ROZHODNUTÍ KOMISE (EU) 2015/162
ze dne 9. července 2014
o státní podpoře SA.36612 (2014/C) (ex 2013/NN), kterou poskytlo Lotyšsko společnosti Parex
(oznámeno pod číslem C(2014) 4550)
(Pouze anglické znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské Unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
poté, co vyzvala zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
1.1 Předchozí opatření ve prospěch společnosti Parex
(1)
Dne 10. listopadu 2008 oznámilo Lotyšsko Komisi soubor opatření státní podpory ve prospěch společnosti AS Parex banka (dále jen „Parex banka“), který měl podpořit stabilitu finančního systému. Komise tato opatření dne 24. listopadu 2008 dočasně schválila (2) (dále jen „první rozhodnutí o podpoře na záchranu“), a to na základě závazku Lotyšska, že do šesti měsíců předloží plán restrukturalizace společnosti Parex banka.
(2)
Na žádost Lotyšska schválila Komise dva soubory změn opatření podpory ve prospěch společnosti Parex banka, a to rozhodnutími ze dne 11. února 2009 (3) (dále jen „druhé rozhodnutí o podpoře na záchranu“) a 11. května 2009 (4) (dále jen „třetí rozhodnutí o podpoře na záchranu“).
(3)
Dne 11. května 2009 předložilo Lotyšsko plán restrukturalizace společnosti Parex banka. V rozhodnutí ze dne 29. června 2009 (5) dospěla Komise k předběžnému závěru, že oznámená restrukturalizační opatření představují státní podporu pro společnost Parex banka, a vyslovila pochybnosti o tom, zda lze tuto podporu považovat za slučitelnou s vnitřním trhem. Komise se proto rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy a požádala Lotyšsko, aby poskytlo informace, které jsou zapotřebí pro posouzení slučitelnosti podpory.
(4)
V období od 11. května 2009 do 15. září 2010 došlo mezi Lotyšskem a Komisí k řadě výměn informací a diskusí ohledně restrukturalizace společnosti Parex banka. V tomto období Lotyšsko několikrát plán restrukturalizace společnosti Parex banka aktualizovalo.
(5)
Plán restrukturalizace předpokládal rozdělení společnosti Parex banka na nově založenou tzv. „dobrou banku“ s názvem AS Citadele banka (dále jen „Citadele“), která převezme veškerá hlavní aktiva a některá nesouvisející aktiva (6), a tzv. „špatnou banku“ (dále jen „Reverta“ (7)), v níž zůstanou zbývající nesouvisející a nevýkonná aktiva. K tomuto rozdělení došlo dne 1. srpna 2010.
(6)
Rozhodnutím ze dne 15. září 2010 (8) (dále jen „konečné rozhodnutí o společnosti Parex“) schválila Komise plán restrukturalizace společnosti Parex banka, a to na základě závazků přijatých lotyšskými orgány, které byly předloženy dne 3. září 2010.
(7)
Rozhodnutím ze dne 10. srpna 2012 (dále jen „pozměňující rozhodnutí“) (9) schválila Komise na žádost Lotyšska změny tří závazků obsažených v konečném rozhodnutí o společnosti Parex. Tyto změny se týkaly: 1. prodloužení lhůty pro odprodej úvěrů v SNS (10) do dne 31. prosince 2014; 2. zvýšení limitu minimálních požadavků na kapitálovou přiměřenost vztahujících se na společnost Citadele na úrovni banky a skupiny a 3. povolení převodu maximálních částek poskytnutých úvěrů, které nebyly v předchozích letech využity, při současném dodržení původních omezení týkajících se podílu na trhu.
(8)
Komise bere na vědomí, že dne 5. června 2014 Lotyšsko výjimečně souhlasilo s tím, aby bylo toto rozhodnutí přijato v angličtině.
1.2 Formální vyšetřovací řízení
(9)
Dne 1. října 2013 požádalo Lotyšsko o další změnu konečného rozhodnutí o společnosti Parex, a to o odklad lhůty pro odprodej činnosti společnosti Citadele v oblasti správy majetku (11). Při posuzování této žádosti o změnu Komise zjistila, že Lotyšsko poskytlo společnostem Parex a Citadele státní podporu přesahující opatření podpory, která Komise schválila.
(10)
V období od […] (12) do 4. března 2014 se mezi Lotyšskem a Komisí uskutečnila řada výměn informací ohledně těchto dodatečných opatření podpory. Lotyšsko poskytlo další informace a dokumenty dne 30. října 2013, 31. ledna 2014 a 4. března 2014 (včetně revidovaného plánu restrukturalizace společnosti Parex banka).
(11)
Ode dne 11. listopadu 2013 dostává Komise každý měsíc rovněž aktuální informace o pokroku Lotyšska při prodeji společnosti Citadele, který byl zahájen v říjnu 2013.
(12)
Rozhodnutím ze dne 16. dubna 2014 (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) (13) Komise Lotyšsku sdělila, že se po posouzení informací, které lotyšské orgány předložily, rozhodla zahájit řízení podle čl. 108 odst. 2 Smlouvy o fungování Evropské unie (dále jen „Smlouva“). V rozhodnutí o zahájení řízení vyzvala Komise zúčastněné strany, aby se k podpoře vyjádřily, a v reakci na tuto výzvu obdržela dne 23. května 2014 jedno podání.
(13)
Lotyšsko Komisi informovalo, že kvůli naléhavosti výjimečně souhlasí s tím, aby bylo toto rozhodnutí přijato v angličtině.
2. POPIS
2.1 Dotčený podnik
(14)
Společnost Parex banka byla druhou největší bankou v Lotyšsku s celkovými aktivy k 31. prosinci 2008 ve výši 3,4 miliardy LVL (4,9 miliardy EUR). Společnost Parex banka byla založena v roce 1992. V listopadu 2008 získalo Lotyšsko od dvou největších akcionářů 84,83 % základního kapitálu banky za symbolickou celkovou kupní cenu ve výši 2 LVL (přibližně 3 EUR), což představuje opatření státní podpory, které Komise schválila v prvním a druhém rozhodnutí o podpoře na záchranu. Po rekapitalizaci, která byla schválena v rozhodnutích o podpoře na záchranu, Lotyšsko svůj podíl ve společnosti Parex banka dále navýšilo na přibližně 95 %, a to vložením dodatečné částky ve výši 140,75 milionu LVL v květnu 2009; toto opatření Komise schválila ve třetím rozhodnutí o podpoře na záchranu.
(15)
V dubnu 2009 získala Evropská banka pro obnovu a rozvoj (dále jen „EBRD“) 25 % základního kapitálu společnosti Parex banka plus jednu akcii. Po rozdělení společnosti Parex banka na dobrou a špatnou banku v roce 2010 s následnými změnami vlastnické struktury jsou v současnosti akcionáři společnosti Citadele Lotyšsko (75 %) a EBRD (25 %), zatímco akcionáři společnosti Reverta jsou Lotyšsko (84,15 %), EBRD (12,74 %) a ostatní akcionáři (3,11 %).
(16)
Podrobný popis společnosti Parex banka do doby přijetí konečného rozhodnutí o společnosti Parex je uveden v 11. až 15. bodě odůvodnění zmíněného rozhodnutí.
2.2 Opatření podpory, která byla schválena ve prospěch společností Citadele a Reverta
(17)
Ve prospěch společnosti Parex banka schválila Komise v prvním, druhém a třetím rozhodnutí o podpoře na záchranu (dále jen „rozhodnutí o podpoře na záchranu“) a rovněž v konečném rozhodnutí o společnosti Parex řadu opatření podpory.
(18)
Plán restrukturalizace, který Komise schválila v konečném rozhodnutí o společnosti Parex, předpokládal, že podpora na záchranu, kterou již Komise povolila, bude prodloužena do konce období restrukturalizace a rozdělena mezi společnosti Citadele a Reverta. V konečném rozhodnutí o společnosti Parex byla schválena rovněž další podpora na restrukturalizaci společností Reverta a Citadele. V rozhodnutí byl stanoven i mechanismus využití podpory, která byla předběžně schválena v rozhodnutích o podpoře na záchranu, po rozdělení společnosti Parex banka, pokud jde o:
a)
podporu likvidity ve formě státních vkladů ve prospěch společností Citadele a Reverta (14);
b)
státní záruky za závazky společností Citadele a Reverta (15);
c)
státní rekapitalizační opatření ve prospěch společností Reverta a Citadele (16) a
d)
opatření na záchranu aktiv ve prospěch společnosti Citadele (17).
3. DŮVODY ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ
3.1. Dodatečná opatření, která Lotyšsko provedlo ve prospěch společností Parex banka, Citadele a Reverta
(19)
Podle zprávy, kterou dne 29. srpna 2013 předložil kontrolní správce (18), a dokumentů a informací, jež Lotyšsko poskytlo od října 2013, se zdálo, že Lotyšsko provedlo bez předběžného oznámení Komisi tato opatření:
a)
dne 22. května 2009 poskytlo Lotyšsko společnosti AS Parex banka podřízený úvěr ve výši 50,27 milionu LVL (kvalifikovaný jako kapitál tier 2) se splatností sedm let, tj. do dne 21. května 2016 (dále jen „první opatření“). Splatnost tohoto podřízeného úvěru přesahovala splatnost nejvýše pět let, která byla stanovena v prvním rozhodnutí o podpoře na záchranu a potvrzena v konečném rozhodnutí o společnosti Parex;
b)
dne 27. června 2013 povolilo Lotyšsko společnosti Citadele dodatečné osmnáctiměsíční prodloužení splatnosti (dále jen „druhé opatření“) u podřízených úvěrů ve výši 37 milionů LVL (z celkové částky ve výši 45 milionů LVL, kterou Lotyšsko v té době drželo) (19). Lotyšsko prodloužení splatnosti podřízených úvěrů Komisi neoznámilo;
c)
od roku 2011 mimoto Lotyšsko poskytuje společnosti Reverta podporu likvidity přesahující maximální výši schválenou Komisí v konečném rozhodnutí o společnosti Parex (dále jen „třetí opatření“), a to podle základního scénáře i pesimistického scénáře (20).
(20)
Na základě informací, které měla Komise v době vydání rozhodnutí o zahájení řízení k dispozici s ohledem na první a druhé opatření, měla Komise vážné pochybnosti, zda lze tato opatření považovat za slučitelná s vnitřním trhem, jelikož:
a)
v původním posouzení slučitelnosti podřízených úvěrů poskytnutých Lotyšskem se pětiletá doba splatnosti úvěrů považovala za nezbytné minimum, na jehož základě bylo možno úvěry pokládat za slučitelné, a
b)
nebyly předloženy žádné nové argumenty, které by odůvodňovaly, proč ve skutečnosti představuje naprosto nezbytné minimum delší doba splatnosti.
(21)
Stejně tak nebyly v době vydání rozhodnutí o zahájení řízení předloženy dostatečné argumenty, které by prokazovaly slučitelnost třetího opatření.
(22)
Z těchto důvodů zahájila Komise s ohledem na protiprávní podporu, která byla poskytnuta prostřednictvím prvního, druhého a třetího opatření, jak bylo popsáno v 19. bodě odůvodnění, formální vyšetřovací řízení podle čl. 13 odst. 1 a čl. 4 odst. 4 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 (21).
3.2. Porušení závazku týkajícího se odprodeje činnosti společnosti Citadele v oblasti správy majetku
(23)
Lotyšsko nedodrželo rovněž závazek, který je uveden v konečném rozhodnutí o společnosti Parex a který se týká odprodeje činnosti společnosti Citadele v oblasti správy majetku do dne 30. června 2013 bez správce převodu, nebo do dne 31. prosince 2013 s pomocí správce převodu (dále jen „čtvrté opatření“) (22). Závazek týkající se odprodeje činnosti společnosti Citadele v oblasti správy majetku v těchto lhůtách byl proto porušen.
(24)
V rozhodnutí o zahájení řízení dospěla Komise k závěru, že porušení závazku popsaného v 21. bodě odůvodnění představuje zneužití podpory. Komise se proto rozhodla zahájit s ohledem na zneužití podpory formální vyšetřovací řízení podle článku 16 nařízení (ES) č. 659/1999.
4. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN
(25)
Po vydání rozhodnutí o zahájení řízení obdržela Komise připomínky od jedné fyzické osoby, která neposkytla údaje, jež by prokazovaly, že ji lze považovat za zúčastněnou stranu, tj. stranu, jejíž vlastní zájmy by mohly být ovlivněny opatřením (jako jsou například konkurenti nebo profesní sdružení (23)), nebo že jedná jménem zúčastněné strany.
(26)
Obdržené připomínky se týkaly údajné nezákonnosti s ohledem na společnost Parex banka a netýkaly se prvního, druhého a třetího opatření, jež Lotyšsko provedlo ve prospěch společností Parex banka, Citadele a Reverta, ani čtvrtého opatření. Připomínky se v zásadě týkaly skutečností a informací, které přímo nesouvisely s prosazováním pravidel státní podpory v dotyčném případě. Za účelem posouzení provedeného v tomto rozhodnutí byly proto zaevidovány a pokládány za obecné informace o trhu.
5. PŘIPOMÍNKY LOTYŠSKA K FORMÁLNÍMU VYŠETŘOVACÍMU ŘÍZENÍ
(27)
Po vydání rozhodnutí o zahájení řízení podalo Lotyšsko dne 26. května 2014 připomínky, které měly odstranit pochybnosti, jež Komise uvedla s ohledem na slučitelnost prvního, druhého a třetího opatření a porušení závazku týkajícího se odprodeje činnosti společnosti Citadele v oblasti správy majetku.
(28)
Dne 30. května 2014 předložilo Lotyšsko rovněž aktualizovaný plán restrukturalizace, v němž byly zahrnuty informace a kompenzační opatření uvedená v oddílech 5.1 až 5.5 tohoto rozhodnutí.
(29)
Na základě žádosti Komise o informace poskytlo Lotyšsko dne 23. června 2014 další údaje týkající se druhého opatření.
5.1 Ohledně původní splatnosti podřízených úvěrů přesahující splatnost stanovenou v rozhodnutích o podpoře na záchranu a v konečném rozhodnutí o společnosti Parex (první opatření)
(30)
Ve svých připomínkách ze dne 26. května 2014 Lotyšsko uvedlo, že přijetí prvního opatření bylo nezbytné, aby mohla společnost Parex banka dodržet platné regulativní požadavky solventnosti a zabránit tak nenapravitelnému zhroucení nestabilního, do značné míry vzájemně propojeného a závislého lotyšského bankovního systému.
(31)
Lotyšsko uvedlo, že v době přijetí prvního rozhodnutí o podpoře na záchranu měly lotyšské orgány k dispozici jen omezené informace o skutečné finanční situaci společnosti Parex banka a o kvalitě jejích aktiv. V původní žádosti o schválení opatření státní podpory Komisí se proto Lotyšsko zavázalo poskytnout podřízené úvěry s pětiletou splatností, jelikož tato splatnost představovala minimální splatnost, která byla nezbytná, aby se podřízené úvěry považovaly podle příslušných ustanovení lotyšských právních předpisů za kapitál tier 2.
(32)
Lotyšsko rovněž uvedlo, že za účelem lepšího posouzení finanční situace společnosti Parex banka nařídilo společnosti PricewaterhouseCoopers, aby ve společnosti Parex banka provedla hloubkovou prověrku, která byla dokončena dne 26. ledna 2009, po přijetí prvního rozhodnutí o podpoře na záchranu.
(33)
Lotyšsko současně zdůraznilo skutečnost, že v letech 2008-2009 byla situace na trhu velmi dynamická a že se kvalita úvěrů zhoršovala rychleji, než se očekávalo. Tato zhoršující se situace se odrazila i v přijetí tří rozhodnutí o podpoře na záchranu společnosti Parex banka ze strany Komise a předložení několika verzí plánu restrukturalizace společnosti Parex banka Lotyšskem, přičemž poslední verze byla předložena dne 11. května 2009 (dále jen „plán restrukturalizace z roku 2009“).
(34)
V této souvislosti Lotyšsko objasnilo, že předpoklady a výhledy uvedené v rozhodnutích o podpoře na záchranu rychle zastarávaly kvůli rychlým změnám ekonomického prostředí, jež byly způsobeny především světovou finanční krizí a snižující se důvěrou trhu ve společnost Parex banka. Lotyšsko proto dospělo k závěru, že pětiletá splatnost podřízených úvěrů, které Lotyšsko poskytlo společnosti Parex banka, již k stabilizaci zranitelného lotyšského bankovního systému nepostačuje. Skutečně se ukázalo, že společnost Parex banka, která byla v té době systémovou bankou, potřebovala podřízené úvěry s delší splatností než pět let, aby mohla dodržet požadavky solventnosti, a zejména splnit platné požadavky na kapitálovou přiměřenost.
(35)
Podle regulačního rámce (založeného na normách Basel II (24)), který se na společnost Parex banka vztahoval v době poskytnutí podřízených úvěrů, by se za kapitál tier 2 považovalo pouze 80 % úvěrů s pětiletou splatností ve výši 50,27 milionu LVL (tj. pouze 40,22 milionu LVL). Pro regulační účely bylo nutno uplatnit na částku podřízených úvěrů každý rok kumulativní diskontní (nebo amortizační) faktor s cílem zohlednit klesající hodnotu těchto nástrojů jakožto kladných složek regulatorního kapitálu. Pro účely kapitálové přiměřenosti je proto úvěr s pětiletou splatností na počátku způsobilý pouze s ohledem na 80 % jeho výše; začátkem druhého roku s ohledem na 60 % atd.
(36)
Toto podání Lotyšsko doložilo srovnávacími výpočty, které prokazují, že pokud by Lotyšsko poskytlo podřízené úvěry pouze s pětiletou splatností, nebyly by od počátku plně způsobilé jako kapitál tier 2.
(37)
Stanovení splatnosti podřízených úvěrů, které Lotyšsko poskytlo společnosti Parex banka, na sedm let se ukázalo jako nezbytné, aby se mohla celá částka podřízených úvěrů ve výši 50,27 milionu LVL, které stát poskytl, považovat v období 2009-2010 za kapitál tier 2, takže společnost Parex banka mohla splnit cílový ukazatel kapitálové přiměřenosti. V tabulce 1 jsou uvedeny částky způsobilého kapitálu tier 2, které společnost Parex banka držela na konci každého roku, a to podle splatnosti podřízených úvěrů ve výši 50,27 milionu LVL, jež byly poskytnuty v květnu 2009.
Tabulka 1
Splatnost podřízených úvěrů poskytnutých v květnu 2009 a jejich kvalifikace jako kapitálu tier 2 (v milionech LVL)
Splatnost
2009
2010
2011
Úvěr s pětiletou splatností
40,22
30,16
20,11
Úvěr s šestiletou splatností
50,27
40,22
30,16
Úvěr se sedmiletou splatností
50,27
50,27
40,22
Úvěr s osmiletou splatností
50,27
50,27
50,27
(38)
Lotyšsko uvedlo, že dne 9. června 2009 předložila společnost Nomura International (kterou Lotyšsko v březnu 2009 ustanovilo za účelem organizace prodeje společnosti Parex banka) lotyšským orgánům strategii prodeje společnosti Parex banka s velmi ambiciózním harmonogramem, podle něhož se dokončení prodeje plánovalo v roce 2010. Bylo proto nezbytné, aby společnost Parex banka plně dodržovala platné kapitálové požadavky nejméně do konce roku 2010.
(39)
Lotyšsko rovněž uvedlo, že pokud by byla splatnost podřízených úvěrů pouze pět let, musel by plán restrukturalizace z roku 2009 zahrnovat další opatření k posílení kapitálové přiměřenosti společnosti Parex banka jiným způsobem (např. vložení nového vlastního kapitálu, okamžité rozšíření podřízených úvěrů atd.). Pokud by taková opatření nebyla přijata, byli by vkladatelé ponecháni bez ochrany a stabilita lotyšského finančního systému by byla značně ohrožena.
5.2 Ohledně neoznámeného prodloužení splatnosti podřízených úvěrů (druhé opatření)
(40)
Co se týká druhého opatření, Lotyšsko uvedlo, že další prodloužení splatnosti podřízených úvěrů bylo nezbytné kvůli změnám právní úpravy, k nimž došlo v roce 2013. Dne 1. března 2013 lotyšská Komise pro finanční a kapitálový trh společnosti Citadele sdělila, že ukazatel kapitálové přiměřenosti skupiny musí do konce roku 2013 v absolutním vyjádření dosáhnout minimálně 10 %, zatímco doporučený kapitálový poměr k odstranění stávajících a potenciálních rizik činil […]. Do března 2013 činil minimální požadovaný ukazatel kapitálové přiměřenosti 8,4 %.
(41)
Lotyšsko uvedlo, že druhé opatření bylo přijato v dobré víře, jelikož se lotyšské orgány domnívaly, že opatření je v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství, a jelikož nevedlo k žádným finančním ztrátám pro stát.
(42)
Lotyšsko rovněž prohlásilo, že se v době přijetí druhého opatření spolu se společností Citadele v dobré víře domnívalo, že možnost prodloužení splatnosti dotyčných podřízených úvěrů byla stanovena v příslušných rozhodnutích Komise a v plánu restrukturalizace.
(43)
Lotyšsko tvrdilo, že by se tržní investor v postavení většinového akcionáře společnosti Citadele nejprve vynasnažil zachovat v možném rozsahu hodnotu své investice a že by přijal a provedl opatření, která jsou nezbytná, aby se zamezilo snížení účetní hodnoty jeho podílu v důsledku toho, že banka nesplňuje kapitálové požadavky. Pokud by společnost Citadele nesplňovala přísnější požadavky na kapitálovou přiměřenost, které v té době uložila Komise pro finanční a kapitálový trh, byla by ohrožena stabilita, životaschopnost a prodejnost banky, což by mělo nepříznivý dopad na možnost prodeje banky za dobrých finančních podmínek.
(44)
Lotyšsko předložilo rovněž hypotetický srovnávací scénář, podle něhož nebylo druhé opatření provedeno. Podle tohoto hypotetického srovnávacího scénáře by doporučený kapitálový poměr nebyl dodržen, jelikož by ukazatel kapitálové přiměřenosti k 31. prosinci 2013 klesl pod 9,3 % v porovnání s požadovaným minimem ve výši 10 %.
(45)
Lotyšsko rovněž tvrdilo, že alternativní opatření k posílení kapitálové přiměřenosti společnosti Citadele (tj. navýšení kapitálu nebo poskytnutí nových podřízených úvěrů) nebyla schůdná. Lotyšsko konkrétně uvedlo, že v roce 2013 nemohla společnost Citadele získat podřízené úvěry od třetích investorů vzhledem k závazku lotyšských orgánů prodat společnost Citadele v krátké době (tj. do 31. prosince 2014). Nejistota ohledně možného nabyvatele a jeho budoucí strategie by poskytovatele podřízených úvěrů přiměla k tomu, že by s ohledem na podřízený úvěr, který poskytli společnosti Citadele, požadovali prodejní opci (doložka o změně kontroly) (25). To by ve skutečnosti znamenalo, že by se splatnost těchto podřízených úvěrů při poskytnutí pokládala za kratší než pět let, a úvěry by tudíž nebyly kvalifikovány jako kapitál tier 2.
(46)
V reakci na žádost Komise o informace, zda se Lotyšsko s ohledem na možné prodloužení splatnosti podřízených úvěrů poskytnutých společnosti Citadele obrátilo na EBRD, předložily lotyšské orgány dne 23. června 2014 své podání. V něm potvrdily, že se před provedením druhého opatření neobrátily na EBRD, aby jí navrhly prodloužení splatnosti podřízených úvěrů, které drží. V této souvislosti lotyšské orgány zopakovaly, že druhé opatření muselo být přijato, aby se zabránilo porušení nových, přísnějších kapitálových požadavků ze strany společnosti Citadele.
(47)
Lotyšsko uvedlo, že k prodloužení splatnosti podřízeného dluhu, který drželo ve společnosti Citadele, muselo přikročit neprodleně a že nejednalo o srovnatelném prodloužení splatnosti rovněž u podřízeného dluhu v držení EBRD.
(48)
Lotyšsko uvedlo, že jeho rozhodnutí v tomto ohledu bylo ovlivněno těmito třemi skutečnostmi.
a)
Potřeba účinně řešit hrozící porušení nových kapitálových požadavků: společnost Citadele vypočítala své potřeby s ohledem na kapitál tier 2 a dospěla k závěru, že by na rozdíl od přijetí druhého opatření, které zahrnovalo prodloužení splatnosti o osmnáct měsíců, případná změna splatnosti u podřízeného dluhu, na němž by se podílela i EBRD, vyžadovala podstatně delší prodloužení splatnosti. Důvodem je skutečnost, že jistina u tohoto úvěru byla nižší, a její dopad na kapitálovou pozici společnosti Citadele by byl tudíž podstatně nižší. Lotyšsko rovněž uvedlo, že by prodloužení splatnosti u podřízeného dluhu v držení EBRD vyžadovalo jednání s EBRD v tomto ohledu. Vzhledem k rozdílům, pokud jde o rozhodné právo a celkovou potřebnou právní strukturu, kterou by bylo nutno zavést, by prodloužení splatnosti podřízeného úvěru, na němž by se podílela i EBRD, při současném prodloužení splatnosti u části podřízeného dluhu v držení Lotyšska vyžadovalo složitá právní ujednání.
b)
Lotyšsko zdůraznilo, že v době prodloužení splatnosti rovněž usuzovalo, že by prodloužení splatnosti u podřízeného dluhu v držení EBRD ztížilo prodej společnosti Citadele, jelikož by v době prodeje existovalo více vzájemně propojených smluv týkajících se podřízeného dluhu. Lotyšsko se domnívalo, že by tato možnost prodej společnosti Citadele zkomplikovala, jelikož by mohla mít dopady na podmínky prodeje a pravděpodobně by zvýšila příslušné transakční náklady.
c)
Lotyšsko mimoto podotklo, že postavení EBRD vůči společnosti Citadele mohlo znamenat, že by rozhodování EBRD o schválení prodloužení splatnosti bylo složitější. Ve svém podání ze dne 23. června 2014 Lotyšsko uvedlo, že je pevně přesvědčeno o tom, že by EBRD s prodloužením splatnosti u příslušného nástroje v zásadě souhlasila. Lotyšsko však rovněž uznalo, že se postavení EBRD liší od postavení Lotyšska, jelikož Lotyšsko je většinovým akcionářem společnosti Citadele, může tudíž mít na proces prodeje rozhodující vliv a sjednat s uchazeči různé možnosti, pokud jde o splacení podřízených úvěrů. Lotyšsko proto připustilo, že by nedostatečná kontrola EBRD nad procesem prodeje společnosti Citadele mohla EBRD od prodloužení splatnosti příslušného úvěru odradit, nebo by každopádně vedla k zdlouhavým jednáním.
5.3 Ohledně neoznámené podpory likvidity, která byla poskytnuta společnosti Reverta (třetí opatření)
(49)
Lotyšsko a společnost Reverta uznaly, že od prosince 2010 přesahuje podpora likvidity, kterou Lotyšsko poskytlo společnosti Parex banka (a poté společnosti Reverta) povolenou výši likvidity, která byla stanovena v 55. bodě odůvodnění konečného rozhodnutí o společnosti Parex. V rozhodnutí o zahájení řízení bylo uvedeno, že k 31. prosinci 2013 činila nesplacená podpora likvidity poskytnutá společnosti Reverta 362,52 milionu LVL, což o 55,52 milionu LVL překračovalo maximální výši likvidity, která byla v případě „pesimistického scénáře“ stanovena na 307 milionů LVL.
(50)
Lotyšsko tvrdilo, že Komise v konečném rozhodnutí o společnosti Parex původně schválila přeměnu podpory likvidity poskytnuté společnosti Parex banka ve výši ve výši 218,7 milionu LVL na kapitál. Tato částka, která měla být přeměněna na kapitál, se posléze v pozměňujícím rozhodnutí snížila na 118,7 milionu LVL. Pokud by byla podpora likvidity ve výši 118,7 milionu LVL přeměněna na kapitál, výše této podpory by se snížila a byly by dodrženy povolené limity. Na kapitál však byla z celkové podpory likvidity ve výši 118,7 milionu LVL ve skutečnosti přeměněna pouze částka ve výši 49,5 milionu LVL. Tuto skutečnost uvedlo Lotyšsko jako hlavní příčinu nadměrné výše likvidity.
(51)
Lotyšsko rovněž tvrdilo, že nadměrná podpora byla zapříčiněna i prodlevami při tvorbě hotovosti v porovnání s úrovněmi, které se předpokládaly v době vydání konečného rozhodnutí o společnosti Parex. Kvůli pozdním platbám dlužníků neplnících řádně své povinnosti byla hotovost získána zpět přibližně o dva roky později. Lotyšsko se domnívá, že tento jev je dočasný, a očekává, že v roce 2015-2016 bude poskytování nadměrné podpory likvidity ukončeno.
(52)
Lotyšsko i společnost Reverta však uznávají odchylku od povolených částek podpory v důsledku potíží, jimž po přijetí pozměňujícího rozhodnutí čelily při náležitém rozdělení státní podpory mezi povolenou podporu likvidity a kapitálové příspěvky.
(53)
Lotyšské orgány rovněž objasnily, že v zájmu zachování bankovní licence společnosti Parex banka (nyní Reverta) muselo Lotyšsko vložit do společnosti Parex banka větší kapitál, než se předpokládalo původně (minimální výše kapitálu, jež se vyžadovala podle solventnostních pravidel, byla vyšší než maximální kapitálová podpora ve výši 218,7 milionu LVL, která byla schválena v konečném rozhodnutí o společnosti Parex). Na základě původního plánu restrukturalizace, který byl Komisi předložen, by ekonomická hodnota získaná prodejem aktiv a přeměna částky ve výši 218,7 milionu LVL nepostačovaly k tomu, aby společnost Parex banka (Reverta) splňovala regulativní požadavky na kapitálovou přiměřenost.
(54)
Pokud měla být licence zachována, potřebovala tudíž společnost Parex banka (Reverta) dodatečný kapitál. Po odebrání bankovní licence by byla výše dodatečné podpory omezena na částku nezbytnou k likvidaci společnosti.
(55)
Podle Lotyšska již nebylo po 31. prosinci 2011 nutné přeměnit na kapitál další podporu likvidity, jelikož společnosti Reverta byla odebrána bankovní licence. O svém plánu nepřeměnit po 31. prosinci 2011 podporu likvidity na kapitál Lotyšsko Komisi vyrozumělo během výměn informací, které předcházely přijetí pozměňujícího rozhodnutí, ačkoli tento svůj záměr nepotvrdilo ani neurčilo technické důsledky nepřeměnění podpory na kapitál a nesdělilo je Komisi. Lotyšsko zejména nezmínilo, že se v důsledku „nepřeměnění“ na kapitál nebudou finanční prostředky, které již byly poskytnuty jako podpora likvidity, snižovat tak rychle, jak se požadovalo v konečném rozhodnutí o společnosti Parex.
(56)
Jelikož do 31. prosince 2011 byla na kapitál přeměněna pouze podpora likvidity ve výši 49,5 milionu LVL a podpora likvidity ve výši 69,2 milionu LVL na kapitál přeměněna nebyla, byla podpora likvidity vyšší, než bylo schváleno, o přibližně stejnou částku.
(57)
Podle Lotyšska bylo zachování podpory likvidity a nepřeměnění této podpory na kapitál pro lotyšské orgány nejméně nevýhodným opatřením a ve skutečnosti omezilo státní podporu na nezbytné minimum.
(58)
Lotyšsko a společnost Reverta potvrdily, že společnost Reverta již nepotřebuje „nové finanční prostředky“. Vzhledem k nižší částce podpory likvidity, která byla přeměněna na kapitál, Lotyšsko u společnosti Reverta předpokládá na konci roku 2014 podporu likvidity ve výši [300-350] milionů LVL, na konci roku 2015 ve výši [250-300] milionů LVL a na konci roku 2016 a 2017 (po likvidaci společnosti Reverta) ve výši [200-250] milionů LVL. Podle Lotyšska tato podpora likvidity přesáhne původně schválenou výši, jelikož i) na kapitál byla přeměněna nižší částka podpory likvidity a ii) očekává se, že peněžní prostředky získané při likvidaci společnosti Reverta budou nižší, než se plánovalo původně.
(59)
Podle nových odhadů hotovosti, které zohledňují potíže při zpětném získávání aktiv, Lotyšsko očekává, že společnost Reverta bude mít na konci procesu likvidace (k 31. prosinci 2017) záporný kapitál ve výši [250-300] milionů LVL.
5.4 Ohledně závazku týkajícího se odprodeje činnosti v oblasti správy majetku (čtvrté opatření)
(60)
Lotyšsko zahájilo v roce 2011 proces prodeje společnosti Citadele, aby dodrželo závazky, které přijalo a které byly uvedeny v konečném rozhodnutí o společnosti Parex. První pokus o prodej se uskutečnil s pomocí společnosti Nomura International jakožto poradce, kvůli značným nepokojům v eurozóně, které byly způsobeny hospodářskou a finanční krizí v Řecku a rovněž pádem společností Snoras a Krajbanka v Litvě a Lotyšsku, však tento pokus nebyl úspěšný.
(61)
V únoru 2013 zadalo Lotyšsko nezávislému odborníkovi […] zvláštní studii, která se týkala mimo jiné dopadu odprodeje činnosti v oblasti správy majetku ke dni stanovenému v závazcích. Odborník prokázal, že hodnota dvou jednotlivých subjektů (činnost v oblasti správy majetku a zbývající část společnosti Citadele) je nižší než hodnota celé společnosti Citadele. Pokud by byla proto společnost Citadele připravena o činnost v oblasti správy majetku, snížilo by to účetní hodnotu banky, a tudíž znehodnotilo hodnotu podílů. Pomocí různých odhadů odborník prokázal, že bez činnosti v oblasti správy majetku by se „provozní zisk banky prudce snížil, […]“ a že […] by se dále zhoršilo.
(62)
Podle Lotyšska by na základě studie odborníka odprodej činnosti v oblasti správy majetku odděleně od zbývající části společnosti Citadele v roce 2013 poškodil životaschopnost společnosti Citadele, a tudíž její prodejnost. Tento prodej by významně omezil schopnost banky přilákat soukromé účastníky, aby do společnosti Citadele investovali za přiměřenou cenu. V roce 2013 byl proto zahájen druhý proces prodeje celé společnosti Citadele s pomocí společností Société Générale a Linklaters LLP jakožto externích poradců. V současnosti se zvažují dva způsoby prodeje, a to spojení a akvizice nebo primární veřejná nabídka akcií.
5.5 Kompenzační opatření navrhovaná Lotyšskem
(63)
K zajištění slučitelnosti dodatečné podpory ve prospěch společností Parex banka, Citadele a Reverta, která byla poskytnuta prostřednictvím prvního, druhého a třetího opatření, a neprovedení odprodeje činnosti společnosti Citadele v oblasti správy majetku ve stanovené lhůtě (čtvrté opatření) s vnitřním trhem podle pravidel Unie v oblasti státní podpory navrhlo Lotyšsko řadu závazků, které jsou uvedeny v 64. až 73. bodě odůvodnění.
5.5.1 Lhůta pro prodej společnosti Citadele a odprodej činnosti v oblasti správy majetku
(64)
Lotyšsko a společnost Citadele se zavazují, že se všemožně vynasnaží získat co nejdříve, nejpozději však do […], závazné nabídky na odkup celého podílu Lotyšské republiky ve společnosti Citadele (včetně činnosti v oblasti správy majetku). Prodej musí být dokončen nejpozději do […]. Rozhodnutí o vhodné struktuře a podmínkách prodeje (např. obchodní prodej nebo primární veřejná nabídka akcií) je ponecháno na uvážení Lotyšské republiky (a jejího poradce), pokud Lotyšská republika odprodá celý podíl ve společnosti Citadele nejpozději do […]. V případě primární veřejné nabídky akcií se Lotyšská republika zavazuje, že se s Komisí pro finanční a kapitálový trh dohodne na závazném prospektu do […].
(65)
Lotyšsko a společnost Citadele se rovněž zavazují jmenovat správce převodu, pokud nebudou do […] obdrženy závazné nabídky nebo pokud nebude v případě primární veřejné nabídky akcií za stejným účelem s Komisí pro finanční a kapitálový trh dohodnut prospekt. V tomto případě přijme Lotyšská republika potřebná opatření s cílem zajistit, aby byl správce převodu jmenován a zahájil svou činnost ke dni […]. Má se za to, že správcem převodu může být jmenován i finanční poradce při prodeji společnosti Citadele, a to k […]. Je-li jmenován správce převodu, Lotyšsko a společnost Citadele se zavazují, že do […] obdrží závazné nabídky, které jsou pro všechny strany neodvolatelné, a že do […] uzavřou závaznou a nezrušitelnou smlouvu o prodeji celého podílu Lotyšské republiky ve společnosti Citadele, který bude dokončen nejpozději ke dni […].
(66)
Lotyšsko a společnost Citadele se dále zavazují, že ke dni […] společnost Citadele […] novou oblast činnosti a zbývající činnost společnosti Citadele bude […], pokud Lotyšská republika neuzavře do […] závaznou a nezrušitelnou smlouvu předpokládající ukončení prodeje celého podílu Lotyšské republiky ve společnosti Citadele do […], nebo pokud primární veřejná nabídka akcií Lotyšské republice neumožní prodat celý její podíl ve společnosti Citadele do […].
(67)
Lotyšsko a společnost Citadele se zavazují, že transakci týkající se prodeje a koupě celého podílu Lotyšské republiky ve společnosti Citadele ukončí do […]. Neuskuteční-li se prodej tohoto podílu do […], zavazují se, že společnost Citadele […] novou oblast činnosti a zbývající činnost společnosti Citadele bude […].
(68)
Je-li v kterémkoli z opatření uvedených v 64. až 67. bodě odůvodnění společnost Citadele […], mohou být části činnosti společnosti Citadele, o něž projeví zájem třetí strany, prodány a převedeny Lotyšskou republikou a/nebo společností Citadele na tuto třetí stranu (aniž jsou dotčeny zásady […] a bez poskytnutí nové státní podpory).
5.5.2 Další snížení výše povolených kapitálových příspěvků
(69)
Co se týká společnosti Reverta, v pozměňujícím rozhodnutí byla povolena přeměna státních vkladů a úroků (podpora likvidity) v celkové výši 118,7 milionu LVL na kapitál. Jelikož doposud byla na kapitál přeměněna pouze likvidní podpora ve výši 49,5 milionu LVL, navrhuje Lotyšsko snížit neprodleně a trvale maximální celkovou výši kapitálu, kterou může Lotyšsko poskytnout společnosti Reverta, na 49,5 milionu LVL, a to z předchozí částky ve výši 118,7 milionu LVL.
5.5.3 Závazky týkající se opatření k většímu sdílení nákladů, a to zabráněním odlivu hotovosti k podřízeným věřitelům společnosti Reverta pocházejícím z dřívější doby
(70)
Lotyšsko uznává, že k zajištění slučitelnosti prvního, druhého a třetího opatření s vnitřním trhem jsou zapotřebí opatření k většímu sdílení nákladů. Tato opatření mimo jiné zajistí, aby z dodatečné státní podpory poskytnuté společnostem Reverta a Citadele neměly nepatřičný prospěch třetí strany.
(71)
Za tímto účelem se Lotyšsko zavazuje, že zvýší předchozí závazky týkající se sdílení nákladů, a to rekapitalizací z vnitřních zdrojů od bývalých většinových akcionářů společnosti Parex banka, jejich přidružených podniků a ostatních věřitelů (dále jen „podřízení věřitelé z dřívější doby“), kteří poskytli podřízené úvěry (dále jen „podřízené úvěry z dřívější doby“).
(72)
Společnost Reverta překročila částky podpory likvidity, které byly povoleny v konečném rozhodnutí o společnosti Parex, částečně kvůli vyplácení úroků u podřízených úvěrů z dřívější doby. Pokud by společnost Reverta tyto úroky nevyplatila nebo pokud by byly podřízené úvěry z dřívější doby odepsány ihned po vydání konečného rozhodnutí o společnosti Parex, nemuselo by Lotyšsko přijmout první, druhé a třetí opatření v rozsahu, v jakém byla tato opatření skutečně provedena.
(73)
Na základě výše uvedených skutečností Lotyšsko navrhlo, že objasní a posílí své závazky, pokud jde o jistinu a úroky splatné s ohledem na podřízené úvěry z dřívější doby:
a)
Společnosti Citadele a Reverta (bývalá Parex banka) a jejich přidružené podniky nevyplatí držitelům podřízeného dluhu nebo akcionářům s výjimkou lotyšského státu a EBRD úroky, dividendy ani kupóny ze stávajících kapitálových nástrojů (včetně prioritních akcií, akcií se zvláštním právem hlasování a nástrojů zahrnovaných do vyšší a nižší třídy tier 2) (splatné nebo vzniklé) ani neuplatní případná práva na koupi ve vztahu k těmto nástrojům, a to do doby splacení státní podpory poskytnuté společnosti Reverta a/nebo Citadele v plné výši, neexistuje-li právní povinnost tak učinit. Pokud existuje takováto právní povinnost, Lotyšsko se zavazuje, že ji co nejdříve zruší (každopádně nejpozději do 30. dubna 2015).
b)
Lotyšsko se rovněž zavazuje, že u podřízených úvěrů z dřívější doby nebude splácet (do splacení veškeré státní podpory poskytnuté společnostem Reverta/Citadele v plné výši) neuhrazený dluh (jistinu), který bude:
i)
předmětem závazného nařízení, že platby na základě podřízených úvěrů z dřívější doby nejsou splatné a vymahatelné, nebo
ii)
přeměněn na kapitál tier 1 bez hlasovacích práv, nebo
iii)
odepsán,
a to v rozsahu nezbytném k pokrytí záporné čisté hodnoty aktiv společnosti Reverta a pokud existuje náležitý právní základ.
c)
Lotyšsko se zavazuje, že přijme veškerá nezbytná opatření, aby zajistilo, že právní předpisy potřebné k splnění výše uvedených závazků budou přijaty nejpozději do 30. dubna 2015.
5.6 Reakce Lotyšska na připomínky třetí strany
(74)
Dne 6. června 2014 poskytlo Lotyšsko svou odpověď na připomínky třetí strany, které Komise obdržela. Lotyšsko uvedlo, že tvrzení uvedená v těchto připomínkách jsou nepodložená a s ohledem na rozhodnutí o zahájení řízení nemají žádný význam. Lotyšsko tvrzení třetí strany odmítlo a požadovalo, aby je Komise nebrala v potaz.
6. POSOUZENÍ
6.1 Existence státní podpory na základě nových opatření
(75)
V čl. 107 odst. 1 SFEU je stanoveno, že podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.
(76)
Aby se opatření považovalo za státní podporu, musí být kumulativně splněny tyto podmínky: a) opatření musí být financováno ze státních prostředků; b) musí poskytovat selektivní výhodu, která může zvýhodnit určité podniky nebo určitá odvětví výroby; c) opatření narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž a může ovlivnit obchod mezi členskými státy.
6.1.1 První opatření
(77)
Skutečnost, že poskytnutí podřízených úvěrů společnosti Parex banka ze strany Lotyšska představuje státní podporu, byla zjištěna v prvním rozhodnutí o podpoře na záchranu, v němž Komise schválila vydání podřízených dluhových nástrojů s pětiletou splatností jako slučitelné opatření podpory. Komise v té době rozhodla, že by investor v tržním hospodářství podřízený úvěr s pětiletou splatností neposkytl (26).
(78)
Podřízené úvěry, které Lotyšsko společnosti Parex banka skutečně poskytlo, byly totožné jako opatření, které Komise schválila, s výjimkou toho, že měly delší dobu splatnosti, což společnosti Parex banka poskytlo dodatečnou výhodu.
(79)
Podřízený dluh se sedmiletou splatností poskytne dlužníkovi větší výhodu než podřízený dluh s pětiletou splatností, jelikož se u jakékoli investice při prodloužení její splatnosti riziko pro investora zvyšuje. S ohledem na podřízený úvěr se sedmiletou splatností je ještě méně pravděpodobné, že by investor v tržním hospodářství poskytl podřízený úvěr s takovouto delší splatností, než v případě pětileté doby splatnosti. Z tohoto důvodu představuje delší splatnost podřízeného dluhu pro společnost Parex banka dodatečnou výhodu v porovnání s formou podřízeného dluhu, která byla schválena v rozhodnutích o podpoře na záchranu a v konečném rozhodnutí o společnosti Parex. Jelikož v prvním rozhodnutí o podpoře na záchranu již bylo konstatováno, že jsou splněny všechny ostatní požadavky na existenci státní podpory, představuje první opatření dodatečnou státní podporu.
6.1.2 Druhé opatření
(80)
Dne 27. června 2013 povolilo Lotyšsko společnosti Citadele dodatečné osmnáctiměsíční prodloužení splatnosti u podřízených úvěrů ve výši 37 milionů LVL (z celkové částky ve výši 45 milionů LVL, kterou Lotyšsko v té době drželo).
(81)
V rozhodnutí o zahájení řízení měla Komise vzhledem k neexistenci dalších argumentů za to, že by toto prodloužení splatnosti investor v tržním hospodářství nepovolil, jelikož v porovnání s předchozí formou podřízených úvěrů představuje dodatečná rizika. Komise se proto domnívala, že delší splatnost podřízeného dluhu představuje dodatečnou výhodu, kterou stát poskytl společnosti Citadele, v porovnání s formou podřízeného dluhu, jež byla schválena v rozhodnutích o podpoře na záchranu a v konečném rozhodnutí o společnosti Parex, představuje tudíž dodatečnou podporu.
(82)
Lotyšsko uvedlo, že by se tržní investor racionálně rozhodl přijmout zvláštní opatření k zachování kapitálové přiměřenosti banky, aby ochránil hodnotu své investice. Lotyšsko proto v podstatě tvrdí, že druhé opatření společnost Citadele nezvýhodnilo, jelikož poskytnutí dodatečné podpory bylo v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství.
(83)
Komise nezpochybňuje skutečnost, že se na transakci, jako je druhé opatření, vztahuje zásada investora v tržním hospodářství. Připomíná však, že soudy Unie zdůraznily, že pokud se členský stát během správního řízení dovolává uvedeného kritéria, má v případě pochybností povinnost jednoznačně a na základě objektivních a ověřitelných skutečností prokázat, že prováděné opatření vydal v postavení akcionáře, a že v tomto ohledu lzezejména vyžadovat důkazy, z nichž je patrné, že toto rozhodnutí vychází z hospodářských hodnocení srovnatelných s těmi, které by za okolností daného případu prováděl pro účely určení budoucí výnosnosti uvedené investice racionální soukromý investor v postavení co nejpodobnějším postavení uvedeného státu předtím, než takovou investici uskuteční (27).
(84)
V tomto kontextu se Komise domnívá, že tvrzení Lotyšska, že jednalo v souladu se zásadou subjektu v tržním hospodářství, nebylo doloženo příslušnými argumenty a podrobnou analýzou.
(85)
Komisi nebyly za prvé předloženy žádné důkazy, že současně s rozhodnutím o provedení druhého opatření provedlo Lotyšsko ocenění své investice do společnosti Citadele. Tržní investor v postavení akcionáře by stanovil hodnotu společnosti Citadele, aby určil současnou hodnotu své investice do této banky před provedením druhého opatření (tudíž bez opatření) a po provedení tohoto opatření, a tyto dvě hodnoty by porovnal. Komise se domnívá, že tržní investor, který je motivován ziskem, by nejprve stanovil současnou hodnotu své investice do banky a poté by zjistil, zda je současná hodnota této investice chráněna dodatečným prodloužením splatnosti podřízených úvěrů. Pokud by výsledek tohoto posouzení ukázal, že hodnotu lze ochránit či ji dokonce zvýšit, pak by tržní investor, který je motivován ziskem, ve druhém kroku porovnal alternativní náklady ochrany (či zvýšení) hodnoty a rozdíl v hodnotě.
(86)
Pokud Lotyšsko provedlo tuto analýzu, mělo by dokázat, že povolení delší splatnosti představovalo účinné opatření přinejmenším k ochraně hodnoty investice, a poté by mělo prokázat, že alternativní náklady provedení tohoto opatření byly nižší než nárůst hodnoty. Pouze v případě, jsou-li alternativní náklady povolení delší splatnosti nižší než ochrana hodnoty vyplývající z druhého opatření, může Komise souhlasit s tím, že Lotyšsko jednalo v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství. Lotyšsko však neposkytlo stanovení hodnoty investice ani analýzu, která prokazuje, že alternativní náklady povolení delší splatnosti byly nižší než ochrana hodnoty v důsledku provedení druhého opatření.
(87)
Z tohoto důvodu se Komise domnívá, že nelze mít za to, že druhé opatření je v souladu s jednáním subjektu v tržním hospodářství, který se nachází ve srovnatelné situaci jako Lotyšsko v červnu 2013.
(88)
Stanovené principy použití zásady subjektu v tržním hospodářství za druhé každopádně vyžadují porovnání jednání racionálního soukromého investora v postavení co nejpodobnějším postavení daného členského státu (28). Při stanovení hodnoty investice do společnosti Citadele mělo proto Lotyšsko vzít v úvahu závazky uvedené v konečném rozhodnutí o společnosti Parex, které se týkaly prodeje této společnosti. V červnu 2013, v době provedení druhého opatření, zahrnovaly tyto závazky povinnost prodat společnost Citadele do 31. prosince 2014 a rovněž povinnost prodat společnost Citadele bez činnosti v oblasti správy majetku (jelikož činnost v oblasti správy majetku měla být odprodána zvlášť, pokud nebyla prodána do 30. června 2013). Jelikož dne 27. června 2013, kdy bylo prodloužení splatnosti povoleno, se pro činnost v oblasti správy majetku nenašel žádný kupující, závěr soukromého investora by byl ten, že činnost v oblasti správy majetku spolu se společností Citadele nelze prodat ve lhůtě, která byla v konečném rozhodnutí o společnosti Parex stanovena do dne 30. června 2013, a oba subjekty bylo proto nutno prodat samostatně.
(89)
Soukromý akcionář banky v postavení co nejpodobnějším postavení daného členského státu by mimoto neměl důvod předpokládat, že od splnění těchto závazků bude upuštěno nebo že jejich splnění bude odloženo, jelikož veškeré tyto změny musela schválit Komise. Při stanovení hodnoty investice v červnu 2013 nebylo proto možno očekávat, že tyto povinnosti nebudou relevantní, jelikož nebylo možné předjímat, že Komise schválí změnu povinností před skončením období, v němž je mělo Lotyšsko splnit.
(90)
Za účelem rozhodnutí, zda prodloužení splatnosti povolit, či nikoli musely proto parametry pro stanovení hodnoty investice Lotyšska do společnosti Citadele v červnu 2013 zahrnovat závazky, které byly uvedeny v konečném rozhodnutí o společnosti Parex. Lotyšsko nepředložilo žádné důkazy, že vzalo všechny tyto parametry v úvahu nebo že tehdejší hodnota jeho investice, která by vyplývala z jejich zohlednění, je vyšší než alternativní náklady povolení prodloužení splatnosti. Z tohoto důvodu se Komise domnívá, ženelze mít za to, že druhé opatření je v souladu s jednáním subjektu v tržním hospodářství, který se nachází ve srovnatelné situaci jako Lotyšsko v červnu 2013.
(91)
Za třetí, i kdyby Lotyšsko provedlo dostatečně podrobnou analýzu druhého opatření jakožto způsobu ochrany hodnoty jeho investice do společnosti Citadele v červnu 2013 a i kdyby vzalo při této analýze v úvahu omezení vyplývající z nadcházejícího prodeje společnosti Citadele a samostatného odprodeje činnosti v oblasti správy majetku, která by zohlednil subjekt v tržním hospodářství, tvrzení Lotyšska ohledně nákladů na druhé opatření a výše hodnoty investice do společnosti Citadele, která byla tímto opatřením údajně ochráněna, nejsou věrohodná.
(92)
Ačkoli Lotyšsko na straně jedné tvrdí, že druhé opatření neznamenalo pro stát žádné náklady, toto tvrzení není doloženo bližšími údaji či důkazy ohledně posouzení nákladů, které Lotyšsko provedlo v době přijetí druhého opatření. Tato analýza alternativních nákladů a veškerých dalších nákladů souvisejících s druhým opatřením by byla nezbytnou podmínkou pro soukromého investora, který se snaží racionálně rozhodnout, zda má povolit prodloužení splatnosti podřízeného úvěru. Neposouzení nákladů vede Komisi k závěru, že by soukromý investor nebyl schopen posoudit vhodnost druhého opatření z hlediska maximalizace zisku.
(93)
Ačkoli Lotyšsko na druhou stranu tvrdí, že druhé opatření ochránilo hodnotu investice Lotyšska do společnosti Citadele, toto tvrzení nedokládají charakteristiky investice členského státu do společnosti Citadele v červnu 2013. Komise podotýká, že u investora orientovaného na zisk závisí současná hodnota investice na vyhlídce na budoucí toky příjmů plynoucí z této investice (například v podobě dividend) ve spojení s kapitálovou hodnotou této investice v daném okamžiku (kterou lze odvodit například z ceny, kterou by za investici akcionáře kupující zaplatil v daném okamžiku, nebo z diskontované hodnoty ceny, kterou by za investici akcionáře kupující zaplatil v budoucnu). Všechny ukazatele, které má Komise k dispozici, naznačují, že hodnota investice Lotyšska do společnosti Citadele v červnu 2013 byla nízká, pokud byla vůbec kladná.
(94)
Co se týká možných budoucích toků příjmů z investice Lotyšska do společnosti Citadele, nebyly předloženy žádné důkazy, které by prokazovaly, že v červnu 2013 mohli akcionáři od společnosti Citadele očekávat v dohledné době výplatu dividend. Posouzení provedené soukromým akcionářem banky v postavení co nejpodobnějším postavení daného členského státu s ohledem na očekávané příjmy z výplaty dividend by bylo spojeno s povinností prodat společnost Citadele do 31. prosince 2014. Ve studii, která je popsána v 61. bodě odůvodnění, je mimoto zjištěno, že by společnost Citadele byla bez činnosti v oblasti správy majetku ztrátová, což je závěr, který vyhlídku na prospěch z případné výplaty dividend dále snižuje, jelikož dne 27. června 2013 by subjekt v tržním hospodářství musel předpokládat, že společnost Citadele a činnost v oblasti správy majetku budou prodány samostatně.
(95)
V době povolení prodloužení splatnosti neexistovaly žádné důkazy, že společnost Citadele bude schopna (vzhledem k očekávanému zisku a kapitálovému poměru) vyplatit dividendy do 31. prosince 2014, jelikož kapitálový poměr ve výši 10,3 %, jehož mělo být dosaženo do 31. prosince 2013, by jen nepatrně přesáhl požadovaný minimální kapitálový poměr ve výši 10 % a byl by podstatně nižší než kapitálový poměr ve výši […] %, který Komise pro finanční a kapitálový trh doporučila k odstranění stávajících a potenciálních rizik pro společnost Citadele. Soukromý investor by proto vzal v úvahu skutečnost, že v červnu 2013 existovala malá pravděpodobnost, že by akcionáři mohli v dohledné době od společnosti Citadele očekávat výplatu dividend.
(96)
Pokud jde o kapitálovou hodnotu investice Lotyšska do společnosti Citadele v červnu 2013, studie předložená lotyšskými orgány, která je popsána v 61. bodě odůvodnění a která byla vypracována v únoru 2013, prokazuje, že by samostatný odprodej činnosti v oblasti správy majetku měl na společnost Citadele nepříznivý dopad. Soukromý investor v postavení co nejpodobnějším postavení Lotyšska v červnu 2013 by vzal v úvahu skutečnost, že přibližně o čtyři měsíce dříve nezávislý odborník zjistil, že prodejní hodnota společnosti Citadele bez činnosti v oblasti správy majetku je nižší než prodejní hodnota obou subjektů společně. Takovýto soukromý investor by proto potřeboval pádné důvody z hlediska maximalizace návratnosti přizpůsobené riziku, aby převzal dodatečná rizika související s povolením prodloužení splatnosti u podřízených úvěrů. Lotyšsko však nepředložilo žádné důkazy, pokud jde o takovéto pádné důvody k tomu, aby subjekt v tržním hospodářství v té době převzal tato dodatečná rizika. I když bylo prodloužení splatnosti povoleno, neexistovaly žádné důkazy, že by bylo možnospolečnost Citadele bez činnosti v oblasti správy majetku prodat za […], což vede Komisi k závěru, že v červnu 2013 nemělo Lotyšsko […] s ohledem na ochranu své investice, což bylo […] pro provedení druhého opatření.
(97)
Tyto další důvody vedly Komisi rovněž k tomu, že usuzovala, že druhé opatření nelze pokládat za opatření, které je v souladu s jednáním subjektu v tržním hospodářství, který se nachází ve srovnatelné situaci jako Lotyšsko v červnu 2013.
(98)
Za čtvrté, Komise bere rovněž na vědomí, že EBRD, která byla v červnu 2013 kromě lotyšského státu jediným dalším akcionářem společnosti Citadele, splatnost podřízeného úvěru pro společnost Citadele neprodloužila, a že se Lotyšsko na EBRD neobrátilo, aby s ní projednalo účast na druhém opatření, jak je objasněno v 46. až 48. bodě odůvodnění. Nevynaložení jakékoli snahy o projednání sdílení nákladů na druhé opatření, pokud mělo toto opatření ochránit hodnotu investice do společnosti Citadele, je dalším signálem toho, že druhé opatření nebylo v souladu s požadavky zásady subjektu v tržním hospodářství.
(99)
Komise v této souvislosti za prvé připomíná, že podle dopisu Komise pro finanční a kapitálový trh měla společnost Citadele na splnění nového ukazatele kapitálové přiměřenosti deset měsíců (od 1. března do 31. prosince 2013). Komise se v tomto ohledu domnívá, že by většinový akcionář využil celé desetiměsíční období k tomu, aby s ohledem na splnění nového kapitálového požadavku našel vhodné řešení, které minimalizuje jeho vlastní náklady. Tvrzení Lotyšska ohledně usnadnění prodeje společnosti Citadele nevysvětluje, proč bylo druhé opatření přijato (aniž byl osloven menšinový akcionář společnosti Citadele) do čtyř měsíců od obdržení dopisu Komise pro finanční a kapitálový trh, místo aby bylo využito celé zbývající období.
(100)
I kdyby účast EBRD na prodloužení splatnosti znamenala opatření s odlišnými charakteristikami, než tomu bylo v případě druhého opatření, Lotyšsko nepředložilo žádné důkazy, že by toto odlišné opatření za účasti EBRD bylo méně účinné než druhé opatření nebo že by bylo pro většinového akcionáře v porovnání s náklady druhého opatření nákladnější.
(101)
Co se týká tvrzení Lotyšska, že by prodloužení splatnosti podřízeného úvěru ze strany EBRD znamenalo dodatečnou zátěž v době prodeje společnosti Citadele, lotyšské orgány nepředložily žádné údaje, které by prokazovaly, že by toto prodloužení skutečně vedlo k dodatečným nákladům. Nebyla provedena žádná konkrétní studie týkající se nákladů na prodej společnosti Citadele po provedení druhého opatření v porovnání s náklady na hypotetický prodej společnosti Citadele po prodloužení splatnosti, jehož se zúčastnila i EBRD, s cílem odůvodnit tvrzení Lotyšska, že by to představovalo dodatečnou zátěž. Komise se domnívá, že by soukromý subjekt zvažující možnosti ochrany hodnoty své investice do společnosti Citadele byl přinejmenším schopen odkázat na stanovení alternativních nákladů souvisejících s prodloužením splatnosti podřízených úvěrů poskytnutých bance ze strany menšinového akcionáře společnosti Citadele s ohledem na její následný prodej.
(102)
Jak je uvedeno v písm. c) 48. bodu odůvodnění, Lotyšsko uvedlo, že se domnívalo, že by EBRD byla ochotna prodloužit splatnost úvěrů, které poskytla společnosti Citadele. Komise se domnívá, že i kdyby účast EBRD znamenala větší složitost, soukromý většinový akcionář, který u svého stávajícího podřízeného dluhu zvažuje prodloužení splatnosti ve prospěch společnosti Citadele, by se přinejmenším obrátil na menšinového akcionáře, který byl rovněž držitelem podřízeného dluhu společnosti Citadele, aby zjistil, zda se tento i) bude podílet na nákladech na dodatečnou podporu pro společnost Citadele prodloužením splatnosti vlastních úvěrů, nebo ii) uzavře alternativní ujednání přímo s většinovým akcionářem s cílem uhradit většinovému akcionáři náklady na druhé opatření. S ohledem na použití zásady subjektu v tržním hospodářství nemůže Komise souhlasit s tím, že většinový akcionář společnosti převezme veškeré náklady spojené s ochranou hodnoty všech investic do této společnosti, a tím ochrání i hodnotu investice menšinového akcionáře, aniž by se na něj obrátil, aby jej požádal o příspěvek.
(103)
Vzhledem k těmto faktorům představuje skutečnost, že EBRD nebyla v období od 1. března 2013 do 27. června 2013 oslovena, další signál, že druhé opatření nebylo provedeno v souladu s požadavky zásady subjektu v tržním hospodářství.
(104)
U žádného ze čtyř důvodů uvedených v 85. až 103. bodě odůvodnění nebylo jednoznačně a na základě objektivních a ověřitelných důkazů zjištěno, že druhé opatření lze přičíst členskému státu v postavení soukromého akcionáře. Za této situace nemůže Komise souhlasit s tím, že společnost Citadele mohla za okolností, které odpovídají obvyklým tržním podmínkám, získat stejnou výhodu, jaká jí byla poskytnuta ze státních prostředků v podobě druhého opatření.
(105)
Lotyšsko provedlo druhé opatření ve prospěch společnosti Citadele, která působí a bude působit na trzích otevřených mezinárodní hospodářské soutěži. Jakákoli výhoda poskytnutá ze státních prostředků proto nepříznivě ovlivní hospodářskou soutěž v bankovním sektoru a má dopad na obchod uvnitř Unie. Opatření je rovněž selektivní, jelikož zvýhodňuje pouze společnost Citadele. Opatření je financováno ze státních prostředků. Jak Lotyšsko objasnilo v 45. bodě odůvodnění, v červnu 2013 by žádný třetí subjekt v tržním hospodářství neprovedl za srovnatelných podmínek opatření podobné druhému opatření. Komise proto potvrzuje své dřívější předběžné hodnocení uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení, že druhé opatření představuje dodatečnou státní podporu.
6.1.3 Třetí opatření
(106)
Co se týká podpory likvidity, která byla poskytnuta společnosti Reverta, ta byla původně povolena v rámci slučitelných opatření státní podpory, která byla schválena v prvním rozhodnutí o podpoře na záchranu, a to ve formě státních vkladů. Komise bere na vědomí, že společnost Parex banka tehdy postrádala likvidní kolaterál a že Lotyšsko vložilo finanční prostředky s přihlédnutím k potřebám banky v oblasti likvidity v době, kdy žádný tržní investor nebyl vzhledem k nestabilní situaci společnosti Parex banka ochoten likviditu poskytnout (29).
(107)
Po vydání konečného rozhodnutí o společnosti Parex (a rozdělení na dobrou a špatnou banku) byla podpora likvidity následně převedena na společnosti Citadele a Reverta. Prvně uvedená společnost již svůj podíl na podpoře likvidity v plné výši splatila. Společnost Reverta musela omezit částky podpory likvidity, kterou obdržela, jak bylo uvedeno v písm. c) 19. bodu odůvodnění. Výše podpory likvidity, která byla společnosti Reverta skutečně poskytnuta, však přesahuje i částky, které se předpokládaly podle pesimistického scénáře, jenž byl schválen v konečném rozhodnutí o společnosti Parex. Tato další podpora likvidity poskytuje společnosti Reverta dodatečnou výhodu v porovnání s podporou, která byla schválena v rozhodnutích o podpoře na záchranu a v konečném rozhodnutí o společnosti Parex. Lotyšsko neuvedlo, že při poskytnutí této likvidity jednalo jako tržní půjčovatel, ani nepředložilo žádné údaje, které by Komisi umožnily dospět k závěru, že společnost Reverta mohla za okolností, které odpovídají obvyklým tržním podmínkám, získat stejnou výhodu, jaká ji byla poskytnuta za státních prostředků ve formě třetího opatření. Žádný z ostatních prvků podpory likvidity kromě její výše se nezměnil a Komise vyvozuje závěr, že opatření představuje státní podporu.
(108)
Na základě 106. a 107. bodu odůvodnění představuje vyšší podpora likvidity v porovnání se schválenými opatřeními podpory jednoznačně dodatečnou výhodu, jedná se tudíž o dodatečnou podporu (jelikož jsou i nadále splněna všechna ostatní kritéria podle čl. 107 odst. 1 Smlouvy).
6.2 Právní základ slučitelnosti nové dodatečné podpory
(109)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy může Komise prohlásit podpory za slučitelné s vnitřním trhem, pokud mají „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(110)
Vzhledem k systémovému významu společnosti Parex banka (která byla v Lotyšsku přední bankou) a významu jejích úvěrových činností pro lotyšské hospodářství v době schválení opatření podpory Komise uznala, že by neřešení potíží banky mělo pro lotyšské hospodářství vážné důsledky.
(111)
V rozhodnutích o podpoře na záchranu a v konečném rozhodnutí o společnosti Parex byla proto opatření podpory, která byla schválena pro společnost Parex banka, posouzena podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy a na základě sdělení (30), která byla přijata během finanční krize a která platila v době poskytnutí podpory.
(112)
Komise se domnívá, že se stejný právní základ vztahuje i na dodatečnou podporu, která byla poskytnuta prostřednictvím prvního a druhého opatření, a to vzhledem k době, kdy byla provedena, a jejich podobným charakteristikám jako v případě schválených opatření podpory.
(113)
Co se týká třetího opatření, Komise musí provést posouzení slučitelnosti na základě aktualizovaných kritérií stanovených ve sdělení o bankovnictví z roku 2013 (31). Podpora, která byla zcela nebo částečně poskytnuta bez schválení Komisí (a tudíž v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy) po zveřejnění sdělení o bankovnictví z roku 2013 v Úředním věstníku Evropské unie, musí být posouzena na základě uvedeného sdělení. Jelikož je třetí opatření uplatňováno nepřetržitě od roku 2011 až do současnosti, lze vyvodit závěr, že podpora byla částečně poskytnuta po 1. srpnu 2013, tj. po datu zveřejnění sdělení o bankovnictví z roku 2013 v Úředním věstníku Evropské unie.
6.3. Slučitelnost podpory s vnitřním trhem
6.3.1 S ohledem na první opatření
(114)
Podřízený úvěr, který Lotyšsko poskytlo společnosti Parex banka, měl ode dne poskytnutí (22. května 2009) splatnost sedm let (tj. do 21. května 2016), která tudíž přesahovala maximální pětiletou splatnost, jež byla stanovena v prvním rozhodnutí o záchraně a posléze potvrzena v konečném rozhodnutí o společnosti Parex. Opatření nebylo Komisi oznámeno.
(115)
Co se týká dodatečného opatření podpory, kterým je splatnost podřízených úvěrů přesahující splatnost stanovenou v rozhodnutích, Komise měla pochybnosti, zda bylo toto opatření omezeno na nezbytné minimum, a nemohla proto vyvodit závěr, že jsou splněna všechna kritéria slučitelnosti.
(116)
V rozhodnutí o zahájení řízení Komise tudíž připomenula, že se v rozhodnutích o podpoře na záchranu mělo za to, že schválený podřízený úvěr pro společnost Parex banka s pětiletou splatností představuje úvěr, který je omezen na nezbytné minimum, pokud jde o jeho výši i splatnost. Na základě tohoto závěru se proto v rozhodnutích o podpoře na záchranu a v konečném rozhodnutí o společnosti Parex považoval podřízený úvěr s pětiletou splatností za slučitelný.
(117)
Na základě tvrzení uvedených v rozhodnutích o podpoře na záchranu a v konečném rozhodnutí o společnosti Parex a vzhledem k tomu, že nebyly předloženy žádné nové argumenty, vyslovila Komise pochybnosti ohledně slučitelnosti prodloužené splatnosti podřízených úvěrů, které byly poskytnuty se sedmiletou splatností namísto původně schválené splatnosti v délce pěti let.
(118)
Vzhledem k novým argumentům, které Lotyšsko předložilo po přijetí rozhodnutí o zahájení řízení a které byly uvedeny v oddíle 5.1, Komise znovu posoudí, zda podřízené úvěry se sedmiletou splatností, které Lotyšsko poskytlo společnosti Parex banka, splňují požadavek týkající se omezení podpory na nezbytné minimum, aby byla tato podpora slučitelná.
(119)
Podle sdělení o bankovnictví z roku 2008 musí být opatření podpory z hlediska výše i formy nezbytné k dosažení sledovaného cíle. To znamená, že kapitálová injekce musí být v minimální výši, která je nezbytná k dosažení cíle. Cílem poskytnutí podřízeného úvěru kvalifikovaného jako kapitál tier 2 společnosti Parex banka bylo umožnit této společnosti, aby i nadále splňovala ukazatel kapitálové přiměřenosti, a zajistit, aby měla k dispozici dostatečný kapitál, aby mohla lépe čelit potenciálním ztrátám, a to v zájmu zamezení vážné poruše v lotyšském hospodářství.
(120)
V prvním rozhodnutí o podpoře na záchranu byly minimální požadavky nezbytné k tomu, aby byly podřízené úvěry způsobilé jako kapitál tier 2 společnosti Parex banka, které Komise vzala v úvahu, založeny na použitelných lotyšských právních předpisech, jež Lotyšsko oznámilo (32). Bylo tudíž konstatováno, že minimální splatnost, která je nezbytná k tomu, aby se podřízený úvěr považoval za kapitál tier 2, činí pět let. Toto hodnocení se v následných rozhodnutích nezměnilo.
(121)
Po přezkoumání doplňkových informací, které Lotyšsko poskytlo a které jsou zohledněny v 30. až 39. bodě odůvodnění, Komise uznává, že dodatečná omezení změnila charakteristiku podřízených úvěrů, která je nezbytná k tomu, aby se tyto úvěry považovaly až do roku 2010 plně za kapitál tier 2.
(122)
Komise zejména bere na vědomí, že při stanovení minimální původní splatnosti podřízených úvěrů představoval zásadní prvek dopad kritérií rámce Basel II na výši podřízených úvěrů, které společnost Parex banka obdržela v roce 2009 a které jsou způsobilé jako kapitál tier 2. K dosažení hlavního cíle opatření, a to zajistit dostatečnou kapitalizaci společnosti Parex banka a zamezit vážné poruše v lotyšském hospodářství, bylo v době poskytnutí prvního podřízeného úvěru nutné náležitě uvážit amortizační faktor rámce Basel II.
(123)
Komise se domnívá, že pokud by předpoklady a odhady, které Lotyšsko předložilo v době vydání rozhodnutí o podpoře na záchranu, náležitě a plně zohledňovaly amortizaci podřízených úvěrů podle pravidel Basel II, jak je uvedeno v 37. bodě odůvodnění, vedlo by to k odlišnému hodnocení splatnosti podřízených úvěrů a k závěru, že nezbytná minimální doba splatnosti činí sedm let, a nikoli pět let.
(124)
Komise rovněž připomíná, že posouzení slučitelnosti podpory ve třetím rozhodnutí o podpoře na záchranu bylo založeno mimo jiné na závazku lotyšských orgánů, že své podíly ve společnosti Parex banka prodají co nejdříve, nejpozději však do tří let ode dne provedení prvních opatření na záchranu společnosti Parex banka (33), tj. nejpozději v roce 2011.
(125)
Na základě těchto okolností se Komise domnívá, že stanovení původní splatnosti v délce sedmi let lze považovat za nezbytné minimum, aby bylo možno podřízené úvěry, které Lotyšsko poskytlo, považovat plně za kapitál tier 2 a aby bylo zajištěno, že společnost Parex banka dosáhne cílového ukazatele kapitálové přiměřenosti, a to z důvodu zachování stability lotyšského bankovního systému a rovněž dodržení závazku týkajícího se prodeje banky.
6.3.2 S ohledem na neoznámené prodloužení splatnosti podřízených úvěrů (druhé opatření)
(126)
V rozhodnutí o zahájení řízení vyslovila Komise pochybnosti, zda lze dodatečnou podporu ve formě osmnáctiměsíčního prodloužení splatnosti podřízených úvěrů považovat za slučitelnou, jelikož stávající hodnocení bylo takové, že omezení podpory na nezbytné minimum zajišťuje pětiletá splatnost podřízeného dluhu, a k odůvodnění slučitelnosti nebyly předloženy žádné nové argumenty.
(127)
Vzhledem k informacím, které Lotyšsko poskytlo po vydání rozhodnutí o zahájení řízení, bere Komise na vědomí, že v roce 2013 (34) došlo s ohledem na minimální kapitálové požadavky ke změnám právní úpravy.
(128)
V této souvislosti byl Komisi předložen dopis Komise pro finanční a kapitálový trh ze dne 1. března 2013 určený společnosti Citadele. Dopis je reakcí bankovního regulačního orgánu na interní zprávu o hodnocení kapitálové přiměřenosti, kterou společnost Citadele předložila Komisi pro finanční a kapitálový trh s ohledem na svou finanční situaci k 30. červnu 2012.
(129)
Dopis ze dne 1. března 2013 upozorňuje za prvé na skutečnost, že podle politických dokumentů Komise pro finanční a kapitálový trh musí všechny banky udržovat ukazatel kapitálové přiměřenosti vyšší než 10 %. Poté se v něm jednoznačně uvádí, že „pokud ukazatel kapitálové přiměřenosti banky a konsolidační skupiny klesne pod 10 %, má se za to, že banka a konsolidační skupina nemají k dispozici dostatečný kapitál, a Komise pro finanční a kapitálový trh může uložit nápravná opatření, například omezit činnosti banky“. V případě společnosti Citadele a její konsolidační skupiny dopis dodává, že k pokrytí stávajících a potenciálních rizik vyplývajících z činnosti společnosti Citadele musí ukazatel kapitálové přiměřenosti skupiny do konce roku 2013 dosáhnout […] %.
(130)
Na základě tohoto dopisu Komise uznává, že společnost Citadele musela mít na konci roku 2013 ukazatel kapitálové přiměřenosti přinejmenším vyšší než 10 %, aby mohla v plném rozsahu pokračovat v činnosti.
(131)
Komise připomíná, že hlavním cílem poskytnutí státní podpory ve formě podřízených úvěrů, jak bylo stanoveno v rozhodnutích o podpoře na záchranu a v konečném rozhodnutí o společnosti Parex, bylo zajistit dostatečnou kapitalizaci společnosti Parex banka (Citadele po roce 2010), aby se zamezilo vážné poruše v lotyšském hospodářství.
(132)
Komise proto souhlasí s tím, že Lotyšsko muselo v červnu 2013 přijmout nápravná opatření, aby zamezilo rizikům vyplývajícím z nedodržení neočekávaného zvýšení požadavků orgánu dohledu ze strany společnosti Citadele. Aby se odstranil možný nedostatek kapitálu s ohledem na nové požadavky, bylo jedinou možností:
a)
vložení dodatečných finančních prostředků - buď jako kapitálu tier 1, nebo kapitálu tier 2 (např. poskytnutí nových podřízených úvěrů) -, nebo
b)
prodloužení splatnosti stávajících podřízených úvěrů s cílem změnit jejich míru amortizace a umožnit, aby ke kapitálu banky přispěl vyšší procentní podíl úvěrů.
(133)
Tabulka 2 odráží srovnávací scénář mezi situací, kdy je za předpokladu, že všechny ostatní parametry zůstanou stejné, splatnost podřízeného dluhu v roce 2013 prodloužena (jak k tomu došlo prostřednictvím druhého opatření), a situací, kdy je splatnost zachována za stejných podmínek, za nichž byly úvěry původně poskytnuty. Na základě výpočtu Komise konstatuje, že by zachování splatnosti podřízených úvěrů vedlo za předpokladu, že všechny ostatní faktory zůstanou stejné, k tomu, že by společnost Citadele nedosáhla na konci roku 2013 ukazatele kapitálové přiměřenosti ve výši 10 %.
Tabulka 2
Srovnání ukazatele kapitálové přiměřenosti při prodloužení splatnosti a bez prodloužení:
Ukazatel kapitálové přiměřenosti v %
31. prosinec 2013
Finanční výhledy před osmnáctiměsíčním prodloužením splatnosti (stanovené v červnu 2013)
9,75
Skutečné údaje k 31. prosinci 2013 včetně prodloužení splatnosti
10,30 (35)
Hypotetická situace bez osmnáctiměsíčního prodloužení splatnosti
9,30
(134)
Vzhledem k tomu, že:
a)
nový kapitálový požadavek musel být splněn do 31. prosince 2013;
b)
činnost v oblasti správy majetku bylo nutno odprodat do 31. prosince 2013 a
c)
kapitálový poměr přímo ovlivňuje amortizace podřízeného dluhu,
souhlasí Komise s tím, že druhé opatření představovalo účelné a účinné řešení k splnění nových požadavků na kapitálovou přiměřenost vztahujících se na společnost Citadele a že povolené prodloužení splatnosti představovalo nezbytné minimum k dosažení tohoto cíle. Toto řešení nevyžadovalo převod nové hotovosti (Lotyšsko se však muselo vzdát finančních prostředků, které by jinak musely být splaceny), přičemž se zabývalo žádostí orgánu dohledu, která vycházela z nutnosti zajistit finanční stabilitu.
(135)
Komise hodnotí kladně i skutečnost, že k 31. prosinci 2013 překračoval ukazatel kapitálové přiměřenosti společnosti Citadele mírně požadovanou minimální 10 % výši (36), což potvrzuje názor, že povolené osmnáctiměsíční prodloužení splatnosti bylo omezeno na nezbytné minimum.
6.3.3 S ohledem na neoznámenou podporu likvidity, která byla poskytnuta společnosti Reverta (třetí opatření)
(136)
Od roku 2011 poskytuje Lotyšsko společnosti Reverta podporu likvidity přesahující maximální výši, kterou Komise schválila v konečném rozhodnutí o společnosti Parex, a to podle základního scénáře i pesimistického scénáře. Tyto maximální částky jsou uvedeny v tabulce 3 (37). Skutečné částky podpory likvidity, z nichž měla společnost Reverta prospěch (oznámené Lotyšskem v revidovaném plánu restrukturalizace, který byl předložen v lednu 2014), jak je uvedeno v tabulce 4, trvale překračovaly maximální částky stanovené v konečném rozhodnutí o společnosti Parex:
Tabulka 3
Omezení likvidity vztahující se na společnost Reverta podle konečného rozhodnutí o společnosti Parex:
V milionech LVL
1.8.2010
31.12.2010
31.12.2011
31.12.2012
31.12.2013
Základní scénář
458
446
419
349
315
Optimistický scénář
458
446
419
356
322
Pesimistický scénář
458
446
419
344
307
Tabulka 4
Skutečné částky likvidity, z nichž měla společnost Reverta prospěch
V milionech LVL
1.8.2010
31.12.2010
31.12.2011
31.12.2012
31.12.2013
Nesplacená podpora likvidity
446
446
428
385
363
(137)
Podpora likvidity, která byla poskytnuta společnosti Reverta, byla původně schválena v rámci slučitelných opatření podpory, na něž se vztahovalo první rozhodnutí o podpoře na záchranu, a to ve formě státních vkladů.
(138)
Po vydání konečného rozhodnutí o společnosti Parex (a rozdělení společnosti Parex banka na dobrou a špatnou banku) byla podpora likvidity následně převedena na společnosti Citadele a Reverta. Společnost Citadele již svůj podíl na podpoře likvidity splatila v plné výši, zatímco společnost Reverta musela omezit částky podpory likvidity, které obdržela. Výše podpory likvidity, kterou společnost Reverta skutečně obdržela, však přesahuje úrovně, které byly schváleny v konečném rozhodnutí o společnosti Parex.
(139)
Posouzení plánu restrukturalizace v konečném rozhodnutí o společnosti Parex vycházelo z předpokladů, které byly v té době předloženy s ohledem na očekávaný příliv likvidity do společnosti Reverta, což by jí umožnilo začít splácet podporu likvidity ve formě státních vkladů do výše stanovené v konečném rozhodnutí o společnosti Parex (38).
(140)
Částky, které nebudou podle očekávání splaceny, jak bylo popsáno v konečném rozhodnutí o společnosti Parex, byly v rozmezí od [0-100] milionů LVL (základní scénář) do [100-200] milionů LVL (pesimistický scénář). Podle nejnovějších odhadů peněžních toků, které Lotyšsko předložilo, má podpora likvidity přesahovat do roku 2017 výši stanovenou v konečném rozhodnutí o společnosti Parex, jak je uvedeno v tabulce 5:
Tabulka 5
Nadměrné částky likvidity poskytnuté společnosti Reverta v porovnání s plánem restrukturalizace z roku 2010
V milionech LVL
31.12.2014
31.12.2015
31.12.2016
31.12.2017
Pesimistický scénář (původní plán restrukturalizace)
[250-300]
[250-300]
[200-250]
[150-200]
Odhadovaná podpora likvidity (aktualizace z roku 2014)
[300-350]
[250-300]
[250-300]
[250-300]
Rozdíl
(…)
(…)
(…)
(…)
(141)
Komise má za to, že vzhledem k těmto potížím:
a)
nižší kvalita a hodnota aktiv v porovnání s předpoklady uvedenými v plánu restrukturalizace a
b)
pomalejší zpětné získávání kolaterálu a soudní spory s dlužníky,
došlo při získávání hotovosti k dvouleté prodlevě (jak je uvedeno v 45. bodě odůvodnění) v porovnání s tím, co se plánovalo v době přijetí konečného rozhodnutí o společnosti Parex. Tato prodleva si vyžádala vyšší státní podporu.
(142)
Důvodem dodatečné potřeby podpory likvidity bylo proto zhoršení finanční situace společnosti Reverta v porovnání s odhady uvedenými v konečném rozhodnutí o společnosti Parex. Komise podotýká, že se poskytovaná podpora likvidity v minulých letech postupně zvyšovala v souladu s potížemi společnosti Reverta při zpětném získávání aktiv.
(143)
Jak je uvedeno v 56. bodě odůvodnění, Lotyšsko tvrdí, že jelikož na kapitál byla z celkové částky podpory likvidity ve výši 118,7 milionu LVL přeměněna pouze částka ve výši 49,5 milionu LVL, měla zbývající částka podpory likvidity ve výši 69,2 milionu LVL za následek nadměrnou výši této podpory, a to přibližně o stejnou částku.
(144)
Komise však připomíná, že jak je uvedeno v písm. b) 63. bodu odůvodnění konečného rozhodnutí o společnosti Parex, na kapitál lze přeměnit pouze státní vklady. Komise se proto domnívá, že nižší úroveň likvidity, která byla přeměněna na kapitál, nevede automaticky k nadměrné podpoře likvidity.
(145)
Komise bere rovněž na vědomí, že v roce 2011 byla společnosti Reverta odebrána bankovní licence, což zamezilo nutnosti přeměnit na kapitál další likviditu, aby byl splněn regulatorní ukazatel likvidity. Komise proto uznává, že zánik kapitálových požadavků (39) umožnil Lotyšsku poskytnout společnosti Reverta nižší částku podpory na rekapitalizaci, než byla maximální částka této podpory, která byla schválena v rozhodnutích.
(146)
Vzhledem k potížím, kterým společnost Reverta čelila při zpětném získávání aktiv, a omezené výši kapitálu potřebného po odebrání bankovní licence vyvozuje Komise závěr, že podpora likvidity, kterou společnost Reverta obdržela, byla omezena na minimum nezbytné k řádnému řízení procesu likvidace.
(147)
Komise vyvozuje rovněž závěr, že dodatečná podpora likvidity je v souladu s požadavkem na sdílení nákladů, který je stanoven ve sdělení o bankovnictví z roku 2013. Komise zejména bere na vědomí, že v souladu s bodem 77 sdělení o bankovnictví z roku 2013 byl vlastní kapitál bývalých akcionářů společnosti Parex banka v plné výši odepsán a že se Lotyšsko nyní zavázalo zabránit poskytnutí další podpory ve prospěch držitelů podřízeného dluhu.
6.3.4 S ohledem na porušení závazku týkajícího se odprodeje činnosti společnosti Citadele v oblasti správy majetku (čtvrté opatření)
(148)
Lotyšské orgány uvedly, že vzhledem k stávajícím problematickým podmínkám na trhu nebylo Lotyšsko s to nalézt ve stanovené lhůtě kupující, kteří by měli zájem o činnost společnosti Citadele v oblasti správy majetku, a nebude s to tak učinit ani v dohledné době.
(149)
Lotyšské orgány připomenuly, že prodej společnosti Citadele byl spolu s jinými závazky určen jako klíčové opatření k odstranění narušení hospodářské soutěže, které bylo způsobeno opatřeními podpory. Vzhledem k zhoršující se finanční situaci společnosti Citadele v porovnání s předpokládanou situací v době vydání konečného rozhodnutí o společnosti Parex nelze společnost Citadele v dohledné době prodat.
(150)
Lotyšsko dále uvedlo, že by spojení prodeje činnosti v oblasti správy majetku se společností Citadele zvýšilo zájem trhu o společnost Citadele a že prodloužení lhůty pro prodej s větší pravděpodobností umožní opětovnou privatizaci této společnosti.
(151)
Komise uznává, že finanční situace společnosti Citadele je v porovnání se situací, která se předpokládala v původním plánu restrukturalizace, horší. Toto hodnocení potvrdil i kontrolní správce (40) a odráží se rovněž v ukazatelích uvedených v tabulce 6:
Tabulka 6
Srovnání hlavních finančních ukazatelů s plánem restrukturalizace
31. 12. 2013
Plán restrukturalizace
Skutečnost
Provozní výdaje/celkové příjmy
[50-60]
57,0 %
Znehodnocená aktiva/čisté úvěry
[0-5]
2,0 %
Čistý zisk (ztráta) v milionech LVL
[20-30]
10,8
Návratnost vlastního kapitálu v %
[20-30]
8,1 %
Vlastní kapitál/celková aktiva
[5-10]
6,9 %
Ukazatel kapitálové přiměřenosti
[10-20]
11,7 %
Vzhledem k nižší ziskovosti společnosti Citadele v porovnání s původním plánem restrukturalizace chápe Komise potíže při prodeji společnosti Citadele v krátké lhůtě.
(152)
Komise připomíná, že závazek týkající se odprodeje činnosti v oblasti správy majetku spolu se závazkem prodat samotnou společnost Citadele byl v konečném rozhodnutí o společnosti Parex stanoven s cílem omezit narušení hospodářské soutěže, jelikož tyto závazky konkurentům umožňují, aby se ucházeli o tyto podniky (41).
(153)
Komise hodnotí kladně, že po vydání konečného rozhodnutí o společnosti Parex zahájila společnost Citadele proces prodeje s cílem ověřit zájem trhu a rovněž ustanovila nezávislého odborníka, aby navrhl nejlepší prodejní strategii, jak je uvedeno v 61. a 62. bodě odůvodnění, jednala proto v dobré víře s cílem tyto závazky dodržet.
(154)
Komise bere na vědomí, že Lotyšsko požaduje prodloužení lhůty pro dokončení prodeje činnosti v oblasti správy majetku v porovnání s lhůtami, k jejichž dodržení se zavázalo v roce 2009. Lotyšsko požaduje změnu konečného rozhodnutí o společnosti Parex týkající se odkladu původní lhůty pro odprodej činnosti v oblasti správy majetku za účelem jejího prodeje spolu se společností Citadele, a to na základě dodatečných závazků, které jsou stanoveny v 64. až 68. bodě odůvodnění.
6.3.5 Kompenzační opatření k zmírnění narušení hospodářské soutěže a většímu sdílení nákladů
(155)
Aby Komise schválila změny konečných rozhodnutí, musí být tyto změny založeny na nových závazcích, které lze považovat za rovnocenné závazkům, jež byly přijaty původně (42). V tomto případě by opatření podpory byla i nadále slučitelná podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy pouze tehdy, nezmění-li se celková rovnováha původního rozhodnutí. V zájmu zachování původní rovnováhy by pozměněné závazky neměly mít nepříznivý dopad na životaschopnost příjemce podpory a celkový soubor závazků musí být z hlediska sdílení nákladů a kompenzačních opatření přinejmenším rovnocenný s přihlédnutím k požadavkům použitelných sdělení Komise.
(156)
V této souvislosti hodnotí Komise soubor závazků, které Lotyšsko předložilo a které jsou uvedeny v 64. až 73. bodě odůvodnění, kladně, jelikož tyto závazky přispějí k odstranění možného narušení hospodářské soutěže v důsledku prvního, druhého, třetího a čtvrtého opatření a k zajištění náležitého sdílení nákladů ze strany akcionářů společností, které jsou příjemci podpory.
(157)
V oddíle 4 sdělení o restrukturalizaci se vyžaduje uplatňování účinných a přiměřených opatření k omezení narušení hospodářské soutěže.
(158)
Konečné rozhodnutí o společnosti Parex obsahovalo řadu takovýchto opatření, z nichž byl zásadní závazek Lotyšska prodat nebo zařídit prodej společnosti Citadele do 31. prosince 2015 (43). Komise považovala závazky týkající se prodeje společnosti Citadele v této lhůtě za dostačující a přiměřené, aby se zamezilo narušení hospodářské soutěže v důsledku státní podpory, která byla společnosti Parex banka poskytnuta, a to společně se zmenšením velikosti společnosti Citadele a omezením její přítomnosti na trhu.
(159)
V rozhodnutí o zahájení řízení se Komise domnívala, že původní delší splatnost podřízeného dluhu i osmnáctiměsíční prodloužení této splatnosti v roce 2013 poskytly společnosti Parex banka dodatečné výhody v porovnání s formou podřízeného dluhu, která byla schválena v rozhodnutích o podpoře na záchranu a v konečném rozhodnutí o společnosti Parex.
(160)
Komise v této souvislosti vítá závazek Lotyšska přesunout lhůtu pro dokončení prodeje společnosti Citadele z 31. prosince 2015 na […] jako opatření kompenzující dodatečnou výhodu, která vyplývá z delší splatnosti podřízených úvěrů. Rychlejší prodej společnosti Citadele přispěje k zachování rovných podmínek.
(161)
Komise bere mimoto na vědomí, že Lotyšsko přijalo jednoznačný závazek […], nedojde-li k prodeji v této dřívější lhůtě. Tento závazek poskytuje dodatečnou záruku (jež nebyla v původním plánu restrukturalizace výslovně obsažena), která zajistí náležité zmírnění narušení hospodářské soutěže, jelikož dříve než […] bude společnost Citadele […]
(162)
Komise hodnotí kladně i skutečnost, že se Lotyšsko zavázalo dále snížit objem kapitálu, který mohou lotyšské orgány poskytnout společnosti Reverta, jak je uvedeno v 69. bodě odůvodnění.
(163)
V oddíle 3 sdělení o restrukturalizaci je stanoveno, že by banky a jejich akcionáři měli přispět na restrukturalizační náklady v maximální možné míře, aby byla podpora omezena na nezbytné minimum, aby se odstranilo narušení hospodářské soutěže a omezil morální hazard.
(164)
V této souvislosti bere Komise na vědomí dodatečná kompenzační opatření, která Lotyšsko navrhlo s cílem zajistit, aby třetí strany neměly prospěch z dodatečné podpory, kterou společnost Reverta obdržela, a to závazek týkající se opatření k většímu sdílení nákladů, jak je popsáno v 70. až 73. bodě odůvodnění.
(165)
Lotyšsko se zavazuje, že společnosti Citadele a Reverta (bývalá Parex banka) a jejich přidružené podniky nevyplatí držitelům podřízeného dluhu nebo akcionářům s výjimkou lotyšského státu a EBRD úroky, dividendy ani kupóny ze stávajících kapitálových nástrojů (včetně prioritních akcií, akcií se zvláštním právem hlasování a nástrojů zahrnovaných do vyšší a nižší třídy tier 2) (splatné nebo vzniklé) ani neuplatní případná práva na koupi ve vztahu k těmto nástrojům, a to do doby splacení státní podpory poskytnuté společnosti Reverta a/nebo Citadele v plné výši, neexistuje-li právní povinnost tak učinit. Lotyšsko se v této souvislosti rovněž zavazuje, že takovéto právní povinnosti zruší co nejdříve, nejpozději však do 30. dubna 2015. Držitelé stávajících kapitálových nástrojů proto neobdrží žádnou platbu, jelikož tyto stávající kapitálové nástroje nenesou žádný povinný kupón a při likvidaci společnosti Reverta (k níž dojde do konce roku 2017) budou zařazeni za přednostní dluh. Jelikož má společnost Reverta záporný kapitál, bude pro držitele těchto kapitálových nástrojů prakticky nemožné získat jakoukoli platbu nebo úhradu.
(166)
Kromě závazků uvedených v 165. bodě odůvodnění se Lotyšsko rovněž zavazuje, že u podřízených úvěrů z dřívější doby nebude splácet neuhrazený dluh (jistinu), dokud nebude splacena v plné výši veškerá státní podpora pro společnosti Reverta/Citadele, a to v rozsahu nezbytném k pokrytí záporné čisté hodnoty aktiv společnosti Reverta a pokud existuje náležitý právní základ. Za tímto účelem bude neuhrazený dluh (jistina) u podřízených úvěrů z dřívější doby i) předmětem závazného nařízení, že platby na základě podřízených úvěrůz dřívější doby nejsou splatné a vymahatelné, nebo ii) přeměněn na kapitál tier 1 bez hlasovacích práv nebo iii) odepsán. Vzhledem k tomu, že vnitrostátní právní předpisy v současnosti neposkytují vhodný právní základ, který by umožnil tento závazek dodržet, se Lotyšsko v této souvislosti dále zavazuje, že přijme veškerá nezbytná opatření s cílem zajistit, aby byly právní předpisy potřebné k dodržení tohoto závazku přijaty nejpozději do 30. dubna 2015.
(167)
Komise vítá závazky Lotyšska uvedené v 165. a 166. bodě odůvodnění, jelikož omezením splácení jistiny a úroků s ohledem na podřízené úvěry z dřívější doby a kapitálové nástroje společností Reverta a Citadele zajišťují dodatečné sdílení nákladů.
(168)
Komise proto konstatuje, že navrhovaná kompenzační opatření, která jsou uvedena v oddíle 5.5, lze považovat za přiměřená a rovnocenná (z hlediska účinnosti) závazkům, které Lotyšsko navrhlo dříve a které Komise schválila v konečném rozhodnutí o společnosti Parex ve znění pozměňujícího rozhodnutí. Navrhovaná kompenzační opatření sledují stejný cíl, kterým je omezení narušení hospodářské soutěže. Tato opatření jsou náležitě zacílená, jelikož mají omezit narušení hospodářské soutěže na trzích, na nichž společnost Citadele působí.
(169)
Komise proto vyvozuje závěr, že pozměněné závazky jsou rovnocenné původním závazkům, pokud jde o obnovení životaschopnosti, sdílení nákladů a zmírnění narušení hospodářské soutěže. Nahrazení původních závazků novými závazky nemění slučitelnost podpory s vnitřním trhem, jak bylo uvedeno v konečném rozhodnutí o společnosti Parex ve znění pozměňujícího rozhodnutí.
7. ZÁVĚR
(170)
Komise vyjadřuje politování nad tím, že Lotyšsko provedlo protiprávně první, druhé a třetí opatření v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy a že porušilo závazek týkající se odprodeje činnosti společnosti Citadele v oblasti správy majetku ve lhůtě stanovené v konečném rozhodnutí o společnosti Parex (čtvrté opatření).
(171)
Z výše uvedených důvodů a s ohledem na dodatečné závazky, které Lotyšsko a společnost Citadele přijaly, však
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Níže uvedená opatření představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy:
a)
poskytnutí podřízených úvěrů společnosti Parex banka s původní splatností delší, než bylo schváleno v rozhodnutích o podpoře na záchranu a v konečném rozhodnutí o společnosti Parex (první opatření);
b)
povolení dodatečného osmnáctiměsíčního prodloužení splatnosti u podřízených úvěrů ve výši 37 milionů LVL společnosti Citadele (druhé opatření);
c)
poskytnutí podpory likvidity společnosti Reverta přesahující maximální výši schválenou Komisí v konečném rozhodnutí o společnosti Parex (třetí opatření).
Článek 2
Opatření podpory uvedená v článku 1 jsou na základě závazků přijatých Lotyšskem, které jsou uvedeny v příloze I, slučitelná s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
Článek 3
Lhůty pro odprodej činnosti společnosti Citadele v oblasti správy majetku, a to do 30. června 2013 bez správce převodu, nebo do 31. prosince 2013 s pomocí správce převodu (čtvrté opatření), které byly uvedeny v 73. bodě odůvodnění opraveného rozhodnutí Komise ve věci K(2010) 6202 v konečném znění ze dne 15. září 2009 o státní podpoře C 26/09 (ex N 289/09), kterou zamýšlí poskytnout Lotyšsko na restrukturalizaci podniku AS Parex banka, jsou pozměněny v souladu se závazkem, který Lotyšsko přijalo a který je uveden v příloze II.
Článek 4
Toto rozhodnutí je určeno Lotyšské republice.
V Bruselu dne 9. července 2014.
DECYZJA KOMISJI (UE) 2015/162
z dnia 9 lipca 2014 r.
w sprawie pomocy państwa SA.36612 (2014/C) (ex 2013/NN) wdrożonej przez Łotwę na rzecz Parex
(notyfikowana jako dokument nr C(2014) 4550)
(Jedynie tekst w języku angielskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
po wezwaniu zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi artykułami (1),
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
1.1. Wcześniejsze środki na rzecz Parex
(1)
W dniu 10 listopada 2008 r. Łotwa zgłosiła Komisji pakiet środków pomocy państwa na rzecz AS Parex banka („Parex banka”) mających na celu wsparcie stabilności systemu finansowego. Komisja tymczasowo zatwierdziła te środki dnia 24 listopada 2008 r. (2) („pierwsza decyzja w sprawie ratowania banku”) w oparciu o zobowiązanie Łotwy do przedłożenia w terminie sześciu miesięcy planu restrukturyzacji dla Parex banka.
(2)
W następstwie wniosków ze strony Łotwy Komisja zatwierdziła dwa zestawy zmian środków pomocy dotyczących Parex banka w drodze decyzji z dnia 11 lutego 2009 r. (3) („druga decyzja w sprawie ratowania banku”) i z dnia 11 maja 2009 r. (4) („trzecia decyzja w sprawie ratowania banku”).
(3)
W dniu 11 maja 2009 r. Łotwa zgłosiła plan restrukturyzacji Parex banka. W drodze decyzji z dnia 29 czerwca 2009 r. (5) Komisja doszła do wstępnego wniosku, że zgłoszone środki restrukturyzacji stanową pomoc państwa na rzecz Parex banka i wyraziła wątpliwości, czy taka pomoc może zostać uznana za zgodną z rynkiem wewnętrznym. W wyniku tego Komisja podjęła decyzję o wszczęciu procedury określonej w art. 108 ust. 2 Traktatu i zażądała od Łotwy przedstawienia informacji potrzebnych do oceny zgodności pomocy.
(4)
Między 11 maja 2009 r. a 15 września 2010 r. nastąpiła kilkukrotna wymiana informacji i opinii między Łotwą a Komisją w sprawie restrukturyzacji Parex banka. W tym okresie Łotwa kilkukrotnie zaktualizowała plan restrukturyzacji Parex banka.
(5)
Plan restrukturyzacji przewidywał podział Parex banka na nowo utworzony tak zwany „dobry bank” pod nazwą AS Citadele banka („Citadele”), który przejąłby wszystkie aktywa związane z podstawową działalnością i niektóre aktywa niezwiązane z podstawową działalnością (6), i tak zwany „bank likwidujący złe aktywa” („Reverta” (7)), który zachowałby pozostałe aktywa niezwiązane z podstawową działalnością i zagrożone. Podział ten przeprowadzono w dniu 1 sierpnia 2010 r.
(6)
W drodze decyzji z dnia 15 września 2010 r. (8) („ostateczna decyzja w sprawie Parex”) Komisja zatwierdziła plan restrukturyzacji Parex banka w oparciu o zobowiązania podjęte przez władze łotewskie, przedłożone w dniu 3 września 2010 r.
(7)
W drodze decyzji z dnia 10 sierpnia 2012 r. („decyzja zmieniająca”) (9), w odpowiedzi na wniosek Łotwy, Komisja zatwierdziła zmiany do trzech zobowiązań ujętych w ostatecznej decyzji w sprawie Parex. Zmiany te: 1) przedłużyły termin zbycia kredytów z terenu WNP (10) do dnia 31 grudnia 2014 r.; 2) zwiększyły limit minimalnych wymagań adekwatności kapitałowej dozwolonych dla Citadele na poziomie banku i grupy; oraz 3) pozwoliły na przeniesienie niewykorzystanych ograniczeń w udzielaniu kredytów z poprzednich lat, przy jednoczesnym uwzględnieniu początkowych ograniczeń w zakresie udziału w rynku.
(8)
Komisja odnotowuje, że w dniu 5 czerwca 2014 r. Łotwa wyjątkowo zaakceptowała przyjęcie tej decyzji w języku angielskim.
1.2. Formalne postępowanie wyjaśniające
(9)
W dniu 1 października 2013 r. Łotwa zgłosiła wniosek o kolejną zmianę ostatecznej decyzji w sprawie Parex, w którym poprosiła o przesunięcie terminu zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem należącej do Citadele (11). W trakcie oceny tego wniosku o zmianę Komisja uznała, że Łotwa udzieliła pomocy państwa na rzecz Parex i Citadele przekraczającej środki pomocy zatwierdzone przez Komisję.
(10)
Między […] (12) a 4 marca 2014 r. nastąpiła kilkukrotna wymiana informacji między Łotwą a Komisją odnośnie do tych dodatkowych środków pomocy. Łotwa przedłożyła informacje i dokumenty w dniach 30 października 2013 r., 31 stycznia 2014 r. i 4 marca 2014 r. (w tym zrewidowany plan restrukturyzacji dla Parex banka).
(11)
Od dnia 11 listopada 2013 r. Komisja otrzymywała także comiesięczne aktualizacje dotyczące postępów Łotwy w sprzedaży Citadele, który to proces rozpoczął się w październiku 2013 r.
(12)
W drodze decyzji z dnia 16 kwietnia 2014 r. („decyzja o wszczęciu postępowania”) (13) Komisja poinformowała Łotwę, że po dokonaniu analizy informacji dostarczonych przez władze łotewskie podjęła decyzję o wszczęciu postępowania określonego w art. 108 ust. 2 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej („Traktat”). W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja zaprosiła też zainteresowane strony do przedstawienia uwag na temat pomocy; w odpowiedzi otrzymała jedno oświadczenie w dniu 23 maja 2014 r.
(13)
Łotwa poinformowała Komisję, że ze względu na pilną konieczność akceptuje w drodze wyjątku przyjęcie niniejszej decyzji w języku angielskim.
2. OPIS
2.1. Przedsiębiorstwo
(14)
Parex banka był drugim pod względem wielkości bankiem na Łotwie o łącznych aktywach w wysokości 3,4 mld LVL (4,9 mld EUR) na dzień 31 grudnia 2008 r. Parex banka został założony w 1992 r. W listopadzie 2008 r. Łotwa nabyła 84,83 % kapitału podstawowego banku od dwóch największych akcjonariuszy za symboliczną łączną cenę nabycia wynoszącą 2 LVL (około 3 EUR), co stanowiło środek pomocy państwa zatwierdzony w pierwszej i drugiej decyzji w sprawie ratowania banku. Po dokapitalizowaniu zatwierdzonym w drodze decyzji w sprawie ratowania banku Łotwa dokonała dalszego zwiększenia swojego udziału w Parex banka do około 95 % poprzez zastrzyk dodatkowej kwoty 140,75 mln LVL, który miał miejsce w maju 2009 r., co stanowiło środek zatwierdzony przez Komisję w trzeciej decyzji w sprawie ratowania banku.
(15)
W kwietniu 2009 r. Europejski Bank Odbudowy i Rozwoju („EBOR”) nabył 25 % kapitału podstawowego Parex banka plus jedną akcję. W następstwie podziału Parex banka na dobry bank i bank likwidujący złe aktywa w 2010 r. oraz kolejnych zmian w strukturze akcjonariatu akcjonariuszami Citadele są obecnie Łotwa (75 %) i EBOR (25 %), natomiast akcjonariuszami Reverta są Łotwa (84,15 %), EBOR (12,74 %) i inne podmioty (3,11 %).
(16)
Szczegółowy opis Parex banka do czasu podjęcia ostatecznej decyzji w sprawie Parex można znaleźć w motywach 11-15 tej decyzji.
2.2. Środki pomocy zatwierdzone dla Citadele i Reverta
(17)
Parex banka uzyskał zezwolenie na otrzymanie serii środków pomocy zatwierdzonych przez Komisję w pierwszej, drugiej i trzeciej decyzji w sprawie ratowania banku („decyzje w sprawie ratowania banku”), a także w ostatecznej decyzji w sprawie Parex.
(18)
Plan restrukturyzacji zatwierdzony przez Komisję w ostatecznej decyzji w sprawie Parex przewidywał, że pomoc na ratowanie zatwierdzona wcześniej przez Komisję zostanie przedłużona do końca okresu restrukturyzacji i podzielona między Citadele i Reverta. W ostatecznej decyzji w sprawie Parex zatwierdzono również dodatkową pomoc na restrukturyzację dla Reverta i Citadele. Określono w niej także mechanizm wykorzystania pomocy, która została tymczasowo zatwierdzona w drodze decyzji w sprawie ratowania banku po podziale Parex banka, w odniesieniu do:
a)
pomocy na utrzymanie płynności finansowej w postaci depozytów państwa zarówno dla Citadele, jak i Reverta (14);
b)
państwowych gwarancji dla zobowiązań Citadele i Reverta (15);
c)
dokapitalizowania Reverta i Citadele przez państwo (16); oraz
d)
środka na rzecz ratowania aktywów dla Citadele (17).
3. POWODY WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO
3.1. Dodatkowe środki wdrożone przez Łotwę na rzecz Parex banka, Citadele i Reverta.
(19)
Na podstawie sprawozdania przedłożonego w dniu 29 sierpnia 2013 r. przez powiernika monitorującego (18) i dokumentów oraz informacji złożonych przez Łotwę od października 2013 r. wydaje się, że Łotwa wdrożyła poniższe środki, nie zgłaszając ich wcześniej do Komisji:
a)
w dniu 22 maja 2009 r. Łotwa udzieliła Parex banka pożyczki podporządkowanej w wysokości 50,27 mln LVL (kwalifikującej się jako kapitał Tier II) o okresie zapadalności wynoszącym siedem lat, tj. do dnia 21 maja 2016 r. („pierwszy środek”). Okres zapadalności tej pożyczki podporządkowanej przekracza maksymalny 5-letni okres zapadalności określony w pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku i potwierdzony w ostatecznej decyzji w sprawie Parex;
b)
w dniu 27 czerwca 2013 r. Łotwa udzieliła Citadele dodatkowego przedłużenia okresu zapadalności o 18 miesięcy („drugi środek”) dla pożyczek podporządkowanych w kwocie 37 mln LVL (z całkowitej kwoty wynoszącej 45 mln LVL będącej w posiadaniu Łotwy w tym czasie) (19). Łotwa nie powiadomiła Komisji o przedłużeniu okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych;
c)
ponadto od 2011 r. Łotwa udzieliła Reverta pomocy na utrzymanie płynności finansowej przekraczającej maksymalne limity zatwierdzone przez Komisję w ostatecznej decyzji w sprawie Parex („trzeci środek”), zarówno dla scenariusza bazowego, jak i scenariusza najbardziej pesymistycznego (20).
(20)
Na podstawie informacji dostępnych Komisji w chwili wydania decyzji o wszczęciu postępowania w zakresie pierwszego i drugiego środka Komisja miała poważne wątpliwości, czy można je zakwalifikować jako zgodne z rynkiem wewnętrznym ze względu na fakt, że:
a)
w pierwotnej ocenie zgodności pożyczek podporządkowanych udzielonych przez Łotwę za niezbędne minimum uznano pięcioletni okres zapadalności pożyczek i w związku z tym mógł zostać uznany za zgodny na tej podstawie; i
b)
nie przedstawiono żadnych nowych argumentów uzasadniających, dlaczego dłuższy okres zapadalności był w rzeczywistości niezbędnym minimum.
(21)
Podobnie w chwili podejmowania decyzji o wszczęciu postępowania nie przedstawiono wystarczających argumentów dowodzących zgodności trzeciego środka.
(22)
Z powyższych przyczyn Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające zgodnie z art. 13 ust. 1 i art. 4 ust. 4 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 (21) w odniesieniu do niezgodnej z prawem pomocy udzielonej w drodze pierwszego, drugiego i trzeciego środka; środki te zostały opisane w motywie 19.
3.2. Naruszenie zobowiązania do zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem należącej do Citadele
(23)
Łotwa nie wywiązała się także z zobowiązania ujętego w ostatecznej decyzji w sprawie Parex do zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem należącej do Citadele do dnia 30 czerwca 2013 r. bez udziału powiernika ds. zbycia lub do dnia 31 grudnia 2013 r. z udziałem powiernika ds. zbycia („czwarty środek”) (22). W związku z tym naruszono zobowiązanie do zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem należącej do Citadele w wymienionych terminach.
(24)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja uznała, że naruszenie zobowiązania opisanego w motywie 21 stanowi wykorzystanie pomocy niezgodnie z przeznaczeniem. Komisja podjęła zatem decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do wykorzystania pomocy niezgodnie z przeznaczeniem na podstawie art. 16 rozporządzenia (WE) nr 659/1999.
4. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON
(25)
Po podjęciu decyzji o wszczęciu postępowania Komisja otrzymała uwagi od osoby, która nie przedstawiła informacji wskazujących, że kwalifikuje się jako zainteresowana strona, tj. strona, na której własne interesy środek może mieć wpływ (na przykład podmioty konkurencyjne lub organizacje branżowe (23)) ani że działa w imieniu zainteresowanej strony.
(26)
Otrzymane uwagi dotyczyły domniemanych nieprawidłowości odnoszących się do Parex banka i nie miały związku z pierwszym, drugim i trzecim środkiem wdrożonym przez Łotwę na rzecz Parex banka, Citadele i Reverta, ani też z czwartym środkiem. Zasadniczo odnoszą się one do faktów i informacji niemających bezpośredniego znaczenia dla egzekwowania przepisów dotyczących pomocy państwa w omawianym przypadku. Dlatego też w przypadku oceny przeprowadzonej w niniejszej decyzji zostały odnotowane i uwzględnione jako ogólne informacje na temat rynku.
5. UWAGI ZE STRONY ŁOTWY NA TEMAT FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO
(27)
Po podjęciu decyzji o wszczęciu postępowania, w dniu 26 maja 2014 r. Łotwa złożyła uwagi mające na celu wyjaśnienie wątpliwości zgłoszonych przez Komisję w odniesieniu do zgodności pierwszego, drugiego i trzeciego środka, jak również w odniesieniu do naruszenia zobowiązania do zbycia działalności Citadele związanej z zarządzaniem majątkiem.
(28)
W dniu 30 maja 2014 r. Łotwa przedłożyła także uaktualniony plan restrukturyzacji, który obejmował informacje i środki wyrównawcze przedstawione w pkt 5.1-5.5 niniejszej decyzji.
(29)
Po zwróceniu się przez Komisję o udzielenie informacji, w dniu 23 czerwca 2014 r. Łotwa przedstawiła dodatkowe informacje dotyczące drugiego środka.
5.1. Dotyczące początkowego okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych przekraczającego okresy ujęte w decyzjach w sprawie ratowania banku i w ostatecznej decyzji w sprawie Parex (pierwszy środek)
(30)
W swoich uwagach z dnia 26 maja 2014 r. Łotwa argumentuje, że przyjęcie pierwszego środka było niezbędne, by pozwolić Parex banka na spełnienie mających zastosowanie wymogów regulacyjnych dotyczących wypłacalności i tym samym zapobiec nieodwracalnemu załamaniu się kruchego, w dużej mierze wzajemnie połączonego i współzależnego łotewskiego systemu bankowego.
(31)
Łotwa twierdzi, że w czasie przyjmowania pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku władze łotewskie dysponowały ograniczonymi informacjami na temat faktycznej sytuacji finansowej Parex banka i jakości jej aktywów. W związku z tym w swoim pierwotnym wniosku do Komisji o zatwierdzenie środków pomocy państwa Łotwa zobowiązała się do udzielenia pożyczek podporządkowanych o pięcioletnim okresie zapadalności, ponieważ taki okres zapadalności stanowił minimum wymagane do zakwalifikowania pożyczek podporządkowanych jako kapitału Tier II zgodnie z odpowiednimi łotewskimi przepisami prawa.
(32)
Ponadto Łotwa twierdzi, że aby lepiej ocenić sytuację finansową Parex banka zleciła firmie PricewaterhouseCoopers wykonanie badania due diligence Parex banka, które zakończono dnia 26 stycznia 2009 r., po przyjęciu pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku.
(33)
Jednocześnie Łotwa podkreśla fakt, że sytuacja na rynku w latach 2008-2009 była bardzo dynamiczna i jakość pożyczek pogarszała się szybciej niż oczekiwano. Odzwierciedleniem i skutkiem pogarszającej się sytuacji było przyjęcie przez Komisję trzech decyzji w sprawie ratowania banku Parex banka i przedłożenie przez Łotwę kilku wersji planu restrukturyzacji dla Parex banka, z których ostatnia została zgłoszona w dniu 11 maja 2009 r. („plan restrukturyzacji z 2009 r.”).
(34)
W tym kontekście Łotwa wyjaśnia, że założenia i prognozy zawarte w decyzjach w sprawie ratowania banku szybko uległy dezaktualizacji ze względu na szybkie zmiany w środowisku gospodarczym wywołane globalnym kryzysem finansowym i zmniejszeniem zaufania rynku do Parex banka. W związku z tym Łotwa stwierdziła, że pięcioletni okres zapadalności pożyczek podporządkowanych udzielonych Parex banka przez Łotwę nie byłby już wystarczający do celów stabilizacji kruchego łotewskiego systemu bankowego. W rzeczywistości okazało się, że Parex banka, wówczas bank systemowy, aby spełnić wymogi dotyczące wypłacalności, a w szczególności by spełnić odnośne wymagania adekwatności kapitałowej, potrzebuje uzyskać pożyczki podporządkowane o okresie zapadalności przekraczającym pięć lat.
(35)
Zgodnie z ramami regulacyjnymi (bazującymi na standardach Bazylei II (24)) mającymi zastosowanie do Parex banka w momencie emisji pożyczek podporządkowanych jedynie 80 % pięcioletnich pożyczek w wysokości 50,27 mln LVL (tj. jedynie 40,22 mln LVL) kwalifikowałoby się jako kapitał Tier II. W szczególności ze względów regulacyjnych należało zastosować czynnik skumulowanego dyskonta (lub amortyzacji) w okresie rocznym do kwoty pożyczek podporządkowanych, aby odzwierciedlić zmniejszającą się wartość tych instrumentów jako pozytywnych elementów kapitału regulacyjnego. W wyniku tego pięcioletnia pożyczka na dzień zawarcia transakcji kwalifikuje się do celów adekwatności kapitałowej zaledwie w 80 % swojej kwoty, w 60 % na początku drugiego roku i tak dalej.
(36)
Twierdzenie to jest dalej uzasadnione przez Łotwę za pomocą obliczeń porównawczych wskazujących, że gdyby pożyczki podporządkowane zostały udzielone przez Łotwę jedynie na okres pięciu lat, nie kwalifikowałyby się w pełni jako kapitał Tier II od dnia zawarcia transakcji.
(37)
Ustanowienie siedmioletniego okresu zapadalności dla pożyczek podporządkowanych udzielonych przez Łotwę na rzecz Parex banka okazało się konieczne, aby umożliwić zakwalifikowanie całej kwoty 50,27 mln LVL pożyczek podporządkowanych udzielonych przez państwo jako kapitał Tier II w okresie 2009-2010, a tym samym umożliwić Parex banka osiągnięcie jego docelowego współczynnika adekwatności kapitałowej. Tabela 1 przedstawia kwoty kwalifikowalnego kapitału Tier II w posiadaniu Parex banka na koniec każdego roku na podstawie okresu zapadalności pożyczki podporządkowanej w wysokości 50,27 mln LVL udzielonej w maju 2009 r.
Tabela 1
Okres zapadalności pożyczki podporządkowanej udzielonej w maju 2009 r. oraz jej kwalifikacja jako kapitał Tier II (w mln LVL)
Okres zapadalności
2009
2010
2011
pożyczka 5-letnia
40,22
30,16
20,11
pożyczka 6-letnia
50,27
40,22
30,16
pożyczka 7-letnia
50,27
50,27
40,22
pożyczka 8-letnia
50,27
50,27
50,27
(38)
Łotwa wyjaśnia, że w dniu 9 czerwca 2009 r. Nomura International (wyznaczony przez Łotwę w marcu 2009 r. w celu zorganizowania sprzedaży Parex banka) przedstawił władzom łotewskim strategię sprzedaży Parex banka z bardzo rygorystycznym harmonogramem, przy planowanym zakończeniu procedury zbycia w 2010 r. Dlatego też konieczne było, by Parex banka zachował pełną zgodność z mającymi zastosowanie wymogami kapitałowymi co najmniej do końca 2010 r.
(39)
I wreszcie Łotwa twierdzi, że gdyby okres zapadalności pożyczki podporządkowanej wynosił jedynie pięć lat, plan restrukturyzacji z 2009 r. powinien zawierać także inne środki mające na celu wzmocnienie w inny sposób adekwatności kapitałowej Parex banka (np. zastrzyki świeżego kapitału własnego, natychmiastowe przedłużenie pożyczek podporządkowanych itp.). W przypadku braku takich środków deponenci zostaliby pozostawieni bez ochrony, a stabilność łotewskiego systemu finansowego byłaby w znacznym stopniu zagrożona.
5.2. Dotyczące niezgłoszonego przedłużenia okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych (drugi środek)
(40)
W odniesieniu do drugiego środka Łotwa twierdzi, że dalsze przedłużenie okresu zapadalności pożyczki podporządkowanej było konieczne ze względu na zmiany regulacyjne, jakie miały miejsce w 2013 r. W szczególności w dniu 1 marca 2013 r. Citadele został poinformowany przez Komisję Rynku Finansowego i Kapitałowego Łotwy („KRFK”), że współczynnik adekwatności kapitałowej grupy musi osiągnąć minimum 10 % w wartościach bezwzględnych do końca 2013 r., podczas gdy wskaźnik zalecany do usunięcia istniejących i potencjalnych zagrożeń wynosił […]. Do marca 2013 r. minimalny wymagany współczynnik adekwatności kapitałowej wynosił 8,4 %.
(41)
Łotwa twierdzi, że drugi środek został przyjęty w dobrej wierze, ponieważ władze łotewskie uznawały ten środek za zgodny z zasadą prywatnego inwestora i nieskutkujący stratami finansowymi państwa.
(42)
Ponadto Łotwa oświadcza, że w chwili przyjęcia drugiego środka Łotwa i Citadele uważali w dobrej wierze, że możliwość przedłużenia okresu zapadalności przedmiotowej pożyczki podporządkowanej została zapewniona na podstawie odpowiednich decyzji Komisji oraz planu restrukturyzacji.
(43)
Łotwa twierdzi, że każdy inwestor prywatny będący na miejscu większościowego akcjonariusza Citadele dołożyłby najlepszych starań w celu utrzymania, w możliwym zakresie, wartości swojej inwestycji i byłby skłonny przyjąć i wprowadzić w życie środki niezbędne do zapobieżenia zmniejszeniu wartości księgowej swoich udziałów w wyniku niespełnienia przez bank wymogów kapitałowych. Gdyby Citadele nie spełnił bardziej rygorystycznych wymogów adekwatności kapitałowej nałożonych przez KRFK w tym czasie, zagrożona byłaby stabilność, rentowność i zbywalność banku, co ostatecznie wpłynęłoby na możliwość sprzedaży na dobrych warunkach finansowych.
(44)
Łotwa prezentuje także scenariusz alternatywny, w którym drugi środek nie został przyznany. W tym scenariuszu alternatywnym zalecany współczynnik kapitałowy nie został osiągnięty, ponieważ współczynnik adekwatności kapitałowej byłby na poziomie poniżej 9,3 % na dzień 31 grudnia 2013 r. w porównaniu z wymaganym minimum w wysokości 10 %.
(45)
Łotwa twierdzi również, że alternatywne środki mające na celu wzmocnienie adekwatności kapitałowej Citadele (tj. podniesienie kapitału lub udzielenie nowych pożyczek podporządkowanych) nie były możliwe. Dokładniej mówiąc, Łotwa uważa, że w 2013 r. Citadele nie mógłby uzyskać pożyczek podporządkowanych od inwestorów zewnętrznych, mając na względzie zobowiązanie władz łotewskich do zbycia Citadele w krótkim terminie (tj. do 31 grudnia 2014 r.). Niepewność co do potencjalnego nabywcy i jego przyszłej strategii skłoniłaby podmioty udzielające pożyczkę podporządkowaną do żądania opcji sprzedaży w odniesieniu do wszelkich pożyczek podporządkowanych udzielonych przez nie na rzecz Citadele (klauzula zmiany kontroli) (25). W rzeczywistości oznaczałoby to, że faktyczny okres zapadalności takich pożyczek podporządkowanych w chwili udzielenia uznany byłby za krótszy niż pięć lat, a tym samym pożyczki nie kwalifikowałyby się jako kapitał Tier II.
(46)
W odpowiedzi na wniosek Komisji o udzielenie informacji co do tego, czy Łotwa zwróciła się do EBOR odnośnie do możliwości przedłużenia przez niego okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych dotyczących Citadele, w dniu 23 czerwca 2014 r. władze łotewskie złożyły pismo. Potwierdzają w nim, że przed przyznaniem drugiego środka nie zwracały się do EBOR z propozycją, by bank ten przedłużył okres zapadalności udzielonych przez niego pożyczek podporządkowanych. W związku z tym powtarzają, że drugi środek musiał zostać przyjęty w celu uniknięcia zbliżającego się naruszenia przez Citadele nowych, bardziej rygorystycznych wymogów kapitałowych.
(47)
Łotwa argumentuje, że musiała dokonać przedłużenia okresu zapadalności pożyczki podporządkowanej udzielonej Citadele bez zwłoki i nie negocjowała porównywalnego przedłużenia w stosunku do długu podporządkowanego EBOR.
(48)
Łotwa twierdzi, że na jej decyzję w tym zakresie wpływ miały następujące trzy punkty.
a)
Konieczność skutecznego przeciwdziałania zbliżającemu się naruszeniu nowych wymogów kapitałowych: Citadele obliczył swoje potrzeby w zakresie zakwalifikowania kapitału Tier II i stwierdził, że - w przeciwieństwie do przyjęcia drugiego środka, który wiązał się z przedłużeniem okresu zapadalności o 18 miesięcy - każda potencjalna zmiana okresu zapadalności pożyczki podporządkowanej, w której EBOR jest również stroną, wymagałaby znacznie większego przedłużenia. Różnica ta wynikała z faktu, że kapitał tej pożyczki był niższy, a w konsekwencji jej wpływ na pozycję kapitałową Citadele byłby znacznie słabszy. Łotwa stwierdza również, że przedłużenie okresu długu podporządkowanego posiadanego przez EBOR zakładałoby negocjacje z EBOR w tym zakresie. Ponadto z uwagi na różnice co do prawa właściwego oraz ogólnej wymaganej struktury prawnej, którą należałoby wprowadzić, przedłużenie pożyczki podporządkowanej, której EBOR był także stroną, przy jednoczesnym przedłużeniu części długu podporządkowanego udzielonego przez Łotwę wymagałoby zawiłych ustaleń prawnych.
b)
Łotwa podkreśla, że w momencie przedłużenia ona także uznała, że przedłużenie okresu zapadalności zadłużenia podporządkowanego wobec EBOR spowodowałoby większą uciążliwość zbycia Citadele, ponieważ w chwili sprzedaży istniałoby więcej powiązanych ze sobą umów w zakresie długu podporządkowanego. Uznała, że taka możliwość skomplikowałaby sprzedaż Citadele, ponieważ mogłaby mieć wpływ na odpowiednie warunki zawierania transakcji i prawdopodobnie podniosłaby odpowiednie koszty transakcji.
c)
Ponadto Łotwa zauważa, że status EBOR wobec Citadele mógł spowodować, że dla EBOR decyzja o wyrażeniu zgody na przedłużenie była bardziej skomplikowana. W swoim piśmie z dnia 23 czerwca 2014 r. stwierdza, że była przekonana, iż, co do zasady, EBOR byłby skłonny zgodzić się na przedłużenie okresu zapadalności stosownego instrumentu. Przyznaje jednak także, że pozycja EBOR różniła się od pozycji Łotwy tym, że ta ostatnia była akcjonariuszem większościowym Citadele i w tym charakterze mogła wywierać decydujący wpływ nad proces sprzedaży oraz mogła negocjować z oferentami różne możliwości spłaty pożyczek podporządkowanych. Dlatego też Łotwa uznała, że brak kontroli EBOR nad sprzedażą Citadele mógł stanowić czynnik zniechęcający do przedłużenia okresu zapadalności stosownej pożyczki lub w każdym razie prowadzić do długich negocjacji.
5.3. Dotyczące niezgłoszonej pomocy na utrzymanie płynności finansowej udzielonej Reverta (trzeci środek)
(49)
Łotwa i Reverta uznają, że od grudnia 2010 r. pomoc na utrzymanie płynności finansowej przyznana przez Łotwę na rzecz Parex banka (a potem na rzecz Reverta) przekroczyła maksymalny dozwolony poziom płynności określony w motywie 55 ostatecznej decyzji w sprawie Parex. W decyzji o wszczęciu postępowania wskazano, że zaległa kwota pomocy na utrzymanie płynności finansowej na rzecz Reverta wynosiła z dniem 31 grudnia 2013 r. 362,52 mln LVL, czyli przekroczyła o 55,52 mln LVL maksymalny poziom płynności wynoszący 307 mln LVL określony w scenariuszu najbardziej pesymistycznym.
(50)
Łotwa twierdzi, że początkowo Komisja zatwierdziła w ostatecznej decyzji w sprawie Parex zamianę w kapitał 218,7 mln LVL pomocy na utrzymanie płynności finansowej dla Parex banka. Kwota, która miała podlegać zamianie, została później zmniejszona w zmienionej decyzji do 118,7 mln LVL. Gdyby kwota 118,7 mln LVL pomocy na utrzymanie płynności finansowej została przekształcona w kapitał, wówczas pomoc na utrzymanie płynności finansowej zostałaby zmniejszona i byłaby zgodna z dozwolonymi limitami. Jednak tylko kwota 49,5 mln LVL z 118,7 mln LVL pomocy na utrzymanie płynności finansowej została faktycznie przekształcona w kapitał. Czynnik ten Łotwa podaje jako główną przyczynę nadmiernego poziomu płynności.
(51)
Ponadto Łotwa twierdzi, że nadmierna pomoc spowodowana była również opóźnieniami w generowaniu środków pieniężnych w stosunku do tempa generowania środków pieniężnych przewidywanych w czasie wydania ostatecznej decyzji w sprawie Parex. Dłużnicy niewypłacalni mają opóźnienia w płatnościach i w związku z tym odzyskiwanie środków pieniężnych opóźnia się o około dwóch lat. Łotwa uważa, że zjawisko to ma charakter tymczasowy i oczekuje, że nadmierna pomoc na utrzymanie płynności finansowej zostanie zakończona w latach 2015-2016.
(52)
Niemniej Łotwa i Reverta dostrzegają odstępstwo od zatwierdzonych kwot pomocy wynikające z napotkanych trudności w odpowiednim podziale pomocy państwa na zatwierdzoną pomoc na utrzymanie płynności finansowej oraz wkłady kapitałowe po przyjęciu decyzji zmieniającej.
(53)
W dalszej części władze łotewskie wyjaśniają, że gdyby utrzymano licencję bankową Parex banka (obecnie Reverta), Łotwa musiałaby przekazać więcej kapitału na rzecz Parex banka niż pierwotnie planowano (w rzeczywistości minimalny poziom kapitału wymaganego zgodnie z zasadami dotyczącymi wypłacalności był wyższy niż maksymalne wsparcie kapitałowe wynoszące 218,7 mln LVL, zatwierdzone w ostatecznej decyzji w sprawie Parex). Na podstawie pierwotnego planu restrukturyzacji przedłożonego Komisji można zauważyć, że wartość ekonomiczna zrealizowana w drodze zbycia aktywów i przekształcenia 218,7 mln LVL byłaby niewystarczająca, by Parex banka (Reverta) spełnił regulacyjne wymogi adekwatności kapitałowej.
(54)
W związku z tym gdyby utrzymano licencję, Parex banka (Reverta) potrzebowałby dodatkowego kapitału. Po wycofaniu licencji bankowej poziom dodatkowej pomocy ograniczono do kwoty niezbędnej do procesu likwidacji.
(55)
Według Łotwy po dniu 31 grudnia 2011 r. przekształcenie dalszej pomocy na utrzymanie płynności finansowej w kapitał nie było już konieczne ze względu na wycofanie licencji bankowej Reverta. Łotwa poinformowała Komisję o swoim planie nieprzekształcenia pomocy na utrzymanie płynności finansowej w kapitał po dniu 31 grudnia 2011 r. w trakcie wymiany informacji poprzedzającej przyjęcie decyzji zmieniającej, chociaż nie potwierdziła zamiaru faktycznego wprowadzenia go w życie ani nie określiła jednoznacznie i nie przedstawiła Komisji technicznych konsekwencji nieprzekształcenia. W szczególności Łotwa nie wspomniała, że w wyniku nieprzekształcenia w kapitał środki finansowe, które zostały już udzielone jako pomoc na utrzymanie płynności finansowej, nie obniżą się tak szybko jak powinny na podstawie ostatecznej decyzji w sprawie Parex.
(56)
Ponieważ jedynie kwota 49,5 mln LVL pomocy na utrzymanie płynności finansowej została faktycznie przekształcona w kapitał do dnia 31 grudnia 2011 r., a kwota 69,2 mln LVL pomocy na utrzymanie płynności finansowej nie została przekształcona w kapitał, poziom pomocy na utrzymanie płynności finansowej pozostał wyższy niż poziom zatwierdzony o około tę samą kwotę.
(57)
Według Łotwy, zachowanie pomocy na utrzymanie płynności finansowej i uniknięcie przekształcenia jej w kapitał stanowiło zatem najmniej uciążliwy środek dla władz łotewskich i w rzeczywistości zmniejsza pomoc państwa do niezbędnego minimum.
(58)
Łotwa i Reverta potwierdzają, że Reverta nie potrzebuje już „świeżych środków finansowych”. Ze względu na przekształcenie w kapitał mniejszej kwoty pomocy na utrzymanie płynności finansowej Łotwa oczekuje, że Reverta zachowa [300-350] mln LVL pomocy na utrzymanie płynności finansowej na koniec 2014 r., [250-300] mln LVL na koniec 2015 r. i [200-250] mln LVL na koniec 2016 r. i 2017 r. (po likwidacji Reverta). Według Łotwy, w wyniku powyższego, ta pomoc na utrzymanie płynności finansowej przekroczy pierwotnie zatwierdzony maksymalny poziom, ponieważ (i) mniejsza kwota pomocy na utrzymanie płynności finansowej została przekształcona w kapitał; oraz (ii) oczekuje się, że w swym finale Reverta dostarczy mniej wpływów pieniężnych niż pierwotnie planowano.
(59)
W wyniku prognozy dotyczącej środków pieniężnych odzwierciedlającej trudności w odzyskiwaniu aktywów Łotwa oczekuje, że Reverta będzie miał ujemny stan kapitału w wysokości [250-300] mln LVL na koniec procesu likwidacji (31 grudnia 2017 r.).
5.4. Dotyczące zobowiązania do zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem (czwarty środek)
(60)
Łotwa rozpoczęła proces sprzedaży Citadele w 2011 r., aby spełnić podjęte przez nią zobowiązania, które odnotowano w ostatecznej decyzji w sprawie Parex. Pierwszą próbę sprzedaży podjęto wraz z Nomura International w charakterze doradcy, ale ze względu na spore zamieszanie w strefie euro wywołane przez kryzys gospodarczy i finansowy w Grecji, jak również upadek Snoras i Krajbanka na Litwie i Łotwie, próba ta nie powiodła się.
(61)
Ponadto w lutym 2013 r. Łotwa zleciła niezależnemu ekspertowi […] przeprowadzenie określonego badania na temat, między innymi, wpływu sprzedaży działalności związanej z zarządzaniem majątkiem w okresie określonym w zobowiązaniach. Ekspert wykazał, że wartość dwóch pojedynczych jednostek (działalności związanej z zarządzaniem majątkiem oraz pozostałej części Citadele) wynosi mniej niż wartość Citadele jako całości. W związku z powyższym pozbawienie Citadele działalności związanej z zarządzaniem majątkiem zmniejszyłoby wartość księgową banku i w ten sposób osłabiło wartość dla akcjonariuszy. W drodze różnych prognoz ekspert wykazał, że bez działalności związanej z zarządzaniem majątkiem „zysk operacyjny banku zawali się […]” i że jego […] pogorszy się.
(62)
Według Łotwy, na podstawie badań eksperta, proces zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem oddzielnie od reszty Citadele w 2013 r. pogorszyłby rentowność Citadele i w konsekwencji jego zbywalność. Byłoby to znaczne ograniczenie zdolności banku do przyciągnięcia prywatnych podmiotów do inwestowania w Citadele za rozsądną cenę. Dlatego też w 2013 r. rozpoczęto drugi proces sprzedaży całego Citadele z pomocą Société Générale i Linklaters LLP jako zewnętrznych doradców. Obecnie rozważane dwie metody sprzedaży to fuzja i przejęcie („M&A”) lub pierwsza oferta publiczna („IPO”).
5.5. Środki wyrównawcze zaproponowane przez Łotwę
(63)
Aby zapewnić zgodność z rynkiem wewnętrznym - na podstawie unijnych zasad pomocy państwa - dodatkowych środków pomocy przyznanych przez Łotwę Parex banka, Citadele i Reverta w drodze pierwszego, drugiego i trzeciego środka, jak również niezbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem należącej do Citadele w terminie wymienionym w zobowiązaniu (czwarty środek), Łotwa zaproponowała szereg zobowiązań, które przedstawiono w motywach 64-73.
5.5.1. Termin sprzedaży Citadele i zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem
(64)
Łotwa i Citadele zobowiązują się do dołożenia wszelkich starań, aby uzyskać możliwie jak najszybciej, a w każdym razie do […], wiążące oferty na sprzedaż całości udziałów Republiki Łotewskiej w Citadele (w tym działalności związanej z zarządzaniem majątkiem). Sprzedaż musi zakończyć się najpóźniej do dnia […]. W gestii Republiki Łotewskiej (i jej doradcy) pozostaje decyzja co do określenia właściwych struktur i form transakcji sprzedaży (np. sprzedaż na rzecz inwestora branżowego lub IPO), pod warunkiem że Republika Łotewska ostatecznie dokona zbycia całości swych udziałów w Citadele najpóźniej do […]. W przypadku IPO Republika Łotewska zobowiązuje się do uzgodnienia wiążącego prospektu emisyjnego z KRFK do […].
(65)
Ponadto Łotwa i Citadele zobowiązują się, że powołany zostanie powiernik ds. zbycia, jeżeli do […] nie zostaną przedstawione żadne wiążące oferty lub, w przypadku IPO, w tym samym celu, nie dojdzie do uzgodnienia z KRFK prospektu emisyjnego. W takim przypadku Republika Łotewska podejmie niezbędne kroki w celu zapewnienia powołania powiernika ds. zbycia i rozpoczęcia przez niego działalności z dniem […]. Uznaje się, że w charakterze powiernika ds. zbycia można też powołać doradcę finansowego do spraw sprzedaży Citadele z dniem […]. W przypadku powołania powiernika ds. zbycia Łotwa i Citadele zobowiązują się do uzyskania ofert wiążących i nieodwołanych dla wszystkich stron do […] oraz do zawarcia wiążącej i nieodwołalnej umowy sprzedaży całości udziałów Republiki Łotewskiej w Citadele do […], która zostanie sfinalizowana najpóźniej do […].
(66)
Co więcej, Łotwa i Citadele zobowiązują się, że jeżeli Republika Łotewska nie zawrze do […] wiążącej i nieodwołalnej umowy, pozwalającej na finalizację transakcji sprzedaży do […] w odniesieniu do całości udziałów Republiki Łotewskiej w Citadele, lub jeżeli IPO nie zezwoli Republice Łotewskiej na sprzedaż całości jej udziałów w Citadele do […], z dniem […] Citadele […] nową działalność a pozostała część działalności Citadele […].
(67)
Łotwa Citadele i zobowiązują się do zawarcia transakcji kupna/sprzedaży w odniesieniu do sprzedaży całości udziałów Republiki Łotewskiej w Citadele do […]. Jeżeli sprzedaż tych udziałów nie zostanie zakończona do […], zobowiązują się, że Citadele […] nową działalność a pozostała działalność Citadele będzie […].
(68)
Jeśli Citadele będzie […] w dowolnym ze zdarzeń wymienionych w motywach 64-67, dowolne części działalności Citadele, w przypadku których istnieje zainteresowanie osób trzecich, mogą być sprzedane tej osobie trzeciej i przeniesione na tę osobę trzecią przez Republikę Łotewską lub Citadele (z zastrzeżeniem zasad […] i braku nowej pomocy państwa).
5.5.2. Dalsze obniżenie zatwierdzonych wkładów kapitałowych
(69)
Jeśli chodzi o Reverta, w decyzji zmieniającej zatwierdzono przekształcenie państwowych depozytów oraz odsetek w kapitał (pomoc na utrzymanie płynności finansowej) na łączną kwotę 118,7 mln LVL. Ponieważ dotychczas jedynie 49,5 mln LVL pomocy na utrzymanie płynności finansowej przekształcono w kapitał, Łotwa proponuje, by natychmiast i trwale obniżyć maksymalną całkowitą kwotę kapitału, którą Łotwa może zapewnić Reverta, do 49,5 mln LVL z wcześniejszej kwoty 118,7 mln LVL.
5.5.3. Zobowiązanie do zwiększenia środków w zakresie podziału obciążeń w drodze zapobieżenia wypływom środków pieniężnych do zastanych wierzycieli podporządkowanych Reverta
(70)
Łotwa przyznaje, że w celu zapewnienia zgodności pierwszego, drugiego i trzeciego środka z rynkiem wewnętrznym potrzebne są zwiększone środki w zakresie podziału obciążeń. Takie środki miałyby zagwarantować, między innymi, że z dodatkowej pomocy państwa zapewnionej na rzecz Reverta i Citadele nie mogłyby czerpać nienależnych korzyści żadne osoby trzecie.
(71)
W tym celu Łotwa zobowiązuje się do zwiększenia wcześniejszych zobowiązań z tytułu podziału obciążeń przez umorzenie lub konwersję zobowiązań wobec byłych akcjonariuszy większościowych Parex banka, ich podmiotów powiązanych i innych wierzycieli („zastani wierzyciele podporządkowani”), którzy udzielili pożyczek podporządkowanych („odziedziczone pożyczki podporządkowane”).
(72)
Reverta przekroczył kwoty płynności zatwierdzone w ostatecznej decyzji w sprawie Parex po części z powodu zapłaty odsetek od odziedziczonych pożyczek podporządkowanych. Gdyby Reverta nie zapłacił takich odsetek lub gdyby odziedziczone pożyczki podporządkowane zostały całkowicie umorzone niezwłocznie po wydaniu ostatecznej decyzji w sprawie Parex, Łotwa nie musiałaby być może wdrażać pierwszego, drugiego i trzeciego środka w takim zakresie, w jakim zostały one faktycznie zrealizowane.
(73)
W związku z powyższym Łotwa oferuje, że wyjaśni i wzmocni swoje zobowiązania w zakresie kapitału i odsetek należnych z tytułu odziedziczonych pożyczek podporządkowanych w następujący sposób:
a)
Citadele i Reverta (dawniej Parex banka), a także ich przedsiębiorstwa powiązane nie będą płacić odsetek, dywidend ani kuponów od istniejących instrumentów kapitałowych (w tym akcji uprzywilejowanych, akcji serii B oraz instrumentów upper Tier II i lower Tier II) (wymagalnych ani narosłych) ani wykonywać praw kupna w odniesieniu do powyższych, na rzecz wierzycieli lub akcjonariuszy podporządkowanych niebędących ściśle państwem łotewskim ani EBOR, do czasu gdy i chyba że pomoc państwa dla Reverta lub Citadele zostanie w pełni spłacona i chyba że istnieje taki obowiązek prawny. W zakresie, w jakim istnieją takie obowiązki prawne, Łotwa zobowiązuje się do ich usunięcia w możliwie jak najkrótszym terminie (a w każdym razie najpóźniej do 30 kwietnia 2015 r.).
b)
Łotwa zobowiązuje się także do niespłacania zaległego zadłużenia (kapitału) z tytułu odziedziczonych pożyczek podporządkowanych (chyba że i do czasu gdy pomoc państwa na rzecz Reverta/Citadele zostanie w pełni spłacona), które będzie:
(i)
podlegało wiążącemu zarządzeniu, zgodnie z którym żadne płatności wynikające z odziedziczonych pożyczek podporządkowanych nie staną się wymagalne i płatne; lub
(ii)
przekształcone w kapitał Tier I bez prawa głosu; lub
(iii)
umorzone;
w zakresie, w jakim jest to konieczne do pokrycia ujemnej wartości netto aktywów Reverta, i pod warunkiem że dostępna jest podstawa prawna.
c)
Łotwa podejmie wszystkie niezbędne środki w celu zapewnienia wdrożenia najpóźniej do 30 kwietnia 2015 r. wszelkich przepisów prawnych niezbędnych do wypełnienia powyższych zobowiązań.
5.6. Reakcja Łotwy na uwagi osób trzecich
(74)
W dniu 6 czerwca 2014 r. Łotwa przedstawiła swoją odpowiedź na uwagi osób trzecich otrzymane przez Komisję. Łotwa twierdzi, że zarzuty przedstawione w uwagach są bezpodstawne i nie mają znaczenia w odniesieniu do decyzji o wszczęciu postępowania. Łotwa odrzuca zarzuty osoby trzeciej i domaga się ich nieuwzględnienia przez Komisję.
6. OCENA
6.1. Istnienie pomocy państwa po wdrożeniu nowych środków
(75)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(76)
Środek może zostać uznany za pomoc państwa, jeżeli spełnia łącznie następujące warunki: a) środek musi być finansowany z zasobów państwowych; b) musi przyznawać selektywną korzyść mogącą sprzyjać niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów; oraz c) środek musi zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji i może potencjalnie wywierać wpływ na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
6.1.1. Środek pierwszy
(77)
Fakt, że udzielenie przez Łotwę pożyczek podporządkowanych na rzecz Parex banka wiązało się z pomocą państwa, został ustalony w pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku, kiedy Komisja zatwierdziła emisję długu podporządkowanego z pięcioletnim okresem zapadalności jako zgodny z prawem środek pomocy. Komisja zdecydowała, że w tamtym momencie prywatny inwestor nie udzieliłby pożyczki podporządkowanej z pięcioletnim okresem zapadalności (26).
(78)
Pożyczki podporządkowane, które zostały faktycznie udzielone Parex banka przez Łotwę, były identyczne ze środkiem, który został zatwierdzony przez Komisję z wyjątkiem faktu, że miały dłuższy okres zapadalności, co dawało Parex banka dodatkową korzyść.
(79)
Dług podporządkowany z siedmioletnim okresem zapadalności dałby pożyczkobiorcy większą korzyść niż dług podporządkowany z pięcioletnim okresem zapadalności, gdyż ryzyko dla inwestora w przypadku inwestycji zwiększa się wraz z wydłużeniem okresu zapadalności. W czasie gdy udzielono pożyczki podporządkowanej o siedmioletnim okresie zapadalności było to nawet mniej prawdopodobne, by prywatny inwestor udzielił pożyczki podporządkowanej z tym wydłużonym okresem niż by udzieliłby jej na pięć lat. Z tego powodu dłuższy okres zapadalności pożyczki podporządkowanej stanowił dodatkową korzyść dla Parex banka w porównaniu z formą pożyczki podporządkowanej, która została zatwierdzona w decyzjach w sprawie ratowania banku i w ostatecznej decyzji w sprawie Parex. Ponieważ fakt spełnienia wszystkich pozostałych wymagań warunkujących stwierdzenie obecności pomocy państwa został już ustalony w pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku, pierwszy środek stanowi dodatkową pomoc państwa.
6.1.2. Środek drugi
(80)
W dniu 27 czerwca 2013 r. Łotwa udzieliła Citadele dodatkowego przedłużenia okresu zapadalności o 18 miesięcy dla kwoty 37 mln LVL pożyczki podporządkowanej (z całkowitej kwoty wynoszącej 45 mln LVL zaangażowanej przez Łotwę w tym czasie).
(81)
W decyzji o wszczęciu postępowania z powodu braku dalszych argumentów Komisja oceniła, że takie przedłużenie okresu zapadalności nie zostałoby udzielone przez prywatnego inwestora, ponieważ stanowiło dodatkowe ryzyko w stosunku do istniejącej wcześniej formy pożyczek podporządkowanych. Z tego powodu Komisja uznała, że dłuższy okres zapadalności pożyczki podporządkowanej stanowił dodatkową korzyść udzieloną Citadele przez państwo w porównaniu z formą pożyczki podporządkowanej, która została zatwierdzona w decyzjach w sprawie ratowania banku i w ostatecznej decyzji w sprawie Parex, a tym samym dodatkową pomoc.
(82)
Łotwa stwierdziła, że prywatny inwestor w sposób racjonalny podjąłby szczególne środki w celu utrzymania adekwatności kapitałowej banku, aby zachować wartość swoich inwestycji. W związku z tym twierdzi, że zasadniczo drugi środek nie dał Citadele żadnej korzyści, ponieważ udzielenie dodatkowej pomocy było zgodne z zasadą prywatnego inwestora.
(83)
Komisja nie zaprzecza, że zasada prywatnego inwestora ma zastosowanie do takiej transakcji, jaką jest drugi środek. Przypomina jednak, że sądy Unii Europejskiej podkreślały, że jeśli państwo członkowskie powołuje się na ten test w ramach postępowania administracyjnego, winno, w razie wątpliwości, ustalić jednoznacznie i na podstawie obiektywnych i sprawdzalnych dowodów, że wdrożony środek należy przypisać państwu działającemu w charakterze akcjonariusza i że, w związku z tym, może istnieć konieczność uzyskania dowodów wskazujących, że decyzja jest oparta na ocenach ekonomicznych porównywalnych do tych, które w tych okolicznościach racjonalny inwestor prywatny, w sytuacji jak najbardziej zbliżonej do sytuacji danego państwa członkowskiego, wykonałby przed dokonaniem inwestycji, w celu ustalenia jej przyszłej rentowności (27).
(84)
W tym kontekście Komisja uważa, że twierdzenie Łotwy jakoby działała zgodnie z zasadą prywatnego inwestora nie zostało uzasadnione argumentami ani szczegółową analizą.
(85)
Po pierwsze, Komisji nie przedstawiono żadnych dowodów, że Łotwa przeprowadziła wycenę inwestycji w Citadele równocześnie z podjęciem decyzji w sprawie wdrożenia drugiego środka. Prywatny inwestor działający jako akcjonariusz dokonałby wyceny wartości Citadele w celu ustalenia bieżącej wartości inwestycji w ten bank przed wdrożeniem drugiego środka (czyli bez jego wdrażania) i po jego wdrożeniu, a następnie porównałby te dwie wartości. Komisja uważa, że nastawiony na zysk prywatny inwestor rozpocząłby od ustalenia bieżącej wartości swojej inwestycji w bank, a następnie upewniłby się, czy bieżąca wartość tej inwestycji będzie zabezpieczona przez dodatkowe przedłużenie okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych. Gdyby wynik tej oceny wskazywał, że wartość mogła być zabezpieczona lub nawet wzrośnie, wówczas nastawiony na zysk prywatny inwestor, w ramach drugiego kroku, porównałby koszt alternatywny zabezpieczenia (lub nawet zwiększenia) wartości z różnicą wartości.
(86)
Gdyby Łotwa przeprowadziła taką analizę powinna była wykazać, że przyznanie wydłużonego okresu zapadalności jest skutecznym środkiem pozwalającym na co najmniej utrzymanie wartości inwestycji, a następnie powinna była wykazać, że koszt alternatywny zapewnienia tego środka jest niższy niż wzrost wartości. Jedynie w przypadku gdyby koszty alternatywne zapewnienia dodatkowego okresu zapadalności były niższe niż utrzymanie wartości wynikające z drugiego środka, Komisja mogłaby przyjąć, że Łotwa działała w sposób zgodny z zasadą prywatnego inwestora. Łotwa nie przedstawiła jednak ani przeprowadzonej w tym czasie oceny wartości inwestycji, ani analizy wskazującej, że koszty alternatywne zapewnienia dodatkowego okresu zapadalności były niższe niż utrzymanie wartości wynikające z drugiego środka.
(87)
Z tego powodu Komisja uważa, że drugi środek nie może być uznany za odpowiadający postępowaniu prywatnego inwestora będącego w porównywalnej sytuacji do sytuacji Łotwy z czerwca 2013 r.
(88)
Po drugie, w każdym wypadku ustalone zasady dotyczące stosowania zasady prywatnego inwestora wymagają porównania z zachowaniem racjonalnego prywatnego inwestora w sytuacji jak najbardziej zbliżonej do sytuacji tego państwa członkowskiego (28). W związku z tym oceniając wartość swojej inwestycji w Citadele, Łotwa powinna była wziąć pod uwagę zobowiązania zapisane w ostatecznej decyzji w sprawie Parex odnoszące się do sprzedaży Citadele. W czerwcu 2013 r., kiedy wdrożono drugi środek, zobowiązania te obejmowały obowiązek zbycia Citadele do dnia 31 grudnia 2014 r. a także zbycia Citadele bez działalności związanej z zarządzaniem majątkiem (ponieważ działalność związana z zarządzaniem majątkiem miała być zbyta osobno, gdyby nie została sprzedana do dnia 30 czerwca 2013 r.). Biorąc pod uwagę fakt, że do dnia 27 czerwca 2013 r., kiedy udzielono przedłużenia okresu zapadalności, nie znaleziono nabywcy dla działalności związanej z zarządzaniem majątkiem, prywatny inwestor doszedłby do wniosku, że nie jest możliwa sprzedaż działalności związanej z zarządzaniem majątkiem wraz z Citadele do 30 czerwca 2013 r., będącego terminem ustanowionym w ostatecznej decyzji w sprawie Parex, i w związku z tym należy sprzedać te dwie jednostki osobno.
(89)
Ponadto prywatny akcjonariusz banku w sytuacji jak najbardziej zbliżonej do sytuacji państwa członkowskiego nie miałby podstaw, by zakładać, że wypełnienie tych zobowiązań zostanie uchylone lub odroczone, ponieważ wszelkie takie modyfikacje podlegają zatwierdzeniu przez Komisję. Dlatego też przy ustalaniu wartości inwestycji w czerwcu 2013 r. nie można było oczekiwać, że obowiązki te będą bez znaczenia, ponieważ nie można było założyć, że Komisja zatwierdzi zmiany któregoś z obowiązków przed upływem terminu, w którym Łotwa zobowiązała się do ich wykonania.
(90)
W związku z powyższym, na potrzeby decyzji w sprawie udzielenia przedłużenia okresu zapadalności, parametry oceny wartości inwestycji Łotwy w Citadele w czerwcu 2013 r. muszą obejmować zobowiązania ujęte w ostatecznej decyzji w sprawie Parex. Łotwa nie dostarczyła dowodów na uwzględnienie wszystkich tych parametrów ani na to, że wartość jej inwestycji w tym czasie, która byłaby wynikiem ich uwzględnienia, jest wyższa niż koszt alternatywny zapewnienia przedłużenia okresu zapadalności. Także z tego powodu Komisja uważa, że drugi środek nie może być uznany za odpowiadający postępowaniu prywatnego inwestora będącego w porównywalnej sytuacji do sytuacji Łotwy z czerwca 2013 r.
(91)
Po trzecie, nawet gdyby Łotwa przeprowadziła wystarczająco szczegółową analizę drugiego środka jako sposobu na zachowanie wartości swojej inwestycji w Citadele z czerwca 2013 r. i nawet gdyby wkalkulowała w taką analizę ograniczenia, które uwzględniłby prywatny inwestor, a wynikające ze zbliżającej się sprzedaży Citadele i oddzielnego zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem, twierdzenia Łotwy co do kosztów drugiego środka i poziomu wartości inwestycji w Citadele, który zdaniem Łotwy byłby zachowany, nie są wiarygodne.
(92)
Z jednej strony podczas gdy Łotwa twierdzi, że drugi środek nie pociągał za sobą żadnych kosztów dla państwa, twierdzenie to nie znajduje potwierdzenia w żadnych dalszych szczegółach ani dowodach dotyczących kalkulacji kosztów dokonanej przez Łotwę w czasie, gdy udzielono drugiego środka. Taka analiza kosztów alternatywnych i wszelkich innych rodzajów kosztów powiązanych z drugim środkiem stanowiłaby warunek konieczny dla prywatnego inwestora chcącego podjąć racjonalną decyzję o ewentualnym przedłużeniu okresu zapadalności pożyczki podporządkowanej. Brak kalkulacji kosztów pozwala Komisji uznać, że prywatny inwestor nie byłby w stanie ocenić atrakcyjności drugiego środka pod względem maksymalizacji zysku.
(93)
Z drugiej strony podczas gdy Łotwa twierdzi, że drugi środek utrzymał wartość inwestycji Łotwy w Citadele, twierdzenie to nie znajduje potwierdzenia w cechach inwestycji w Citadele posiadanej przez to państwo członkowskie w czerwcu 2013 r. Komisja zwraca uwagę, że dla nastawionego na zysk inwestora bieżąca wartość inwestycji zależy od perspektywy przyszłych strumieni dochodów uzyskiwanych z tej inwestycji (na przykład w postaci dywidendy) w połączeniu z wartością kapitału tej inwestycji w tym momencie (którą można uzyskać na przykład na podstawie ceny, jaką za inwestycję akcjonariusza zapłaciłby w danym czasie nabywca, lub zdyskontowanej w czasie wartości ceny, jaką za inwestycję akcjonariusza nabywca zapłaciłby w przyszłości). Wszystkie dostępne Komisji wskaźniki wskazują, że wartość inwestycji Łotwy w Citadele w czerwcu 2013 r. była niska, jeżeli w ogóle była dodatnia.
(94)
W odniesieniu do ewentualnych przyszłych strumieni dochodów z inwestycji Łotwy w Citadele nie przedstawiono żadnych dowodów wskazujących, że w czerwcu 2013 r. akcjonariusze mogli spodziewać się wypłaty dywidendy z Citadele w przewidywalnej przyszłości. Każda ocena prywatnego akcjonariusza banku w sytuacji jak najbardziej zbliżonej do sytuacji tego państwa członkowskiego w zakresie przewidywanych przychodów z wypłaty dywidendy byłaby powiązana z obowiązkiem zbycia Citadele do dnia 31 grudnia 2014 r. Co więcej, w badaniu opisanym w motywie 61 ustalono, że Citadele bez działalności związanej z zarządzaniem majątkiem zacząłby przynosić straty, co stanowi wniosek prowadzący do dalszego zmniejszenia perspektywy skorzystania z dywidendy, biorąc pod uwagę fakt, że na dzień 27 czerwca 2013 r. podmiot gospodarki rynkowej musiałby założyć, że Citadele i działalność związana z zarządzaniem majątkiem będą zbyte oddzielnie.
(95)
W związku z tym w chwili udzielenia przedłużenia okresu zapadalności nie było dowodów, że Citadele będzie w stanie wypłacić dywidendę (biorąc pod uwagę jego spodziewane zyski i współczynnik kapitałowy) przed dniem 31 grudnia 2014 r., ponieważ współczynnik kapitałowy w wysokości 10,3 % planowany do osiągnięcia na dzień 31 grudnia 2013 r. jedynie nieznacznie przekroczyłby wymagany minimalny współczynnik kapitałowy wynoszący 10 % i byłby o wiele niższy od współczynnika kapitałowego zalecanego przez KRFK dla Citadele na pokrycie jego istniejących i potencjalnych zagrożeń, wynoszącego […] %. Dlatego też prywatny inwestor wziąłby pod uwagę, że w czerwcu 2013 r. istniało małe prawdopodobieństwo, by akcjonariusze mogli spodziewać się wypłaty dywidendy przez Citadele w przewidywalnej przyszłości.
(96)
Jeśli chodzi o wartość kapitału inwestycji Łotwy w Citadele w czerwcu 2013 r., badanie przedstawione przez władze łotewskie, opisane w motywie 61 i opracowane w lutym 2013 r., wskazuje, że Citadele odczułby negatywny wpływ oddzielnego zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem. Prywatny inwestor w sytuacji jak najbardziej zbliżonej do sytuacji Łotwy w czerwcu 2013 r. wziąłby pod uwagę fakt, że około czterech miesięcy wcześniej niezależny ekspert ustalił, iż wartość sprzedaży Citadele bez działalności związanej z zarządzaniem majątkiem będzie niższa niż wartość sprzedaży obu połączonych jednostek razem. W związku z tym taki prywatny inwestor, aby podjąć dodatkowe ryzyko w postaci udzielenia przedłużenia okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych, musiałby mieć istotne powody w zakresie maksymalizacji zwrotu z kapitału skorygowanego o ryzyko. Łotwa nie przedstawiła jednak żadnych dowodów na istnienie takich istotnych powodów, które skłoniłyby prywatnego inwestora do podjęcia takiego dodatkowego ryzyka w tamtym czasie. W związku z tym nawet jeżeli udzielono przedłużenia okresu zapadalności nie było dowodów, że Citadele bez działalności związanej z zarządzaniem majątkiem może zostać sprzedany za cenę […], co pozwala Komisji uznać, że w czerwcu 2013 r. Łotwa nie miała […] w swojej inwestycji do zachowania, co było […] dla udzielenia drugiego środka.
(97)
Te kolejne powody również pozwalają Komisji stwierdzić, że drugi środek nie może być uznany za odpowiadający postępowaniu prywatnego inwestora będącego w porównywalnej sytuacji do sytuacji Łotwy z czerwca 2013 r.
(98)
I po czwarte, Komisja zauważa ponadto, iż EBOR, który w czerwcu 2013 r. był jedynym innym akcjonariuszem Citadele, oprócz państwa łotewskiego, nie przedłużył okresu zapadalności swojej niespłaconej pożyczki podporządkowanej udzielonej Citadele, a Łotwa nigdy nie zwróciła się do EBOR w celu omówienia udziału EBOR w drugim środku, jak wyjaśniono w motywach 46-48. Ten brak jakiejkolwiek próby omówienia podziału obciążeń związanych z kosztami drugiego środka, jeżeli środek ten miał być sposobem na utrzymanie wartości inwestycji w Citadele, jest dodatkowym sygnałem, że drugi środek nie był zgodny z zasadą prywatnego inwestora.
(99)
W tym względzie Komisja najpierw przypomina, że zgodnie z pismem KRFK Citadele miał dziesięć miesięcy (od dnia 1 marca do dnia 31 grudnia 2013 r.) na spełnienie nowych wymogów dotyczących współczynnika adekwatności kapitałowej. W tym kontekście Komisja uważa, że większościowy akcjonariusz wykorzystałby cały dziesięciomiesięczny okres w celu znalezienia odpowiedniej możliwości spełnienia nowego wymogu kapitałowego, która minimalizowałaby jego własne koszty. W związku z tym argument Łotwy dotyczący ułatwienia sprzedaży Citadele nie wyjaśnia, dlaczego przyjęto drugi środek w ciągu czterech miesięcy od pisma KRFK, nie zwracając się do akcjonariusza mniejszościowego Citadele, zamiast wykorzystać większą część dostępnego okresu dziesięciu miesięcy.
(100)
Ponadto nawet gdyby udział EBOR w przedłużeniu okresu zapadalności wiązał się ze środkiem o właściwościach odmiennych od właściwości drugiego środka, Łotwa nie przedstawia żadnych dowodów, że taki inny środek obejmujący EBOR byłby mniej skuteczny niż drugi środek lub że byłby on bardziej kosztowny dla akcjonariusza większościowego w porównaniu z kosztami samego drugiego środka.
(101)
Co do argumentu Łotwy, że przedłużenie przez EBOR okresu zapadalności jego pożyczki podporządkowanej doprowadziłoby do dodatkowych obciążeń w chwili sprzedaży Citadele, władze łotewskie nie przedstawiły nic, co wskazywałoby, że takie przedłużenie rzeczywiście stworzy dodatkowe koszty. Nie przeprowadzono żadnej konkretnej analizy kosztów zbycia Citadele po udzieleniu drugiego środka w porównaniu z kosztami hipotetycznej sprzedaży Citadele po przedłużeniu, w którym uczestniczył EBOR, mogącej uzasadnić twierdzenie Łotwy, że istniałyby dodatkowe obciążenia. Komisja jest zdania, że prywatny inwestor chcący zachować wartość inwestycji w Citadele byłby co najmniej w stanie wskazać przeprowadzoną w tym czasie ocenę - w związku z późniejszą sprzedażą - tych alternatywnych kosztów przedłużenia przez akcjonariusza mniejszościowego Citadele okresu pożyczek podporządkowanych dla tego banku.
(102)
W końcu, jak zauważono w motywie 48 lit. c), Łotwa wyjaśnia, że uważała, iż EBOR byłby skłonny przedłużyć okres zapadalności pożyczek udzielonych Citadele. W tej sytuacji nawet gdyby zaangażowanie EBOR doprowadziło do skomplikowania sytuacji, Komisja jest zdania, że prywatny akcjonariusz większościowy, rozważający przedłużenie okresu zapadalności własnego istniejącego długu podporządkowanego na rzecz Citadele, zwróciłby się przynajmniej do akcjonariusza mniejszościowego, który jest także wierzycielem długu podporządkowanego Citadele, by sprawdzić, czy ten ostatni (i) uczestniczyłby w kosztach dodatkowej pomocy na rzecz Citadele przez przedłużenie okresu zapadalności własnych pożyczek; lub (ii) zawarłby jakieś alternatywne uzgodnienie bezpośrednio z akcjonariuszem większościowym w celu pokrycia kosztów drugiego środka poniesionych przez akcjonariusza większościowego. Komisja nie może zaakceptować, w ramach stosowania zasady prywatnego inwestora, że akcjonariusz większościowy spółki przyjąłby całość kosztu ochrony wartości wszystkich inwestycji w tej spółce, i tym samym udzielił ochrony wartości inwestycji akcjonariusza mniejszościowego, nie zwracając się nawet do tego ostatniego o zwrot tego wkładu.
(103)
W świetle każdego z tych czynników brak jakichkolwiek prób zwrócenia się do EBOR w okresie od dnia 1 marca 2013 r. do dnia 27 czerwca 2013 r. stanowi dalszą oznakę, że drugiego środka nie wdrożono zgodnie z zasadą prywatnego inwestora.
(104)
W przypadku żadnego z czterech powodów wymienionych w motywach 85-103 nie udało się ustalić jednoznacznie i na podstawie obiektywnych i sprawdzalnych dowodów, że drugi środek należy przypisać państwu członkowskiemu działającemu w charakterze prywatnego akcjonariusza. W tych okolicznościach Komisja nie może zaakceptować faktu, iż Citadele, w okolicznościach odpowiadających normalnym warunkom rynkowym, mógł uzyskać tę samą korzyść, jaka została mu udzielona przy użyciu zasobów państwowych w formie drugiego środka.
(105)
Łotwa wdrożyła drugi środek na rzecz Citadele, który jest i będzie aktywny na rynkach otwartych dla międzynarodowej konkurencji. Dlatego też wszelka korzyść wynikająca z użycia zasobów państwowych może wpływać na konkurencję w sektorze bankowym i mieć skutki dla wymiany handlowej między państwami członkowskimi UE. Ponadto środek ten ma charakter selektywny, gdyż daje korzyści wyłącznie Citadele. Jest finansowany z zasobów państwowych. W czerwcu 2013 r., jak wyjaśniła Łotwa w motywie 45, zewnętrzny prywatny inwestor nie udzieliłby środka podobnego do drugiego środka na porównywalnych warunkach. Dlatego też Komisja potwierdza swoją wcześniejszą tymczasową ocenę wyrażoną w decyzji o wszczęciu postępowania, że drugi środek stanowi dodatkową pomoc państwa.
6.1.3. Środek trzeci
(106)
Pomoc na utrzymanie płynności finansowej udzielonej Reverta została wstępnie zatwierdzona w ramach zgodnych z prawem środków pomocy państwa zatwierdzonych w pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku, w formie depozytów państwa. W tym czasie Komisja odnotowała, że Parex banka nie posiada płynnego zabezpieczenia oraz że Łotwa zdeponowała środki finansowe, uwzględniając potrzeby banku w zakresie płynności, gdy żaden prywatny inwestor nie chciał udzielić płynności ze względu na trudną sytuację Parex banka (29).
(107)
Po podjęciu ostatecznej decyzji w sprawie Parex (i podziale na dobry bank i bank likwidujący złe aktywa) pomoc na utrzymanie płynności finansowej przeniesiono następnie do Citadele i Reverta. Pierwszy z tych banków spłacił już całość swojego udziału w pomocy na utrzymanie płynności finansowej. Reverta był zmuszony ograniczyć kwoty otrzymanej pomocy na utrzymanie płynności finansowej, jak określono w motywie 19 lit. c). Jednak kwota pomocy na utrzymanie płynności finansowej faktycznie udzielonej Reverta przekracza nawet poziomy przewidziane w najbardziej pesymistycznym scenariuszu, który zatwierdzono w ostatecznej decyzji w sprawie Parex. Dodatkowa pomoc na utrzymanie płynności finansowej daje Reverta dodatkową korzyść w stosunku do pomocy zatwierdzonej w decyzjach w sprawie ratowania banku i w ostatecznej decyzji w sprawie Parex. Łotwa nie twierdziła, że działała w charakterze pożyczkodawcy rynkowego, udzielając takiej płynności, ani nie przedstawiła informacji pozwalających Komisji na stwierdzenie, że Reverta, w okolicznościach odpowiadających normalnym warunkom rynkowym, mógł uzyskać taką samą korzyść, jaka została mu udzielona przy użyciu zasobów państwowych w formie trzeciego środka. Żadna z innych cech pomocy na utrzymanie płynności finansowej z wyjątkiem jej wielkości nie została zmieniona, w związku z czym Komisja uznaje, że środek ten stanowi pomoc państwa.
(108)
W oparciu o motywy 106 i 107, ponieważ pomoc na utrzymanie płynności finansowej w sposób wyraźny stanowi dodatkową korzyść w stosunku do zatwierdzonych środków pomocy, można stwierdzić, że stanowi ona dodatkową pomoc (jako że wszystkie pozostałe kryteria wynikające z postanowień art. 107 ust. 1 Traktatu w dalszym ciągu obowiązują).
6.2. Podstawa prawna zgodności nowej dodatkowej pomocy
(109)
Artykuł 107 ust. 3 lit. b) Traktatu upoważnia Komisję do uznania zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym, jeżeli ma ona na celu „zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”.
(110)
Biorąc pod uwagę znaczenie systemowe Parex banka (który był jednym z głównych banków na Łotwie) oraz znaczenie jego działalności w zakresie udzielania pożyczek na rzecz łotewskiej gospodarki w czasie, w którym zatwierdzono środki pomocy, Komisja przyjęła fakt, że nieodniesienie się do trudności, jakich doświadczał ten bank, wiązałoby się z poważnymi konsekwencjami dla łotewskiej gospodarki.
(111)
Dlatego w decyzjach w sprawie ratowania banku i w ostatecznej decyzji w sprawie Parex środki pomocy dla Parex banka zostały ocenione na podstawie postanowień art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, a także na podstawie komunikatów (30) przyjętych w kontekście kryzysu finansowego, które obowiązywały w czasie, gdy udzielano pomocy.
(112)
Komisja uznaje, że te same podstawy prawne mają zastosowanie do dodatkowej pomocy udzielonej w drodze pierwszego i drugiego środka, w oparciu o okres ich wdrożenia i cechy podobne do cech zatwierdzonych środków.
(113)
W odniesieniu do trzeciego środka ocena zgodności musi być przeprowadzona przez Komisję w oparciu o uaktualnione kryteria określone w komunikacie bankowym z 2013 r. (31). W rzeczywistości każda pomoc udzielona całkowicie lub częściowo bez zatwierdzenia przez Komisję (i w związku z tym z naruszeniem art. 108 ust. 3 Traktatu) po opublikowaniu komunikatu bankowego z 2013 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej musi być zbadana na podstawie tego komunikatu. Ponieważ trzeci środek był zastosowany w sposób nieprzerwany od 2011 r. i do dnia dzisiejszego, można wnioskować, że pomoc została częściowo udzielona po 1 sierpnia 2013 r., czyli dacie publikacji komunikatu bankowego z 2013 r. w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
6.3. Zgodność pomocy z rynkiem wewnętrznym
6.3.1. W odniesieniu do pierwszego środka
(114)
Pożyczka podporządkowana udzielona Parex banka przez Łotwę ma od daty jej udzielenia (22 maja 2009 r.) siedmioletni okres zapadalności (tj. do dnia 21 maja 2016 r.) i w związku z tym przekroczyła pięcioletni okres zapadalności określony w pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku i potwierdzony następnie w ostatecznej decyzji w sprawie Parex. Komisja nie została powiadomiona o tym środku.
(115)
W odniesieniu do tego dodatkowego środka pomocy, jakim jest okres zapadalności pożyczek podporządkowanych przekraczający warunki decyzji, Komisja ma wątpliwości, czy był ograniczony do niezbędnego minimum, i dlatego nie może stwierdzić, że spełniono wszystkie kryteria zgodności.
(116)
W związku z tym w decyzji o wszczęciu postępowania Komisja przypomniała, że zatwierdzona dla Parex banka pożyczka podporządkowana o pięcioletnim okresie zapadalności została oceniona w decyzjach w sprawie ratowania banku jako ograniczona do niezbędnego minimum pod względem kwoty i okresu zapadalności. W oparciu o ten wniosek pięcioletnia pożyczka podporządkowana została w związku z tym zakwalifikowana w decyzjach w sprawie ratowania banku i w ostatecznej decyzji w sprawie Parex jako zgodna.
(117)
Na podstawie argumentów zaprezentowanych w decyzjach w sprawie ratowania banku i w ostatecznej decyzji w sprawie Parex oraz z braku nowych argumentów Komisja wyraziła wątpliwości co do zgodności przedłużonego okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych udzielonych z okresem zapadalności wynoszącym siedem lat zamiast pięciu lat, jak to początkowo zatwierdzono.
(118)
W świetle nowych argumentów przedstawionych przez Łotwę po wydaniu decyzji o wszczęciu postępowania, przedstawionych w sekcji 5.1, Komisja może ponownie ocenić, czy pożyczki podporządkowane o siedmioletnim okresie zapadalności udzielone Parex banka przez Łotwę spełniają wymogi zgodności w zakresie ograniczenia pomocy państwa do niezbędnego minimum.
(119)
Zgodnie z komunikatem bankowym z 2008 r. środek pomocy w danej kwocie i postaci musi być konieczny do osiągnięcia zamierzonego celu. Oznacza to, że zastrzyk kapitałowy nie może przekraczać minimalnej kwoty niezbędnej do osiągnięcia tego celu. Celem udzielenia Parex banka pożyczki podporządkowanej kwalifikującej się jako kapitał Tier II było umożliwienie mu dalszego osiągania współczynnika adekwatności kapitałowej oraz zapewnienie mu wystarczającego dokapitalizowania, by mógł lepiej znieść ewentualne straty, by uniknąć poważnego zakłócenia w gospodarce łotewskiej.
(120)
W pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku uwzględnione przez Komisję minimalne wymogi dla pożyczek podporządkowanych pozwalające zakwalifikować je jako kapitał Tier II Parex banka opierały się na obowiązujących łotewskich przepisach prawa przedstawionych przez Łotwę (32). W ten sposób ustalono, że minimalny okres zapadalności dla pożyczki podporządkowanej pozwalający zakwalifikować ją jako kapitał Tier II wynosi pięć lat. Ocena ta nie uległa zmianie pod wpływem późniejszych decyzji.
(121)
Po rozpatrzeniu dodatkowych informacji przedstawionych przez Łotwę i odzwierciedlonych w motywach 30-39 Komisja uznaje, że dodatkowe ograniczenia zmieniły cechy pożyczek podporządkowanych wymagane w celu ich zakwalifikowania jako Tier II do 2010 r.
(122)
Komisja odnotowuje w szczególności, że wpływ kryteriów regulacji kapitałowych Bazylea II na kwotę pożyczek podporządkowanych otrzymanych przez Parex banka w 2009 r. kwalifikujących się jako kapitał Tier II stanowił podstawowy element w definiowaniu minimalnego początkowego okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych. Dokładne rozważenie czynnika amortyzacji wynikającego z regulacji Bazylea II było niezbędne do osiągnięcia ostatecznego celu środka pomocy, mianowicie zapewnienia wystarczającego dokapitalizowania Parex banka i uniknięcia poważnego zakłócenia w łotewskiej gospodarce, w czasie gdy udzielona została początkowa pożyczka podporządkowana.
(123)
Komisja uważa, że, gdyby założenia i prognozy prezentowane przez Łotwę w czasie wydania decyzji w sprawie ratowania banku, należycie i w pełni odzwierciedlały amortyzację pożyczki podporządkowanej na zasadach Bazylea II, jak przedstawiono w motywie 37, doprowadziłyby do innej oceny okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych, i konkluduje, że okres siedmiu lat - a nie pięciu lat - stanowił niezbędne minimum.
(124)
Komisja przypomina także, że ocena zgodności pomocy w trzeciej decyzji w sprawie ratowania banku była oparta, między innymi, na zobowiązaniu władz łotewskich, że sprzedadzą swoje akcje w Parex banka w najkrótszym możliwym terminie, ale nie później niż w terminie trzech lat po udzieleniu Parex banka pierwszych środków na ratowanie (33), tj. nie później niż w 2011 r.
(125)
W świetle tych okoliczności Komisja uważa, że ustalenie początkowego okresu zapadalności na siedem lat może być uznane za minimum niezbędne do pełnego zakwalifikowania pożyczek podporządkowanych udzielonych przez Łotwę jako kapitału Tier II i zagwarantowania, że Parex banka osiągnie docelowy współczynnik adekwatności kapitałowej, ze względu na zachowanie stabilności w ramach łotewskiego systemu bankowego, a także wywiązanie się ze zobowiązania sprzedaży banku.
6.3.2. W odniesieniu do niezgłoszonego przedłużenia okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych (drugi środek)
(126)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wyraziła wątpliwości, czy dodatkową pomoc, jaką stanowiło przedłużenie o 18 miesięcy okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych można uznać za zgodną, ponieważ według istniejącej oceny pięcioletni okres zapadalności zadłużenia podporządkowanego stanowił czynnik zapewniający ograniczenie do niezbędnego minimum, i nie przedstawiono żadnych nowych argumentów w celu uzasadnienia zgodności.
(127)
W świetle informacji przedstawionych przez Łotwę po wydaniu decyzji o wszczęciu postępowania Komisja odnotowuje, że zmiany regulacyjne odnoszące się do minimalnych wymogów kapitałowych miały miejsce w 2013 r. (34).
(128)
W tym zakresie Komisji przedstawiono pismo KRFK do Citadele z dnia 1 marca 2013 r. Pismo stanowi reakcję bankowego organu regulacyjnego na sprawozdanie z wewnętrznej oceny adekwatności kapitałowej, które Citadele przedstawił KRFK w odniesieniu do swojej sytuacji finansowej na dzień 30 czerwca 2012 r.
(129)
W piśmie z dnia 1 marca 2013 r. najpierw zwraca się uwagę na fakt, że zgodnie z dokumentami przedstawiającymi politykę KRFK wszystkie banki muszą utrzymywać współczynnik adekwatności kapitałowej powyżej 10 %. Następnie wyraźnie stwierdza się, że „jeżeli współczynnik adekwatności kapitałowej banku i grupy będącej przedmiotem konsolidacji spadnie poniżej 10 %, bank i grupę będącą przedmiotem konsolidacji uznaje się za niewystarczająco dokapitalizowane i KRFK może narzucić środki korygujące, np. ograniczyć działalność banku”. W przypadku Citadele i jego grupy będącej przedmiotem konsolidacji w piśmie dodaje się, że, aby pokryć istniejące i potencjalne zagrożenia wynikające z działalności Citadele, do końca 2013 r. współczynnik adekwatności kapitałowej grupy musi osiągnąć […] %.
(130)
W oparciu o to pismo Komisja akceptuje fakt, że pod koniec 2013 r. współczynnik adekwatności kapitałowej Citadele musiał wynosić przynajmniej powyżej 10 %, by jego działalność mogła być kontynuowana w pełnym zakresie.
(131)
Komisja przypomina, że ostatecznym celem udzielenia pomocy państwa w formie pożyczek podporządkowanych, zdefiniowanych w decyzjach w sprawie ratowania banku i w ostatecznej decyzji w sprawie Parex, było zapewnienie wystarczającego dokapitalizowania Parex banka (Citadele po 2010 r.), by uniknąć poważnego zakłócenia w łotewskiej gospodarce.
(132)
W związku z tym Komisja zgadza się, że w czerwcu 2013 r. Łotwa musiała podjąć działania korygujące w celu uniknięcia zagrożeń, które wynikałyby z niespełnienia przez Citadele nieoczekiwanie zwiększonych wymogów nadzorczych. Aby rozwiązać problem potencjalnego braku kapitału w świetle nowych wymogów, jedyne możliwości obejmowały:
a)
dokonanie zastrzyku dodatkowych środków finansowych - w formie kapitału Tier I lub kapitału Tier II (np. udzielenie nowych pożyczek podporządkowanych);
b)
przedłużenie okresu zapadalności istniejących pożyczek podporządkowanych w celu dokonania modyfikacji ich stopy amortyzacji i zezwolenie na wyższy odsetek pożyczek składający się na kapitał banku.
(133)
W tabeli 2 przedstawiono scenariusz porównawczy między sytuacjami, w których - przy zachowaniu identyczności pozostałych parametrów - okres zapadalności pożyczek podporządkowanych zostaje przedłużony w 2013 r. (jak miało to miejsce dzięki drugiemu środkowi) lub jest zachowany na tych samych warunkach, na których pożyczki zostały pierwotnie udzielone. W oparciu o te obliczenia Komisja uznaje, że utrzymanie okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych doprowadziłoby, przy założeniu niezmienności wszystkich pozostałych czynników, do nieosiągnięcia pod koniec 2013 r. przez Citadele współczynnika adekwatności kapitałowej w wysokości 10 %.
Tabela 2
Porównanie poziomu współczynnika adekwatności kapitałowej przy przedłużeniu okresu zapadalności i bez takiego przedłużenia
Współczynnik adekwatności kapitałowej w %
31 grudnia 2013 r.
Prognozy finansowe przed przedłużeniem okresu zapadalności o 18 miesięcy (dokonanym w czerwcu 2013 r.)
9,75
Faktyczne wielkości na dzień 31 grudnia 2013 r. z uwzględnieniem przedłużenia okresu zapadalności
10,30 (35)
Informacje pro forma dotyczące faktycznej sytuacji bez uwzględnienia przedłużenia okresu zapadalności o 18 miesięcy
9,30
(134)
Uwzględniając, że:
a)
nowy wymóg kapitałowy musiał być spełniony do dnia 31 grudnia 2013 r.;
b)
działalność związana z zarządzaniem majątkiem musiała zostać zbyta do dnia 31 grudnia 2013 r.; oraz
c)
amortyzacja pożyczki podporządkowanej ma bezpośredni wpływ na współczynnik adekwatności kapitałowej;
Komisja zgadza się, że drugi środek stanowił sprawne i skuteczne rozwiązanie problemu spełnienia nowych wymogów adekwatności kapitałowej dla Citadele oraz że udzielone przedłużenie stanowiło minimum niezbędne do osiągnięcia celu. Rozwiązanie to nie wymagało przekazania nowych środków pieniężnych (chociaż wymagało od Łotwy wstrzymania się od odzyskiwania środków pieniężnych, które w innej sytuacji byłyby jej należne), natomiast umożliwiło spełnienie wymogu organu nadzorczego opierającego się na potrzebie zapewnienia stabilności finansowej.
(135)
Komisja zauważa także z zadowoleniem, że według stanu na dzień 31 grudnia 2013 r. współczynnik adekwatności kapitałowej Citadele był nieznacznie wyższy od wymaganego minimum wynoszącego 10 % (36), co potwierdza jej opinię, że udzielone przedłużenie o 18 miesięcy zostało ograniczone do niezbędnego minimum.
6.3.3. W odniesieniu do niezgłoszonej pomocy na utrzymanie płynności finansowej udzielonej Reverta (trzeci środek)
(136)
Od 2011 r. Łotwa udzieliła Reverta pomocy na utrzymanie płynności finansowej przekraczającej maksymalne limity zatwierdzone przez Komisję w ostatecznej decyzji w sprawie Parex, zarówno w zakresie scenariusza bazowego, jak i scenariusza najbardziej pesymistycznego. Limity te przywołano w tabeli 3 (37). Faktyczne kwoty pomocy na utrzymanie płynności finansowej, z jakich skorzystał Reverta (podane przez Łotwę w zrewidowanym planie restrukturyzacji przedłożonym w styczniu 2014 r.), wskazane w tabeli 4, stale przekraczały kwoty określone w ostatecznej decyzji w sprawie Parex:
Tabela 3
Maksymalne poziomy płynności dla Reverta odzwierciedlone w ostatecznej decyzji w sprawie Parex
w mln LVL
1.8.10
31.12.10
31.12.11
31.12.12
31.12.13
Scenariusz bazowy
458
446
419
349
315
Scenariusz optymistyczny
458
446
419
356
322
Scenariusz najbardziej pesymistyczny
458
446
419
344
307
Tabela 4
Faktyczne kwoty płynności, z jakich skorzystał Reverta
w mln LVL
1.8.10
31.12.10
31.12.11
31.12.12
31.12.13
Pozostała pomoc na utrzymanie płynności finansowej
446
446
428
385
363
(137)
Pomoc na utrzymanie płynności finansowej udzielona Reverta została początkowo zatwierdzona w ramach zgodnych z prawem środków pomocy państwa ujętych w pierwszej decyzji w sprawie ratowania banku, w formie depozytów państwa.
(138)
Po podjęciu ostatecznej decyzji w sprawie Parex (i podziale Parex banka na dobry bank i bank likwidujący złe aktywa) pomoc na utrzymanie płynności finansowej przeniesiono następnie do Citadele i Reverta. Citadele spłacił już całość swojego udziału w pomocy na utrzymanie płynności finansowej, natomiast Reverta musiał ograniczyć otrzymane kwoty pomocy na utrzymanie płynności finansowej. Jednak kwota faktycznie udzielonej Reverta pomocy na utrzymanie płynności finansowej przekracza wszystkie poziomy zatwierdzone w ostatecznej decyzji w sprawie Parex.
(139)
Ocena planu restrukturyzacji w ostatecznej decyzji w sprawie Parex opierała się na przedstawionych w tym czasie założeniach dotyczących oczekiwanych wpływów płynności do Reverta, które pozwoliłyby jej rozpocząć spłacanie pomocy na utrzymanie płynności finansowej udzielonej w formie depozytów państwa do poziomów określonych w ostatecznej decyzji w sprawie Parex (38).
(140)
Kwoty, co do których oczekuje się, że nie zostaną spłacone, jak określono w ostatecznej decyzji w sprawie Parex, wahały się od [0-100] mln LVL (w scenariuszu bazowym) do [100-200] mln LVL (w najbardziej pesymistycznym scenariuszu). Jednak zgodnie z najnowszymi prognozami przepływów środków pieniężnych zaprezentowanymi przez Łotwę planuje się, że udzielona pomoc na utrzymanie płynności finansowej przekroczy poziom określony w ostatecznej decyzji w sprawie Parex do 2017 r., co pokazano w tabeli 5:
Tabela 5
Nadwyżki płynności dla Reverta w stosunku do planu restrukturyzacji z 2010 r.
w mln LVL
31.12.14
31.12.15
31.12.16
31.12.17
Scenariusz najbardziej pesymistyczny (wstępny plan restrukturyzacji)
[250-300]
[250-300]
[200-250]
[150-200]
Szacunkowa pomoc na utrzymanie płynności finansowej (aktualizacja z 2014 r.)
[300-350]
[250-300]
[250-300]
[250-300]
Różnica
[…]
[…]
[…]
[…]
(141)
Komisja rozumie, że biorąc pod uwagę następujące trudności:
a)
niższą jakość i wartość aktywów w stosunku do tego, co zostało zaplanowane w planie restrukturyzacji; oraz
b)
wolniejsze odzyskiwanie zabezpieczenia i procesy z dłużnikami;
nastąpiło dwuletnie opóźnienie w odzyskiwaniu środków pieniężnych (jak wspomniano w motywie 45 w stosunku do tego, co planowano w czasie przyjęcia ostatecznej decyzji w sprawie Parex. Opóźnienie to wymagało podwyższenia pomocy państwa.
(142)
Dlatego też dodatkową potrzebę pomocy na utrzymanie płynności finansowej wywołało pogorszenie sytuacji finansowej Reverta w porównaniu z sytuacją prognozowaną w ostatecznej decyzji w sprawie Parex. Komisja zauważa, że udzielona pomoc na utrzymanie płynności finansowej wzrastała stopniowo w ostatnich latach wraz ze wzrostem trudności Reverta w odzyskiwaniu aktywów.
(143)
Jak przedstawiono w motywie 56, Łotwa twierdzi, że ponieważ jedynie kwota 49,5 mln LVL z 118,7 mln LVL pomocy na utrzymanie płynności finansowej została przekształcona w kapitał, pozostała kwota 69,2 mln LVL pomocy na utrzymanie płynności finansowej wygenerowała nadwyżkę pomocy na utrzymanie płynności finansowej w przybliżeniu o tę samą sumę.
(144)
Komisja przypomina jednak, że - jak wskazano w motywie 63 lit. b) ostatecznej decyzji w sprawie Parex - jedynie depozyty państwa można przekształcić w kapitał. Dlatego Komisja uznaje, że niższy poziom płynności przekształconej w kapitał nie prowadził automatycznie do nadwyżki pomocy na utrzymanie płynności finansowej.
(145)
Ponadto Komisja odnotowuje, że licencja bankowa Reverta została wycofana w 2011 r., co pozwoliło uniknąć przekształcania dalszej płynności finansowej w kapitał, by osiągnąć ustawowy wskaźnik wypłacalności. W związku z tym Komisja przyznaje, że ustanie wymogów kapitałowych (39) pozwoliło Łotwie na udzielenie Reverta niższych kwot pomocy w formie dokapitalizowania niż maksymalna kwota dokapitalizowania zatwierdzona w drodze decyzji.
(146)
Na podstawie trudności, jakie miał Reverta w odzyskiwaniu aktywów i ograniczonej kwoty kapitalizacji wymaganej po wycofaniu licencji bankowej, Komisja konkluduje, że pomoc na utrzymanie płynności finansowej otrzymana przez Reverta została ograniczona do minimum niezbędnego do właściwego zarządzania procesem likwidacji.
(147)
Ponadto Komisja stwierdza, że dodatkowa pomoc na utrzymanie płynności finansowej jest zgodna z wymogiem podziału obciążeń określonych w komunikacie bankowym z 2013 r. W szczególności Komisja stwierdza, że zgodnie z pkt 77 komunikatu bankowego z 2013 r. kapitał własny byłych akcjonariuszy Parex banka został w całości umorzony i że Łotwa zobowiązała się teraz do unikania udzielania dodatkowej pomocy, z której korzystaliby wierzyciele długu podporządkowanego.
6.3.4. W odniesieniu do naruszenia zobowiązania do zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem należącej do Citadele (czwarty środek)
(148)
Władze łotewskie twierdzą, że, biorąc pod uwagę obecne trudne warunki rynkowe, Łotwa nie była w stanie znaleźć kupców zainteresowanych nabyciem działalności związanej z zarządzaniem majątkiem należącej do Citadele w wyznaczonym terminie i nie będzie w stanie tego uczynić nawet w przewidywalnej perspektywie czasowej.
(149)
Władze łotewskie przypominają, że sprzedaż Citadele została określona, wśród innych zobowiązań, jako podstawowy środek do rozwiązania problemu zakłócenia konkurencji stworzonego przez środki pomocy. Ale z uwagi na pogarszającą się sytuacją finansową Citadele w porównaniu z tym, co przewidywano w czasie podjęcia ostatecznej decyzji w sprawie Parex, nie można było zbyć Citadele w przewidywalnej perspektywie czasowej.
(150)
Łotwa twierdzi również, że połączenie sprzedaży działalności związanej z zarządzaniem majątkiem ze sprzedażą Citadele zwiększy zainteresowanie rynku Citadele i że przedłużenie terminu zbycia daje większą możliwość reprywatyzacji Citadele.
(151)
Komisja akceptuje fakt, że sytuacja finansowa Citadele jest gorsza niż przewidywano we wstępnym planie restrukturyzacji. Ocenę tę potwierdził także powiernik monitorujący (40) i znalazła ona odzwierciedlenie we wskaźnikach zawartych w tabeli 6:
Tabela 6
Porównanie głównych wskaźników finansowych w stosunku do planu restrukturyzacji
31.12.2013
Plan restrukturyzacji
Faktyczne
Wydatki operacyjne/dochód ogółem
[50-60]
57,0 %
Utrata wartości/kredyty netto
[0-5]
2,0 %
Dochód (strata) netto, w mln LVL
[20-30]
10,8
ROE %
[20-30]
8,1 %
Kapitał własny/aktywa ogółem
[5-10]
6,9 %
Współczynnik adekwatności kapitałowej
[10-20]
11,7 %
Ze względu na niższy poziom rentowności Citadele w porównaniu ze wstępnym planem restrukturyzacji Komisja rozumie trudności ze zbyciem Citadele w tak krótkim terminie.
(152)
Komisja przypomina, że zobowiązanie dotyczące sprzedaży działalności związanej z zarządzaniem majątkiem, wraz ze zobowiązaniem do sprzedaży Citadele, zostało zawarte w ostatecznej decyzji w sprawie Parex w celu ograniczenia zakłóceń konkurencji, ponieważ dawały one podmiotom konkurencyjnym możliwość składania ofert na te działalności (41).
(153)
Komisja odnotowuje z zadowoleniem, że po podjęciu ostatecznej decyzji w sprawie Parex Citadele rozpoczął proces sprzedaży w celu sprawdzenia zainteresowania rynku, a także powołał niezależnego eksperta do opracowania najlepszej strategii sprzedaży, jak wspomniano w motywach 61 i 62, próbując w ten sposób w dobrej wierze sprostać tym zobowiązaniom.
(154)
Komisja bierze pod uwagę, że Łotwa wnosi teraz o przedłużenie terminu finalizacji sprzedaży działalności związanej z zarządzaniem majątkiem w stosunku do terminów, których zobowiązała przestrzegać w 2009 r. Łotwa ubiega się o wprowadzenie zmiany do ostatecznej decyzji w sprawie Parex w celu odroczeniu początkowego terminu zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem, by zbyć ją wraz z Citadele, w oparciu o dodatkowe zobowiązania określone w motywach 64-68.
6.3.5. Środki wyrównawcze zmniejszające zakłócenia konkurencji oraz wzmacniające podział obciążeń
(155)
Aby Komisja zatwierdziła poprawki do swojej ostatecznej decyzji, zmiany muszą być oparte na nowych zobowiązaniach, które mogą być uznane za równoważne z zobowiązaniami przewidzianymi pierwotnie (42). W takiej sytuacji środki pomocy pozostałyby zgodne na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, jedynie jeżeli łączne saldo pierwotnej decyzji pozostałoby nienaruszone. Aby zachować pierwotne saldo, zmienione zobowiązania nie powinny mieć negatywnego wpływu na rentowność beneficjenta pomocy, a cały zestaw zobowiązań winien pozostać co najmniej równoważny w zakresie podziału obciążeń i środków wyrównawczych, przy uwzględnieniu wymogów mających zastosowanie komunikatów Komisji.
(156)
W tym zakresie Komisja pozytywnie odnosi się do zestawu zobowiązań podjętych przez Łotwę i zaprezentowanych w motywach 64-73, jako że przyczyniają się one do rozwiązywania ewentualnych problemów zakłóceń konkurencji wynikających z pierwszego, drugiego, trzeciego i czwartego środka oraz zapewnienia odpowiedniego podziału obciążeń wśród zainteresowanych stron beneficjentów.
(157)
W sekcji 4 komunikatu w sprawie restrukturyzacji apeluje się o zastosowanie skutecznych i proporcjonalnych środków mających na celu ograniczenie zakłóceń konkurencji.
(158)
Ostateczna decyzja w sprawie Parex zawierała kilka takich środków, wśród których zobowiązanie Łotwy do zbycia lub zapewnienia zbycia Citadele do dnia 31 grudnia 2015 r. (43) było najważniejsze. Komisja uznała zobowiązania do zbycia Citadele w tych ramach czasowych, połączone ze zmniejszeniem zatrudnienia i ograniczeniem obecności rynkowej Citadele, za wystarczające i odpowiednie do uniknięcia zakłóceń konkurencji wynikających z pomocy państwowej udzielonej Parex banka.
(159)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja uznała, że zarówno początkowo dłuższy okres zapadalności długu podporządkowanego, jak i przedłużenie tego okresu o 18 miesięcy wdrożone w 2013 r. stanowiły dodatkowe korzyści dla Parex banka w stosunku do formy długu podporządkowanego zatwierdzonego w decyzjach w sprawie ratowania banku i ostatecznej decyzji w sprawie Parex.
(160)
W związku z tym Komisja z zadowoleniem przyjmuje oferowane przez Łotwę zobowiązanie do przyspieszenia finalizacji sprzedaży Citadele z dnia 31 grudnia 2015 r. na […] jako środek mający wyrównać dodatkowe korzyści wynikające z dłuższego okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych. Przyspieszenie sprzedaży Citadele przyczynia się do zapewnienia równych szans.
(161)
Dodatkowo Komisja stwierdza, że Łotwa złożyła wyraźne zobowiązanie do […], jeśli sprzedaż nie zostanie dokonana w tym skróconym terminie. Zobowiązanie to stanowi dodatkowe zabezpieczenie (które nie było wyraźnie określone we wstępnym planie restrukturyzacji) mające zagwarantować odpowiednie ograniczenie zakłóceń konkurencji, ponieważ w okresie krótszym niż […] Citadele […].
(162)
Komisja zauważa również z zadowoleniem, że Łotwa zobowiązała się do dalszego zmniejszenia kwoty kapitału, którą władze łotewskie mogą przekazać Reverta, jak wskazano w motywie 69.
(163)
W sekcji 3 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stwierdza się, że banki i ich udziałowcy powinni wnieść jak największy wkład w koszty restrukturyzacji w celu zredukowania pomocy do niezbędnego minimum oraz ograniczenia zakłóceń konkurencji i pokusy nadużyć.
(164)
W tym względzie Komisja przyjmuje do wiadomości dodatkowe środki wyrównawcze zaproponowane przez Łotwę mające zagwarantować, aby osoby trzecie nie korzystały z dodatkowej kwoty pomocy otrzymanej przez Reverta, czyli zobowiązanie dotyczące bardziej restrykcyjnych uzgodnień w sprawie podziału obciążeń opisanych w motywach 70-73.
(165)
Łotwa zobowiązuje się, że Citadele i Reverta (dawniej Parex banka), a także ich przedsiębiorstwa powiązane, nie będą płacić odsetek, dywidend ani kuponów od istniejących instrumentów kapitałowych (w tym akcji uprzywilejowanych, akcji serii B oraz instrumentów upper Tier II i lower Tier II) (wymagalnych ani narosłych) ani wykonywać praw kupna w odniesieniu do powyższych, na rzecz wierzycieli lub akcjonariuszy podporządkowanych niebędących państwem łotewskim ani EBOR, do czasu gdy i chyba że pomoc państwa dla Reverta lub Citadele zostanie w pełni spłacona i chyba że istnieje taki obowiązek prawny. W tym względzie Łotwa również zobowiązuje się do usunięcia wszelkich takich obowiązków prawnych w najkrótszym możliwym terminie i najpóźniej do 30 kwietnia 2015 r. W związku z tym posiadacze istniejących instrumentów kapitałowych nie otrzymają żadnej wypłaty, ponieważ te istniejące instrumenty kapitałowe nie są powiązane z obowiązkowym kuponem i w trakcie likwidacji Reverta (która zostanie przeprowadzona do końca roku 2017 r.) mają charakter drugorzędny w stosunku do długu uprzywilejowanego. Ponieważ Reverta ma ujemny kapitał, dla posiadaczy tych instrumentów kapitałowych nie będzie możliwe w praktyce uzyskanie żadnej płatności ani żadnego zwrotu.
(166)
Co więcej, oprócz zobowiązań, o których mowa w motywie 165, Łotwa również zobowiązuje się do niespłacania zaległego zadłużenia (kapitału) z tytułu odziedziczonych pożyczek podporządkowanych, chyba że i do czasu gdy wszelka pomoc państwa na rzecz Reverta/Citadele zostanie w pełni spłacona, w zakresie, w jakim jest to konieczne do pokrycia ujemnej wartości netto aktywów Reverta, i pod warunkiem że dostępna jest podstawa prawna. W tym celu niespłacone zadłużenie (kapitał) z tytułu odziedziczonych pożyczek podporządkowanych będzie (i) podlegało wiążącemu zarządzeniu, zgodnie z którym żadne płatności wynikające z odziedziczonych pożyczek podporządkowanych nie staną się wymagalne i płatne; lub (ii) przekształcone w kapitał Tier I bez prawa głosu; lub (iii) umorzone. W tym zakresie, biorąc pod uwagę fakt, że prawo krajowe nie przewiduje obecnie stosownej podstawy prawnej pozwalającej na wypełnienie tego zobowiązania, Łotwa zobowiązuje się podjąć wszelkie niezbędne środki, aby zapewnić wdrożenie najpóźniej do 30 kwietnia 2015 r. przepisów prawnych niezbędnych do wypełnienia tego zobowiązania.
(167)
Komisja z zadowoleniem przyjmuje zobowiązania Łotwy, o których mowa w motywach 165 i 166, ponieważ mając na celu ograniczenie spłat kapitału i odsetek należnych z tytułu odziedziczonych pożyczek podporządkowanych oraz instrumentów kapitałowych Reverta i Citadele, dają one dodatkowy podział obciążeń.
(168)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że proponowane środki wyrównawcze wymienione w sekcji 5.5 mogą być uznane za wystarczające i równoważne (pod względem skuteczności) ze środkami wcześniej zaproponowanymi przez Łotwę i zatwierdzonymi przez Komisję w ostatecznej decyzji w sprawie Parex zmodyfikowanej decyzją zmieniającą. Istotnie, proponowane środki wyrównawcze mają ten sam cel ograniczenia zakłócenia konkurencji. Są one dobrze ukierunkowane, ponieważ ich celem jest ograniczenie zakłóceń konkurencji na rynkach, na których działa Citadele.
(169)
W związku z powyższym Komisja doszła do wniosku, że zmienione zobowiązania są równoważne z pierwotnymi zobowiązaniami pod względem przywrócenia rentowności, podziału obciążeń i zmniejszenia zakłóceń konkurencji. Zastąpienie pierwotnych zobowiązań nowymi zobowiązaniami nie zmienia zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym, stwierdzonej w ostatecznej decyzji w sprawie Parex zmodyfikowanej decyzją zmieniającą.
7. PODSUMOWANIE
(170)
Komisja wyraża ubolewanie, że Łotwa wdrożyła pierwszy, drugi i trzeci środek niezgodnie z prawem, naruszając art. 108 ust. 3 TFUE, oraz że naruszyła zobowiązanie do zbycia działalności Citadele związanej z zarządzaniem majątkiem w terminie określonym w ostatecznej decyzji w sprawie Parex (czwarty środek).
(171)
Niemniej z powodów opisanych powyżej i biorąc pod uwagę dodatkowe zobowiązania podjęte przez Łotwę i Citadele,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Poniższe środki stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu:
a)
udzielenie Parex banka pożyczek podporządkowanych z początkowym okresem zapadalności przekraczającym okresy zatwierdzone w decyzjach w sprawie ratowania banku i w ostatecznej decyzji w sprawie Parex (pierwszy środek);
b)
udzielenie Citadele dodatkowego przedłużenia o 18 miesięcy okresu zapadalności pożyczek podporządkowanych w kwocie 37 mln LVL (drugi środek);
c)
udzielenie Reverta pomocy na utrzymanie płynności finansowej przekraczającej maksymalne limity zatwierdzone przez Komisję w ostatecznej decyzji w sprawie Parex (trzeci środek).
Artykuł 2
Środki pomocy, o których mowa w art. 1, są zgodne z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu w świetle zobowiązań podjętych przez Łotwę i określonych w załączniku I.
Artykuł 3
Terminy zbycia działalności związanej z zarządzaniem majątkiem prowadzonej przez Citadele - do dnia 30 czerwca 2013 r. bez udziału powiernika ds. zbycia lub do dnia 31 grudnia 2013 r. z udziałem powiernika ds. zbycia (czwarty środek) - ujęte w motywie 73 decyzji Komisji C(2010) 6202 final corr. z dnia 15 września 2009 r. w sprawie pomocy państwa C 26/09 (ex N 289/09), które Łotwa planuje zastosować do celów restrukturyzacji AS Parex Banka, zostały zmienione zgodnie z zobowiązaniem podjętym przez Łotwę, określonym w załączniku II.
Artykuł 4
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Łotewskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 9 lipca 2014 r.