ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 9. července 2014
o opatření SA.35668 (13/C) (ex 13/NN) (ex 12/CP), které provádí Dánsko a Švédsko v případě skupiny Scandinavian Airlines
(oznámeno pod číslem C(2014) 4532)
(Pouze anglické znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2014/938/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
s ohledem na rozhodnutí, kterým se Komise rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie ve věci podpory SA.35668 (13/C) (ex 13/NN) (ex 12/CP) (1),
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s uvedenými články, a s ohledem na tyto připomínky,
vzhledem k těmto důvodům:
1. ŘÍZENÍ
(1)
Koncem října 2012 Dánsko, Norsko a Švédsko (dále společně jen „dotčené státy“) neformálně kontaktovaly Komisi a Kontrolní úřad ESVO v souvislosti se svým záměrem podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji ve prospěch skupiny Scandinavian Airlines (dále jen „společnost SAS“, „skupina SAS“ či „společnost“). Dne 12. listopadu 2012 se dotčené státy rozhodly podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji, aniž by však tento krok Komisi formálně oznámily.
(2)
Dne 14. listopadu 2012 se Komise věcí nového revolvingového úvěrového nástroje začala ex officio zabývat. Komise zaslala Dánsku a Švédsku ve dnech 29. listopadu 2012, 18. prosince 2012, 28. ledna 2013 a 18. února 2013 žádosti o informace, na něž ve dnech 6. prosince 2012, 8. ledna 2013, 5. a 13. února 2013 a 22. března 2013 obdržela odpovědi. V dopise ze dne 3. června 2013 poskytly Dánsko a Švédsko doplňující informace.
(3)
Dne 20. listopadu 2012 navíc Komise obdržela stížnost od společnosti Ryanair a následně dne 4. února 2013 stížnost od Sdružení evropských nízkonákladových leteckých dopravců (European Low Fares Airline Association, dále jen „ELFAA“), k nimž Dánsko a Švédsko podaly připomínky v dopise ze dne 22. března 2013.
(4)
Dopisem ze dne 19. června 2013 oznámila Komise Dánsku a Švédsku své rozhodnutí (dále „rozhodnutí o zahájení řízení“) zahájit v souvislosti s touto podporou řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie („SFEU“). Dánsko a Švédsko podaly k rozhodnutí o zahájení řízení připomínky v dopisech ze dne 19. srpna 2013.
(5)
Rozhodnutí Komise zahájit řízení bylo zveřejněno v Úředním věstníku Evropské unie (2) dne 28. září 2013. Komise vyzvala zúčastněné strany, aby k uvedeným opatřením podaly připomínky.
(6)
Dne 28. října obdržela Komise připomínky od skupiny SAS a od společnosti Foundation Asset Management Sweden AB (dále jen „společnost FAM“) (3). Dne 5. listopadu 2013 Komise tyto připomínky postoupila Dánsku a Švédsku, aby na ně mohly reagovat. V dopisech ze dne 4. a 5. prosince 2013 dánské a švédské úřady uvedly, že k připomínkám skupiny SAS a společnosti FAM nemají žádné připomínky.
(7)
Komise si dopisem ze dne 25. února 2014 od Dánska a Švédska vyžádala další informace, oba členské státy na něj odpověděly dne 25. března 2014. V dopisech ze dne 5. a 7. března 2014 navíc dánské a švédské úřady Komisi informovaly, že se společnost SAS rozhodla nový revolvingový úvěrový nástroj zrušit a prozkoumat jiné možnosti, jak posílit svou kapitálovou základnu. Toto zrušení nabylo účinnosti dne 4. března 2014.
(8)
Švédsko a Dánsko dopisem ze dne 4. července 2014 respektive dopisem ze dne 7. července 2014 vyjádřily svůj souhlas s tím, že se vzdávají práv plynoucích z článku 342 SFEU ve spojení s článkem 3 nařízení ES 1/1958 a že toto rozhodnutí bude přijato a oznámeno v angličtině.
(9)
V rámci tohoto řízení je k posouzení toho, zda Dánsko a Švédsko dodržely ustanovení SFEU, příslušná výlučně Komise. Na druhou stranu je k posouzení toho, zda ustanovení Dohody o Evropském hospodářském prostoru (dále jen „dohoda o EHS“) dodrželo Norsko, podle čl. 109 odst. 1 této dohody ve spojení s článkem 24 Dohody mezi státy ESVO o zřízení Kontrolního úřadu a Soudního dvora příslušný Kontrolní úřad ESVO. Podle ustanovení čl. 109 odst. 2 dohody o EHS a protokolu 27 k této dohodě mají dále za účelem zajištění jednotného uplatňování v celém EHS Kontrolní úřad ESVO a Komise spolupracovat, vyměňovat si informace a navzájem konzultovat politické otázky týkající se kontroly i jednotlivých případů.
(10)
Ve světle výše uvedeného a vzhledem k tomu, že oba orgány jsou v této věci příslušné paralelně, spolupracovala Komise před přijetím tohoto rozhodnutí s Kontrolním úřadem ESVO a věc s ním konzultovala.
2. SKANDINÁVSKÝ TRH LETECKÉ DOPRAVY
(11)
V období let 2001 až 2011 skandinávský trh letecké dopravy (zahrnující Dánsko, Švédsko, Finsko a Norsko) vyjádřený sedadlokilometry ve vztahu k dostupným sedadlům (4) podle dostupných údajů vzrostl o 126 %. Téměř veškerý tento nárůst na skandinávském trhu v oblasti přepravy na krátké vzdálenosti lze přičíst nízkonákladovým dopravcům, zejména společnostem Norwegian Air Shuttle a Ryanair. Odhaduje se, že nízkonákladové společnosti se na růstu v tomto období podílely 90 % (5).
(12)
Navzdory tomu, že se zvýšil význam nízkonákladových leteckých společností, zůstává na skandinávském trhu největším hráčem společnost SAS, jejíž podíl na trhu v roce 2011 dosahoval 35,6 %, což je podstatně méně než podíl přesahující 50 %, kterého tato společnost dosahovala před deseti lety. Podíl společnosti Norwegian Air Shuttle dosahoval v témže roce 18,7 % a podíl společnosti Ryanair pak 6,8 %.
3. PŘÍJEMCE
(13)
Společnost SAS je vlajkovým dopravcem dotčených států, největší leteckou společností ve Skandinávii a osmou největší leteckou společností v Evropě. Je také zakládajícím členem Star Alliance. Sídlo této skupiny leteckých společností, jejíž součástí jsou společnosti Scandinavian Airlines, Widerøe (6) a Blue1, je ve Stockholmu a jejím hlavním evropským a mezikontinentálním uzlem je letiště v Kodani. V roce 2013 přepravila společnost SAS přibližně 28 milionů cestujících, přičemž její obrat se pohyboval okolo 42 miliard SEK.
(14)
V současnosti vlastní 50 % společnosti SAS dotčené státy: 21,4 % připadá na Švédsko, 14,3 % na Dánsko a 14,3 % na Norsko. Hlavním soukromým akcionářem je nadace Knuta a Alice Wallenbergových („nadace KAW“) s podílem 7,6 %, velikost podílů zbylých akcionářů nepřesahuje 1,5 %.
Tabulka 1
Hlavní akcionáři společnosti SAS AB k 31. březnu 2012 (7)
Akcionář
Celkem (%)
Švédský stát
21,4
Dánský stát
14,3
Norský stát
14,3
Nadace Knuta a Alice Wallenbergových
7,6
Försäkringsaktiebolaget, Avanza Pension
1,5
A.H Värdepapper AB
1,4
Unionen
1,4
Dánská národní banka
1,4
Robur Försäkring
0,9
Ponderus Försäkring
0,8
Andra AP-fonden
0,5
Tredje AP-fonden
0,5
SSB+TC Ledning Omnibus FD No OM79
0,5
Nordnet Pensionsförsäkring AB
0,4
Swedbank Robur Sverigefond
0,4
Swedbank Robur Sverigefond Mega
0,3
JPM Chase NA
0,3
AMF Aktiefond Småbolag
0,3
JP Morgan Bank
0.3
KPA Pensionsförsäkring AB
0,2
Nomura International
0,2
(15)
Finanční situace SAS je již několik let neutěšená, mezi lety 2008 a 2013 byla společnost opakovaně ve ztrátě. V listopadu 2012 snížila ratingová agentura Standard and Poor's („S&P“) rating této společnosti z B- na CCC+ (8). Tržním prostředím, jež se vyznačovalo vysokými cenami paliv a nejistou poptávkou, se tyto problémy zvýraznily.
(16)
Z výročních zpráv společnosti SAS konkrétně vyplývá, že mezi lety 2008 a 2012 zaznamenala tato společnost každý rok výrazné ztráty a vykazovala významné částky čistého finančního dluhu.
Tabulka 2
Klíčové finanční údaje společnosti SAS za období 2007-2012 (v milionech SEK) (9)
2007
2008
2009
2010
2011
2012
(leden-říjen)
Výnosy
50 958
52 870
44 918
41 070
41 412
35 986
Čistý finanční dluh
1 231
8 912
6 504
2 862
7 017
6 549
Zisk před zdaněním (EBT)
1 044
- 969
- 3 423
- 3 069
- 1 629
- 1 245
Čistý zisk
636
- 6 360
- 2 947
- 2 218
- 1 687
- 985
Peněžní tok za daný rok
- 1 839
- 3 084
- 1 741
868
- 1 243
- 1 018
Návratnost použitého kapitálu (v %)
6,7
- 19,6
- 11,7
- 7,6
- 2,2
- 8,1
Návratnost po zdanění vzhledem k účetní hodnotě vlastního kapitálu (v %)
3,8
- 47,6
- 26,8
- 17,0
- 12,0
- 24,8
Poměr úrokového krytí (v %)
1,8
- 5,3
- 4,4
- 1,9
- 0,6
- 1,6
(17)
Protože se její finanční situaci zhoršovala, realizovala společnost SAS v letech 2009-2010 program výrazného snížení nákladů („Core SAS“). Při provádění tohoto programu musela společnost SAS získat od svých akcionářů vlastní kapitál, a to prostřednictvím dvou emisí s předkupním právem: i) v hodnotě 6 miliard SEK v dubnu 2009 a ii) v hodnotě 5 miliard SEK v květnu 2010 (10).
(18)
Finanční problémy SAS kulminovaly v roce 2012, kdy společnost představila obchodní plán „4 Excellence Next Generation“ (dále jen „plán 4XNG“), který její vedení považovalo za „poslední výzvu“ pro společnost SAS (11). V listopadu 2012 se navíc v tisku objevila zpráva o možném úpadku společnosti SAS (12).
4. POPIS OPATŘENÍ: NOVÝ REVOLVINGOVÝ ÚVĚROVÝ NÁSTROJ V ROCE 2012
(19)
Podobně jako ostatní letecké společnosti na celém světě spoléhá i společnost SAS při zajištění minimální úrovně likvidity na vnější úrokové nástroje. Od 20. prosince 2006 spoléhala skupina SAS na revolvingový úvěrový nástroj, který měl skončit v červnu 2013 („starý revolvingový úvěrový nástroj“). Hodnota starého revolvingového úvěrového nástroje dosahovala 366 milionů EUR, přičemž tento nástroj poskytlo výhradně několik bank ([…] (13)). Jeho součástí byla i řada doplňkových finančních ujednání neboli podmínek, jako například […].
(20)
Vzhledem ke zhoršení výsledků společnosti se vedení skupiny SAS v prosinci 2011 rozhodlo starý revolvingový úvěrový nástroj plně vyčerpat. Poté, co dceřiná společnost skupiny SAS (konkrétně Spanair) v lednu 2012 podala návrh na vyhlášení úpadku, začala skupina SAS jednat s bankami a 15. března 2012 se dohodla na změně doplňkových ujednání. V důsledku této změny doplňkových ujednání se zvýšily náklady na čerpání starého revolvingového úvěrového nástroje, zpřísnily podmínky čerpání a společnosti SAS vznikla povinnost okamžitě splatit čerpanou částku v plné výši. Skupina SAS navíc musela věřitelům předložit plán rekapitalizace, který muselo schválit její představenstvo a hlavní akcionáři, tedy dotčené státy a nadace KAW.
(21)
Plán rekapitalizace vycházel z tzv. plánu 4XNG, na němž se pracovalo již na počátku roku 2012. Plán 4XNG zohledňoval také obavy, které byly v souvislosti se stávajícím obchodním plánem skupiny SAS nazvaným „4 Excellence“ („plán 4X“) vyjádřeny […] v květnu 2012. Skupina SAS prohlašovala, že by se díky plánu 4XNG mohla stát finančně soběstačnou leteckou společností. Plán stanovil řadu finančních cílů, které skupina SAS musí ve finančním roce 2014/2015 splnit. K těmto cílům patřilo mj. dosažení ziskového rozpětí před zdaněním a úrokovými náklady (EBIT) přes 8 %, poměru finanční připravenosti přes 20 % a poměru vlastního kapitálu a celkových aktiv přes 35 %. Předpokládalo se, že plán 4XNG umožní skupině SAS zvýšit zisk před zdaněním (EBT) o přibližně 3 miliardy SEK ročně, přičemž jeho provedení si vyžádá náklady na restrukturalizaci a jednorázové náklady ve výši přibližně 1,5 miliardy SEK.
(22)
Dalším cílem plánu 4XNG bylo připravit společnost na zavedení nových účetních pravidel pro důchody, a to od listopadu 2013, přičemž se očekávalo, že tato pravidla budou mít negativní dopad na vlastní kapitál skupiny SAS. Plán dále obsahoval závazek dokončit plán pozbytí aktiv a financování v celkovém rozsahu asi 3 miliardy SEK v potenciálních čistých peněžních výnosech z prodeje. Součástí pozbytí aktiv byl (14) i) prodej společnosti Widerøe, dceřiné regionální letecké společnosti v Norsku (15), ii) prodej menšinového podílu v […], iii) prodej podílů v nemovitostech spojených s letištěm, iv) externí zajištění pozemního odbavování (16), v) prodej leteckých motorů (17), vi) prodej a zpětný pronájem či další finanční transakce, pokud jde o […], vii) externí zajištění služeb řídicích systémů a telefonních center (18) a viii) prodej nebo zajištěné financování tří letadel typu Q400.
(23)
Dotčené státy trvají na tom, že plán 4XNG je samofinancující, což znamená, že společnost SAS z provozní činnosti a pozbytím aktiv nesouvisejících s její hlavní činností získá dostatek peněžních prostředků k financování počátečních nákladů na realizaci plánu 4XNG. Společnost SAS však měla obavy z toho, že se investoři vzhledem k významným počátečním nákladům na realizaci plánu 4XNG budou domnívat, že její situace z hlediska likvidity je neutěšená. Společnost SAS tedy požádala, aby byl spolu se zavedením nového revolvingového nástroje podporovaného dotčenými státy a nadací KAW prodloužena platnost revolvingového úvěrového nástroje starého. Společnost SAS však tvrdí, že ani starý (prodloužený) revolvingový úvěrový nástroj ani nový revolvingový úvěrový nástroj nebude čerpán.
(24)
Diskuse o novém revolvingovém úvěrovém nástroji začaly 4. června 2012 (19). Banky, které byly v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje věřiteli, zpočátku v souladu s plánem rekapitalizace (viz bod 20 výše) požadovaly, aby členské státy znovu poskytly vlastní kapitál, např. prostřednictvím emise s předkupním právem, protože nebyly ochotny podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji samy. Dotčené státy však tuto myšlenku odmítly.
(25)
Po určitém vyjednávání banky souhlasily se zřízením nového revolvingového úvěrového nástroje, který sestaví společně s dotčenými státy a nadací KAW a jenž se bude z hlediska struktury vyznačovat naprostou rovnoprávností, tj. neuplatní se v něm podřízené postavení či nepřiměřená práva na zajištění. Je třeba poznamenat, že původně měl nový revolvingový úvěrový nástroj dosahovat objemu [3-6] miliard SEK, přičemž k dispozici bylo zajištění ve výši pouze [1-4] miliard SEK. Dne 22. října 2012 byl objem nového revolvingového úvěrového nástroje s konečnou platností snížen na 3,5 miliardy SEK (přibližně 400 milionů EUR).
(26)
Nový revolvingový úvěrový nástroj poskytly tytéž banky jako nástroj starý (s jednou výjimkou (20)) spolu s dotčenými státy a nadací KAW. Dotčené státy tedy v souladu s výší svého podílu ve společnosti SAS poskytly 50 % nového revolvingového úvěrového nástroje a zbývajících 50 % poskytly banky a nadace KAW. Dotčené státy a nadace KAW se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílely za týchž podmínek (poplatky, úrokové sazby, doplňková ujednání) jako banky.
(27)
Níže jsou uvedeny hlavní charakteristiky nového revolvingového úvěrového nástroje:
-
Byl rozdělen do dvou podnástrojů v objemu 2 miliard SEK(nástroj A) a 1,5 miliardy SEK(nástroj B), do nichž příslušné státy přispěly 50 % hodnoty. Součástí cenových podmínek u obou nástrojů byl přímý poplatek, poplatek za poskytnutí úvěru, poplatek za užívání, marže a výstupní poplatek.
-
Aby mohla společnost SAS revolvingový úvěrový nástroj čerpat, musela splnit určité podmínky, přičemž tyto podmínky byly u nástroje B přísnější než u nástroje A (21).
-
V novém revolvingovém úvěrovém nástroji byl zachován balíček prvků zajištění ze starého revolvingového úvěrového nástroje, věřitelům bylo navíc poskytnuto zajištění na všechny akcie ve společnosti Widerøe a všechna ostatní nezatížená dlouhodobá aktiva, jež skupina SAS vlastnila k prosinci 2012. Nový revolvingový úvěrový nástroj tak měl přednostní zajištění na mnoho aktiv společnosti SAS, mj. i 100 % akcií jejích dceřiných společností Widerøe a SAS Spare Engine, 18 letadel a řadu nemovitostí. Účetní hodnota těchto zajištění byla stanovena na přibližně 2,7 miliardy SEK(tj. přibližně 75 % hodnoty nového revolvingového úvěrového nástroje) a byla poměrně rozdělena mezi nástroj A a nástroj B.
-
Nástroj B bylo možné čerpat pouze poté, co bude plně vyčerpán nástroj A. Po 1. lednu 2014 z něj společnost SAS mohla čerpat pouze za podmínky, že došlo k dokončení prodeje aktiv nebo akcií společnosti Widerøe.
-
Datem splatnosti nového revolvingového úvěrového nástroje byl 31. březen 2015.
(28)
Podmínky nového revolvingového úvěrového nástroje byly sjednány 25. října 2012. Zřízení nástroje však bylo podmíněno mj. souhlasem parlamentů všech dotčených států a podpisem kolektivních smluv s letovými posádkami a palubními průvodčími.
(29)
Dotčené státy předložily zprávu, kterou připravila společnost CITI ze dne 7. listopadu 2012 („zpráva společnosti CITI“) a jejímž cílem bylo posoudit, zda by se soukromý investor nacházející se v situaci, jež by se co nejvíce podobala situaci dotčených států, případně mohl podílet na novém revolvingovém úvěrovém nástroji za obdobných podmínek. Pro případ úspěšné realizace plánu 4XNG v jeho základním scénáři došla zpráva společnosti CITI k závěru, že důsledkem účasti dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji by (od listopadu 2012 do března 2015) byla vnitřní míra návratnosti („IRR“) ve výši [90-140] %, [4-9]násobná návratnost investice a nárůst hodnoty vlastního kapitálu téměř o [700-1 200] %. Zpráva společnosti CITI došla k závěru, že návratnost, kterou požadovaly dotčené státy, by tedy byla minimálně totožná jako návratnost, již by v podobné situaci požadovali soukromí investoři. Ve zprávě společnosti CITI však nebylo posouzeno, s jakou pravděpodobností společnost SAS „základní scénář“ plánu 4XNG úspěšně provede, ani to, jaký dopad budou mít odchylky od „základního scénáře“, např. pokud by se nepodařilo zpeněžit aktiva nesouvisející s hlavní činností.
(30)
Dne 19. prosince 2012 oznámila společnost SAS, že veškeré podmínky nezbytné k tomu, aby nový revolvingový úvěrový nástroj vstoupil v platnost (viz bod 28 výše), jsou splněny, a to včetně souhlasu parlamentů v dotčených členských státech. Počínaje tímto dnem byl až do 3. března 2014 účinný nový revolvingový úvěrový nástroj, který tak nahradil revolvingový úvěrový nástroj starý (22).
(31)
Dopisem ze dne 3. června 2013 Dánsko a Švédsko vysvětlily, že prodej 80 % akcií společnosti Widerøe (viz bod 22 výše) vedl k tomu, že se dotčené státy a věřitelské banky se společností SAS dohodly na změně podmínek nového revolvingového úvěrového nástroje, přestože smlouva o změně ještě nebyla formálně podepsána. V připomínkách, které během formálního vyšetřovacího řízení podaly, informovaly dánské a švédské úřady Komisi, že smlouvu o změně nového revolvingového úvěrového nástroje podepsaly všechny strany a že tato změna vstoupí v platnost, jakmile bude převod společnosti Widerøe dokončen, tj. 30. září 2013. Tato změna sestávala z těchto kroků:
-
Objem nástroje A bude snížen z 1,173 miliardy SEK na 0,8 miliardy SEK a jeho splatnost bude prodloužena o pět měsíců, tj. do 1. června 2014.
-
Společnost SAS dá do zástavy [0,5-0,8] miliardy SEK v hotovosti jako zajištění nástroje A. Na zbývající [0,1-0,4] miliardy SEK se budou vztahovat zajištění, která jsou již v dohodě o novém revolvingovém úvěrovém nástroji uvedena.
-
Částka 0,2 miliardy SEK z nástroje A bude zrušena, jakmile dojde k částečnému pozbytí úseku pozemního odbavování. Než byl nový revolvingový úvěrový nástroj dne 4. března 2014 zrušen, uzavřela společnost SAS s potenciálním kupcem prohlášení o záměru (23).
-
Objem nástroje B bude z 1,5 miliardy SEK snížen na 1,2 miliardy SEK.
5. ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
(32)
Komise ve svém rozhodnutí o zahájení řízení vyjádřila pochybnosti o tom, že se účast dotčených států, nadace KAW a bank na novém revolvingovém úvěrovém nástroji uskutečnila za rovných podmínek, a to zejména z těchto důvodů:
-
Vzhledem ke své účasti na starém revolvingovém úvěrovém nástroji měly banky již dříve vůči společnosti SAS expozici. Banky svůj vklad do nového revolvingového úvěrového nástroje dokonce snížily přibližně na polovinu, a omezily tak svou expozici vůči společnosti SAS v souvislosti s revolvingovým úvěrovým nástrojem přibližně o 50 %, zatímco dotčené státy - kterým se vzhledem k trvale negativním výsledkům společnosti SAS emise s předkupním právem z let 2009 a 2010 nijak nevrátily - svou expozici vůči společnosti SAS navýšily.
-
Skutečnost, že společnost SAS v lednu 2012 starý revolvingový úvěrový nástroj zcela vyčerpala, mohla ovlivnit rozhodnutí věřitelských bank o účasti na novém nástroji, které tak mohly usilovat o to, aby se vyhnuly dalšímu čerpání prostředků a zajistily si vzhledem k potížím společnosti, že jejich vklady do revolvingového úvěrového nástroje nebudou zcela ztraceny.
-
Komisi nebylo jasné, zda rozhodnutí bank podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji bylo ovlivněno tím, že dotčené státy v předchozích letech poskytovaly společnosti SAS trvalou podporu. Komise dále konstatovala, že zapojení dotčených států je nezbytným předpokladem k tomu, aby se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji mohly podílet i soukromé hospodářské subjekty.
-
Komise si nebyla jista, zda lze účast nadace KAW na novém revolvingovém úvěrovém nástroji srovnávat s účastí soukromého investora, vzhledem k tomu, že nadace KAW má vůči společnosti SAS expozici nejen v souvislosti s podílem jejích akcií, který drží, ale také prostřednictvím banky SEB.
(33)
Komise si dále kladla otázku, zda lze účast dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji z pohledu akcionáře považovat za racionální, či nikoliv, a zda by takováto účast byla v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství, i pokud by se odhlédlo od argumentace účastí za rovných podmínek. Komise v tomto ohledu posuzovala, zda jsou předpoklady, o něž se plán 4XNG opírá, dostatečně podložené na to, aby přiměly soukromého investora k účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji, a zda analýzy citlivosti, jež byly v rámci tohoto plánu provedeny, nejsou příliš optimistické.
(34)
Komise například poukázala mj. na optimistická čísla v plánu, pokud jde o růst trhu v sedadlokilometrech ve vztahu k dostupným sedadlům a růst HDP i 0 % inflaci, jež se pro období let 2015-2017 předpokládala. Dále vyjádřila pochyby, zda v době podpisu smlouvy o novém revolvingovém úvěrovém nástroji bylo možné předpokládat, že všechny iniciativy zaměřené na úspory nákladů a pozbytí aktiv budou úspěšně provedeny.
(35)
Co se týče podmínek nového revolvingového úvěrového nástroje a posouzení společnosti CITI týkajícího se očekávané návratnosti při účasti dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji, zdůraznila Komise, že se ve zprávě společnosti CITI neposuzoval plán 4XNG ani nebyla provedena analýza citlivosti finančního modelu, a že se společnost CITI v této zprávě opírala pouze o informace, které jí byly poskytnuty. Komise dále zdůraznila, že ve zprávě společnosti CITI nebylo zajištění nového revolvingového úvěrového nástroje oceněno z pohledu soukromého investora v tržním hospodářství a že zde nebyl vzat v potaz dopad možných alternativních scénářů pracujících s méně příznivými předpoklady (včetně neplnění závazků) na analýzu návratnosti. Komise v tomto směru konstatovala, že podle zprávy společnosti CITI byla pravděpodobnost toho, že by společnost SAS v následujících třech letech nedostála svým závazkům, nulová, což se zdá být podceněním rizika.
(36)
Vzhledem k výše uvedeným skutečnostem nemohla Komise vyloučit, že by účast dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji mohla společnost SAS zvýhodnit ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(37)
Komise v neposlední řadě vyjádřila pochybnosti o tom, zda je možné nový revolvingový úvěrový nástroj považovat za slučitelný s vnitřním trhem, pokud měla být v jeho rámci poskytnuta státní podpora ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU. Komise v tomto směru posuzovala, zda lze uplatnit některé z důvodů slučitelnosti, které stanoví čl. 107 odst. 1 SFEU. S ohledem na povahu opatření a na obtíže společnosti SAS Komise konstatovala, že jedinými relevantními kritérii se zdají být pravidla týkající se státní podpory na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích podle čl. 107 odst. 3 písm. c) SFEU na základě pokynů Společenství pro státní podporu na záchranu a restrukturalizaci podniků v obtížích (24) („pokyny k záchraně a restrukturalizaci“). Komise však dospěla k předběžnému závěru, že podmínky státní podpory na záchranu a restrukturalizaci podle pokynů k záchraně a restrukturalizaci zřejmě nejsou naplněny.
6. PŘIPOMÍNKY K ROZHODNUTÍ O ZAHÁJENÍ ŘÍZENÍ
6.1. Připomínky Dánska a Švédska
(38)
Dánsko a Švédsko tvrdí, že podmínky jejich účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji byly tržní, protože jejich účast se vzhledem k účasti bank a nadace KAW uskutečnila za rovných podmínek, což vylučuje, že by došlo ke státní podpoře.
(39)
Dánsko a Švédsko tvrdí, že společnost SAS ze starého revolvingového úvěrového nástroje během období, kdy probíhalo vyjednávání o novém revolvingovém úvěrovém nástroji, ani jednou nečerpala. V tomto směru poukazují na změny starého revolvingového úvěrového nástroje, k nimž došlo v březnu 2012 a jež zaváděly ještě přísnější podmínky čerpání, a tvrdí, že od konce června 2012 mohly banky případnou žádost společnosti SAS o čerpání odmítnout. V březnu 2012 společnost SAS částku čerpanou z revolvingového úvěrového nástroje plně splatila a od té doby ze starého revolvingového úvěrového nástroje nečerpala. Tyto banky lze tedy opodstatněně považovat za „vnější“ investory, kteří se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílejí za podmínek, jež jsou vzhledem k dotčeným státům rovné (25), a aniž by měly vůči společnosti SAS nějakou významnou nezajištěnou expozici (26).
(40)
Co se týče účasti nadace KAW na novém revolvingovém úvěrovém nástroji spolu s bankami, zastávají dánské a švédské úřady názor, že hospodářská expozice nadace KAW vůči bance SEB je pouze omezená, a že nemohla její rozhodnutí podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji ovlivnit.
(41)
Dánsko a Švédsko jsou nadto přesvědčeny, že plán 4XNG je realistický a lze jej úspěšně realizovat. Zastávají názor, že všechna hlediska a všechny předpoklady, včetně prognóz výnosů („ukazatele RASK“) (27), opatření k úspoře nákladů a plánovaná pozbytí aktiv, byly pečlivě prověřeny s ohledem na splnění finančních cílů v rámci plánu 4XNG na období 2014-2015. Plán 4XNG - a všechny předpoklady, o něž se opírá, - navíc pečlivě posoudili externí finanční poradci dotčených států (Goldman Sachs) i bank ([…]), přičemž tento plán byl podle jejich připomínek a doporučení následně upraven. Dánsko a Švédsko dále zdůrazňují, že očekávání úspěšné realizace plánu při rozhodování o účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji navíc podpořila skutečnost, že odkládací podmínkou pro nový revolvingový úvěrový nástroj bylo uzavření nových kolektivních smluv. Podle Dánska a Švédska nasvědčuje vývoj od prosince 2012 a zrušení nového revolvingového úvěrového nástroje dne 4. března 2014 tomu, že plán bude mít očekávané výsledky (28).
(42)
Dánsko a Švédsko tvrdí, že podmínky nového revolvingového úvěrového nástroje odpovídají běžným tržním podmínkám, neboť jsou srovnatelné s podmínkami u obdobných transakcí, a nový revolvingový úvěrový nástroj se navíc v porovnání s většinou analyzovaných transakcí vyznačuje vyššími přímými poplatky a přísnějšími podmínkami čerpání. Co se týče balíčku prvků zajištění, uvádí Dánsko a Švédsko, že vlastní finanční rizika věřitelských bank jsou zanedbatelná, neboť odhadovaná hodnota zajištění jasně převyšuje objem nástroje A. V případě likvidace by tedy pohledávky všech věřitelských bank byly uspokojeny z balíčku prvků zajištění nebo z jiných aktiv společnosti SAS, která by bylo možné prodat, např. […], její podíl v […] atd. Výše uvedený argument podporuje také to, že během první poloviny roku 2013 skutečně došlo ke zrušení významné části závazků v rámci nástroje A. Podle Dánska a Švédska to dokazuje, že banky při rozhodování, zda se budou spolu s dotčenými státy a nadací KAW na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílet, jednaly tržně a obezřetně.
(43)
Dánsko a Švédsko v neposlední řadě také uvádějí, že účast na novém revolvingovém úvěrovém nástroji přinesla věřitelům, kteří na něj poskytli prostředky, významnou návratnost, a to aniž by společnost SAS musela z nástroje čerpat. Tato skutečnost by měla podpořit názor, že účast dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji spolu s nadací KAW a bankami je plně v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství.
6.2. Připomínky skupiny SAS
(44)
Skupina SAS tvrdí, že dotčené státy se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílely jako akcionáři, ne jako veřejné orgány. Z tohoto pohledu bylo namístě dát účasti na takovémto nástroji přednost před kapitálovým vkladem, a to vzhledem k výraznému výnosu pro akcionáře/věřitele z poplatků i vzhledem k pravděpodobnému nárůstu hodnoty akcií.
(45)
Pokud jde o zásadu rovných podmínek, uvádí skupina SAS, že byla naplněna vzhledem k tomu, že banky vůči SAS neměly žádnou expozici, a proto by se s nimi mělo zacházet jako s „vnějšími“ investory. Účast dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji navíc neměla vliv na chování bank, neboť akcionáře o tuto účast požádala společnost SAS, a nikoliv banky. Skupina SAS dále tvrdí, že banky se rozhodly podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji za rovných podmínek vzhledem k dotčeným státům a nadaci KAW na základě velmi pozitivních výsledků analýzy rizik a výnosů.
(46)
Skupina SAS dále potvrzuje tvrzení Dánska a Švédska, že předpoklady, ze kterých plán 4XNG vycházel, byly dostatečně podložené a dotčené prognózy ohledně tří hlavních faktorů, tedy růstu trhu v sedadlokilometrech ve vztahu k dostupným sedadlům, růstu HDP v období let 2015-2017 a předpokládané 0 % inflaci, velmi reálné. Všechny věřitelské banky rizika spojená s realizací plánu důkladně prověřily, přičemž se zaměřily především na ukazatel RASK, který je klíčovým ukazatelem ziskovosti společnosti.
(47)
Skupina SAS zároveň tvrdí, že balíček prvků zajištění byl posouzen dostatečně a že riziko toho, že by společnost SAS neplnila podmínky realizace plánu 4XNG, bylo zmírněno. Nasvědčuje tomu i to, že odkládací podmínkou pro vstup věřitelů do nového revolvingového úvěrového nástroje byly úspory nákladů a že pro úspěšnou realizaci plánu bylo klíčové uzavření nových kolektivních smluv v listopadu 2012.
(48)
Skupina SAS dále kritizuje Komisi, že nevzala v úvahu možnost úpadku a to, že by dotčené státy ztratily hodnotu svého společného podílu, pokud by nový revolvingový úvěrový nástroj nebyl poskytnut. Skupina SAS v této souvislosti zdůrazňuje, že se dotčené státy na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílely jako klíčoví akcionáři společnosti SAS s cílem zajistit si odpovídající návratnost svých investic.
(49)
Skupina SAS v neposlední řadě uvádí, že se díky realizaci plánu 4XNG podařilo dosáhnout zisku před zdaněním ve výši 3 miliard SEK, v důsledku čehož společnost SAS v období od listopadu 2012 do července 2013 zaznamenala pozitivní výsledek.
6.3. Připomínky společnosti FAM
(50)
Podle společnosti FAM, která je odpovědná za správu aktiv nadace KAW, se nadace KAW rozhodla podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji bez ohledu na svůj podíl v bance SEB a na expozici SEB vůči společnosti SAS. Společnost FAM tvrdí, že nadace KAW nemá v bance SEB většinový podíl, ani nelze říci, že by banku SEB ovládala.
(51)
Společnost FAM posoudila plán 4XNG, finanční rizika s ním spojená a balíček prvků zajištění, a dospěla k závěru, že účast na novém revolvingovém úvěrovém nástroji je v zájmu nadace KAW. V tomto ohledu porovnala vyhlídky ochrany dlouhodobých investic nadace KAW do společnosti SAS a možnou budoucí návratnost těchto investic i vysoké poplatky, které by společnost SAS v rámci nového revolvingového úvěrového nástroje zaplatila na jedné straně, a likvidaci společnosti SAS na straně druhé, která z jejího hlediska nepředstavovala ekonomicky zajímavou variantu.
(52)
Společnost FAM také souhlasí s Dánskem, Švédskem a skupinou SAS v tom, že se všichni akcionáři podíleli na novém revolvingovém úvěrovém nástroji za rovných podmínek, aniž by se uplatnila jakákoliv forma podřízení, nepřiměřených práv na zajištění či jiných nerovných podmínek. Rozhodnutí podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji vycházelo z podrobné analýzy vyhlídek na ziskovost v důsledku toho, že společnost SAS bude v budoucnu silná a konkurenceschopná.
(53)
Společnost FAM v neposlední řadě souhlasí s názorem Dánska a Švédska, že rozhodnutí věřitelských bank podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji vycházelo z obchodních úvah, neboť v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje byla stávající expozice těchto bank pouze teoretická. Společnost FAM tvrdí, že banky měly k účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji ještě menší motivaci než dotčené státy a nadace KAW, které mohly spoléhat na růst ceny akcií. Proto má za to, že je zásadu rovných podmínek třeba považovat za naplněnou.
7. POSOUZENÍ OPATŘENÍ
7.1. Existence státní podpory
(54)
Podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování EU „podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.“
(55)
Pojem státní podpory se vztahuje na jakoukoli výhodu financovanou ze státních prostředků poskytnutou přímo či nepřímo státem jako takovým nebo zprostředkujícím subjektem jednajícím na základě svěřených pravomocí.
(56)
Má-li určité opatření představovat státní podporu, musí být financováno ze státních prostředků a musí je být možnost státu přičíst. Za státní prostředky se v zásadě považují prostředky některého z členských států a jeho veřejných orgánů, jakož i prostředky veřejných podniků, v nichž mají veřejné orgány přímo nebo nepřímo kontrolní vliv.
(57)
Je nepochybné, že dotčené opatření obnášelo státní prostředky, neboť bylo financováno z prostředků pocházejících z rozpočtů dotčených států, a že lze toto opatření státu přičíst. Lze zejména poukázat na skutečnost, že dánský i švédský parlament účast obou států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji schválily (viz bod 30 výše).
(58)
Dotčené opatření by muselo narušovat hospodářskou soutěž či představovat hrozbu v tomto směru a pravděpodobně ovlivňovat obchod mezi členskými státy.
(59)
Z ustálené judikatury vyplývá, že pokud finanční podpora poskytnutá některým z členských států posiluje postavení podniku oproti jiným podnikům, jež jsou při obchodu v rámci Unie jeho konkurenty, pak je dán přinejmenším potenciální vliv na obchod mezi členskými státy a na hospodářskou soutěž (29). V tomto ohledu zastává Komise názor, že tuto podmínku by splňovala jakákoli potenciální hospodářská výhoda poskytnutá společnosti SAS ze státních prostředků. Společnosti SAS konkurují jiné letecké společnosti v Evropské unii a v Evropském hospodářském prostoru, zejména od 1. ledna 1993, kdy vstoupila v platnost třetí fáze liberalizace letecké přepravy („třetí balíček“) (30). Kromě toho letecké dopravě u cest na relativně kratší vzdálenosti v rámci EU konkuruje i doprava silniční a železniční, a mohli by proto být dotčeni i silniční a železniční dopravci.
(60)
Jediným z kritérií pojmu státní podpory, kterým je třeba se v tomto případě zabývat, je, zda opatření společnosti SAS selektivně poskytuje nepatřičnou hospodářskou výhodu.
(61)
Vzhledem ke zrušení nového revolvingového úvěrového nástroje ode dne 4. března 2014 posuzovala Komise, zda nový revolvingový úvěrový nástroj od svého zřízení v roce 2012 do svého zrušení v roce 2014 poskytoval společnosti SAS selektivně nepatřičnou hospodářskou výhodu.
7.2. Hospodářská výhoda pro společnost SAS
(62)
K určení toho, zda byla společnosti SAS poskytnuta státní podpora ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU, či nikoliv, posoudí Komise, zda byla letecké společnosti poskytnuta hospodářská výhoda, kterou by za běžných tržních podmínek nezískala. Komise ke zkoumání této otázky uplatňuje zásadu investora v tržním hospodářství; podle této zásady by se o státní podporu nejednalo v případě, že by za obdobných okolností soukromý investor, jehož velikost by byla srovnatelná s velikostí příslušných orgánů ve veřejném sektoru a jenž by jednal v běžných tržních podmínkách v tržním hospodářství, mohl být motivován k tomu, aby ve prospěch příjemce provedl dotčené opatření.
(63)
Komise tedy na základě zásady investora v tržním hospodářství musí posoudit, zda by soukromý investor uzavřel posuzovanou transakci za týchž podmínek. Hypotetický soukromý investor jedná jako obezřetný poskytovatel kapitálu, který usiluje o maximalizaci svých zisků, aniž by však podstupoval příliš velká rizika v poměru k výnosu (31).
(64)
Příspěvek z veřejných prostředků v zásadě nepředstavuje státní podporu, pokud k němu dochází souběžně s významným kapitálovým vkladem soukromého investora, který proběhl za srovnatelných okolností a za srovnatelných podmínek (rovné podmínky) (32).
7.2.1. Rovné podmínky při účasti států, nadace KAW a bank na novém revolvingovém úvěrovém nástroji
(65)
Komise konstatuje, že věřitelské banky, které se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílely, se podílely také na revolvingovém úvěrovém nástroji starém. V novém revolvingovém úvěrovém nástroji však dotčené státy svou expozici vůči společnosti SAS navýšily, zatímco banky svůj vklad snížily přibližně na polovinu (z 366 milionů EUR na asi 200 milionů EUR), čímž svou celkovou stávající expozici v rámci revolvingového úvěrového nástroje vůči společnosti SAS přibližně o 50 % omezily. Vzhledem k tomu vyjádřila Komise v rozhodnutí o zahájení řízení pochybnosti ohledně toho, že by mohl být argument rovných podmínek naplněn, neboť se nezdálo, že by postavení dotčených států a bank bylo srovnatelné.
(66)
Dánsko, Švédsko a skupina SAS argumentují tím, že věřitelské banky při jednání o své účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji žádnou expozici v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje neměly. Tyto banky by proto měly být považovány za „vnější“ investory v postavení srovnatelném s dotčenými státy a nadací KAW.
(67)
Komise konstatuje, že společnost SAS v lednu 2012 starý revolvingový úvěrový nástroj (viz bod 20 výše) zcela vyčerpala. Změny starého revolvingového úvěrového nástroje v březnu 2012 dokonce mj. zahrnovaly i podmínku úplného a okamžitého splacení čerpané částky. Dotčené částky byly v plné výši splaceny v březnu 2012, přičemž změny starého revolvingového úvěrového nástroje, jež byly v témže měsíci přijaty, společnosti SAS následně čerpání z tohoto nástroje nesmírně komplikovaly (33). Společnosti SAS byla také uložena povinnost předložit do června 2012 plán rekapitalizace, který muselo schválit její představenstvo a rovněž dotčené státy a nadace KAW jako hlavní akcionáři. Banky tento plán nejprve odmítly. Teprve v listopadu 2012 se dotčené státy poté, co revidovaný plán 4XNG pečlivě posoudily, rozhodly k účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji a banky je následovaly.
(68)
Dánské a švédské úřady a skupina SAS proto tvrdí, že společnost SAS žádat o čerpání starého revolvingového úvěrového nástroje fakticky nemohla. Banky, které si této situace byly vědomy, se musely rozhodnout, zda pokračovat v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje až do uplynutí jeho platnosti v červnu 2013, nebo se s dotčenými státy a nadací KAW podílet na novém revolvingovém úvěrovém nástroji za rovných podmínek, a to přes skutečnost, že dotčené státy a nadace KAW, měly jako akcionáři po provedení plánu 4XNG větší motivaci se na tomto nástroji podílet vzhledem k možnosti dosáhnout zvýšení hodnoty svých akcií.
(69)
Ačkoliv Komise považuje za pravděpodobné, že přinejmenším ty z bank, které vůči společnosti SAS neměly jiné nezajištěné dvoustranné expozice, nebyly v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje v době, kdy se rozhodly podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji, významně exponovány, zastává také názor, že přesto existovalo riziko, že společnost SAS mohla před zřízením nového revolvingového úvěrového nástroje podmínky čerpání splnit. Skutečnost, že se tak nestalo a že starý revolvingový úvěrový nástroj nebyl poté, co byl v březnu 2012 v plné výši splacen, využit, je v tomto směru irelevantní. Z tohoto hlediska se situace jeví tak, že banky měly v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje vůči společnosti SAS určitou míru expozice, kterou se státy (a nadace KAW) nevyznačovaly. Komise proto nemůže přijmout argument dánských a švédských úřadů, že se banky na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílely jako „vnější“ investoři bez ohledu na svou expozici v rámci starého revolvingového úvěrového nástroje.
(70)
Komise nadto nemůže souhlasit s Dánskem a se Švédskem, že expozice některých bank ve formě dvoustranných nástrojů spojených se starým revolvingovým úvěrovým nástrojem (34) nepředstavovala během období vyjednávání o novém revolvingovém úvěrovém nástroji žádné finanční riziko vzhledem k tomu, že tyto nástroje by bývaly nemohly být čerpány, pokud by nebyl starý revolvingový úvěrový nástroj čerpán v plné výši. Jak je uvedeno výše, existovalo riziko, byť nesporně malé, že podmínky čerpání mohly být splněny, přestože po změnách v březnu 2012 a zavedení přísných podmínek, byla pravděpodobnost, že společnost SAS bude starý revolvingový úvěrový nástroj čerpat, velice malá.
(71)
Nadto se zdá, že některé banky byly vůči společnosti SAS exponovány i jinak. Například kromě účasti na starém revolvingovém úvěrovém nástroji měla […] k 30. září 2012 nezajištěnou (a nečerpanou) dvoustranou expozici vůči společnosti SAS ve výši [200-600] milionů SEK, a rovněž nezajištěnou expozici na kreditních kartách ve výši [500-900] milionů SEK. Mohla proto odpovídat za pokrytí veškerých nákladů na poskytnutí náhrady zákazníkům, pokud by společnost SAS zrušila příslušné lety. Přestože tato nezajištěná expozice na kreditních kartách tvořila pouze [0-2] % z celkového úvěrového portfolia […] ve výši přibližně [1 000-3 000] miliard SEK, představovala i tak finanční riziko, a nelze tedy přijmout tvrzení, že […] byla při rozhodování o účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji vůči dotčeným státům ve srovnatelném postavení.
(72)
Tři další banky měly nadto expozici ve formě nesplacených nástrojů na financování letadel (např. […]). Ačkoliv dotčené státy tvrdí, že tato financování byla zajištěna letadly, a nepředstavovala pro banky finanční riziko, protože je bylo možné na trhu snadno prodat, fakticky to prokázáno nebylo. Zůstává nejasné, zda by v případě urgentního prodeje letadel byla celková částka skutečně získána zpět v plné výši.
(73)
V rozhodnutí o zahájení řízení si navíc Komise kladla otázku, zda jednání bank mohlo být ovlivněno jednáním dotčených států, a to vzhledem k průběžné finanční podpoře, kterou dotčené státy letecké společnosti v minulých letech poskytovaly (např. problémy emisí s předkupním právem v letech 2009 a 2010). Banky kromě toho byly, jak je vysvětleno v bodech 23 a 24 výše, ochotny se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji podílet pouze pod podmínkou, že se na něm budou podílet i dotčené státy.
(74)
Komise má v zásadě za to, že podmínku rovných podmínek nelze uplatnit v případech, kdy je účast dotčených států nezbytným předpokladem toho, aby se na dotčené transakci podíleli soukromí provozovatelé.
(75)
V průběhu formálního vyšetřovacího řízení Dánsko, Švédsko a skupina SAS argumentovaly tím, že při vyjednávání o novém revolvingovém úvěrovém nástroji se banky v žádné fázi necítily být jednáním dotčených států v minulosti a jejich ochotou nadále společnost SAS podporovat „zasaženy“, a to bez ohledu na to, že prognózy dotčených států týkající se výnosů při emisích s předkupním právem z let 2009 a 2010 se nenaplnily.
(76)
Komise nemůže vyloučit možnost, že by soukromé hospodářské subjekty nebyly ochotny do podniku, jejž v minulosti charakterizovaly takovéto výsledky a u kterého jsou prognózy nepředvídatelné, investovat jinak než při účasti dotčených států. Zároveň nemůže vyloučit ani to, že dotčené státy, které odmítly poskytnout nový vlastní kapitál a podílet se na podřízeném revolvingovém úvěrovém nástroji, již nechtěly do společnosti SAS vkládat další prostředky. Bez ohledu na tyto úvahy Komise stále není přesvědčena o tom, že účast států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji proběhla za podmínek, jež byly ve vztahu k podmínkám věřitelských bank rovné, a to vzhledem k tomu, že účast dotčených států vedla ke snížení celkové expozice bank vůči společnosti SAS v rámci revolvingového úvěrového nástroje přibližně o 50 %, zatímco dotčené státy svou expozici vůči této společnosti týmž krokem navýšily.
(77)
Pokud jde o to, zda lze jednání nadace KAW považovat za referenční kritérium, které umožňuje stanovit, jak by v dané situaci jednal soukromý investor, či nikoliv, vyplynulo z formálního vyšetřovacího řízení, že expozice nadace KAW vůči společnosti SAS prostřednictvím podílu v bance SEB byla menší, než se uvádělo v rozhodnutí o zahájení řízení. Vzhledem k tomu, že nadace KAW je pouze menšinovým akcionářem banky SEB a expozice banky SEB vůči společnosti SAS je omezená, lze dovozovat, že podíl nadace KAW na novém revolvingovém úvěrovém nástroji byl motivován vyhlídkami na ziskovost investice.
(78)
Formální vyšetřovací řízení Komisi nad rámec skutečností uvedených výše neumožnilo dospět s jistotou k závěru, že dotčená transakce proběhla za rovných podmínek.
(79)
Nezávisle na posouzení rovnosti podmínek zkoumala Komise také to, zda účast dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji lze z hlediska akcionářů považovat za racionální, či nikoliv a zda by naplnila zásadu investora v tržním hospodářství, i pokud by se rovností podmínek neargumentovalo.
7.2.2. Posouzení účasti států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji z hlediska zásady investora v tržním hospodářství
(80)
Otázka, kterou je třeba se zabývat, zní, zda by se soukromý investor v téže situaci jako dotčené státy, tj. stávající akcionáři společnosti SAS, za okolností podobných těm, s nimiž byly v roce 2012 dotčené státy konfrontovány, na novém revolvingovém úvěrovém nástroji za podobných podmínek podílel, či nikoliv (35).
(81)
V tomto ohledu jsou poučné nezávislé analýzy, které před dojednáním nového revolvingového úvěrového nástroje provedly externí finanční poradenské společnosti (konkrétně společnost Goldman Sachs International a společnost CITI jako poradenské společnosti dotčených států a […] jako poradenská společnost věřitelských bank). Podle Dánska a Švédska se dotčené státy rozhodly podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji teprve poté, co plán 4XNG podrobně posoudili jejich externí poradci, a po úpravě podmínek nového revolvingového úvěrového nástroje.
(82)
Komise vyjádřila ve svém rozhodnutí o zahájení řízení k rozsahu zprávy zpracované společností CITI určité výhrady, ovšem Dánsko a Švédsko vysvětlily, že se jejich rozhodnutí podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji se opíralo o všechny analýzy zpracované jejich finančními poradci, a zpráva společnosti CITI by proto neměla být posuzována izolovaně.
(83)
Finančním poradcům byl mj. zadán úkol, aby v tomto směru zpracovali kritickou analýzu plánu 4XNG a nového revolvingového úvěrového nástroje a relevantních citlivých a zranitelných míst. Tato analýza byla provedena na základě série zpráv s odkazem na historické výsledky společnosti SAS a na jiná referenční odvětvová kritéria. Poradci v souvislosti s plánem 4XNG i novým revolvingovým úvěrovým nástrojem vydali různá doporučení týkající se strategií ke zmírňování rizik. V souladu s těmito doporučeními požadovaly dotčené státy řadu úprav plánu 4XNG (aby se urychlila opatření na úsporu nákladů a aby se plán přizpůsobil dalším iniciativám) a rovněž úpravy podmínek nového revolvingového úvěrového nástroje tak, aby se snížila pravděpodobnost čerpání.
(84)
Při analýze plánu 4XNG externí poradci určili klíčové oblasti možného rizika, mj. oblast cílů na poli úspory nákladů, oblast pozbytí aktiv a oblast tlaku na ukazatel RASK, a věnovali jim zvláštní pozornost. Toto posouzení rizik vyústilo mj. v následující úvahy:
-
Cíle na poli úspory nákladů
V návaznosti na doporučení externích poradců byl plán 4XNG upraven a posílen tak, aby zahrnoval iniciativy na poli úspory nákladů v rozsahu přibližně [1-4] miliardy SEK za rok (oproti původnímu cíli [1-4] miliardy SEK za rok tedy došlo k nárůstu). Ačkoliv mezi možnými problémy, jež byly určeny, figurovalo i nesplnění cílů na poli úspory nákladů, klíčovým krokem k odstranění rizik spojených s plánem 4XNG před dojednáním nového revolvingového úvěrového nástroje bylo uzavření nových kolektivních smluv, v jejichž rámci by došlo ke snížení mezd a výhod zaměstnanců, a změny penzijního plánu v listopadu 2012. To mělo za následek přímé úspory nákladů ve výši necelých [0-3] miliard SEK za rok […], jež musely být na žádost států úspěšně realizovány předtím, než mohl nový revolvingový úvěrový nástroj nabýt účinnosti.
-
Pozbytí aktiv
V návaznosti na to, že původní předpoklady ohledně pozbytí aktiv zpochybnil externí finanční poradce, a také vzhledem k novým informacím, které během tohoto procesu vyšly najevo, se konečný seznam plánovaných pozbytí aktiv v plánu 4XNG odchýlil od seznamu, který společnost SAS původně sestavila (36). Finanční poradce dotčených států nakonec dospěl k závěru, že pozbytí aktiv (v odhadované hodnotě přibližně 3,0 miliardy SEK) obsažené v konečném plánu 4XNG je v předpokládaném časovém rámci proveditelné. Nový revolvingový úvěrový nástroj nadto obsahoval ustanovení upravující načasování prodeje společnosti Widerøe a nařizující použít výnosy z pozbytí aktiv důsledně ke splacení tohoto nástroje.
-
Tlak na ukazatel RASK
S přihlédnutím k relevantním údajům o historických trendech, prognózám třetích stran a známým změnám v konkurenčním prostředí v příslušné době byly posouzeny předpoklady, z nichž se při odhadu tlaku na výnosy a ukazatel RASK vycházelo. Nemělo se tedy za to, že by tyto předpoklady představovaly významné riziko, že se realizací plánu 4XNG nedosáhne očekávaných výsledků.
(85)
Co se týče pochybností Komise o optimistickém pohledu na konkrétní faktory v plánu 4XNG (např. růst trhu měřeno ukazatelem RASK, prognózy vývoje HDP a 0 % inflace v období 2015-2017) vyjádřené v rozhodnutí o zahájení řízení, vyplývá z informací předložených během formálního vyšetřovacího řízení Dánskem, Švédskem a skupinou SAS, že tyto odhady zohlednily zejména hlavní trhy, na kterých je společnost SAS aktivní. Projevila se zde i výraznější expozice společnosti vůči severní spíše než jižní Evropě a také její expozice vůči americkému trhu a asijskému trhu. Z učiněných vyjádření dále vyplývá, že odhadovaná inflace nákladů ve výši 0 % za rok v období 2015-2017 představuje čistý výsledek spojení základní míry inflace ve výši 2 % za rok (což odpovídá odhadované výši inflace v EU) a předpokladu, že bude možné její vliv neutralizovat prostřednictvím nových opatření ke snížení nákladů.
(86)
Pokud jde o nedostatečné testování citlivosti u analýzy vnitřní míry návratnosti uvedené ve zprávě společnosti CITI (viz bod 35 výše) a o počáteční obavy Komise ohledně potenciálního dopadu méně optimistických scénářů, obdržela Komise od Dánska a Švédska v jejich vyjádřeních k rozhodnutí o zahájení řízení dodatečné informace o rozsahu provedené analýzy citlivosti. Při zpracovávání plánu 4XNG v období červen-září 2012 v tomto směru společnost Goldman Sachs představila řadu testů citlivosti. Revidovaná analýza v září 2012 ukázala, že společnosti SAS nedojdou peněžní prostředky ani při scénářích s horšími výsledky, tj. že by se ve všech analyzovaných případech hotovostní pozice společnosti SAS udržela nad spodní hranicí pásma revolvingového úvěrového nástroje. Mělo se však za to, že k zachování důvěry trhů je zapotřebí mechanismus k zajištění likvidity a že revolvingový úvěrový nástroj zůstává nejrealističtější možností, jak tuto záložní likviditu získat.
(87)
Komise tedy bere na vědomí sérii finančních revizí plánu 4XNG (včetně rozsáhlé analýzy a testování různých iterací tohoto plánu). Komise si je rovněž vědoma výsledných požadavků dotčených států na snížení rizik při provádění a na vytvoření konsolidovaného plánu restrukturalizace ještě před vstupem do nového revolvingového úvěrového nástroje. Tyto kroky se zdají být v souladu s postupem obezřetného soukromého investora v tržním hospodářství. I tak je ovšem třeba zvážit, zda podmínky nového revolvingového úvěrového nástroje odpovídaly, či neodpovídaly tomu, co by soukromý investor v tržním hospodářství v téže situaci jako dotčené státy, tj. stávající akcionáři společnosti SAS, býval přijal.
(88)
Dánsko, Švédsko a skupina SAS vysvětlily, že specifickým rysem odvětví letecké dopravy je nutnost zachovat si vysokou úroveň finanční připravenosti tak, aby bylo možno udržet si důvěru zákazníků i zúčastněných stran, pokud jde o schopnost společnosti i nadále vykonávat svou činnost. Vzhledem k finančním potížím, jimž společnost SAS v roce 2012 čelila, a situaci v oblasti likvidity, jež v uvedené době panovala, byla pravděpodobně jedním z motivů pro účast dotčených států jakožto akcionářů společnosti SAS na novém revolvingovém úvěrovém nástroji snaha zabránit větším ztrátám či úpadku v případě rozsáhlého odčerpávání likvidity společnosti.
(89)
V tomto ohledu se zdá být patrné, že státy při dokončování podmínek nového revolvingového úvěrového nástroje čerpaly z doporučení nezávislých finančních poradců. Zdá se dokonce, že podmínky nového revolvingového úvěrového nástroje byly celkově zaměřeny na zmírnění hlavních zjištěných obchodních rizik. Jak se uvádí v bodě 84, klíčovou odkládací podmínkou pro realizaci nového revolvingového úvěrového nástroje bylo například úspěšné uzavření nových kolektivních smluv s letovými posádkami. Navíc se vzhledem k podmínkám čerpání platným pro nástroj B zdálo být velmi nepravděpodobné, že by k jeho čerpání mohlo dojít dříve než v březnu 2015 (37). Doplňková finanční ujednání, jež byla s novým revolvingovým úvěrovým nástrojem spojena, byla také z hlediska struktury koncipována tak, aby společnost SAS v případě, že se jí nepodaří naplnit klíčové finanční prognózy obsažené v plánu 4XNG, neměla k revolvingovému úvěrovému nástroji přístup nebo aby musela vrátit veškeré částky, které za dotčenou dobu z revolvingového úvěrového nástroje čerpala (38).
(90)
Nad rámec výše uvedených zjištění navíc Komise obdržela další informace týkající se přiměřenosti podkladového zajištění nového revolvingového úvěrového nástroje. Ve zprávě z května 2012 zpracovala […] nezávislé ocenění společnosti Widerøe a některých hmotných aktiv (včetně náhradních motorů, příslušných letadel, řady menších nemovitostí a některého vybavení), jež byly následně použity k zajištění nového revolvingového úvěrového nástroje. Ačkoliv se pozornost soustředila na společnost Widerøe, která se považovala za nejvýznamnější aktivum v rámci balíčku prvků zajištění, a posouzení dalších aktiv vycházelo z omezenějších informací, dosáhla v souhrnném ocenění celková hodnota aktiv výše přibližně [1-4]-[3-6] miliard SEK. Celková odhadovaná hodnota aktiv, která byla použita k zajištění, tedy převyšuje objem nástroje A. Podle názoru Dánska a Švédska se tento stav považoval pro věřitele nového revolvingového úvěrového nástroje za dostatečně uspokojivý vzhledem k tomu, že pravděpodobnost, že společnost SAS někdy bude čerpat nástroj B, se, jak je uvedeno výše, považovala za zanedbatelnou.
(91)
Vlastní finanční rizika spojená s novým revolvingovým úvěrovým nástrojem dále zmírňovala ustanovení o povinné platbě předem a/nebo zrušení závazků v rámci nového revolvingového úvěrového nástroje v případě, že by společnost SAS pozbyla určitých aktiv nebo využila jiných možností financování. Tato ustanovení o platbě předem a zrušení závazků měla za následek postupné snižování potenciálních ztrát. Celkový objem nového revolvingového úvěrového nástroje byl v důsledku prodeje společnosti Widerøe a na základě dohody, jež vstoupila v platnost po uskutečnění uvedeného prodeje v září roku 2013 (viz bod 31 výše) dokonce snížen z 3,5 na 2 miliardy SEK.
(92)
Zdá se tedy, že byl přijat komplexní a soudržný soubor opatření, jež se konkrétně zaměřila na zajištění další životaschopnosti společnosti SAS v období let 2012-2015 a snížení hlavních finančních rizik spojených s novým revolvingovým úvěrovým nástrojem.
(93)
Komise dále uznává, že je zapotřebí zvážit, zda mohl být srovnatelný soukromý investor za podobných tržních podmínek jako dotčené státy (tj. stávající akcionáři společnosti SAS) motivován k tomu, aby ve prospěch příjemce provedl dotčené opatření. Z toho důvodu je rovněž účelné zohlednit pro srovnání možné hypotetické situace, k nimž by došlo, pokud by dotčené opatření podniknuto nebylo.
(94)
Dánsko, Švédsko a skupina SAS v tomto ohledu ve svých vyjádřeních k rozhodnutí o zahájení řízení tvrdí, že by v případě, že by revolvingový úvěrový nástroj v roce 2012 nebyl poskytnut, pravděpodobně došlo k úpadku. Podle Dánska a Švédska by tak dotčeným státům vznikla celková ztráta ve výši 1 044 milionů SEK, tj. ve výši hodnoty jejich celkového akciového podílu. Zohledňovala se také vyhlídka ztráty budoucích kapitálových zisků v případě úspěšného provedení plánu 4XNG. Pro srovnání: Dánsko a Švédsko ve svých vyjádřeních odhadují, že pokud by společnost SAS nedostála svým závazkům v rámci nového revolvingového úvěrového nástroje, činila by celková možná ztráta vyplývající ze společného podílu dotčených států a jejich vkladů do revolvingového úvěrového nástroje v nejkrajnějším případě až kolem [1 000-3 000] milionů SEK (39).
(95)
V případě úpadku společnosti SAS se tedy případné další ztráty související s účastí dotčených států na novém revolvingovém úvěrovém nástroji (tj. přibližně 447,5 milionu SEK, pokud vyjdeme z ilustračního příkladu uvedeného Dánskem a Švédskem) jeví jako relativně omezené ve srovnání se ztrátou, k níž by tak jako tak došlo v souvislosti s jejich akciovými podíly. Z porovnání této poměrně omezené postupné změny v rámci scénáře s nedosažením výsledků (scénář s úpadkem), s nímž dotčené státy pracovaly, s možným pozitivním efektem pro dotčené státy při úspěšném provedení plánu 4XNG podle všeho vyplývá další argument ve prospěch rozhodnutí dotčených států o účasti na novém revolvingovém úvěrovém nástroji. Při nejoptimističtějším „základním“ scénáři se ve zprávě společnosti CITI celková výše možného kapitálového zisku dotčených států odhaduje na [7 000-12 000] milionů SEK. Ačkoliv Komise ve svém rozhodnutí o zahájení řízení vyjádřila určité výhrady k optimismu takovýchto růstových prognóz, uznává, že i v konzervativnějších příznivých scénářích by potenciální kapitálový zisk stále mohl výrazně převyšovat potenciální ztráty při scénářích nepříznivých.
(96)
Komise tedy bere na vědomí výše uvedené posouzení rizik a výnosů, jakož i rozsáhlý přezkum a testování plánu 4XNG, dodatečná ověření podkladového kolaterálu, (40) ustanovení o zrušení a platbách předem, která vedla k postupnému snižování potenciálních ztrát (41), a různá další opatření ke zmírnění rizik začleněná do nového revolvingového úvěrového nástroje (42). Při zohlednění výše uvedeného se rozhodnutí dotčených států podílet se na novém revolvingovém úvěrovém nástroji zdá být v souladu s kroky soukromého hospodářského subjektu, jenž by jednal s cílem dosáhnout běžné tržní návratnosti s ohledem na konkrétní situaci dané společnosti v dané době.
(97)
V návaznosti na skutečnosti uvedené výše dochází Komise k závěru, že se dotčené státy v postavení stávajících akcionářů společnosti SAS při rozhodnutí podílet se společně s nadací KAW a věřitelskými bankami v období od prosince 2012 do března 2014 na novém revolvingovém úvěrovém nástroji řídily přiměřenými a realistickými vyhlídkami na ziskovost. Z jejich účasti tedy pro společnost SAS neplynuly žádné výhody ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
7.3. Závěr ohledně existence státní podpory
(98)
S ohledem na výše uvedené dospěla Komise k závěru, že účast Dánska a Švédska na novém revolvingovém úvěrovém nástroji nepředstavuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 SFEU.
(99)
Závěrem Komise konstatuje, že Dánsko a Švédsko souhlasily s přijetím a oznámením tohoto rozhodnutí v anglickém znění,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Financování společnosti Scandinavian Airlines prostřednictvím nového revolvingového úvěrového nástroje, který Dánské království a Švédské království zřídily v prosinci roku 2012, nepředstavuje podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy o fungování Evropské unie.
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Dánskému království a Švédskému království.
V Bruselu dne 9. července 2014.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 9 lipca 2014 r.
w sprawie środka pomocy SA.35668 (13/C) (ex 13/NN) (ex 12/CP) wdrożonego przez Danię i Szwecję na rzecz Scandinavian Airlines
(notyfikowana jako dokument nr C(2014) 4532)
(Jedynie tekst w języku angielskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2014/938/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
uwzględniając decyzję, na mocy której Komisja postanowiła wszcząć procedurę określoną w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w odniesieniu do pomocy SA.35668 (13/C) (ex 13/NN) (ex 12/CP) (1),
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami i uwzględniając otrzymane odpowiedzi,
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
Pod koniec października 2012 r. Dania, Szwecja i Norwegia (wspólnie „państwa, o których mowa”) skontaktowały się nieformalnie z Komisją oraz Urzędem Nadzoru EFTA („ESA”) w sprawie zamiaru uczestniczenia w nowym odnawialnym instrumencie kredytowym („RCF”) na rzecz Scandinavian Airlines („SAS”, „grupa SAS” lub „przedsiębiorstwo”). W dniu 12 listopada 2012 r. państwa, o których mowa, podjęły decyzję o uczestnictwie w nowym RCF, jednak formalnie nie zgłosiły Komisji tego środka.
(2)
W dniu 14 listopada 2012 r. Komisja wszczęła postępowanie z urzędu w sprawie nowego RCF. Komisja przesłała wnioski o udzielenie informacji do Danii i Szwecji 29 listopada 2012 r., 18 grudnia 2012 r., 28 stycznia 2013 r. i 18 lutego 2013 r., na które otrzymała odpowiedzi odpowiednio 6 grudnia 2012 r., 8 stycznia 2013 r., 5 i 13 lutego 2013 r. oraz 22 marca 2013 r. Dania i Szwecja przekazały dodatkowe informacje pismem z dnia 3 czerwca 2013 r.
(3)
Ponadto w dniu 20 listopada 2012 r. do Komisji wpłynęła skarga od przedsiębiorstwa Ryanair, a następnie, w dniu 4 lutego 2013 r., od stowarzyszenia tanich linii lotniczych ELFAA, odnośnie do której Dania i Szwecja przekazały uwagi w piśmie z dnia 22 marca 2013 r.
(4)
Pismem z dnia 19 czerwca 2013 r. Komisja poinformowała Danię i Szwecję o swojej decyzji w sprawie wszczęcia postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („TFUE”) w odniesieniu do tej pomocy („decyzja o wszczęciu postępowania”). Dania i Szwecja przekazały uwagi na temat tej decyzji w pismach z dnia 19 sierpnia 2013 r.
(5)
Decyzję Komisji o wszczęciu postępowania opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (2) w dniu 28 września 2013 r. Komisja zaprosiła zainteresowane strony do przedstawienia uwag dotyczących przedmiotowych środków.
(6)
Komisja otrzymała uwagi od grupy SAS oraz od Foundation Asset Management Sweden AB („FAM”) (3) w dniu 28 października 2013 r. W dniu 5 listopada 2013 r. Komisja przekazała te uwagi Danii i Szwecji, aby mogły się do nich ustosunkować. W pismach z dnia 4 i 5 grudnia 2013 r. władze duńskie i szwedzkie stwierdziły, że nie mają żadnych komentarzy na temat uwag grupy SAS i FAM.
(7)
Komisja zwróciła się do Danii i Szwecji o przekazanie dodatkowych informacji w piśmie z dnia 25 lutego 2014 r., na które otrzymała odpowiedzi od obu tych państw członkowskich w dniu 25 marca 2014 r. Ponadto pismami z dnia 5 i 7 marca 2014 r. władze duńskie i szwedzkie poinformowały Komisję, że przedsiębiorstwo SAS zdecydowało o anulowaniu nowego RCF i zbadaniu alternatywnych możliwości wzmocnienia swojej bazy kapitałowej. Anulowanie stało się skuteczne z dniem 4 marca 2014 r.
(8)
W pismach z dnia 4 i 7 lipca 2014 r. odpowiednio Szwecja i Dania wyraziły zgodę na zrzeczenie się swoich praw wynikających z art. 342 TFUE w związku z art. 3 rozporządzenia nr 1/1958 oraz na przyjęcie i notyfikację niniejszej decyzji w języku angielskim.
(9)
W ramach tej procedury wyłącznie Komisja posiada kompetencje w zakresie oceny, czy Dania i Szwecja przestrzegają przepisów TFUE. Z kolei ESA, na podstawie art. 109 ust. 1 Porozumienia o Europejskim Obszarze Gospodarczym („Porozumienie EOG”) w związku z art. 24 Porozumienia pomiędzy państwami EFTA w sprawie ustanowienia Urzędu Nadzoru i Trybunału Sprawiedliwości, posiada kompetencje do oceny, czy postanowienia Porozumienia EOG są przestrzegane przez Norwegię. Również na podstawie art. 109 ust. 2 oraz protokołu 27 do Porozumienia EOG, w celu zapewnienia jednolitego stosowania w całym EOG, ESA i Komisja współpracują, wymieniają się informacjami i konsultują się wzajemnie w sprawach dotyczących polityki nadzoru i w sprawach indywidualnych.
(10)
W związku z powyższym i biorąc pod uwagę równoległe kompetencje obu instytucji, w obecnej sprawie Komisja współpracowała i przeprowadzała konsultacje z ESA przed przyjęciem niniejszej decyzji.
2. SKANDYNAWSKI RYNEK TRANSPORTU LOTNICZEGO
(11)
Zgodnie z posiadanymi informacjami skandynawski rynek transportu lotniczego (obejmujący Danię, Szwecję, Finlandię i Norwegię) w przeliczeniu na liczbę oferowanych miejsc (4) (ASK) wzrósł pomiędzy 2001 r. a 2011 r. o 126 %. Za prawie cały wzrost na skandynawskim rynku lotów krótkodystansowych odpowiadają tani przewoźnicy, w szczególności Norwegian Air Shuttle i Ryanair. W istocie szacuje się, że tani przewoźnicy wygenerowali 90 % wzrostu w tym okresie (5).
(12)
Pomimo wzrostu znaczenia tanich przewoźników największym graczem na skandynawskim rynku pozostaje grupa SAS z udziałem w rynku w 2011 r. kształtującym się na poziomie 35,6 %, czyli daleko od wysokiego poziomu przekraczającego 50 % dekadę wcześniej. W tym samym roku udziały w rynku Norwegian Air Shuttle i Ryanair sięgały odpowiednio 18,7 % i 6,8 %.
3. BENEFICJENT
(13)
SAS jest flagowym przewoźnikiem państw, o których mowa, jest największymi liniami lotniczymi w Skandynawii i ósmymi pod względem wielkości liniami lotniczymi w Europie. Jest również członkiem założycielem Star Alliance. Grupa linii lotniczych obejmująca Scandinavian Airlines, Widerøe (6) i Blue1 ma siedzibę główną w Sztokholmie, a jej głównym europejskim i międzykontynentalnym portem jest lotnisko w Kopenhadze. W 2013 r. grupa SAS przewiozła około 28 mln pasażerów, osiągając przychody na poziomie 42 mld SEK.
(14)
SAS jest obecnie w 50 % własnością państw, o których mowa: 21,4 % udziałów należy do Szwecji, 14,3 % do Danii, a 14,3 % do Norwegii. Głównym udziałowcem prywatnym jest fundacja Knut and Alice Wallenberg Foundation („KAW”) (7,6 %); pozostali udziałowcy posiadają udziały wynoszące 1,5 % lub mniejsze.
Tabela 1
Główni udziałowcy SAS AB na dzień 31 marca 2012 r. (7)
Udziałowiec
Ogółem (%)
Rząd Szwecji
21,4
Rząd Danii
14,3
Rząd Norwegii
14,3
Fundacja Knut and Alice Wallenberg Foundation
7,6
Försäkringsaktiebolaget, Avanza Pension
1,5
A.H Värdepapper AB
1,4
Unionen
1,4
Narodowy Bank Danii
1,4
Robur Försäkring
0,9
Ponderus Försäkring
0,8
Andra AP-fonden
0,5
Tredje AP-fonden
0,5
SSB+TC Ledning Omnibus FD No OM79
0,5
Nordnet Pensionsförsäkring AB
0,4
Swedbank Robur Sverigefond
0,4
Swedbank Robur Sverigefond Mega
0,3
JPM Chase NA
0,3
AMF Aktiefond Småbolag
0,3
JP Morgan Bank
0,3
KPA Pensionsförsäkring AB
0,2
Nomura International
0,2
(15)
Pozycja finansowa SAS była słaba od kilku lat przy powtarzających się stratach w okresie pomiędzy 2008 r. a 2013 r. W listopadzie 2012 r. agencja ratingowa Standard and Poor's („S&P”) obniżyła rating kredytowy przedsiębiorstwa z B- do CCC+ (8). Trudności uległy jeszcze pogłębieniu ze względu na otoczenie rynkowe charakteryzujące się wysokimi kosztami paliw i niepewnym popytem.
(16)
W szczególności z rocznych sprawozdań przedsiębiorstwa wynika, że pomiędzy 2008 r. a 2012 r. grupa SAS ponosiła znaczące straty każdego roku i wykazywała duże kwoty zadłużenia finansowego netto.
Tabela 2
Kluczowe dane finansowe SAS 2007-2012 (mln SEK) (9)
2007
2008
2009
2010
2011
2012
(styczeń-październik)
Przychody
50 958
52 870
44 918
41 070
41 412
35 986
Zadłużenie finansowe netto
1 231
8 912
6 504
2 862
7 017
6 549
EBT
1 044
- 969
- 3 423
- 3 069
- 1 629
- 1 245
Zysk netto
636
- 6 360
- 2 947
- 2 218
- 1 687
- 985
Przepływy pieniężne za rok
- 1 839
- 3 084
- 1 741
868
- 1 243
- 1 018
Stopa zwrotu z zainwestowanego kapitału (ROCE) - %
6,7
- 19,6
- 11,7
- 7,6
- 2,2
- 8,1
Księgowa stopa zwrotu z kapitału własnego po opodatkowaniu - %
3,8
- 47,6
- 26,8
- 17,0
- 12,0
- 24,8
Wskaźnik pokrycia odsetek - %
1,8
- 5,3
- 4,4
- 1,9
- 0,6
- 1,6
(17)
W związku z pogarszającą się sytuacją finansową przedsiębiorstwa grupa SAS zrealizowała program znaczącego zmniejszania kosztów („Core SAS”) w latach 2009/2010. Wdrażając ten program, grupa SAS musiała pozyskać kapitał od swoich udziałowców w drodze dwóch emisji praw poboru: (i) 6 mld SEK w kwietniu 2009 r. oraz (ii) 5 mld SEK w maju 2010 r. (10).
(18)
Trudności finansowe grupy SAS osiągnęły poziom szczytowy w 2012 r., gdy przedsiębiorstwo zaprezentowało plan 4 Excellence Next Generation („plan 4XNG”), postrzegany przez kierownictwo linii lotniczych jako „ostatnia szansa” dla SAS (11). Ponadto w listopadzie 2012 r. w prasie ogłoszono możliwość upadłości SAS (12).
4. OPIS ŚRODKA: NOWY RCF W 2012 R.
(19)
Jak w przypadku innych linii lotniczych na świecie, SAS polegało na zewnętrznych instrumentach kredytowych, aby utrzymać minimalny poziom płynności. Od 20 grudnia 2006 r. grupa SAS posiłkowała się odnawialnym instrumentem kredytowym („RCF”), który miał wygasnąć w czerwcu 2013 r. („dawny RCF”). Środki w ramach dawnego RCF wynosiły 366 mln EUR i zostały zapewnione wyłącznie przez banki ([…] (13)). Obejmował również szereg kowenantów lub warunków finansowych, takich jak […].
(20)
W grudniu 2011 r. w związku z pogorszeniem wyników przedsiębiorstwa kierownictwo SAS podjęło decyzję o pełnym wykorzystaniu dawnego RCF. Po złożeniu wniosku o ogłoszenie upadłości przez spółkę zależną SAS (tzn. Spanair) w styczniu 2012 r. grupa SAS rozpoczęła negocjacje z bankami i osiągnęła porozumienie w sprawie korekty (resetu) kowenantów w dniu 15 marca 2012 r. W rezultacie wzrosły koszty wykorzystania dawnego RCF, zaostrzyły się warunki wykorzystywania środków i grupa SAS została zobowiązana do natychmiastowej spłaty pełnej wykorzystanej kwoty. Ponadto grupa SAS musiała przedstawić kredytodawcom plan rekapitalizacji, który podlegał zatwierdzeniu przez Zarząd i głównych udziałowców, tzn. państwa, o których mowa i KAW.
(21)
Plan rekapitalizacji został oparty na tzw. planie 4XNG opracowywanym już na początku 2012 r. Plan 4XNG również odnosił się do obaw wyrażonych przez […] dotyczących istniejącego planu operacyjnego SAS o nazwie 4 Excellence („plan 4X”), w maju 2012 r. Według SAS plan 4XNG miał umożliwić przedsiębiorstwu osiągnięcie statusu samowystarczalnej finansowo linii lotniczej. Plan zawierał różne cele finansowe, które grupa SAS musiała zrealizować w roku obrotowym 2014/2015. Obejmowały one marżę EBIT powyżej 8 %, wskaźnik gotowości finansowej powyżej 20 % i wskaźnik kapitałowy (kapitał własny/aktywa) powyżej 35 %. Plan 4XNG miał umożliwić SAS zwiększenie EBT o około 3 mld SEK w skali roku, przy czym jego wdrożenie wymagałoby kosztów restrukturyzacji i kosztów jednorazowych w wysokości około 1,5 mld SEK.
(22)
Kolejnym celem planu 4XNG było przygotowanie przedsiębiorstwa do wprowadzenia nowych zasad rachunkowości dotyczących emerytur od listopada 2013 r., które wywarłyby negatywny wpływ na kapitał własny grupy SAS. Ponadto plan zawierał zobowiązanie do sprzedaży aktywów i realizacji planu finansowego, co miało zwiększyć wpływy netto o łącznie około 3 mld SEK. Sprzedaż aktywów obejmowała (14): (i) sprzedaż spółki zależnej Widerøe, regionalnej linii lotniczej w Norwegii (15); (ii) sprzedaż udziałów mniejszościowych w […]; (iii) sprzedaż udziałów w nieruchomościach związanych z portami lotniczymi; (iv) zlecenie obsługi naziemnej na zewnątrz (16); (v) sprzedaż silników do samolotów (17); (vi) operację sprzedaży i leasingu zwrotnego lub inne transakcje finansowe dotyczące […], (vii) zlecenie na zewnątrz systemów zarządzania i centrów obsługi telefonicznej (18); oraz (viii) sprzedaż lub zabezpieczenie finansowania trzech samolotów Q400.
(23)
Państwa, o których mowa twierdzą, że plan 4XNG był samofinansujący, co oznacza, że grupa SAS wygenerowałaby wystarczającą ilość środków pieniężnych z operacji i zbycia aktywów niezwiązanych z podstawową działalnością, aby sfinansować koszty wstępne wdrożenia planu 4XNG. Grupa SAS była jednak zaniepokojona tym, że inwestorzy postrzegali płynność finansową jako niską w związku ze znacznymi kosztami wstępnymi związanymi z wdrożeniem planu 4XNG. Dlatego grupa SAS wystąpiła o przedłużenie dawnego RCF wraz z wprowadzeniem nowego RCF wspieranego przez państwa, o których mowa i KAW. Niemniej grupa SAS twierdziła, że nie zostanie wykorzystany ani dawny (przedłużony) RCF ani nowy RCF.
(24)
Dyskusje w sprawie nowego RCF rozpoczęły się 4 czerwca 2012 r. (19). Początkowo, zgodnie z planem rekapitalizacji (zob. motyw 20 powyżej), banki będące kredytodawcami dawnego RCF wymagały od państw, o których mowa, zapewnienia kolejnej rundy kapitału, np. emisji praw poboru, ponieważ nie wyrażały chęci samodzielnego wpierania nowego RCF. Państwa, o których mowa, odrzuciły jednak ten pomysł.
(25)
Po przeprowadzeniu negocjacji banki zaakceptowały nowy RCF, który miał zostać ustanowiony wspólnie z państwami, o których mowa i KAW oraz zbudowany na jednoznacznie równych warunkach bez podporządkowania lub nieproporcjonalnych praw do zabezpieczenia. Należy podkreślić, że nowy RCF miał początkowo opiewać na kwotę [3-6] mld SEK, podczas gdy dostępne zabezpieczenie wynosiło jedynie [1-4] mld SEK. W dniu 22 października 2012 r. wysokość nowego RCF została ostatecznie zredukowana do 3,5 mld SEK(około 400 mln EUR).
(26)
Nowy RCF zapewniły te same banki, które były zaangażowane w dawny RCF (z wyjątkiem jednego (20)) wraz z państwami, o których mowa i KAW. W związku z powyższym 50 % nowego instrumentu zapewniły państwa, o których mowa, proporcjonalnie do swojego udziału w SAS, a pozostałe 50 % - banki oraz KAW. Państwa, o których mowa i KAW uczestniczyły w nowym instrumencie na takich samych warunkach (opłaty, odsetki, kowenanty) jak banki.
(27)
Nowy RCF posiadał następujące główne cechy:
-
Został podzielony na dwie części w wysokości 2 mld SEK(instrument A) i 1,5 mld SEK(instrument B), w odniesieniu do których państwa, o których mowa, wniosły 50 % wartości. Warunki cenowe obu instrumentów obejmowały opłatę wstępną, opłatę za zaangażowanie, opłatę za wykorzystanie, marżę i dodatkową opłatę z tytułu wcześniejszej spłaty kredytu.
-
Aby móc korzystać z RCF, grupa SAS musiała spełnić pewne warunki, które w przypadku instrumentu B były surowsze niż warunki przewidziane dla instrumentu A (21).
-
Nowy RCF nadal bazował na pakiecie zabezpieczeń dawnego RCF, a poza tym kredytodawcy otrzymali zabezpieczenie na wszystkich udziałach Widerøe oraz wszystkich innych nieobciążonych aktywach trwałych grupy SAS na grudzień 2012 r. Nowy RCF miał dlatego pierwszorzędne zabezpieczenie na różnych aktywach grupy SAS, w tym na 100 % udziałów jej spółek zależnych Widerøe i SAS Spare Engine, 18 samolotach i szeregu nieruchomości. Zabezpieczenia te wyceniono według wartości księgowej na około 2,7 mld SEK(tzn. około 75 % nowego RCF) i zostały podzielone proporcjonalnie pomiędzy instrument A a instrument B.
-
Instrument B mógł zostać wykorzystany dopiero po pełnym wyczerpaniu instrumentu A. Po dniu 1 stycznia 2014 r. grupa SAS mogłaby skorzystać z niego wyłącznie w przypadku sfinalizowania sprzedaży aktywów lub udziałów Widerøe.
-
Termin zapadalności nowego RCF przypadał na dzień 31 marca 2015 r.
(28)
Warunki nowego RCF przyjęto w dniu 25 października 2012 r. Wymagana była jednak między innymi zgoda parlamentów każdego z państw, o których mowa, oraz podpisanie porozumień ze związkami zawodowymi personelu lotniczego i pokładowego.
(29)
Państwa, o których mowa, przedłożyły sprawozdanie opracowane przez CITI z dnia 7 listopada 2012 r. („sprawozdanie CITI”), którego celem było dokonanie oceny, czy prywatny inwestor w sytuacji możliwie najbardziej podobnej do sytuacji tych państw uczestniczyłby w nowym RCF na podobnych warunkach. Zakładając pomyślne wdrożenie planu 4XNG w wariancie podstawowym, CITI stwierdził, że udział finansowy państw, o których mowa, w nowym RCF wygenerowałby wewnętrzną stopę zwrotu na poziomie [90-140] %, mnożnik cash-on-cash na poziomie około [4-9] oraz wzrost wartości kapitału własnego wynoszący blisko [700-1 200] % (od listopada 2012 r. do marca 2015 r.). W sprawozdaniu CITI uznano, że zwrot wymagany przez państwa, o których mowa, byłby zatem przynajmniej równy zwrotowi wymaganemu przez prywatnych inwestorów w podobnej sytuacji. W sprawozdaniu CITI nie oceniono jednak prawdopodobieństwa pomyślnej realizacji przez SAS wariantu podstawowego planu 4XNG ani wpływu odchyleń od wariantu podstawowego, na przykład niedokonania monetyzacji aktywów niezwiązanych z podstawową działalnością.
(30)
W dniu 19 grudnia 2012 r. grupa SAS ogłosiła, że spełnione zostały wszystkie wymagane warunki do wejścia w życie nowego RCF (zob. motyw 28 powyżej), w tym uzyskano zgody parlamentów państw, o których mowa. Począwszy od tego dnia do 3 marca 2014 r. zaczął obowiązywać nowy RCF, zastępujący dawny RCF (22).
(31)
W piśmie z dnia 3 czerwca 2013 r. Dania i Szwecja wyjaśniły, że w rezultacie sprzedaży 80 % udziałów Widerøe (motyw 22 powyżej) państwa, o których mowa i banki kredytujące uzgodniły z SAS modyfikację warunków nowego RCF, chociaż umowa zmieniająca nie została jeszcze formalnie podpisana. W swoich uwagach przekazanych podczas formalnego dochodzenia duńskie i szwedzkie władze poinformowały Komisję, że modyfikacja nowego RCF została podpisana przez wszystkie strony i wejdzie w życie po zamknięciu transakcji Widerøe, tj. w dniu 30 września 2013 r. Modyfikacje te były następujące:
-
Instrument A zostanie zredukowany z 1,173 mld SEK do 0,8 mld SEK, a jego termin zapadalności zostanie przedłużony o pięć miesięcy do dnia 1 czerwca 2014 r.
-
SAS zapewni zastaw gotówkowy w wysokości [0,5-0,8] mld SEK jako zabezpieczenie instrumentu A. Pozostała kwota [0,1-0,4] mld SEK zostanie zabezpieczona zabezpieczeniami określonymi już w umowie w sprawie nowego RCF.
-
Kwota 0,2 mld SEK instrumentu A zostanie anulowana po częściowym zbyciu sekcji obsługi naziemnej. Jeszcze przed anulowaniem nowego RCF w dniu 4 marca 2014 r. grupa SAS podpisała list intencyjny z potencjalnym nabywcą (23).
-
Instrument B miał zostać zredukowany z 1,5 mld SEK do 1,2 mld SEK.
5. DECYZJA O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA
(32)
W swojej decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości, czy udział w nowym RCF państw, o których mowa, KAW oraz banków odbył się na zasadzie pari passu, przede wszystkim z następujących powodów:
-
Wcześniejsza ekspozycja banków wobec SAS poprzez ich udział w dawnym RCF. W istocie banki obniżyły mniej więcej o połowę swój wkład w nowy RCF, a zatem zmniejszyły swoją ogólną ekspozycję wobec SAS o około 50 % w odniesieniu do RCF, natomiast państwa, o których mowa - które nie otrzymały żadnego zwrotu z emisji praw poboru w 2009 r. i 2010 r. w związku z utrzymującymi się ujemnymi wynikami SAS - zwiększyły swoją ekspozycję wobec SAS.
-
Fakt, że grupa SAS całkowicie wykorzystała dawny RCF w styczniu 2012 r., mógł wpłynąć na decyzję banków kredytujących o uczestnictwie w nowym RCF, aby uniknąć dalszych wypłat oraz zagwarantować, aby ich wkłady w RCF nie zostały całkowicie utracone w związku z trudnościami przedsiębiorstwa.
-
Nie było jasne dla Komisji, czy na decyzję banków o uczestnictwie w nowym RCF miało wpływ ciągłe wsparcie finansowe udzielane SAS przez państwa, o których mowa, w poprzednich latach. Komisja zauważyła również, że zaangażowanie państw, o których mowa, było ścisłym wymogiem warunkującym uczestnictwo prywatnych podmiotów w nowym RCF.
-
Komisja poddała w wątpliwość, czy uczestnictwo KAW w nowym RCF można porównywać z uczestnictwem prywatnego inwestora, mając na względzie zaangażowanie KAW w SAS nie tylko poprzez udziały, ale również poprzez bank SEB.
(33)
Ponadto Komisja wyraziła wątpliwość, czy udział państw, o których mowa, w nowym RCF mógł zostać uznany za racjonalny z perspektywy udziałowca oraz czy spełnia tzw. test inwestora rynkowego, niezależnie od toku rozumowania w oparciu o zasadę pari passu. W tym kontekście Komisja oceniła, czy plan 4XNG opiera się na wystarczająco solidnych założeniach, aby skłonić prywatnego inwestora do udziału w nowym RCF oraz czy analizy wrażliwości w nim zawarte nie są zbyt optymistyczne.
(34)
Na przykład Komisja wskazała na optymistyczne dane w planie dotyczące wzrostu rynku w ASK i PKB, jak również stopy inflacji na poziomie 0 % na lata 2015-2017. Ponadto Komisja wyraziła wątpliwość, czy pomyślna realizacja wszystkich inicjatyw dotyczących oszczędności kosztów i zbycia aktywów była możliwa do przewidzenia w momencie podpisywania nowego RCF.
(35)
Jeśli chodzi o warunki nowego RCF oraz ocenę CITI dotyczącą oczekiwanych korzyści z udziału państw, o których mowa, w nowym RCF, Komisja podkreśliła, że sprawozdanie CITI nie zawierało oceny planu 4XNG ani analizy wrażliwości modelu finansowego, a opierało się jedynie na dostarczonych CITI informacjach. Komisja podkreśliła ponadto, że sprawozdanie CITI nie oceniało zabezpieczenia nowego RCF z perspektywy prywatnego inwestora ani nie uwzględniało wpływu możliwych scenariuszy alternatywnych z mniej korzystnymi założeniami (z uwzględnieniem niemożności wywiązania się ze zobowiązań) na analizę stopy zwrotu. W tym kontekście Komisja odnotowała, że w sprawozdaniu CITI za zerowe uznano prawdopodobieństwo niemożności wywiązania się przez grupę SAS ze swoich zobowiązań finansowych w ciągu najbliższych trzech lat, co wydawało się niedoszacowaniem ryzyka.
(36)
W związku z powyższym Komisja nie mogła wykluczyć, że udział państw, o których mowa, w nowym RCF mógł przynieść korzyść SAS w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(37)
Ostatecznie jeśli nowy RCF miał stanowić pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, Komisja wyraziła wątpliwość, czy nowy RCF mógłby zostać uznany za zgodny z rynkiem wewnętrznym. W związku z tym Komisja oceniła, czy istnieją możliwe podstawy określone w TFUE do uznania zgodności środka z rynkiem wewnętrznym. Komisja uważa, że w świetle charakteru środka i trudności grupy SAS jedyną odpowiednią podstawą wydają się przepisy dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji przedsiębiorstw znajdujących się w trudnej sytuacji, o których mowa w art. 107 ust. 3 lit. c) TFUE, w oparciu o wytyczne wspólnotowe dotyczące pomocy państwa w celu ratowania i restrukturyzacji zagrożonych przedsiębiorstw (24) („wytyczne dotyczące restrukturyzacji”). Komisja doszła jednak do wstępnego wniosku, że warunki dotyczące ratowania i restrukturyzacji zawarte w tych wytycznych nie zostały spełnione.
6. UWAGI DOTYCZĄCE DECYZJI O WSZCZĘCIU POSTĘPOWANIA
6.1. Uwagi od Danii i Szwecji
(38)
Dania i Szwecja utrzymują, że ich udział w nowym RCF był zgodny z zasadami rynkowymi, ponieważ uczestniczyły w nim na zasadzie pari passu z bankami i KAW, wykluczając tym samym zaangażowanie pomocy państwa.
(39)
Dania i Szwecja twierdzą, że grupa SAS nie korzystała z dawnego RCF w żadnym momencie w okresie trwania negocjacji w sprawie nowego RCF. Zwracają uwagę, że zmiany dawnego RCF z marca 2012 r. wprowadzały jeszcze surowsze warunki dokonywania wypłat i twierdzą, że począwszy od czerwca 2012 r. banki miały więc możliwość odrzucenia każdego wniosku o wypłatę od SAS. Kwota wykorzystana w ramach RCF została w pełni spłacona przez SAS w marcu 2012 r. i od tego momentu grupa SAS nie korzystała z dawnego RCF. W związku z tym banki mogły być zasadnie uznane za „zewnętrznych” inwestorów uczestniczących w nowym RCF na warunkach równorzędnych z państwami, o których mowa (25), bez znaczącej niezabezpieczonej ekspozycji wobec SAS (26).
(40)
Jeśli chodzi o udział KAW w nowym RCF wraz z bankami, władze duńskie i szwedzkie uważają, że fundacja KAW miała ograniczoną ekspozycję ekonomiczną wobec SEB, która nie mogła wpłynąć na jej decyzję o udziale w nowym RCF.
(41)
Ponadto Dania i Szwecja są zdania, że plan 4XNG był realistyczny i mógł zostać pomyślnie wdrożony. Utrzymują, że wszelkie aspekty i założenia, w tym te odnoszące się do prognoz przychodów (RASK) (27), środki oszczędnościowe oraz planowane zbycia zostały dokładnie zbadane, aby możliwa była realizacja celów finansowych zawartych w planie 4XNG na lata 2014-2015. Ponadto plan 4XNG - wraz ze wszystkimi założeniami, na których się opierał - został szczegółowo zbadany przez zewnętrznych doradców finansowych zarówno z państw, o których mowa (Goldman Sachs), jak i banków ([…]) i został odpowiednio dostosowany zgodnie z ich uwagami i zaleceniami. Podkreślają również, iż oczekiwanie pomyślnego wdrożenia planu podczas podejmowania decyzji o udziale w nowym RCF uzasadniał fakt, że zawarcie nowych porozumień ze związkami zawodowymi było warunkiem zawieszającym dla nowego RCF. Ponadto według Danii i Szwecji postępy dokonane między grudniem 2012 r. a anulowaniem nowego RCF w dniu 4 marca 2014 r. wskazywały, że plan w odpowiedni sposób zmierzał do oczekiwanych wyników (28).
(42)
Jeśli chodzi o warunki nowego RCF, Dania i Szwecja twierdzą, że były one zgodne z normalnymi warunkami rynkowymi, ponieważ były podobne do tych stosowanych w porównywalnych transakcjach, a nowy RCF miał wyższe opłaty wstępne oraz surowsze warunki dotyczące wypłat w porównaniu z większością analizowanych transakcji. W odniesieniu do pakietu zabezpieczeń Dania i Szwecja twierdzą, że rzeczywiste ryzyko finansowe banków kredytujących było niewielkie, ponieważ szacunkowa wartość zabezpieczeń wyraźnie przekraczała wielkość instrumentu A. W związku z tym w razie likwidacji wszystkie roszczenia banków kredytujących zostałyby zaspokojone poprzez pakiet zabezpieczeń lub inne aktywa grupy SAS, które mogłyby zostać sprzedane, takie jak […], jej udziały w […] itp. Wsparciem dla powyższych argumentów jest ponadto rzeczywiste anulowanie znacznej części zobowiązań w ramach instrumentu A w pierwszej połowie 2013 r. Według Danii i Szwecji wskazuje to, że banki działały w sposób komercyjny i z właściwą ostrożnością, decydując się na udział w nowym RCF wraz z państwami, o których mowa i KAW.
(43)
Ostatecznie Dania i Szwecja twierdzą, że udział w nowym RCF pozwolił wygenerować znaczący zysk dla kredytodawców RCF bez korzystania przez SAS z instrumentu kredytowego. Powinno to potwierdzać pogląd, że udział państw, o których mowa, w nowym RCF wraz z KAW i bankami był w pełni zgodny z zasadą inwestora rynkowego.
6.2. Uwagi od grupy SAS
(44)
Grupa SAS twierdzi, że państwa, o których mowa, uczestniczyły w nowym RCF, działając jako udziałowcy, a nie jako władze publiczne. Z tej perspektywy udział w takim instrumencie był korzystniejszy niż wkład kapitałowy, mając na względzie znaczące przychody generowane dla udziałowców/kredytodawców w związku z opłatami, jak również potencjalny wzrost wartości udziałów.
(45)
Jeśli chodzi o test pari passu, grupa SAS twierdzi, że został zdany, ponieważ banki nie miały ekspozycji wobec SAS i w związku z tym powinny być traktowane jako inwestorzy „zewnętrzni”. Ponadto udział państw, o których mowa, w nowym RCF nie wpływał na zachowanie banków, ponieważ to grupa SAS - a nie banki - wystąpiła do udziałowców o włączenie się do nowego RCF. Grupa SAS utrzymuje również, że banki zdecydowały się na udział w nowym RCF na równych warunkach z państwami, o których mowa i KAW w oparciu o bardzo pozytywne wyniki analizy ryzyka/przychodów.
(46)
Grupa SAS popiera też twierdzenie Danii i Szwecji, że założenia planu 4XNG były solidne z bardzo realistycznymi prognozami dotyczącymi trzech głównych czynników, tzn. wzrostu rynku w ASK, wzrostu PKB na lata 2015-2017 i zakładanej inflacji 0 %. Ponadto ryzyko związane z wdrożeniem planu zostało dokładnie zbadane przez wszystkie banki kredytujące ze szczególnym uwzględnieniem RASK jako kluczowego wskaźnika rentowności przedsiębiorstwa.
(47)
Grupa SAS twierdzi jednocześnie, że ocena pakietu zabezpieczeń była wystarczająca, a ryzyko niewywiązania się przez SAS z zobowiązań w zakresie wdrożenia planu 4XNG zostało zminimalizowane. Wsparcie dla powyższego twierdzenia stanowi fakt, że zapewnienie oszczędności kosztów było warunkiem zawieszającym dla kredytodawców przystępujących do nowego RCF, a zawarcie nowych układów zbiorowych w listopadzie 2012 r. było kluczowe dla pomyślnego wdrożenia planu.
(48)
Grupa SAS krytykuje Komisję za nieuwzględnienie alternatywy upadłości oraz faktu, że państwa, o których mowa, straciłyby wartość swoich połączonych udziałów, jeśli nie zostałby udostępniony nowy RCF. W tym kontekście grupa SAS podkreśla, że państwa, o których mowa, uczestniczyły w nowym RCF jako główni udziałowcy SAS mający na celu uzyskanie odpowiedniego zwrotu ze swych inwestycji.
(49)
I wreszcie grupa SAS stwierdza, że wdrożenie planu 4XNG doprowadziło do uzyskania zysku przed opodatkowaniem w wysokości 3 mld SEK, skutkując pozytywnym wynikiem dla SAS za okres od listopada 2012 r. do lipca 2013 r.
6.3. Uwagi od FAM
(50)
Według FAM, podmiotu odpowiadającego za zarządzanie aktywami KAW, decyzja KAW o udziale w nowym RCF została podjęta bez względu na udziały fundacji w SEB i ekspozycję SEB wobec SAS. FAM twierdzi, że fundacja KAW nie posiadała udziału większościowego w SEB i nie można również uznać, że sprawowała kontrolę nad SEB.
(51)
FAM zbadała plan 4XNG, powiązane ryzyko finansowe oraz pakiet zabezpieczeń i uznała, że udział w nowym RCF leży w interesie KAW. W tym kontekście porównano perspektywę ochrony długoterminowej inwestycji KAW w SAS oraz przyszły możliwy zwrot z inwestycji, jak również wysokie opłaty, które SAS miałaby płacić w ramach nowego RCF, z możliwością likwidacji SAS, czego nie uznawano za perspektywę interesującą z ekonomicznego punktu widzenia.
(52)
FAM zgadza się także z Danią, Szwecją i grupą SAS, że wszyscy udziałowcy uczestniczyli w nowym RCF na równych warunkach, bez żadnej formy podporządkowania, nieproporcjonalnych praw do papierów wartościowych lub innych asymetrycznych warunków. Decyzja o udziale w nowym RCF była oparta na gruntownej analizie perspektyw rentowności wynikających z silnej i konkurencyjnej grupy SAS w przyszłości.
(53)
I wreszcie FAM podziela pogląd Danii i Szwecji, że decyzja banków kredytujących o udziale w nowym RCF została oparta na względach komercyjnych, ponieważ ich istniejąca ekspozycja w ramach dawnego RCF była jedynie teoretyczna. Według FAM banki miały mniejszą motywację, aby uczestniczyć w nowym RCF niż państwa, o których mowa i KAW, ponieważ te ostatnie mogły liczyć na wzrost cen udziałów. W związku z powyższym FAM twierdzi, że warunki testu pari passu muszą zostać uznane za spełnione.
7. OCENA ŚRODKA
7.1. Istnienie pomocy państwa
(54)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE „wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi”.
(55)
Pojęcie pomocy państwa ma zastosowanie do każdego środka pomocy, przyznanego pośrednio lub bezpośrednio i finansowanego przy użyciu zasobów państwowych oraz który jest przyznawany przez państwo bądź instytucje działające na podstawie mandatu państwowego.
(56)
Aby stanowić pomoc państwa, środek musi pochodzić z zasobów państwowych i można go przypisać państwu. Z zasady środki pochodzące z zasobów państwowych to zasoby państwa członkowskiego oraz jego władz publicznych, jak również zasoby przedsiębiorstw publicznych, na podstawie których władze publiczne mogą sprawować bezpośrednią lub pośrednią kontrolę.
(57)
Nie można kwestionować faktu, że omawiany środek obejmował zasoby państwowe, ponieważ został sfinansowany z zasobów pochodzących z budżetów państw, o których mowa, oraz że można go przypisać państwu. W szczególności można podkreślić, że parlamenty Danii i Szwecji zatwierdziły udział obu rządów w nowym RCF (motyw 30 powyżej).
(58)
Środek musi zakłócać konkurencję lub grozić jej zakłóceniem oraz potencjalnie może wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(59)
Zgodnie z ustanowionym orzecznictwem jeżeli pomoc finansowa udzielona przez państwo członkowskie powoduje wzmocnienie pozycji przedsiębiorstwa wobec innych przedsiębiorstw konkurujących na rynku wewnętrznym UE, należy przyjąć, że wywiera przynajmniej potencjalnie wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskim oraz na konkurencję (29). W tym kontekście Komisja jest zdania, że jakakolwiek potencjalna korzyść ekonomiczna zapewniona SAS w ramach zasobów państwowych spełniałaby ten warunek. SAS konkuruje z innymi liniami lotniczymi w Unii Europejskiej oraz EOG, w szczególności od czasu wejścia w życie trzeciego etapu liberalizacji transportu lotniczego („trzeciego pakietu”), czyli od dnia 1 stycznia 1993 r. (30). Ponadto w przypadku podróży na stosunkowo krótsze dystanse w UE podróże lotnicze konkurują z transportem drogowym i kolejowym, a zatem wpływ może być odczuwany również przez przewoźników drogowych i kolejowych.
(60)
Zatem jedynym kryterium dotyczącym pomocy państwa do rozpatrzenia jest kwestia, czy środek zapewniał SAS nienależną selektywną korzyść gospodarczą.
(61)
W świetle anulowania nowego RCF począwszy od 4 marca 2014 r. Komisja oceniła, czy nowy RCF zapewniał SAS nienależną selektywną korzyść gospodarczą od momentu jego ustanowienia w 2012 r. do jego anulowania w 2014 r.
7.2. Korzyść gospodarcza na rzecz SAS
(62)
Aby ustalić, czy pomoc państwa została zapewniona na rzecz SAS w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE, Komisja oceni, czy linie lotnicze uzyskały korzyść gospodarczą, której nie uzyskałyby w normalnych warunkach rynkowych. W celu dokonania oceny tej kwestii Komisja stosuje test inwestora rynkowego, według którego pomoc państwa nie występuje, jeśli w podobnych okolicznościach prywatny inwestor o wielkości porównywalnej z odpowiednimi organami sektora publicznego i działający w normalnych warunkach rynkowych w gospodarce rynkowej zapewniłby beneficjentowi środek, o którym mowa.
(63)
Zgodnie z testem inwestora rynkowego Komisja musi więc ocenić, czy inwestor prywatny zawarłby ocenianą transakcję na takich samych warunkach. Hipotetyczny inwestor rynkowy zachowuje się jak ostrożny inwestor, który dąży do maksymalizacji zysków bez ponoszenia zbytniego ryzyka w stosunku do danej stopy zwrotu (31).
(64)
Z zasady wkład z funduszy publicznych nie stanowi pomocy państwa, jeśli jest dokonywany w tym samym czasie, co istotny wkład kapitałowy inwestora rynkowego w porównywalnych okolicznościach i na porównywalnych warunkach (pari passu) (32).
7.2.1. Udział państw, o których mowa, KAW i banków w nowym RCF na zasadzie pari passu
(65)
Komisja zauważa, że banki kredytujące zaangażowane w nowy RCF uczestniczyły również w dawnym RCF. W przypadku nowego RCF państwa, o których mowa, zwiększyły jednak swoją ekspozycję wobec SAS, natomiast banki obniżyły swój wkład mniej więcej o połowę (z 366 mln EUR do około 200 mln EUR), a zatem zmniejszyły swoją ogólną ekspozycję wobec SAS o mniej więcej 50 %. W związku z powyższym Komisja wyraziła wątpliwości w decyzji o wszczęciu postępowania, czy warunek dotyczący zasady równorzędności mógł zostać spełniony, ponieważ sytuacja państw, o których mowa i banków najwyraźniej nie była porównywalna.
(66)
Dania, Szwecja i grupa SAS twierdzą, że banki kredytujące nie posiadały żadnej ekspozycji w ramach dawnego RCF, gdy negocjowały swój udział w nowym RCF. Banki należy uznać więc za „zewnętrznych” inwestorów znajdujących się w sytuacji porównywalnej z sytuacją państw, o których mowa i KAW.
(67)
Komisja zauważa, że grupa SAS całkowicie wykorzystała dawny RCF w styczniu 2012 r. (motyw 20 powyżej). W istocie zmiany do dawnego RCF w marcu 2012 r. obejmowały między innymi warunek pełnej i natychmiastowej spłaty wykorzystanej kwoty. Kwoty te zostały w pełni spłacone w marcu 2012 r., a zmiany do dawnego RCF wprowadzone w tym samym miesiącu sprawiły, że dalsze korzystanie przez SAS z instrumentu stało się bardzo utrudnione (33). Ponadto grupa SAS miała obowiązek przedłożyć plan rekapitalizacji do czerwca 2012 r., który musiał zostać zatwierdzony przez Zarząd oraz państwa, o których mowa i KAW jako głównych udziałowców. Ten plan został początkowo odrzucony przez banki. Dopiero w listopadzie 2012 r. państwa, o których mowa, po dokładnym przeanalizowaniu zmienionego planu 4XNG zdecydowały się na udział w nowym RCF, co następnie zrobiły też banki.
(68)
W związku z tym władze duńskie i szwedzkie oraz grupa SAS twierdzą, że grupa SAS została skutecznie powstrzymana przed wnioskowaniem o wypłatę z dawnego RCF. Świadome tej sytuacji banki musiały podjąć decyzję, czy nadal uczestniczyć w dawnym RCF do jego wygaśnięcia w czerwcu 2013 r., czy wziąć udział w nowym RCF na równorzędnych warunkach z państwami, o których mowa i KAW, pomimo faktu, że państwa, o których mowa i KAW jako udziałowcy mieli większą motywację do udziału ze względu na możliwość uzyskania wyższej wartości swoich udziałów po wdrożeniu planu 4XNG.
(69)
Choć Komisja uważa za prawdopodobne, że banki, przynajmniej te nieposiadające innych niezabezpieczonych dwustronnych ekspozycji wobec SAS, nie posiadały istotnej ekspozycji w ramach dawnego RCF w momencie podejmowania decyzji o udziale w nowym RCF, jednak jest również zdania, że nadal istniało ryzyko spełnienia przez SAS warunków wypłaty przed wejściem w życie nowego RCF. Fakt, że nie miało to miejsca oraz że dawny RCF nie został wykorzystany po jego pełnej spłacie w marcu 2012 r., nie ma w tym kontekście znaczenia. Z powyższego wynika, że banki miały pewien stopień ekspozycji wobec SAS w ramach dawnego RCF, którego nie miały państwa, o których mowa (i KAW). W związku z tym Komisja nie może przyjąć argumentu władz duńskich i szwedzkich, że banki brały udział w nowym RCF jako „zewnętrzni” inwestorzy, niezależnie od ich ekspozycji w ramach dawnego RCF.
(70)
Ponadto Komisja nie może zgodzić się z Danią i Szwecją, że ekspozycja niektórych banków w formie dwustronnych instrumentów powiązanych z dawnym RCF (34) nie obejmowała żadnego ryzyka finansowego dla banków w okresie negocjowania nowego RCF, ponieważ instrumenty te nie mogły zostać wykorzystane, chyba że dawny RCF zostałby w pełni wyczerpany. Jak wspomniano powyżej, istniało ryzyko, nawet jeśli w istocie niewielkie, że warunki wypłaty mogły zostać spełnione pomimo faktu, że po wprowadzeniu zmian w marcu 2012 r. i surowych warunków prawdopodobieństwo wykorzystania przez SAS dawnego RCF było bardzo niskie.
(71)
Ponadto wydaje się, że niektóre banki posiadały inne ekspozycje wobec SAS. Na przykład poza udziałem w dawnym RCF […] posiadał - od 30 września 2012 r. - niezabezpieczoną (i niewykorzystaną) dwustronną ekspozycję wobec SAS w wysokości [200-600] mln SEK oraz niezabezpieczoną ekspozycję z tytułu kart kredytowych w wysokości [500-900] mln SEK. Dlatego mógłby ponosić odpowiedzialność za pokrycie kosztów rekompensat dla klientów, jeśli linie SAS odwołałyby określone loty. Podczas gdy niezabezpieczona ekspozycja z tytułu kart kredytowych stanowiła [0-2] % z całkowitej wielkości portfela kredytowego […] wynoszącej [1 000-3 000] mld SEK, niemniej pozostawała ryzykiem finansowym, dlatego nie można przyjąć, że pozycja […] była porównywalna z pozycją państw, o których mowa, przy podejmowaniu decyzji o udziale w nowym RCF.
(72)
Ponadto trzy inne banki posiadały ekspozycję w związku z niespłaconymi instrumentami finansowania samolotów (np. […]). Pomimo twierdzenia przez państwa, o których mowa, że finansowanie było zabezpieczone samolotami i nie stanowiło ryzyka finansowego dla banków, ponieważ samoloty te można było łatwo sprzedać na rynku, nie zostało to faktycznie udowodnione. Niejasna pozostaje kwestia, czy w przypadku gwałtownej sprzedaży samolotów całkowita kwota zostałaby w istocie odzyskana.
(73)
Ponadto w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zastanawia się nad kwestią, czy na zachowanie banków mogło wpływać postępowanie państw, o których mowa, mając na względzie ciągłe wsparcie finansowe dla linii lotniczych w poprzednich latach (np. emisje akcji z prawem poboru w 2009 r. i 2010 r.). Co więcej, banki wyrażały chęć udziału w nowym RCF wyłącznie pod warunkiem udziału w nim państw, o których mowa, jak wyjaśniono w motywach 23 i 24 powyżej.
(74)
Z zasady Komisja uznaje, że warunek pari passu nie może mieć zastosowania w przypadkach, gdy udział państw, o których mowa, stanowi ścisły wymóg odnośnie do udziału w transakcji inwestorów prywatnych.
(75)
W toku formalnego dochodzenia Dania, Szwecja i grupa SAS twierdziły, że na żadnym etapie negocjacji w sprawie nowego RCF banki nie czuły się „skażone” działaniem państw, o których mowa, w przeszłości i ich ciągłą chęcią do wspierania SAS pomimo faktu, że nie sprawdziły się prognozy tych państw dotyczące przychodów z emisji akcji z prawem poboru w 2009 r. i 2010 r.
(76)
Komisja nie może wykluczyć możliwości, że podmioty prywatne nie wyrażałyby chęci inwestowania w przedsiębiorstwo z taką historią i nieprzewidywalnymi prognozami, gdyby nie udział państw, o których mowa. Jednocześnie nie można wykluczyć, że państwa, o których mowa, które odmówiły zapewnienia nowego finansowania kapitałowego i przystąpienia do podporządkowanego RCF, nie zamierzały przeznaczać dodatkowych funduszy na SAS. Bez względu na powyższe rozważania Komisja wciąż nie jest przekonana, czy udział państw, o których mowa, w nowym RCF odbywał się na warunkach pari passu z bankami kredytującymi, biorąc pod uwagę, że udział państw, o których mowa, doprowadził do zredukowania ogólnej ekspozycji banków w związku z RCF wobec SAS o około 50 %, podczas gdy państwa, o których mowa, zwiększyły swoją ekspozycję wobec SAS.
(77)
Jeśli chodzi o kwestię, czy zachowanie KAW można uznać za punkt odniesienia w celu ustalenia działania inwestora prywatnego, formalne dochodzenie wykazało, że ekspozycja KAW wobec SAS poprzez udziały w SEB była mniejsza niż wskazano w decyzji o wszczęciu postępowania. Mając na względzie, że KAW jest jedynie udziałowcem mniejszościowym w SEB oraz że ekspozycja SEB wobec SAS była ograniczona, można stwierdzić, że udział KAW w nowym RCF był motywowany perspektywami rentowności inwestycji.
(78)
W świetle powyższego formalne dochodzenie nie umożliwiło Komisji stwierdzenia z przekonaniem, że omawiana transakcja została przeprowadzona zgodnie z zasadą pari passu.
(79)
Niezależnie od oceny dotyczącej pari passu Komisja zbadała również, czy udział państw, o których mowa, w nowym RCF można uznać za racjonalny z perspektywy udziałowca oraz czy spełniłby test inwestora rynkowego poza tokiem rozumowania związanym z zasadą pari passu.
7.2.2. Ocena udziału państw, o których mowa, w nowym RCF w oparciu o test inwestora rynkowego
(80)
Należy rozstrzygnąć, czy inwestor rynkowy w takiej samej sytuacji, jak państwa, o których mowa, tzn. jak istniejący udziałowcy w SAS i znajdujący się w podobnych okolicznościach, jak państwa, o których mowa w 2012 r., przystąpiłby do nowego RCF na podobnych warunkach (35).
(81)
W tym względzie należy wziąć pod uwagę niezależne analizy przeprowadzone przez zewnętrznych doradców finansowych (tj. Goldman Sachs International i CITI jako doradcy państw, o których mowa, oraz […] jako doradca kredytodawców) przed zawarciem nowego RCF. Według Danii i Szwecji państwa, o których mowa, podjęły decyzję o uczestnictwie w nowym RCF dopiero po dokładnym zbadaniu planu 4XNG przez ich zewnętrznych doradców oraz po dostosowaniu warunków nowego RCF.
(82)
Komisja wyraziła pewne zastrzeżenia w swojej decyzji o wszczęciu postępowania dotyczące zakresu sprawozdania przygotowanego przez CITI, jednak Dania i Szwecja wyjaśniły, że ich decyzja o udziale w nowym RCF opierała się na wszystkich analizach przygotowanych przez jego doradców finansowych, dlatego sprawozdanie CITI nie powinno być oceniane w oderwaniu od nich.
(83)
Doradcy finansowi otrzymali i między innymi zadanie przygotowania analizy krytycznej planu 4XNG oraz nowego RCF, jak również stosownej wrażliwości i podatności w tym zakresie. Analiza ta została przeprowadzona w oparciu o kolejne sprawozdania w odniesieniu do wyników historycznych SAS oraz innych standardów branżowych. Doradcy wydali szereg zaleceń dotyczących strategii zmniejszania ryzyka w odniesieniu do planu 4XNG oraz nowego RCF. Zgodnie z tymi zaleceniami państwa, o których mowa, zwróciły się o wprowadzenie różnych dostosowań w planie 4XNG (przyspieszenie działań pozwalających uzyskać oszczędności kosztów oraz włączenie nowych inicjatyw), a także dostosowań w warunkach nowego RCF, aby zmniejszyć ryzyko wykorzystania.
(84)
Analizując plan 4XNG, doradcy zewnętrzni zidentyfikowali i zwrócili szczególną uwagę na kluczowe obszary możliwego ryzyka, w tym cele dotyczące oszczędności kosztów, zbycia i presję RASK. Ocena ryzyka obejmowała między innymi następujące kwestie:
-
Cele w zakresie oszczędności kosztów
Zgodnie z zewnętrznymi zaleceniami plan 4XNG został zmodyfikowany i wzmocniony, aby uwzględniał inicjatywy dotyczące oszczędności kosztów w wysokości około [1-4] mld SEK w skali roku (zwiększone w odniesieniu do pierwotnego celu wynoszącego [1-4] mld SEK w skali roku). Podczas gdy niezrealizowanie celów dotyczących oszczędności kosztów zostało zidentyfikowane jako problem, kluczowym posunięciem mającym zmniejszyć ryzyko związane z planem 4XNG przed sfinalizowaniem nowego RCF było zawarcie nowych porozumień ze związkami zawodowymi obejmujących cięcia wynagrodzeń i świadczeń pracowniczych, jak również wprowadzenie zmian w programie emerytalnym w listopadzie 2012 r. Doprowadziło to do uzyskania bezpośrednich oszczędności niewiele poniżej [0-3] mld SEK w skali roku […], które na wniosek państw, o których mowa, musiały zostać pomyślnie zrealizowane przed wprowadzeniem w życie nowego RCF.
-
Zbycie
W związku z zakwestionowaniem przez zewnętrznego doradcę finansowego wstępnych założeń dotyczących zbycia aktywów oraz nowymi informacjami, które pojawiły się w trakcie procesu, ostateczny wykaz planowanych zbyć w planie 4XNG odbiegał od wykazu przedstawionego wcześniej przez SAS (36). Doradca finansowy państw, o których mowa, stwierdził ostatecznie, że zbycia (obejmujące szacunkową wartość wynoszącą około 3,0 mld SEK) przewidziane w planie 4XNG były możliwe do zrealizowania w oszacowanych ramach czasowych. Ponadto nowy RCF obejmował postanowienia dotyczące terminu sprzedaży Widerøe oraz bezwzględnego przeznaczenia wpływów ze zbycia na spłatę nowego RCF.
-
Presja RASK
Podstawowe założenia dotyczące dochodów i presji RASK zostały ocenione i uznane za racjonalne, po uwzględnieniu odpowiednich danych dotyczących trendów historycznych, prognoz osób trzecich i wiadomych zmian w otoczeniu konkurencyjnym w tym czasie. Dlatego założenia te nie zostały uznane za stwarzające znaczące ryzyko dla realizacji planu 4XNG.
(85)
Jeśli chodzi o wątpliwości Komisji wyrażone w decyzji o wszczęciu postępowania dotyczące optymistycznego charakteru określonych czynników w planie 4XNG (np. wzrost rynku w ASK, prognozy PKB i inflacja 0 % na okres 2015-2017), informacje przedłożone przez Danię, Szwecję i grupę SAS w trakcie formalnego dochodzenia wskazują, że szacunki te uwzględniały w szczególności główne rynki, na których działa SAS. Chodzi tu o silniejszą ekspozycję przedsiębiorstwa na Europę północną raczej niż południową oraz ekspozycję na rynki amerykański i azjatycki. Przekazane informacje wskazują ponadto, że szacowana inflacja kosztowa na poziomie 0 % w skali roku w okresie 2015-2017 jest efektem netto zasadniczej stopy inflacji wynoszącej 2 % w skali roku (zgodnie z szacunkowym poziomem inflacji w UE) oraz założenia, że możliwe byłoby zneutralizowanie tego poprzez nowe środki zapewniające oszczędność kosztów.
(86)
Jeśli chodzi o brak badania wrażliwości w analizie wewnętrznej stopy zwrotu przedstawionej w sprawozdaniu CITI (zob. motyw 35 powyżej) oraz wstępne obawy Komisji dotyczące potencjalnego wpływu mniej optymistycznych scenariuszy, Komisja otrzymała dodatkowe informacje od Danii i Szwecji w ich uwagach dotyczących decyzji o wszczęciu postępowania odnoszących się do zakresu przeprowadzonej analizy wrażliwości. W tym względzie Goldman Sachs przedstawił różne testy wrażliwości w czasie opracowywania planu 4XNG w okresie od czerwca do września 2012 r. Według zweryfikowanej analizy z września 2012 r. grupa SAS nie wyczerpałaby środków finansowych nawet w przypadku przedstawionych negatywnych scenariuszy, tzn. we wszystkich przeanalizowanych przypadkach stan środków finansowych grupy SAS utrzymałby się powyżej dolnej granicy w odniesieniu do RCF. Aby utrzymać zaufanie rynku uznano jednak, że potrzebne było wsparcie płynności oraz że RCF pozostawał najbardziej realistyczną opcją dla takiego wsparcia płynności.
(87)
Komisja zauważa w tym kontekście kolejne przeglądy finansowe przeprowadzone w odniesieniu do planu 4XNG (w tym obszerną analizę i testowanie różnych iteracji planu). Komisja odnotowuje również wynikające z tego żądania państw, o których mowa, dotyczące obniżenia ryzyka wdrożenia i osiągnięcia skonsolidowanego planu restrukturyzacji przed przystąpieniem do nowego RCF. Takie działania wydają się zgodne z zasadą ostrożnego inwestora rynkowego. Niezależnie od powyższego nadal należy rozważyć, czy warunki nowego RCF odpowiadały warunkom, jakie zaakceptowałby inwestor rynkowy znajdujący się w takiej samej sytuacji, jak państwa, o których mowa, tzn. jak istniejący udziałowcy przedsiębiorstwa.
(88)
Dania, Szwecja i grupa SAS wyjaśniły, że specyficzną cechą sektora lotniczego jest potrzeba utrzymywania wysokiego poziomu gotowości finansowej, aby utrzymać zaufanie klientów i udziałowców odnoszące się do możliwości kontynuowania działalności przez przedsiębiorstwo. Biorąc pod uwagę finansowe trudności, w jakich znalazła się grupa SAS w 2012 r. i dominującą w tym czasie sytuację płynnościową, prawdopodobną motywacją do udziału państw, o których mowa, w nowym RCF jako udziałowcy SAS było uniknięcie wyższych strat lub upadłości w przypadku nasilenia trudności w zakresie płynności.
(89)
W tym względzie można uznać, że państwa, o których mowa, opierały się w szczególności na zaleceniach niezależnych doradców finansowych podczas finalizacji warunków nowego RCF. W istocie wydaje się, że warunki nowego RCF były łącznie ukierunkowane na złagodzenie najważniejszych zidentyfikowanych rodzajów ryzyka handlowego. Na przykład, jak stwierdzono w motywie 84 powyżej, kluczowym warunkiem zawieszającym dla wdrożenia nowego RCF było pomyślne zawarcie nowych porozumień zbiorowych z personelem lotniczym. Ponadto warunki wypłaty odnoszące się do instrumentu B sprawiały, że prawdopodobieństwo wykorzystania go przed marcem 2015 r. było bardzo niskie (37). Kowenanty finansowe związane z nowym RCF przewidywały ponadto, że jeśli grupa SAS nie mogłaby zrealizować kluczowych prognoz finansowych zawartych w planie 4XNG, nie miałaby dostępu do RCF lub musiałaby spłacić każdą kwotę wykorzystaną w ramach RCF w tym czasie (38).
(90)
Poza powyższymi uwagami Komisja otrzymała dodatkowe informacje dotyczące adekwatności bazowego zabezpieczenia nowego RCF. Zgodnie ze sprawozdaniem z maja 2012 r. przekazana została przez […] niezależna wycena Widerøe oraz pewne aktywa trwałe (w tym zapasowe silniki, samolot, pewna liczba mniejszych aktywów i sprzęt), które wykorzystano następnie jako zabezpieczenie dla nowego RCF. Podczas gdy największe znaczenie przywiązywano do Widerøe jako najważniejszego składnika pakietu zabezpieczeń, a ocena pozostałych aktywów opierała się na bardziej ograniczonych informacjach, ogólna wycena zakładała całkowitą wartość aktywów na poziomie około [1-4]-[3-6] mld SEK. Całkowita szacunkowa wartość aktywów będących zabezpieczeniem przekroczyła więc wolumen instrumentu A. Według Danii i Szwecji stanowiło to wystarczające zapewnienie dla kredytodawców w ramach nowego RCF, ponieważ, jak wskazano powyżej, prawdopodobieństwo, że grupa SAS kiedykolwiek wykorzysta instrument B, uznawane było za niewielkie.
(91)
Rzeczywiste ryzyko finansowe związane z nowym RCF zostało jeszcze bardziej zredukowane przez postanowienia dotyczące obowiązkowej przedpłaty i/lub anulowania zobowiązań w ramach nowego RCF, gdyby grupa SAS zbyła określone aktywa lub zaangażowała się w inne opcje finansowania. Postanowienia dotyczące przedpłaty i anulowania skutkowały zmniejszeniem potencjalnych strat w czasie. W istocie w wyniku sprzedaży Widerøe i na podstawie umowy, która weszła w życie w momencie tej sprzedaży we wrześniu 2013 r. (zob. motyw 31 powyżej) całkowita wielkość nowego RCF została zmniejszona z 3,5 mld SEK do 2 mld SEK.
(92)
Wynika z tego zatem, że zastosowano kompleksowy i spójny zestaw działań, ukierunkowanych specjalnie na zapewnienie ciągłej rentowności SAS w okresie 2012-2015 oraz ograniczenie ryzyka finansowego związanego z nowym RCF.
(93)
Ponadto Komisja uznaje potrzebę rozważenia, czy porównywalny inwestor rynkowy znajdujący się w podobnych warunkach rynkowych, jak państwa, o których mowa (tzn. istniejący udziałowcy SAS), zdecydowałby się na zapewnienie danego środka beneficjentowi. W tym celu warto rozważyć możliwe scenariusze alternatywne, które mogłyby wydarzyć się w przypadku niezapewnienia środka.
(94)
W tym kontekście Dania, Szwecja i grupa SAS twierdzą w swoich uwagach do decyzji o wszczęciu postępowania, że upadłość byłaby prawdopodobna, gdyby nie udostępniono nowego RCF w 2012 r. Według Danii i Szwecji mogłoby to oznaczać łączną stratę w wysokości 1 044 mln SEK dla państw, o których mowa, tzn. wartość ich łącznych udziałów. Dalsze rozważania dotyczyły możliwości rezygnacji z potencjalnych przyszłych zysków kapitałowych, gdyby plan 4XNG został pomyślnie wdrożony. Dla porównania Dania i Szwecja szacują w swoich uwagach, że na wypadek niewywiązania się przez SAS ze zobowiązań w ramach nowego RCF, możliwa łączna strata wynikająca z łącznych udziałów oraz wkładów na rzecz RCF wyniosłaby według najbardziej ekstremalnego scenariusza około [1 000-3 000] mln SEK (39).
(95)
W związku z tym w przypadku upadłości SAS możliwa dodatkowa strata związana z udziałem państw, o których mowa, w nowym RCF (tzn. około 447,5 mln SEK w oparciu o przykład ilustracyjny Danii i Szwecji) wydaje się stosunkowo ograniczona w porównaniu ze stratą, która mogłaby mimo wszystko powstać w odniesieniu do udziałów państw, o których mowa. Porównanie stosunkowo niewielkiej zmiany przyrostowej w skrajnym scenariuszu państw, o których mowa (upadłość), z potencjalnymi korzyściami dla tych państw wynikającymi z realizacji planu 4XNG wydaje się stanowić kolejne uzasadnienie dla decyzji państw, o których mowa, o udziale w nowym RCF. Najbardziej optymistyczny scenariusz bazowy zawarty w sprawozdaniu CITI zakłada szacunkowe potencjalne zyski kapitałowe dla państw, o których mowa, w łącznej wysokości [7 000-12 000] mln SEK. Choć Komisja wyraziła pewne zastrzeżenia w swojej decyzji o wszczęciu postępowania odnoszące się do optymistycznego charakteru perspektyw wzrostu, uznaje jednak możliwość, że nawet w przypadku bardziej konserwatywnego scenariusza potencjalne zyski kapitałowe w korzystnym scenariuszu mogłyby wyraźnie przekroczyć potencjalne straty w przypadku scenariusza skrajnego.
(96)
Komisja bierze więc pod uwagę powyższą ocenę ryzyka i korzyści oraz obszerny przegląd i analizy planu 4XNG, dodatkowe weryfikacje zapewnione w odniesieniu do podstawowego zabezpieczenia (40), postanowienia dotyczące anulowania i zaliczki, które miały na celu zredukowanie potencjalnych strat w czasie (41) oraz różne inne środki zmniejszające ryzyko przewidziane w warunkach nowego RCF (42). W świetle powyższego decyzja państw, o których mowa, o udziale w nowym RCF wydaje się odpowiadać działaniom prywatnego inwestora ukierunkowanym na uzyskanie normalnego zysku rynkowego, mając na względzie specyficzną sytuację przedsiębiorstwa w tym czasie.
(97)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że państwa, o których mowa, będąc udziałowcami SAS, kierowały się racjonalnymi i realistycznymi perspektywami zysku, gdy podjęły decyzję o udziale w nowym RCF wraz z KAW i bankami kredytującymi w okresie od grudnia 2012 r. do marca 2014 r. Ich udział nie powodował zatem powstania korzyści dla SAS w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
7.3. Wniosek co do istnienia pomocy państwa
(98)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że uczestnictwo Danii i Szwecji w nowym RCF nie stanowi pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE.
(99)
Na zakończenie Komisja stwierdza, że Dania i Szwecja wyraziły zgodę na przyjęcie i notyfikowanie niniejszej decyzji w języku angielskim,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Finansowanie Scandinavian Airlines za pośrednictwem nowego odnawialnego instrumentu kredytowego wdrożone przez Królestwo Danii i Królestwo Szwecji w grudniu 2012 r. nie stanowi pomocy w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej.
Artykuł 2
Niniejsza decyzja skierowana jest do Królestwa Danii i Królestwa Szwecji.
Sporządzono w Brukseli dnia 9 lipca 2014 r.