ROZHODNUTÍ EVROPSKÉHO PARLAMENTU A RADY č. 1093/2012/EU
ze dne 21. listopadu 2012
o Evropském roku občanů (2013)
EVROPSKÝ PARLAMENT A RADA EVROPSKÉ UNIE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 21 odst. 2 této smlouvy,
s ohledem na návrh Evropské komise,
po postoupení návrhu legislativního aktu vnitrostátním parlamentům,
s ohledem na stanovisko Evropského hospodářského a sociálního výboru (1),
v souladu s řádným legislativním postupem (2),
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Unie se zakládá na nedělitelných a všeobecných hodnotách lidské důstojnosti, svobody, rovnosti a solidarity, spočívá na zásadách demokracie a právního státu. Tyto zásady mají ve společnostech, jež se vyznačují pluralismem, zákazem diskriminace, tolerancí, spravedlností, solidaritou a rovností žen a mužů, pro členské státy zásadní význam. Každý občan Unie má práva stanovená ve Smlouvě o Evropské unii (dále jen „Smlouva o EU“), Smlouvě o fungování Evropské unie (dále jen „Smlouva o fungování EU“) a v Listině základních práv Evropské unie a měl by mít i možnost jich požívat.
(2)
Maastrichtská smlouva zavedla v roce 1993 institut občanství Unie. Práva spojená s občanstvím Unie byla dále posílena v roce 1999 Amsterdamskou smlouvou a v roce 2009 Lisabonskou smlouvou. V roce 2013 si budeme připomínat dvacáté výročí vzniku občanství Unie. V čl. 1 bodě 12 a čl. 2 bodě 34 Lisabonské smlouvy (dnešní článek 9 Smlouvy o EU a článek 20 Smlouvy o fungování EU) je stanoveno, že každá osoba, která má státní příslušnost členského státu, je občanem Unie, že občanství Unie nenahrazuje, nýbrž doplňuje občanství členského státu a že občané Unie požívají práv a povinností stanovených Smlouvami. V čl. 2 bodě 35 Lisabonské smlouvy (dnešní článek 21 Smlouvy o fungování EU) je zakotveno právo občanů Unie na volný pohyb a pobyt.
(3)
Stockholmský program - otevřená a bezpečná Evropa, která slouží svým občanům a chrání je (3), staví občana do středu evropských politik v oblasti svobody, bezpečnosti a práva. Svou činnost zaměřuje na „budování Evropy občanů“ včetně podpory práv občanů, zejména práva na volný pohyb a práv, která občanům Unie umožňují aktivně se účastnit demokratického života Unie.
(4)
Evropský parlament ve svém usnesení ze dne 15. prosince 2010 o stavu dodržování základních práv v Evropské unii (2009) - účinné provádění po vstupu Lisabonské smlouvy v platnost (4) vyzval Komisi, aby vyhlásila rok 2013 Evropským rokem občanů, a dala tak impulz k diskusi o evropském občanství, včetně diskuse o jeho terminologii, obsahu a rozsahu, a informovala evropské občany o jejich právech, zejména nových právech vyplývajících ze vstupu Lisabonské smlouvy v platnost a o dostupných prostředcích k uplatňování těchto práv.
(5)
Rok 2013 by měl být vyhlášen Evropským rokem občanů. Evropský rok občanů by mohl být vhodnou příležitostí k tomu, aby se zvýšilo povědomí široké veřejnosti o právech a povinnostech spojených s občanstvím Unie. Cílem Evropského roku občanů by mělo rovněž být zvýšení povědomí občanů o právech vyplývajících z občanství Unie, pokud uplatňují své právo cestovat do jiného členského státu a pobývat v něm, například jako studenti, pracovníci, osoby hledající zaměstnání, dobrovolníci, spotřebitelé, podnikatelé, mladí lidé nebo důchodci. Osvětové akce by proto měly být členěny geograficky, demograficky a sociálně a měly by se také věnovat odstraňování zbývajících překážek, které občanům brání uplatňovat práva vyplývající z občanství Unie. Je třeba informovat o tom, že občané Unie sami hrají klíčovou úlohu při posilování těchto práv tím, že se zapojí do občanské společnosti a demokratického života.
(6)
Aby se občané Unie mohli informovaně rozhodnout, zda využijí svého práva na volný pohyb, nestačí pouze zlepšovat jejich povědomí o tomto právu. Je velmi důležité, aby občané Unie byli rovněž náležitě informováni o dalších právech, jichž na základě právních předpisů Unie v přeshraničních situacích požívají. Rozhodnou-li se využít svého práva na volný pohyb, umožní jim tyto informace tato ostatní práva také plně uplatňovat.
(7)
Od svého zavedení Římskou smlouvou v roce 1958 se právo na volný pohyb a pobyt coby jedna ze čtyř základních svobod osvědčilo jako jeden z pilířů vytvoření vnitřního trhu ku prospěchu ekonomik členských států i jednotlivých občanů Unie.
(8)
Občané Unie vysoce oceňují právo svobodně se pohybovat a pobývat na území různých členských států jako základní individuální právo spojené s občanstvím Unie. Jako takové ukazuje a podporuje lepší porozumění hodnotě, kterou evropská integrace představuje, jakož i účast občanů na utváření Unie.
(9)
Navzdory tomu, že právo na volný pohyb a pobyt je pevně zakotveno v primárním právu Unie a podrobně rozpracováno v sekundárním právu Unie, nadále přetrvává rozdíl mezi příslušnými právními předpisy a skutečností, s níž se občané setkávají, když tato práva chtějí uplatňovat v praxi. Občané Unie, kromě toho, že na ně doléhá nejistota ohledně výhod mobility, vnímají skutečnost, že praktických překážek, jež musí překonávat v souvislosti s životem a prací v jiném členském státě Unie, je příliš mnoho.
(10)
Ve Zprávě o občanství EU za rok 2010 ze dne 27. října 2010 nazvané „Odstranit překážky pro výkon práv občanů EU“ reagovala Komise na hlavní překážky, se kterými se občané stále setkávají v každodenním životě při uplatňování svých práv, která mají jako občané Unie, zejména v přeshraničních situacích, a nastínila 25 konkrétních opatření k odstranění těchto překážek. Jednou z překážek, které byly v této souvislosti zjištěny, byl nedostatek informací. Komise ve své zprávě dospěla k závěru, že občané Unie nemohou požívat svých práv, neboť o nich nejsou dostatečně informováni, a oznámila svůj záměr zvýšit informovanost občanů Unie o jejich právech, zejména o právu na volný pohyb.
(11)
Smlouva o EU a Smlouva o fungování EU přiznávají každému občanovi právo svobodně se pohybovat a pobývat na území členských států, právo volit a být volen ve volbách do Evropského parlamentu a v obecních volbách v členském státě, v němž mají bydliště, a to za stejných podmínek jako státní příslušníci tohoto členského státu, právo na diplomatickou nebo konzulární ochranu v třetí zemi kterýmkoli členským státem za stejných podmínek jako státní příslušníci tohoto státu, pokud členský stát, jehož jsou státními příslušníky, nemá v této třetí zemi své zastoupení, petiční právo k Evropskému parlamentu, právo obracet se na evropského veřejného ochránce práv a na orgány Unie, jakož i další práva v mnoha oblastech, jako je volný pohyb zboží a služeb, ochrana spotřebitele a veřejné zdraví, rovné příležitosti a rovné zacházení, přístup k zaměstnání a k sociální ochraně.
(12)
Lisabonská smlouva stanovila nová práva, zejména zavedla občanskou iniciativu, stanovenou v jejím čl. 1 bodě 12 a čl. 2 bodě 37 (článek 11 Smlouvy o EU a článek 24 Smlouvy o fungování EU), podle níž může alespoň jeden milion občanů z podstatného počtu členských států vyzvat Komisi, aby v některé z oblastí působnosti Unie předložila návrh; díky této iniciativě se mohou občané aktivně zapojit do politického života Unie a přímo se podílet na utváření práva Unie (5).
(13)
Od roku 1979, kdy se konaly první přímé volby, působí Evropský parlament jako přímý prostředník mezi občany a Unií. Evropský parlament a jeho poslanci hrají zásadní úlohu, pokud jde o informování o právech spojených s občanstvím Unie a o jeho přínosech, stejně jako o to, aby při utváření politik stály v popředí zájmy občanů Unie, a o podporu aktivní účasti občanů Unie. Zvyšování povědomí o právech občanů Unie, rovnosti pohlaví, účasti žen a mužů v demokratickém životě Unie, včetně jejich aktivního a pasivního volebního práva v členském státě, v němž mají bydliště, a o rozsahu pravomocí Evropského parlamentu v legislativním procesu je rovněž důležité s ohledem na volby do Evropského parlamentu v roce 2014. Účinek těchto osvětových akcí by se měl zesílit díky úzké koordinaci a využívání možností součinnosti s významnými akcemi prováděnými v období před volbami ostatními orgány Unie, zejména Evropským parlamentem, evropskými politickými stranami a nadacemi a členskými státy.
(14)
Občané Unie, kteří zvažují, zda využijí svého práva na volný pohyb a pobyt, by měli být mimoto informováni zejména o svých právech, pokud jde o získání nebo zachování práv na sociální zabezpečení, včetně práv týkajících se přeshraniční zdravotní péče, na základě předpisů Unie pro koordinaci systémů sociálního zabezpečení. Tyto předpisy zaručují, že nepřijdou o svá práva na sociální zabezpečení, když se rozhodnou přestěhovat v rámci Unie. Dále by měli být informováni o uznávání svého vzdělání, akademických titulů a odborné kvalifikace a o sociálních a občanských schopnostech, které jsou součástí evropského rámce „klíčových schopností pro celoživotní učení“ (6) a které je mohou připravit na plné zapojení do občanského života a k uplatnění práv, jichž požívají na základě práva Unie.
(15)
Občané Unie by měli být rovněž lépe informováni o svých právech, jež mají jako cestující při cestování po Evropské unii za použití jakéhokoli druhu dopravy, a o právech, jež jim náleží jako spotřebitelům v přeshraničním kontextu. Jestliže si budou občané Unie jisti, že jejich spotřebitelská práva jsou účinně chráněna, budou schopni více přispívat k rozvoji unijního trhu se zbožím a službami, který díky tomu účinněji rozvine svůj plný potenciál ku prospěchu občanů. Podobně by měli být občané lépe informováni o předpisech týkajících se všeobecné bezpečnosti výrobků a dohledu nad trhem, aby měli povědomí o tom, jak jsou v rámci celé Unie chráněna jejich práva a jejich zdraví, zejména v případě ohrožení nebo rizik, kterým nejsou schopni čelit jako jednotlivci. Dále je důležité zvýšit povědomí občanů Unie o jejich právech na přeshraniční zdravotní péči a o doprovodných opatřeních, jako je elektronické zdravotnictví (eHealth) a telemedicína, aby mohli plně využívat bezpečné a kvalitní zdravotní péče poskytované přes hranice členských států.
(16)
Snahou tohoto rozhodnutí je přispět ke splnění cílů strategie Evropa 2020, neboť usnadnění volného pohybu osob a zvyšování mobility pracovníků je jedním z významných způsobů, jak řešit dopady demografických změn na pracovní trh a zvyšovat zaměstnatelnost osob a konkurenceschopnost evropské ekonomiky. S ohledem na znepokojivě vysokou míru nezaměstnanosti v některých členských státech je cílem tohoto rozhodnutí v dlouhodobém horizontu podporovat výzkum a inovace v Unii.
(17)
Informační, vzdělávací a osvětové kampaně pořádané v rámci Evropského roku občanů by rovněž měly brát ohled na potřeby specifických a ohrožených skupin. Informace by měly být volně přístupné ve všech úředních jazycích Unie. Měly by být formulovány jednoduše a vypracovány ve spolupráci s místními, regionálními a ústředními orgány členských států, sdělovacími prostředky, organizacemi občanské společnosti a nevládními organizacemi. Všechny tyto zúčastněné subjekty by měly zvážit pořádání různých iniciativ, jako jsou soutěže v psaní slohových prací a vypracování akčních plánů a pokynů, zřízení internetových fór nebo pořádání kampaní ve školách, včetně vysokých škol.
(18)
Zásadní význam pro chod Unie má aktivní úloha občanů Unie a organizací, které je zastupují. V článcích 10 a 11 Smlouvy o EU je zdůrazněn význam participativní demokracie ve všech jejích aspektech a vyzdvižena úloha občanů a organizací je zastupujících, kteří projevují a veřejně si vyměňují své názory na všechny oblasti činnosti Unie. Orgány Unie by měly podporovat aktivní demokratickou účast na rozhodovacím procesu prostřednictvím pravidelného, otevřeného a transparentního dialogu s občanskou společností s cílem zajistit koherentnost a transparentnost činnosti Unie. Aktivní účasti občanů Unie se rovněž pomůže zajištěním přístupu k dokumentům a informacím a řádnou správou věcí veřejných.
(19)
Významnou úlohu při poskytování informací občanům, zejména mladým lidem, o institutu občanství Unie a o právech, která jsou s ním spojena, hraje vzdělávací politika. V souladu s evropským rámcem „klíčových schopností pro celoživotní učení“ může rovněž přispívat k rozvoji vícejazyčnosti, mobility studentů, učitelů, osob účastnících se odborného vzdělávání a jejich instruktorů a podporovat sociální a občanské schopnosti, čímž napomáhá občanům plně se účastnit občanského života a uplatňovat veškerá práva, která mají podle práva Unie. Mělo by být možné provádět zvláštní opatření, zvyšovat povědomí o možnostech dobrovolnické činnosti, studia v zahraničí, absolvování stáže v jiném členském státě nebo účasti na výměnných vzdělávacích programech Unie.
(20)
U příležitosti Evropského roku občanů vydá Komise Zprávu o občanství EU za rok 2013, která bude podrobně informovat o pokroku dosaženém od Zprávy o občanství EU za rok 2010 a bude obsahovat návrhy dalších opatření směřujících k odstranění překážek, které občanům Unie dosud brání plně uplatňovat jejich práva. Na základě této zprávy může Rada přijmout ustanovení o posílení nebo rozšíření práv spojených s občanstvím Unie.
(21)
Občané Unie by rovněž měli být informováni o existenci vícejazyčného webového portálu Vaše Evropa, který je jednotným informačním místem pro práva občanů a podniků v Unii.
(22)
Informační centra „Europe Direct“ jako prostředník mezi Unií a jejími občany na místní úrovni by měla úzce spolupracovat s Evropským parlamentem při pořádání osvětových kampaní a měla by podněcovat místní a regionální diskuse o Unii, předávat informační materiály a šířit je mezi veřejností a nabízet příležitost pro poskytování zpětné vazby orgánům Unie.
(23)
Veškeré iniciativy prováděné za účelem podpory Evropského roku občanů a v jeho rámci by měly usilovat o zvýšení vzájemného porozumění mezi občany Unie, orgány Unie a členskými státy. K tomu je nutné zvyšovat povědomí o právech občanů mezi zaměstnanci veřejné správy na unijní, státní, regionální i místní úrovni.
(24)
Již od svého vzniku v roce 1949 hraje Rada Evropy vedoucí úlohu v oblasti vzdělávání a kultury, a to tím, že podporuje a vytváří evropské kulturní sítě, vede mezikulturní dialog a podporuje jazykovou rozmanitost. Unie by proto měla v souvislosti s Evropským rokem občanů rozvíjet s Radou Evropy součinnost v této oblasti.
(25)
Primárně patří oblast zlepšování povědomí občanů o právech, jež jim jakožto občanům Unie náleží, do působnosti členských států. To zahrnuje poskytování informací o Unii a cílené podávání zpráv o činnostech všech orgánů Unie. Činnosti na úrovni Unie doplňují činnosti na vnitrostátní, regionální či místní úrovni tak, jak je zdůrazněno v politickém prohlášení nazvaném „Partnerství pro komunikaci o Evropě“, které Evropský parlament, Rada a Komise podepsaly dne 22. října 2008 (7). Orgány Unie a členské státy by měly prohlubovat spolupráci se sdělovacími prostředky a měly by se zavázat, že jim budou o Unii poskytovat kvalitní informace.
(26)
V zájmu optimalizace účinnosti a efektivity akcí plánovaných v rámci Evropského roku občanů je třeba, aby v roce 2012 proběhla série přípravných akcí v souladu s čl. 49 odst. 6 nařízení Rady (ES, Euratom) č. 1605/2002 ze dne 25. června 2002, kterým se stanoví finanční nařízení o souhrnném rozpočtu Evropských společenství (8) (finanční nařízení).
(27)
Je třeba přijmout vhodná opatření k zamezení nesrovnalostí a podvodů a podniknout nezbytné kroky k získání prostředků, které byly ztraceny, neoprávněně vyplaceny nebo nesprávně použity, v souladu s nařízeními Rady (ES, Euratom) č. 2988/95 ze dne 18. prosince 1995 o ochraně finančních zájmů Evropských společenství (9) a (Euratom, ES) č. 2185/96 ze dne 11. listopadu 1996 o kontrolách a inspekcích na místě prováděných Komisí za účelem ochrany finančních zájmů Evropských společenství proti podvodům a jiným nesrovnalostem (10) a nařízením Evropského parlamentu a Rady (ES) č. 1073/1999 ze dne 25. května 1999 o vyšetřování prováděném Evropským úřadem pro boj proti podvodům (OLAF) (11).
(28)
Financování jiných aktivit než těch, jež jsou financovány z rozpočtu Evropského roku občanů, je ze strany Unie možné prostřednictvím existujících programů Unie nebo strukturálních fondů, zejména programu „Evropa pro občany“ 2007-2013, a zvláštního programu „Základní práva a občanství“ 2007-2013, který je součástí obecného programu „Základní práva a spravedlnost“, programu „Celoživotní učení“ včetně programu Erasmus, iniciativy „Mládež v pohybu“ a programu „MEDIA“.
(29)
V zájmu budoucích evropských roků je třeba zpracovat důkladné hodnocení opatření prováděných v rámci Evropského roku občanů. Příslušná zpráva by měla obsahovat podněty a osvědčené postupy pro budoucí akce, pokud jde o nejlepší způsoby, jak účinně oslovit a zapojit občany, které by měly pokud možno vycházet ze srovnatelných kvantitativních údajů získaných v rámci Evropského roku občanů.
(30)
Jelikož cílů Evropského roku občanů, kterými je zvýšení povědomí a znalosti o právech a povinnostech spojených s občanstvím Unie, aby občané mohli plně využívat práv svobodně se pohybovat a pobývat na území členských států, a v této souvislosti rovněž zaměření se na podporu požívání ostatních práv spojených s občanstvím Unie, nemůže být uspokojivě dosaženo na úrovni členských států, mimo jiné vzhledem k nutnosti mnohostranných partnerství, nadnárodní výměny informací, pořádání osvětových akcí a šíření osvědčených postupů v celé Unii, a proto jich z důvodu rozsahu Evropského roku občanů může být lépe dosaženo na úrovni Unie, může Unie přijmout opatření v souladu se zásadou subsidiarity stanovenou v článku 5 Smlouvy o Evropské unii. V souladu se zásadou proporcionality stanovenou v uvedeném článku nepřekračuje toto rozhodnutí rámec toho, co je nezbytné pro dosažení těchto cílů,
PŘIJALY TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Předmět
Rok 2013 se vyhlašuje „Evropským rokem občanů“.
Článek 2
Cíle
1. Všeobecným cílem Evropského roku občanů je zvýšit povědomí a znalosti o právech a povinnostech spojených s občanstvím Unie, aby občané mohli plně využívat práv svobodně se pohybovat a pobývat na území členských států. V této souvislosti se Evropský rok občanů zaměří rovněž na podporu požívání ostatních práv spojených s občanstvím Unie.
2. Na základě odstavce 1 sleduje Evropský rok občanů tyto konkrétní cíle:
a)
zvýšit povědomí občanů Unie o jejich právu svobodně se pohybovat a pobývat v Unii a v této souvislosti o všech ostatních právech zaručených občanům Unie bez jakékoli diskriminace, včetně práva volit v místních a evropských volbách v členském státě, v němž mají bydliště;
b)
zvýšit povědomí občanů Unie, včetně mladých lidí, o tom, jak mohou mít hmatatelný prospěch z práv přiznaných Unií, jakož i o politikách a programech na podporu uplatňování těchto práv;
c)
podnítit diskusi o vlivu a potenciálu, jež má svoboda pohybu a pobytu jakožto nezcizitelný prvek občanství Unie, s cílem podnítit a posílit aktivní občanskou a demokratickou účast občanů Unie zejména v občanských fórech o politikách Unie a volbách do Evropského parlamentu, čímž se posílí sociální soudržnost, kulturní rozmanitost, solidarita, rovnost mezi ženami a muži, vzájemná úcta a pocit společné evropské identity mezi občany Unie na základě základních hodnot Unie zakotvených ve Smlouvě o EU a Smlouvě o fungování EU a v Listině základních práv Evropské unie.
Článek 3
Příslušné iniciativy
1. Opatření, která je třeba přijmout k dosažení cílů uvedených v článku 2, mohou zahrnovat tyto iniciativy organizované na úrovni Unie a na celostátní, regionální i místní úrovni:
a)
informační kampaně, zpravodajství ve sdělovacích prostředcích, vzdělávací kampaně a kampaně na zvyšování povědomí určené široké veřejnosti nebo i užšímu publiku;
b)
výměnu informací a sdílení zkušeností a osvědčených postupů mezi orgány na unijní, celostátní, regionální a místní úrovni a mezi jinými veřejnými subjekty a organizacemi občanské společnosti;
c)
konference a slyšení, rovněž přes internet, a jiné akce na podporu diskusí a ke zvýšení povědomí o významu a výhodách práva na volný pohyb a pobyt a obecněji o institutu občanství Unie a právech s ním spojených;
d)
využití stávajících vícejazyčných participativních nástrojů k podnícení organizací občanské společnosti a občanů s cílem aktivně je zapojit do Evropského roku občanů, včetně nástrojů přímé demokracie, jako je občanská iniciativa a veřejné konzultace;
e)
posílení úlohy a zviditelnění stávajících nástrojů pro informování občanů včetně nástrojů moderních informačních a komunikačních technologií, například vícejazyčných informačních center Europe Direct a webového portálu Vaše Evropa, jakožto klíčových prvků jednotného informačního místa pro práva občanů Unie;
f)
posílení úlohy a zviditelnění nástrojů pro řešení problémů, jako je SOLVIT, s cílem umožnit občanům Unie lepší uplatňování a obranu svých práv na základě práva Unie;
g)
poskytování informací občanům Unie o Petičním výboru Evropského parlamentu a o evropském veřejném ochránci práv, aby mohli občané Unie lépe uplatňovat a bránit svá práva na základě práva Unie; a
h)
propagace Zprávy o občanství EU, která bude založena na rozsáhlé diskusi a aktivních příspěvcích občanů a zúčastněných stran a v níž budou identifikovány další překážky, které brání občanům Unie plně uplatňovat práva spojená s občanstvím Unie, a navrženy vhodné strategie k odstranění těchto překážek.
2. Podrobné informace o iniciativách uvedených v odstavci 1 jsou obsaženy v příloze.
3. Komise a členské státy mohou označit další činnosti, které mohou být přínosem pro cíle Evropského roku občanů stanovené v článku 2, a umožnit, aby byl název Evropského roku občanů použit k propagaci těchto činností v míře, v níž přispívají k dosažení těchto cílů.
4. V souvislosti s iniciativami pořádanými v rámci Evropského roku občanů je třeba věnovat pozornost identifikaci překážek, které občanům Unie brání uplatňovat jejich práva, a podpoře vhodných způsobů a strategii k odstranění těchto překážek, podpoře porozumění mezi různými kulturami a boji proti diskriminaci. Proto je třeba usilovat o součinnost mezi těmito iniciativami a stávajícími nástroji a programy v oblasti základních práv, občanských práv, zaměstnanosti a sociálních věcí, vzdělávání a kultury.
Článek 4
Koordinace a provádění na úrovni Unie
1. Komise úzce spolupracuje s členskými státy, Evropským parlamentem, Evropským hospodářským a sociálním výborem a Výborem regionů a místními a regionálními orgány a s institucemi a sdruženími zastupujícími místní a regionální zájmy.
2. Komise svolává zasedání zástupců evropských organizací nebo organizací občanské společnosti nebo orgánů činných v oblasti občanství a obrany práv občanů nebo podporujících vzdělávání a kulturu a jiné zúčastněné strany, aby byli Komisi nápomocni při provádění Evropského roku občanů na úrovni Unie.
3. Za účelem účinného plnění cílů evropských roků se Komise snaží využívat možných součinností mezi různými tematickými evropskými roky prostřednictvím hodnocení výsledků, sledováním přetrvávajících nedostatků a případně poskytováním statistických údajů.
4. Komise provádí toto rozhodnutí na úrovni Unie.
Článek 5
Finanční ustanovení
1. Opatření s působností na úrovni Unie uvedená v části A přílohy se uskutečňují prostřednictvím veřejných zakázek nebo grantů financovaných ze souhrnného rozpočtu Unie.
2. Na opatření s celounijní působností uvedená v části B přílohy mohou být poskytovány dotace ze souhrnného rozpočtu Unie.
Článek 6
Mezinárodní spolupráce
Komise může pro účely Evropského roku občanů spolupracovat s příslušnými mezinárodními organizacemi, zejména s Radou Evropy.
Článek 7
Ochrana finančních zájmů Unie
1. Komise zajistí, aby v případě, že jsou prováděny akce financované podle tohoto rozhodnutí, byla na ochranu finančních zájmů Unie uplatňována preventivní opatření proti podvodům, korupci a jakýmkoliv jiným protiprávním činnostem, byly prováděny účinné kontroly a získávány zpět neoprávněně vyplacené částky, a v případě, že budou zjištěny nesrovnalosti, byly uplatněny účinné, přiměřené a odrazující sankce. Komise může podle tohoto rozhodnutí provádět kontroly a inspekce na místě v souladu s nařízením (Euratom, ES) č. 2185/96. V případě potřeby provede Evropský úřad pro boj proti podvodům šetření v souladu s nařízením (ES) č. 1073/1999.
2. Pokud jde o činnosti Unie financované na základě tohoto rozhodnutí, rozumí se „nesrovnalostí“ ve smyslu čl. 1 odst. 2 nařízení (ES, Euratom) č. 2988/95 jakékoli porušení ustanovení práva Unie nebo jakékoli porušení smluvní povinnosti vyplývající z jednání nebo opomenutí hospodářského subjektu, v důsledku kterého je nebo by mohl být poškozen souhrnný rozpočet Unie formou neoprávněného výdaje.
3. Komise sníží, pozastaví či získá zpět částku finanční podpory udělenou na jakékoli opatření, pokud zjistí nesrovnalosti, zejména nesoulad s ustanoveními tohoto rozhodnutí, samostatného rozhodnutí či smlouvy o přidělení dané finanční podpory, nebo pokud vyjde najevo, že opatření bylo bez vyžádání souhlasu Komise podstatně změněno tak, že je v rozporu s povahou nebo s prováděcími podmínkami daného opatření.
4. Pokud nebyly dodrženy určité lhůty nebo pouze část přidělené finanční pomoci odpovídá pokroku dosaženému při provádění daného opatření, požádá Komise příjemce této pomoci, aby do určité doby předložil vysvětlení. Neposkytne-li příjemce uspokojivou odpověď, může Komise zrušit zbývající část finanční pomoci a požadovat vrácení již vyplacených částek.
5. Veškeré neoprávněně vyplacené částky se vracejí Komisi. Ke všem včas nevráceným částkám se za podmínek stanovených finančním nařízením přičítá úrok.
Článek 8
Monitorování a hodnocení
Do 31. prosince 2014 předloží Komise Evropskému parlamentu, Radě, Evropskému hospodářskému a sociálnímu výboru a Výboru regionů zprávu o provádění, výsledcích a celkovém hodnocení iniciativ stanovených v tomto rozhodnutí. Tato zpráva bude základem pro budoucí politiky, opatření a akce Unie v této oblasti. Na základě zkušeností z Evropského roku občanů bude zpráva rovněž obsahovat podněty a osvědčené postupy, jak zlepšovat poskytování informací občanům o jejich právech i po skončení Evropského roku občanů.
Článek 9
Vstup v platnost
Toto rozhodnutí vstupuje v platnost třetím dnem po vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
Článek 10
Určení
Toto rozhodnutí je určeno členským státům.
Ve Štrasburku dne 21. listopadu 2012.
DECYZJA PARLAMENTU EUROPEJSKIEGO I RADY NR 1093/2012/UE
z dnia 21 listopada 2012 r.
w sprawie Europejskiego Roku Obywateli (2013)
PARLAMENT EUROPEJSKI I RADA UNII EUROPEJSKIEJ,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 21 ust. 2,
uwzględniając wniosek Komisji Europejskiej,
po przekazaniu projektu aktu ustawodawczego parlamentom narodowym,
uwzględniając opinię Europejskiego Komitetu Ekonomiczno-Społecznego (1),
stanowiąc zgodnie ze zwykłą procedurą ustawodawczą (2),
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Unia jest zbudowana na niepodzielnych, powszechnych wartościach godności osoby ludzkiej, wolności, równości i solidarności oraz opiera się na zasadach demokracji i praworządności. Wartości te mają podstawowe znaczenie dla państw członkowskich w społeczeństwach opartych na pluralizmie, niedyskryminacji, tolerancji, sprawiedliwości, solidarności oraz na równości kobiet i mężczyzn. Każdemu obywatelowi przysługują prawa przewidziane w Traktacie o Unii Europejskiej (TUE), Traktacie o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (TFUE) i w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej, z których powinien korzystać.
(2)
W 1993 r. w traktacie z Maastricht wprowadzono koncepcję „obywatelstwa Unii”. W traktacie z Amsterdamu z 1999 r. i w Traktacie z Lizbony z 2009 r. dodatkowo umocniono prawa związane z obywatelstwem Unii. W 2013 r. obchodzona będzie dwudziesta rocznica ustanowienia obywatelstwa Unii. Zgodnie z art. 1 pkt 12 i z art. 2 pkt 34 Traktatu z Lizbony (obecnie art. 9 TUE i art. 20 TFUE) każda osoba posiadająca obywatelstwo państwa członkowskiego jest obywatelem Unii, obywatelstwo Unii ma charakter dodatkowy w stosunku do obywatelstwa krajowego poszczególnych państw członkowskich i nie zastępuje go, a obywatele Unii korzystają z praw i podlegają obowiązkom przewidzianym w traktatach. W art. 2 pkt 35 Traktatu z Lizbony (obecny art. 21 TFUE) zapisano prawo obywateli Unii do swobodnego przemieszczania się i pobytu.
(3)
W programie sztokholmskim - „Otwarta i bezpieczna Europa dla dobra i ochrony obywateli” (3) - stawia się obywateli w centrum polityki europejskiej w dziedzinie wolności, bezpieczeństwa i sprawiedliwości. Program sztokholmski koncentruje swoje działania na „budowaniu Europy obywateli”, w tym poprzez wspieranie praw obywateli, w szczególności prawa do swobodnego przemieszczania się i praw umożliwiających obywatelom Unii czynny udział w życiu demokratycznym Unii.
(4)
W swojej rezolucji z dnia 15 grudnia 2010 r. w sprawie sytuacji praw podstawowych w Unii Europejskiej (2009) - kwestie instytucjonalne po wejściu w życie Traktatu z Lizbony (4) Parlament Europejski wezwał Komisję do uczynienia roku 2013 Europejskim Rokiem Obywateli, aby rozpocząć debatę nad obywatelstwem europejskim, w tym nad jego treścią i zakresem oraz związaną z nim terminologią, i aby informować obywateli Unii o przysługujących im prawach, w szczególności o nowych prawach wynikających z wejścia w życie Traktatu z Lizbony, oraz o dostępnych środkach służących wykonywaniu tych praw.
(5)
Rok 2013 należy ogłosić Europejskim Rokiem Obywateli. Europejski Rok Obywateli stanowiłby dobrą okazję do zwiększenia świadomości ogółu społeczeństwa w zakresie praw i obowiązków związanych z obywatelstwem Unii. Europejski Rok Obywateli powinien także służyć uświadomieniu obywatelom, że prawa wynikające z obywatelstwa Unii przysługują im, gdy korzystają z prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania w innym państwie członkowskim, na przykład jako studenci, pracownicy, osoby poszukujące pracy, woluntariusze, konsumenci, przedsiębiorcy, młodzi ludzie czy emeryci. W tym kontekście zwiększanie świadomości należy dostosować pod względem geograficznym, demograficznym i społecznym, skupiając się również na usuwaniu pozostałych przeszkód w wykonywaniu praw wynikających z obywatelstwa Unii. Przesłaniem kampanii powinno być to, że sami obywatele Unii mają także do odegrania zasadniczą rolę w umacnianiu tych praw poprzez udział w społeczeństwie obywatelskim i w życiu demokratycznym.
(6)
Aby umożliwić obywatelom Unii podejmowanie świadomych decyzji o tym, czy skorzystać z przysługującego im prawa do swobodnego przemieszczania się, nie wystarczy samo uświadomienie im tego prawa. Istotne jest, aby obywatele Unii byli również odpowiednio poinformowani o innych prawach przysługujących im na mocy prawa Unii w sytuacjach transgranicznych. Informacje te umożliwiłyby im też pełne korzystanie z tych innych praw, jeśli zdecydują się skorzystać z prawa do swobodnego przemieszczania się.
(7)
Od czasu wprowadzenia go w traktacie rzymskim w 1958 r. jako jednej z czterech podstawowych swobód, prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu sprawdziło się jako jeden z filarów rynku wewnętrznego z korzyścią dla gospodarki państw członkowskich i poszczególnych obywateli Unii.
(8)
Prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich jest wysoko cenione przez obywateli Unii jako główne prawo indywidualne związane z obywatelstwem Unii. Jako takie, wskazuje ono na lepsze zrozumienie wartości integracji europejskiej i wspiera uczestnictwo obywateli w kształtowaniu Unii.
(9)
Pomimo faktu, że prawo do swobodnego przemieszczania się i pobytu jest silnie umocowane w pierwotnym prawie Unii i w znacznym stopniu rozwinięte w prawie wtórnym, nadal istnieją rozbieżności między obowiązującymi przepisami prawa, a rzeczywistością, z jaką obywatele mają do czynienia, gdy pragną skorzystać z tych praw w praktyce. Poza niepewnością dotyczącą korzyści dotyczących mobilności, obywatele Unii żyjąc i pracując w innym państwie członkowskim, napotykają na zbyt wiele przeszkód praktycznych.
(10)
W sprawozdaniu z dnia 27 października 2010 r. na temat obywatelstwa UE za rok 2010, zatytułowanym „Usuwanie przeszkód w zakresie praw obywatelskich UE”, Komisja zajęła się głównymi przeszkodami, jakie obywatele ciągle jeszcze napotykają w życiu codziennym, kiedy pragną skorzystać z przysługujących im jako obywatelom Unii praw, w szczególności w sytuacjach o charakterze transgranicznym, i nakreśliła 25 konkretnych działań w celu usunięcia tych przeszkód. Jedną z przeszkód określoną w tym kontekście jest brak informacji. Komisja stwierdziła w swoim sprawozdaniu, że z powodu braku wiedzy o przysługujących im prawach, obywatele Unii nie korzystali z nich i ogłosiła zamiar szerszego rozpowszechniania informacji wśród obywateli Unii na temat ich praw, w szczególności prawa do swobodnego przemieszczania się.
(11)
TUE i TFUE przyznają każdemu obywatelowi Unii prawo do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich; prawo do głosowania i kandydowania w wyborach do Parlamentu Europejskiego oraz w wyborach lokalnych w państwie członkowskim zamieszkania, na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa członkowskiego; prawo do korzystania na terytorium państwa trzeciego, w którym państwo członkowskie, którego są obywatelami, nie ma swojego przedstawicielstwa, z ochrony dyplomatycznej i konsularnej każdego z pozostałych państw członkowskich, na takich samych warunkach jak obywatele tego państwa członkowskiego; prawo do składania petycji do Parlamentu Europejskiego; prawo do składania skarg do Europejskiego Rzecznika Praw Obywatelskich oraz prawo do zwracania się do instytucji Unii; oraz inne prawa w różnych dziedzinach, takich jak swobodny przepływ towarów i usług, ochrona konsumentów i zdrowie publiczne, równość szans i równe traktowanie, dostęp do zatrudnienia i opieki socjalnej.
(12)
Traktat z Lizbony wprowadził nowe prawa, w szczególności inicjatywę obywatelską przewidzianą w art. 1 pkt 12 i w art. 2 pkt 37 (art. 11 TUE i art. 24 TFUE), która umożliwia co najmniej milionowi obywateli ze znacznej liczby państw członkowskich zwrócenie się do Komisji o przedłożenie wniosku w którejkolwiek z dziedzin wchodzących w zakres kompetencji Unii, stwarzając tym samym obywatelom dodatkową możliwość czynnego zaangażowania się w życie polityczne Unii i bezpośredni udział w dalszym kształtowaniu prawa Unii (5).
(13)
Począwszy od pierwszych wyborów bezpośrednich w 1979 r., Parlament Europejski pełni funkcję bezpośredniego łącznika pomiędzy obywatelami i Unią. Parlament Europejski i posłowie do niego odgrywają kluczową rolę w informowaniu o prawach i korzyściach wynikających z obywatelstwa Unii, wysuwaniu na pierwszy plan interesów obywateli Unii przy opracowywaniu polityki, a także we wspieraniu czynnego udziału obywateli Unii. Zwiększanie świadomości dotyczącej praw obywateli Unii, równości płci, udziału kobiet i mężczyzn w życiu demokratycznym Unii, w tym przysługującego im czynnego biernego prawa wyborczego w państwie członkowskim zamieszkania, oraz zakresu uprawnień Parlamentu Europejskiego w procesie ustawodawczym, ma również duże znaczenie w obliczu wyborów do Parlamentu Europejskiego w 2014 r. Wpływ takich działań na rzecz zwiększania świadomości powinien być spotęgowany poprzez ścisłą koordynację i wykorzystanie synergii z odpowiednimi działaniami realizowanymi w ramach przygotowań do tych wyborów przez instytucje Unii, w szczególności Parlament Europejski, przez europejskie partie polityczne i europejskie fundacje polityczne oraz państwa członkowskie.
(14)
Ponadto obywatele Unii, którzy rozważają skorzystanie z prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu, powinni być informowani o przysługujących im prawach do nabycia lub zachowania praw do zabezpieczenia społecznego, w tym praw dotyczących transgranicznej opieki zdrowotnej, na mocy unijnych przepisów w zakresie koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Przepisy te gwarantują obywatelom zachowanie ich praw do zabezpieczenia społecznego, jeżeli zdecydują się oni przemieścić w granicach Unii. Poza tym, należy również informować ich o uznawaniu ich wykształcenia i kwalifikacji zawodowych oraz o kompetencjach społecznych i obywatelskich, które stanowią część europejskich ram „Kluczowych kompetencji w uczeniu się przez całe życie” (6), i które mogą ich przygotować do pełnego uczestnictwa w życiu obywatelskim i umożliwić im korzystanie z praw należnych im na mocy prawa Unii.
(15)
Należy również lepiej informować obywateli Unii o prawach przysługujących im jako pasażerom podróżującym wszelkimi środkami transportu na terenie Unii i o ich prawach jako konsumentów za granicą. Jeśli obywatele Unii będą mieli pewność, że ich prawa jako konsumentów są skutecznie chronione, będą oni mogli przyczynić się do rozwoju unijnego rynku towarów i usług, który dzięki temu skuteczniej osiągnie pełnię swoich możliwości z korzyścią dla obywateli. Obywatele powinni być także lepiej poinformowani o przepisach w sprawie ogólnego bezpieczeństwa produktów i nadzoru rynku, tak aby mieli świadomość tego, jak ich zdrowie oraz ich prawa są chronione w całej Unii, zwłaszcza w przypadku zagrożeń lub ryzyka, z którymi nie są w stanie poradzić sobie jako jednostki. Jest również istotne, aby zwiększyć ich świadomość w zakresie praw do transgranicznej opieki zdrowotnej i środków towarzyszących, takich jak e-zdrowie i telemedycyna, tak aby mogli w pełni korzystać z bezpiecznej opieki zdrowotnej o wysokiej jakości we wszystkich państwach członkowskich.
(16)
Niniejsza decyzja ma przyczynić się do osiągnięcia celów strategii Europa 2020 dzięki temu, że ułatwianie swobodnego przepływu osób i zwiększanie mobilności pracowników stanowią ważne sposoby przeciwdziałania skutkom zmian demograficznych na rynku pracy oraz zwiększania szans znalezienia pracy i poprawy konkurencyjności europejskiego przemysłu. Niniejszej decyzji przyświeca również długoterminowy cel wspierania badań naukowych i innowacji w Unii, co ma szczególne znaczenie na tle obecnej niepokojąco wysokiej stopy bezrobocia w poszczególnych państwach członkowskich.
(17)
Kampanie informacyjne, edukacyjne i zwiększające świadomość społeczną organizowane w ramach Europejskiego Roku Obywateli powinny uwzględniać również potrzeby szczególnych odbiorców i słabszych grup społecznych. Informacje te powinny być bezpłatne i dostępne we wszystkich językach urzędowych Unii. Należy je wyrazić prostym językiem i przekazywać we współpracy z władzami lokalnymi, regionalnymi i krajowymi, środkami masowego przekazu, społeczeństwem obywatelskim i organizacjami pozarządowymi. Wszystkie te zainteresowane podmioty mogłyby rozważyć takie inicjatywy jak konkursy na pracę pisemną, opracowanie planów działania i przewodników, fora internetowe czy kampanie w szkołach i na uniwersytetach.
(18)
Czynna rola obywateli Unii i reprezentujących ich stowarzyszeń ma podstawowe znaczenie dla funkcjonowania Unii. W art. 10 i 11 TUE podkreślono znaczenie demokracji uczestniczącej we wszystkich jej aspektach oraz rolę, jaką odgrywają obywatele i reprezentujące ich stowarzyszenia w wyrażaniu i wymianie poglądów oraz publicznej debacie we wszystkich dziedzinach działania Unii. Instytucje Unii powinny wspierać demokratyczny udział w procesach podejmowania decyzji w drodze otwartego, przejrzystego i stałego dialogu ze społeczeństwem obywatelskim, aby zapewnić spójność i przejrzystość działań Unii. Czynny udział obywateli Unii powinien także być łatwiejszy dzięki dostępowi do dokumentów i informacji oraz dzięki dobrym rządom i dobrej administracji.
(19)
Polityka edukacyjna odgrywa istotną rolę w informowaniu obywateli, w szczególności młodych ludzi, o koncepcji obywatelstwa Unii i związanych z nim prawach. Może ona również przyczynić się do wspierania wielojęzyczności, mobilności studentów, nauczycieli, osób uczestniczących w szkoleniach zawodowych oraz prowadzących te szkolenia, a także do zwiększania kompetencji społecznych i obywatelskich zgodnie z europejskimi ramami „Kompetencji kluczowych w uczeniu się przez całe życie”, które mogą ich przygotować do pełnego uczestnictwa w życiu obywatelskim i umożliwić pełne korzystanie z praw przysługujących im na mocy prawa Unii. Należy umożliwić wdrożenie specjalnych działań w celu zwiększania świadomości w zakresie możliwości związanych z wolontariatem, studiami za granicą, udziałem w praktykach w innym państwie członkowskim czy z udziałem w unijnych programach wymiany edukacyjnej.
(20)
W Europejskim Roku Obywateli ukaże się sprawozdanie Komisji na temat obywatelstwa UE za rok 2013 przedstawiające szczegółowe informacje w sprawie postępów poczynionych od czasu sprawozdania Komisji za rok 2010 i zawierające propozycje dalszych działań służących usunięciu pozostałych przeszkód w korzystaniu przez obywateli Unii z przysługujących im praw. Na podstawie tego sprawozdania Rada będzie mogła przyjąć przepisy na rzecz umocnienia lub uzupełnienia praw związanych z obywatelstwem Unii.
(21)
Obywatele Unii powinni być również poinformowani o wielojęzycznym portalu internetowym „Twoja Europa”, na którym można uzyskać wszelkie informacje na temat praw obywateli i przedsiębiorców w Unii.
(22)
Ośrodki informacyjne „Europe Direct”, stanowiące lokalny łącznik pomiędzy Unią i jej obywatelami, powinny ściśle współpracować z Parlamentem Europejskim przy kampaniach podnoszących świadomość społeczną, ułatwiając lokalną i regionalną debatę na temat Unii, przekazując i rozpowszechniając w społeczeństwie materiały informacyjne oraz umożliwiając przekazanie unijnym instytucjom informacji zwrotnych.
(23)
Wszystkie inicjatywy podjęte dla celów oraz w kontekście Europejskiego Roku Obywateli powinny przyczyniać się do zwiększenia wzajemnego zrozumienia między obywatelami Unii, instytucjami unijnymi i państwami członkowskimi. Wymaga to zwiększenia świadomości w zakresie praw obywatelskich wśród pracowników organów publicznych, zarówno na szczeblu Unii, jak i na szczeblu krajowym, regionalnym i lokalnym.
(24)
Od czasu jej utworzenia w 1949 r., Rada Europy odgrywa główną rolę w dziedzinie edukacji i kultury poprzez wspieranie i tworzenie europejskich sieci kulturalnych, dialog międzykulturowy oraz promowanie różnorodności językowej. W związku z Europejskim Rokiem Obywateli Unia powinna zatem rozwijać synergię z działaniami Rady Europy w tym zakresie.
(25)
Główna odpowiedzialność za podnoszenie świadomości obywateli w odniesieniu do ich praw jako obywateli Unii spoczywa na państwach członkowskich. Obejmuje to informowanie o Unii i ukierunkowane sprawozdania z działalności wszystkich instytucji Unii. Działania na szczeblu unijnym uzupełniają działania podejmowane na szczeblu krajowym, regionalnym lub lokalnym, na co zwrócono uwagę w deklaracji politycznej „Partnerski proces komunikowania na temat Europy”, podpisanej w dniu 22 października 2008 r. przez Parlament Europejski, Radę i Komisję (7). Instytucje unijne i państwa członkowskie powinny ściślej współpracować ze środkami masowego przekazu i dążyć do udzielania im wysokiej jakości informacji o Unii.
(26)
Aby zoptymalizować skuteczność i wydajność działań planowanych podczas Europejskiego Roku Obywateli, w roku 2012 należy przeprowadzić szereg działań przygotowawczych zgodnie z art. 49 ust. 6 rozporządzenia Rady (WE, Euratom) nr 1605/2002 z dnia 25 czerwca 2002 r. w sprawie rozporządzenia finansowego mającego zastosowanie do budżetu ogólnego Wspólnot Europejskich (8) (rozporządzenie finansowe).
(27)
Powinny również zostać podjęte właściwe środki zapobiegające nieprawidłowościom i nadużyciom finansowym oraz kroki niezbędne do odzyskania utraconych, nienależnie wypłaconych lub nieodpowiednio wykorzystanych środków zgodnie z rozporządzeniem Rady (WE, Euratom) nr 2988/95 z dnia 18 grudnia 1995 r. w sprawie ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich (9) i rozporządzeniem Rady (Euratom, WE) nr 2185/96 z dnia 11 listopada 1996 r. w sprawie kontroli na miejscu oraz inspekcji przeprowadzanych przez Komisję w celu ochrony interesów finansowych Wspólnot Europejskich przed nadużyciami finansowym i innym nieprawidłowościami (10) oraz rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1073/1999 z dnia 25 maja 1999 r. dotyczącym dochodzeń prowadzonych przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych (OLAF) (11).
(28)
Finansowanie przez Unię działań innych niż działania finansowane z budżetu Europejskiego Roku Obywateli może odbywać się w ramach istniejących unijnych programów lub funduszy strukturalnych, w szczególności w ramach programów „Europa dla obywateli” na lata 2007-2013 oraz programu szczegółowego „Prawa podstawowe i obywatelstwo” na lata 2007-2013 objętych programem ogólnym „Prawa podstawowe i sprawiedliwość”, programu „Uczenie się przez całe życie”, w tym programu Erasmus, inicjatywy „Mobilna młodzież” oraz programu „MEDIA”.
(29)
Powodzenie przyszłych europejskich lat wymaga przygotowania dokładnej oceny działań podjętych w ramach Europejskiego Roku Obywateli. Sprawozdanie takie powinno obejmować koncepcje i najlepsze praktyki dla przyszłych działań, dotyczące najskuteczniejszego sposobu dotarcia do obywateli i zapewnienia ich zaangażowania, opierające się w miarę możliwości na porównywalnych danych ilościowych uzyskanych w ramach Europejskiego Roku Obywateli.
(30)
Ponieważ cele Europejskiego Roku Obywateli - a mianowicie zwiększanie świadomości i wiedzy obywateli Unii w zakresie praw i obowiązków związanych z obywatelstwem Unii w celu umożliwienia obywatelom pełnego korzystania z przysługującego im prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich, a także, w tym kontekście, zachęcanie obywateli Unii do korzystania z innych praw związanych z obywatelstwem Unii - nie mogą zostać osiągnięte w sposób wystarczający przez państwa członkowskie ze względu na konieczność wielostronnego partnerstwa, ponadnarodowej wymiany informacji oraz podnoszenia świadomości i upowszechniania dobrych praktyk w całej Unii, natomiast - ze względu na skalę Europejskiego Roku Obywateli - możliwe jest lepsze ich osiągnięcie na poziomie Unii, Unia może podjąć działania zgodnie z zasadą pomocniczości ustanowioną w art. 5 Traktatu o Unii Europejskiej. Zgodnie z zasadą proporcjonalności określoną w tym artykule niniejsza decyzja nie wykracza poza to, co jest niezbędne do osiągnięcia tych celów,
PRZYJMUJĄ NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Przedmiot
Rok 2013 ogłasza się „Europejskim Rokiem Obywateli”.
Artykuł 2
Cele
1. Ogólnym celem Europejskiego Roku Obywateli jest zwiększenie świadomości i wiedzy na temat praw i obowiązków wynikających z obywatelstwa Unii, tak aby obywatele mogli w pełni korzystać ze swojego prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium państw członkowskich. W tym kontekście zadaniem realizowanym podczas Europejskiego Roku Obywateli jest również wspieranie korzystania przez obywateli Unii z innych praw związanych z obywatelstwem Unii.
2. Na podstawie ust. 1 szczegółowe cele Europejskiego Roku Obywateli to:
a)
zwiększanie świadomości obywateli Unii w zakresie przysługującego im prawa do swobodnego przemieszczania się i przebywania na terytorium Unii oraz - w tym kontekście - w zakresie wszelkich innych gwarantowanych im praw, bez dyskryminacji, w tym prawa do głosowania w wyborach lokalnych i europejskich w jakimkolwiek państwie członkowskim, w którym zamieszkują;
b)
zwiększanie świadomości obywateli Unii, w tym młodych ludzi, na temat tego, w jaki sposób mogą oni faktycznie skorzystać z praw Unii, a także na temat polityki i programów służących wspieraniu korzystania z tych praw;
c)
pobudzanie debaty na temat wpływu i potencjału prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu, jako nieodłącznego aspektu obywatelstwa Unii, w celu pobudzenia i zwiększenia czynnego obywatelskiego i demokratycznego udziału obywateli Unii, w szczególności w forach obywatelskich dotyczących unijnej polityki i wyborów do Parlamentu Europejskiego, zwiększając tym samym spójność społeczną, różnorodność kulturową, solidarność, równość kobiet i mężczyzn, wzajemny szacunek i poczucie wspólnej europejskiej tożsamości obywateli Unii, w oparciu o podstawowe wartości Unii zapisane w TUE, TFUE i w Karcie praw podstawowych Unii Europejskiej.
Artykuł 3
Planowane inicjatywy
1. Środki, które mają zostać podjęte do realizacji celów określonych w art. 2, mogą obejmować następujące inicjatywy realizowane na szczeblu unijnym, krajowym, regionalnym lub lokalnym:
a)
przeprowadzanie kampanii informacyjnych, medialnych, edukacyjnych oraz kampanii na rzecz zwiększania świadomości, skierowanych do ogółu społeczeństwa i szczególnych odbiorców;
b)
wymiana informacji i doświadczeń oraz dobrych praktyk pomiędzy organami unijnymi, krajowymi, regionalnymi i lokalnymi oraz innymi organizacjami publicznymi i organizacjami społeczeństwa obywatelskiego;
c)
organizowanie konferencji, wysłuchań, w tym za pomocą internetu, oraz innych wydarzeń zwiększających świadomość w zakresie znaczenia prawa do swobodnego przemieszczania się i pobytu oraz korzyści z niego płynących oraz propagujących debatę na ten temat, a także informujących bardziej ogólnie o koncepcji obywatelstwa Unii i związanych z nim prawach;
d)
wykorzystywanie istniejących wielojęzycznych narzędzi uczestnictwa w celu zachęcenia organizacji społeczeństwa obywatelskiego i obywateli do czynnego udziału w Europejskim Roku Obywateli, w tym takich narzędzi demokracji bezpośredniej jak inicjatywa obywatelska oraz konsultacje społeczne;
e)
umacnianie roli i zwiększanie widoczności istniejących narzędzi w zakresie informowania obywateli, w tym nowoczesnych narzędzi technologii informacyjnej i komunikacyjnej, takich jak wielojęzyczne portale internetowe ośrodków informacyjnych Europe Direct i „Twoja Europa” jako kluczowych elementów pojedynczego punktu kontaktowego systemu informacji dotyczących praw obywateli Unii;
f)
wzmocnienie roli i zwiększanie widoczności narzędzi rozwiązywania problemów, takich jak SOLVIT, aby umożliwić obywatelom Unii powszechniejsze z nich korzystanie i obronę swoich praw zgodnie z prawem Unii;
g)
informowanie obywateli Unii o Komisji Petycji Parlamentu Europejskiego i Europejskim Rzeczniku Praw Obywatelskich, aby umożliwić im skuteczniejsze korzystanie z przysługujących im praw oraz obronę tych praw na mocy prawa Unii; oraz
h)
promowanie sprawozdania na temat obywatelstwa UE, które ma być oparte na dogłębnej debacie i czynnym wkładzie ze strony obywateli i zainteresowanych podmiotów i które ma zidentyfikować dalsze przeszkody uniemożliwiające obywatelom Unii pełne korzystanie z praw wynikających z obywatelstwa Unii oraz wspierać odpowiednie strategie na rzecz usunięcia tych przeszkód.
2. Szczegółowy opis działań, o których mowa w ust. 1, znajduje się w załączniku.
3. Komisja i państwa członkowskie mogą określić inne działania, które mogłyby przyczyniać się do osiągnięcia celów Europejskiego Roku Obywateli wymienionych w art. 2 i zezwolić na używanie nazwy Europejskiego Roku Obywateli do promowania tych działań, w zakresie, w jakim przyczyniają się one do osiągnięcia tych celów.
4. W kontekście inicjatyw organizowanych w ramach Europejskiego Roku Obywateli uwzględnia się potrzebę określenia przeszkód w korzystaniu przez obywateli Unii ze swoich praw oraz konieczność wsparcia odpowiednich sposobów i strategii służących usunięciu tych przeszkód, a także promowania międzykulturowego zrozumienia dyskryminacji i jej zwalczania. Dąży się w związku z tym do synergii między tymi inicjatywami oraz istniejącymi narzędziami i programami w dziedzinie praw podstawowych, praw obywatelskich, zatrudnienia, spraw społecznych oraz edukacji i kultury.
Artykuł 4
Koordynacja i wdrożenie na szczeblu unijnym
1. Komisja ściśle współpracuje z państwami członkowskimi, Parlamentem Europejskim, Europejskim Komitetem Ekonomiczno-Społecznym i Komitetem Regionów, a także z władzami lokalnymi i regionalnymi oraz z organami i stowarzyszeniami reprezentującymi interesy lokalne i regionalne.
2. Komisja zwołuje spotkania przedstawicieli organizacji europejskich lub organizacji społeczeństwa obywatelskiego, lub organów działających w dziedzinie obywatelstwa i zajmujących się obroną praw obywatelskich lub wspieraniem edukacji i kultury, oraz innych zainteresowanych podmiotów, mające na celu wspieranie Komisji w realizacji Europejskiego Roku Obywateli na szczeblu unijnym.
3. Komisja dąży do wykorzystania potencjalnej synergii między poszczególnymi tematykami europejskich lat poprzez ocenę osiągnięć, monitorowanie utrzymujących się rozbieżności oraz przedstawienie w odpowiednich przypadkach danych statystycznych, zapewniając w ten sposób skuteczną realizację celów lat europejskich.
4. Komisja wdraża niniejszą decyzję na szczeblu unijnym.
Artykuł 5
Przepisy finansowe
1. Środki o zasięgu unijnym, o których mowa w części A załącznika, są przedmiotem zamówień publicznych lub otrzymują dotacje z budżetu ogólnego Unii Europejskiej.
2. Środki o zasięgu unijnym, o których mowa w części B załącznika, mogą otrzymywać dotacje z budżetu ogólnego Unii Europejskiej.
Artykuł 6
Współpraca międzynarodowa
W celu realizacji działań Europejskiego Roku Obywateli Komisja może współpracować z odpowiednimi organizacjami międzynarodowymi, w szczególności z Radą Europy.
Artykuł 7
Ochrona interesów finansowych Unii
1. Podczas realizacji działań finansowanych na mocy niniejszej decyzji Komisja zapewnia ochronę interesów finansowych Unii przez stosowanie środków zapobiegających nadużyciom finansowym, korupcji i innym nielegalnym działaniom, poprzez skuteczne kontrole oraz odzyskiwanie nienależnie wypłaconych kwot, a w przypadku stwierdzenia nieprawidłowości - przez stosowanie skutecznych, proporcjonalnych i odstraszających sankcji. Komisja może przeprowadzać kontrole i weryfikacje na miejscu w ramach niniejszej decyzji, zgodnie z rozporządzeniem (Euratom, WE) nr 2185/96. Jeżeli jest to niezbędne, dochodzenia są przeprowadzane przez Europejski Urząd ds. Zwalczania Nadużyć Finansowych zgodnie z rozporządzeniem (WE) nr 1073/1999.
2. W przypadku działań Unii finansowanych na mocy niniejszej decyzji pojęcie „nieprawidłowości”, o którym mowa w art. 1 ust. 2 rozporządzenia (WE, Euratom) nr 2988/95, oznacza jakiekolwiek naruszenie przepisów prawa unijnego lub zobowiązań umownych, wynikające z działania lub zaniechania ze strony podmiotu gospodarczego, które spowodowało lub mogło spowodować szkodę w ogólnym budżecie Unii Europejskiej w postaci nieuzasadnionej pozycji wydatków.
3. Komisja obniża kwotę pomocy finansowej, zawiesza pomoc lub odzyskuje kwotę pomocy przyznanej na dane działanie, jeżeli stwierdzi nieprawidłowości, w szczególności postępowanie niezgodne z postanowieniami niniejszej decyzji, postanowieniami decyzji indywidualnej lub umowy dotyczącej przyznania danego wsparcia finansowego, lub jeżeli okaże się, że bez zgody Komisji działanie zostało istotnie zmienione w sposób, który jest niezgodny z jego charakterem lub warunkami jego realizacji.
4. Jeżeli nie dotrzymano terminów lub jeżeli stan realizacji danego działania uzasadnia jedynie część udzielonego wsparcia, Komisja zwraca się do beneficjenta o przedstawienie uwag w określonym terminie. W przypadku gdy beneficjent nie udzieli satysfakcjonującej odpowiedzi, Komisja może anulować pozostałą pomoc finansową i zażądać zwrotu wypłaconych kwot.
5. Wszelkie nienależnie wypłacone kwoty są zwracane Komisji. Do wszelkich kwot, które nie zostaną zwrócone we właściwym czasie, zgodnie z warunkami określonymi w rozporządzeniu finansowym, doliczane są odsetki.
Artykuł 8
Monitorowanie i ocena
Do dnia 31 grudnia 2014 r. Komisja przedkłada Parlamentowi Europejskiemu, Radzie, Europejskiemu Komitetowi Ekonomiczno-Społecznemu i Komitetowi Regionów sprawozdanie na temat wykonania, wyników i ogólnej oceny inicjatyw przewidzianych w niniejszej decyzji. Sprawozdanie to posłuży za podstawę przyszłych strategii politycznych, środków i działań Unii w tej dziedzinie. W oparciu o doświadczenia zdobyte w ramach Europejskiego Roku Obywateli, w sprawozdaniu tym przedstawia się również koncepcje i najlepsze praktyki na rzecz lepszego informowania obywateli o przysługujących im prawach, również po zakończeniu Europejskiego Roku Obywateli.
Artykuł 9
Wejście w życie
Niniejsza decyzja wchodzi w życie trzeciego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Artykuł 10
Adresaci
Niniejsza decyzja jest skierowana do państw członkowskich.
Sporządzono w Strasburgu dnia 21 listopada 2012 r.