PROVÁDĚCÍ SMĚRNICE KOMISE (EU) 2015/2392
ze dne 17. prosince 2015
k nařízení Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 596/2014, pokud jde o oznamování skutečných nebo možných porušení tohoto nařízení příslušným orgánům
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie,
s ohledem na nařízení Evropského parlamentu a Rady (EU) č. 596/2014 ze dne 16. dubna 2014 o zneužívání trhu (nařízení o zneužívání trhu) a o zrušení směrnice Evropského parlamentu a Rady 2003/6/ES a směrnic Komise 2003/124/ES, 2003/125/ES a 2004/72/ES (1), a zejména na čl. 32 odst. 5 uvedeného nařízení,
vzhledem k těmto důvodům:
(1)
Osoby, které oznamují skutečné nebo možné porušení nařízení (EU) č. 596/2014 (informátoři), mohou příslušné orgány upozornit na nové informace a pomoci jim při odhalování případů zneužívání trhu a jejich sankcionování. Ochota oznamovat takové případy však může být nižší kvůli strachu z odplaty, diskriminace nebo zpřístupnění osobních údajů. V této souvislosti je proto nezbytné zavést vhodná opatření, aby byla zajištěna celková ochrana a dodržování základních práv informátorů a obviněných osob. Osoby, které příslušným orgánům vědomě poskytly nesprávné nebo zavádějící informace, by neměly být považovány za informátory, a tudíž by neměly mít možnost využít ochranných mechanismů.
(2)
Příslušné orgány by měly umožnit anonymní poskytování informací a ochranné mechanismy podle této směrnice by se měly rovněž vztahovat na případy, kdy se anonymní informátor rozhodne odhalit svou totožnost příslušnému orgánu později. Informátoři by měli mít možnost poskytnout informace buď vnitřními postupy, existují-li, nebo přímo příslušnému orgánu.
(3)
Bude nutné určit konkrétní pracovníky příslušných orgánů, kteří budou odborně vyškoleni mimo jiné o platných pravidlech pro ochranu údajů a kteří budou vyřizovat oznámení o porušení nařízení (EU) č. 596/2014 a zajišťovat komunikaci s oznamovatelem, jakož i přijímat v reakci na oznámení vhodná následná opatření.
(4)
Osoby, které hodlají oznámit skutečné nebo možné porušení nařízení (EU) č. 596/2014, by měly být schopny učinit informované rozhodnutí o tom, zda, jak a kdy informace oznámit. Příslušné orgány by proto měly zveřejnit a učinit snadno přístupné informace o dostupných prostředcích komunikace s danými orgány, o platných postupech a o určených pracovnících daného orgánu, kteří se oznámeními o porušení zabývají. Všechny informace týkající se oznamování porušení by měly být transparentní, snadno srozumitelné a spolehlivé, aby oznamování porušení podporovaly, a nikoli od něho odrazovaly.
(5)
V zájmu účinné komunikace s určenými pracovníky je nezbytné, aby příslušné orgány zavedly a používaly různé prostředky komunikace, které by měly být uživatelsky vstřícné a umožňovat komunikaci formou písemnou, ústní, elektronickou i neelektronickou.
(6)
Je důležité, aby postupy na ochranu osob zaměstnaných na základě pracovní smlouvy bez ohledu na povahu jejich pracovního vztahu a na to, zda pobírají odměnu za práci, které oznámí porušení nebo které jsou obviněny z porušení nařízení (EU) č. 596/2014, chránily tyto osoby před odplatou, diskriminací nebo jinými druhy přímého či nepřímého nespravedlivého zacházení. Nespravedlivé zacházení může mít velmi odlišné podoby v závislosti na okolnostech. Jednotlivé případy proto budou muset být posuzovány podle pravidel pro řešení sporů nebo v rámci soudních řízení podle vnitrostátního práva.
(7)
Členské státy by měly zajistit, aby příslušné orgány zavedly odpovídající ochranné postupy pro zpracovávání oznámení o porušení a osobních údajů nahlášených osob. Tyto postupy by měly zajistit, aby totožnost každého oznamovatele a nahlášené osoby byla chráněna ve všech fázích řízení. V nezbytných případech a v přiměřeném rozsahu není touto povinností dotčena povinnost zveřejnit informace, pokud to vyžadují právní předpisy Unie nebo členských států pod podmínkou vhodných ochranných opatření podle těchto právních předpisů, včetně případů vyšetřování nebo soudních řízení nebo za účelem ochrany svobod jiných osob, včetně práva nahlášené osoby na obhajobu.
(8)
Je velmi důležité a nutné, aby určení pracovníci příslušného orgánu a jiní jeho pracovníci, kteří získají přístup k informacím poskytnutým příslušnému orgánu oznamovatelem, dodržovali povinnost zachovávat profesní tajemství a důvěrnost při předávání údajů jak uvnitř, tak vně příslušného orgánu, včetně případů, kdy příslušný orgán v souvislosti s oznámením o porušení zahájí šetření nebo vyšetřování nebo navazující činnosti vedoucí k prosazení pravidel.
(9)
Členské státy by měly zajistit náležité vedení záznamů o všech oznámeních o porušení a dohledatelnost každého oznámení v rámci příslušného orgánu, jakož i to, aby informace získané prostřednictvím oznámení mohly být tam, kde je to vhodné, použity jako důkazy při vymáhání práva. Členské státy by měly zajistit soulad se směrnicí 95/46/ES Evropského parlamentu a Rady (2) a vnitrostátními právními předpisy, kterými se směrnice 95/46/ES provádí.
(10)
Ochrana osobních údajů oznamovatele a nahlášené osoby je zásadní podmínkou, aby se zabránilo nespravedlivému zacházení či poškození pověsti v důsledku zpřístupnění osobních údajů, zejména údajů odhalujících totožnost dotčené osoby. Proto vedle vnitrostátních právních předpisů o ochraně údajů, které provádějí směrnici 95/46/ES, by příslušné orgány měly zavést odpovídající postupy ochrany údajů, které jsou zvláště zaměřeny na ochranu oznamovatele a nahlášené osoby a jejichž součástí by měl být zabezpečený systém v rámci příslušného orgánu s omezenými přístupovými právy pouze pro pověřené pracovníky.
(11)
Může být nutné, aby příslušný orgán předával osobní údaje související s oznámeními o porušení kvůli jejich vyhodnocení a provedení potřebného šetření a donucovacích opatření. Při předávání údajů v rámci příslušného orgánu nebo třetím stranám by příslušné orgány měly zachovávat nejvyšší možnou důvěrnost v souladu s vnitrostátními právními předpisy.
(12)
Práva osoby obviněné z porušení nařízení (EU) č. 596/2014 by měla být chráněna tak, aby se zabránilo poškození pověsti nebo jiným negativním důsledkům. Kromě toho by v každé fázi postupu následujícím po oznámení porušení měla být plně respektována práva nahlášené osoby na obhajobu a přístup k opravným prostředkům. Členské státy by měly zajistit právo nahlášené osoby na obhajobu, včetně práva na přístup ke spisu, práva být vyslechnut a práva využít účinný opravný prostředek proti rozhodnutí týkajícímu se této osoby podle platných postupů stanovených vnitrostátními právními předpisy v rámci vyšetřování nebo následných soudních řízení.
(13)
Postupy příslušných orgánů by měly být pravidelně a nejméně jednou za dva roky přezkoumány, aby bylo zaručeno, že jsou přiměřené a aktuální, a tedy slouží svému účelu. Za tímto účelem je důležité, aby příslušné orgány své zkušenosti vyhodnocovaly a aby se zapojily do výměny zkušeností a osvědčených postupů s jinými příslušnými orgány.
(14)
Vzhledem k tomu, že podrobná pravidla na ochranu informátorů by členským státům ztížila zajištění slučitelnosti a funkčního souladu s vnitrostátními systémy, včetně administrativních, procedurálních a institucionálních aspektů, je zapotřebí, aby prováděcí akt vykazoval určitou míru flexibility. Této flexibility by bylo nejlépe dosaženo prostřednictvím směrnice místo nařízení, a tudíž se jako nejvhodnější nástroj jeví směrnice, neboť cílem je umožnit členským státům účinně přizpůsobit režim oznamování porušení svým vnitrostátním systémům včetně institucionálního rámce.
(15)
Vzhledem k tomu, že nařízení (EU) č. 596/2014 se použije ode dne 3. července 2016, je vhodné, aby členské státy provedly ustanovení týkající se této směrnice a začaly je používat ode dne 3. července 2016.
(16)
Opatření stanovená touto směrnicí jsou v souladu se stanoviskem Evropského výboru pro cenné papíry,
PŘIJALA TUTO SMĚRNICI:
KAPITOLA I
PŘEDMĚT A DEFINICE
Článek 1
Předmět
Tato směrnice stanoví pravidla upřesňující postupy uvedené v čl. 32 odst. 1 nařízení (EU) č. 596/2014, včetně způsobů oznamování a následných opatření a opatření na ochranu osob zaměstnaných na základě pracovní smlouvy a na ochranu osobních údajů.
Článek 2
Definice
Pro účely této směrnice se rozumí:
1)
„oznamovatelem“ osoba, která příslušnému orgánu oznamuje skutečné nebo možné porušení nařízení (EU) č. 596/2014;
2)
„nahlášenou osobou“ osoba, která je oznamovatelem obviněna z porušení nebo pokusu o porušení nařízení (EU) č. 596/2014;
3)
„oznámením o porušení“ oznámení podané oznamovatelem příslušnému orgánu týkající se skutečného nebo možného porušení nařízení (EU) č. 596/2014.
KAPITOLA II
POSTUPY TÝKAJÍCÍ SE PŘIJÍMÁNÍ OZNÁMENÍ O PORUŠENÍ A NÁSLEDNÝCH OPATŘENÍ
Článek 3
Určení pracovníci
1. Členské státy zajistí, aby příslušné orgány určily pracovníky, kteří budou oznámení o porušení vyřizovat („určení pracovníci“). Určení pracovníci musí být pro účely vyřizování oznámení o porušení proškoleni.
2. Určení pracovníci plní tyto funkce:
a)
poskytují osobám, které vyjádří zájem, informace o postupech pro oznamování porušení;
b)
přijímají oznámení o porušení a následná opatření;
c)
udržují kontakt s oznamovatelem, pokud uvedl totožnost.
Článek 4
Informace týkající se přijímání oznámení o porušení a následných opatření
1. Členské státy zajistí, aby příslušné orgány na svých internetových stránkách v samostatném, snadno nalezitelném a dostupném oddílu zveřejnily informace týkající se přijímání oznámení o porušení uvedené v odstavci 2.
2. Informace uvedené v odstavci 1 zahrnují vše níže uvedené:
a)
prostředky komunikace pro přijímání oznámení o porušení a následných opatření a pro kontaktování určených pracovníků v souladu s čl. 6 odst. 1, včetně:
1)
telefonních čísel a informace, zda jsou hovory při využívání těchto telefonních linek zaznamenávány, či nikoli;
2)
vyhrazených elektronických a poštovních adres pro kontaktování určených pracovníků, které jsou bezpečné a zajišťují důvěrnost;
b)
postupy týkající se oznámení o porušení uvedené v článku 5;
c)
režim ochrany informací vztahující se na oznámení o porušení v rámci postupů týkajících se oznámení o porušení uvedených v článku 5;
d)
postupy na ochranu osob zaměstnaných na základě pracovní smlouvy;
e)
prohlášení, které jasně vysvětluje, že u osoby předávající informace příslušnému orgánu v souladu s nařízením (EU) č. 596/2014 se má za to, že neporušuje žádné omezení týkající se zpřístupňování informací vyplývající ze smlouvy nebo právního či správního předpisu a že jí v souvislosti s tímto zpřístupněním informací nevzniká žádná odpovědnost jakéhokoli druhu.
3. Příslušné orgány mohou na svých internetových stránkách zveřejnit podrobnější informace uvedené v odstavci 2 týkající se přijímání oznámení o porušení a následných opatření.
Článek 5
Postupy týkající se oznámení o porušení
1. V postupech týkajících se oznámení o porušení podle čl. 4 odst. 2 písm. b) musí být jasně uvedeny všechny tyto informace:
a)
informace, že oznámení o porušení může být rovněž podáno anonymně;
b)
způsob, jakým může příslušný orgán požadovat, aby oznamovatel objasnil oznámené informace nebo poskytl dodatečné informace, které jsou mu dostupné;
c)
druh, obsah a časový rámec pro zpětnou vazbu o výsledcích oznámení o porušení, které může oznamovatel po oznámení očekávat;
d)
režim ochrany informací vztahující se na oznámení o porušení, včetně podrobného popisu okolností, za nichž mohou být důvěrné údaje oznamovatele zpřístupněny v souladu s články 27, 28 a 29 nařízení (EU) č. 596/2014.
2. Podrobný popis uvedený v odst. 1 písm. d) musí zajistit informovanost oznamovatele o mimořádných případech, kdy důvěrnost údajů nelze zajistit, včetně případů, kdy je zpřístupnění údajů nezbytnou a přiměřenou povinností vyplývající z právních předpisů Unie nebo vnitrostátních právních předpisů v souvislosti s vyšetřováním nebo následným soudním řízením nebo za účelem ochrany svobod jiných osob, včetně práva nahlášené osoby na obhajobu, a v každém případě za podmínky náležitých ochranných opatření podle uvedených právních předpisů.
Článek 6
Určené prostředky komunikace
1. Členské státy zajistí, aby pro přijímání oznámení o porušení a následných opatření příslušné orgány zřídily nezávislé a samostatné prostředky komunikace, které jsou bezpečné a zajišťují důvěrnost („určené prostředky komunikace“).
2. Určené prostředky komunikace se považují za nezávislé a samostatné, splňují-li všechna tato kritéria:
a)
jsou odděleny od obecných prostředků komunikace příslušného orgánu, včetně těch, které příslušný orgán používá k interní komunikaci a komunikaci se třetími stranami při své běžné činnosti;
b)
jsou navrženy, vytvořeny a používány způsobem, který zajišťuje úplnost, celistvost a důvěrnost informací a brání přístupu neoprávněných pracovníků příslušného orgánu;
c)
umožňují dlouhodobé uchovávání informací v souladu s článkem 7 za účelem případného dalšího vyšetřování.
3. Určené prostředky komunikace musí umožňovat oznamování skutečných nebo možných porušení přinejmenším všemi těmito způsoby:
a)
písemným oznámením v elektronické či papírové podobě;
b)
ústním oznámením prostřednictvím telefonu se záznamem hovoru, či bez něho;
c)
osobním setkáním s určeným pracovníkem příslušného orgánu.
4. Před přijetím oznámení o porušení nebo nejpozději v okamžiku jeho přijetí poskytne příslušný orgán oznamovateli informace uvedené v čl. 4 odst. 2.
5. Příslušné orgány zajistí, že oznámení o porušení obdržené jiným způsobem než prostřednictvím určených prostředků komunikace uvedených v tomto článku, bude bezodkladně beze změny prostřednictvím určených prostředků komunikace předáno určeným pracovníkům příslušného orgánu.
Článek 7
Vedení záznamů o přijatých oznámeních
1. Členské státy zajistí, aby příslušné orgány vedly záznamy o každém přijatém oznámení o porušení.
2. Příslušné orgány neprodleně potvrdí přijetí písemného oznámení o porušení na poštovní či elektronickou adresu, kterou oznamovatel uvedl, ledaže by oznamovatel výslovně požádal jinak nebo pokud by se příslušný orgán důvodně domníval, že potvrzení přijetí písemného oznámení by ohrozilo ochranu totožnosti oznamovatele.
3. Jestliže je pro oznámení porušení použita telefonní linka se záznamem hovorů, je příslušný orgán oprávněn ústní oznámení zdokumentovat formou:
a)
zvukového záznamu hovoru v trvalé a dohledatelné podobě, nebo
b)
úplného a přesného přepisu hovoru vypracovaného určenými pracovníky příslušného orgánu. V případech, kdy oznamovatel uvedl svou totožnost, nabídne mu příslušný orgán možnost přepis hovoru zkontrolovat, opravit a odsouhlasit svým podpisem.
4. Jestliže je pro oznámení porušení použita telefonní linka bez záznamu hovorů, je příslušný orgán oprávněn ústní oznámení zdokumentovat formou přesného zápisu o hovoru vypracovaného určeným pracovníkem příslušného orgánu. V případech, kdy oznamovatel uvedl svou totožnost, nabídne mu příslušný orgán možnost zápis o hovoru zkontrolovat, opravit a odsouhlasit svým podpisem.
5. Jestliže osoba požaduje pro oznámení porušení osobní setkání s určenými pracovníky příslušného orgánu podle čl. 6 odst. 3 písm. c), příslušné orgány zajistí, aby o setkání byly vypracovány a uchovávány úplné a přesné záznamy v trvalé a dohledatelné podobě. Příslušný orgán je oprávněn zdokumentovat setkání formou:
a)
zvukového záznamu rozhovoru v trvalé a dohledatelné podobě, nebo
b)
přesného zápisu ze setkání vypracovaného určenými pracovníky příslušného orgánu. V případech, kdy oznamovatel uvedl svou totožnost, nabídne mu příslušný orgán možnost zápis ze setkání zkontrolovat, opravit a odsouhlasit svým podpisem.
Článek 8
Ochrana osob zaměstnaných na základě pracovní smlouvy
1. Členské státy zavedou postupy, které zajistí účinnou výměnu informací a spolupráci mezi příslušnými orgány a jinými relevantními orgány zapojenými do ochrany osob zaměstnaných na základě pracovní smlouvy, které oznámí porušení nařízení (EU) č. 596/2014 příslušnému orgánu nebo jsou z takového porušení obviněny, před odplatou, diskriminací nebo jinými druhy nespravedlivého zacházení, k němuž dochází v důsledku oznámení porušení nařízení (EU) č. 596/2014 nebo v souvislosti s ním.
2. Postupy uvedené v odstavci 1 zajišťují alespoň:
a)
přístup oznamovatele k uceleným informacím a poradenství týkajícím se opatření a postupů, které jsou k dispozici podle vnitrostátního práva na ochranu proti nespravedlivému zacházení, včetně postupů pro nárokování peněžitých náhrad;
b)
přístup oznamovatele k účinné pomoci od příslušných orgánů ve vztahu k jiným relevantním orgánům zapojeným do její ochrany proti nespravedlivému zacházení, včetně potvrzení postavení informátora v případě pracovněprávních sporů.
Článek 9
Postupy ochrany osobních údajů
1. Členské státy zajistí, aby příslušné orgány uchovávaly záznamy podle článku 7 v důvěrném a zabezpečeném systému.
2. Přístup do systému uvedeného v odstavci 1 podléhá omezením, na jejichž základě jsou uchovávané údaje k dispozici pouze pracovníkům příslušného orgánu, pro něž je přístup k těmto údajům nezbytný k plnění jejich služebních povinností.
Článek 10
Předávání údajů uvnitř a vně příslušného orgánu
1. Členské státy zajistí, aby příslušné orgány zavedly odpovídající postupy pro předávání osobních údajů oznamovatele a nahlášené osoby uvnitř a vně příslušného orgánu.
2. Členské státy zajistí, aby předáváním údajů týkajících se oznámení o porušení uvnitř nebo vně příslušného orgánu nedošlo přímo ani nepřímo k odhalení totožnosti oznamovatele nebo nahlášené osoby nebo ke zpřístupnění jiných odkazů na okolnosti, které by umožnily vyvodit totožnost oznamovatele nebo nahlášené osoby, ledaže je takové předání v souladu s režimem ochrany informací uvedeným v čl. 5 odst. 1 písm. d).
Článek 11
Postupy ochrany nahlášených osob
1. Pokud totožnost nahlášené osoby není veřejně známa, zajistí dotčený členský stát, aby její totožnost byla chráněna přinejmenším stejným způsobem jako totožnost osoby, která je předmětem vyšetřování ze strany příslušného orgánu.
2. Pro ochranu totožnosti nahlášených osob se použijí postupy stanovené v článku 9.
Článek 12
Přezkum postupů příslušnými orgány
Členské státy zajistí, aby příslušné orgány své postupy pro přijímání oznámení o porušení a následných opatření pravidelně, nejméně však jednou za dva roky, přezkoumávaly. Při přezkumu postupů vezmou příslušné orgány v úvahu své zkušenosti i zkušenosti jiných příslušných orgánů a postupy upraví v souladu s vývojem trhu a technologií.
KAPITOLA III
ZÁVĚREČNÁ USTANOVENÍ
Článek 13
Provedení
Členské státy přijmou a zveřejní právní a správní předpisy nezbytné pro dosažení souladu s touto směrnicí do 3. července 2016. Neprodleně sdělí Komisi jejich znění.
Budou tyto předpisy používat od 3. července 2016.
Tyto předpisy přijaté členskými státy musí obsahovat odkaz na tuto směrnici nebo musí být takový odkaz učiněn při jejich úředním vyhlášení. Způsob odkazu si stanoví členské státy.
Článek 14
Vstup v platnost
Tato směrnice vstupuje v platnost dvacátým dnem po vyhlášení v Úředním věstníku Evropské unie.
Článek 15
Určení
Tato směrnice je určena členským státům.
V Bruselu dne 17. prosince 2015.
DYREKTYWA WYKONAWCZA KOMISJI (UE) 2015/2392
z dnia 17 grudnia 2015 r.
w sprawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 w odniesieniu do zgłaszania właściwym organom rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń tego rozporządzenia
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej,
uwzględniając rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 596/2014 z dnia 16 kwietnia 2014 r. w sprawie nadużyć na rynku (rozporządzenie w sprawie nadużyć na rynku) oraz uchylające dyrektywę 2003/6/WE Parlamentu Europejskiego i Rady i dyrektywy Komisji 2003/124/WE, 2003/125/WE i 2004/72/WE (1), w szczególności jego art. 32 ust. 5,
a także mając na uwadze, co następuje:
(1)
Osoby zgłaszające właściwym organom rzeczywiste lub potencjalne naruszenia przepisów rozporządzenia (UE) nr 596/2014 (osoby zgłaszające przypadki naruszenia, ang. whistle-blowers) mogą zwracać uwagę właściwych organów na nowe informacje oraz pomagać tym organom w wykrywaniu przestępstw polegających na nadużyciach na rynku oraz w nakładaniu za nie sankcji. Do informowania o nieprawidłowościach może jednak zniechęcać obawa przed odwetem, dyskryminacją lub ujawnieniem danych osobowych. W związku z tym konieczne są odpowiednie rozwiązania dotyczące informowania o nieprawidłowościach, aby zapewnić ogólną ochronę i poszanowanie praw podstawowych osób zgłaszających przypadki naruszenia oraz osób oskarżanych. Osoby, które świadomie zgłoszą właściwym organom nieprawidłowe lub wprowadzające w błąd informacje, nie powinny być uważane za osoby zgłaszające przypadki naruszenia, a zatem nie powinny podlegać mechanizmom zapewniającym ochronę.
(2)
Właściwe organy powinny zezwolić na anonimowe zgłaszanie, a mechanizmy zapewniające ochronę przewidziane w niniejszej dyrektywie powinny mieć zastosowanie również w przypadku, gdy anonimowa osoba zgłaszająca przypadki naruszenia zdecyduje się ujawnić właściwemu organowi swoją tożsamość na późniejszym etapie. Osoby zgłaszające przypadki naruszenia powinny mieć możliwość dokonania zgłoszenia w drodze wewnętrznych procedur lub bezpośrednio właściwemu organowi.
(3)
Do celów obsługi zgłoszeń przypadków naruszeń przepisów rozporządzenia (UE) nr 596/2014 oraz w celu zapewnienia komunikacji z osobami zgłaszającymi naruszenie, a także w celu prowadzenia we właściwy sposób działań następczych w związku ze wspomnianym zgłoszeniem niezbędni są wyznaczeni członkowie personelu w ramach właściwych organów, którzy zostali odpowiednio przeszkoleni, w tym w kwestii mających zastosowanie przepisów o ochronie danych.
(4)
Osoby, które zamierzają zgłosić rzeczywiste lub potencjalne naruszenie przepisów rozporządzenia (UE) nr 596/2014, powinny mieć możliwość podjęcia decyzji o tym, czy, w jaki sposób i kiedy dokonać takiego zgłoszenia. Właściwe organy powinny zatem podać do wiadomości publicznej informacje na temat dostępnych kanałów komunikacji z właściwymi organami, na temat mających zastosowanie procedur i na temat wyznaczonych członków personelu w ramach właściwych organów, którzy zajmują się zgłoszeniami naruszeń, oraz zapewnić łatwy dostęp do tych informacji. Wszystkie informacje na temat zgłoszeń naruszeń powinny być przejrzyste, łatwo zrozumiałe i wiarygodne, aby promować zgłaszanie naruszeń, zamiast do niego zniechęcać.
(5)
Aby ułatwić skuteczną komunikację właściwych organów z ich wyznaczonym personelem, właściwe organy powinny zapewnić istnienie i wykorzystanie różnych kanałów komunikacji, które powinny być przyjazne dla użytkownika i powinny umożliwiać komunikację na piśmie i ustnie, a także w formie elektronicznej i nieelektronicznej.
(6)
Istotne jest, aby procedury ochrony osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, które zgłoszą naruszenie lub którym zarzuca się popełnienie naruszenia przepisów rozporządzenia (UE) nr 596/2014 - niezależnie od charakteru współpracy tych osób oraz tego, czy otrzymują wynagrodzenie - zapewniały ochronę wspomnianych osób przed odwetem, dyskryminacją lub innymi rodzajami niesprawiedliwego traktowania w sposób bezpośredni lub pośredni. Niesprawiedliwe traktowanie może przybierać różne formy, zależnie od okoliczności. W związku z tym poszczególne przypadki należy oceniać w oparciu o zasady rozstrzygania sporów lub procedury postępowania sądowego dostępne w ramach prawa krajowego.
(7)
Państwa członkowskie powinny zapewnić, aby we właściwych organach funkcjonowały odpowiednie procedury ochrony na potrzeby przetwarzania zgłoszeń dotyczących naruszeń oraz danych osobowych osób, których dotyczy zgłoszenie. W ramach tego rodzaju procedur należy zapewnić ochronę tożsamości każdej osoby zgłaszającej naruszenie lub osoby, której dotyczy zgłoszenie, na każdym etapie wspomnianej procedury. Powyższy obowiązek pozostaje bez uszczerbku dla koniecznego i proporcjonalnego obowiązku przekazania informacji w przypadku, gdy jest to wymagane prawem unijnym lub krajowym, z zastrzeżeniem stosownych zabezpieczeń w ramach tych praw, w tym w kontekście czynności wyjaśniających lub postępowań sądowych bądź w celu zabezpieczenia wolności innych osób, włącznie z prawem do obrony przysługującym osobie, której dotyczy zgłoszenie.
(8)
Niezwykle istotnym i koniecznym warunkiem jest, aby wyznaczony personel w ramach właściwego organu, który uzyskuje dostęp do informacji dostarczonych przez osobę zgłaszającą naruszenie właściwemu organowi, przestrzegał obowiązku zachowania tajemnicy zawodowej i poufności przy przekazywaniu danych zarówno w ramach właściwego organu, jak i poza właściwy organ, w tym jeżeli właściwy organ rozpocznie czynności wyjaśniające lub dochodzenie bądź późniejsze czynności związane z egzekwowaniem przepisów w związku ze zgłoszeniem naruszeń.
(9)
Państwa członkowskie powinny zapewnić odpowiednie przechowywanie zapisów dotyczących wszystkich zgłoszeń naruszeń oraz możliwość wyszukania każdego zgłoszenia w danym właściwym organie, a także w stosownych przypadkach możliwość wykorzystania informacji otrzymanych w drodze zgłoszenia jako dowodu w ramach działań związanych z egzekwowaniem prawa. Państwa członkowskie zapewniają zgodność z dyrektywą 95/46/WE Parlamentu Europejskiego i Rady (2) i przepisami krajowymi transponującymi dyrektywę 95/46/WE.
(10)
Ochrona danych osobowych osoby zgłaszającej naruszenie i osoby, której dotyczy zgłoszenie, ma kluczowe znaczenie, aby uniknąć niesprawiedliwego traktowania lub zniszczenia reputacji ze względu na ujawnienie danych osobowych, w szczególności danych ujawniających tożsamość osoby, której dotyczą. W uzupełnieniu do przepisów krajowych dotyczących ochrony danych, które transponują dyrektywę 95/46/WE, właściwe organy powinny ustanowić odpowiednie procedury ochrony danych przeznaczone specjalnie do celów ochrony osoby zgłaszającej naruszenie i osoby, której dotyczy zgłoszenie; procedury te powinny obejmować bezpieczny system w ramach właściwego organu z ograniczonymi prawami dostępu przyznanymi wyłącznie na rzecz upoważnionego personelu.
(11)
Przekazywanie przez właściwy organ danych osobowych związanych ze zgłoszeniami naruszeń może być niezbędne w celu przeprowadzenia oceny zgłoszenia naruszeń oraz podjęcia koniecznych działań wyjaśniających i związanych z egzekwowaniem przepisów. Podczas przekazywania danych w obrębie właściwego organu lub osobom trzecim właściwe organy powinny zachować poufność w największym stopniu możliwym zgodnie z prawem krajowym.
(12)
Należy zapewnić ochronę praw osoby, której dotyczy zgłoszenie i której zarzuca się popełnienie naruszenia przepisów rozporządzenia (UE) nr 596/2014, aby uniknąć zniszczenia ich reputacji lub innych negatywnych skutków. Ponadto na każdym etapie procedury wszczętej w wyniku zgłoszenia należy zapewnić pełne poszanowanie przysługującego osobie, której dotyczy zgłoszenie, prawa do obrony i prawa dostępu do środków odwoławczych. Państwa członkowskie powinny zapewnić prawo do ochrony osoby, której dotyczy zgłoszenie, w tym prawo dostępu do akt, prawo do bycia wysłuchanym oraz prawo do skutecznego środka odwoławczego w odniesieniu do decyzji dotyczącej tej osoby zgodnie z mającymi zastosowanie procedurami przewidzianymi w prawie krajowym w kontekście czynności wyjaśniających lub późniejszych postępowań sądowych.
(13)
Przeprowadzany regularnie i przynajmniej co dwa lata (raz na dwa lata) przegląd ustanowionych przez właściwe organy procedur powinien zagwarantować, że wspomniane procedury są odpowiednie i opierają się na aktualnym stanie wiedzy, a w związku z tym - że spełniają swoje zadanie. W tym celu istotne jest, aby właściwe organy przeprowadziły ocenę własnych doświadczeń oraz aby wymieniały się doświadczeniami i dobrymi praktykami z innymi właściwymi organami.
(14)
Z uwagi na fakt, że szczegółowe zasady ochrony osób zgłaszających przypadki naruszenia zdecydowanie utrudniłyby państwom członkowskim zapewnienie zgodności i dostosowania pod względem operacyjnym w odniesieniu do ich systemów krajowych, w tym aspektów administracyjnych, proceduralnych i instytucjonalnych, w ramach aktu wykonawczego należy przewidzieć pewien zakres elastyczności. Tego rodzaju elastyczność można najlepiej osiągnąć w drodze dyrektywy zamiast rozporządzenia, zatem wydaje się, że dyrektywa jest najbardziej odpowiednim instrumentem, aby umożliwić państwom członkowskim skuteczne dostosowanie systemu zgłaszania naruszeń do swoich systemów krajowych, w tym do ram instytucjonalnych.
(15)
Biorąc pod uwagę fakt, że rozporządzenie (UE) nr 596/2014 stosuje się od dnia 3 lipca 2016 r., państwa członkowskie powinny transponować i stosować przepisy niniejszej dyrektywy od dnia 3 lipca 2016 r.
(16)
Środki przewidziane w niniejszej dyrektywie są zgodne z opinią Europejskiego Komitetu Papierów Wartościowych,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DYREKTYWĘ:
ROZDZIAŁ I
PRZEDMIOT I DEFINICJE
Artykuł 1
Przedmiot
Niniejsza dyrektywa ustanawia zasady określające procedury przewidziane w art. 32 ust. 1 rozporządzenia (UE) nr 596/2014, w tym rozwiązania dotyczące zgłaszania i działań następczych w związku ze zgłoszeniami, a także środki ochrony osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę i środki ochrony danych osobowych.
Artykuł 2
Definicje
Do celów niniejszej dyrektywy stosuje się następujące definicje:
1)
„osoba zgłaszająca naruszenie” oznacza osobę zgłaszającą właściwemu organowi rzeczywiste lub potencjalne naruszenia przepisów rozporządzenia (UE) nr 596/2014;
2)
„osoba, której dotyczy zgłoszenie” oznacza osobę, która jest oskarżona przez osobę zgłaszającą naruszenie o popełnienie lub zamiar popełnienia naruszenia przepisów rozporządzenia (UE) nr 596/2014;
3)
„zgłoszenie naruszenia” oznacza zgłoszenie dotyczące rzeczywistego lub potencjalnego naruszenia przepisów rozporządzenia (UE) nr 596/2014 przedstawione właściwemu organowi przez osobę zgłaszającą naruszenie.
Rozdział II
Procedury przyjmowania zgłoszeń naruszeń oraz działania następcze w związku ze zgłoszeniami
Artykuł 3
Wyznaczeni członkowie personelu
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby właściwe organy wyznaczyły członków personelu do obsługi zgłoszeń naruszeń („wyznaczeni członkowie personelu”). Wyznaczeni członkowie personelu są przeszkoleni w zakresie obsługi zgłoszeń naruszeń.
2. Do wyznaczonych członków personelu należy wypełnianie następujących funkcji:
a)
zapewnianie wszelkim zainteresowanym osobom informacji na temat procedur dotyczących zgłaszania naruszeń;
b)
otrzymywanie zgłoszeń naruszeń i prowadzenie działań następczych w związku z tymi zgłoszeniami;
c)
utrzymywanie kontaktu z osobą zgłaszającą naruszenie, jeżeli dana osoba ujawniła swoją tożsamość.
Artykuł 4
Informacje na temat przyjmowania zgłoszeń naruszeń oraz działań następczych w związku ze zgłoszeniami
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby właściwe organy publikowały na swoich stronach internetowych w oddzielnej, łatwej do zidentyfikowania i łatwo dostępnej sekcji informacje na temat przyjmowania zgłoszeń naruszeń oraz działań następczych w związku z tymi zgłoszeniami określone w ust. 2.
2. Informacje, o których mowa w ust. 1, obejmują wszystkie poniższe elementy:
a)
kanały komunikacji na potrzeby otrzymywania zgłoszeń naruszeń oraz działań następczych w związku z tymi zgłoszeniami, a także do celów kontaktowania się z wyznaczonymi członkami personelu zgodnie z art. 6 ust. 1, w tym:
1)
numery telefonów ze wskazaniem, czy w przypadku korzystania z danych linii telefonicznych rozmowy są nagrywane, czy nie;
2)
wyznaczone adresy pocztowy i elektroniczny, które są bezpieczne i zapewniają poufność, na potrzeby skontaktowania się z wyznaczonymi członkami personelu;
b)
procedury mające zastosowanie do zgłoszeń naruszeń, o których mowa w art. 5;
c)
zasady zachowania poufności, które obowiązują w odniesieniu do zgłoszeń naruszeń zgodnie z procedurami mającymi zastosowanie do zgłoszeń naruszeń, o których mowa w art. 5;
d)
procedury ochrony osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę;
e)
oświadczenie, w którym wyraźnie wyjaśnia się, że osoby udostępniające informacje właściwemu organowi zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 596/2014 nie zostają uznane za naruszające wszelkie ograniczenia w zakresie ujawniania informacji nałożone umową lub dowolnym przepisem ustawodawczym, regulacyjnym lub administracyjnym, i nie zostaną pociągnięte do jakiegokolwiek rodzaju odpowiedzialności w związku z takim ujawnieniem.
3. Właściwe organy mogą publikować na swoich stronach internetowych bardziej szczegółowe informacje na temat przyjmowania zgłoszeń naruszeń oraz działań następczych w związku z tymi zgłoszeniami określone w ust. 2.
Artykuł 5
Procedury mające zastosowanie do zgłoszeń naruszeń
1. W procedurach mających zastosowanie do zgłoszeń naruszeń, o których mowa w art. 4 ust. 2 lit. b), wyraźnie wskazuje się wszystkie poniższe informacje:
a)
informacje o tym, że zgłoszenia naruszeń można również dokonać anonimowo;
b)
informacje o tym, jaki może być wymagany przez właściwy organ sposób wyjaśnienia zgłoszonych informacji lub przedstawienia dodatkowych informacji dostępnych osobie zgłaszającej naruszenie;
c)
rodzaj, treść oraz termin przedstawienia informacji zwrotnych na temat wyników zgłoszenia naruszenia, jakich może oczekiwać osoba zgłaszająca naruszenie po dokonaniu zgłoszenia;
d)
zasady zachowania poufności mające zastosowanie do zgłoszeń naruszeń, w tym szczegółowy opis okoliczności, w jakich poufne dane dotyczące osoby zgłaszającej naruszenie mogą zostać ujawnione zgodnie z art. 27 28 i 29 rozporządzenia (UE) nr 596/2014.
2. Szczegółowy opis, o którym mowa w ust. 1 lit. d), zapewni świadomość osoby zgłaszającej naruszenie w odniesieniu do wyjątkowych sytuacji, w których zagwarantowanie poufności danych może nie być możliwe, w tym w przypadkach, gdy ujawnienie danych jest koniecznym i proporcjonalnym obowiązkiem wymaganym prawem unijnym lub krajowym w kontekście czynności wyjaśniających lub późniejszych postępowań sądowych bądź w celu zabezpieczenia wolności innych osób, włącznie z prawem do obrony przysługującym osobie, której dotyczy zgłoszenie, a w każdym razie z zastrzeżeniem stosownych zabezpieczeń w ramach tych praw unijnych lub krajowych.
Artykuł 6
Wyznaczone kanały komunikacji
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby właściwe organy ustanowiły niezależne i autonomiczne kanały komunikacji, które są bezpieczne i gwarantują poufność, na potrzeby otrzymywania zgłoszeń naruszeń i prowadzenia działań następczych w związku z tymi zgłoszeniami („wyznaczone kanały komunikacji”).
2. Wyznaczone kanały komunikacji uznaje się za niezależne i autonomiczne, pod warunkiem że spełniają wszystkie następujące kryteria:
a)
są one oddzielone od ogólnych kanałów komunikacji właściwego organu, w tym kanałów, za pośrednictwem których właściwy organ komunikuje się na poziomie wewnętrznym oraz z osobami trzecimi w ramach zwykłej działalności gospodarczej;
b)
zostały zaprojektowane i ustanowione oraz są obsługiwane w sposób zapewniający kompletność, integralność i poufność informacji oraz uniemożliwiający uzyskanie dostępu nieupoważnionym członkom personelu w ramach właściwego organu;
c)
umożliwiają przechowywanie informacji w sposób trwały zgodnie z art. 7, aby zapewnić możliwość prowadzenia dalszych czynności wyjaśniających.
3. Wyznaczone kanały komunikacji umożliwiają zgłaszanie rzeczywistych lub potencjalnych naruszeń przynajmniej za pośrednictwem wszystkich następujących metod:
a)
zgłoszenie naruszenia na piśmie w formacie elektronicznym lub papierowym;
b)
zgłoszenie naruszenia ustnie za pośrednictwem linii telefonicznej, niezależnie od tego, czy rozmowa jest nagrywana, czy nie;
c)
osobiste spotkanie z wyznaczonymi członkami personelu właściwego organu.
4. Właściwy organ, zanim otrzyma zgłoszenie naruszenia lub najpóźniej w momencie otrzymania takiego zgłoszenia, dostarcza osobie zgłaszającej naruszenie informacje, o których mowa w art. 4 ust. 2.
5. Właściwe organy zapewniają, aby zgłoszenie naruszenia otrzymane za pośrednictwem innych środków niż wyznaczone kanały komunikacji, o których mowa w niniejszym artykule, zostało niezwłocznie i bez wprowadzania zmian przekazane wyznaczonym członkom personelu właściwego organu przy wykorzystaniu wyznaczonych kanałów komunikacji.
Artykuł 7
Przechowywanie zapisów otrzymanych zgłoszeń
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby właściwe organy przechowywały zapisy wszystkich otrzymanych zgłoszeń naruszeń.
2. Właściwe organy niezwłocznie wysyłają potwierdzenie otrzymania zgłoszenia naruszenia złożonego na piśmie na adres pocztowy lub elektroniczny wskazany przez osobę zgłaszającą naruszenie, chyba że osoba zgłaszająca naruszenie jasno wyrazi sprzeciw wobec takiego działania lub właściwy organ ma uzasadnione powody, by sądzić, że potwierdzenie otrzymania zgłoszenia złożonego na piśmie zagrozi ochronie tożsamości osoby zgłaszającej naruszenie.
3. Jeżeli do celów zgłaszania naruszeń wykorzystywana jest nagrywana linia telefoniczna, właściwy organ ma prawo dokumentować zgłoszenie dokonane ustnie w formie:
a)
nagrania dźwiękowego rozmowy w formie trwałej i możliwej do wyszukania; lub
b)
kompletnego i dokładnego zapisu rozmowy przygotowanego przez wyznaczonych członków personelu właściwego organu. W przypadkach, w których osoba zgłaszająca naruszenie ujawni swoją tożsamość, właściwy organ zapewnia osobie zgłaszającej naruszenie możliwość sprawdzenia, poprawienia oraz zatwierdzenia zapisu rozmowy poprzez podpisanie takiego zapisu.
4. Jeżeli do celów zgłaszania naruszeń wykorzystywana jest nienagrywana linia telefoniczna, właściwy organ ma prawo dokumentować zgłoszenie dokonane ustnie w formie dokładnego protokołu rozmowy przygotowanego przez wyznaczonych członków personelu właściwego organu. W przypadkach, w których osoba zgłaszająca naruszenie ujawni swoją tożsamość, właściwy organ zapewnia osobie zgłaszającej naruszenie możliwość sprawdzenia, poprawienia oraz zatwierdzenia protokołu rozmowy poprzez podpisanie takiego protokołu.
5. Jeżeli dana osoba zażąda osobistego spotkania z wyznaczonymi członkami personelu właściwego organu w celu zgłoszenia naruszenia zgodnie z art. 6 ust. 3 lit. c), właściwe organy zapewniają przechowywanie kompletnych i dokładnych zapisów ze spotkania w trwałej i możliwej do wyszukania formie. Właściwy organ ma prawo dokumentować zapisy z osobistego spotkania w formie:
a)
nagrania dźwiękowego rozmowy w formie trwałej i możliwej do wyszukania; lub
b)
kompletnego i dokładnego protokołu spotkania przygotowanego przez wyznaczonych członków personelu właściwego organu. W przypadkach, w których osoba zgłaszająca naruszenie ujawni swoją tożsamość, właściwy organ zapewnia osobie zgłaszającej naruszenie możliwość sprawdzenia, poprawienia oraz zatwierdzenia protokołu spotkania poprzez podpisanie takiego protokołu.
Artykuł 8
Ochrona osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę
1. Państwa członkowskie ustanawiają procedury, które mają na celu zapewnienie skutecznej wymiany informacji oraz współpracy między właściwymi organami a wszelkimi innymi odpowiednimi organami zaangażowanymi w ochronę osób zatrudnionych na podstawie umowy o pracę, które zgłoszą właściwemu organowi naruszenie przepisów rozporządzenia (UE) nr 596/2014 lub którym zarzuca się popełnienie naruszenia, przed odwetem, dyskryminacją lub innymi rodzajami niesprawiedliwego traktowania, jakie występują w wyniku zgłoszenia naruszenia przepisów rozporządzenia (UE) nr 596/2014 lub w związku z takim zgłoszeniem.
2. Procedury przewidziane w ust. 1 mają na celu zapewnienie co najmniej następujących elementów:
a)
osoby zgłaszające naruszenie mają dostęp do kompleksowych informacji i doradztwa na temat środków odwoławczych i procedur dostępnych na mocy prawa krajowego w celu zapewnienia im ochrony przed niesprawiedliwym traktowaniem, w tym procedur dochodzenia odszkodowania pieniężnego;
b)
osoby zgłaszające naruszenie mają dostęp do skutecznego wsparcia ze strony właściwych organów w stosunku do jakiegokolwiek odpowiedniego organu zaangażowanego w ochronę tych osób przed niesprawiedliwym traktowaniem, w tym poprzez zaświadczenie o statusie osoby zgłaszającej naruszenie w przypadku sporów pracowniczych.
Artykuł 9
Procedury ochrony danych osobowych
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby właściwe organy przechowywały zapisy, o których mowa w art. 7, w ramach poufnego i bezpiecznego systemu.
2. Dostęp do systemu, o którym mowa w ust. 1, podlega ograniczeniom zapewniającym, aby dane przechowywane w ramach tego systemu były dostępne wyłącznie członkom personelu właściwego organu, którym taki dostęp jest niezbędny do celów wypełniania swoich obowiązków zawodowych.
Artykuł 10
Przekazywanie danych w ramach właściwego organu oraz poza właściwy organ
1. Państwa członkowskie zapewniają, aby we właściwych organach funkcjonowały odpowiednie procedury na potrzeby przekazywania danych osobowych osoby zgłaszającej naruszenie i osoby, której dotyczy zgłoszenie, zarówno w ramach właściwego organu, jak i poza właściwy organ.
2. Państwa członkowskie zapewniają, aby przy przekazywaniu danych związanych ze zgłoszeniem naruszenia w ramach właściwego organu lub poza właściwy organ nie ujawniono - bezpośrednio lub pośrednio - tożsamości osoby zgłaszającej naruszenie lub osoby, której dotyczy zgłoszenie, ani wszelkich innych odniesień do okoliczności sprawy, które umożliwiłyby wydedukowanie tożsamości osoby zgłaszającej naruszenie lub osoby, której dotyczy zgłoszenie, chyba że takie przekazanie jest zgodne z zasadami zachowania poufności, o których mowa w art. 5 ust. 1 lit. d).
Artykuł 11
Procedury ochrony osób, których dotyczy zgłoszenie
1. W przypadku, w którym tożsamość osób, których dotyczy zgłoszenie, nie jest podawana do wiadomości publicznej, dane państwo członkowskie zapewnia ochronę tożsamości tych osób przynajmniej w taki sam sposób, jak w przypadku osób, które są przedmiotem czynności wyjaśniających prowadzonych przez właściwy organ.
2. Procedury przewidziane w art. 9 mają również zastosowanie do ochrony tożsamości osób, których dotyczy zgłoszenie.
Artykuł 12
Przegląd procedur dokonywany przez właściwy organ
Państwa członkowskie zapewniają, aby właściwe organy regularnie, a przynajmniej raz na dwa lata przeprowadzały przegląd procedur na potrzeby otrzymywania zgłoszeń naruszeń oraz działań następczych w związku z tymi zgłoszeniami. Przy dokonywaniu przeglądu wspomnianych procedur właściwe organy uwzględniają swoje doświadczenie oraz doświadczenie innych właściwych organów i dostosowują procedury w odpowiedni sposób oraz stosownie do rozwoju sytuacji rynkowej i rozwoju technologicznego.
ROZDZIAŁ III
PRZEPISY KOŃCOWE
Artykuł 13
Transpozycja
Państwa członkowskie przyjmują i publikują, najpóźniej do dnia 3 lipca 2016 r. przepisy ustawowe, wykonawcze i administracyjne niezbędne do wykonania niniejszej dyrektywy. Niezwłocznie przekazują Komisji tekst tych przepisów.
Państwa członkowskie stosują te przepisy od dnia 3 lipca 2016 r.
Przepisy przyjęte przez państwa członkowskie zawierają odniesienie do niniejszej dyrektywy lub odniesienie takie towarzyszy ich urzędowej publikacji. Metody dokonywania takiego odniesienia określane są przez państwa członkowskie.
Artykuł 14
Wejście w życie
Niniejsza dyrektywa wchodzi w życie dwudziestego dnia po jej opublikowaniu w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej.
Artykuł 15
Adresaci
Niniejsza dyrektywa skierowana jest do państw członkowskich.
Sporządzono w Brukseli dnia 17 grudnia 2015 r.