ROZHODNUTÍ KOMISE (EU) 2015/494
ze dne 9. července 2014
o opatřeních SA.32715 (2012/C) (ex 2012/NN) (ex 2011/CP), která provedlo Slovinsko ve prospěch podniku Adria Airways d.d.
(oznámeno pod číslem C(2014) 4543)
(Pouze slovinské znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí Komise zahájit v souvislosti s podporou SA.32715 (2012/C) (ex 2012/NN) (ex 2011/CP) (1) řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Oznámením SANI č. 5628 ze dne 11. března 2011, které bylo zaevidováno téhož dne, oznámilo Slovinsko Komisi podporu na záchranu podniku Adria Airways d.d. (dále jen „Adria“ nebo „podnik“) ve formě státní záruky a zvýhodněné půjčky ve výši 6,2 milionu EUR.
(2)
Dopisy ze dne 31. března 2011 a 12. dubna 2011 poskytly slovinské orgány doplňkové informace. Komise si další informace vyžádala dopisem ze dne 29. dubna 2011, na nějž slovinské orgány neodpověděly. Dne 13. července 2011 se uskutečnila schůzka se slovinskými orgány a jejich poradci, během níž bylo Komisi sděleno, že oznámená podpora na záchranu nebude vzhledem k nepříznivé finanční situaci podniku postačovat a že Slovinsko zamýšlí vložit do podniku Adria v hotovosti částku ve výši 50 milionů EUR. Dne 1. srpna 2011 Slovinsko své oznámení podpory na záchranu stáhlo.
(3)
V návaznosti na informace, podle nichž Slovinsko dne 30. září 2011 provedlo výše uvedený vklad v hotovosti, se Komise rozhodla ve svém předběžném šetření z moci úřední pokračovat a vyžádala si další informace dopisy ze dne 12. září 2011, 28. listopadu 2011 a 17. dubna 2012, na něž slovinské orgány odpověděly dopisy ze dne 11. října 2011, 27. prosince 2011, 13. ledna 2012 a 18. května 2012. E-mailem ze dne 7. listopadu 2012 mimoto slovinské orgány poskytly memorandum vyhotovené právními zástupci podniku Adria.
(4)
Na žádost slovinských orgánů se dne 12. července 2012 uskutečnila schůzka za účasti zástupců podniku Adria a holdingové společnosti PDP ve vlastnictví státu (2), která je jedním z akcionářů podniku Adria. Na této schůzce předložily slovinské orgány a zástupci podniku Adria a společnosti PDP vysvětlení a argumenty týkající se posuzovaných opatření.
(5)
Dopisem ze dne 20. listopadu 2012 Komise Slovinsku sdělila, že se s ohledem na podporu rozhodla zahájit řízení (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „Smlouva“). Slovinsko své připomínky k rozhodnutí o zahájení řízení podalo dopisem ze dne 21. ledna 2013. Komise si od Slovinska vyžádala další informace dopisem ze dne 5. března 2013, na nějž Slovinsko odpovědělo dne 19. dubna 2013. Další informace poskytlo Slovinsko dne 16. září 2013. Komise si od Slovinska vyžádala doplňkové informace dopisem ze dne 6. listopadu 2013, na nějž Slovinsko odpovědělo dne 4. prosince 2013 a 6. a 17. ledna 2014. Dne 25. března a 5. prosince 2013 a 8. ledna 2014 se konaly schůzky se slovinskými orgány a jejich právními zástupci.
(6)
Rozhodnutí Komise o zahájení řízení bylo dne 8. března 2013 zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (3). Komise zúčastněné strany vyzvala, aby se k opatřením vyjádřily.
(7)
Dne 8. dubna 2013 obdržela Komise připomínky od jedné zúčastněné strany, a to společnosti Ryanair. Komise tyto připomínky předala Slovinsku, které mělo možnost se k nim vyjádřit; připomínky Slovinska byly obdrženy dopisem ze dne 13. května 2013.
2. SLOVINSKÝ TRH LETECKÉ DOPRAVY
(8)
Podnik Adria je slovinský národní letecký dopravce a nejdůležitější leteckou společností na lublaňském letišti. V roce 2011 přepravil 73,4 % cestujících, kteří využili lublaňské letiště, poté se v roce 2012 toto číslo snížilo na 71,3 % a v roce 2013 na 69,8 % (4).
(9)
Ačkoli je přítomnost nízkonákladových dopravců ve Slovinsku omezená (společnost easyJet provozuje z Lublaně pouze jednu linku a společnost Wizz Air dvě), v roce 2013 na ně připadalo 12,6 % cestujících ve veřejné dopravě (5). V současnosti létá z Lublaně na svá hlavní uzlová letiště pět dalších konkurentů, a to společnosti Air France, Finnair, Turkish Airlines, Montenegro Airlines a Air Serbia.
3. PŘÍJEMCE
(10)
Adria je velký podnik s přibližně 450 zaměstnanci. V roce 2013 měl obrat ve výši 142,3 milionu EUR a vykázal ztráty ve výši 3 milionů EUR (odhadované údaje). Má jedenáct letadel, převážně regionálních. Vlastníky podniku Adria jsou v současnosti mimo jiné Republika Slovinsko s 69,9 % podílem, společnost Bank Assets Management Company (BAMC) (na niž byla převedena některá aktiva banky Nova Ljubljanska Banka d.d. (6) (dále jen „banka NLB“)) s 19,6 % podílem, ABANKA d.d. s 4,7 % podílem a holdingová společnost PDP s 2,1 % podílem.
(11)
Finanční situace podniku Adria se od roku 2008 trvale zhoršovala a podnik zaznamenal nižší tržby, záporný zisk před zdaněním (EBT) a záporný vlastní kapitál. Další údaje o finanční situaci podniku Adria mezi roky 2007 a 2011 jsou uvedeny v oddíle 7.1.
(12)
Dne 1. srpna 2012 zahájilo Slovinsko společně se společností PDP a bankami NLB, Abanka Vipa d.d., Hypo Alpe-Adria Bank d.d. a Unicredit Bank of Slovenia d.d. proces privatizace podniku Adria a vyžádaly si nabídky na odkup 74,87 % akcií podniku. V týž den zveřejnila slovinská agentura pro správu kapitálových aktiv (AUKN) veřejnou výzvu pro investory k vyjádření nezávazného zájmu o koupi většinového podílu akcií podniku (7). Zdá se však, že tento proces byl zrušen a privatizace podniku Adria začne později nanovo.
4. POPIS OPATŘENÍ A PLÁNU RESTRUKTURALIZACE
4.1. Opatření č. 1: navýšení kapitálu v roce 2007
(13)
K 31. prosinci 2006 vlastnily kapitál podniku Adria tyto subjekty:
Tabulka 1
Vlastnická struktura podniku Adria před navýšením kapitálu v roce 2007
Název
%
KAD
55,0
SOD
20,0
NFD 1 delniški investicijski sklad d.d. (8)
9,7
NFD Holding d.d. (9)
7,2
Infond d.o.o. (10)
4,9
Ostatní (včetně individuálních akcionářů)
3,2
(14)
Dne 19. února 2007 rozhodla valná hromada akcionářů podniku Adria o navýšení základního kapitálu o 10,9 milionu EUR. Fond KAD ve vlastnictví státu upsal přibližně 99,6 % vydaných akcií, zatímco zbytek upsali individuální akcionáři. Všechny akcie byly upsány do 5. dubna 2007.
(15)
Splacený kurz činil 27 EUR za akcii. Ve zprávě o ocenění ze dne […] (11) byla hodnota akcií v září 2006 vyčíslena na […] EUR za akcii.
(16)
Po navýšení kapitálu v roce 2007 vlastnily kapitál podniku Adria tyto subjekty:
Tabulka 2
Vlastnická struktura podniku Adria po navýšení kapitálu v roce 2007
Název
%
KAD
77,3
SOD (12)
10,0
NLB (13)
8,5
Infond d.o.o.
2,4
Ostatní (včetně individuálních akcionářů)
1,8
4.2. Opatření č. 2: navýšení kapitálu v roce 2009
(17)
Dne 13. ledna 2009 se představenstvo podniku Adria rozhodlo navýšit základní kapitál vydáním nových akcií. V důsledku toho se kapitál podniku Adria zvýšil o 2,36 milionu EUR. Fond KAD upsal přibližně 99,5 % vydaných akcií a zbytek upsali individuální akcionáři. Všechny akcie byly upsány do 20. července 2009.
(18)
Splacený kurz činil 22 EUR za akcii. Ve zprávě o ocenění ze dne […] byla hodnota akcií v září 2008 vyčíslena na […] EUR za akcii.
(19)
Po navýšení kapitálu v roce 2009 vlastnily kapitál podniku Adria tyto subjekty:
Tabulka 3
Vlastnická struktura podniku Adria po navýšení kapitálu v roce 2009
Název
%
KAD
78,6
SOD
8,8
NLB
7,5
Infond d.o.o.
2,2
Ostatní (včetně individuálních akcionářů)
2,9
4.3. Opatření č. 3: navýšení kapitálu v roce 2010
(20)
Dne 2. září 2010 rozhodla valná hromada akcionářů podniku Adria o navýšení základního kapitálu o 2,5 milionu EUR. Přibližně 80 % vydaných akcií upsala holdingová společnost PDP (nástupnická společnost fondů KAD a SOD). Zbývajících 20 % vydaných akcií upsaly dvě soukromé cestovní agentury: Kompas d.d. a Palma d.o.o. (každá 10 %). Všechny akcie byly upsány do 1. října 2010.
(21)
Splacený kurz činil 12 EUR za akcii. Ve zprávě o ocenění ze dne […] byla hodnota akcií v červnu 2009 vyčíslena na […] EUR.
(22)
Po navýšení kapitálu v roce 2010 vlastnily kapitál podniku Adria tyto subjekty:
Tabulka 4
Vlastnická struktura podniku Adria po navýšení kapitálu v roce 2010
Název
%
PDP
86,0
NLB
6,1
Kompas d.d.
1,9
Palma d.o.o.
1,9
Infond d.o.o.
1,7
Ostatní (včetně individuálních akcionářů)
2,4
4.4. Opatření č. 4: navýšení kapitálu v roce 2011
(23)
Dne 21. září 2011 rozhodla valná hromada akcionářů podniku Adria o navýšení základního kapitálu o 69,7 milionu EUR. Republika Slovinsko upsala v hotovosti akcie v hodnotě 49,5 milionu EUR a společnost PDP upsala rovněž v hotovosti akcie v hodnotě 0,5 milionu EUR. Zbývající část navýšení kapitálu (tj. 19,7 milionu EUR) měla podobu kapitalizace pohledávek ze strany několika bank: a) 13,83 milionu EUR ze strany banky NLB, b) 3,35 milionu EUR ze strany banky Abanka Vipa d.d., c) 1,24 milionu EUR ze strany banky Unicredit Bank of Slovenia d.d. a d) 1,28 milionu EUR ze strany banky Hypo Alpe-Adria Bank d.d. K navýšení kapitálu došlo dne 30. září 2011.
(24)
Schválený kurz činil 1 EUR za akcii, což je minimální hodnota, kterou připouštějí slovinské právní předpisy. Zpráva o ocenění vyhotovena nebyla.
(25)
Po navýšení kapitálu v roce 2011 vlastnily kapitál podniku Adria tyto subjekty:
Tabulka 5
Vlastnická struktura podniku Adria po navýšení kapitálu v roce 2011
Název
%
Republika Slovinsko
69,9
NLB
19,6
Hypo Alpe-Adria Bank d.d.
1,8
Abanka Vipa d.d.
4,7
Unicredit Bank of Slovenia d.d.
1,8
PDP
2,1
Ostatní (včetně individuálních akcionářů)
0,1
Plán restrukturalizace ze září 2011
(26)
Podle slovinských orgánů se stát, společnost PDP a banky rozhodly podílet na navýšení kapitálu v roce 2011 na základě plánu nazvaného „program finanční a obchodní restrukturalizace“ (dále jen „plán restrukturalizace“) ze září 2011. Tento plán obsahoval potřebná opatření pro finanční a obchodní restrukturalizaci podniku Adria, která umožní obnovení jeho životaschopnosti. Plán byl jednoznačně vyhotoven pro účely oznámení podpory na restrukturalizaci, jelikož odkazuje na pojmy jako „vlastní příspěvek“ a „narušení hospodářské soutěže“, které se obvykle v obchodních plánech nevyskytují.
(27)
Podle plánu restrukturalizace, který byl předložen původně, by podnik Adria dosáhl životaschopnosti v roce 2013 (základní a optimistický scénář) nebo v roce 2014 (pesimistický scénář). Podle původně předloženého plánu restrukturalizace byly potíže podniku Adria způsobeny: a) […].
(28)
Původně předložený plán restrukturalizace stanovil řadu opatření, jejichž cílem byla restrukturalizace podniku Adria a obnovení jeho životaschopnosti: a) […].
(29)
Podle původně předloženého plánu restrukturalizace mělo navýšení kapitálu v roce 2011 o 69,7 milionu EUR pokrýt záporný vlastní kapitál podniku Adria ve výši […], splacení závazků ve výši […] EUR (neuhrazené závazky vůči dodavatelům ve výši […] EUR a včasné splacení bankovních úvěrů ve výši […] EUR) a financování restrukturalizačních opatření s částkou ve výši […] EUR.
(30)
Celkové náklady restrukturalizace by na druhou stranu činily […] EUR, přičemž by byly částečně financovány z částky ve výši 50 milionů EUR, kterou v hotovosti vložily slovinský stát a společnost PDP. Příspěvek podniku Adria na restrukturalizační náklady („vlastní příspěvek“) by činil […] EUR a vyplýval by z kapitalizace pohledávek v souvislosti s bankovními úvěry (19,7 milionu EUR), […]. V původně předloženém plánu restrukturalizace se jako kompenzační opatření zvažoval prodej podniku AAT a zrušení pravidelných leteckých linek.
(31)
Vzhledem k pochybnostem, které Komise uvedla v rozhodnutí o zahájení řízení, předložilo Slovinsko řadu aktualizací plánu restrukturalizace. Plán restrukturalizace v současnosti předpokládá dobu trvání restrukturalizace do roku 2015 a zahrnuje několik dodatečných restrukturalizačních opatření, aby byla zajištěna udržitelnější životaschopnost. K dodatečným restrukturalizačním opatřením (spolu s finančním dopadem v období 2014-2015) patří: a) […].
4.5. Opatření č. 5: akvizice podniku Adria Airways Tehnika d.d. v letech 2010-2011
(32)
Podnik AAT, 100 % dceřiná společnost podniku Adria, byl založen v roce 2010. Do té doby se jednalo o technickou servisní divizi podniku Adria nazývanou SVL. Podnik AAT působí v oblasti údržby letadel a poskytuje služby podniku Adria i jiným zákazníkům.
(33)
V období od listopadu 2010 do března 2011 získaly společnosti PDP a Aerodrom Ljubljana (správce lublaňského letiště, jehož většinovým vlastníkem je stát) od podniku Adria ve dvou fázích podíly v podniku AAT ve výši 52,3 %, resp. 47,7 %. V první fázi odkoupila společnost PDP v podniku AAT 18,24 % podíl ve formě 2 676 346 preferenčních akcií bez hlasovacích práv, a to za cenu 1 EUR za akcii. Společnost Aerodrom Ljubljana současně získala v podniku AAT podíl ve výši 31,16 % (4 570 881 akcií), a to konverzí dluhu ve výši přibližně 4,6 milionu EUR na preferenční akcie bez hlasovacích práv. Ve druhé fázi počátkem roku 2011 prodal podnik Adria své zbývající podíly v podniku AAT takto: společnost PDP získala 5 000 000 kmenových akcií za cenu 1 EUR za akcii a navýšila svůj podíl v podniku na 52,33 %, zatímco společnost Aerodrom Ljubljana navýšila svůj podíl v podniku AAT na 47,67 %, a to kapitalizací pohledávek vůči podniku Adria v hodnotě 2,2 milionu EUR.
(34)
Celková uhrazená cena tudíž činila 14,7 milionu EUR, tj. 1 EUR za akcii. Ve zprávě o ocenění z dubna 2010 byla hodnota podniku AAT jakožto technické servisní divize podniku Adria k prosinci 2009 stanovena v rozmezí od 14,4 milionu EUR do 14,9 milionu EUR.
5. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(35)
Komise se dne 20. listopadu 2012 rozhodla zahájit formální vyšetřovací řízení. V rozhodnutí o zahájení řízení se Komise předběžně domnívala, že podnik Adria bylo možno v době, kdy byla uvedená opatření provedena, nebo nejpozději od roku 2008 považovat za podnik v obtížích. Komise vyslovila pochybnosti ohledně pěti posuzovaných opatření a dospěla k předběžnému závěru, že všechna tato opatření zahrnovala státní podporu.
(36)
Co se týká opatření č. 1 a 2, Komise v rozhodnutí o zahájení řízení zastávala názor, že se fond KAD nacházel pod jednoznačným a přímým vlivem slovinského státu, a dospěla k předběžnému závaru, že účast fondu KAD na navýšení kapitálu v letech 2007 a 2009 zahrnovala státní prostředky a lze ji přičíst Slovinsku. Ačkoli byla cena akcií, kterou fond KAD skutečně zaplatil, nižší než hodnota stanovená ve dvou zprávách o ocenění, Komise vyslovila ohledně těchto zpráv pochybnosti, jelikož mezi oceněním akcií a navýšením kapitálu uběhla značná doba. Jelikož byl fond KAD v té době většinovým vlastníkem podniku Adria, Komise se domnívala, že cílem navýšení kapitálu v letech 2007 a 2009 bylo financování existující investice fondu KAD v podniku, který bylo možno považovat za podnik v obtížích.
(37)
Při posuzování opatření č. 3 Komise uvedla, že společnost PDP je nástupnickou společností fondů KAD a SOD, jejichž jednání Komise předběžně považovala za přičitatelné státu. Komise mimoto jako prvek přičitatelnosti státu zdůraznila skutečnost, že slovinský stát vlastní ve společnosti PDP nepřímo 100 % podíl (prostřednictvím fondů KAD, SOD a DSU (společnost pro správu majetku, která je zcela ve vlastnictví státu)), a poukázala na některé nepřímé důkazy přičitatelnosti ve smyslu rozsudku ve věci Stardust Marine (14). Obdobně jako v případě opatření č. 1 a 2 byla sice cena akcií, kterou společnost PDP skutečně uhradila, nižší než hodnota stanovená ve zprávě o ocenění, Komise však vyslovila ohledně zprávy pochybnosti, jelikož mezi oceněním akcií a navýšením kapitálu uběhlo 15 měsíců. Komise se rovněž předběžně domnívala, že účast dvou soukromých cestovních agentur (Kompas d.d. a Palma d.o.o.) na navýšení kapitálu v roce 2010 společně se společností PDP sama o sobě nepostačuje k tomu, aby rozptýlila pochybnosti Komise v souvislosti s možným zvýhodněním podniku Adria (15).
(38)
Ve vztahu k opatření č. 4 Komise uvedla, že investice Slovinska jednoznačně zahrnovala státní prostředky, a zopakovala svůj předběžný závěr, že jednání společnosti PDP lze přičíst státu. Komise vyslovila rovněž pochybnosti ohledně účasti banky NLB na opatření č. 4, kterou lze považovat za přičitatelnou státu vzhledem ke skutečnosti, že a) většinovým vlastníkem banky NLB byl v té době stát, b) stát měl většinu hlasů v představenstvu a dozorčí radě banky a c) jednání státem kontrolované banky mohlo být ovlivněno orgány veřejné moci.
(39)
Při posuzování, zda opatření č. 4 zahrnovala nepatřičnou selektivní výhodu pro podnik Adria, Komise v rozhodnutí o zahájení řízení uvedla, že skutečnost, že banky souhlasily s kapitalizací pohledávek pouze v případě, že stát vloží do podniku Adria hotovost, a zejména rozdílná povaha příspěvků státu a společnosti PDP v porovnání s příspěvkem bank (hotovost a konverze dluhu), postačuje k tomu, aby zakládala nikoli nevýznamné pochybnosti ohledně rovnocennosti navýšení kapitálu v roce 2011. Komise rovněž uvedla, že na rozdíl od předchozích navýšení kapitálu došlo k navýšení kapitálu v roce 2011 bez zprávy o ocenění.
(40)
Co se týká tvrzení slovinských orgánů, že se rozhodly podílet na opatření č. 4 na základě plánu restrukturalizace ze září 2011, Komise poznamenala, že plán restrukturalizace v zásadě nepostačoval ke splnění kritérií soukromého investora, jelikož některé odhady v plánu restrukturalizace byly (jak se zdálo) založeny na nejistých nebo nejasných předpokladech. Komise mimoto zdůraznila, že by soukromý investor uvážil riziko toho, že předchozí navýšení kapitálu představovala protiprávní státní podporu, a posoudil by dopad rizika možného příkazu Komise k navrácení podpory na ziskovost investice. Komise rovněž uvedla, že se banky mohly rozhodnout k účasti na navýšení kapitálu kvůli zájmu, který Slovinsko projevilo o podnik Adria, a to mnohem dříve, než bylo rozhodnuto o navýšení kapitálu v roce 2011.
(41)
S ohledem na opatření č. 5 Komise zopakovala svůj předběžný názor, že jednání společnosti PDP lze přičíst státu a že byly použity státní prostředky. Pokud jde o společnost Aerodrom Ljubljana, Komise dospěla k témuž předběžnému závěru, jelikož v době nabytí podniku AAT byl většinovým vlastníkem této společnosti stát. Komise rovněž pokládala za nepravděpodobné, že by se orgány veřejné moci nepodílely na důležitých rozhodnutích společnosti Aerodrom Ljubljana, správce lublaňského letiště, a to kvůli strategickému významu letiště pro zemi jakožto hlavní vstupní brány pro mezinárodní lety.
(42)
Jelikož k první fázi získání akcií podniku AAT došlo bezprostředně po navýšení kapitálu v roce 2010, byla Komise názoru, že by se obě opatření neměla posoudit odděleně, nýbrž jako součást rozsáhlejší akce na podporu podniku Adria. Při posuzování zprávy, která stanovila hodnotu akcií podniku AAT, Komise uvedla, že podnik AAT byl oceněn jako součást technické servisní divize podniku Adria (v té době SVL) a při stanovení hodnoty podniku AAT se přihlíželo k souvisejícím synergiím. Komise se však domnívala, že ve zprávě měla být hodnota divize SLV/podniku AAT vyčíslena jako hodnota samostatného subjektu bez ohledu na vnitroskupinové synergie, jelikož podnik AAT vznikl v roce 2010 odštěpením od podniku Adria a byl prodán jako samostatný subjekt. Komise vyslovila rovněž obavy v souvislosti se značným časovým odstupem mezi oceněním a prodejem akcií podniku AAT.
(43)
Komise vyslovila taktéž pochybnosti ohledně slučitelnosti pěti posuzovaných opatření s vnitřním trhem, zejména kvůli skutečnosti, že slovinské orgány neuvedly žádné možné důvody slučitelnosti.
(44)
Vzhledem k povaze dotyčných opatření a skutečnosti, že podnik Adria bylo možno v době provedení těchto opatření považovat za podnik v obtížích, Komise uvedla, že slučitelnost opatření lze posoudit pouze podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, a zejména na základě pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (16) (dále jen „pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci“). Komise za prvé uvedla, že patrně nejsou splněny podmínky podpory na záchranu stanovené v části 3.1 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. V souvislosti s podporou na restrukturalizaci, která je vymezena v části 3.2 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, Komise zdůraznila, že uvedená opatření byla provedena před jejich oznámením Komisi a bez existence věrohodného plánu restrukturalizace, který by splňoval podmínky stanovené v pokynech pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, což je okolnost, která sama o sobě postačuje k tomu, aby byla vyloučena slučitelnost opatření s vnitřním trhem (17).
(45)
Komise vyslovila rovněž pochybnosti ohledně plánu restrukturalizace, jelikož se zdálo, že není dostatečně důkladný, aby umožnil obnovení dlouhodobé životaschopnosti podniku Adria, poněvadž některé jeho odhady vycházely z nevyčíslených, nejistých nebo nejasných předpokladů. Komise měla také pochybnosti, zda lze kompenzační opatření, která se v plánu restrukturalizace předpokládala, považovat za vhodná a/nebo dostatečná, jelikož se zdálo, že jsou nezbytná k obnovení životaschopnosti podniku Adria. Pokud jde o prodej podniku AAT, k tomu došlo několik měsíců před schválením plánu restrukturalizace, a to v době (konec roku 2010, začátek roku 2011), kdy podnik Adria naléhavě nutně potřeboval financování. Rovněž zrušení pravidelných leteckých linek se nejevilo jako přijatelné kompenzační opatření, jelikož většina těchto tras (27 z celkem 31) byla v plánu restrukturalizace označena jako ztrátová a jejich zrušení by bylo každopádně nezbytné k zajištění životaschopnosti podniku. Komise měla rovněž pochybnosti, zda lze plně přijmout navrhovaný vlastní příspěvek podniku Adria ve výši […] EUR, zejména kvůli tomu, že nebylo jasné, zda lze jako vlastní příspěvek započítat částky vyplývající z prodeje podniku AAT a kapitalizace pohledávek v souvislosti s bankovními úvěry. Jelikož byl podnik Adria v době provedení těchto opatření patrně podnikem v obtížích a podnik v obtížích může obdržet pouze podporu na záchranu a/nebo restrukturalizaci, vyslovila Komise rovněž pochybnosti ohledně toho, zda byla dodržena zásada „jednou a dost“, zejména v souvislosti s navýšením kapitálu v roce 2011.
6. PŘIPOMÍNKY K ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
6.1. Připomínky Slovinska
(46)
Ve svých připomínkách k rozhodnutí Komise o zahájení řízení trvalo Slovinsko na tom, že opatření č. 1, 2 a 3 nezahrnovala státní podporu, jelikož rozhodnutí fondu KAD a společnosti PDP nelze přičíst státu. Slovinsko zejména uvedlo, že 100 % podíl státu nepostačuje k vyvození závěru, že opatření lze přičíst státu. Slovinsko mimoto poznamenalo, že zprávy o ocenění, v nichž byla vyčíslena hodnota akcií, byly adekvátní, byla tudíž dodržena zásada investora v tržním hospodářství, takže zvýhodnění podniku Adria je vyloučeno. Co se týká konkrétně opatření č. 3, Slovinsko tvrdilo, že upsání 20 % akcií dvěma soukromými cestovními agenturami za rovnocenných podmínek spolu se společností PDP bylo významné a prokazovalo, že trh o životaschopnosti podniku Adria nepochybuje, což vylučuje existenci státní podpory.
(47)
V souvislosti s opatřením č. 5 Slovinsko zopakovalo, že jednání společnosti PDP nelze přičíst státu. Co se týká jednání společnosti Aerodrom Ljubljana, Slovinsko se domnívalo, že vliv státu na její rozhodnutí o nabytí podniku AAT nelze odvozovat od skutečnosti, že někteří členové dozorčí rady byli navrženi státem a fondy KAD a SOD. Slovinsko se rovněž domnívalo, že zprávu o ocenění z dubna 2010, která stanovila hodnotu podniku AAT jakožto technické servisní divize podniku Adria v rozmezí od 14,4 milionu EUR do 14,9 milionu EUR, nelze považovat za zastaralou a že neexistují žádné náznaky, že ve zprávě o ocenění byly zohledněny synergie s podnikem Adria. Slovinsko mimoto uvedlo, že zápisy ze zasedání představenstva společností PDP a Aerodrom Ljubljana prokazují, že rozhodnutí o nabytí podniku AAT bylo přijato na základě ekonomicky racionálních úvah. Z těchto důvodů je existence státní podpory v opatření č. 5 vyloučena.
(48)
Slovinsko zpochybnilo rovněž hodnocení podniku Adria jakožto podniku v obtížích a domnívalo se, že podnik Adria byl v obtížích teprve od ledna 2011, tj. v době provedení opatření č. 4.
(49)
Co se týká opatření č. 4, Slovinsko existenci podpory vyloučilo a tvrdilo, že kapitalizaci pohledávky ze strany banky NLB nelze přičíst státu. Slovinsko se rovněž domnívalo, že nesplácené úvěry přeměněné na vlastní kapitál byly plně zajištěny zástavními právy k letadlům a budovám a že jejich konverzí na kapitál převzaly banky nové obchodní riziko. V tomto smyslu odpovídá kapitalizace pohledávek vkladu v hotovosti. Slovinsko také uvedlo, že při rozhodování o investici se banky a stát ovlivnily vzájemně a že toto rozhodnutí bylo (podle názoru Slovinska) založeno na spolehlivém plánu restrukturalizace, a Slovinsko dospělo k závěru, že investiční rozhodnutí byla přijata souběžně, což vylučuje nepatřičnou výhodu pro podnik Adria.
(50)
Jelikož se Slovinsko domnívalo, že opatření č. 1, 2, 3 a 5 nezahrnují státní prostředky, nepředložilo žádné důvody slučitelnosti těchto opatření. Slovinsko však uvedlo důvody slučitelnosti u opatření č. 4, pokud by Komise dospěla k závěru, že toto opatření představuje státní podporu. Jelikož podle Slovinska je podnik Adria v obtížích teprve od ledna 2011 (viz 48. bod odůvodnění), opatření č. 4 představuje na základě předloženého plánu restrukturalizace slučitelnou podporu na restrukturalizaci podle části 3.2 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(51)
Pokud jde o obnovení životaschopnosti, Slovinsko se domnívalo, že plán restrukturalizace zajišťuje dlouhodobou životaschopnost podniku Adria, a zdůraznilo, že v souladu s pokyny pro podporu na záchranu a restrukturalizaci obsahuje plán restrukturalizace průzkum trhu a analýzu příčin, které vedly k potížím podniku, a že předpokládá ukončení činností, které by ze strukturálního hlediska zůstaly i po restrukturalizaci ztrátové. Jak je uvedeno v 31. bodě odůvodnění, Slovinsko předložilo řadu aktualizací plánu restrukturalizace, který v současnosti předpokládá dobu trvání restrukturalizace do roku 2015 a obsahuje několik dodatečných restrukturalizačních opatření, aby byla zajištěna udržitelnější životaschopnost. Slovinsko také zdůraznilo, že aktualizovaný plán restrukturalizace zajišťuje i podle pesimistického scénáře dlouhodobou životaschopnost podniku do konce roku 2015 s návratností vlastního kapitálu (ROE) ve výši […] % v roce 2014 a ve výši […] % v roce 2015, což přesahuje úrovně, které Komise schválila v rozhodnutí týkajícím se společnosti Air Malta (18).
(52)
Slovinsko zastává názor, že snížení kapacity (ve formě zrušení pravidelných leteckých linek) o […] % v zimní sezóně a […] % v letní sezóně, uvolnění letištních časů na určitých letištích, včetně koordinovaných (přetížených) letišť, a prodej podniku AAT představují vhodná a přiměřená kompenzační opatření. Slovinsko také uvedlo,že zrušené trasy byly ve skutečnosti ziskové, a to na základě tzv. „hrubého ziskového rozpětí“ (kladný příspěvek C1), což Komise v rozhodnutích týkajících se společností Air Malta a České aerolinie (19) akceptovala.
(53)
S ohledem na omezení podpory na minimum (vlastní příspěvek) Slovinsko v souladu s tím, co bylo uvedeno výše, tvrdilo, že prodej podniku AAT nezahrnuje státní podporu, a proto by se výnosy z tohoto prodeje ve výši 14,7 milionu EUR měly považovat za vlastní příspěvek. Slovinsko se rovněž domnívalo, že by se za vlastní příspěvek měla v plné výši považovat kapitalizace pohledávek ze strany bank, tj. 19,7 milionu EUR. Slovinsko poskytlo údaje o hodnotě letadel, která byla zastavena v souvislosti s dotyčnými úvěry, spolu s příslušnou zprávou společnosti AVAC (20) prokazující hodnoty těchto letadel. Po připočtení prodeje řady aktiv […] přesáhne vlastní příspěvek podle aktualizovaného plánu restrukturalizace [50-54] %.
(54)
Co se týká zásady „jednou a dost“, Slovinsko se domnívalo, že tato zásada byla dodržena, jelikož opatření č. 1, 2, 3 a 5, která předcházela opatření č. 4, nezahrnovala státní podporu podniku Adria.
6.2. Připomínky zúčastněných stran
(55)
Během formálního vyšetřovacího řízení obdržela Komise připomínky pouze od společnosti Ryanair, která souhlasila s předběžným zjištěním Komise, že opatření, která jsou předmětem posouzení, zahrnovala podporu a nejsou slučitelná s vnitřním trhem.
(56)
Společnost Ryanair však tvrdila, že v rozhodnutí o zahájení řízení nebylo posouzení Komise týkající se zásady investora v tržním hospodářství úplné, jelikož Komise měla uvážit, zda by se soukromý investor nerozhodl podnik Adria zlikvidovat místo toho, aby mu poskytl další kapitál (21). Společnost Ryanair rovněž uvedla, že Komise měla v rozhodnutí o zahájení řízení posoudit, zda nebyla likvidace podniku Adria pro stát výhodnější než poskytnutí dalších finančních prostředků. Ačkoli se společnost Ryanair domnívala, že nemá k dispozici dostatek informací, aby se mohla vyjádřit k plánu restrukturalizace, pochybovala o tom, že podnik Adria bude opět ziskový.
(57)
Společnost Ryanair také tvrdila, že podpora poskytnutá podniku Adria poškozuje její postavení na trhu, jelikož maří snahy společnosti Ryanair o rozvoj trhu a způsobuje jí ztrátu příjmů.
6.3. Vyjádření Slovinska k připomínkám zúčastněných třetích stran
(58)
Slovinsko se podrobně zabývalo tvrzeními, která ve svých připomínkách uvedla společnost Ryanair. Slovinsko zejména uvedlo, že se na kapitálových injekcích ve prospěch podniku Adria nepodílel jen stát, nýbrž i soukromí investoři a subjekty, jejichž jednání nelze podle Slovinska přičíst státu. Slovinsko se mimoto domnívalo, že si společnost Ryanair mylně vyložila judikaturu, když tvrdila, že by stát měl před restrukturalizací a dlouhodobou životaschopností podniku Adria upřednostnit jeho úpadek. Podle Slovinska je test, který uvedla společnost Ryanair, chybný, jelikož by byl použitelný pouze na věřitele podniku Adria, nikoli však na investory: jelikož Slovinsko nemělo vůči podniku žádné pohledávky, nemohlo požadovat jeho likvidaci.
(59)
Slovinsko uvedlo, že se Komise zabývala předpoklady plánu restrukturalizace podniku Adria, a zdůraznilo, že pochybnosti společnosti Ryanair ohledně možného obnovení životaschopnosti podniku Adria jsou nepodložené. Slovinsko rovněž tvrdilo, že údajné poškození tržního postavení společnosti Ryanair nebylo doloženo.
7. POSOUZENÍ OPATŘENÍ
(60)
Toto rozhodnutí se zabývá nejprve otázkou, zda je podnik Adria podnikem v obtížích ve smyslu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci (oddíl 7.1). Poté analyzuje, zda posuzovaná opatření zahrnují státní podporu pro podnik Adria ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy (oddíl 7.2) a zda je tato podpora zákonná (oddíl 7.4) a slučitelná s vnitřním trhem (oddíl 7.5).
7.1. Potíže podniku Adria
(61)
Finanční situace podniku Adria se trvale zhoršovala od roku 2008, kdy podnik zaznamenal nižší tržby, záporný zisk před zdaněním (EBT) a záporný vlastní kapitál. Klíčové finanční parametry podniku Adria v období od roku 2007 do roku 2011 podle informací, které poskytly slovinské orgány, byly následující:
Tabulka 6
Klíčové finanční údaje podniku Adria od roku 2007 do června 2011 (v milionech EUR)
2007
2008
2009
2010
červen 2011
Obrat
179,2
205,4
161,4
148,7
71,1
Čistý výsledek
0,4
- 3,2
- 14,0
- 63,1
- 2,2
EBTDA
0,4 (22)
10,9
1,6
- 50,9
1,8
Zapsaný kapitál
6,8
6,8
7,7
9,4
9,4
Vlastní kapitál
41,8
32,5
29,3
- 35,4
- 35,9
Poměr dluhu k vlastnímu kapitálu
2,8
3,7
4,0
- 3,9
- 3,6
Peněžní tok z provozních činností
16,9
18,5
6,1
1,7
- 21,6 (23)
(62)
Podnik Adria uzavřel účetní rok 2011 se ztrátami ve výši 12 milionů EUR (24), zatímco v roce 2012 dosáhly ztráty 10,8 milionu EUR (25). Rovněž se zdá, že v roce 2013 snížil podnik Adria ztráty na 3,1 milionu EUR (26).
(63)
V bodě 10 písm. a) pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci je uvedeno, že podnik je považován za podnik v obtížích, pokud „došlo ke ztrátě více než poloviny zapsaného kapitálu a ke ztrátě více než jedné čtvrtiny tohoto kapitálu došlo za posledních 12 měsíců“. Toto ustanovení odráží předpoklad, že podnik, který zaznamenal významnou ztrátu zapsaného kapitálu, není schopen zamezit ztrátě, která by jej v krátkodobém nebo střednědobém výhledu téměř jistě odsoudila k ukončení podnikatelské činnosti (jak je stanoveno v bodě 9 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(64)
Jak je uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, v období od roku 2007 do června 2011 nedošlo ke ztrátě zapsaného kapitálu, nýbrž ve skutečnosti se zapsaný kapitál zvýšil. Komise však podotýká, že vlastní kapitál podniku byl v letech 2010 a 2011 záporný. Podnik současně nepřijal vhodná opatření, aby snížení vlastního kapitálu řešil. V dřívějších případech (27) dospěla Komise k závěru, že pokud má podnik záporný vlastní kapitál, v zásadě se předpokládá, že kritéria uvedená v bodě 10 písm. a) pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci jsou splněna, přičemž v případě podniku Adria tomu tak bylo nejméně od roku 2010. Rovněž Tribunál dospěl v nedávném rozsudku (28) k závěru, že podnik se záporným vlastním kapitálem je podnikem v obtížích.
(65)
Potíže podniku Adria patrně vyvrcholily koncem roku 2010. Tisk v té době zmiňoval možnost, že na podnik Adria bude uvalena nucená správa, nebo že vyhlásí úpadek (29). To lze považovat za signál, že nejpozději v té době splňoval podnik Adria kritéria pro to, aby byl předmětem kolektivního úpadkového řízení podle slovinských právních předpisů ve smyslu bodu 10 písm. c) pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(66)
Z výše uvedených důvodů Komise v souladu s rozhodnutím o zahájení řízení vyvozuje závěr, že v letech 2010 a 2011, tj. v době provedení opatření č. 3, 4 a 5, byl podnik Adria podnikem v obtížích ve smyslu bodu 10 písm. a) a/nebo písm. c) pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(67)
Z tabulky 6 v 61. bodě odůvodnění mimoto vyplývá, že v letech 2010 a 2011 bylo možno podnik Adria považovat za podnik v potížích rovněž ve smyslu bodu 11 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, v němž se uvádí, že podnik může být považován za podnik v obtížích, „kdy jsou patrné typické příznaky […], například narůstající ztráta, klesající obrat, rostoucí skladové zásoby, nadbytečná kapacita, slábnoucí peněžní tok, narůstající dluh, narůstající úroky a klesající nebo nulová hodnota čistých aktiv“.
(68)
Komise se však domnívá, že mezi roky 2007 a 2009 nevykazoval podnik Adria typické příznaky podniku v obtížích podle bodu 11 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Co se týká roku 2008, podnik Adria poprvé v posuzovaném období vykázal ztráty ve výši 3,2 milionu EUR. Jak Slovinsko správně podotklo, v roce 2008 se příjmy a peněžní tok podniku Adria v porovnání s předchozím rokem zvýšily (z 179,2 milionu EUR na 205,4 milionu EUR, resp. z 16,9 milionu EUR na 18,5 milionu EUR). Jeho zapsaný kapitál byl stálý a činil 6,8 milionu EUR.
(69)
Komise rovněž uvádí, že v roce 2008 měl podnik Adria čistý zisk před zdaněním (EBT) ve výši 3,2 milionu EUR a v roce 2009 pak ve výši 14 milionů EUR. V těchto letech byl hospodářský výsledek podniku bez odpisů kladný a podnik dosáhl EBTDA ve výši 10,9 milionu EUR, resp. 1,6 milionu EUR (viz tabulka 6 v 61. bodě odůvodnění). Od roku 2010 byl EBTDA podniku Adria záporný. Jelikož o opatření č. 2 bylo rozhodnuto v lednu 2009 a akcie byly zcela upsány v červenci 2009, nemůže Komise dospět s jistotou k závěru, že v té době existovala jednoznačně zjistitelná tendence k záporným výsledkům, která by umožňovala vyvodit závěr, že podnik Adria byl podnikem v obtížích ve smyslu pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(70)
Komise proto zastává názor, že v letech 2007-2009, tj. v době provedení opatření č. 1 a 2, nebyl podnik Adria podnikem v obtížích.
7.2. Existence státní podpory
(71)
V čl. 107 odst. 1 Smlouvy je stanoveno, že podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.
(72)
Aby bylo možno vyvodit závěr ohledně existence státní podpory, musí Komise posoudit, zda jsou u každého z pěti posuzovaných opatření splněna kumulativní kritéria stanovená v čl. 107 odst. 1 Smlouvy (tj. převod státních prostředků, selektivní výhoda, možné narušení hospodářské soutěže a ovlivnění obchodu uvnitř EU).
7.2.1. Opatření č. 1 a 2: navýšení kapitálu v letech 2007 a 2009
(73)
Komise nejprve analyzuje, zda opatření č. 1 a 2 poskytla podniku Adria nepatřičnou selektivní výhodu.
(74)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise v této souvislosti uvedla, že cena akcií, kterou uhradil fond KAD, byla nižší než hodnota stanovená ve dvou zprávách o ocenění. Fond KAD získal nové akcie podniku Adria v únoru 2007 za cenu ve výši 27 EUR za akcii, což je méně než hodnota stanovená ve zprávě o ocenění, která k […] činila […] EUR za akcii (viz 15. bod odůvodnění). V lednu 2009 získal fond KAD akcie za cenu ve výši 22 EUR za akcii, což je méně než hodnota stanovená ve zprávě o ocenění, která k […] činila […] EUR za akcii (viz 18. bod odůvodnění). Komise však vyslovila pochybnosti ohledně spolehlivosti těchto zpráv, mimo jiné kvůli značnému časovému odstupu mezi navýšením kapitálu (únor 2007, resp. leden 2009) a oceněním akcií podniku ([…], resp. […]).
(75)
Komise posoudila údaje a důkazy, které v souvislosti s těmito zprávami Slovinsko předložilo po zahájení formálního vyšetřovacího řízení. Co se týká opatření č. 1, Slovinsko objasnilo, že údaje, z nichž zpráva vycházela, pocházejí ze dne 30. září 2006 a že v době vyhotovení zprávy odhadcem se jednalo o poslední dostupné údaje. Pokud jde o opatření č. 2, zpráva o ocenění akcií byla zadána ve stejné době, kdy valná hromada akcionářů podniku Adria rozhodla o navýšení kapitálu. Komise nemá důvod domnívat se, že odhadce (P&S Capital) nebyl zcela nezávislý.
(76)
Ačkoli je pravdou, že mezi oceněním akcií podniku a navýšením kapitálu uběhlo […] měsíců, Komise nenašla žádné důkazy, které by prokazovaly, že tento časový odstup měl skutečně dopad na odhadovanou hodnotu akcií podniku Adria.
(77)
Komise poznamenává, že metoda ocenění použitá ve zprávách (čistá současná hodnota očekávaných volných peněžních toků (30)) je v případech akvizic obecně uznávaná. Z podrobné analýzy zpráv o ocenění mimoto vyplývá, že použité vzorce byly pro účely ocenění přiměřené a byly náležitě použity a že předpoklady a odhady týkající se růstu obratu a ziskovosti se jeví jako realistické. Ve zprávě o ocenění akcií pro kapitálovou injekci v roce 2007 (opatření č. 1) byly odhadovaný průměrný růst příjmů a ziskovost v rozmezí, které bylo zaznamenáno v minulosti. Ve zprávě o ocenění akcií pro kapitálovou injekci v roce 2009 (opatření č. 2) byly odhadovaný růst příjmů a ziskovost nižší než v minulosti, a to z těchto důvodů: a) vysoký hospodářský růst v roce 2008 způsobený především slovinským předsednictvím EU; b) pomalý světový hospodářský růst a c) napjatá situace na finančních trzích. Rovněž ostatní předpoklady použité ve zprávách se jevily jako realistické. Komise mimoto bere na vědomí, že fond KAD byl většinovým vlastníkem podniku Adria již před navýšeními kapitálu (31) a že cílem navýšení kapitálu bylo financování existující (ziskové) investice fondu KAD.
(78)
Na základě výše uvedených skutečností Komise uvádí, že navýšení kapitálu v letech 2007 a 2009 byla v souladu s tržními podmínkami a neznamenala pro podnik Adria nepatřičnou výhodu.
(79)
Komise proto vyvozuje závěr, že opatření č. 1 a 2 představovala investice, které by uskutečnil i investor v tržním hospodářství ve srovnatelné situaci (32), existence státní podpory je proto vyloučena, aniž by bylo nutné blíže posoudit splnění ostatních kumulativních podmínek stanovených v čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.2.2. Opatření č. 3: navýšení kapitálu v roce 2010
(80)
Jak je uvedeno v 73. bodě odůvodnění, jednou z nezbytných podmínek existence státní podpory je to, že opatření poskytuje příjemci nepatřičnou selektivní výhodu. V následující části Komise posoudí, zda je v případě opatření č. 3 tato podmínka splněna.
(81)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise uvedla, že cena ve výši 12 EUR za akcii, kterou společnost PDP a soukromé cestovní agentury zaplatily za akcie podniku Adria, byla nižší než cena ve výši […] EUR za akcii, která byla stanovena ve zprávě o ocenění. Stejně jako v případě opatření č. 1 a 2 však Komise vyslovila ohledně spolehlivosti této zprávy pochybnosti, a to zejména kvůli skutečnosti, že mezi navýšením kapitálu (září 2010) a oceněním akcií ve zprávě ([…]) uběhlo […] měsíců.
(82)
Informace, které poskytly slovinské orgány, pochybnosti Komise v této souvislosti do jisté míry zmírnily. Komise však připomíná, že na základě týchž informací a ocenění se dvě soukromé cestovní agentury (Kompas d.d. a Palma d.o.o.) na navýšení kapitálu v roce 2010 podílely 20 %, zatímco společnost PDP vložila zbývajících 80 % kapitálu. Soukromé cestovní agentury a společnost PDP se na opatření podílely za stejných podmínek a upsaly akcie k témuž dni. Soukromá účast i příspěvek společnosti PDP měly podobu vkladu v hotovosti. V rozhodnutí o zahájení řízení Komise zdůraznila, že soukromou účast ve výši 20 % lze v zásadě považovat za známku toho, že trh dotyčnou investici podpořil, ačkoli transakci je nutno posoudit v širším kontextu situace podniku Adria v té době a skutečnosti, že opatření č. 3 představovalo třetí navýšení kapitálu v rozmezí přibližně 3,5 roku.
(83)
Komise za prvé uvádí, že Slovinsko předložilo důkazy prokazující, že agentury Kompas d.d. a Palma d.o.o. byly společnosti zcela v soukromém vlastnictví, v nichž stát neměl žádnou kontrolu ani vliv. Jak je uvedeno v 79. bodě odůvodnění, opatření č. 1 a 2 nepředstavovala státní podporu. Vzhledem k tomu nelze mít patrně za to, že rozhodnutí soukromých cestovních agentur investovat do podniku Adria ovlivnila investiční rozhodnutí, která by přijal i soukromý investor. Komise bere rovněž na vědomí, že soukromé cestovní agentury upsaly akcie podniku Adria k témuž dni jako společnost PDP, zaplatily stejnou cenu, jejich investice se uskutečnila za stejných podmínek a navýšení kapitálu ze strany společnosti PDP a soukromých cestovních agentur se uskutečnilo v hotovosti.
(84)
I kdyby Komise dospěla k závěru, že účast společnosti PDP zahrnovala státní prostředky a že ji lze přičíst státu (viz v tomto smyslu 89. až 91. bod odůvodnění), ve smyslu ustálené judikatury (33) nelze 20 % soukromou účast považovat v porovnání s veřejným zásahem za zanedbatelnou. S ohledem na výše uvedené skutečnosti nemůže Komise dospět k závěru, že rozhodnutí soukromých cestovních agentur investovat do podniku Adria bylo skutečně ovlivněno jednáním společnosti PDP. Tento závěr nemění ani skutečnost, že se podnik Adria považoval v roce 2010 za podnik v obtížích (viz oddíl 7.1).
(85)
Z důkazů předložených Slovinskem mimoto nevyplývá, že soukromé cestovní agentury měly při investování do podniku Adria jinou motivaci než dosažení zisku. Komise v této souvislosti odkazuje na zprávu předloženou Slovinskem, která se týkala strategických směrů podniku Adria na období 2009-2014 (a kterou měli investoři zjevně k dispozici v době přijetí investičního rozhodnutí), podle níž se očekávalo, že podnik Adria bude v období od roku 2010 do roku 2014 ziskový, a to na základě kapitálové injekce ve výši přibližně 2,5 milionu EUR a provedení určitých opatření ze strany podniku Adria, včetně zvýšení průměrného výnosu z cestujícího a snížení nákladů. Tuto zprávu lze pokládat za další náznak toho, že soukromé cestovní agentury byly skutečně přesvědčeny o ziskovosti své investice.
(86)
Komise se proto domnívá, že rozhodnutí soukromých cestovních agentur investovat do podniku Adria je rovnocenné rozhodnutí společnosti PDP a že jejich investice byla významná. Komise nemá mimoto důvod pochybovat o tom, že se soukromé cestovní agentury rozhodly investovat do podniku Adria za účelem dosažení zisku. Komise proto vyvozuje závěr, že opatření č. 3 neznamenalo nepatřičnou výhodu pro podnik Adria, existence státní podpory je tudíž vyloučena, aniž by bylo nutné blíže posoudit, zda jsou splněny ostatní kumulativní podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.2.3. Opatření č. 4: navýšení kapitálu v roce 2011
(87)
Dne 30. září 2011 upsalo Slovinsko v hotovosti 70 % akcií podniku Adria (49,5 milionu EUR), které byly vydány v rámci navýšení kapitálu v roce 2011. Slovinsko investovalo finanční prostředky prostřednictvím slovinské agentury pro správu kapitálových aktiv (AUKN). Společnost PDP upsala v hotovosti další 1 % akcií (0,5 milionu EUR). Zbývající část navýšení (tj. 19,7 milionu EUR) měla podobu kapitalizace pohledávek ze strany několika bank: 20 % ze strany banky NLB, 5 % ze strany banky Abanka Vipa d.d., 2 % ze strany banky Unicredit Bank of Slovenia d.d. a 2 % ze strany banky Hypo Alpe-Adria Bank d.d.
(88)
Agentura AUKN byla založena zákonem o správě a řízení kapitálových investic Republiky Slovinsko (34), její správní radu jmenovalo Státní shromáždění, agentura byla přímým uživatelem rozpočtu Republiky Slovinsko a její zaměstnanci byli státními úředníky (35). Je tudíž zřejmé, že jednání agentury AUKN lze přičíst státu a že zahrnovalo státní prostředky, což Slovinsko nezpochybnilo. Komise dále vyzdvihuje tiskovou zprávu úřadu předsedy vlády Slovinska ze dne 23. června 2011: „Na dnešním zasedání vláda […] rozhodla, že agentura [AUKN] přispěje na vlastní kapitál podniku Adria Airways, d. d. částkou ve výši 49,5 milionu EUR a akciová společnost [PDP] zaplatí částku ve výši 500 000 EUR […]. Aktivní zapojení do tohoto procesu umožní Republice Slovinsko uspokojovat i v budoucnu její potřeby v oblasti služeb pravidelné letecké dopravy, které poskytuje dopravce se sídlem ve Slovinsku.“ (36)
(89)
S ohledem na společnost PDP se Komise domnívá, že existuje řada ukazatelů ve smyslu rozsudku ve věci Stardust Marine (37), které umožňují vyvodit závěr, že společnost PDP byla založena za účelem provádění politik, o nichž rozhodly slovinské orgány veřejné moci, a že její rozhodnutí investovat v rámci opatření č. 4 lze přičíst státu a zahrnuje státní prostředky. Komise především uvádí, že 100 % podíl ve společnosti PDP vlastní nepřímo slovinský stát (prostřednictvím fondů KAD, SOD a DSU). Komise v tomto smyslu připomíná své rozhodnutí ve věci ELAN (38), v němž dospěla k závěru, že opatření fondů KAD a DSU, dvou vlastníků společnosti PDP, lze přičíst státu. Stát má mimoto veškeré hlasy ve výboru akcionářů, který jmenuje představenstvo společnosti. Podle článku 19 stanov společnosti PDP musí představenstvo schválit nákup cenných papírů, jestliže hodnota transakce přesáhne 500 000 EUR.
(90)
Komise v souladu s rozhodnutím o zahájení řízení připomíná rovněž prohlášení bývalého slovinského ministra financí na konci jeho funkčního období dne 28. října 2011 (tj. po provedení opatření č. 4): „Založením zvláštní restrukturalizační společnosti (PDP) jsme slovinským podnikům poskytli nový zdroj financování, know-how a odborných znalostí založených na osvědčených postupech při restrukturalizaci podniků. Podniky Adria Airways a Unior představují nepochybně největší úspěch.“ (39) Toto tvrzení lze pokládat za nepřímý důkaz přičitatelnosti státu ve smyslu rozsudku ve věci Stardust Marine. Tvrzení Slovinska, že toto prohlášení je nutno posoudit v politickém kontextu konce funkčního období ministra financí a pokládat je za „odvážné a dostatečně jasné [prohlášení], aby je bylo možno úspěšně sdělit prostřednictvím médií“, se nejeví jako přesvědčivé. Jako další nepřímý důkaz uvádí Komise tiskovou zprávu úřadu předsedy vlády Slovinska ze dne 23. června 2011 (viz 88. bod odůvodnění), která prokazuje, že slovinská vláda rozhodla, že společnost PDP přispěje k navýšení kapitálu v roce 2011 částkou ve výši 0,5 milionu EUR.
(91)
Na základě výše uvedených skutečností se Komise domnívá, že účast společnosti PDP na navýšení kapitálu v roce 2010 zahrnovala státní prostředky a že jednání této společnosti lze přičíst státu.
(92)
Co se týká bank, Komise v souladu s rozhodnutím o zahájení řízení poznamenává, že banky Abanka Vipa d.d., Unicredit Bank of Slovenia d.d. a Hypo Alpe-Adria Bank d.d. jsou čistě soukromými subjekty. Pokud jde o banku NLB, v době provedení opatření č. 4 byl jejím většinovým vlastníkem stát, a to buď přímo (45,62 % akcií), nebo nepřímo prostřednictvím fondů SOD (4,07 %) a KAD (4,03 %) (40), zatímco jediným dalším významným akcionářem banka KBC Bank (25 %). Skutečnost, že stát je většinovým vlastníkem banky NLB, což se promítá ve většině hlasů ve správní a dozorčí radě, naznačuje přičitatelnost opatření státu. Ze stanov banky NLB však nemůže Komise s jistotou odvodit, že její rozhodnutí o investici do podniku Adria lze přičíst státu. Rovněž z řídicí struktury banky NLB neodvodila Komise zasahování ze strany orgánů veřejné moci. Komise nenašla v tomto ohledu ani žádné nepřímé důkazy ve smyslu rozsudku ve věci Stardust Marine. Z výše uvedených důvodů se Komise domnívá, že rozhodnutí banky NLB o účasti na opatření č. 4 nelze přičíst Slovinsku.
(93)
Po objasnění, že jednání agentury AUKN a společnosti PDP je přičitatelné státu, musí Komise posoudit, zda toto jednání znamenalo pro podnik Adria nepatřičnou selektivní výhodu.
(94)
Slovinsko uvedlo, že rozhodnutí bank investovat do podniku Adria byla přijata souběžně s rozhodnutím státu, což samo o sobě existenci výhody vylučuje.
(95)
Komise za prvé připomíná svůj závěr, že v roce 2011, v době provedení opatření č. 4, byl podnik Adria podnikem v obtížích (viz 66. bod odůvodnění).
(96)
Komise mimoto uvádí, že účast bank na kapitálové injekci v roce 2011 měla podobu konverze 26 % jejich stávajících pohledávek vůči podniku Adria na kapitál. Stát a společnost PDP vložily na druhou stranu hotovost. Slovinsko tvrdilo, že z celkové částky ve výši 19,7 milionu EUR, která byla předmětem konverze, odpovídá částka ve výši [10-20] milionů EUR vkladu v hotovosti, jelikož tato část úvěrů byla plně zajištěna. Podle Slovinska převzaly banky při konverzi nové riziko, což lze považovat za rovnocenné vložení nových finančních prostředků ve výši [10-20] milionů EUR.
(97)
Komise posoudila informace, které poskytlo Slovinsko, a dospěla k závěru, že částka ve výši [10-20] milionů EUR z celkové částky ve výši 19,7 milionu EUR, která byla předmětem konverze, byla skutečně plně a náležitě zajištěna, a to hlavně zástavními právy k letadlům ve vlastnictví podniku Adria. Ke stanovení hodnoty těchto letadel použil podnik Adria zprávu „Aircraft Value Reference“, kterou v dubnu 2011 zveřejnila nezávislá společnost Aircraft Value Analysis Company (dále jen „AVAC“). Tato zpráva uvádí současné a budoucí hodnoty a nájemné u mnoha typů letadel, a to vždy horní a dolní mez. Při ocenění letadel, která byla dána do zástavy jako jistota, byly použity hodnoty značně nižší než horní mez uvedená společností AVAC. Komise zastává názor, že vzhledem k nezávislosti společnosti AVAC a rozsáhlému využívání této zprávy v odvětví poskytuje zpráva spolehlivý základ pro určení hodnoty letadel.
(98)
Pohledávky ve výši [0-10] milionů EUR, které byly kapitalizovány, však nebyly plně zajištěny. U této části nemůže Komise vyvodit závěr, že je rovnocenná vkladu v hotovosti a že banky převzaly nové riziko. Podmínky zbývajícího dluhu se zlepšily a celková úroveň rizika se významně snížila, jelikož zbývající část dluhů (které se konverze netýkala) měla kolaterál ve stejné výši jako před konverzí. Toto celkové riziko se dále snížilo v důsledku skutečnosti, že jako podmínku kapitalizace pohledávek musel podnik Adria […]. V některých případech mimoto podmínky nesplaceného dluhu (úroková sazba, splátkový kalendář atd.) […].
(99)
Slovinsko převzalo na druhou stranu plně riziko u částky ve výši nejméně 49,5 milionu EUR, jelikož po navýšení kapitálu v roce 2011 se stalo akcionářem podniku Adria. Banky převzaly nové riziko, nikoli však ve stejné výši jako Slovinsko, jelikož se jejich postavení v důsledku konverze dluhu na kapitál zlepšilo. Zdá se tudíž, že při rozhodování o investici do podniku Adria nebyly banky ve srovnatelné situaci jako stát.
(100)
Nelze rovněž vyloučit, že rozhodnutí bank investovat do podniku Adria bylo ovlivněno jednáním státu. Ve výroční zprávě podniku Adria za rok 2011 se uvádí, že „vláda […] Slovinska dne 20. ledna 2011 jednoznačně zformulovala své stanovisko a uznala význam podniku Adria Airways jakožto národního leteckého dopravce pro slovinské hospodářství, slovinské občany a hosty ze zahraničí. Ve svém rozhodnutí objasnila vláda záměr zachovat podnik Adria Airways jakožto slovinského národního leteckého dopravce […]“. Toto rozhodnutí, které bylo vydáno před přijetím plánu restrukturalizace v září 2011, mohlo usnadnit rozhodování bank o investici, jelikož stát již naznačil záměr podpořit podnik Adria (41).
(101)
Na základě výše uvedených tvrzení vylučuje Komise tvrzení Slovinska, že stát a banky investovaly za rovnocenných podmínek.
(102)
Komise však musí analyzovat, zda je investice Slovinska do podniku Adria v souladu s tržními podmínkami. Slovinsko tvrdí, že se rozhodlo podílet na opatření č. 4 na základě plánu restrukturalizace ze září 2011, což by se mělo pokládat za dodržení zásady investora v tržním hospodářství.
(103)
Komise na úvod podotýká, že na rozdíl od předchozích navýšení kapitálu došlo k navýšení kapitálu v roce 2011 bez zprávy o ocenění. Podle judikatury by soukromý investor zvažující rekapitalizaci podniku se značnými dluhy požadoval plán restrukturalizace, který je schopen zajistit jeho životaschopnost (42). V daném případě slovinské orgány uvedly, že se rozhodly podílet na navýšení kapitálu v roce 2011 na základě plánu restrukturalizace ze září 2011.
(104)
Komise však již vyvodila závěr, že podnik Adria byl v roce 2011 podnikem v obtížích (viz 66. bod odůvodnění). To samo o sobě znamená nepravděpodobnost toho, že stát mohl očekávat, že podnik Adria dosáhne v přiměřené lhůtě obvyklé návratnosti investovaného kapitálu. Komise proto trvá na svém názoru uvedeném v rozhodnutí o zahájení řízení, že plán restrukturalizace nelze považovat za dostatečný, pokud jde o odůvodnění navýšení kapitálu v roce 2011 jako opatření, které je v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství. Plán restrukturalizace (v původní verzi ze září 2011) za prvé předpokládal obnovení životaschopnosti v roce 2013 s velmi nízkým ziskovým rozpětím (zisk před zdaněním) (realistický scénář předpokládal v roce 2013 ziskové rozpětí ve výši […] %, v roce 2014 ve výši […] % a v roce 2015 ve výši […] %). Nedostatečnou ziskovost pro akcionáře prokazuje rovněž skutečnost, že plán předpokládal v témže období obzvláště nízké úrovně vlastního kapitálu, a to v rozmezí od […] EUR v roce 2011 do […] EUR v roce 2015. To znamená, že by se kapitál vložený v září 2011 (69,7 milionu EUR) během období restrukturalizace značně snížil, a nepřinášel by tudíž žádné skutečné výnosy.
(105)
Slovinsko předložilo řadu průběžných zpráv vyhotovených podniky Airconomy a Adria v období od dubna do září 2011 (tj. před přijetím plánu restrukturalizace ze září 2011), které měly (jak se usuzovalo) obsahovat vyčíslení, jež chybělo v plánu restrukturalizace, a které byly v té době zjevně poskytnuty všem akcionářům podniku Adria a rovněž státu. Komise však podotýká, že se průběžné zprávy týkají období 2011-2012, zatímco plán restrukturalizace obsahoval výhledy do roku 2015, […]. Komise se proto domnívá, že průběžné zprávy neposkytují potřebné chybějící informace, aby plán restrukturalizace splňoval kritérium investora v tržním hospodářství.
(106)
Na základě výše uvedených skutečností vyvozuje Komise závěr, že navýšení kapitálu v roce 2011 poskytlo podniku Adria nepatřičnou výhodu. Tato výhoda je selektivní, jelikož jediným příjemcem byl podnik Adria.
(107)
Komise musí rovněž posoudit, zda mohlo opatření č. 4 narušit hospodářskou soutěž a ovlivnit obchod mezi členskými státy, jelikož podnik Adria zvýhodnilo v porovnání s jeho konkurenty, kteří veřejnou podporu neobdrželi. Je zřejmé, že opatření č. 4 mohlo ovlivnit obchod uvnitř EU a hospodářskou soutěž, jelikož podnik Adria soutěží s ostatními leteckými společnostmi v EU, zejména od vstupu třetí fáze liberalizace letecké dopravy („třetího balíčku“) v platnost dne 1. ledna 1993. V případě cestování na relativně kratší vzdálenosti v EU mimoto letecká doprava soutěží se silniční a železniční dopravou, a proto mohli být dotčeni i silniční a železniční dopravci.
(108)
Opatření č. 4 tudíž podniku Adria umožnilo pokračovat v činnosti, takže nemusel jako ostatní konkurenti čelit důsledkům, které obvykle vyplývají ze složité finanční situace.
(109)
Na základě výše uvedených tvrzení vyvozuje Komise závěr, že opatření č. 4 zahrnovalo státní podporu ve prospěch podniku Adria ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.2.4. Opatření č. 5: prodej podniku AAT v letech 2010-2011
(110)
V rozhodnutí o zahájení řízení dospěla Komise z důvodů uvedených v 41. a 42. bodě odůvodnění k předběžnému závěru, že získání akcií podniku AAT společnostmi PDP a Aerodrom Ljubljana poskytlo podniku Adria nepatřičnou výhodu.
(111)
Vzhledem k rozdílné povaze příspěvků společností PDP a Aerodrom Ljubljana (hotovost v porovnání s kapitalizací pohledávek) a vzhledem k odůvodnění týkajícímu se opatření č. 4 (viz 94. až 101. bod odůvodnění) vyvozuje Komise závěr, že u opatření č. 5 lze přiměřeně vyloučit tvrzení ohledně rovnocennosti.
(112)
Komise však musí posoudit, zda byla investiční rozhodnutí společností PDP a Aerodrom Ljubljana ekonomicky racionální v tom smyslu, že by obezřetný subjekt v tržním hospodářství ve srovnatelné situaci jednal stejně. Komise v této souvislosti nejprve podotýká, že celková cena, kterou uhradily společnosti Aerodrom Ljubljana a PDP, tj. 14,7 milionu EUR, byla v rozmezí, které bylo stanoveno ve zprávě o ocenění podniku AAT. Komise však ohledně zprávy o ocenění vyslovila pochybnosti a uvedla, že hodnota podniku AAT (v té době technické servisní divize podniku Adria nazývané SVL) měla být stanovena jako hodnota samostatného subjektu bez ohledu na vnitroskupinové synergie. Komise rovněž podotkla, že mezi oceněním podniku AAT/SVL ([…]) a jeho prodejem (listopad 2010 - březen 2011) uběhla značná doba.
(113)
Komise musí za prvé uvést, že zprávu o ocenění vyhotovil nezávislý odborník (KPMG) a není důvod domnívat se, že odborník neprovedl tento úkol zcela nezávisle. Co se týká časového odstupu mezi oceněním a prodejem akcií, Slovinsko objasnilo, že zpráva o ocenění vycházela z finanční situace podniku Adria k 31. prosinci 2009, což byly poslední údaje, u nichž byl proveden externí audit. Komise konstatuje, že opatření č. 5 bylo provedeno v listopadu 2010, tj. méně než rok po dni ocenění podniku AAT podle zprávy o ocenění. Ačkoli zpráva o ocenění podniku AAT přihlíží k negativním výhledům podniku Adria, byl v ní podrobně posouzen obchodní segment služeb údržby, oprav a generálních oprav a vyvozen závěr, že se negativní tendence, která byla zaznamenána u podniku Adria, podniku AAT netýká a že podnik AAT je ziskový. Podrobnější posouzení zprávy o ocenění ukazuje, že podnik AAT/SVL byl oceněn jako samostatná obchodní jednotka, aniž byly uváženy možné synergie s podnikem Adria. V této souvislosti se zdá, že zpráva o ocenění byla vyhotovena v době, kdy bylo známo, že podnik AAT začne poskytovat služby v oblasti údržby, oprav a generálních oprav i dalším externím zákazníkům, zejména společnosti Spanair, která případně nahradí podnik Adria jako hlavního zákazníka podniku AAT. Na základě výše uvedených skutečností a vzhledem k tomu, že zpráva o ocenění obsahovala poslední dostupné auditované finanční údaje podniku AAT, byla vyhotovena nezávislým odborníkem a věrohodně vycházela ze všech příslušných obchodních aspektů, je její použití jako referenčního dokumentu u dotyčného opatření přijatelné. Ačkoliv je pravdou, že krize ještě nebyla u konce, rok 2009 byl rokem, kdy bylo slovinské hospodářství zasaženo nejvíce. V listopadu 2010, kdy se společnosti PDP a Aerodrom Ljubljana rozhodly koupit podnik AAT, uváděly odhady růstu HDP v letech 2010, 2011 a 2012 pro Slovinsko opět kladné údaje (1,1 %, 1,9 %, resp. 2,6 %) (43). Za této situace by soukromý investor neprovedl nutně nové ocenění, jelikož mohl předpokládat, že zpráva o ocenění vycházející z údajů za rok 2009 podává o podniku přesnou představu.
(114)
Důležitější však je, že Slovinsko poskytlo důkazy prokazující, že v době provedení opatření č. 5 byl podnik AAT ziskový, neměl žádné dluhy po splatnosti a byl schopen splácet své dluhy ze zisku. Slovinsko předložilo výhledy podniku AAT do roku 2014, podle nichž by podnik AAT dosáhl v roce 2010 zisku po zdanění ve výši […] EUR, načež by byl i nadále ziskový a v roce 2014 by dosáhl zisku ve výši přibližně […] EUR. Zdá se, že při přijímání investičních rozhodnutí měly společnosti PDP a Aerodrom Ljubljana tyto výhledy k dispozici.
(115)
Slovinsko předložilo rovněž důkazy, že společnost Aerodrom Ljubljana rozhodla o investici do podniku AAT na základě ekonomických aspektů. V srpnu a září 2010 posoudily představenstvo a dozorčí rada společnosti Aerodrom Ljubljana možnost získání akcií podniku AAT. Společnost Aerodrom Ljubljana posoudila výhodnost vyrovnání řady nesplacených pohledávek vůči podniku Adria na základě podmínek transakce, které zahrnovaly pevný výnos z preferenčních akcií podniku AAT ve výši 8 %, […]. Ačkoli z jiného ocenění vyplývala nižší cena akcií, dozorčí rada společnosti Aerodrom Ljubljana dospěla k závěru, že podmínky konverze ([…]) odůvodňují vyšší cenu akcií.
(116)
Co se týká druhé fáze prodeje podniku AAT, zápis ze zasedání dozorčí rady společnosti Aerodrom Ljubljana ze dne 21. ledna 2011 naznačuje, že byly projednány výhody a nevýhody jednotlivých cen akcií a zrušení prodejní opce společnosti Aerodrom Ljubljana. Od prodejní opce bylo upuštěno v době nabytí kmenových akcií počátkem roku 2011, dozorčí rada společnosti Aerodrom Ljubljana však dospěla k závěru, že to bylo z ekonomického hlediska racionální, jelikož výměnou za upuštění od prodejní opce se společnosti Aerodrom Ljubljana podařilo docílit rovné účasti na řízení podniku AAT navzdory skutečnosti, že vlastnila menší podíl než společnost PDP. Dozorčí rada mimoto uvedla, že koupě podniku AAT bude mít pro společnost Aerodrom Ljubljana pozitivní dopad: pokud by podnik Adria ukončil činnost, snížily by se odhadované příjmy letiště v roce 2011 o […] %.
(117)
Slovinsko předložilo také důkazy, že vedení společnosti PDP rozhodlo o získání preferenčních a kmenových akcií podniku AAT na základě ekonomicky racionálních důvodů. Zápis ze zasedání vedení společnosti PDP prokazuje, že vedení společnosti provedlo vlastní ocenění podniku AAT, podle něhož byla cena v rozmezí od […] EUR do […] EUR, což je rozpětí stanovené ve zprávě o ocenění zmíněné v 34. bodě odůvodnění. Ačkoli vnitřní návratnost investice společnosti PDP činila […] %, společnosti PDP se podařilo získat od podniku AAT lepší podmínky, včetně pevných dividend ve výši 8 %.
(118)
Komise proto vyvozuje závěr, že rozhodnutí společností PDP a Aerodrom Ljubljana o účasti na opatření č. 5 neznamenala nepatřičnou výhodu pro podnik Adria, jelikož oba investoři jednali jako obezřetné subjekty v tržním hospodářství a jejich investiční rozhodnutí byla z ekonomického hlediska opodstatněná. Není proto nutné posoudit, zda jsou splněny ostatní kumulativní podmínky stanovené v čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.3. Závěr ohledně existence podpory
(119)
Z výše uvedených důvodů vyvozuje Komise na straně jedné závěr, že opatření č. 1, 2, 3 a 5 nezahrnovala státní podporu pro podnik Adria.
(120)
Jak je uvedeno v oddíle 7.2.3, Komise se na druhou stranu domnívá, že opatření č. 4 zahrnovalo státní podporu, a posoudí proto jeho zákonnost a slučitelnost s vnitřním trhem.
7.4. Zákonnost podpory - opatření č. 4
(121)
V čl. 108 odst. 3 Smlouvy je stanoveno, že členský stát neprovede zamýšlená opatření podpory, dokud Komise nepřijme konečné rozhodnutí, kterým se toto opatření povoluje. Komise podotýká, že se Slovinsko podílelo na navýšení kapitálu v roce 2011 (opatření č. 4), aniž by je oznámilo Komisi za účelem schválení. Komise vyjadřuje politování nad tím, že Slovinsko nedodrželo povinnost zdržet se jednání, a porušilo tudíž svou povinnost podle čl. 108 odst. 3 Smlouvy.
7.5. Slučitelnost podpory - opatření č. 4
(122)
Slovinsko se domnívá, že pokud by Komise shledala v opatření č. 4 státní podporu, byla by tato podpora slučitelná s vnitřním trhem na základě čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, konkrétně jako podpora na restrukturalizaci podle pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(123)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy lze povolit podpory, které mají usnadnit rozvoj určitých hospodářských činností nebo hospodářských oblastí, pokud nemění podmínky obchodu v takové míře, jež by byla v rozporu se společným zájmem. Jak bylo uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, Komise se domnívá, že slučitelnost opatření č. 4 lze posoudit pouze podle čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy, zejména podle ustanovení pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, která se týkají podpory na restrukturalizaci.
7.5.1. Způsobilost
(124)
Podle bodu 33 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci jsou pro podporu na restrukturalizaci způsobilé pouze podniky v obtížích ve smyslu bodů 9 až 13 těchto pokynů. Komise již vyvodila závěr, že podnik Adria byl v roce 2011, tj. v době provedení opatření č. 4, podnikem v obtížích v (viz 66. bod odůvodnění).
(125)
V bodě 12 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci je uvedeno, že nově vytvořený podnik není pro podporu na záchranu či restrukturalizaci způsobilý, i když je jeho počáteční finanční situace nejistá. Za nově vytvořený se podnik považuje v zásadě během prvních tří let po zahájení činnosti v příslušné oblasti. Podnik Adria byl založen v roce 1961 a nelze jej považovat za nově vytvořený podnik. Podnik Adria rovněž nepatří do obchodní skupiny ve smyslu bodu 13 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci.
(126)
Komise proto vyvozuje závěr, že podnik Adria je způsobilý pro podporu na restrukturalizaci.
7.5.2. Obnovení dlouhodobé životaschopnosti
(127)
Podle bodu 34 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci musí být poskytnutí podpory na restrukturalizaci podmíněno prováděním plánu restrukturalizace, který musí být ve všech případech jednotlivé podpory schválen Komisí. V bodě 35 je objasněno, že plán restrukturalizace, jehož doba trvání musí být co nejkratší, musí v přiměřené lhůtě a na základě realistických předpokladů ohledně budoucích podmínek fungování podniku obnovit jeho dlouhodobou životaschopnost.
(128)
Podle bodu 36 musí plán popsat okolnosti, které způsobily obtíže podniku, a zohledňovat současnou situaci a budoucí vyhlídky týkající se trhu, a to podle scénáře v nejlepším případě, scénáře v nejhorším případě a základního scénáře.
(129)
Plán musí počítat s přeměnou, která podniku po dokončení restrukturalizace umožní pokrýt všechny její náklady, včetně odpisových a finančních nákladů. Očekávaná kapitálová návratnost musí být dostatečná na to, aby restrukturalizovanému podniku umožnila konkurovat na trhu na základě jeho vlastních předností (bod 37 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(130)
Jak je uvedeno v rozhodnutí o zahájení řízení, Komise měla pochybnosti, zda je plán restrukturalizace dostatečně důkladný, aby umožnil obnovit dlouhodobou životaschopnost podniku Adria, jelikož se zdálo, že některé jeho odhady jsou založeny na nevyčíslených, nejistých nebo nejasných předpokladech. Komise si mimoto nebyla jistá, zda podnik skutečně dosáhne životaschopnosti do konce roku 2013, jak bylo stanoveno v původním plánu restrukturalizace.
(131)
Během formálního vyšetřovacího řízení předložilo Slovinsko řadu aktualizací plánu restrukturalizace. Podle aktualizovaného plánu dojde k obnovení životaschopnosti podniku Adria v roce 2014 nebo 2015. Doba trvání restrukturalizace tudíž činí nejvýše pět let v souladu s předchozí rozhodovací praxí v odvětví letecké přepravy cestujících (44). Komise dále podotýká, že zejména v odvětví letecké dopravy je nutno v současné hospodářské situaci dosáhnout stabilizace provozní výkonnosti a výkonnosti služeb, aby byla zajištěna dlouhodobá životaschopnost jako pevný základ pro budoucí růst, a nikoli pouze krátkodobý obrat, což přirozeně trvá několik let.
(132)
Plán restrukturalizace zdůrazňuje, že hlavním účelem procesu restrukturalizace podniku Adria je dlouhodobá životaschopnost a v prvé řadě přijetí jednoznačné strategie a tržní orientace s řadou klíčových cílů: lepší finanční situace a od roku 2013 žádné ztráty, snížení nákladů složitosti a dosažení jasné, konkurenceschopné a udržitelné jedinečné prodejní struktury. Podle plánu podnik dosažením těchto cílů […].
(133)
Plán restrukturalizace popisuje rovněž okolnosti, které vedly k potížím podniku Adria a jež byly způsobeny především světovou hospodářskou krizí, malou velikosti primárního trhu podniku Adria (Slovinsko a sousední země), nízkou kapacitou jeho leteckého parku (především letouny CRJ200), […].
(134)
Plán restrukturalizace obsahuje scénář v nejlepším případě, scénář v nejhorším případě a základní scénář a analýzu rizik, která by mohla mít dopad na restrukturalizaci podniku Adria, jako jsou například změny cen paliva, riziko vyplývající z kolísání směnného kurzu nebo potenciální rizika týkající se leteckého parku. Ve všech případech se očekává, že do konce období restrukturalizace se podnik Adria stane opět životaschopným. Podle základního scénáře má podnik Adria dosáhnout v roce 2014 čistého ziskového rozpětí ve výši […] % a v roce 2015 ve výši […] %, poměru dluhu k vlastnímu kapitálu ve výši […] v roce 2014 a […] v roce 2015 a návratnosti vlastního kapitálu ve výši […] % v roce 2014 a […] % v roce 2015. Podle scénáře v nejhorším případě se čisté ziskové rozpětí v roce 2014 sníží na […] % a v roce 2015 na […] %, poměr dluhu k vlastnímu kapitálu vzroste na […] v roce 2014 a […] v roce 2015, zatímco návratnost vlastního kapitálu bude v roce 2014 činit […] % a v roce 2015 pak […] %.
(135)
Těžištěm plánu je restrukturalizace a zmenšení sítě podniku Adria, která byla ztrátová kvůli nadměrné kapacitě leteckého parku, leteckého personálu a ostatních zaměstnanců. Za tímto účelem plán restrukturalizace předpokládá významné omezení počtu tras a četnosti letů a rovněž menší letecký park s vyšší palivovou efektivitou, který sestává z […] letounů v roce 2015 ([…]), většinou […].
(136)
Plán restrukturalizace předpokládá uzavření […] tras a dodatečné omezení četnosti letů. Významně se sníží rovněž počet pravidelných leteckých linek a v roce 2015 dosáhne […]. Během období restrukturalizace sníží podnik Adria svou kapacitu o [11-14] % z hlediska ASK (45).
(137)
Restrukturalizační opatření, která se plánu předpokládají s ohledem na snížení nákladů (např. […] atd.) a zvýšení příjmů (např. […] atd.), představují další krok správným směrem k dosažení udržitelnější životaschopnosti. Dodatečná restrukturalizační opatření (viz 31. bod odůvodnění) mimoto předpokládají vyšší příjmy a nižší náklady s celkovým pozitivním dopadem ve výši […] EUR v roce 2014 a […] EUR v roce 2015, posílí tudíž obnovení životaschopnosti podniku Adria. Komise se proto domnívá, že iniciativy týkající se snížení nákladů a zvýšení příjmů umožní podniku Adria stát se do roku 2015 opět životaschopným.
(138)
Z důkazů, které Slovinsko předložilo, mimoto vyplývá, že podnik Adria v současnosti směřuje k dosažení většiny cílů stanovených v plánu restrukturalizace, což dále dokládá spolehlivost plánu.
(139)
Pokud jde o obnovení životaschopnosti, na základě aktualizací plánu restrukturalizace, které předložilo Slovinsko, vyvozuje Komise závěr, že dopad jednotlivých restrukturalizačních opatření je náležitě vyčíslen a že se ve všech scénářích předpokládá v celém období restrukturalizace do roku 2014 a 2015 životaschopnost na odpovídajících úrovních. Vzhledem k významným restrukturalizačním opatřením, která byla přijata, a dosavadnímu pokroku se proto Komise domnívá, že plán restrukturalizace umožní podniku Adria v přiměřené lhůtě obnovit jeho dlouhodobou životaschopnost.
7.5.3. Zamezení přílišnému narušení hospodářské soutěže (kompenzační opatření)
(140)
Podle bodu 38 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci je třeba přijmout kompenzační opatření s cílem omezit nepříznivý dopad na podmínky obchodování na přijatelnou úroveň. Tato opatření mohou zahrnovat prodej aktiv, snížení kapacity nebo omezení přítomnosti na trhu a omezení vstupních překážek na dotčených trzích (bod 39 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(141)
V této souvislosti nebude ukončení ztrátových činností, které by bylo v každém případě nutné pro obnovení životaschopnosti podniku, za účelem posouzení kompenzačních opatření považováno za snížení kapacity nebo omezení působnosti na trhu (bod 40 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(142)
Slovinsko jako kompenzační opatření pro podnik Adria navrhuje: a) […] pravidelných leteckých linek, b) přenechání letištních časů na řadě letišť, včetně koordinovaných letišť, c) omezení leteckého parku a d) prodej podniku AAT.
(143)
Slovinsko předložilo důkazy, které prokazují, že trasy zrušené podle plánu restrukturalizace byly v souladu s rozhodnutími Komise v předchozích případech (46) z hlediska rozpětí příspěvku C1 ziskové. Rozpětí příspěvku C1 bere v úvahu náklady na let, cestující a distribuci (tj. variabilní náklady), které lze přičíst každé jednotlivé trase. Všechny trasy s kladným příspěvkem C1 proto vytvářejí dostatečné příjmy nejen k pokrytí variabilních nákladů trasy, nýbrž přispívají rovněž k uhrazení fixních nákladů podniku. Z pohledu Komise je rozpětí příspěvku C1 vhodným ukazatelem pro posouzení, zda určitá trasa přispívá k ziskovosti letecké společnosti.
(144)
Co se týká kapacity, plán restrukturalizace uvádí, že celková kapacita podniku v roce 2011 činila […] ASK, zatímco na konci období restrukturalizace v roce 2015 má kapacita podniku Adria podle očekávání činit přibližně […] ASK, to představuje snížení zhruba o [11-14] %. Po vyloučení tras se záporným příspěvkem C1 se tento údaj sníží na [6-8] %.
(145)
Komise mimoto podotýká, že v důsledku změn sítě tras uvolnil podnik Adria řadu letištních časů, některé z nich na koordinovaných (47) letištích, jako je například Dublin a Kodaň. Tyto letištní časy umožní konkurenčním leteckým společnostem provozovat určité trasy a zvýšit kapacitu.
(146)
Pokud jde o omezení leteckého parku, Komise bere na vědomí, že podnik Adria zmenšil svůj letecký park z […] letadel v roce 2011 na […] letadel a tento počet by se podle plánu restrukturalizace neměl do konce období restrukturalizace v roce 2015 změnit. Co se týká prodeje podniku AAT, Komise se domnívá, že toto opatření je jako kompenzační opatření přijatelné, zejména s přihlédnutím k závěru vyvozenému v 118. bodě odůvodnění, že nezahrnuje státní podporu.
(147)
Při posuzování vhodnosti kompenzačních opatření vezme Komise v úvahu strukturu trhu a podmínky hospodářské soutěže, aby bylo možné zajistit, že žádné takové opatření nepovede ke zhoršení struktury trhu (bod 39 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci). Kompenzační opatření musí být úměrná rušivým účinkům podpory a zejména velikosti a relativnímu významu daného podniku na trhu nebo trzích, na nichž působí. Míru snížení kapacity či omezení působnosti na trhu je třeba stanovit případ od případu (bod 40 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(148)
Komise za prvé podotýká, že podnik Adria má z hlediska produktivní kapacity celého odvětví letecké dopravy v Unii a výstupu (z hlediska počtu cestujících) podíl na trhu pouze ve výši 0,15 % (1,17 milionu cestujících v roce 2011). U malého dopravce, jakým je podnik Adria, by další snížení počtu letadel a kapacity mohlo mít negativní dopad na jeho životaschopnost, aniž by poskytlo přiměřené tržní příležitosti jeho konkurentům.
(149)
Co se týká nejdůležitější části kompenzačních opatření, snížení kapacity, Komise považuje omezení ziskových tras přibližně o [6-8] % mezi rokem 2011 a 2015 za dostatečné, zejména v porovnání s jinými případy restrukturalizace leteckých společností (48). Toto snížení kapacity na ziskových trasách je vyšší než v případě společnosti Air Malta. Celkové snížení kapacity o [11-14] % je mimoto podobné 15 % snížení, které bylo schváleno v případě společnosti Austrian Airlines (49).
(150)
Komise rovněž podotýká, že Slovinsko je podporovanou oblastí, která je způsobilá pro regionální investiční podporu pro účely čl. 107 odst. 3 písm. a) Smlouvy (50). V bodě 56 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci je stanoveno, že „[v podporovaných oblastech] mohou platit méně přísné podmínky, co se týče provádění kompenzačních opatření a výše příspěvku ze strany příjemce podpory. V případě, že je to v zájmu regionálního rozvoje a pokud je snížení kapacity nebo omezení účasti na trhu považováno za nejvhodnější opatření pro zamezení přílišnému narušení hospodářské soutěže, může být požadované snížení v podporovaných oblastech nižší než v těch, které podporovány nejsou.“
(151)
V tomto kontextu považuje Komise kompenzační opatření, která navrhlo Slovinsko, podle pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci za dostatečná a přiměřená, aby bylo zajištěno, že nepříznivý dopad na podmínky obchodování vyplývající z poskytnutí podpory na restrukturalizaci podniku Adria je omezen na přijatelnou úroveň.
7.5.4. Podpora omezená na minimum (vlastní příspěvek)
(152)
Podle bodu 43 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci je k omezení výše podpory na úplné minimum nezbytný významný příspěvek na restrukturalizační náklady poskytnutý z vlastních zdrojů příjemce. To může zahrnovat prodej aktiv, která nejsou nezbytně nutná pro přežití podniku, nebo financování z vnějších zdrojů za tržních podmínek.
(153)
Takové přispění musí být skutečné, tj. opravdové, bez všech očekávaných budoucích výnosů, jako je peněžní tok (bod 43 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci). Vlastní příspěvek nesmí přirozeně obsahovat žádnou další státní podporu. U velkých podniků považuje Komise obvykle za přiměřený příspěvek ve výši alespoň 50 % restrukturalizačních nákladů. Za výjimečných okolností a v případě zvlášť závažných problémů se však Komise může spokojit i s nižším příspěvkem (bod 44 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci).
(154)
Vzhledem k celkovým restrukturalizačním nákladům ve výši […] EUR činí navrhovaný vlastní příspěvek podniku Adria […] EUR, tj. přibližně [50-54] % celkových restrukturalizačních nákladů. Podle plánu restrukturalizace je vlastní příspěvek rozdělen následovně:
a)
[…];
b)
veškeré výnosy z prodeje podniku AAT (tj. 14,7 milionu EUR);
c)
celá kapitalizace pohledávek, kterou provedly banky v rámci opatření č. 4 (19,7 milionu EUR).
(155)
Co se týká podbodu i) 154. bodu odůvodnění, Komise se domnívá, že tato opatření jsou přijatelná jako vlastní příspěvek a jsou odůvodněná. Většina aktiv již byla skutečně prodána, a výnosy z jejich prodeje lze proto jednoznačně započítat jako vlastní příspěvek. Slovinsko mimoto předložilo důkazy, že zbývající aktiva jsou v současnosti předmětem prodeje a jejich hodnota byla stanovena v souladu s externím oceněním, včetně ocenění společností AVAC v případě letadel (viz 97. bod odůvodnění).
(156)
Co se týká podbodu ii) 154. bodu odůvodnění, Komise v 118. bodě odůvodnění dospěla k závěru, že opatření č. 5 nezahrnuje státní podporu, výnosy z prodeje podniku AAT by se proto měly považovat za součást vlastního příspěvku.
(157)
Pokud jde o kapitalizaci pohledávek v podbodu iii) 154. bodu odůvodnění, Slovinsko se domnívá, že by se jako vlastní příspěvek měla započítat celá kapitalizace pohledávek, kterou banky provedly v rámci opatření č. 4. Komise v této souvislosti zastává názor, že konverze nezajištěného dluhu obvykle neprokazuje důvěru trhu ve společnost, jelikož nezajištění věřitelé nepřebírají nová rizika související s prováděním plánu restrukturalizace. V případě podniku Adria však Slovinsko prokázalo, že kapitalizované pohledávky byly do značné míry plně zajištěny, tj. [10-20] milionů EUR z celkové částky ve výši 19,7 milionu EUR (viz 97. bod odůvodnění). Pokud by byl podnik Adria zlikvidován, mohly banky plně zajištěnou částku získat zpět. Z toho vyplývá, že se banky vzdaly plně zajištěné pohledávky, kterou byly schopny získat zpět v plné výši, a nahradily ji vlastním kapitálem podniku Adria ve stejné hodnotě. Konverzí dluhu na kapitál proto banky převzaly nové riziko nejméně s ohledem na částku ve výši [10-20] milionů EUR, jelikož neměly jistotu, zda bude jejich investice do podniku Adria zisková.
(158)
Komise se proto domnívá, že kapitalizace pohledávek souvisejících s plně zajištěnými úvěry, tj. částka ve výši [10-20] milionů EUR, je přijatelná jako vlastní příspěvek.
(159)
S přihlédnutím k výše uvedeným skutečnostem dosáhne výše vlastního příspěvku podniku Adria […] EUR, tj. [46-48] % restrukturalizačních nákladů. U velkých podniků, jako je Adria, by výše vlastního příspěvku měla obvykle činit 50 %. Podle bodu 56 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci však může být Komise méně přísná, pokud jde o výši vlastního příspěvku v podporovaných oblastech, jak tomu bylo v případě Slovinska v době provedení opatření (viz 150. bod odůvodnění). V předchozích případech, například ve věci Air Malta, schválila Komise úroveň vlastního příspěvku ve výši přibližně 45 %.
(160)
Komise se proto domnívá, že požadavky stanovené v bodě 43 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci byly splněny.
7.5.5. Zásada „jednou a dost“
(161)
Podpora musí dodržet rovněž bod 72 pokynů pro podporu na záchranu a restrukturalizaci, který stanoví, že podnik, který obdržel podporu na záchranu a restrukturalizaci v posledních deseti letech, není pro takovouto podporu způsobilý (zásada „jednou a dost“).
(162)
Jelikož opatření č. 1, 2, 3 a 5 nezahrnují státní podporu a jelikož se zdá, že podnik Adria neobdržel v minulých deseti letech žádnou podporu na záchranu ani restrukturalizaci, vyvozuje Komise závěr, že s ohledem na opatření č. 4 je zásada „jednou a dost“ dodržena.
7.6. Závěr ohledně opatření č. 4
(163)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem Komise konstatuje, že Slovinsko provedlo v roce 2011 protiprávně kapitálovou injekci ve prospěch podniku Adria v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy o fungování Evropské unie. Komise se však domnívá, že opatření a plán restrukturalizace splňují podmínky stanovené v pokynech pro podporu na záchranu a restrukturalizaci. Komise proto považuje tuto podporu za slučitelnou s vnitřním trhem,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Navýšení kapitálu podniku Adria Airways d.d. v letech 2007, 2009 a 2010, která Republika Slovinsko provedla ve prospěch podniku Adria Airways d.d., nepředstavují podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Nabytí podniku Adria Airways Tehnika d.d. společnostmi PDP a Aerodrom Ljubljana d.d. v letech 2010 a 2011 nepředstavuje podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 2
Kapitálová injekce ve výši 50 milionů EUR ve prospěch podniku Adria Airways d.d., kterou Republika Slovinsko provedla v roce 2011, představuje podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Tato podpora je slučitelná s vnitřním trhem ve smyslu čl. 107 odst. 3 písm. c) Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 3
Toto rozhodnutí je určeno Republice Slovinsko.
V Bruselu dne 9. července 2014.
DECYZJA KOMISJI (UE) 2015/494
z dnia 9 lipca 2014 r.
w sprawie środków pomocy SA.32715 (2012/C) (ex 2012/NN) (ex 2011/CP) wdrożonych przez Słowenię na rzecz Adria Airways d.d.
(notyfikowana jako dokument nr C(2014) 4543)
(Jedynie tekst w języku słoweńskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
uwzględniając decyzję, na mocy której Komisja postanowiła wszcząć procedurę określoną w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej w odniesieniu do pomocy nr SA.32715 (2012/C) (ex 2012/NN) (ex 2011/CP) (1),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
Zgłoszeniem SANI nr 5628 z dnia 11 marca 2011 r., zarejestrowanym tego samego dnia, Słowenia powiadomiła Komisję o pomocy na ratowanie przedsiębiorstwa Adria Airways d.d. (zwanego dalej „Adria” lub „przedsiębiorstwem”) przyznanej w postaci gwarancji rządowej i pożyczki uprzywilejowanej na kwotę 6,2 mln EUR.
(2)
Władze słoweńskie przedstawiły informacje uzupełniające pismami z dnia 31 marca 2011 r. i 12 kwietnia 2011 r. Komisja zwróciła się o przedstawienie dodatkowych informacji pismem z dnia 29 kwietnia 2011 r., na które władze słoweńskie nie udzieliły odpowiedzi. Dnia 13 lipca 2011 r. odbyło się spotkanie z władzami słoweńskimi i ich doradcami, na którym wyjaśniono Komisji, że zgłoszona pomoc na ratowanie będzie niewystarczająca z uwagi na niekorzystną sytuację finansową przedsiębiorstwa oraz że Słowenia planuje dokonać zastrzyku pieniężnego w wysokości 50 mln EUR na rzecz przedsiębiorstwa Adria. Dnia 1 sierpnia 2011 r. Słowenia wycofała swoje zgłoszenie pomocy na ratowanie przedsiębiorstwa.
(3)
Po uzyskaniu informacji, że w dniu 30 września 2011 r. Słowenia dokonała jednak zastrzyku pieniężnego, Komisja podjęła decyzję o kontynuacji postępowania wstępnego z urzędu i zwróciła się o dostarczenie dodatkowych informacji pismami z dnia 12 września 2011 r., 28 listopada 2011 r. i 17 kwietnia 2012 r., na które władze słoweńskie odpowiedziały pismami z dnia 11 października 2011 r., 27 grudnia 2011 r., 13 stycznia 2012 r. i 18 maja 2012 r. Ponadto wiadomością e-mail z dnia 7 listopada 2012 r. władze słoweńskie przedłożyły memorandum sporządzone przez przedstawicieli prawnych przedsiębiorstwa Adria.
(4)
Na wniosek władz słoweńskich dnia 12 lipca 2012 r. odbyło się spotkanie z udziałem przedstawicieli przedsiębiorstwa Adria i państwowej spółki holdingowej PDP (2), będącej jednym z akcjonariuszy przedsiębiorstwa Adria. Na tym spotkaniu władze słoweńskie oraz przedstawiciele przedsiębiorstwa Adria i PDP przedstawili wyjaśnienia i argumenty w odniesieniu do środków będących przedmiotem postępowania.
(5)
Pismem z dnia 20 listopada 2012 r. Komisja poinformowała Słowenię o swojej decyzji w sprawie wszczęcia postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) w odniesieniu do środka pomocy (zwanej dalej „decyzją o wszczęciu postępowania”). Słowenia zgłosiła uwagi na temat decyzji o wszczęciu postępowania pismem z dnia 21 stycznia 2013 r. Komisja zwróciła się o przedstawienie dodatkowych informacji pismem z dnia 5 marca 2013 r., na które Słowenia odpowiedziała dnia 19 kwietnia 2013 r. Słowenia przedstawiła dalsze informacje dnia 16 września 2013 r. Komisja zwróciła się o przedstawienie dodatkowych informacji pismem z dnia 6 listopada 2013 r., na które Słowenia udzieliła odpowiedzi dnia 4 grudnia 2013 r., 6 i 17 stycznia 2014 r. W dniach 25 marca i 5 grudnia 2013 r. oraz dnia 8 stycznia 2014 r. odbyły się spotkania z władzami słoweńskimi oraz ich przedstawicielami prawnymi.
(6)
Decyzja Komisji o wszczęciu postępowania została opublikowana w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (3) dnia 8 marca 2013 r. Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat przedmiotowych środków.
(7)
Dnia 8 kwietnia 2013 r. Komisja otrzymała uwagi od jednej zainteresowanej strony, a mianowicie przedsiębiorstwa Ryanair. Uwagi te zostały przekazane Słowenii, której umożliwiono ustosunkowanie się do nich; Słowenia przekazała uwagi pismem z dnia 13 maja 2013 r.
2. RYNEK TRANSPORTU LOTNICZEGO W SŁOWENII
(8)
Adria jest państwowym przewoźnikiem lotniczym Słowenii oraz główną linią lotniczą w porcie lotniczym w Lublanie. W 2011 r. przedsiębiorstwo to obsługiwało 73,4 % pasażerów korzystających z portu lotniczego w Lublanie, a od tamtej pory odsetek ten zmniejszył się do 71,3 % w 2012 r. i 69,8 % w 2013 r. (4).
(9)
Mimo że obecność tanich przewoźników w Słowenii jest ograniczona (easyJet kursuje tylko na jednej trasie z Lublany, natomiast Wizz Air - na dwóch), obsługiwali oni 12,6 % pasażerów transportu publicznego w 2013 r. (5). Obecnie istnieje pięciu innych konkurentów oferujących loty z Lublany do swoich głównych węzłów lotniczych, a mianowicie Air France, Finnair, Turkish Airlines, Montenegro Airlines i Air Serbia.
3. BENEFICJENT
(10)
Adria jest dużym przedsiębiorstwem zatrudniającym około 450 pracowników. W 2013 r. jego obrót wyniósł 142,3 mln EUR, a poniesione straty - 3 mln EUR (dane szacunkowe). Przedsiębiorstwo Adria posiada flotę złożoną z 11 statków powietrznych, głównie regionalnych samolotów odrzutowych. Właścicielami tego przedsiębiorstwa są obecnie m.in.: w 69,9 % Republika Słowenii, w 19,6 % spółka zarządzająca aktywami bankowymi (BAMC) (do której przeniesiono niektóre aktywa banku Nova Ljubljanska Banka d.d. (6) (zwanego dalej „NLB”), w 4,7 % przedsiębiorstwo ABANKA d.d. oraz w 2,1 % PDP.
(11)
Począwszy od 2008 r., sytuacja finansowa przedsiębiorstwa Adria stale się pogarszała, skutkując mniejszą sprzedażą, ujemnym EBT (zysk przed opodatkowaniem) i ujemnym kapitałem własnym. Więcej szczegółowych informacji na temat sytuacji finansowej przedsiębiorstwa Adria w latach 2007-2011 można znaleźć w sekcji 7.1.
(12)
Dnia 1 sierpnia 2012 r. Słowenia, wraz z PDP, NLB, Abanka Vipa d.d., Hypo Alpe-Adria Bank d.d. i Unicredit Bank of Slovenia d.d., rozpoczęła proces prywatyzacji przedsiębiorstwa Adria, poszukując ofert na 74,87 % akcji przedsiębiorstwa. Tego dnia agencja ds. zarządzania aktywami trwałymi Republiki Słowenii (AUKN) opublikowała publiczne zaproszenie dla inwestorów do niewiążącego wyrażenia zainteresowania procesem sprzedaży większościowego pakietu akcji przedsiębiorstwa (7). Wydaje się jednak, że proces ten został odwołany, a proces prywatyzacji przedsiębiorstwa Adria rozpocznie się na nowo w późniejszym terminie.
4. OPIS ŚRODKÓW I PLANU RESTRUKTURYZACJI
4.1. Środek 1: podwyższenie kapitału w 2007 r.
(13)
Na dzień 31 grudnia 2006 r. struktura akcjonariatu przedsiębiorstwa Adria przedstawiała się następująco:
Tabela 1
Struktura akcjonariatu przedsiębiorstwa Adria przed podwyższeniem kapitału w 2007 r.
Nazwa
%
Fundusz KAD
55,0
Fundusz SOD
20,0
NFD 1 delniški investicijski sklad d.d. (8)
9,7
NFD Holding d.d. (9)
7,2
Infond d.o.o. (10)
4,9
Pozostali (w tym akcjonariusze indywidualni)
3,2
(14)
W dniu 19 lutego 2007 r. na zgromadzeniu akcjonariuszy przedsiębiorstwa Adria podjęto decyzję o podwyższeniu kapitału spółki o 10,9 mln EUR. Około 99,6 % podwyżki zostało subskrybowane przez fundusz KAD będący własnością państwa, natomiast pozostała część została subskrybowana przez akcjonariuszy indywidualnych. Wszystkie akcje subskrybowano do dnia 5 kwietnia 2007 r.
(15)
Cena płacona za akcję wyniosła 27 EUR. W sprawozdaniu z wyceny z dnia […] (11) wartość akcji ustalono na […] EUR za akcję we wrześniu 2006 r.
(16)
W następstwie podwyższenia kapitału w 2007 r. struktura własności kapitału przedsiębiorstwa Adria wyglądała następująco:
Tabela 2
Struktura akcjonariatu przedsiębiorstwa Adria po podwyższeniu kapitału w 2007 r.
Nazwa
%
Fundusz KAD
77,3
Fundusz SOD (12)
10,0
Bank NLB (13)
8,5
Infond d.o.o.
2,4
Pozostali (w tym akcjonariusze indywidualni)
1,8
4.2. Środek 2: podwyższenie kapitału w 2009 r.
(17)
W dniu 13 stycznia 2009 r. zarząd przedsiębiorstwa Adria zdecydował podwyższyć kapitał spółki poprzez wydanie nowych akcji. W rezultacie kapitał przedsiębiorstwa zwiększył się o 2,36 mln EUR. Około 99,5 % nowych akcji zostało subskrybowane przez fundusz KAD, natomiast pozostała część została subskrybowana przez akcjonariuszy indywidualnych. Wszystkie akcje subskrybowano do dnia 20 lipca 2009 r.
(18)
Cena płacona za akcję wyniosła 22 EUR. W sprawozdaniu z wyceny z dnia […] wartość akcji ustalono na […] EUR za akcję we wrześniu 2008 r.
(19)
W następstwie podwyższenia kapitału w 2009 r. struktura własności kapitału przedsiębiorstwa Adria wyglądała następująco:
Tabela 3
Struktura akcjonariatu przedsiębiorstwa Adria po podwyższeniu kapitału w 2009 r.
Nazwa
%
Fundusz KAD
78,6
Fundusz SOD
8,8
Bank NLB
7,5
Infond d.o.o.
2,2
Pozostali (w tym akcjonariusze indywidualni)
2,9
4.3. Środek 3: podwyższenie kapitału w 2010 r.
(20)
W dniu 2 września 2010 r. na zgromadzeniu akcjonariuszy przedsiębiorstwa Adria podjęto decyzję o podwyższeniu kapitału spółki o 2,5 mln EUR. Spółka holdingowa PDP (będąca następcą funduszy KAD i SOD) subskrybowała około 80 % podwyżki. Dwie prywatne agencje turystyczne: Kompas d.d. i Palma d.o.o. subskrybowały pozostałe 20 % (po 10 % każda). Wszystkie akcje subskrybowano do dnia 1 października 2010 r.
(21)
Cena płacona za akcję wyniosła 12 EUR. W sprawozdaniu z wyceny z dnia […] wartość akcji ustalono na […] EUR za akcję w czerwcu 2009 r.
(22)
W następstwie podwyższenia kapitału w 2010 r. struktura własności kapitału przedsiębiorstwa Adria wyglądała następująco:
Tabela 4
Struktura akcjonariatu przedsiębiorstwa Adria po podwyższeniu kapitału w 2010 r.
Nazwa
%
PDP
86,0
Bank NLB
6,1
Kompas d.d.
1,9
Palma d.o.o.
1,9
Infond d.o.o.
1,7
Pozostali (w tym akcjonariusze indywidualni)
2,4
4.4. Środek 4: podwyższenie kapitału w 2011 r.
(23)
W dniu 21 września 2011 r. na zgromadzeniu akcjonariuszy przedsiębiorstwa Adria podjęto decyzję o podwyższeniu kapitału spółki o 69,7 mln EUR. Republika Słowenii subskrybowała 49,5 mln EUR, a PDP 0,5 mln EUR - w obydwu przypadkach w gotówce. Pozostała część podwyżki kapitału (tj. 19,7 mln EUR) miała postać zamiany długu na udziały w kapitale własnym dokonanej przez kilka banków, w kwotach: a) NLB - 13,83 mln EUR, b) Abanka Vipa d.d. - 3,35 mln EUR, c) Unicredit Bank of Slovenia d.d. - 1,24 mln EUR, d) Hypo Alpe-Adria Bank d.d. - 1,28 mln EUR. Podwyższenia kapitału dokonano dnia 30 września 2011 r.
(24)
Uzgodniona cena wyniosła 1 EUR za akcję, czyli stawkę minimalną przewidzianą słoweńskim prawem. Sprawozdania z wyceny nie sporządzono.
(25)
W następstwie podwyższenia kapitału w 2011 r. struktura własności kapitału przedsiębiorstwa Adria wyglądała następująco:
Tabela 5
Struktura akcjonariatu przedsiębiorstwa Adria po podwyższeniu kapitału w 2011 r.
Nazwa
%
Republika Słowenii
69,9
Bank NLB
19,6
Hypo Alpe-Adria Bank d.d.
1,8
Abanka Vipa d.d.
4,7
Unicredit Bank of Slovenia d.d.
1,8
PDP
2,1
Pozostali (w tym akcjonariusze indywidualni)
0,1
Plan restrukturyzacji z września 2011 r.
(26)
Według władz słoweńskich państwo, przedsiębiorstwo PDP i banki zdecydowały się na udział w podwyższeniu kapitału w 2011 r. na podstawie planu pt. „Program restrukturyzacji finansowej i restrukturyzacji przedsiębiorstw” („plan restrukturyzacji”) z września 2011 r. Przedmiotowy plan obejmował środki niezbędne do restrukturyzacji finansowej i restrukturyzacji przedsiębiorstwa Adria, które umożliwią przywrócenie mu rentowności. Plan ten wyraźnie sporządzono w celu zgłoszenia pomocy restrukturyzacyjnej, ponieważ odnosi się do pojęć, takich jak „wkład własny” i „zakłócenie konkurencji”, które zwykle nie występują w biznesplanie.
(27)
Zgodnie z pierwotnie złożonym planem restrukturyzacji przedsiębiorstwo Adria osiągnęłoby rentowność w 2013 r. (scenariusze podstawowy i optymistyczny) lub 2014 r. (scenariusz pesymistyczny). Ponadto zgodnie z pierwotnie złożonym planem restrukturyzacji trudności, z jakimi zmagało się przedsiębiorstwo Adria były spowodowane przez: a) […].
(28)
W pierwotnie złożonym planie restrukturyzacji ustanowiono szereg środków mających na celu restrukturyzację przedsiębiorstwa Adria i przywrócenie mu rentowności: a) […].
(29)
Ponadto zgodnie z pierwotnie złożonym planem restrukturyzacji podwyższenie kapitału w 2011 r. o 69,7 mln EUR pokryłoby ujemny kapitał własny przedsiębiorstwa wynoszący […] EUR oraz posłużyłoby do spłaty zobowiązań wynoszących […] EUR (zaległych zobowiązań wobec dostawców w wysokości […] EUR i kwoty […] EUR za przedterminową spłatę kredytów bankowych) oraz finansowania środków restrukturyzacyjnych w wysokości […] EUR.
(30)
Z drugiej strony całkowite koszty restrukturyzacji wyniosłyby […] EUR i zostałyby częściowo sfinansowane w ramach zastrzyku pieniężnego państwa słoweńskiego i przedsiębiorstwa PDP w wysokości 50 mln EUR. Wkład przedsiębiorstwa Adria w pokrycie kosztów jego restrukturyzacji („wkład własny”) wyniósłby […] EUR w wyniku zamiany długu z tytułu kredytów bankowych na udziały w kapitale własnym (19,7 mln EUR), […]. Ponadto w pierwotnie złożonym planie restrukturyzacji jako środki wyrównawcze rozważono sprzedaż przedsiębiorstwa AAT i anulowanie zaplanowanych tras.
(31)
Ze uwagi na wątpliwości wyrażone przez Komisję w decyzji o wszczęciu postępowania Słowenia przedłożyła szereg aktualizacji planu restrukturyzacji. W bieżącym planie restrukturyzacji przewiduje się przede wszystkim, że restrukturyzacja potrwa do 2015 r., i uwzględnia się w nim kilka dodatkowych środków restrukturyzacyjnych mających na celu zapewnienie trwalszej rentowności. Dodatkowe środki restrukturyzacyjne oraz ich skutki finansowe na lata 2014-2015 są następujące: a) […].
4.5. Środek 5: przejęcie przedsiębiorstwa Adria Airways Tehnika d.d. w latach 2010-2011
(32)
Przedsiębiorstwo AAT było w 100 % jednostką zależną przedsiębiorstwa Adria, utworzoną w 2010 r. Do tego czasu było ono spółką wewnętrzną zajmującą się konserwacją przedsiębiorstwa Adria, znaną jako SVL. Przedsiębiorstwo AAT świadczy usługi w sektorze obsługi technicznej statku powietrznego na rzecz przedsiębiorstwa Adria oraz innych klientów.
(33)
W okresie między listopadem 2010 r. a marcem 2011 r. przedsiębiorstwo PDP i przedsiębiorstwo Aerodrom Ljubljana (spółka eksploatująca port lotniczy w Lublanie, której większość udziałów należy do państwa) nabyły od spółki Adria odpowiednio 52,3 % i 47,7 % udziałów w przedsiębiorstwie AAT w dwóch etapach. W pierwszym etapie przedsiębiorstwo PDP nabyło 18,24 % udziałów w przedsiębiorstwie AAT w postaci 2 676 346 akcji uprzywilejowanych bez prawa głosu po cenie 1 EUR za akcję. W tym samym czasie przedsiębiorstwo Aerodrom Ljubljana nabyło 31,16 % udziałów w przedsiębiorstwie AAT (4 570 881 akcji) w ramach zamiany długu na akcje uprzywilejowane bez prawa głosu za kwotę około 4,6 mln EUR. W drugim etapie na początku 2011 r. przedsiębiorstwo Adria sprzedało swoje pozostałe akcje przedsiębiorstwa AAT w następujący sposób: przedsiębiorstwo PDP nabyło 5 000 000 akcji zwykłych po cenie 1 EUR za akcję i zwiększyło swoje udziały w przedsiębiorstwie do 52,33 %, natomiast przedsiębiorstwo Aerodrom Ljubljana zwiększyło swoje udziały w przedsiębiorstwie AAT do 47,67 % poprzez zamianę wierzytelności przedsiębiorstwa Adria wynoszących 2,2 mln EUR.
(34)
Łącznie zapłacono zatem kwotę 14,7 mln EUR tj. 1 EUR za akcję. W sprawozdaniu z wyceny z kwietnia 2010 r. ustalono, że w grudniu 2009 r. wartość AAT jako spółki zajmującej się konserwacją przedsiębiorstwa Adria wynosiła między 14,4 a 14,9 mln EUR.
5. DECYZJA O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA
(35)
Dnia 20 listopada 2012 r. Komisja podjęła decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego. W swojej decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wstępnie przyjęła, że można uznać, iż w momencie udzielenia zidentyfikowanych środków lub co najmniej od 2008 r. przedsiębiorstwo Adria było przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji. Komisja wyraziła również wątpliwości co do pięciu środków objętych oceną i doszła do wstępnego wniosku, że wszystkie z nich wiązały się z pomocą państwa.
(36)
Jeżeli chodzi o środki 1 i 2, Komisja w swojej decyzji o wszczęciu postępowania wyraziła opinię, że państwo słoweńskie miało wyraźny i bezpośredni wpływ na fundusz KAD, i wstępnie stwierdziła, że udział funduszu KAD w podwyższeniu kapitału w 2007 r. i 2009 r. obejmował zasoby państwowe i został przypisany Słowenii. Mimo że cena jaką fundusz KAD faktycznie zapłacił za akcje była poniżej wartości określonej w dwóch sprawozdaniach z wyceny, Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące sprawozdań z uwagi na znaczny odstęp czasowy między momentem wyceny akcji a momentem dokonania zastrzyków kapitałowych. Biorąc pod uwagę fakt, że w tamtym czasie fundusz KAD był większościowym akcjonariuszem przedsiębiorstwa Adria, Komisja uznała, że podwyższenie kapitału w 2007 r. i 2009 r. miało na celu sfinansowanie istniejącej inwestycji funduszu KAD w przedsiębiorstwie, które można było uznać za znajdujące się w trudnej sytuacji.
(37)
Oceniając środek 3, Komisja zauważyła, że przedsiębiorstwo PDP jest następcą funduszy KAD i SOD, których działania Komisja wstępnie uznała za dające się przypisać państwu. Ponadto jako elementy potwierdzające słuszność przypisania tych działań państwu, Komisja wskazała fakt, że państwo słoweńskie pośrednio posiada 100 % akcji przedsiębiorstwa PDP (za pośrednictwem funduszy KAD, SOD i DSU (spółki, która w 100 % stanowi własność państwa i jest odpowiedzialna za zarządzanie aktywami), oraz odniosła się do niektórych pośrednich dowodów świadczących o przypisaniu w rozumieniu orzecznictwa w sprawie Stardust Marine (14) . Podobnie jak w przypadku środków 1 i 2, mimo że cena, jaką przedsiębiorstwo PDP faktycznie zapłaciło za akcje, była poniżej wartości określonej w sprawozdaniu z wyceny, Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące sprawozdania z uwagi na znaczny odstęp czasowy wynoszący 15 miesięcy między momentem wyceny akcji a momentem dokonania zastrzyków kapitałowych. Ponadto Komisja wstępnie stwierdziła, że udział dwóch prywatnych agencji turystycznych (Kompas d.d. i Palma d.o.o.) oraz przedsiębiorstwa PDP w zastrzyku kapitałowym w 2010 r. był jako taki niewystarczający, aby usunąć wątpliwości Komisji dotyczące możliwej korzyści dla przedsiębiorstwa Adria (15).
(38)
W odniesieniu do środka 4 Komisja zauważyła, że inwestycje prowadzone przez Słowenię wyraźnie wiązały się z zasobami państwowymi i podtrzymała swój wstępny wniosek, że działania przedsiębiorstwa PDP można przypisać państwu. Komisja wyraziła także wątpliwości dotyczące udziału banku NLB w środku 4, który można uznać za przypisany państwu z uwagi na fakt, że a) państwo posiadało w tym czasie większość udziałów w banku NLB, b) państwo posiadało większość głosów w zarządzie i radzie nadzorczej tego banku oraz c) organy publiczne mogły wpływać na zachowanie banku kontrolowanego przez państwo.
(39)
Oceniając, czy środek 4 wiąże się z nienależną selektywną korzyścią dla przedsiębiorstwa Adria, Komisja zauważyła w decyzji o wszczęciu postępowania, że fakt, iż banki zgodziły się na zamianę długu na udziały w kapitale własnym tylko pod warunkiem dokonania przez państwo zastrzyku kapitałowego na rzecz przedsiębiorstwa Adria, a przede wszystkim odmienny charakter wkładu państwa i przedsiębiorstwa PDP w porównaniu z wkładami banków (środki pieniężne a zamiana długu) są wystarczającymi argumentami na uzasadnienie wątpliwości w kwestii tego, czy podwyższenie kapitału w 2011 r. było oparte na zasadzie równorzędności. Komisja zauważyła również, że w przeciwieństwie do poprzednich podwyższeń kapitału, w związku z podwyższeniem kapitału w 2011 r. nie sporządzono sprawozdania z wyceny.
(40)
W odniesieniu do zapewnienia władz słoweńskich, że postanowiły one wnieść wkład w środek 4 na podstawie planu restrukturyzacji z września 2011 r., Komisja stwierdziła, że plan restrukturyzacji był w zasadzie niewystarczający, aby spełnić kryteria inwestora prywatnego, ponieważ wydawało się, iż niektóre z prognoz zawartych w planie restrukturyzacji opierały się na niepewnych lub niejasnych założeniach. Ponadto Komisja podkreśliła, że inwestor prywatny rozważyłby ryzyko uznania poprzednich podwyższeń kapitału za niezgodną z prawem pomoc państwa i oceniłby wpływ wystosowania przez Komisję ewentualnego nakazu odzyskania środków na rentowność inwestycji. Ponadto Komisja zauważyła, że banki mogły zdecydować się na udział w zastrzyku kapitałowym ze względu na zainteresowanie przedsiębiorstwem Adria, jakie Słowenia okazywała na długo przed decyzją o podwyższeniu kapitału w 2011 r.
(41)
W odniesieniu do środka 5 Komisja podtrzymała swoją wstępną opinię, że działania przedsiębiorstwa PDP można było przypisać państwu oraz że zaangażowano zasoby państwowe. Jeżeli chodzi o przedsiębiorstwo Aerodrom Ljubljana, Komisja doszła do tego samego wstępnego wniosku z uwagi na fakt, że państwo posiadało już większość udziałów w tym przedsiębiorstwie w momencie przejęcia przedsiębiorstwa AAT. Komisja uznała również, że jest mało prawdopodobne, aby organy publiczne nie były zaangażowane w ważne decyzje podejmowane przez przedsiębiorstwo Aerodrom Ljubljana, spółkę eksploatującą port lotniczy w Lublanie, ze względu na jej strategiczne znaczenie dla państwa jako głównej bramy dla lotów międzynarodowych.
(42)
Biorąc pod uwagę, że pierwszy etap nabycia akcji przedsiębiorstwa AAT miał miejsce niezwłocznie po podwyższeniu kapitału w 2010 r., Komisja stwierdziła, iż obu środków nie należy oceniać oddzielnie, ale jako część większej operacji mającej na celu zapewnienie wsparcia na rzecz przedsiębiorstwa Adria. Analizując sprawozdanie, w którym określono wartość akcji przedsiębiorstwa ATT, Komisja zauważyła, że przedsiębiorstwo to wyceniono jako część spółki zajmującej się konserwacją przedsiębiorstwa Adria (w tamtym czasie było to przedsiębiorstwo SVL) oraz że w ramach oceny wartości przedsiębiorstwa AAT uwzględniono wynikające z tego synergie. Komisja uznała jednak, że w sprawozdaniu należało ocenić wartość przedsiębiorstwa SVL/ATT jako jednostki samodzielnej, odrzucając synergie wewnątrzgrupowe, ponieważ przedsiębiorstwo AAT zostało wydzielone z przedsiębiorstwa Adria w 2010 r. i sprzedane jako odrębna jednostka. Ponadto Komisja wyraziła także obawy co do znacznego odstępu czasowego między momentem wyceny a momentem sprzedaży akcji przedsiębiorstwa AAT.
(43)
Komisja wyraziła również wątpliwości dotyczące zgodności pięciu środków objętych oceną z rynkiem wewnętrznym, w szczególności z uwagi na fakt, że władze słoweńskie nie przedstawiły żadnych możliwych podstaw do uznania zgodności.
(44)
Z uwagi na charakter rozpatrywanych środków oraz fakt, że przedsiębiorstwo Adria można uznać ze przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji w momencie przyznania środków, Komisja zauważyła, że zgodność środków można ocenić wyłącznie na podstawie art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE oraz przede wszystkim w kontekście Wytycznych wspólnotowych dotyczących pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (16) („wytyczne dotyczące ratowania i restrukturyzacji”). Komisja w pierwszej kolejności zauważyła, że wydaje się, iż warunki udzielania pomocy na ratowanie określone w sekcji 3.1 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji nie zostały spełnione. W odniesieniu do pomocy restrukturyzacyjnej określonej w sekcji 3.2 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji Komisja podkreśliła, że zidentyfikowane środki przyznano przed zgłoszeniem ich Komisji i w sytuacji braku wiarygodnego planu restrukturyzacji spełniającego warunki określone w wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji, co samo w sobie stanowi okoliczność wystarczającą, aby wykluczyć zgodność środków z rynkiem wewnętrznym (17).
(45)
Komisja wyraziła także wątpliwości dotyczące planu restrukturyzacji, ponieważ wydaje się on niewystarczająco solidny, aby przywrócić długoterminową rentowność przedsiębiorstwa Adria, jako że niektóre z zawartych w nim prognoz opierają się na założeniach nieokreślonych ilościowo, niepewnych lub niejasnych. Komisja uznała również za wątpliwe, aby środki wyrównawcze przewidziane w planie restrukturyzacji można było uznać za stosowne lub wystarczające, biorąc pod uwagę fakt, że wydawały się niezbędne do przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa Adria. Jeżeli chodzi o sprzedaż przedsiębiorstwa AAT, miała ona miejsce kilka miesięcy przed zatwierdzeniem planu restrukturyzacji, w momencie gdy - pod koniec 2010 r., na początku 2011 r. - przedsiębiorstwo Adria najwyraźniej pilnie potrzebowało dofinansowania. Ponadto anulowanie zaplanowanych tras nie wydawało się możliwe do przyjęcia jako środki wyrównawcze ze względu na fakt, że większość z tych tras (27 z 31) zgłoszono w planie restrukturyzacji jako przynoszące straty, w związku z czym ich likwidacja w każdym przypadku byłaby wymagana w celu zapewnienia rentowności przedsiębiorstwa. Komisja miała również wątpliwości co do tego, czy zaproponowany wkład własny przedsiębiorstwa Adria w wysokości […] EUR można w pełni zaakceptować, przede wszystkim dlatego, że niejasne było, czy kwoty ze sprzedaży przedsiębiorstwa AAT i zamiana długu z tytułu kredytów bankowych na udziały w kapitale własnym można traktować jako wkład własny. Biorąc pod uwagę, że przedsiębiorstwo Adria wydawało się znajdować w trudnej sytuacji w momencie przyznania środków oraz, że przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji mogą otrzymać wyłącznie pomoc na ratowanie lub pomoc restrukturyzacyjną, Komisja wyraziła również wątpliwości, czy zasada „pierwszy i ostatni raz” byłaby przestrzegana, zwłaszcza w odniesieniu do podwyższenia kapitału w 2011 r.
6. UWAGI DOTYCZĄCE DECYZJI O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA
6.1. Uwagi Słowenii
(46)
W swoich uwagach dotyczących decyzji Komisji o wszczęciu postępowania Słowenia twierdzi, że środki 1, 2 i 3 nie stanowiły pomocy państwa, ponieważ decyzji podjętych przez fundusz KAD i przedsiębiorstwo PDP nie można uznać za przypisane państwu. Słowenia zauważyła w szczególności, że fakt posiadania 100 % akcji przez państwo nie wystarcza, aby stwierdzić, iż środki można przypisać państwu. Słowenia zauważyła ponadto, że sprawozdania z wyceny, w których określono wartość akcji, są odpowiednie oraz że na tej podstawie spełniono test prywatnego inwestora, wykluczając tym samym korzyść dla przedsiębiorstwa Adria. W szczególności w odniesieniu do środka 3 Słowenia twierdzi, że subskrypcja 20 % akcji na zasadzie równorzędności przez dwie prywatne agencje turystyczne oraz przedsiębiorstwo PDP miała istotne znaczenie i pokazała, że na rynku nie było wątpliwości co do rentowności przedsiębiorstwa Adria, co wykluczałoby istnienie pomocy państwa.
(47)
W odniesieniu do środka 5 Słowenia podtrzymuje, że działań przedsiębiorstwa PDP nie można uznać za przypisane państwu. Jeżeli chodzi o działania przedsiębiorstwa Aerodrom Ljubljana, Słowenia twierdzi, że fakt, iż pewnych członków rady nadzorczej zaproponowało państwo, fundusz KAD i SOD, nie świadczy o tym, że państwo miało wpływ na decyzję przedsiębiorstwa Aerodrom Ljubljana dotyczącą przejęcia przedsiębiorstwa AAT. Ponadto Słowenia uważa, że sprawozdania z wyceny z kwietnia 2010 r., w którym wartość AAT jako spółki zajmującej się konserwacją przedsiębiorstwa Adria ustalono na 14,4-14,9 mln EUR, nie można uznać za przestarzałe i nic nie wskazuje na to, aby w tym sprawozdaniu uwzględniono synergie z przedsiębiorstwem Adria. Ponadto Słowenia twierdzi, że w protokole zarządu zarówno przedsiębiorstwa PDP, jak i Aerodrom Ljubljana wykazano, że decyzję w sprawie przejęcia przedsiębiorstwa ATT podjęto w oparciu o uzasadnione ekonomicznie przesłanki. Z tych powodów można by wykluczyć istnienie pomocy państwa w odniesieniu do środka 5.
(48)
Słowenia kwestionuje także uznanie przedsiębiorstwa Adria za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji i uważa, że znajdowało się ono w trudnej sytuacji wyłącznie od stycznia 2011 r., tj. w momencie stosowania środka 4.
(49)
W odniesieniu do środka 4 Słowenia wyklucza istnienie pomocy, twierdząc, że zamiany długu na udziały w kapitale własnym NLB nie można przypisać państwu. Ponadto Słowenia jest zdania, że niespłacone kredyty zamienione na udziały w kapitale własnym były w pełni zabezpieczone zastawem na statkach powietrznych i budynkach oraz że zamieniając je na udziały w kapitale własnym banki przyjęły nowe ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej. W tym kontekście zamiana długu na udziały w kapitale własnym odpowiadałaby zastrzykowi pieniężnemu. Słowenia zauważa także, że banki i państwo wywierały na siebie nawzajem wpływ, aby podjąć decyzję inwestycyjną, która - zdaniem Słowenii - opierała się na rzetelnym planie restrukturyzacji, oraz stwierdza, iż decyzje inwestycyjne podjęto równocześnie, co tym samym wyklucza jakąkolwiek nienależną korzyść dla przedsiębiorstwa Adria.
(50)
Z uwagi na fakt, że zdaniem Słowenii środki 1, 2, 3 i 5 nie wiązały się z zasobami państwowymi, nie przedstawiła ona żadnych podstaw do uznania zgodności tych środków z rynkiem wewnętrznym. Przedstawiła jednak podstawy do uznania zgodności środka 4, na wypadek gdyby Komisja uznała, że stanowi on pomoc państwa. Z uwagi na fakt, że według Słowenii, przedsiębiorstwo Adria znajdowało się w trudnej sytuacji od stycznia 2011 r. (zob. motyw 48), środek 4 stanowiłby dopuszczalną pomoc restrukturyzacyjną zgodnie z sekcją 3.2 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji na podstawie przedstawionego planu restrukturyzacji.
(51)
Jeżeli chodzi o przywrócenie rentowności, Słowenia uważa, że plan restrukturyzacji zapewnia długoterminową rentowność przedsiębiorstwa Adria, i podkreśla, iż zgodnie z wytycznymi dotyczącymi ratowania i restrukturyzacji plan ten obejmuje badanie rynku i analizę przyczyn, które doprowadziły do trudności przedsiębiorstwa, a także przewiduje się w nim rezygnację z działań, które po przeprowadzeniu restrukturyzacji nadal przynosiłyby straty pod względem strukturalnym. Jak wskazano w motywie 31, Słowenia przedstawiła szereg aktualizacji planu restrukturyzacji, w którym obecnie przewiduje się, że restrukturyzacja potrwa do 2015 r., oraz uwzględnia się kilka dodatkowych środków restrukturyzacyjnych w celu zapewnienia bardziej trwałej rentowności. Słowenia podkreśla także, że zaktualizowany plan restrukturyzacji zapewnia osiągnięcie długoterminowej rentowności przedsiębiorstwa do końca 2015 r. nawet w ramach scenariusza pesymistycznego ze stopą zwrotu z kapitału własnego w wysokości […] % w 2014 r. i […] % w 2015 r., wyższą od poziomów przyjętych przez Komisję w decyzji dotyczącej Air Malta (18).
(52)
Zdaniem Słowenii obniżenie zdolności (w postaci anulowania zaplanowanych usług) z […] % i […] % w sezonie zimowym i letnim, rezygnacja z przydziałów czasu na start lub lądowanie w niektórych portach lotniczych, w tym w koordynowanych (zatłoczonych) portach lotniczych, oraz sprzedaż przedsiębiorstwa AAT stanowią właściwe i proporcjonalne środki wyrównawcze. Słowenia twierdzi także, że odwołane trasy były w rzeczywistości rentowne na podstawie tzw. „marży brutto” (dodatniej marży C1,), którą Komisja przyjęła w sprawach dotyczących przedsiębiorstw Air Malta i Czech Airlines (19).
(53)
W odniesieniu do pomocy ograniczonej do minimum (wkład własny), zgodnie z powyższymi wyjaśnieniami, Słowenia twierdzi, że sprzedaż przedsiębiorstwa AAT nie wiąże się z pomocą państwa, a zatem przychody z tej sprzedaży w wysokości 14,7 mln EUR należy przyjąć jako wkład własny. Słowenia uważa również, że zamianę długu z tytułu kredytów bankowych na udziały w kapitale własnym należy uznać za wkład własny w odniesieniu do całej kwoty, tj. 19,7 mln EUR. Słowenia podała także wartości statków powietrznych zastawionych jako zabezpieczenie wspomnianych kredytów, wraz z odpowiednim sprawozdaniem przedsiębiorstwa AVAC (20), w którym przedstawiono wartości przedmiotowych statków powietrznych. Dodając do tego sprzedaż wielu aktywów […], kwota wkładu własnego przekroczyłaby [50-54] % zgodnie ze zaktualizowanym planem restrukturyzacji.
(54)
Ponadto, jeżeli chodzi o zasadę „pierwszy i ostatni raz”, zdaniem Słowenii zasada ta była przestrzegana, ponieważ środki 1, 2, 3 i 5 poprzedzające środek 4 nie stanowiły pomocy państwa na rzecz przedsiębiorstwa Adria.
6.2. Uwagi zainteresowanych stron
(55)
W trakcie formalnego postępowania wyjaśniającego Komisja otrzymała jedynie uwagi od przedsiębiorstwa Ryanair, które popiera wstępne ustalenia Komisji, że środki będące przedmiotem postępowania wiązały się z pomocą i były niezgodne z rynkiem wewnętrznym.
(56)
Przedsiębiorstwo Ryanair twierdziło jednak, że ocena Komisji dotycząca testu prywatnego inwestora przedstawiona w decyzji o wszczęciu postępowania była niekompletna, ponieważ Komisja powinna była rozważyć, czy inwestor prywatny z góry optowałby za likwidacją przedsiębiorstwa Adria zamiast za zapewnieniem mu dodatkowego kapitału (21). Przedsiębiorstwo Ryanair twierdzi, że w swoich decyzjach o wszczęciu postępowania Komisja powinna była ocenić, czy likwidacja przedsiębiorstwa Adria była bardziej opłacalna dla państwa niż zapewnienie dodatkowych środków. Mimo że przedsiębiorstwo Ryanair uznało, iż nie posiada wystarczających informacji, aby wypowiadać się na temat planu restrukturyzacji, zgłosiło ono swoje wątpliwości co do możliwości przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa Adria.
(57)
Twierdziło ono także, że wszelka pomoc na rzecz przedsiębiorstwa Adria zaszkodziłaby pozycji przedsiębiorstwa Ryanair na rynku, ponieważ zniweczyłaby jego starania mające na celu rozwój na rynku i spowodowałaby utratę dochodów przedsiębiorstwa Ryanair.
6.3. Uwagi Słowenii dotyczące uwag zainteresowanych osób trzecich
(58)
Słowenia udzieliła szczegółowych odpowiedzi na argumenty podniesione przez przedsiębiorstwo Ryanair w przedstawionych przez nie uwagach. Słowenia przede wszystkim zauważyła, że nie tylko państwo uczestniczyło w zastrzykach kapitałowych na rzecz przedsiębiorstwa Adria, ale także inwestorzy prywatni oraz podmioty, których działań, według Słowenii, nie można przypisać państwu. Ponadto Słowenia uważa, że przedsiębiorstwo Ryanair błędnie zinterpretowało orzecznictwo, twierdząc, że państwo powinno opowiedzieć się za bankructwem zamiast za restrukturyzacją przedsiębiorstwa Adria i długoterminową rentownością. Według Słowenii test przeprowadzony przez przedsiębiorstwo Ryanair był wadliwy, ponieważ miałby zastosowanie wyłącznie do wierzycieli przedsiębiorstwa Adria, a nie do inwestorów: ponieważ Słowenia nie udzieliła temu przedsiębiorstwu żadnych kredytów, nie mogła domagać się jego likwidacji.
(59)
Słowenia zauważyła, że Komisja odniosła się do założenia planu restrukturyzacji przedsiębiorstwa Adria i podkreśliła, że wątpliwości przedsiębiorstwa Ryanair co do przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa Adria są bezpodstawne. Ponadto Słowenia twierdziła, że rzekomy negatywny wpływ na pozycję rynkową przedsiębiorstwa Ryanair był nieuzasadniony.
7. OCENA ŚRODKÓW
(60)
W niniejszej decyzji na początku odniesiono się do kwestii, czy przedsiębiorstwo Adria jest przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji w rozumieniu wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji (sekcja 7.1). Następnie zbadano, czy oceniane środki stanowią pomoc państwa na rzecz przedsiębiorstwa Adria w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE (sekcja 7.2) oraz czy taka pomoc, o ile istnieje, jest zgodna z prawem (sekcja 7.4) i rynkiem wewnętrznym (sekcja 7.5).
7.1. Trudności przedsiębiorstwa Adria
(61)
Począwszy od 2008 r., sytuacja finansowa przedsiębiorstwa Adria stale się pogarszała, skutkując mniejszą sprzedażą, ujemnym EBT (zysk przed opodatkowaniem) i ujemnym kapitałem własnym. Zgodnie z informacjami przekazanymi przez władze słoweńskie kluczowe parametry finansowe przedsiębiorstwa Adria w latach 2007-2011 były następujące:
Tabela 6
Kluczowe dane finansowe przedsiębiorstwa Adria w okresie od 2007 r. do czerwca 2011 r. (w mln EUR)
2007 r.
2008 r.
2009 r.
2010 r.
czerwiec 2011 r.
Obrót
179,2
205,4
161,4
148,7
71,1
Zysk netto
0,4
- 3,2
- 14,0
- 63,1
- 2,2
EBT+DA
0,4 (22)
10,9
1,6
- 50,9
1,8
Kapitał zakładowy
6,8
6,8
7,7
9,4
9,4
Kapitał własny
41,8
32,5
29,3
- 35,4
- 35,9
Stosunek kapitału obcego do kapitału własnego
2,8
3,7
4,0
- 3,9
- 3,6
Przepływy pieniężne z działalności operacyjnej
16,9
18,5
6,1
1,7
- 21,6 (23)
(62)
Przedsiębiorstwo Adria zamknęło rok obrotowy 2011 ze stratą w wysokości 12 mln EUR (24), natomiast w 2012 r. straty wyniosły 10,8 mln EUR (25). Wydaje się również, że w 2013 r. przedsiębiorstwo Adria ograniczyło straty do kwoty 3,1 mln EUR (26).
(63)
Punkt 10 lit. a) wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji stanowi, że spółkę uznaje się za znajdującą się w trudnej sytuacji, „jeżeli ponad połowa jej zarejestrowanego kapitału została utracona, w tym ponad jedna czwarta tego kapitału w okresie poprzedzających 12 miesięcy”. Przepis ten odzwierciedla założenie, że spółka, która doświadcza bardzo dużej utraty swojego kapitału zakładowego, nie będzie w stanie powstrzymać strat, które prawie na pewno doprowadzą do jej zniknięcia z rynku w perspektywie krótko- lub średnioterminowej (jak określono w pkt 9 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji).
(64)
Zgodnie z decyzją o wszczęciu postępowania w okresie od 2007 r. do czerwca 2011 r. kapitał zakładowy nie został utracony, ale w istocie wzrósł. Komisja zauważa jednak, że kapitał własny przedsiębiorstwa był ujemny w latach 2010-2011. Jednocześnie przedsiębiorstwo nie przyjęło odpowiednich środków w celu rozwiązania problemów związanych ze spadkiem wartości kapitału własnego. We wcześniejszych sprawach (27) Komisja stwierdzała, że jeżeli wartość kapitału własnego przedsiębiorstwa jest ujemna, zakłada się a priori, że kryteria określone w pkt 10 lit. a) wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji są spełnione, co miałoby miejsce w przypadku przedsiębiorstwa Adria co najmniej od 2010 r. Sąd w niedawno wydanym wyroku (28) stwierdził także, że spółkę z ujemnym kapitałem własnym można uznać za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji.
(65)
Ponadto wydaje się również, że z największymi trudnościami przedsiębiorstwo Adria zmagało się pod koniec 2010 r. W prasie publikowanej w tamtym czasie wspominano możliwość przejęcia zarządu przedsiębiorstwa Adria lub nawet ogłoszenia upadłości (29). Mogło to być postrzegane, przynajmniej w tamtym czasie, jako znak, że przedsiębiorstwo Adria spełniło kryteria w zakresie podlegania zbiorowej procedurze upadłościowej zgodnie z prawem krajowym Słowenii w rozumieniu pkt 10 lit. c) wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji.
(66)
Ze wskazanych powyżej powodów, zgodnie z decyzją o wszczęciu postępowania, Komisja stwierdza, że przedsiębiorstwo Adria znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu pkt 10 lit. a) lub pkt 10 lit. c) wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji w latach 2010-2011, tj. w czasie gdy przyznano środki 3, 4 i 5.
(67)
Ponadto z tabeli 6 w motywie 61 wynika, że w latach 2010-2011 przedsiębiorstwo Adria można było uznać za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji w rozumieniu pkt 11 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji, który stanowi, że przedsiębiorstwo można uznać za znajdujące się w trudnej sytuacji „gdy występują typowe oznaki, takie jak rosnące straty, malejący obrót, zwiększanie się zapasów, nadwyżki produkcji, zmniejszający się przepływ środków finansowych, rosnące zadłużenie, rosnące kwoty odsetek i zmniejszająca się lub zerowa wartość aktywów netto”.
(68)
Komisja jest jednak zdania, że w latach 2007-2009 przedsiębiorstwo Adria nie wykazywało typowych oznak wskazujących na to, że znajduje się w trudnej sytuacji, określonych w pkt 11 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji. W odniesieniu do 2008 r. przedsiębiorstwo Adria po raz pierwszy odnotowało straty w wysokości 3,2 mln EUR w omawianym okresie. Jak słusznie zauważa Słowenia, w 2008 r. przychody i przepływy pieniężne przedsiębiorstwa Adria zwiększyły się w porównaniu z poprzednim rokiem (odpowiednio z kwoty 179,2 mln EUR na 205,4 mln EUR i z kwoty 16,9 mln EUR na 18,5 mln EUR). Ponadto jego kapitał zakładowy pozostawał na stabilnym poziomie 6,8 mln EUR.
(69)
Komisja zauważa również, że w latach 2008-2009 przedsiębiorstwo Adria odnotowało EBT netto w wysokości 3,2 mln EUR i 14 mln EUR. W tych samych latach, z wyłączeniem amortyzacji, wynik ekonomiczny przedsiębiorstwa był dodatni, osiągając EBT+DA w wysokości odpowiednio 10,9 mln EUR i 1,6 mln EUR (zob. tabela 6 w motywie 61). Począwszy od 2010 r., EBT+DA przedsiębiorstwa Adria były ujemne. Ze uwagi na fakt, że środek 2 zatwierdzono w styczniu 2009 r., a akcje zostały całkowicie subskrybowane w lipcu 2009 r., Komisja nie może stwierdzić z całą pewnością, iż w tamtym czasie ujemne wyniki dały się zaobserwować jako łatwo zauważalna tendencja, pozwalająca stwierdzić, że przedsiębiorstwo Adria znajdowało się w trudnej sytuacji w rozumieniu wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji.
(70)
W związku z tym Komisja jest zdania, że przedsiębiorstwo Adria nie kwalifikowało się jako przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji w latach 2007-2009, tj. gdy zapewniono środki 1 i 2.
7.2. Istnienie pomocy państwa
(71)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 Traktatu WE wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(72)
Aby stwierdzić, czy przyznano pomocy państwa, Komisja musi ocenić, czy łączne kryteria określone w art. 107 ust. 1 TFUE (tj. przekazanie zasobów państwowych, selektywna korzyść, potencjalne zakłócenie konkurencji i wpływ na handel wewnątrzunijny) zostały spełnione w odniesieniu do każdego z pięciu ocenianych środków.
7.2.1. Środki 1 i 2: podwyższenie kapitału w 2007 r. i 2009 r.
(73)
W pierwszej kolejności Komisja przeanalizuje, czy środki 1 i 2 przyniosły przedsiębiorstwu Adria selektywną nienależną korzyść.
(74)
W odniesieniu do tej kwestii w swojej decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zauważyła, że cena, jaką fundusz KAD zapłacił za akcje, była niższa niż wartość określona w dwóch sprawozdaniach z wyceny. Fundusz KAD nabył nowe akcje przedsiębiorstwa Adria w lutym 2007 r. po cenie 27 EUR za akcję, czyli poniżej wartości określonej w sprawozdaniu z wyceny, wynoszącej […] EUR za akcję na dzień […] (zob. motyw 15). W styczniu 2009 r. fundusz KAD nabył akcje po cenie 22 EUR za akcję, czyli poniżej wartości określonej w sprawozdaniu z wyceny, wynoszącej […] EUR za akcję na dzień […] (zob. motyw 18). Komisja wyraziła jednak wątpliwości co do wiarygodności tych sprawozdań m.in. z uwagi na znaczny odstęp czasowy między momentem podwyższenia kapitału (odpowiednio w lutym 2007 r. i w styczniu 2009 r.) a momentem przeprowadzenia wyceny akcji przedsiębiorstwa (odpowiednio w […] i […]).
(75)
Komisja dokonała oceny danych i dowodów przedstawionych przez Słowenię dotyczących przedmiotowych sprawozdań po wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego. Jeżeli chodzi o środek 1, Słowenia wyjaśniła, że dane, na podstawie których sporządzono sprawozdanie, pochodzą z dnia 30 września 2006 r. i były to najnowsze dostępne dane w czasie, gdy rzeczoznawca przygotowywał sprawozdanie. Jeżeli chodzi o środek 2, z dostępnych informacji wynika, że sprawozdanie z wyceny zlecono w tym samym czasie, gdy zgromadzenie ogólne przedsiębiorstwa Adria podjęło decyzję o przeprowadzeniu podwyższenia kapitału. Ponadto Komisja nie ma powodu, aby sądzić, że rzeczoznawca (P&S Capital) nie działał w sposób całkowicie niezależny.
(76)
Co więcej, chociaż prawdą jest, że między momentem wyceny akcji przedsiębiorstwa a momentem podwyższenia kapitału wystąpił odstęp czasowy o długości […] miesięcy, Komisja nie znalazła żadnych dowodów potwierdzających faktyczny wpływ tego odstępu na szacunkową wartość akcji przedsiębiorstwa Adria.
(77)
Komisja zauważyła, że metoda wyceny zastosowana w sprawozdaniach (bieżąca wartość netto oczekiwanych wolnych przepływów pieniężnych (30)) jest powszechnie akceptowana w przypadku przejęć. Ponadto ze szczegółowej analizy sprawozdań wynika, że wykorzystane w nich wzory były odpowiednie do celów wyceny i zostały właściwie zastosowane, a także iż założenia i prognozy dotyczące wzrostu obrotów i rentowności wydawały się realistyczne. W szczególności w sprawozdaniu z wyceny dotyczącym zastrzyku kapitałowego w 2007 r. (środek 1) prognozowana średnia stopa wzrostu przychodów i rentowności mieści się zakresie stopy zaobserwowanej w przeszłości. W sprawozdaniu z wyceny dotyczącym zastrzyku kapitałowego w 2009 r. (środek 2) prognozowana średnia stopa wzrostu przychodów i rentowności jest niższa niż stopa zaobserwowana w przeszłości, ze względu na: a) wysoki wzrost gospodarczy w 2008 r. będący głównie wynikiem prezydencji słoweńskiej UE; b) powolny światowy wzrost gospodarczy; oraz c) napiętą sytuację na rynkach finansowych. Pozostałe założenia przyjęte w sprawozdaniach także wydają się realistyczne. Ponadto Komisja zauważa, że fundusz KAD był większościowym akcjonariuszem przedsiębiorstwa Adria już przed podwyższeniami kapitału (31) oraz że podwyższenia kapitału miały na celu sfinansowanie bieżących (i opłacalnych) inwestycji funduszu KAD.
(78)
Na podstawie powyższych ustaleń Komisja stwierdza, że można uznać, iż podwyższenia kapitału w 2007 r. i w 2009 r. są zgodne z zasadami rynkowymi i nie wiążą się z nienależną korzyścią dla przedsiębiorstwa Adria.
(79)
W związku z tym Komisja uznaje, że środki 1 i 2 stanowiły inwestycje, jakie w podobnych okolicznościach przeprowadziłby inwestor prywatny (32), a zatem wyklucza istnienie pomocy państwa, bez konieczności przeprowadzania dalszej oceny dotyczącej spełnienia pozostałych łącznych warunków określonych w art. 107 ust. 1 TFUE.
7.2.2. Środek 3: podwyższenie kapitału w 2010 r.
(80)
Jak wskazano w motywie 73, jednym z warunków koniecznych do stwierdzenia istnienia pomocy państwa jest ustalenie, że środek przynosi beneficjentowi nienależną selektywną korzyść. W dalszej części Komisja oceni, czy warunek ten został spełniony w odniesieniu do środka 3.
(81)
W swojej decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zauważyła, że cena 12 EUR za akcję, którą przedsiębiorstwo PDP i prywatne agencje turystyczne zapłaciły za akcje przedsiębiorstwa Adria, była niższa od ceny […] EUR za akcję określonej w sprawozdaniu z wyceny. Jeżeli chodzi o środki 1 i 2, Komisja wyraziła wątpliwości dotyczące wiarygodności wspomnianego sprawozdania, głównie z uwagi na znaczny odstęp czasowy o długości […] miesięcy między momentem podwyższenia kapitału (wrzesień 2010 r.) a momentem przeprowadzenia wyceny akcji w sprawozdaniu ([…]).
(82)
Informacje przedłożone przez władze słoweńskie w pewnym stopniu przyczyniają się do zmniejszenia wątpliwości Komisji w tej kwestii. Niezależnie od tego Komisja przypomina jednak, że na podstawie tych samych informacji i wyceny, udział dwóch prywatnych agencji turystycznych (Kompas d.d. i Palma d.o.o.) w podwyższeniu kapitału w 2010 r. wynosił 20 %, natomiast przedsiębiorstwo PDP wniosło pozostałe 80 % kapitału. Prywatne agencje turystyczne i przedsiębiorstwo PDP uczestniczyły we wspomnianym podwyższeniu kapitału na tych samych warunkach i subskrybowały akcje w tym samym terminie. Ponadto zarówno udział inwestorów prywatnych, jak i wkład przedsiębiorstwa PDP miały formę zastrzyków pieniężnych. W swojej decyzji o wszczęciu postępowania Komisja podkreśliła, że udział inwestorów prywatnych na poziomie 20 % co do zasady można uznać za znak, iż dana inwestycja zyskała poparcie rynku, chociaż operację tę rozpatrywano w szerszym kontekście sytuacji przedsiębiorstwa Adria w tamtym czasie oraz z uwagi na fakt, że środek 3 stanowił trzecie podwyższenie kapitału w okresie około 3,5 roku.
(83)
Komisja w pierwszej kolejności zauważyła, że Słowenia przedstawiła dowody wskazujące, iż agencje Kompas d.d. i Palma d.o.o. są przedsiębiorstwami całkowicie prywatnymi, nad którymi państwo nie miało żadnej kontroli ani na które nie miało wpływu. Ponadto jak wskazano w motywie 79, środki 1 i 2 nie stanowiły pomocy państwa. Na tej podstawie wydaje się, że decyzji inwestycyjnych, które podjąłby inwestor prywatny, nie można postrzegać jako mających wpływ na decyzje prywatnych agencji turystycznych dotyczące zainwestowania w przedsiębiorstwo Adria. Komisja zauważyła także, że prywatne agencje turystyczne subskrybowały akcje przedsiębiorstwa Adria w tym samym terminie co przedsiębiorstwo PDP, zapłaciły tę samą cenę, ich inwestycje prowadzone były na tych samych warunkach, a podwyższenia kapitału dokonane przez przedsiębiorstwo PDP i prywatne agencje turystyczne miały formę zastrzyków pieniężnych.
(84)
W każdym przypadku, nawet jeżeli Komisja dojdzie do wniosku, że udział przedsiębiorstwa PDP wiąże się z zasobami państwowymi i można go przypisać państwu (zob. w tym kontekście motywy 89-91), udziału inwestorów prywatnych w wysokości 20 % nie można uznać za nieistotny w porównaniu z interwencją publiczną w rozumieniu utrwalonego orzecznictwa (33). Ponadto, mając na uwadze powyższe, Komisja nie może stwierdzić, że postępowanie przedsiębiorstwa PDP miało w istocie wpływ na decyzję prywatnych agencji turystycznych dotyczącą inwestycji w przedsiębiorstwo Adria. Fakt, że przedsiębiorstwo Adria uznano za przedsiębiorstwo znajdujące się w trudnej sytuacji w 2010 r. (zob. sekcja 7.1), nie zmienia tego wniosku.
(85)
Ponadto z dowodów przedstawionych przez Słowenię nie wynika, że prywatne agencje turystyczne miały inne motywy zainwestowania w przedsiębiorstwo Adria niż nastawienie na zysk. W związku z tym Komisja zwraca uwagę na sprawozdanie przedstawione przez Słowenię dotyczące strategicznych kierunków polityki przedsiębiorstwa Adria w latach 2009-2014 - które najwyraźniej było dostępne dla inwestorów w momencie podejmowania przez nich decyzji inwestycyjnej - zgodnie z którym spodziewano się, że przedsiębiorstwo Adria odnotuje zyski w latach 2010-2014, dzięki zastosowaniu zastrzyku kapitałowego w wysokości około 2,5 mln EUR oraz wdrożeniu przez przedsiębiorstwo Adria pewnych środków, w tym wyższego średniego dochodu na pasażera i obniżenia kosztów. Przedmiotowe sprawozdanie można postrzegać jako dodatkowe potwierdzenie, że prywatne agencje turystyczne były w istocie przekonane o rentowności swoich inwestycji.
(86)
W związku z tym Komisja jest zdania, że decyzję prywatnych agencji turystycznych dotyczącą zainwestowania w przedsiębiorstwo Adria podjęto na zasadzie równorzędności z decyzją przedsiębiorstwa PDP oraz, że ich inwestycje były znaczące. Ponadto Komisja nie ma powodów, aby wątpić, że prywatne agencje turystyczne podjęły decyzję o zainwestowaniu w przedsiębiorstwo Adria z powodów innych niż nastawienie na zysk. Na tej podstawie Komisja uznaje, że środek 3 nie wiązał się z nienależną korzyścią dla przedsiębiorstwa Adria, a zatem wyklucza ona istnienie pomocy państwa, bez konieczności przeprowadzenia dodatkowej oceny dotyczącej spełnienia pozostałych łącznych warunków określonych w art. 107 ust. 1 TFUE.
7.2.3. Środek 4: podwyższenie kapitału w 2011 r.
(87)
Dnia 30 września 2011 r. Słowenia subskrybowała w gotówce 70 % (49,5 mln EUR) podwyższenia kapitału przedsiębiorstwa Adria w 2011 r. Słowenia zainwestowała pieniądze za pośrednictwem słoweńskiej agencji AUKN. Ponadto przedsiębiorstwo PDP subskrybowało w gotówce dodatkowy 1 % (0,5 mln EUR). Pozostała część podwyższenia kapitału (tj. 19,7 mln EUR) miała postać zamiany długu na udziały w kapitale własnym dokonanej przez kilka banków: 20 % przez NLB, 5 % przez Abanka Vipa d.d., 2 % przez Unicredit Bank of Slovenia d.d. i 2 % przez Hypo Alpe-Adria Bank d.d.
(88)
Agencja AUKN została ustanowiona na mocy ustawy Republiki Słowenii w sprawie ładu korporacyjnego w zakresie inwestycji kapitałowych (34), jej zarząd został wybrany przez Zgromadzenie Narodowe, była bezpośrednim użytkownikiem budżetu Republiki Słowenii i zatrudniała pracowników sektora publicznego (35). W związku z tym jasne jest, że działania agencji AUKN zostały przypisane państwu oraz że wiązały się z zasobami państwowymi, które ponadto nie są kwestionowane przez Słowenię. Jako dodatkowy element Komisja zwraca uwagę na komunikat prasowy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w Słowenii z dnia 23 czerwca 2011 r.: „Na dzisiejszym posiedzeniu rząd […] postanowił, że [agencja AUKN] przekaże kwotę 49,5 mln EUR na rzecz kapitału własnego przedsiębiorstwa Adria Airways, d. d., a spółka akcyjna [PDP] zapłaci 500 000 EUR […]. Ze swoim aktywnym zaangażowaniem w ten proces Republika Słowenii będzie także chciała w przyszłości zrealizować swoje interesy w dziedzinie regularnych połączeń lotniczych oferowanych przez przewoźnika z siedzibą w Słowenii” (36).
(89)
W odniesieniu do przedsiębiorstwa PDP Komisja uważa, że istnieje szereg wskaźników w rozumieniu orzecznictwa w sprawie Stardust Marine (37), które pozwalają stwierdzić, że przedsiębiorstwo PDP ustanowiono w celu zrealizowania polityki zatwierdzonej przez organy publiczne Słowenii oraz uważa, że decyzję przedsiębiorstwa dotyczącą inwestowania w środek 4 można przypisać państwu i wiąże się ona z zasobami państwowymi W pierwszej kolejności Komisja zauważa, że państwo słoweńskie pośrednio posiada 100 % akcji przedsiębiorstwa PDP (w ramach funduszy KAD, SOD i DSU). W tym kontekście Komisja przypomina swoją decyzję w sprawie ELAN (38), w której stwierdziła, że działania funduszu KAD i DSU, dwóch właścicieli przedsiębiorstwa PDP, można przypisać państwu. Ponadto państwo posiada całkowitą liczbę głosów w komitecie akcjonariuszy, który z kolei powołuje Radę Dyrektorów przedsiębiorstwa. Zgodnie z art. 19 statutu spółki PDP, Rada Dyrektorów musi zezwolić na zakup papierów wartościowych, gdy wartość transakcji przekroczy kwotę 500 000 EUR.
(90)
Komisja przypomina także, zgodnie ze swoją decyzją o wszczęciu postępowania, oświadczenie byłego ministra finansów Słowenii z końca jego kadencji z dniu 28 października 2011 r. (tj. po zastosowaniu środka 4): „Wraz z ustanowieniem specjalnej spółki restrukturyzacyjnej (PDP) zapewniliśmy słoweńskim przedsiębiorstwom nowe źródła finansowania, know-how i wiedzę fachową oparte na dobrych praktykach z zakresu restrukturyzacji przedsiębiorstw. Przedsiębiorstwa Adria Airways i Unior to zdecydowanie najbardziej spektakularne sukcesy” (39). Oświadczenie to można pośrednio uznać za dowód świadczący o przypisaniu działania państwu w rozumieniu orzecznictwa w sprawie Stardust Marine. Argumenty przedstawione przez Słowenię, zgodnie z którymi wspomniane oświadczenie należy rozpatrywać w kontekście politycznym, a mianowicie końca kadencji ministra finansów, jako „śmiałe i wystarczająco proste [oświadczenie], aby je skutecznie przekazać za pośrednictwem mediów”, nie wydają się przekonywające. Ponadto Komisja dodaje, jako dodatkowy dowód pośredni, komunikat prasowy Kancelarii Prezesa Rady Ministrów w Słowenii z dnia 23 czerwca 2011 r. (zob. motyw 88), z którego wynika, że rząd Słowenii postanowił, iż przedsiębiorstwo PDP przekaże kwotę 0,5 mln EUR na rzecz podwyższenia kapitału w 2011 r.
(91)
W związku z powyższym Komisja jest zdania, że wkład przedsiębiorstwa PDP w podwyższenie kapitału w 2010 r. wiązał się z zasobami państwowymi oraz, że działania tego przedsiębiorstwa można przypisać państwu.
(92)
W odniesieniu do banków Komisja zauważa, zgodnie ze swoją decyzją o wszczęciu postępowania, że Abanka Vipa d.d., Unicredit Bank of Slovenia d.d. i Hypo Alpe-Adria Bank d.d. są podmiotami wyłącznie prywatnymi. W odniesieniu do NLB w momencie wprowadzenia środka 4 państwo posiadało większość udziałów w banku bezpośrednio (45,62 % akcji) lub pośrednio w ramach funduszu SOD (4,07 %) i KAD (4,03 %) (40), a bank KBC był jedynym innym znaczącym akcjonariuszem (25 %). Większość udziałowa państwa w banku NLB, która przekłada się na większość głosów w zarządzie i radzie nadzorczej, świadczy o możliwości przypisania środków państwu. Na podstawie statutu spółki NLB nie można jednak z całą pewnością stwierdzić, że decyzja banku w sprawie zainwestowania w przedsiębiorstwo Adria była przypisana państwu. Ponadto Komisja na podstawie struktury zarządzania banku NLB nie stwierdziła żadnych zakłóceń po stronie organów publicznych. Komisja nie znalazła żadnych dowodów pośrednich w tym zakresie w rozumieniu orzecznictwa w sprawie Stardust Marine. Z powodów przedstawionych powyżej Komisja uważa, że decyzji banku NLB w sprawie udziału w środku 4 nie można przypisać Słowenii.
(93)
Po wyjaśnieniu, że działania agencji AUKN i przedsiębiorstwa PDP można przypisać państwu, Komisja musi ocenić, czy przedmiotowe działania nie przyniosły selektywnej nienależnej korzyści przedsiębiorstwu Adria.
(94)
Słowenia twierdziła najpierw, że decyzja banków w sprawie zainwestowania w przedsiębiorstwo Adria towarzyszyła decyzji państwa, która jako taka wykluczałaby istnienie korzyści.
(95)
Komisja w pierwszej kolejności przypomina swój wniosek, zgodnie z którym przedsiębiorstwo Adria było przedsiębiorstwem znajdującym się w trudnej sytuacji w 2011 r., w momencie przyznania środka 4 (zob. motyw 66).
(96)
Ponadto Komisja zauważa, że udział banków w zastrzyku kapitałowym w 2011 r. miał formę zamiany na kapitał własny 26 % ich dotychczasowych roszczeń wobec przedsiębiorstwa Adria. Z drugiej strony państwo i przedsiębiorstwo PDP dokonało zastrzyków pieniężnych. Słowenia twierdzi, że z łącznej kwoty 19,7 mln EUR zamienionej na kapitał własny, kwota [10-20] mln EUR odpowiadałaby zastrzykowi pieniężnemu, ponieważ część tych kredytów została w pełni zabezpieczona. Według Słowenii banki podjęłyby nowe ryzyko związane z zamianą, którą można postrzegać jako równoznaczną z zastrzykiem nowych środków finansowych w wysokości [10-20] mln EUR.
(97)
Komisja oceniła informacje przekazane przez Słowenię i stwierdza, że w istocie kwota [10-20] mln EUR z 19,7 mln EUR, zamieniona na kapitał własny, była w pełni i odpowiednio zabezpieczona zastawem na statkach powietrznych, będących własnością przedsiębiorstwa Adria. Aby ustalić wartość tych statków powietrznych, przedsiębiorstwo Adria powołało się na sprawozdanie „Odniesienia dotyczące wartości statków powietrznych” opublikowane w kwietniu 2011 r. przez niezależne przedsiębiorstwo Aircraft Value Analysis Company („AVAC”). W danym sprawozdaniu określono aktualne i przyszłe wartości i czynsz leasingowy wielu rodzajów statków, z wysokimi i niskimi wartościami granicznymi. Aby ocenić zastaw na statkach powietrznych jako zabezpieczenie, zastosowano wartości znacznie niższe niż najwyższa wartość określona przez przedsiębiorstwo AVAC. Komisja jest zdania, że sprawozdanie stanowi solidną podstawę, umożliwiającą ustalenie wartości statków powietrznych, ze względu na niezależny charakter przedsiębiorstwa AVAC i jego szerokie wykorzystanie w danym sektorze.
(98)
Kwota [0-10] mln EUR długu zamienionego na kapitał własny nie została jednak w pełni zabezpieczona. W tej części Komisja nie może stwierdzić, że zamiana była równoważna z zastrzykiem pieniężnym i że banki podjęły nowe ryzyko. Ponadto warunki pozostałego zadłużenia uległy poprawie, a ogólny poziom ryzyka znacznie się zmniejszył, biorąc pod uwagę, że niespłacona (niezamieniona) część długu pozostała na tym samym poziomie zabezpieczenia co przed zamianą. Ogólne ryzyko zostało dodatkowo zmniejszone w związku z faktem, że jako warunek konieczny zamiany długu na udziały w kapitale własnym przedsiębiorstwo Adria musiało […]. Ponadto w niektórych przypadkach warunki niespłaconego długu (stopa procentowa, harmonogram spłat itp.) […].
(99)
Z drugiej strony, Słowenia podjęła pełne ryzyko w wysokości co najmniej 49,5 mln EUR, ponieważ stała się akcjonariuszem przedsiębiorstwa Adria dopiero po zastrzyku kapitałowym w 2011 r. Banki podjęły nowe ryzyko, ale nie na tym samym poziomie co Słowenia, zważywszy, że uważały, iż ich pozycja uległa poprawie w wyniku zamiany długu. Na tej podstawie wydaje się, że kiedy banki zdecydowały się zainwestować w przedsiębiorstwo Adria ich pozycja nie była porównywalna z pozycją państwa.
(100)
Ponadto nie można wykluczyć, że na decyzję banków w sprawie zainwestowania w przedsiębiorstwo Adria miało wpływ zachowanie państwa. W sprawozdaniu rocznym przedsiębiorstwa Adria za 2011 r. zauważa się, że „rząd […] Słowenii jasno sformułował swoją opinię dnia 20 stycznia 2011 r. i zajął stanowisko w sprawie znaczenia przedsiębiorstwa Adria Airways jako krajowego przewoźnika lotniczego dla gospodarki Słowenii, jej obywateli i gości zagranicznych. W swojej decyzji rząd przedstawił plan dla przedsiębiorstwa Adria Airways, umożliwiający mu pozostanie krajowym przewoźnikiem lotniczym Słowenii […]”. Wspomniana decyzja, podjęta na długo przed przyjęciem planu restrukturyzacji we wrześniu 2011 r., mogła ułatwić bankom podjęcie decyzji o dokonaniu inwestycji, z uwagi na fakt, że państwo wyraziło już duże zainteresowanie wsparciem przedsiębiorstwa Adria (41).
(101)
Na podstawie powyższych argumentów Komisja wyklucza argumenty Słowenii, że państwo i banki inwestowały na zasadzie równorzędności.
(102)
Komisja musi jednak zbadać, czy inwestycja Słowenii w przedsiębiorstwo Adria byłaby zgodna z zasadami rynkowymi. Słowenia twierdzi, że zdecydowała się uczestniczyć w środku 4 na podstawie planu restrukturyzacji z września 2011 r., co należy uznać za zgodne z testem prywatnego inwestora.
(103)
Komisja wstępnie zauważa, że w przeciwieństwie do poprzednich przypadków podwyższenia kapitału, w związku z podwyższeniem kapitału w 2011 r. nie sporządzono sprawozdania z wyceny. Ponadto zgodnie z orzecznictwem inwestor prywatny rozważający dokapitalizowanie przedsiębiorstwa z dużym zadłużeniem wymagałby sporządzenia planu restrukturyzacji, umożliwiającego przedsiębiorstwu odzyskanie rentowności (42). W omawianym przypadku władze słoweńskie twierdzą, że zdecydowały się uczestniczyć w podwyższeniu kapitału w 2011 r. na podstawie planu restrukturyzacji z września 2011 r.
(104)
Komisja stwierdziła już jednak, że przedsiębiorstwo Adria znajdowało się w trudnej sytuacji w 2011 r. (zob. motyw 66). To samo w sobie sprawia, że jest mało prawdopodobne, aby państwo mogło oczekiwać od przedsiębiorstwa Adria osiągnięcia normalnej stopy zwrotu z zainwestowanego kapitału w rozsądnym czasie. Ponadto Komisja podtrzymuje swoje opinie przedstawione w decyzji o wszczęciu postępowania, zgodnie z którymi planu restrukturyzacji nie można uznać za wystarczający, aby uzasadnić, że podwyższenie kapitału w 2011 r. jest zgodne z testem prywatnego inwestora. Po pierwsze w planie restrukturyzacji (w jego pierwotnej wersji z września 2011 r.) przewiduje się osiągnięcie rentowności w 2013 r. z bardzo niską marżą zysku (EBT) (w realistycznym scenariuszu przewiduje się marże zysku w wysokości […] % w 2013 r., […] % w 2014 r. i […] % w 2015 r.). Na niewystarczający zwrot dla akcjonariuszy wskazuje również fakt, że w planie przewidziano szczególnie niskie poziomy kapitału własnego w tym samym okresie, w zakresie od […] EUR w 2011 r. do […] EUR w 2015 r. Oznaczałoby to, że kapitał w wysokości 69,7 mln EUR wprowadzony we wrześniu 2011 r. został znacznie zmniejszony w okresie restrukturyzacji, a więc nie przyniesie żadnego rzeczywistego zwrotu.
(105)
Słowenia przedstawiła szereg sprawozdań okresowych sporządzonych przez przedsiębiorstwa Airconomy i Adria w okresie od kwietnia do września 2011 r. (tj. przed sporządzeniem planu restrukturyzacji z września 2011 r.), które miały zawierać brakujące w planie restrukturyzacji dane liczbowe, a które najwyraźniej zostały przekazane wszystkim akcjonariuszom przedsiębiorstwa Adria w tym samym czasie co państwu. Komisja zauważa jednak, że sprawozdania okresowe dotyczą lat 2011-2012, natomiast plan restrukturyzacji zawierał prognozy do 2015 r. […]. Na tej podstawie Komisja jest zdania, że sprawozdania okresowe nie dostarczyły niezbędnych brakujących informacji, aby plan restrukturyzacji mógł spełnić test prywatnego inwestora.
(106)
Na podstawie powyższych ustaleń Komisja stwierdza, że podwyższenie kapitału w 2011 r. przyniosło przedsiębiorstwu Adria nienależną korzyść. Korzyść ta miała charakter selektywny, ze względu na fakt, że jej jedynym beneficjentem było przedsiębiorstwo Adria.
(107)
Ponadto Komisja musi rozważyć, czy istniało prawdopodobieństwo, aby środek 4 zakłócił konkurencję i wpłynął na wymianę handlową między państwami członkowskimi, dając temu przedsiębiorstwu przewagę nad konkurentami, którzy nie otrzymują wsparcia ze środków publicznych. Wydaje się oczywiste, że środek 4 mógł wpłynąć na wewnątrzunijny handel i konkurencję, ponieważ przedsiębiorstwo Adria konkuruje z innymi przedsiębiorstwami lotniczymi w UE, w szczególności od momentu wejścia w życie postanowień trzeciego etapu liberalizacji transportu lotniczego („trzeciego pakietu”) w dniu 1 stycznia 1993 r. Ponadto w przypadku stosunkowo krótkich tras podróży na terenie UE, podróże lotnicze konkurują z transportem drogowym i kolejowym, a zatem środek może także wpłynąć na przewoźników drogowych i kolejowych.
(108)
Środek 4 umożliwia zatem przedsiębiorstwu Adria kontynuowanie działalności tak, że w przeciwieństwie do innych konkurentów nie musi ono borykać się z konsekwencjami wynikającymi zwykle ze złych wyników finansowych.
(109)
Na podstawie przedstawionych powyżej argumentów Komisja stwierdza, że środek 4 obejmuje pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE względem przedsiębiorstwa Adria.
7.2.4. Środek 5: sprzedaż przedsiębiorstwa AAT w latach 2010-2011
(110)
W swojej decyzji o wszczęciu postępowania z przyczyn przedstawionych w motywach 41 i 42 Komisja doszła do wstępnego wniosku, że nabycie akcji przedsiębiorstwa AAT przez przedsiębiorstwo PDP i Aerodrom Ljubljana przyniosło nienależną korzyść przedsiębiorstwu Adria.
(111)
Z uwagi na różny charakter wkładów przedsiębiorstwa PDP i Aerodrom Ljubljana (środki pieniężne a zamiana długu na udziały w kapitale własnym) oraz w związku z uzasadnieniem dotyczącym środka 4 (zob. motywy 94-101) Komisja stwierdza, że linię argumentacji opartą na zasadzie równorzędności można odpowiednio wykluczyć w przypadku środka 5.
(112)
Komisja musi jednak ocenić, czy decyzje inwestycyjne przedsiębiorstw PDP i Aerodrom Ljubljana były ekonomicznie uzasadnione, a mianowicie, czy rozważny podmiot w gospodarce rynkowej w podobnych okolicznościach postąpiłby w taki sam sposób. W związku z tym Komisja zauważa w pierwszej kolejności, że łączna cena zapłacona przez przedsiębiorstwa Aerodrom Ljubljana i PDP, tj. 14,7 mln EUR, mieściła się w zakresie wartości ustalonym w sprawozdaniu z wyceny sporządzonym przez przedsiębiorstwo AAT. Komisja wyraziła jednak wątpliwości co do sprawozdania z wyceny, twierdząc, że powinna była ocenić wartość przedsiębiorstwa AAT (w tym czasie spółka zajmująca się konserwacją przedsiębiorstwa Adria znana była jako SVL) jako jednostki samodzielnej, odrzucając synergie wewnątrzgrupowe. Komisja zauważyła także, że wystąpił znaczny odstęp czasowy między momentem wyceny przedsiębiorstwa AAT/SVL ([…]) a sprzedażą przedsiębiorstwa AAT (od listopada 2010 r. do marca 2011 r.).
(113)
Komisja musi najpierw zwrócić uwagę na fakt, że sprawozdanie z wyceny zostało sporządzone przez niezależnego eksperta (KPMG) i nie ma powodów, aby sądzić, że ekspert nie wykonał tego zadania w sposób niezależny. Jeżeli chodzi o odstęp czasowy między momentem wyceny a sprzedażą akcji, Słowenia wyjaśniła, że sprawozdanie z wyceny sporządzono na podstawie sytuacji finansowej przedsiębiorstwa Adria na dzień 31 grudnia 2009 r., tj. na najnowszych danych poddanych audytowi zewnętrznemu. Komisja zauważa, że środek 5 po raz pierwszy wdrożono w listopadzie 2010 r., tj. krócej niż rok od daty ustalenia wartości przedsiębiorstwa AAT zgodnie ze sprawozdaniem z wyceny. Ponadto, mimo że w sprawozdaniu z wyceny dotyczącym przedsiębiorstwa AAT uwzględnia się negatywne prognozy dla przedsiębiorstwa Adria, Komisja oceniła szczegółowo usługi w zakresie serwisowania, napraw i przeglądów i stwierdziła, że negatywna tendencja w odniesieniu do przedsiębiorstwa nie miała zastosowania do przedsiębiorstwa ATT oraz że przedsiębiorstwo ATT stanowiło jednostkę dochodową. Co więcej ze szczegółowej oceny sprawozdania z wyceny wynika, że przedsiębiorstwo AAT/SVL oceniono jako odrębną jednostkę gospodarczą, nie uwzględniając potencjalnych synergii z przedsiębiorstwem Adria. W związku z tym wydaje się, że sprawozdanie z wyceny sporządzono w momencie, gdy wiadomo było, że przedsiębiorstwo AAT rozpocznie świadczenie usług w zakresie serwisowania, napraw i przeglądów na rzecz innych klientów zewnętrznych, a mianowicie przedsiębiorstwa Spanair, które ostatecznie zastąpi przedsiębiorstwo Adria jako główny klient przedsiębiorstwa AAT. Na podstawie powyższych ustaleń oraz zważywszy, że sprawozdanie zawierało najnowsze dostępne dane na temat przedsiębiorstwa AAT objęte audytem zewnętrznym, zostało przygotowane przez niezależnego eksperta i że w sposób wiarygodny opierało się na wszystkich istotnych aspektach biznesowych, wykorzystanie tego sprawozdania jako odniesienia do badanego środka jest dopuszczalne. Ponadto choć prawdą jest, że kryzys jeszcze się nie skończył, rok 2009 wydaje się rokiem, który był najtrudniejszy dla słoweńskiej gospodarki. W istocie w listopadzie 2010 r., gdy przedsiębiorstwa PDP i Aerodrom Ljubljana zdecydowały się na zakup przedsiębiorstwa AAT, prognozy wzrostu PKB dla Słowenii na lata 2010, 2011 i 2012 ponownie osiągnęły wartości dodatnie (odpowiednio 1,1 %, 1,9 % i 2,6 %) (43). W tych okolicznościach inwestor prywatny nie musiałby przeprowadzać nowej wyceny, ponieważ mógłby przyjąć, że sprawozdanie z wyceny oparte na danych liczbowych z 2009 r. przedstawiało wierny obraz przedsiębiorstwa.
(114)
Co ważniejsze, Słowenia przedstawiła dowody wskazujące, ze przedsiębiorstwo AAT było dochodowe, nie miało przeterminowanego zadłużenia, a jego zadłużenie mogło być obsługiwane przez zyski w czasie, gdy wprowadzono środek 5. Ponadto Słowenia przedstawiła prognozy dotyczące przedsiębiorstwa AAT do 2014 r., z których wynika, że przedsiębiorstwo AAT będzie osiągać zyski po opodatkowaniu w wysokości […] EUR w 2010 r. i utrzyma rentowność po tym roku, osiągając zyski w wysokości około […] EUR w 2014 r. Wydaje się, że prognozy były dostępne dla przedsiębiorstw PDP i Aerodrom Ljubljana, gdy podejmowały one swoje decyzje inwestycyjne.
(115)
Słowenia przedstawiła także dowody wskazujące, że przedsiębiorstwo Aerodrom Ljubljana podjęło decyzję w sprawie zainwestowania w przedsiębiorstwo AAT na podstawie przesłanek ekonomicznych. W sierpniu i wrześniu 2010 r. zarząd i rada nadzorcza przedsiębiorstwa Aerodrom Ljubljana oceniły możliwość nabycia akcji przedsiębiorstwa AAT. Przedsiębiorstwo Aerodrom Ljubljana oceniło zalety rozpatrywania szeregu pozostałych roszczeń wobec przedsiębiorstwa Adria w związku z warunkami działania, które obejmowały stały zwrot w wysokości 8 % z tytułu uprzywilejowanych akcji przedsiębiorstwa AAT […]. Mimo że w innej wycenie zasugerowano niższą cenę za akcje, rada nadzorcza przedsiębiorstwa Aerodrom Ljubljana uznała, że warunki zamiany ([…]) uzasadniały wyższą ceną za akcje.
(116)
Jeżeli chodzi o drugi etap sprzedaży przedsiębiorstwa AAT, w protokole z posiedzenia rady nadzorczej przedsiębiorstwa Aerodrom Ljubljana z dnia 21 stycznia 2011 r. wskazano, że omawiano kwestie takie jak zalety i wady różnych cen akcji oraz zamknięcie opcji sprzedaży przedsiębiorstwa Aerodrom Ljubljana. W szczególności od opcji sprzedaży odstąpiono w momencie nabycia akcji zwykłych na początku 2011 r., mimo to rada nadzorcza przedsiębiorstwa Aerodrom Ljubljana stwierdziła jednak, że takie działanie było ekonomicznie uzasadnione, ponieważ w zamian za odstąpienie od opcji sprzedaży przedsiębiorstwa Aerodrom Ljubljana udało uzyskać się jednakowe wspólne zarządzanie przedsiębiorstwem AAT, pomimo posiadanie mniejszej liczby akcji niż przedsiębiorstwo PDP. Ponadto rada nadzorcza zauważyła, że zakup przedsiębiorstwa AAT będzie miał pozytywny wpływ na przedsiębiorstwo Aerodrom Ljubljana: jeżeli przedsiębiorstwo Adria zaprzestałoby działań, szacowany przychód portu lotniczego w 2011 r. uległby zmniejszeniu o […] %.
(117)
Słowenia przedstawiła również dowody wskazujące, że zarząd przedsiębiorstwa PDP zdecydował się nabyć akcje uprzywilejowane i akcje zwykłe przedsiębiorstwa AAT na podstawie ekonomicznie uzasadnionych przesłanek. W istocie z protokołu z posiedzenia zarządu przedsiębiorstwa PDP wynika, że przeprowadziło ono swoją własną wycenę przedsiębiorstwa AAT, w której zasugerowano cenę w wysokości od […] EUR do […] EUR, w zakresie, jaki określono w sprawozdaniu z wyceny, o którym mowa w motywie 34. Mimo że wewnętrzna stopa zwrotu z inwestycji przedsiębiorstwa PDP wyniosłaby […] %, PDP udało się uzyskać lepsze warunki od przedsiębiorstwa AAT, w tym stałą dywidendę w wysokości 8 %.
(118)
Komisja stwierdza zatem, że decyzje przedsiębiorstw PDP i Aerodrom Ljubljana dotyczące udziału w środku 5 nie przyniosły nienależnej korzyści przedsiębiorstwu Adria, ponieważ obaj inwestorzy zachowywali się jako rozważni operatorzy rynku i przyjęli swoje decyzje inwestycyjne na solidnych pod względem ekonomicznym podstawach. Nie jest zatem konieczne przeprowadzenie oceny dotyczącej spełnienia pozostałych łącznych warunków określonych w art. 107 ust. 1 TFUE.
7.3. Wniosek dotyczący istnienia pomocy
(119)
Z jednej strony, z powodów przedstawionych powyżej, Komisja stwierdza, że środki 1, 2, 3 i 5 nie wiązały się z pomocą państwa na rzecz przedsiębiorstwa Adria.
(120)
Z drugiej strony, jak wyjaśniono w sekcji 7.2.3, Komisja uważa, że środek 4 stanowił pomoc państwa, i w związku z tym oceni jego zgodność z prawem i rynkiem wewnętrznym.
7.4. Zgodność pomocy z prawem - środek 4
(121)
Artykuł 108 ust. 3 TFUE stanowi, że państwo członkowskie nie może wprowadzać w życie środka pomocy, dopóki Komisja nie przyjmie decyzji zatwierdzającej ten środek. Komisja zauważa, że Słowenia uczestniczyła w zastrzyku kapitałowym w 2011 r. (środek 4), nie zgłaszając go wcześniej Komisji o zatwierdzenia. Komisja ubolewa, że Słowenia nie dopełniła obowiązku niepodejmowania działań i w ten sposób naruszyła swoje zobowiązanie na mocy art. 108 ust. 3 TFUE.
7.5. Zgodność pomocy z rynkiem wewnętrznym - środek 4
(122)
Słowenia uważa, że gdyby Komisja stwierdziła, iż środek 4 wiąże się z pomocą państwa, pomoc ta byłaby zgodna z rynkiem wewnętrznym na mocy art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE oraz w szczególności jako pomoc restrukturyzacyjna na mocy wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji.
(123)
Artykuł 107 ust. 3 lit. c) TFUE stanowi, że pomoc państwa może zostać zatwierdzona, jeżeli przyznano ją w celu sprzyjania rozwojowi niektórych sektorów gospodarki, o ile nie zmienia warunków wymiany handlowej w zakresie sprzecznym ze wspólnym interesem. Jak wskazano w decyzji o wszczęciu postępowania, Komisja uważa, że zgodność środka 4 z rynkiem wewnętrznym można ocenić jedynie na mocy art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, w szczególności na podstawie przepisów dotyczących pomocy restrukturyzacyjnej zawartych w wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji.
7.5.1. Kwalifikowalność
(124)
Zgodnie z pkt 33 wytyczne dotyczących ratowania i restrukturyzacji jedynie przedsiębiorstwa znajdujące się w trudnej sytuacji w rozumieniu pkt 9-13 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji kwalifikują się do otrzymania pomocy restrukturyzacyjnej. W tym kontekście Komisja stwierdziła już, że przedsiębiorstwo Adria znajdowało się w trudnej sytuacji w 2011 r., w momencie przyznania środka 4 (zob. motyw 66).
(125)
Punkt 12 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji stanowi, że nowo utworzone przedsiębiorstwo nie kwalifikuje się do pomocy na ratowanie lub restrukturyzację nawet wtedy, gdy jego pierwotna sytuacja finansowa jest niepewna. Przedsiębiorstwo zasadniczo uznaje się za nowo utworzone w okresie pierwszych 3 lat po rozpoczęciu działalności w danej dziedzinie. Przedsiębiorstwo Adria utworzono w 1961 r., w związku z czym nie można go uznać za nowo utworzone przedsiębiorstwo. Co więcej przedsiębiorstwo Adria nie należy do grupy kapitałowej w rozumieniu pkt 13 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji.
(126)
Komisja stwierdza zatem, że przedsiębiorstwo Adria kwalifikuje się do otrzymania pomocy restrukturyzacyjnej.
7.5.2. Przywrócenie długoterminowej rentowności
(127)
Zgodnie z pkt 34 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji przyznanie pomocy musi być uwarunkowane wdrożeniem planu restrukturyzacji, który musi zostać zatwierdzony przez Komisję we wszystkich przypadkach pomocy indywidualnej. W pkt 35 wyjaśniono, że plan restrukturyzacji, którego okres trwania musi być możliwie najkrótszy, musi przywrócić długoterminową rentowność przedsiębiorstwa w rozsądnych ramach czasowych i na podstawie realistycznych założeń co do przyszłych warunków działania.
(128)
Zgodnie z pkt 36 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji w planie tym trzeba opisać okoliczności, które doprowadziły do trudności przedsiębiorstwa i wziąć pod uwagę aktualny stan i przewidywania rynkowe, podając scenariusz optymistyczny, pesymistyczny i podstawowy.
(129)
W planie trzeba przewidzieć taką zmianę sytuacji przedsiębiorstwa, która po zakończeniu restrukturyzacji pozwoli mu pokryć wszystkie koszty wraz z amortyzacją i opłatami finansowymi. Oczekiwany zwrot zaangażowanego kapitału musi być wystarczający, aby pozwolić przedsiębiorstwu, które poddano restrukturyzacji, by stało się konkurencyjne na rynku na podstawie własnych osiągnięć (pkt 37 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji).
(130)
Jak wskazano w decyzji o wszczęciu postępowania, Komisja miała wątpliwości dotyczące planu restrukturyzacji, ponieważ wydaje on się niewystarczająco solidny, aby przywrócić długoterminową rentowność przedsiębiorstwa Adria, gdyż niektóre z zawartych w nim prognoz opierają się na założeniach nieokreślonych ilościowo, niepewnych lub niejasnych. Ponadto Komisja nie była pewna, czy przedsiębiorstwo osiągnęłoby rentowność do końca 2013 r., jak wskazano w pierwotnym planie restrukturyzacji.
(131)
W trakcie formalnego postępowania wyjaśniającego Słowenia przedłożyła szereg aktualizacji planu restrukturyzacji. Zgodnie ze zaktualizowanym planem przedsiębiorstwo Adria odzyska rentowność w 2014 r. lub 2015 r. Restrukturyzacja potrwa zatem maksymalnie pięć lat, zgodnie z poprzednią praktyką stosowaną w sektorze transportu lotniczego pasażerów (44). Ponadto Komisja zauważa, że w obecnej sytuacji gospodarczej szczególnie w sektorze transportu lotniczego konieczne jest osiągnięcie stabilizacji wyników działalności operacyjnej i usługowej, aby zapewnić długoterminową rentowność, która będzie stanowić solidną podstawę przyszłego wzrostu, a nie tylko krótkoterminową zmianę, trwającą z reguły kilka lat.
(132)
W planie restrukturyzacji podkreślono, że głównym założeniem procesu restrukturyzacji przedsiębiorstwa Adria jest osiągnięcie długoterminowej rentowności, której celem jest przyjęcie jasnej strategii i orientacji rynkowej z kilkoma kluczowymi celami: zwiększenie siły finansowej i brak strat począwszy od 2013 r., zmniejszenie kosztów złożonych i osiągnięcie przejrzystej, konkurencyjnej, zrównoważonej i unikalnej propozycji sprzedaży. Zgodnie z planem, osiągając wymienione cele, przedsiębiorstwo […].
(133)
W planie restrukturyzacji opisano także okoliczności, które doprowadziły do trudności przedsiębiorstwa Adria, spowodowanych głównie przez globalny kryzys finansowy, niewielki rozmiar rynku pierwotnego przedsiębiorstwa Adria (Słowenia i państwa sąsiadujące), niską zdolność przewozową jego floty (głównie statki powietrzne CRJ200), […].
(134)
Ponadto plan restrukturyzacji zawiera scenariusz optymistyczny, pesymistyczny i podstawowy, a także analizę rodzajów ryzyka, które mogły mieć wpływ na restrukturyzację przedsiębiorstwa Adria, np. zmiany cen paliwa, ryzyko wynikające ze zmiany kursu walut lub potencjalne zagrożenia związane z flotą. We wszystkich przypadkach oczekuje się, że przedsiębiorstwo Adria odzyska rentowność do końca okresu restrukturyzacji. W ramach scenariusza podstawowego oczekuje się, że przedsiębiorstwo Adria osiągnie marżę zysku netto w wysokości […] % w 2014 r. i […] % w 2015 r., współczynnik długu do kapitału własnego w wysokości […] w 2014 r. i […] w 2015 r.; oraz stopę zwrotu z kapitału własnego w wysokości […] % w 2014 r. i […] % w 2015 r. W scenariuszu pesymistycznym, marże zysku netto uległyby zmniejszeniu do […] % w 2014 r. i […] w 2015 r., współczynniki długu do kapitału własnego wzrosłyby do […] w 2014 r. i […] w 2015 r., natomiast stopa zwrotu z kapitału własnego wyniosłaby […] % w 2014 r. i […] % w 2015 r.
(135)
W planie skoncentrowano się głównie na restrukturyzacji i zmniejszeniu sieci przedsiębiorstwa Adria, która przynosiła straty z powodu nadmiernej zdolności przewozowej floty, zbyt dużej liczby personelu latającego oraz innych pracowników. W tym celu w planie restrukturyzacji przewidziano znaczne ograniczenie liczby tras i częstotliwości obsługiwanych połączeń oraz mniejszą i bardziej paliwooszczędną flotę złożoną z […] statków powietrznych do 2015 r. ([…]), głównie […].
(136)
W planie restrukturyzacji przewidziano zamknięcie […] tras i dodatkowe zmniejszenie częstotliwości obsługiwanych połączeń. Liczba planowanych tras także zostałaby znacznie zmniejszona tak, aby osiągnąć […] w 2015 r. Ogólnie rzecz biorąc w okresie restrukturyzacji przedsiębiorstwo Adria zmniejszyłoby swoją zdolność przewozową o [11-14] % pod względem liczby dostępnych miejsc na kilometr (ASK) (45).
(137)
Przewidziane w planie środki restrukturyzacyjne dotyczące obniżenia kosztów (np. […] itp.) i wzrostu dochodów (np. […] itp.) stanowią dodatkowy krok w dobrym kierunku w celu osiągnięcia bardziej trwałej rentowności. Ponadto w ramach dodatkowych środków restrukturyzacyjnych (zob. motyw 31) przewiduje się wzrost dochodów i obniżenie kosztów dające łączny pozytywny wpływ w wysokości […] EUR w 2014 r. i […] EUR w 2015 r., przyczyniając się tym samym do przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa Adria. W związku z tym Komisja jest zdania, że dzięki inicjatywom z zakresu obniżania kosztów i zwiększania dochodów przedsiębiorstwo Adria będzie w stanie odzyskać długoterminową rentowność do 2015 r.
(138)
Ponadto z dowodów przedstawionych przez Słowenię wynika, że przedsiębiorstwo Adria jest na dobrej drodze do osiągnięcia większości celów określonych w planie restrukturyzacji, co stanowi dodatkowy wskaźnik świadczący o wiarygodności planu.
(139)
Jeżeli chodzi o przywrócenie rentowności, na podstawie aktualizacji planu restrukturyzacji przedłożonych przez Słowenię, Komisja stwierdza, że wpływ poszczególnych środków restrukturyzacyjnych został należycie określony ilościowo oraz że we wszystkich scenariuszach dotyczących całego okresu restrukturyzacji do końca 2014 r. i 2015 r. przewidziano osiągnięcie odpowiednich poziomów rentowności. W związku z tym, biorąc pod uwagę podjęte znaczące środki restrukturyzacyjne oraz poczynione jak dotąd postępy, Komisja uważa, że plan restrukturyzacji pozwoli przedsiębiorstwu Adria odzyskać długoterminową rentowność w rozsądnych ramach czasowych.
7.5.3. Unikanie nieuzasadnionych zakłóceń konkurencji (środki wyrównawcze)
(140)
Zgodnie z pkt 38 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji, aby zapewnić minimalizację negatywnych skutków dla warunków wymiany handlowej, należy wprowadzić środki wyrównawcze. Środki te mogą polegać na zbyciu aktywów, ograniczeniu zdolności produkcyjnych lub udziału w rynku oraz ograniczeniu barier wejścia na dane rynki (pkt 39 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji).
(141)
W tym względzie do celu oceny środków wyrównawczych zamknięcie działalności przynoszącej straty, które w dowolnym stopniu byłoby konieczne, aby przywrócić rentowność, nie będzie uznawane za obniżenie zdolności produkcyjnych lub udziału w rynku (pkt 40 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji).
(142)
Słowenia proponuje następujące środki wyrównawcze na rzecz przedsiębiorstwa Adria: a) […] zaplanowanych tras, b) rezygnacja z przydziałów czasu na start lub lądowanie w kilku portach lotniczych, w tym w koordynowanych portach lotniczych, c) zmniejszenie floty oraz d) sprzedaż przedsiębiorstwa AAT.
(143)
Słowenia przedstawiła dowody wskazujące na rentowność tras anulowanych w ramach planu restrukturyzacji na postawie marży na pokrycie C1, zgodnie z praktyką Komisji w poprzednich sprawach (46). W marży na pokrycie C1 faktycznie uwzględnia się koszty lotu, pasażerów i dystrybucji (tzn. koszty zmienne) przypisane do poszczególnych tras. W związku z tym wszystkie trasy, w odniesieniu do których marżę na pokrycie C1 jest dodatnia, generują przychody wystarczające nie tylko na pokrycie kosztów zmiennych trasy, ale również na wniesienie wkładu w koszty stałe przedsiębiorstwa. Zdaniem Komisji marża na pokrycie C1 wydaje się odpowiednią wartością, aby ocenić, czy określona trasa przyczynia się do rentowności przewoźnika lotniczego.
(144)
Jeżeli chodzi o zdolność przewozową, w planie restrukturyzacji stwierdzono, że całkowita zdolność przewozowa przedsiębiorstwa wyniosła […] ASK w 2011 r., natomiast pod koniec okresu restrukturyzacji w 2015 r. oczekuje się, że zdolność przedsiębiorstwa Adria wyniesie około […] ASK, tj. nastąpi zmniejszenie o około [11-14] %. Gdy trasy z ujemną marżą na pokrycie C1 zostaną wykluczone, wspomniane dane liczbowe zmniejszą się do [6-8] %.
(145)
Ponadto Komisja zauważa, że w związku ze zmianami w sieci tras przedsiębiorstwo Adria zrezygnowało z kilku przydziałów czasu na start lub lądowanie na portach lotniczych, z których kilka jest koordynowanymi (47) portami lotniczymi, jak np. porty lotnicze w Dublinie i Kopenhadze. Wspomniane przydziały czasu na start lub lądowanie pozwalają konkurencyjnym przewoźnikom lotniczym obsługiwać określone trasy i zwiększać swoją zdolność przewozową.
(146)
Ponadto, jeżeli chodzi o zmniejszenie floty, Komisja zauważa, że przedsiębiorstwo Adria zmniejszyło swoją flotę z […] statków powietrznych w 2011 r. do […] statków powietrznych, co zgodnie z planem restrukturyzacji nie powinno się zmienić do końca okresu restrukturyzacji w 2015 r. W odniesieniu do sprzedaży przedsiębiorstwa AAT Komisja uważa, że środek ten jest dopuszczalny jako środek wyrównawczy, w szczególności biorąc pod uwagę wniosek zawarty w motywie 118, zgodnie z którym środek ten nie stanowi pomocy państwa.
(147)
W ramach oceny stosowności środków wyrównawczych Komisja uwzględni strukturę rynku i warunki konkurencji, aby zapewnić, że żaden środek nie prowadzi do szkód w strukturze rynku (pkt 39 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji). Środki wyrównawcze muszą być proporcjonalne do zakłócających skutków pomocy oraz w szczególności do wielkości i względnego znaczenia przedsiębiorstwa na rynku lub rynkach. Stopień wymienionych ograniczeń musi zostać ustalony na zasadzie indywidualnego podejścia (pkt 40 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji).
(148)
Komisja w pierwszej kolejności zauważa, że jeżeli chodzi o zdolności przewozowe i wydajność całego unijnego sektora lotniczego, udział przedsiębiorstwa Adria w rynku (pod względem liczby pasażerów) wynosi zaledwie 0,15 % (1,17 mln pasażerów w 2011 r.). W przypadku małego przewoźnika, jakim jest przedsiębiorstwo Adria, dalsze zmniejszenie wielkości floty i jej zdolności przewozowych może mieć negatywny wpływ na rentowność przedsiębiorstwa, a zarazem nie zapewni żadnych znaczących możliwości rynkowych konkurentom.
(149)
W odniesieniu do najważniejszej części środków wyrównawczych, tj. zmniejszenia zdolności przewozowych, Komisja uznaje za wystarczające zmniejszenie ich na rentownych trasach o około [6-8] % w latach 2011-2015, zwłaszcza w porównaniu z innymi sprawami dotyczącymi restrukturyzacji przewoźników lotniczych (48). Takie zmniejszenie zdolności przewozowych na rentownych trasach jest większe niż w przypadku przedsiębiorstwa Air Malta. Ponadto ogólne zmniejszenie zdolności przewozowych o [11-14] % jest podobne do zmniejszenia o 15 %, zaakceptowanego w przypadku przedsiębiorstwa Austrian Airlines (49).
(150)
Ponadto Komisja zauważa, że Słowenia jest obszarem wspieranym na potrzeby regionalnej pomocy inwestycyjnej na podstawie art. 107 ust. 3 lit. a) TFUE (50). Zgodnie z pkt 56 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji „warunki zezwolenia na pomoc [w obszarach wspieranych] mogą być mniej rygorystyczne w odniesieniu do wdrożenia środków wyrównawczych i wielkości wkładu beneficjenta. Jeżeli potrzeby rozwoju regionalnego to uzasadniają, w przypadku kiedy obniżenie zdolności produkcyjnej lub udziału w rynku wydaje się być najodpowiedniejszym środkiem, aby uniknąć nieuzasadnionych zakłóceń konkurencji, wymagane obniżenie będzie mniejsze w obszarach wspieranych niż w obszarach niewspieranych”.
(151)
W tym kontekście Komisja uznaje środki wyrównawcze zaproponowane przez Słowenię za wystarczające i proporcjonalne, zgodnie z wytycznymi dotyczącymi ratowania i restrukturyzacji, do zapewnienia minimalizacji negatywnych skutków dla warunków wymiany handlowej wynikających z przyznania przedsiębiorstwu Adria pomocy restrukturyzacyjnej.
7.5.4. Pomoc ograniczona do minimum (wkład własny)
(152)
Zgodnie z pkt 43 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji, aby ograniczyć kwotę pomocy do ścisłego minimum koniecznych kosztów restrukturyzacji, niezbędny jest znaczący wkład w restrukturyzację pochodzący ze środków własnych beneficjenta. Wkład ten może pochodzić ze sprzedaży aktywów, które nie są niezbędne do dalszego istnienia przedsiębiorstwa, lub z zewnętrznych źródeł finansowania na warunkach rynkowych.
(153)
Wkład własny musi być rzeczywisty, tzn. faktyczny, wykluczający wszystkie przyszłe spodziewane zyski takie jak przepływ pieniężny (pkt 43 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji). Wkład własny z założenia nie może obejmować żadnej dodatkowej pomocy państwa. W przypadku dużych przedsiębiorstw Komisja zazwyczaj uznaje za odpowiedni wkład w wysokości co najmniej 50 % kosztów restrukturyzacji. W wyjątkowych okolicznościach i w przypadkach szczególnych trudności Komisja może jednak zezwolić na niższy wkład (pkt 44 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji).
(154)
Z uwagi na fakt, że całkowite koszty restrukturyzacji opiewają na […] EUR, proponowany wkład własny przedsiębiorstwa Adria wynosi […] EUR, tj. około [50-54] % całkowitych kosztów restrukturyzacji. Zgodnie z planem restrukturyzacji wkład własny można podzielić w następujący sposób:
a)
[…];
b)
sprzedaż wszystkich akcji przedsiębiorstwa AAT (tj. 14,7 mln EUR);
c)
całość zamiany długu na udziały w kapitale własnym przeprowadzonej przez banki w ramach środka 4 (19,7 mln EUR).
(155)
Jeżeli chodzi o motyw 154 lit. a), Komisja uważa, że wspomniane środki są dopuszczalne i wydają się uzasadnione jako wkład własny. Większość aktywów została już w rzeczywistości sprzedana, a zatem przychody z tej sprzedaży wyraźnie można uznać za wkład własny. Ponadto Słowenia przedstawiła dowody, z których wynika, że obecnie trwa sprzedaż pozostałych aktywów, a ich wartość ustalono zgodnie z wycenami zewnętrznymi, w tym wyceną przeprowadzoną przez przedsiębiorstwo AVAC w przypadku statku powietrznego (zob. motyw 97).
(156)
W odniesieniu do motywu 154 lit. b), ponieważ w motywie 118 Komisja stwierdziła, że środek 5 nie stanowi pomocy państwa, rozsądne wydaje się uznanie, iż przychody ze sprzedaży przedsiębiorstwa AAT należy rozpatrywać jako element wkładu własnego.
(157)
Ponadto w odniesieniu do zamiany długu na udziały w kapitale własnym, o której mowa w motywie 154 lit. c), Słowenia uważa, że całość zamiany długu na udziały w kapitale własnym przeprowadzonej przez banki w ramach środka 4 należy uznać za wkład własny. W tej kwestii Komisja jest zdania, że zamiana długu niezabezpieczonego zwykle nie wskazywałaby na zaufanie rynku do przedsiębiorstwa, ponieważ niezabezpieczeni wierzyciele nie podejmują nowego ryzyka związanego z wdrażaniem planu restrukturyzacji. W przypadku przedsiębiorstwa Adria Słowenia wykazała jednak, że dług zamieniony na kapitał własny był w znacznym stopniu w pełni zabezpieczony, tj. w kwocie [10-20] mln EUR z łącznej kwoty 19,7 mln EUR (zob. motyw 97). W związku z tym w przypadku likwidacji przedsiębiorstwa Adria banki mogłyby odzyskać kwotę objętą pełnym zabezpieczeniem. Wynika z tego, że banki zrezygnowały z kwoty należnej objętej pełnym zabezpieczeniem, którą mogłyby odzyskać w całości, i zastąpiły ją kapitałem własnym przedsiębiorstwa Adria o jednakowej wartości. Zatem dokonując zamiany długu na kapitał własny o wartości co najmniej [10-20] mln EUR, banki podjęły nowe ryzyko, ponieważ nie mają pewności, czy ich inwestycje w przedsiębiorstwo Adria będą opłacalne.
(158)
Na tej podstawie Komisja uważa, że zamiana długu z tytułu kredytów w pełni zabezpieczonych na udziały w kapitale własnym, tj. kwoty [10-20] mln EUR, jest dopuszczalna jako wkład własny.
(159)
Biorąc pod uwagę powyższe ustalenia, poziom wkładu własnego przedsiębiorstwa Adria opiewałby na kwotę […] EUR lub [46-48] % kosztów restrukturyzacji. W przypadku dużych przedsiębiorstw takich jak Adria, poziom wkładu własnego powinien zwykle wynosić 50 %. Zgodnie z pkt 56 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji Komisja może być jednak mniej rygorystyczna w odniesieniu do wielkości wkładu własnego w obszarach wspieranych, jak w przypadku Słowenii w momencie przyznania środków (zob. motyw 150). We wcześniejszych sprawach, takich jak sprawa Air Malta, Komisja zaakceptowała poziom wkładu własnego wynoszący około 45 %.
(160)
W związku z tym Komisja uznaje, że spełniono wymogi określone w pkt 43 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji.
7.5.5. Zasada „pierwszy i ostatni raz”
(161)
Ponadto pomoc musi być zgodna z pkt 72 wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji, w którym przewidziano, że przedsiębiorstwo, które otrzymało pomoc na ratowanie i pomoc restrukturyzacyjną w okresie ostatnich dziesięciu lat, nie kwalifikuje się do tej pomocy (zasada „pierwszy i ostatni raz”).
(162)
Z uwagi na fakt, że środki 1, 2, 3 i 5 nie stanowią pomocy państwa i wydaje się, iż przedsiębiorstwo Adria nie korzystało z pomocy na ratowanie ani z pomocy restrukturyzacyjnej w okresie ostatnich dziesięciu lat, Komisja stwierdza, że w odniesieniu do środka 4 przestrzegano zasady „pierwszy i ostatni raz”.
7.6. Wniosek dotyczący środka 4
(163)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że Słowenia dokonała zastrzyku kapitałowego w 2011 r. na korzyść przedsiębiorstwa Adria niezgodnie z prawem, z naruszeniem art. 108 ust. 3 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej. Komisja uważa jednak, że przedmiotowy środek i plan restrukturyzacji spełniają warunki określone w wytycznych dotyczących ratowania i restrukturyzacji. Komisja uznaje zatem pomoc za zgodną z rynkiem wewnętrznym,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Podwyższenia kapitału przedsiębiorstwa Adria Airways d.d. w latach 2007, 2009 i 2010, które Republika Słowenii przeprowadziła na rzecz przedsiębiorstwa Adria Airways d.d., nie stanowią pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Przejęcie przedsiębiorstwa Adria Airways Tehnika d.d. przez przedsiębiorstwa PDP i Aerodrom Ljubljana d.d. w 2010 i 2011 r. nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Artykuł 2
Zastrzyk kapitałowy w wysokości 50 mln EUR na rzecz przedsiębiorstwa Adria Airways d.d., którego Republika Słowenii dokonała w 2011 r., stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Pomoc ta jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w rozumieniu art. 107 ust. 3 lit. c) Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Artykuł 3
Niniejsza decyzja jest skierowana do Republiki Słowenii.
Sporządzono w Brukseli dnia 9 lipca 2014 r.