi všemi zúčastněnými stranami ve zdravotnictví, včetně subjektů z oblasti zdraví zvířat, pokud jde o antimikrobiální odolnost.
(14)
V souvislosti se stárnutím společnosti mohou dobře cílené investice na podporu zdraví a prevenci nemocí prodloužit délku „života prožitého ve zdraví“, a umožnit tak starším lidem zdravý a aktivní život i v pozdějším věku. Chronické nemoci způsobují v Unii více než 80 % předčasných úmrtí. Program by měl určit, rozšiřovat a prosazovat využívání vědecky podložených a osvědčených postupů pro přijímání nákladově efektivních opatření na podporu zdraví a předcházení nemocem a zaměřených zejména na hlavní rizikové faktory, jako například užívání tabáku a drog, nadměrnou konzumaci alkoholu a nezdravé stravovací návyky, obezitu a nedostatek tělesné aktivity, jakož i HIV/AIDS, tuberkulózu a hepatitidu. Účinné předcházení nemocem by přispělo ke zvýšení finanční udržitelnosti systémů zdravotní péče. Program by měl přispět k předcházení nemocem ve všech aspektech prevence (primární, sekundární a terciární) a v průběhu celého životního cyklu občanů Unie, k podpoře zdraví a k vytváření prostředí příznivého pro zdravý životní styl, a to při zohlednění důležitých faktorů sociální a environmentální povahy, jakož i dopadu určitých forem postižení na zdraví, přičemž by měl zohledňovat rozdíly mezi ženami a muži.
(15)
Za účelem minimalizace důsledků, které mají pro veřejné zdraví přeshraniční zdravotní hrozby uvedené v rozhodnutí Evropského parlamentu a Rady č. 1082/2013/EU (7), jež mohou sahat od hromadné kontaminace způsobené únikem chemických látek až po pandemie podobné těm, které nedávno způsobily například E. coli, chřipkový kmen H1N1 nebo SARS (těžký akutní respirační syndrom), nebo dopadů na zdraví vyplývající z rostoucí intenzity pohybu obyvatelstva, je zapotřebí v rámci programu napomáhat k vytváření a fungování stabilních mechanismů a nástrojů pro detekci, posuzování a řízení hlavních přeshraničních zdravotních hrozeb. Vzhledem k povaze těchto hrozeb by měl program podporovat koordinovaná opatření v oblasti veřejného zdraví na úrovni Unie, která se zaměří na různé aspekty přeshraničních zdravotních hrozeb a budou vycházet z plánování připravenosti a reakce, důkladného a spolehlivého posouzení rizik a pevného rámce řízení krizí a rizik. V této souvislosti je důležité, aby program využíval toho, že se doplňuje s pracovním programem Evropského střediska pro prevenci a kontrolu nemocí zřízeného nařízením Evropského parlamentu a Rady (ES) č. 851/2004 (8) při potírání přenosných nemocí a s činnostmi podporovanými v rámci programů Unie pro výzkum a inovace. Je třeba vyvinout zvláštní úsilí k zajištění soudržnosti a součinnosti mezi programem a globální činností v oblasti zdraví v rámci jiných programů a nástrojů Unie, které se zaměřují zejména na chřipku, HIV/AIDS, tuberkulózu a další přeshraniční zdravotní hrozby ve třetích zemích.
(16)
Akce v rámci tohoto programu by mohly rovněž zahrnovat i přeshraniční zdravotní hrozby zapříčiněné biologickými nebo chemickými incidenty, životním prostředím a změnou klimatu. Jak se uvádí ve sdělení Komise „Rozpočet - Evropa 2020“, Komise se zavázala, že začlení aspekt změny klimatu do všech výdajových programů Unie a že alespoň 20 % prostředků z rozpočtu Unie bude věnováno na cíle související s životním prostředím. Výdaje na program v rámci specifického cíle týkajícího se přeshraničních zdravotních hrozeb by měly celkově přispět k plnění tohoto cíle tím, že budou věnovány na potírání zdravotních hrozeb souvisejících se změnou klimatu. Komise by měla poskytnou informace o výdajích týkajících se změny klimatu v rámci programu.
(17)
V souladu s článkem 114 Smlouvy o fungování EU je třeba v právních předpisech Unie, jejichž účelem je vytvoření a fungování vnitřního trhu, zajistit vysokou úroveň ochrany zdraví. V souladu s tímto cílem by mělo být v rámci programu vynakládáno zvláštní úsilí na podporu činností vyžadovaných cíli právních předpisů Unie v oblasti přenosných nemocí a dalších zdravotních hrozeb, lidských tkání a buněk, krve, lidských orgánů, zdravotnických prostředků, léčivých přípravků, práv pacientů v přeshraniční zdravotní péči a tabákových výrobků a reklamy na ně, nebo přispívajících k plnění těchto cílů.
(18)
Program by měl posilováním systému informací a poznatků týkajících se zdraví napomáhat při rozhodování na základě vědeckých poznatků, při zohlednění příslušných činností mezinárodních organizací, jako jsou WHO a Organizace pro hospodářskou spolupráci a rozvoj (OECD). Tento systém by měl mimo jiné spočívat ve využívání stávajících nástrojů a případně v dalším rozvoji standardizovaného systému informací týkajících se zdraví a nástrojů pro monitorování zdraví, shromažďování a analýzy údajů týkajících se zdraví, podpoře vědeckých výborů zřízených v souladu s rozhodnutím Komise 2008/721/ES (9) a účast na rozsáhlém šíření výsledků programu.
(19)
Cílem politiky Unie v oblasti zdraví je doplňovat a podporovat vnitrostátní zdravotní politiky, podněcovat spolupráci mezi členskými státy a podporovat koordinaci jejich programů. Výměna osvědčených postupů je klíčovým nástrojem této politiky. Tato výměna by měla vnitrostátním orgánům umožnit využívat účinná řešení vyvinutá v jiných členských státech, omezit zdvojení úsilí a zvýšit efektivnost nákladů podporou inovativních řešení v oblasti zdraví. Tento program by se proto měl soustředit zejména na spolupráci s příslušnými orgány členských států odpovědnými za oblast zdravotnictví a motivovat všechny členské státy k širší účasti, jak bylo doporučeno v hodnoceních předchozích programů v oblasti zdraví. Zejména je třeba aktivně pobízet členské státy, jejichž hrubý národní důchod (HND) na obyvatele je nižší než 90 % unijního průměru, aby se účastnily akcí spolufinancovaných příslušnými orgány členských států odpovědnými za veřejné zdraví nebo subjekty pověřenými těmito příslušnými orgány. Tyto akce by měly být považovány za mimořádně prospěšné a měly by být zejména v souladu s cílem usnadnit účast členských států, jejichž HND na obyvatele je nižší než 90 % unijního průměru, a tuto účast rozšířit. Měla by být zvážena také další, nefinanční podpora účasti těchto členských států na takových akcích, například pokud jde o proces uplatnění, předávání vědomostí a využívání odborných znalostí.
(20)
Nevládní subjekty a zainteresované strany v oblasti zdraví, zejména organizace pacientů a odborná zdravotnická sdružení poskytují Komisi důležité informace a rady nezbytné pro provádění programu. Při plnění této úlohy se může stát, že budou na své fungování vyžadovat příspěvky z programu. Proto by program měl být přístupný pro nevládní organizace a organizace pacientů činné v oblasti veřejného zdraví, které hrají důležitou úlohu v občanském dialogu na úrovni Unie, například se účastní poradních skupin, a přispívají tak k naplňování specifických cílů programu.
(21)
Program by měl případným prosazováním využívání inovativních vědeckých objevů vyplývající z výzkumu v odvětví zdravotnictví podporovat součinnost se souvisejícími programy a akcemi Unie, ale zároveň se s nimi nepřekrývat. Je třeba vhodným způsobem využívat další fondy a programy Unie, zejména rámcový program pro výzkum a inovace 2014-2020 (Horizont 2020) zřízený nařízením Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 1290/2013 (10) a jeho výstupy, strukturální fondy, program pro zaměstnanost a sociální inovace zřízený nařízením Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 1296/2013 (11), Fond solidarity Evropské unie, zřízený nařízením Rady (ES) č. 2012/2002 (12),
strategii Unie v oblasti ochrany zdraví a bezpečnosti při práci (2007-2012), program pro konkurenceschopnost podniků a malých a středních podniků (COSME) zřízený nařízením Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 1287/2013 (13), program pro životní prostředí a opatření týkající se klimatu (LIFE), zřízený nařízením Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 1293/2013 (14), program týkající se spotřebitelů, program Spravedlnost zřízený nařízením Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 1382/2013 (15), program Asistované žití v domácím prostředí, program pro vzdělávání, odbornou přípravu, mládež a sport (Erasmus+), zřízený nařízením Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 1288/2013 (16), evropský statistický program zřízený nařízením Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 99/2013 (17) a evropské inovativní partnerství pro aktivní a zdravé stárnutí, v rámci jejich příslušných činností.
(22)
Podle čl. 168 odst. 3 Smlouvy o fungování EU mají Unie a členské státy podporovat spolupráci se třetími zeměmi a s příslušnými mezinárodními organizacemi v oblasti veřejného zdraví. Program by měl být proto přístupný i pro třetí země, zejména přistupující země, kandidátské země a potenciální kandidáty využívající předvstupní strategie, země Evropského sdružení volného obchodu (ESVO)/Evropského hospodářského prostoru (EHP), sousední země a země, na něž se vztahuje evropská politika sousedství, a další země v souladu s podmínkami příslušných dvoustranných nebo mnohostranných dohod.
(23)
V zájmu dosažení cílů programu je třeba usnadňovat odpovídající vztahy se třetími zeměmi, které se programu neúčastní, a to s ohledem na veškeré relevantní dohody mezi těmito zeměmi a Unií. To by mohlo zahrnovat akce v oblasti zdraví organizované Unií nebo činnost třetích zemí, která bude doplňovat činnosti financované v rámci programu v oblastech společného zájmu, ale součástí by neměl být finanční příspěvek z programu.
(24)
Za účelem co nejvyšší efektivity a účelnosti akcí na úrovni Unie i na mezinárodní úrovni a za účelem provádění programu by měla být rozvíjena spolupráce s příslušnými mezinárodními organizacemi, například s Organizací spojených národů a jejími specializovanými agenturami, především s WHO, jakož i s Radou Evropy a OECD.
(25)
Program by měl trvat sedm let, tak aby probíhal souběžně s víceletým finančním rámcem vymezeným v nařízení Rady (EU, Euratom) č. 1311/2013 (18). Toto nařízení stanoví finanční krytí na celou dobu trvání programu, které představuje pro Evropský parlament a Radu hlavní referenční částku při ročním rozpočtovém procesu ve smyslu bodu 17 interinstitucionální dohody ze dne 2. prosince 2013 mezi Evropským parlamentem, Radou a Komisí o rozpočtové kázni, spolupráci v rozpočtových záležitostech a řádném finančním řízení (19)
(26)
V souladu s článkem 54 nařízení Evropského parlamentu a Rady (EU, Euratom) č. 966/2012 (20) stanoví toto nařízení právní základ pro činnost a pro provádění programu.
(27)
V zájmu zajištění nepřerušeného poskytování finanční podpory určené na fungování subjektů v rámci programu by Komise měla mít v ročním pracovním programu pro rok 2014 možnost považovat náklady, které jsou přímo spojeny s prováděním podporovaných činností, za způsobilé pro financování, a to i v případech, kdy tyto náklady příjemci vznikly před podáním žádosti o financování.
(28)
Za účelem zajištění jednotných podmínek k provedení tohoto nařízení by měly být Komisi svěřeny prováděcí pravomoci, pokud jde o roční pracovní programy. Tyto pravomoci by měly být vykonávány v souladu s nařízením Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 182/2011 (21).
(29)
Při provádění programu by měla být plně dodržována zásada transparentnosti. Rozdělování rozpočtových prostředků mezi jednotlivé cíle programu by mělo po celou dobu trvání programu a s přihlédnutím k předpokládanému prospěchu, pokud jde o podporu zdraví, probíhat vyváženým způsobem. V rámci programu by měly být vybrány a financovány vhodné akce, které jsou součástí jeho specifických cílů a přinášejí jasnou přidanou hodnotu Unie. Roční pracovní programy by měly zejména stanovit základní kritéria pro výběr potenciálních příjemců, v souladu s nařízením (EU, Euratom) č. 966/2012, s cílem zajistit, že tito potenciální příjemci mají finanční a provozní kapacitu umožňující provádění akcí financovaných z programu, a je-li to žádoucí, jsou schopni prokázat svoji nezávislost.
(30)
Přínosy a dopady programu by měly být pravidelně sledovány a hodnoceny. Při tomto hodnocení je třeba vzít v úvahu, že dosažení cílů programu by si mohlo vyžádat více času, než je doba trvání programu. V polovině doby trvání programu, nejpozději však do 30. června 2017, by měla být vypracována hodnotící zpráva v polovině období, v níž bude posouzen aktuální stav provádění tematických priorit programu.
(31)
Za účelem zajištění plného využití přínosů, které plynou ze závěrů uvedených v hodnotící zprávě v polovině období ohledně provádění programu, a za účelem umožnění případných úprav potřebných pro dosažení cílů programu by měla být na Komisi přenesena pravomoc přijímat akty v souladu s článkem 290 Smlouvy o fungování EU určené ke zrušení tematických priorit stanovených v tomto nařízení nebo k doplnění dalších tematických priorit do tohoto nařízení. Je obzvláště důležité, aby Komise v rámci přípravné činnosti vedla odpovídající konzultace, a to i na odborné úrovni. Při přípravě a vypracování aktu v přenesené pravomoci by Komise měla zajistit, aby byly příslušné dokumenty předány současně, včas a vhodným způsobem Evropskému parlamentu a Radě.
(32)
Spolupráce vnitrostátních orgánů je zásadní pro výměnu informací s potenciálními žadateli s cílem umožnit spravedlivou účast v programu a pro výměnu poznatků, které program přinese, s různými zainteresovanými zástupci odvětví zdravotnictví jednotlivých členských států. Za účelem podpory daných činností by proto členské státy měly určit národní kontaktní místa.
(33)
Při uplatňování nařízení by Komise měla konzultovat příslušné odborníky, mimo jiné i národní kontaktní místa.
(34)
Finanční zájmy Unie by měly být chráněny prostřednictvím přiměřených opatření v celém výdajovém cyklu, včetně prevence, odhalování a šetření nesrovnalostí, vymáhání ztracených, neoprávněně vyplacených nebo nesprávně použitých finančních prostředků a případných sankcí.
(35)
Je třeba zajistit přechod mezi tímto programem a předchozím programem, který nahrazuje, zejména pokud jde o pokračování víceletých ujednání týkajících se jeho řízení, jako je financování technické a správní pomoci. Výdaje spojené s řízením akcí, které nebudou dokončeny do konce roku 2020, by měly být v případě potřeby ode dne 1. ledna 2021 kryty prostředky určenými na technickou a správní pomoc.
(36)
Jelikož obecných cílů tohoto nařízení, totiž doplňovat, podporovat a zhodnocovat politiky členských států pro zlepšení zdraví obyvatelstva Unie a snížení nerovností v oblasti zdraví podporou zdraví, podněcováním inovací v oblasti zdraví, zvyšováním udržitelnosti zdravotních systémů a ochranou občanů Unie před vážnými přeshraničními zdravotními hrozbami, nemůže být uspokojivě dosaženo členskými státy, ale spíše jich může být, z důvodu rozsahu a účinků tohoto nařízení, lépe dosaženo na úrovni Unie, může Unie přijmout opatření v souladu se zásadou subsidiarity stanovenou v článku 5 Smlouvy o Evropské unii. V souladu se zásadou proporcionality stanovenou v uvedeném článku nepřekračuje toto nařízení rámec toho, co je nezbytné pro dosažení těchto cílů.
(37)
Tímto nařízením se nahrazuje rozhodnutí č. 1350/2007/ES. Uvedené rozhodnutí by proto mělo být zrušeno.
(38)
Je třeba zajistit hladký a plynulý přechod mezi předchozím programem v oblasti zdraví (2008-2013) a programem, jakož i soulad doby trvání programu s dobou použitelnosti nařízení (EU, Euratom) č. 1311/2013. Program by se tedy měl použít od 1. ledna 2014,
PŘIJALY TOTO NAŘÍZENÍ:
KAPITOLA I
OBECNÁ USTANOVENÍ
Článek 1
Zavedení programu
Tímto nařízením se zavádí třetí víceletý program činnosti Unie v oblasti zdraví na období od 1. ledna 2014 do 31. prosince 2020 (dále jen „program“).
Článek 2
Obecné cíle
Obecnými cíli programu je doplňovat, podporovat a zhodnocovat politiky členských států pro zlepšení zdraví občanů Unie a snižovat nerovnosti v oblasti zdraví podporou zdraví, podněcováním inovací v oblasti zdraví, zvyšováním udržitelnosti zdravotních systémů a ochranou občanů Unie před vážnými přeshraničními zdravotními hrozbami.
KAPITOLA II
CÍLE A AKCE
Článek 3
Specifické cíle a ukazatele
Plnění obecných cílů uvedených v článku 2 se uskutečňují prostřednictvím těchto specifických cílů:
1)
Za účelem podpory zdraví, předcházení nemocem a vytváření prostředí příznivého pro zdravý životní styl: určit, rozšiřovat a prosazovat využívání osvědčených a vědecky podložených postupů pro přijímání nákladově efektivních opatření na podporu zdraví a předcházení nemocem a zabývat se při tom zejména hlavními rizikovými faktory souvisejícími s životním stylem se zaměřením na přidanou hodnotu Unie.
Ukazatelem plnění tohoto cíle je zejména nárůst počtu členských států zapojených do podpory zdraví a předcházení nemocem, které využívají osvědčené postupy založené na důkazech prostřednictvím opatření a akcí přijímaných a prováděných na vhodné vnitrostátní úrovni.
2)
Za účelem ochrany občanů Unie před vážnými přeshraničními zdravotními hrozbami: určit a vyvinout soudržné přístupy a prosazovat jejich provádění v zájmu lepší připravenosti a koordinace při mimořádných situacích v oblasti zdraví.
Ukazatelem plnění tohoto cíle je zejména nárůst počtu členských států, které začlení tyto soudržné přístupy do svých plánů připravenosti.
3)
Za účelem podpory budování kapacit v oblasti veřejného zdraví a přispění k vytváření inovativních, efektivních a udržitelných zdravotních systémů: určit a vyvinout na úrovni Unie nástroje a mechanismy pro řešení nedostatku zdrojů, jak lidských, tak i finančních, a usnadnit dobrovolné zavádění inovací v rámci opatření v oblasti veřejného zdraví a strategií prevence.
Ukazatelem plnění tohoto cíle je zejména nárůst poskytnutého poradenství a počtu členských států využívajících určené nástroje a mechanismy s cílem přispět k efektivním výsledkům v jejich zdravotních systémech.
4)
Za účelem usnadnění dostupnosti lepší a bezpečnější zdravotní péče pro občany Unie: rozšířit přístup k odborným lékařským poznatkům a informacím pro zvláštní případy za hranice států, usnadňovat využívání výsledků výzkumu a vyvinout nástroje ke zlepšení kvality zdravotní péče a zvýšení bezpečnosti pacientů, mimo jiné prostřednictvím akcí přispívajících ke zlepšení zdravotní gramotnosti.
Ukazatelem plnění tohoto cíle je zejména nárůst počtu evropských referenčních sítí vytvořených v souladu se směrnicí Evropského parlamentu a Rady 2011/24/EU (22) (dále jen „evropské referenční sítě“), nárůst počtu poskytovatelů zdravotní péče a odborných středisek v evropských referenčních sítích a nárůst počtu členských států využívajících vyvinuté nástroje.
Článek 4
Způsobilé akce
Specifické cíle programu jsou plněny prostřednictvím akcí, které jsou v souladu s tematickými prioritami uvedenými v příloze I, a prováděny pomocí ročních pracovních programů uvedených v článku 11.
KAPITOLA III
FINANČNÍ USTANOVENÍ
Článek 5
Financování
Finanční krytí na provádění programu na období od 1. ledna 2014 do 31. prosince 2020 činí 449 394 000 EUR v běžných cenách.
Roční rozpočtové prostředky schvaluje Evropský parlament a Rada v mezích víceletého finančního rámce.
Článek 6
Účast třetích zemí
Programu se na základě nákladů mohou účastnit třetí země, zejména pak:
a)
přistupující země, kandidátské země a potenciální kandidáti využívající předvstupní strategie, v souladu s obecnými zásadami a všeobecnými podmínkami jejich účasti v programech Unie stanovenými v příslušných rámcových dohodách, rozhodnutích Rady přidružení nebo obdobných dohodách;
b)
země ESVO/EHP v souladu s podmínkami stanovenými v Dohodě o EHP;
c)
sousední země a země, na něž se v souladu s podmínkami stanovenými v příslušných dvoustranných nebo mnohostranných dohodách vztahuje evropská politika sousedství;
d)
jiné země v souladu s podmínkami stanovenými v příslušných dvoustranných nebo mnohostranných dohodách.
Článek 7
Druhy podpory
1. V souladu s nařízením (EU, Euratom) č. 966/2012 mají finanční příspěvky Unie podobu grantu či veřejné zakázky nebo jakékoli jiné podpory nezbytné pro dosažení cílů programu;
2. Granty mohou být přiděleny na financování:
a)
akcí s jasnou přidanou hodnotou Unie spolufinancovaných příslušnými orgány odpovědnými za zdraví v členských státech nebo ve třetích zemích účastnících se programu na základě článku 6 anebo subjekty veřejného sektoru a nevládními subjekty uvedenými v čl. 8 odst. 1, jednajícími jednotlivě nebo jako síť, pověřenými těmito příslušnými orgány;
b)
akcí s jasnou přidanou hodnotou Unie, výslovně uvedených a řádně odůvodněných v ročních pracovních programech, jež jsou spolufinancovány jinými veřejnými, nevládními nebo soukromými subjekty uvedenými v čl. 8 odst. 1, včetně mezinárodních organizací činných v oblasti zdraví, a pokud jde o posledně jmenované, případně i bez předchozích výzev k předkládání návrhů;
c)
činnosti nevládních organizací uvedených v čl. 8 odst. 2, je-li finanční podpora nezbytná pro plnění jednoho či více specifických cílů programu.
3. Granty Unie nepřekročí 60 % způsobilých nákladů na akci související s cílem programu nebo na činnost nevládního subjektu. V případech výjimečné prospěšnosti může příspěvek Unie dosahovat až 80 % způsobilých nákladů.
Pokud jde o akce uvedené v odst. 2 písm. a), dosáhne se výjimečné prospěšnosti mimo jiné, pokud:
a)
alespoň 30 % rozpočtu navrhované akce je přiděleno členským státům, jejichž HND na obyvatele je nižší než 90 % unijního průměru; a
b)
akce se účastní subjekty z alespoň 14 zúčastněných zemí, z nichž přinejmenším čtyři jsou země, jejichž HND na obyvatele je nižší než 90 % unijního průměru.
4. Odchylně od čl. 130 odst. 2 nařízení (EU, Euratom) č. 966/2012 může Komise v rámci ročního pracovního programu pro rok 2014 v řádně odůvodněných případech považovat náklady, které jsou přímo spojeny s prováděním podporovaných akcí, za způsobilé pro financování od 1. ledna 2014, a to i v případech, kdy tyto náklady příjemci vznikly před předložením žádosti o grant.
Článek 8
Příjemci způsobilí pro získání grantu
1. Granty na akce uvedené v čl. 7 odst. 2 písm. a) a b) mohou být přiděleny organizacím založeným v souladu s právními předpisy, veřejným orgánům, subjektům veřejného sektoru, zejména výzkumným a zdravotním institucím, univerzitám a institucím vysokoškolského vzdělávání.
2. Granty na činnost subjektů uvedených v čl. 7 odst. 2 písm. c) mohou být přiděleny subjektům, které splňují všechna následující kritéria:
a)
jsou nevládní, neziskové a nezávislé na průmyslových, obchodních a podnikatelských či jiných protichůdných zájmech;
b)
jsou činné v oblasti veřejného zdraví, hrají důležitou úlohu v občanském dialogu na úrovni Unie a sledují alespoň jeden ze specifických cílů programu;
c)
působí na úrovni Unie a alespoň v polovině členských států a rovnoměrně po celé Unii.
Článek 9
Správní a technická pomoc
Finanční krytí přidělené na program může rovněž zahrnovat výdaje na činnosti v rámci přípravy, monitorování, kontroly, auditu a hodnocení bezprostředně potřebné pro řízení programu a plnění jeho cílů, zejména na studie, schůze, informační a komunikační činnosti, včetně horizontální komunikace týkající se politických priorit Unie, pokud souvisí s všeobecnými cíli tohoto programu, výdaje na sítě informačních technologií zaměřené na výměnu informací, jakož i všechny další výdaje na technickou a správní pomoc, které vzniknou Komisi v souvislosti s řízením programu.
KAPITOLA IV
PROVÁDĚNÍ
Článek 10
Způsoby provádění
Komise je zodpovědná za provádění programu v souladu se způsoby řízení stanovenými v nařízení (EU, Euratom) č. 966/2012.
Článek 11
Roční pracovní programy
1. Komise program provádí zavedením ročních pracovních programů v souladu s nařízením (EU, Euratom) č. 966/2012 a kritérii stanovenými v příloze II tohoto nařízení.
2. Komise přijímá prostřednictvím prováděcích aktů roční pracovní programy, které stanoví zejména akce, které mají být provedeny, včetně předběžně přidělených finančních zdrojů Tyto prováděcí akty se přijímají přezkumným postupem podle čl. 17 odst. 2.
3. Při provádění programu Komise spolu s členskými státy zajistí dodržování všech příslušných právních předpisů týkajících se ochrany osobních údajů a případně zajistí zavedení mechanismů k zajištění důvěrnosti a bezpečnosti těchto údajů.
Článek 12
Soudržnost a doplňkovost s dalšími politikami
Komise ve spolupráci s členskými státy zajistí celkovou soudržnost a doplňkovost programu a dalších politik, nástrojů a opatření Unie, včetně politik, nástrojů a opatření příslušných agentur Unie.
Článek 13
Monitorování, hodnocení a šíření výsledků
1. Komise v úzké spolupráci s členskými státy monitoruje provádění akcí v rámci programu s ohledem na jeho cíle a ukazatele, včetně dostupných informací o výši výdajů souvisejících s klimatem. O tomto provádění podá zprávu výboru zmíněnému v čl. 17 odst. 1 a průběžně informuje Evropský parlament a Radu.
2. Na žádost Komise poskytnou členské státy dostupné informace o provádění a dopadu tohoto programu. Tyto žádosti o informace jsou přiměřené a pokud možno nevedou ke zbytečnému nárůstu administrativní zátěže pro členské státy.
3. V polovině doby trvání programu, nejpozději však do 30. června 2017, Komise vypracuje a předloží Evropskému parlamentu a Radě hodnotící zprávu v polovině období, v níž bude posouzeno plnění cílů programu, aktuální stav provádění tematických priorit uvedených v příloze I a efektivita využívání zdrojů a přidaná hodnota programu na úrovni Unie, a to za účelem rozhodnutí o obnovení, změnách nebo pozastavení tematických priorit. Součástí hodnotící zprávy v polovině období je i otázka, zda existuje prostor pro zjednodušení, jaká je vnitřní a vnější soudržnost programu, zda jsou všechny cíle i nadále relevantní a také to, do jaké míry akce přispívají k plnění cílů stanovených v článku 168 Smlouvy o fungování EU. Přitom se přihlédne i k výsledkům hodnocení dlouhodobého dopadu předchozího programu.
V hodnotící zprávě v polovině období Komise uvede zejména tyto informace:
a)
zda jednu či více tematických priorit uvedených v příloze I nelze provést a splnit v souladu s cíli programu a v rámci zbývající doby trvání programu;
b)
zda byla v rámci hodnocení určena jedna či více konkrétních, významných tematických priorit, které nejsou uvedeny v příloze I, avšak staly se nezbytnými pro dosažení obecných a specifických cílů programu;
c)
důvody zjištění uvedených v písmenech a) a b).
Hodnocení dlouhodobých dopadů a udržitelnosti účinků programu by mělo sloužit jako podklad pro rozhodnutí o případném obnovení, změně nebo pozastavení následujícího programu.
4. Komise zpřístupní výsledky akcí uskutečněných na základě tohoto nařízení veřejnosti a zajistí jejich rozsáhlé šíření s cílem přispět ke zlepšení zdraví v Unii.
Článek 14
Činnosti navazující na hodnotící zprávu v polovině období
1. Pokud bylo v hodnotící zprávě v polovině období zjištěno, že jednu či více tematických priorit nelze provést a splnit v souladu s cíli programu a v rámci doby trvání programu, je Komise zmocněna přijmout do 31. srpna 2017 akt v přenesené pravomoci v souladu s článkem 18 za účelem vyřazení dotčené tematické priority nebo dotčených tematických priorit z přílohy I. Za dobu trvání programu smí vstoupit v platnost pouze jeden akt v přenesené pravomoci podle článku 18, kterým se tematická priorita nebo tematické priority vyřazují.
2. Pokud byla v hodnotící zprávě v polovině období určena jedna či více konkrétních, významných tematických priorit, které nejsou uvedeny v příloze I, avšak staly se nezbytnými pro dosažení obecných a specifických cílů programu, je Komise zmocněna přijmout do 31. srpna 2017 akty v přenesené pravomoci v souladu s článkem 18 za účelem doplnění dotčené tematické priority nebo dotčených tematických priorit do přílohy I. Tematická priorita musí být dosažitelná v rámci doby trvání programu. Za dobu trvání programu smí vstoupit v platnost pouze jeden akt v přenesené pravomoci podle článku 18, kterým se tematická priorita nebo tematické priority doplňují.
3. Jakékoli vyřazení či doplnění tematických priorit musí být v souladu s obecnými cíli a s příslušnými specifickými cíli programu.
Článek 15
Národní kontaktní místa
Členské státy určí národní kontaktní místa, která jsou Komisi nápomocna při propagaci programu, a případně při šíření jeho výsledků a dostupných informací o jeho dopadech, jak je uvedeno v čl. 13 odst. 2.
Článek 16
Ochrana finančních zájmů Unie
1. Komise přijme vhodná opatření k zajištění toho, aby při provádění akcí financovaných v rámci tohoto nařízení byly finanční zájmy Unie chráněny prevencí podvodů, korupce a jiného protiprávního jednání, účinnými kontrolami a v případě zjištění nesrovnalostí odrazujícími správními a finančními sankcemi.
2. Komise nebo její zástupci a Účetní dvůr mají pravomoc provádět na základě kontroly dokumentů i inspekcí na místě audit u všech příjemců grantu, dodavatelů a subdodavatelů, kteří obdrželi finanční prostředky Unie podle tohoto nařízení.
3. Evropský úřad pro boj proti podvodům (OLAF) může provádět šetření, včetně kontrol a inspekcí na místě v souladu s ustanoveními a postupy stanovenými v nařízení Evropského parlamentu a Rady (EU, Euratom) č. 883/2013 (23) a v nařízení Rady (Euratom, ES) č. 2185/96 (24) s cílem zjistit, zda v souvislosti s grantovou dohodou či rozhodnutím o grantu nebo smlouvou financovanými podle tohoto nařízení nedošlo k podvodu, korupci či jinému protiprávnímu jednání poškozujícímu finanční zájmy Unie.
4. Aniž jsou dotčeny odstavce 1, 2 a 3, musí dohody o spolupráci se třetími zeměmi a s mezinárodními organizacemi, smlouvy, grantové dohody a rozhodnutí o grantu vyplývající z provádění tohoto nařízení obsahovat ustanovení, která výslovně zmocňují Komisi, Účetní dvůr a OLAF k provádění takových auditů a šetření v souladu s jejich pravomocemi.
KAPITOLA V
PROCESNÍ USTANOVENÍ
Článek 17
Postup projednávání ve výboru
1. Komisi je nápomocen výbor. Tento výbor je výborem ve smyslu nařízení (EU) č. 182/2011.
2. Odkazuje-li se na tento odstavec, použije se článek 5 nařízení (EU) č. 182/2011.
3. Pokud výbor nezaujme žádné stanovisko, Komise návrh prováděcího aktu nepřijme a použije se čl. 5 odst. 4 třetí pododstavec nařízení (EU) č. 182/2011.
Článek 18
Výkon přenesení pravomoci
1. Pravomoc přijímat akty v přenesené pravomoci je svěřena Komisi za podmínek stanovených v tomto článku.
2. Pravomoc přijímat akty v přenesené pravomoci uvedená v čl. 14 odst. 1 a 2 je svěřena Komisi na dobu trvání programu.
3. Evropský parlament nebo Rada mohou přenesení pravomoci uvedená v čl. 14 odst. 1 a 2 kdykoli zrušit. Rozhodnutím o zrušení se ukončuje přenesení pravomoci v něm blíže určené. Rozhodnutí nabývá účinku prvním dnem po zveřejnění v Úředním věstníku Evropské unie nebo k pozdějšímu dni, který je v něm upřesněn. Nedotýká se platnosti již platných aktů v přenesené pravomoci.
4. Přijetí aktu v přenesené pravomoci Komise neprodleně oznámí současně Evropskému parlamentu a Radě.
5. Akt v přenesené pravomoci přijatý podle čl. 14 odst. 1 a 2 vstoupí v platnost, pouze pokud proti němu Evropský parlament ani Rada nevysloví námitky ve lhůtě dvou měsíců ode dne, kdy jim byl tento akt oznámen, nebo pokud Evropský parlament i Rada před uplynutím této lhůty informují Komisi o tom, že námitky nevysloví. Z podnětu Evropského parlamentu nebo Rady se tato lhůta prodlouží o dva měsíce.
KAPITOLA VI
PŘECHODNÁ A ZÁVĚREČNÁ USTANOVENÍ
Článek 19
Přechodná ustanovení
1. Finanční krytí přidělené na program může zahrnovat rovněž výdaje na technickou a správní pomoc nezbytnou k zajištění přechodu mezi tímto programem a opatřeními přijatými podle rozhodnutí č. 1350/2007/ES.
2. S cílem umožnit řízení akcí, které nebudou dokončeny do 31. prosince 2020, mohou být v případě potřeby zapsány rozpočtové položky na krytí výdajů uvedených v článku 9 do rozpočtu po roce 2020.
Článek 20
Zrušení
Rozhodnutí č. 1350/2007/ES se zrušuje s účinkem ode dne 1. ledna 2014.
Článek 21
Vstup v platnost
Toto nařízení vstupuje v platnost prvním dnem po vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
Použije se ode dne 1. ledna 2014.
Toto nařízení je závazné v celém rozsahu a přímo použitelné ve všech členských státech.
Ve Štrasburku dne 11. března 2014.
ROZPORZĄDZENIE PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY (UE) NR 282/2014
z dnia 11 marca 2014 r.
w sprawie ustanowienia Trzeciego Programu działań Unii w dziedzinie zdrowia (2014-2020) oraz uchylające decyzję nr 1350/2007/WE
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 168 ust. 5,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (1),
uwzględniając opinię Komitetu Regionów (2),
stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą (3),
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Zgodnie z art. 168 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) przy określaniu i wdrażaniu wszystkich polityk i działań Unii należy zapewnić wysoki poziom ochrony zdrowia ludzkiego. Unia ma uzupełniać i wspierać krajowe polityki zdrowotne, zachęcać do współpracy pomiędzy państwami członkowskimi i promować koordynację pomiędzy ich programami, przy zachowaniu pełnej odpowiedzialności państw członkowskich za określenie ich polityk zdrowotnych oraz organizację i świadczenie usług zdrowotnych i opieki medycznej.
(2)
Należy dokładać ciągłych starań, aby osiągnąć cele ustanowione w art. 168 TFUE. Promowanie dobrego zdrowia na poziomie Unii stanowi również nieodłączny element programu „Europa 2020: Strategia na rzecz inteligentnego i zrównoważonego rozwoju sprzyjającego włączeniu społecznemu” (strategia „Europa 2020”). Zapewnienie, aby ludzie dłużej byli zdrowi i aktywni oraz umożliwienie im aktywnego dbania o własne zdrowie przyniesie generalnie pozytywne skutki dla zdrowia, w tym zmniejszenie nierówności w zdrowiu, oraz korzystnie wpłynie na jakość życia, wydajność i konkurencyjność, zmniejszając jednocześnie obciążenia budżetów krajowych. Wsparcie i uznanie innowacji, które mają wpływ na zdrowie pomaga podjąć wyzwanie zapewnienia stabilności sektora zdrowia w kontekście zmian demograficznych, a działania dążące do zmniejszania nierówności w zdrowiu są istotne dla osiągnięcia „wzrostu sprzyjającego włączeniu społecznemu”. W tym kontekście właściwe jest ustanowienie Trzeciego Programu działań Unii w dziedzinie zdrowia (2014-2020) („programu”).
(3)
Zgodnie z definicją Światowej Organizacji Zdrowia (WHO) „zdrowie to całkowity dobrostan fizyczny, umysłowy i społeczny, a nie jedynie brak choroby lub schorzenia”. Kluczowe znaczenie dla poprawy zdrowia ludności Unii i zmniejszenia nierówności w zdrowiu ma to, aby nie skupiać się wyłącznie na zdrowiu fizycznym.. Według WHO problemy ze zdrowiem psychicznym odpowiadają za niemal 40 % lat przeżytych w niepełnosprawności. Problemy ze zdrowiem psychicznym mają również szeroki zasięg, są długotrwałe i stanowią powód do dyskryminacji oraz przyczyniają się w znaczny sposób do występowania nierówności w zdrowiu. Ponadto kryzys gospodarczy wpływa na czynniki warunkujące zdrowie psychiczne, ponieważ słabną czynniki ochronne, a nasilają się czynniki ryzyka.
(4)
Poprzednie wspólnotowe programy działań w dziedzinie zdrowia publicznego (2003-2008) oraz w dziedzinie zdrowia (2008-2013), przyjęte odpowiednio decyzją nr 1786/2002/WE (4) i decyzją nr 1350/2007/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (5) („poprzednie programy w dziedzinie zdrowia”), zostały pozytywnie ocenione, ponieważ dostarczyły wielu istotnych zmian i usprawnień. Nowy program powinien opierać się na osiągnięciach poprzednich programów w dziedzinie zdrowia. Powinien także uwzględniać zalecenia zewnętrznych audytów i ocen, w szczególności zalecenia Trybunału Obrachunkowego ze sprawozdania specjalnego nr 2/2009, zgodnie z którymi w odniesieniu do okresu programowania rozpoczynającego się po roku 2013 Parlament Europejski, Rada i Komisja powinny ponownie rozważyć zakres działań Unii w dziedzinie zdrowia publicznego oraz podejście dotyczące unijnego finansowania tego obszaru. Należy tego dokonać uwzględniając dostępne środki budżetowe oraz istnienie innych form współpracy jako środka ułatwiającego współpracę i wymianę informacji pomiędzy zainteresowanymi stronami w całej Europie.
(5)
Zgodnie z celami strategii „Europa 2020” program powinien skoncentrować się na zestawie odpowiednio określonych celów i działań o wyraźnej, potwierdzonej unijnej wartości dodanej, a także udzielać wsparcia mniejszej liczbie działań w obszarach priorytetowych. Zgodnie z zasadą pomocniczości szczególną uwagę należy zwrócić na obszary wyraźnie dotyczące kwestii transgranicznych bądź rynku wewnętrznego lub w których ze współpracy na szczeblu unijnym wynika znaczące zwiększenie korzyści oraz efektów.
(6)
Program powinien być środkiem promocji działań w obszarach, w których istnieje unijna wartość dodana, którą można wykazać na podstawie: wymiany dobrych praktyk pomiędzy państwami członkowskimi; wspierania sieci służących dzieleniu się wiedzą lub wzajemnemu uczeniu się; przeciwdziałania zagrożeniom transgranicznym w celu ograniczenia ryzyk i łagodzenia ich następstw; podjęcia pewnych kwestii związanych z rynkiem wewnętrznym, tam gdzie Unia posiada istotne uprawnienie do zapewnienia wysokiej jakości rozwiązań we wszystkich państwach członkowskich; uwalniania potencjału innowacyjnego w dziedzinie zdrowia; działań, które mogą doprowadzić do utworzenia systemu w zakresie analizy porównawczej, aby umożliwić podejmowanie świadomych decyzji na szczeblu unijnym; poprawy efektywności dzięki zapobieganiu marnotrawstwu środków wskutek powielania prac oraz optymalizacji wykorzystania środków finansowych.
(7)
Wdrażanie programu powinno odbywać się z poszanowaniem odpowiedzialności państw członkowskich w zakresie określania ich polityki zdrowotnej, jak również organizacji i świadczenia usług zdrowotnych i opieki medycznej.
(8)
W sprawozdaniu WHO o stanie zdrowia w Europie z 2009 r. zidentyfikowano obszary, w których należy zwiększyć inwestycje na rzecz zdrowia publicznego i systemów opieki zdrowotnej. W tym kontekście zachęca się państwa członkowskie, aby w swoich programach krajowych uznały poprawę stanu zdrowia za priorytet, a także korzystały z lepszej wiedzy na temat możliwości unijnego finansowania na rzecz zdrowia. Program powinien zatem ułatwiać wykorzystanie jego rezultatów w krajowych politykach zdrowotnych.
(9)
Innowacje w obszarze zdrowia należy rozumieć jako strategię na rzecz zdrowia publicznego, która nie ogranicza się do postępu technologicznego w zakresie produktów i usług. Wspieranie innowacji w dziedzinach interwencji w zakresie zdrowia publicznego, strategii profilaktyki, zarządzania systemem opieki zdrowotnej, jak również w organizacji i świadczeniu usług zdrowotnych i opieki medycznej, w tym interwencji w zakresie promocji zdrowia oraz profilaktyki chorób, może doprowadzić do poprawy wyników w dziedzinie zdrowia publicznego, podnieść jakość opieki świadczonej pacjentom, oraz odpowiedzieć na niezaspokojone potrzeby; może także wspierać konkurencyjność zainteresowanych stron oraz zracjonalizować koszty i poprawić stabilność usług zdrowotnych i opieki medycznej. Program powinien zatem ułatwiać dobrowolne wdrażanie innowacji w obszarze opieki zdrowotnej, z uwzględnieniem wspólnych wartości i zasad systemów opieki zdrowotnej Unii Europejskiej zawartych w konkluzjach Rady z dnia 2 czerwca 2006 r. (6)
(10)
Program ten, zwłaszcza w obliczu kryzysu gospodarczego, powinien przyczynić się do podjęcia kwestii nierówności w zdrowiu oraz do promocji równości i solidarności poprzez działania w ramach poszczególnych celów, jak również poprzez zachęcanie do wymiany dobrych praktyk i ułatwianie jej.
(11)
Zgodnie z art. 8 i 10 TFUE Unia ma wspierać równość kobiet i mężczyzn oraz zwalczać dyskryminację. W związku z tym wszystkie działania podejmowane w ramach programu powinny być ukierunkowane na uwzględnianie celów związanych z równością płci i niedyskryminacją.
(12)
Pacjenci muszą mieć możliwość, między innymi dzięki poprawie swoich kompetencji zdrowotnych, aktywniejszego kierowania swoim zdrowiem i świadczoną na ich rzecz opieką zdrowotną, aby zapobiegać złemu stanowi zdrowia oraz dokonywać świadomych wyborów. Należy poprawiać przejrzystość systemów oraz działań opieki zdrowotnej, oraz dostępność wiarygodnych, niezależnych i przyjaznych pacjentom informacji. Placówki opieki zdrowotnej powinny wykorzystać opinie i informacje otrzymywane od pacjentów Wsparcie dla państw członkowskich, organizacji zrzeszających pacjentów oraz zainteresowanych stron ma zasadnicze znaczenie i powinno być skoordynowane na poziomie Unii w celu zapewnienia pacjentom skutecznej pomocy i możliwości korzystania z transgranicznej opieki zdrowotnej, zwłaszcza w odniesieniu do pacjentów cierpiących na choroby rzadkie.
(13)
Kluczowe znaczenie dla efektywności systemów opieki zdrowotnej i dla bezpieczeństwa pacjentów ma zmniejszenie obciążeń związanych z zakażeniami wywołanymi lekoopornymi drobnoustrojami i zakażeniami związanymi z opieką zdrowotną oraz zapewnienie dostępności skutecznych środków przeciwdrobnoustrojowych. Program powinien wspierać trwałe wysiłki na rzecz poprawy metod analitycznych służących wykrywaniu i zapobieganiu oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe oraz poprawić tworzenie sieci między wszystkimi zainteresowanymi podmiotami opieki zdrowotnej, z uwzględnieniem sektora weterynaryjnego, w zakresie zwalczania oporności na środki przeciwdrobnoustrojowe.
(14)
Wobec starzejącego się społeczeństwa właściwie ukierunkowane inwestycje na rzecz promowania zdrowia i profilaktyki chorób mogą doprowadzić do zwiększenia liczby „lat zdrowego życia” i umożliwić tym samym, by w miarę starzenia się osoby starsze cieszyły się zdrowym i aktywnym życiem w miarę starzenia się. Choroby przewlekłe są przyczyną ponad 80 % przypadków przedwczesnych zgonów w Unii. Program powinien identyfikować, upowszechniać i promować wdrażanie opartych na dowodach i dobrych praktykach, efektywnych kosztowo sposobów promowania zdrowia i profilaktyki chorób. Środki powinny być przeznaczone w szczególności na najważniejsze czynniki ryzyka, takie jak palenie tytoniu, zażywanie narkotyków, szkodliwe skutki spożywania alkoholu i nieprawidłowe nawyki żywieniowe, otyłość i brak aktywności fizycznej, jak również na HIV/AIDS, gruźlicę i wirusowe zapalenie wątroby. Skuteczna profilaktyka będzie się przyczyniać do zwiększenia finansowej stabilności systemów opieki zdrowotnej. Program - realizowany z poszanowaniem problematyki płci - powinien przyczyniać się do profilaktyki chorób we wszystkich jej aspektach (pierwszego, drugiego i trzeciego stopnia) oraz w całym cyklu życia obywateli Unii, do promowania zdrowia i rozwijania środowiska sprzyjającego zdrowemu stylowi życia, z uwzględnieniem podstawowych czynników o charakterze społecznym i środowiskowym, jak również wpływu pewnych rodzajów niepełnosprawności na zdrowie.
(15)
Aby ograniczyć do minimum skutki dla zdrowia publicznego wynikające z transgranicznych zagrożeń zdrowia, określone w decyzji Parlamentu Europejskiego i Rady nr 1082/2013/UE (7), które mogą obejmować zakres od masowych skażeń spowodowanych incydentami chemicznymi aż do pandemii, takich jak te wywołane ostatnio przez bakterie E. coli, szczep grypy H1N1 lub SARS (zespół ostrej ciężkiej niewydolności oddechowej) lub zdrowotnych skutków rosnących przepływów ludności, program powinien przyczynić się do tworzenia i utrzymywania solidnych mechanizmów i narzędzi do celów wykrywania, oceny i opanowywania poważnych transgranicznych zagrożeń zdrowotnych. Biorąc pod uwagę te zagrożenia program powinien wspierać skoordynowane środki publiczne przeznaczone na zdrowie na szczeblu Unii, aby odnieść się do różnych aspektów transgranicznych zagrożeń zdrowia, bazując na planowaniu gotowości i reagowania, rzetelnej i wiarygodnej ocenie ryzyka, a także solidnym schemacie zarządzania ryzykiem i sytuacjami kryzysowymi. W tym kontekście istotne jest, aby program wykorzystał komplementarność z programem prac Europejskiego Centrum ds. Zapobiegania i Kontroli Chorób, ustanowionego rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 851/2004 (8) w walce z chorobami zakaźnymi, a także korzystał z działań wspieranych w ramach unijnych programów na rzecz badań i innowacji. Należy podjąć szczególne wysiłki w celu zapewnienia spójności i synergii pomiędzy programem a działaniami w dziedzinie ochrony zdrowia na świecie, prowadzonymi w ramach innych programów i instrumentów unijnych, głównie w odniesieniu do grypy, HIV/AIDS, gruźlicy i innych transgranicznych zagrożeń zdrowia w państwach trzecich.
(16)
Działania prowadzone w ramach programu powinny także być w stanie obejmować transgraniczne zagrożenia zdrowia spowodowane incydentami biologicznymi i chemicznymi, a także zmianą środowiska i klimatu. Jak określono w komunikacie Komisji „Budżet z perspektywy „Europy 2020””, Komisja zobowiązała się do uwzględniania zmian klimatu w ogólnych unijnych programach wydatkowania, jak również do skierowania co najmniej 20 % budżetu Unii na cele związane z klimatem. Wydatkowanie przy realizacji programu w ramach celu szczegółowego związanego z poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowotnymi powinno przyczynić się w sposób ogólny do osiągnięcia tego celu poprzez przeciwdziałanie zagrożeniom zdrowia powiązanym ze zmianą klimatu. Komisja powinna informować o wydatkach związanych ze zmianą klimatu poniesionych w ramach programu.
(17)
Zgodnie z art. 114 TFUE w prawodawstwie przyjmowanym przez Unię wysoki poziom ochrony zdrowia należy zapewnić w odniesieniu do ustanowienia i funkcjonowania rynku wewnętrznego. Zgodnie z powyższym celem przy realizacji programu należy dołożyć szczególnych starań w zakresie wspierania działań wymaganych w ramach celów prawodawstwa Unii, lub przyczyniających się do ich realizacji, w dziedzinie chorób zakaźnych i innych zagrożeń zdrowia, ludzkich tkanek i komórek, krwi, narządów ludzkich, wyrobów medycznych, produktów leczniczych, praw pacjentów w transgranicznej opiece zdrowotnej oraz reklamy wyrobów tytoniowych i tytoniu.
(18)
Program powinien przyczyniać się do podejmowania decyzji opartych na dowodach poprzez wspieranie systemu informacji i wiedzy na temat zdrowia, z uwzględnieniem odpowiednich działań prowadzonych przez organizacje międzynarodowe, takie jak WHO i Organizacja Współpracy Gospodarczej i Rozwoju (OECD). System ten powinien obejmować między innymi wykorzystanie istniejących instrumentów oraz - w odpowiednich przypadkach - dalszy rozwój znormalizowanych informacji na temat zdrowia oraz narzędzi monitorowania zdrowia, zbieranie i analizowanie danych dotyczących zdrowia, wspieranie komitetów naukowych ustanowionych zgodnie z decyzją Komisji 2008/721/WE (9) oraz szeroko zakrojone upowszechnianie wyników programu.
(19)
Polityka Unii w dziedzinie zdrowia ma na celu uzupełnienie i wsparcie krajowych polityk w dziedzinie zdrowia, zachęcanie do współpracy między państwami członkowskimi i promowanie koordynacji między ich programami. Wymiana dobrych praktyk jest jednym z głównych instrumentów tej polityki. Wymiana ta powinna dać organom krajowym możliwość skorzystania ze skutecznych rozwiązań wypracowanych w innych państwach członkowskich, ograniczenia powielania się działań i efektywniejszego wykorzystania środków pieniężnych poprzez promowanie innowacyjnych rozwiązań w dziedzinie zdrowia. Dlatego program powinien koncentrować się przede wszystkim na współpracy z organami właściwymi do spraw zdrowia w państwach członkowskich oraz na stwarzaniu zachęt do szerszego uczestnictwa wszystkich państw członkowskich, zgodnie z zaleceniami zawartymi w ocenach poprzednich programów w dziedzinie zdrowia. W szczególności należy aktywnie zachęcać państwa członkowskie, których dochód narodowy brutto (DNB) na mieszkańca jest niższy niż 90 % średniej unijnej, do uczestnictwa w działaniach współfinansowanych przez organy właściwe do spraw zdrowia w państwach członkowskich lub podmioty upoważnione przez te właściwe organy. Działania takie należy uznawać za wyjątkowo użyteczne, a w szczególności powinny one służyć osiągnięciu celu polegającego na szerszym i ułatwionym udziale państw członkowskich, których DNB na mieszkańca jest niższy niż 90 % średniej unijnej. Należy także rozważyć dodatkowe i odpowiednie wsparcie niefinansowe na rzecz udziału tych państw członkowskich w tego typu działaniach, polegające na przykład na przygotowywaniu wniosków, transferze wiedzy i wdrażaniu wiedzy fachowej.
(20)
Podmioty pozarządowe i strony zainteresowane polityką w dziedzinie zdrowia, w szczególności organizacje zrzeszające pacjentów i stowarzyszenia pracowników służby zdrowia, odgrywają istotną rolę w udzielaniu Komisji informacji i rad, które są niezbędne do realizacji programu. Możliwe, że przy realizacji tych działań będą one wymagać wsparcia finansowego ze strony programu, które umożliwi im funkcjonowanie. Z tej właśnie przyczyny program powinien być dostępny dla działających w obszarze zdrowia publicznego organizacji pozarządowych i organizacji zrzeszających pacjentów, które odgrywają skuteczną rolę w procesach dialogu ze społeczeństwem obywatelskim na szczeblu Unii, takich jak uczestnictwo w grupach konsultacyjnych, i przyczyniają się w ten sposób do realizacji celów szczegółowych programu.
(21)
Program powinien wspierać synergię i jednocześnie zapobiegać powielaniu prac prowadzonych już w ramach powiązanych unijnych programów i działań; wsparcie to powinno polegać - w odpowiednich przypadkach - na wdrażaniu w sektorze ochrony zdrowia innowacyjnych odkryć wynikających z prac badawczych. Należy właściwie wykorzystywać, w zakresie ich odnośnych działań, unijne fundusze i programy, w szczególności program ramowy w zakresie badań naukowych i innowacji (Horyzont 2020), ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1291/2013 (10) oraz jego wyniki, fundusze strukturalne, program na rzecz zatrudnienia i innowacji społecznych, ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1296/2013 (11),Fundusz Solidarności Unii Europejskiej, ustanowiony rozporządzeniem Rady (WE) nr 2012/2002 (12),
unijną strategię ochrony zdrowia i bezpieczeństwa w miejscu pracy (2007-2012), Program na rzecz konkurencyjności przedsiębiorstw oraz małych i średnich przedsiębiorstw (COSME), ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1287/2013 (13), program działań na rzecz środowiska i klimatu (LIFE), ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1293/2013 (14), program konsumencki, program Sprawiedliwość, ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1382/2013 (15), wspólny program „Nowoczesne technologie w służbie osobom starszym, program na rzecz kształcenia, szkolenia, młodzieży i sportu („Erasmus+”), ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 1288/2013 (16), europejski program statystyczny, ustanowiony rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 99/2013 (17) oraz Europejskie partnerstwo na rzecz innowacji sprzyjającej aktywnemu starzeniu się w dobrym zdrowiu.
(22)
Zgodnie z art. 168 ust. 3 TFUE Unia i państwa członkowskie mają sprzyjać współpracy z państwami trzecimi i właściwymi organizacjami międzynarodowymi w dziedzinie zdrowia publicznego. Uczestnictwo w programie powinno być zatem otwarte dla państw trzecich, w szczególności państw przystępujących, państw kandydujących lub potencjalnych państw kandydujących korzystających ze strategii przedakcesyjnej, państw Europejskiego Stowarzyszenia Wolnego Handlu (EFTA)/Europejskiego Obszaru Gospodarczego (EOG), państw sąsiedzkich i państw objętych europejską polityką sąsiedztwa, a także dla innych państw zgodnie z warunkami określonymi w jakiejkolwiek stosownej umowie dwu- lub wielostronnej.
(23)
Aby wspomagać osiąganie celów programu, powinno się ułatwić utrzymywanie właściwych stosunków z państwami trzecimi nieuczestniczącymi w programie, z uwzględnieniem wszelkich stosownych umów zawieranych między tymi państwami a Unią. Może to obejmować organizowanie przez Unię wydarzeń dotyczących zdrowia lub podejmowanie działań przez państwa trzecie w uzupełnieniu działań finansowanych przez program w obszarach wspólnego zainteresowania, jednak państwa te nie powinny korzystać z wkładu finansowego w ramach programu.
(24)
Aby maksymalnie zwiększyć skuteczność i efektywność działań na szczeblu unijnym i międzynarodowym oraz z myślą o realizacji programu, należy rozwijać współpracę z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi, takimi jak Organizacja Narodów Zjednoczonych i jej wyspecjalizowane agencje, w szczególności WHO, jak również z Radą Europy i OECD.
(25)
Program powinien być realizowany przez okres siedmiu lat w celu dostosowania czasu jego trwania do czasu trwania wieloletnich ram finansowych zgodnie z rozporządzeniem Rady(UE, Euratom) 1311/2013 (18). W niniejszym rozporządzeniu ustala się pulę środków finansowych na cały okres trwania programu, która ma stanowić główną kwotę odniesienia dla Parlamentu Europejskiego i Rady podczas rocznej procedury budżetowej w rozumieniu pkt 17 Porozumienia międzyinstytucjonalnego z dnia 2 grudnia 2013 r. między Parlamentem Europejskim, Radą i Komisją w sprawie dyscypliny budżetowej, współpracy w kwestiach budżetowych i należytego zarządzania finansami (19).
(26)
Zgodnie z art. 54 rozporządzenia (UE, Euratom) nr 966/2012 Parlamentu Europejskiego i Rady (20) niniejsze rozporządzenie stanowi podstawę prawną działania i realizacji programu.
(27)
Aby zapewnić ciągłość udzielanego w ramach programu wsparcia finansowego na rzecz funkcjonowania organów, Komisja powinna mieć możliwość, w rocznym programie prac na rok 2014 uznawania kosztów bezpośrednio związanych z realizacją wspieranych działań za kwalifikujące się do finansowania, nawet jeżeli zostały poniesione przez beneficjenta przed złożeniem wniosku o finansowanie.
(28)
Mając na względzie zapewnienie jednolitych warunków wdrażania niniejszego rozporządzenia za pomocą rocznych programów prac, należy przyznać Komisji uprawnienia wykonawcze. Uprawnienia te powinny być wykonywane zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 182/2011 (21).
(29)
Program powinien być realizowany zgodnie z zasadą przejrzystości. Środki budżetowe należy rozdzielać między poszczególne cele programu w wyważony sposób przez cały czas trwania programu, z uwzględnieniem zalet promocji zdrowia. Należy wybierać i finansować odpowiednie działania ujęte w celach szczegółowych programu i posiadające wyraźną wartość dodaną dla Unii. Roczne programy prac powinny określać w szczególności zasadnicze kryteria wyboru mające zastosowanie do potencjalnych beneficjentów zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 966/2012, tak aby zapewnić potencjalnym beneficjentom zdolność finansową i operacyjną do podjęcia działań finansowanych w ramach programu oraz, w stosownych przypadkach, przedstawienia dowodów niezbędnych do wykazania ich niezależności.
(30)
Znaczenie i oddziaływanie programu należy regularnie monitorować i poddawać ocenie. Przy ocenie programu należy uwzględnić fakt, że osiągnięcie celów programu może wymagać czasu dłuższego niż okres jego trwania. W połowie okresu trwania programu, lecz nie później niż do dnia 30 czerwca 2017 r., należy sporządzić sprawozdanie z oceny śródokresowej, aby ocenić stan realizacji priorytetów tematycznych programu.
(31)
Aby umożliwić pełne wykorzystanie przez program ustaleń zawartych w sprawozdaniu z oceny śródokresowej na temat jego realizacji i umożliwić ewentualne dostosowania niezbędne do osiągnięcia jego celów, zgodnie z art. 290 TFUE należy przekazać Komisji uprawnienia do przyjęcia aktów w celu usunięcia wszelkich priorytetów tematycznych określonych w niniejszym rozporządzeniu lub włączyć do niego nowych priorytetów. Szczególnie ważne jest, aby w czasie prac przygotowawczych Komisja prowadziła stosowne konsultacje, w tym na poziomie ekspertów. Przygotowując i opracowując akty delegowane, Komisja powinna zapewnić jednoczesne, terminowe i odpowiednie przekazywanie stosownych dokumentów Parlamentowi Europejskiemu i Radzie
(32)
Istotna jest współpraca organów krajowych w celu dzielenia się informacjami z ewentualnymi wnioskodawcami, umożliwiająca równy udział w programie, a także dzielenie się wiedzą wytworzoną w ramach programu z różnymi krajowymi zainteresowanymi podmiotami sektora opieki zdrowotnej. W celu wspierania tych działań państwa członkowskie powinny wyznaczyć Krajowe Punkty Kontaktowe.
(33)
Stosując rozporządzenie, Komisja powinna konsultować się z właściwymi ekspertami, w tym z krajowymi punktami kontaktowymi.
(34)
Należy chronić interesy finansowe Unii z zastosowaniem proporcjonalnych środków w całym cyklu wydatkowania, w tym poprzez zapobieganie nieprawidłowościom, ich wykrywanie i prowadzenie w ich sprawie dochodzeń poprzez odzyskiwanie środków utraconych, nienależnie wypłaconych lub niewłaściwie wykorzystanych oraz, w stosownych przypadkach, nakładanie kar.
(35)
Należy zapewnić fazę przejściową pomiędzy poprzednim a obecnym programem, który go zastępuje, w szczególności w odniesieniu do kontynuacji wieloletnich uzgodnień dotyczących zarządzania poprzednim programem, takich jak finansowanie pomocy technicznej i administracyjnej. Począwszy od dnia 1 stycznia 2021 r. środki przyznane na pomoc techniczną i administracyjną powinny obejmować, jeżeli będzie to niezbędne, wydatki związane z zarządzaniem działaniami nieukończonymi do końca 2020 r.
(36)
Ponieważ cele ogólne niniejszego rozporządzenia, a mianowicie uzupełnianie polityk państw członkowskich w dziedzinie poprawy zdrowia ludności w Unii i zmniejszenia nierówności w zdrowiu poprzez promowanie zdrowia, zachęcanie do innowacji w dziedzinie zdrowia, poprawę stabilności systemów opieki zdrowotnej oraz ochronę obywateli Unii przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowia, a także wspieranie tych polityk i przydawanie im wartości dodanej, nie mogą zostać w wystarczający sposób osiągnięte przez państwa członkowskie, natomiast mogą - ze względu na skalę i skutki działania niniejszego rozporządzenia- zostać lepiej osiągnięte na szczeblu Unii, może ona przyjąć środki zgodnie z zasadą pomocniczości ustanowioną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsze rozporządzenie nie wykracza poza to, co jest konieczne do osiągnięcia tych celów.
(37)
Niniejsze rozporządzenie zastępuje decyzję nr 1350/2007/WE. Decyzja ta powinna zatem zostać uchylona.
(38)
Należy zapewnić sprawne i łagodne przejście z poprzedniego programu w dziedzinie zdrowia (2008-2013) do programu oraz dostosować okres trwania programu do rozporządzenia (UE, Euratom) nr 1311/2013. Program powinien zatem obowiązywać od dnia 1 stycznia 2014 r.,
PRZYJMUJĄ NINIEJSZE ROZPORZĄDZENIE:
ROZDZIAŁ I
PRZEPISY OGÓLNE
Artykuł 1
Ustanowienie programu
Niniejsze rozporządzenie ustanawia trzeci wieloletni program działań Unii w dziedzinie zdrowia na okres od 1 stycznia 2014 r. do 31 grudnia 2020 („program”).
Artykuł 2
Cele ogólne
Cele ogólne programu to uzupełnianie, wspieranie i przydawanie wartości dodanej politykom państw członkowskich, aby poprawić zdrowie obywateli Unii i zmniejszyć nierówności w zdrowiu poprzez promowanie zdrowia, zachęcanie do innowacji w dziedzinie zdrowia, zwiększanie stabilności systemów zdrowotnych oraz ochronę obywateli Unii przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowotnym.
ROZDZIAŁ II
CELE I DZIAŁANIA
Artykuł 3
Cele szczegółowe i wskaźniki
Cele ogólne, o których mowa w art. 2, realizuje się za pośrednictwem następujących celów szczegółowych:
(1)
Aby promować zdrowie, zapobiegać chorobom i wspierać środowiska sprzyjające prowadzeniu zdrowego stylu życia: określanie, upowszechnianie i promowanie wdrażania opartych na dowodach i dobrych praktykach w celu efektywnej kosztowo promocji zdrowia i zapobieganiu chorób poprzez podjęcie w szczególności kwestii kluczowych czynników ryzyka związanych ze stylem życia, ze zwróceniem uwagi na unijną wartość dodaną.
Miarą realizacji tego celu jest w szczególności, wzrost liczby państw członkowskich zaangażowanych w promocję zdrowia i zapobieganie chorobom, wykorzystujących środki i działania oparte na dowodach i dobrych praktykach, podejmowanych na odpowiednim szczeblu w państwach członkowskich.
(2)
Aby chronić obywateli Unii przed poważnymi transgranicznymi zagrożeniami zdrowotnymi: określenie i rozwijanie spójnego podejścia i promowanie jego wdrażania w celu osiągnięcia lepszej gotowości i koordynacji w sytuacjach kryzysowych dotyczących zdrowia.
Miarą realizacji tego celu jest w szczególności wzrost liczby państw członkowskich uwzględniających spójne podejście w projektach swoich planów gotowości.
(3)
Aby wspierać budowanie potencjału w dziedzinie zdrowia publicznego oraz wspierać innowacyjne, wydajne i stabilne systemy zdrowotne: określenie i rozwijanie na szczeblu Unii narzędzi i mechanizmów w celu rozwiązania problemu niedoboru zasobów, zarówno ludzkich, jak i finansowych, oraz ułatwienie dobrowolnego wdrażania innowacji w dziedzinie zdrowia publicznego oraz strategii dotyczących profilaktyki.
Miarą realizacji tego celu jest w szczególności wzrost liczby udzielonych porad oraz liczba państw członkowskich korzystających z tak określonych narzędzi i mechanizmów w celu przyczyniania się do skutecznych rezultatów w ich systemach opieki zdrowotnej.
(4)
Aby ułatwić obywatelom Unii dostęp do lepszej i bezpieczniejszej opieki zdrowotnej: zwiększenie dostępu do specjalistycznej wiedzy medycznej i informacji dotyczących konkretnych chorób, ponad granicami państw, ułatwienie stosowania wyników badań naukowych oraz opracowanie narzędzi w zakresie poprawy jakości opieki zdrowotnej i bezpieczeństwa pacjentów poprzez między innymi działania przyczyniające się do poprawy kompetencji zdrowotnych.
Miarą realizacji tego celu jest w szczególności wzrost liczby europejskich sieci referencyjnych ustanowionych na mocy dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady 2011/24/UE (22) („europejskie sieci referencyjne”); zwiększenia liczby świadczeniodawców i centrów wiedzy dołączających do europejskich sieci referencyjnych; a także wzrost liczby państw członkowskich korzystających z wypracowanych narzędzi.
Artykuł 4
Działania kwalifikowalne
Cele szczegółowe programu osiągane są poprzez działania zgodne z priorytetami tematycznymi wymienionymi w załączniku I oraz wdrażane w ramach rocznych programów prac, o których mowa w art. 11.
ROZDZIAŁ III
PRZEPISY FINANSOWE
Artykuł 5
Finansowanie
Pula środków finansowych na realizację programu w okresie od dnia 1 stycznia 2014 r. do dnia 31 grudnia 2020 r. wynosi 449 394 000 EUR według cen bieżących.
Roczne środki zatwierdzane są przez Parlament Europejski i Radę w granicach wieloletnich ram finansowych.
Artykuł 6
Uczestnictwo państw trzecich
Uczestnictwo w programie jest otwarte, na zasadzie ponoszenia kosztów, dla państw trzecich, w szczególności:
a)
państw przystępujących, państw kandydujących lub potencjalnych państw kandydujących korzystających ze strategii przedakcesyjnej, zgodnie z zasadami ogólnymi oraz ogólnymi warunkami ich uczestnictwa w programach unijnych ustanowionymi w stosownych porozumieniach ramowych, decyzjach rady stowarzyszenia lub podobnych porozumieniach;
b)
państw EFTA/EOG zgodnie z warunkami ustalonymi w porozumieniu EOG;
c)
państw sąsiedzkich i państw objętych europejską polityką sąsiedztwa, zgodnie z warunkami określonymi w odpowiednich dwustronnych lub wielostronnych umowach;
d)
innych państw zgodnie z warunkami określonymi w stosownej umowie dwu- lub wielostronnej.
Artykuł 7
Rodzaje interwencji
1. Zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 966/2012 wkład finansowy Unii ma formę dotacji, zamówień publicznych, lub jakiejkolwiek innej interwencji niezbędnej do osiągnięcia celów programu.
2. Dotacje mogą być przyznane na finansowanie:
a)
działań o wyraźnej unijnej wartości dodanej, współfinansowanych przez właściwe organy odpowiedzialne za zdrowie w państwach członkowskich lub państwach trzecich uczestniczących w programie na mocy art. 6, lub przez podmioty sektora publicznego i organizacje pozarządowe, o których mowa w art. 8 ust. 1, działające samodzielnie lub w ramach sieci, upoważnione przez wspomniane właściwe organy;
b)
działań o wyraźnej unijnej wartości dodanej, o ile jest to przewidziane i należycie uzasadnione w rocznych programach prac, współfinansowanych przez inne organy publiczne, organizacje pozarządowe lub podmioty prywatne, zgodnie z art. 8 ust. 1, w tym międzynarodowe organizacje prowadzące działalność w dziedzinie zdrowia; w odniesieniu do tych ostatnich - w stosownych przypadkach - nie jest wymagane wcześniejsze zaproszenie do składania wniosków;
c)
funkcjonowania organizacji pozarządowych, zgodnie z art. 8 ust. 2, w przypadku gdy wsparcie finansowe jest niezbędne do osiągnięcia co najmniej jednego z celów szczegółowych programu.
3. Dotacje wypłacane przez Unię nie przekraczają 60 % kosztów kwalifikowalnych działania zmierzającego do osiągnięcia celu programu lub funkcjonowania organizacji pozarządowej. W przypadkach wyjątkowej użyteczności wkład Unii może wynieść do 80 % kosztów kwalifikowalnych.
Dla działań określonych w ust. 2 lit. a) wyjątkową użyteczność osiąga się m.in., gdy:
a)
co najmniej 30 % budżetu proponowanego działania jest przeznaczone dla państw członkowskich o dochodzie narodowym brutto na jednego mieszkańca niższym niż 90 % średniej wartości w Unii; oraz
b)
w działaniu uczestniczą organy i podmioty z co najmniej 14 uczestniczących państw członkowskich, z których co najmniej cztery są państwami o dochodzie narodowym brutto na jednego mieszkańca niższym niż 90 % średniej wartości w Unii.
4. W drodze odstępstwa od art. 130 ust. 2 rozporządzenia (UE, Euratom) nr 966/2012 i w należycie uzasadnionych przypadkach Komisja może, w rocznym programie prac na rok 2014 uznać koszty bezpośrednio związane z realizacją wspieranych działań za kwalifikujące się do finansowania od dnia 1 stycznia 2014 r., nawet jeżeli zostały poniesione przez beneficjenta przed złożeniem wniosku o dotację.
Artykuł 8
Beneficjenci kwalifikujący się do otrzymania dotacji
1. Dotacje na działania, o których mowa w art. 7 ust. 2 lit. a) i b), mogą zostać przyznane podmiotom ustanowionym na podstawie prawa, organom publicznym, podmiotom sektora publicznego, w szczególności instytucjom badawczym sektora ochrony zdrowia, uczelniom i podmiotom szkolnictwa wyższego.
2. Dotacje na funkcjonowanie organizacji, o których mowa w art. 7 ust. 2 lit. c), mogą zostać przyznane podmiotom, które łącznie spełniają następujące kryteria:
a)
są pozarządowe, nie działają dla zysku, niezależne od przemysłu, oraz interesów handlowych, gospodarczych lub innych;
b)
działają w obszarze zdrowia publicznego, odgrywają skuteczną rolę w procesach dialogu ze społeczeństwem obywatelskim na szczeblu Unii i realizują co najmniej jeden cel szczegółowy programu;
c)
są aktywne na szczeblu Unii oraz w co najmniej połowie państw członkowskich, obejmując zrównoważonym zasięgiem geograficznym obszar Unii.
Artykuł 9
Pomoc administracyjna i techniczna
Z puli środków finansowych na realizację programu można również pokrywać wydatki na przygotowanie, monitorowanie, kontrolę, audyt i ocenę, bezpośrednio związane z zarządzaniem programem i osiągnięciem jego celów, zwłaszcza wydatki na badania, spotkania, działania informacyjne i komunikacyjne, w tym na instytucjonalną komunikację priorytetów politycznych Unii w zakresie w jakim są związane z celami ogólnymi programu, wydatki związane z sieciami przeznaczonymi do wymiany informacji, a także wszelkie inne wydatki pomocy technicznej i administracyjnej ponoszone przez Komisję na zarządzanie programem.
ROZDZIAŁ IV
WDRAŻANIE
Artykuł 10
Metody wdrażania
Komisja jest odpowiedzialna za wdrażanie programu zgodnie ze sposobami zarządzania określonymi w rozporządzeniu (UE, Euratom) nr 966/2012.
Artykuł 11
Roczne programy prac
1. Komisja wdraża program poprzez ustanawianie rocznych programów prac zgodnie z rozporządzeniem (UE, Euratom) nr 966/2012 i z kryteriami określonymi w załączniku II do niniejszego rozporządzenia.
2. Komisja przyjmuje, w drodze aktów wykonawczych, roczne programy prac, które określają w szczególności planowane działania, w tym orientacyjny przydział środków finansowych. Te akty wykonawcze przyjmuje się zgodnie z procedurą sprawdzającą, o której mowa w art. 16 ust. 2.
3. Podczas wdrażania programu Komisja, wraz z państwami członkowskimi, zapewnia zgodność ze wszystkimi stosownymi przepisami prawa dotyczącego ochrony danych osobowych oraz, w stosownych przypadkach, wprowadzenie mechanizmów zapewniających poufność i bezpieczeństwo takich danych.
Artykuł 12
Spójność i komplementarność z innymi politykami
Komisja we współpracy z państwami członkowskimi zapewnia ogólną spójność i komplementarność pomiędzy programem a innymi politykami, instrumentami i działaniami Unii, w tym prowadzonymi przez odpowiednie agencje unijne.
Artykuł 13
Monitorowanie, ocena i rozpowszechnianie wyników
1. Komisja, w ścisłej współpracy z państwami członkowskimi, monitoruje realizację działań w ramach programu w kontekście jego celów i wskaźników, włącznie z dostępnymi informacjami na temat kwoty wydatków związanych z klimatem. Przedstawia ona komitetowi, o którym mowa w art. 17 ust. 1, sprawozdania w tym zakresie oraz informuje na bieżąco Parlament Europejski i Radę.
2. Na wniosek Komisji państwa członkowskie przedkładają jej dostępne informacje dotyczące realizacji i oddziaływania programu. Takie wnioski o informacje są proporcjonalne i nie nakładają na państwa członkowskie jakichkolwiek zbędnych dodatkowych obciążeń administracyjnych.
3. W połowie okresu trwania programu, lecz nie później niż dnia 30 czerwca 2017 r. Komisja sporządza i przedstawia Parlamentowi Europejskiemu i Radzie sprawozdanie z oceny śródokresowej dotyczącej osiągnięcia celów wszystkich działań, stanu realizacji priorytetów tematycznych określonych w art. 4 i załączniku I oraz efektywności wykorzystania środków i unijnej wartości dodanej w celu podjęcia decyzji w sprawie przedłużenia, zmiany lub zawieszenia priorytetów tematycznych. Sprawozdanie z oceny śródokresowej odnosi się ponadto do uproszczenia, wewnętrznej i zewnętrznej spójności programu, dalszej adekwatności wszystkich celów, a także wpływu działań na osiągnięcie celów określonych w art. 168 TFUE. Uwzględnia ona wyniki oceny dotyczącej długoterminowego wpływu poprzedniego programu.
W sprawozdaniu z oceny śródokresowej Komisja wskazuje w szczególności:
a)
czy co najmniej jeden spośród priorytetów tematycznych wymienionych w załączniku I nie może zostać zrealizowany i osiągnięty zgodnie z celami programu oraz w okresie trwania programu;
b)
czy w ramach oceny wskazano co najmniej jeden szczegółowy i znaczący priorytet tematyczny, który nie został wymieniony w załączniku I, a który okazał się niezbędny do osiągnięcia celów ogólnych i szczegółowych programu;
c)
uzasadnienie wniosków, o których mowa w lit. a) i b).
Długofalowe oddziaływanie oraz zrównoważony charakter skutków programu ocenia się, mając na względzie wniesienie wkładu w decyzję w sprawie ewentualnego przedłużenia, zmiany lub zawieszenia następnego programu.
4. Komisja przekazuje do wiadomości publicznej wyniki działań podjętych na mocy niniejszego rozporządzenia i zapewnia ich szerokie rozpowszechnianie, aby przyczyniać się do poprawy zdrowia w Unii.
Artykuł 14
Działania wynikające ze sprawozdania z oceny śródokresowej
1. Jeżeli w sprawozdaniu z oceny śródokresowej wskazano, że co najmniej jeden spośród priorytetów tematycznych nie może zostać wdrożony i osiągnięty zgodnie z celami programu w okresie jego trwania, Komisja jest uprawniona do przyjęcia, do dnia 31 sierpnia 2017 r., aktów delegowanych zgodnie z art. 18 w celu usunięcia odpowiedniego priorytetu tematycznego lub odpowiednich priorytetów tematycznych z załącznika I. W trakcie trwania programu może wejść w życie tylko jeden akt delegowany w sprawie usunięcia jednego lub więcej priorytetów tematycznych na mocy art. 18.
2. Jeżeli w sprawozdaniu z oceny śródokresowej wskazano co najmniej jeden szczegółowy i znaczący priorytet tematyczny, który nie został wymieniony w załączniku I, a który okazał się niezbędny do osiągnięcia celów ogólnych i szczegółowych programu, Komisja jest uprawniona do przyjęcia, nie później niż do dnia 31 sierpnia 2017 r., aktów delegowanych zgodnie z art. 18, aby dodać priorytet tematyczny lub priorytety tematyczne do załącznika I. Priorytet tematyczny musi być możliwy do osiągnięcia w okresie trwania programu. W trakcie trwania programu może wejść w życie tylko jeden akt delegowany na mocy art. 18 w sprawie dodania jednego lub więcej priorytetów tematycznych.
3. Każde usunięcie lub dodanie priorytetów tematycznych jest zgodne z celami ogólnymi i z odpowiednimi celami szczegółowymi programu.
Artykuł 15
Krajowe Punkty Kontaktowe
Państwa członkowskie wyznaczają Krajowe Punkty Kontaktowe, które wspomagają Komisję w promowaniu programu oraz - w stosownych przypadkach - rozpowszechnianiu rezultatów programu i dostępnych informacji o wpływie wdrożenia programu, o których mowa w art. 13 ust. 2.
Artykuł 16
Ochrona interesów finansowych Unii
1. Komisja przyjmuje odpowiednie środki zapewniające w trakcie realizacji działań finansowanych na podstawie niniejszego rozporządzenia ochronę interesów finansowych Unii poprzez zastosowanie środków zapobiegających nadużyciom finansowym, korupcji i innym bezprawnym działaniom, przez skuteczne kontrole oraz - w razie wykrycia nieprawidłowości - poprzez odstraszające kary administracyjne i finansowe.
2. Komisja lub jej przedstawiciele oraz Trybunał Obrachunkowy mogą przeprowadzić audyt, na podstawie dokumentacji oraz kontroli na miejscu, wobec wszystkich beneficjentów dotacji, wykonawców i podwykonawców, którzy otrzymują środki od Unii na mocy niniejszego rozporządzenia.
3. Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) może przeprowadzać dochodzenia, w tym kontrole i inspekcje na miejscu zgodnie z przepisami i procedurami określonymi w rozporządzeniu Parlamentu Europejskiego i Rady (UE, Euratom) nr 883/2013 (23) i w rozporządzeniu Rady (Euratom, WE) nr 2185/96 (24), w celu określenia, czy zaszło nadużycie finansowe, korupcja lub jakiekolwiek inne bezprawne działanie, które wywiera wpływ na interesy finansowe Unii w związku z umową o udzielenie dotacji, decyzją o udzieleniu dotacji lub zamówieniem finansowanym na mocy niniejszego rozporządzenia.
4. Bez uszczerbku dla ust. 1, 2 i 3, umowy o współpracy z państwami trzecimi i z organizacjami międzynarodowymi, zamówienia, umowy o udzielenie dotacji i decyzje o udzieleniu dotacji wynikające z wdrożenia niniejszego rozporządzenia zawierają postanowienia wyraźnie upoważniające Komisję, Trybunał Obrachunkowy i OLAF do prowadzenia takich audytów i dochodzeń, zgodnie z ich odpowiednimi kompetencjami.
ROZDZIAŁ V
PRZEPISY PROCEDURALNE
Artykuł 17
Procedura komitetowa
1. Komisję wspomaga komitet. Komitet ten jest komitetem w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 182/2011.
2. W przypadku odesłania do niniejszego ustępu stosuje się art. 5 rozporządzenia (UE) nr 182/2011.
3. W przypadku gdy komitet nie wyda żadnej opinii, Komisja nie przyjmuje projektu aktu wykonawczego i zastosowanie ma art. 5 ust. 4 akapit trzeci rozporządzenia (UE) nr 182/2011.
Artykuł 18
Wykonywanie przekazanych uprawnień
1. Powierzenie Komisji uprawnień do przyjęcia aktów delegowanych podlega warunkom określonym w niniejszym artykule.
2. Uprawnienia do przyjęcia aktów delegowanych, o których mowa w art. 14 ust. 1 i 2, powierza się Komisji na czas trwania programu.
3. Przekazanie uprawnień, o którym mowa w art. 14 ust. 1 i 2, może zostać w dowolnym momencie odwołane przez Parlament Europejski lub przez Radę. Decyzja o odwołaniu kończy przekazanie określonych w niej uprawnień. Decyzja o odwołaniu staje się skuteczna następnego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej lub w określonym w tej decyzji późniejszym terminie. Nie wpływa ona na ważność jakichkolwiek już obowiązujących aktów delegowanych.
4. Niezwłocznie po przyjęciu aktu delegowanego Komisja przekazuje go równocześnie Parlamentowi Europejskiemu i Radzie.
5. Akt delegowany przyjęty na podstawie art. 14 ust. 1 i 2 wchodzi w życie tylko wówczas, gdy ani Parlament Europejski, ani Rada nie wyraziły sprzeciwu w terminie dwóch miesięcy od przekazania tego aktu Parlamentowi Europejskiemu i Radzie, lub gdy, przed upływem tego terminu, zarówno Parlament Europejski, jak i Rada poinformowały Komisję, że nie wniosą sprzeciwu. Termin ten przedłuża się o dwa miesiące z inicjatywy Parlamentu Europejskiego lub Rady.
ROZDZIAŁ VI
PRZEPISY PRZEJŚCIOWE I KOŃCOWE
Artykuł 19
Przepisy przejściowe
1. Z puli środków finansowych przyznanych na wdrożenie programu można również pokrywać wydatki na pomoc techniczną i administracyjną, które są niezbędne do zapewnienia przejścia pomiędzy programem a środkami przyjętymi na mocy decyzji nr 1350/2007/WE.
2. W razie konieczności w budżecie po 2020 r. można ująć środki na pokrycie wydatków przewidzianych w art. 9 tak, aby umożliwić zarządzanie działaniami, które nie zostaną zakończone do dnia 31 grudnia 2020 r.
Artykuł 20
Uchylenie
Decyzja nr 1350/2007/WE traci moc z dniem 1 stycznia 2014 r.
Artykuł 21
Wejście w życie
Niniejsze rozporządzenie wchodzi w życie następnego dnia po jego opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Niniejsze rozporządzenie stosuje się od dnia 1 stycznia 2014 r.
Niniejsze rozporządzenie wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.
Sporządzono w Strasburgu dnia 11 marca 2014 r.