ROZHODNUTÍ KOMISE
ze dne 23. července 2013
o státní podpoře SA.35062 (13/N-2), kterou Portugalsko poskytlo společnosti Caixa Geral de Depósitos
(oznámeno pod číslem C(2013) 4801)
(Pouze anglické znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
(2014/767/EU)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) uvedené dohody,
poté, co vyzvala členské státy a ostatní zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
(1)
Dne 28. června 2012 oznámila Portugalská republika (dále jen „Portugalsko“) rekapitalizační opatření ve prospěch společnosti Caixa Geral de Depósitos, S.A (dále jen „CGD“ nebo „banka“).
(2)
Dne 18. července 2012 přijala Komise rozhodnutí ve věci SA.35062 (12/NN) (dále jen „rozhodnutí o podpoře na záchranu“) (2), kterým schválila rekapitalizaci společnosti CGD provedenou dne 29. června 2012 jako podporu na záchranu.
(3)
E-mailem ze dne 27. září 2012 Portugalsko Komisi informovalo, že společnost Caixa Geral Finance Limited (dále jen „CGDF“), přidružený podnik společnosti CGD, vyplatí další den dividendy držitelům časově neomezených nekumulativních preferenčních akcií.
(4)
Dne 28. září 2012 společnost CGDF dividendy skutečně vyplatila.
(5)
Dne 18. prosince 2012 přijala Komise rozhodnutí ve věci SA.35062 (12/NN) (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení“) (3), kterým zahájila formální vyšetřovací řízení týkající se zneužití podpory na záchranu podle článku 16 nařízení Rady (ES) č. 659/1999 ze dne 22. března 1999, kterým se stanoví prováděcí pravidla k článku 108 smlouvy o fungování Evropské unie (4).
(6)
Zveřejněním uvedeného rozhodnutí Komise zúčastněné strany vyzvala, aby se vyjádřily k jejímu předběžnému závěru, že výplata dividend představuje porušení podmínek rozhodnutí o podpoře na záchranu, neobdržela však žádné související připomínky.
(7)
Kvůli naléhavosti případu Portugalsko výjimečně souhlasí s tím, aby bylo toto rozhodnutí přijato v angličtině.
2. POPIS
2.1. Příjemce
(8)
CGD je bankovní skupina, která je plně ve vlastnictví Portugalska. Ke dni 31. prosince 2012 vlastnila celková čistá aktiva (podle účetních pravidel) (5) ve výši 116,9 miliardy EUR a její celkové čisté úvěrové portfolio ke dni 31. prosince 2012 činilo 74,7 miliardy EUR. Činnosti této banky zahrnují mimo jiné celostátní i mezinárodní komerční bankovnictví (zejména ve Španělsku, v portugalsky mluvících částech Afriky, v Macau a v Brazílii), investiční bankovnictví, správu aktiv, poskytování specializovaných úvěrů a pojišťovnictví.
(9)
V roce 2012 měla skupina CGD vedoucí postavení ve většině obchodních oblastí, v nichž působí na domácím portugalském trhu (zejména úvěry a zálohy pro klienty, vklady klientů, pojištění, leasing, investiční bankovnictví a správa aktiv).
Tabulka 1
Hlavní finanční údaje společnosti CGD (podle účetních pravidel)
31.12.2012
Celková aktiva (v miliardách EUR)
116,9
Úvěry pro klienty (v miliardách EUR)
74,7
Retailové vklady (v miliardách EUR) (*)
71,4
Velkoobchodní tržní financování celkem (v miliardách EUR) (**)
35,2
Zaměstnanci, celá skupina
23 028
Počet poboček, celá skupina
1 293
Podíl na vnitrostátním trhu pro vklady
28,1 %
Podíl na vnitrostátním úvěrovém trhu
21,3 %
2.2. Události, které vedly k opatřením podpory
(10)
Od počátku krize státního dluhu měla společnost CGD problémy se získáváním přístupu na velkoobchodní finanční trhy. Potíže se projevily nejprve u přístupu na trhy střednědobého a dlouhodobého kapitálu a postupně se rozšířily i na trhy krátkodobých peněžních prostředků.
(11)
V důsledku toho musela společnost CGD snížit své spoléhání se na velkoobchodní financování a v prvním čtvrtletí roku 2010 aktivovala svůj plán likvidity, přičemž se snažila a) nalézt alternativní zdroje financování, především prostřednictvím zajištěného financování; b) zvětšit soubor způsobilého zajištění, který je přijatelný pro ECB; c) prodat nestrategická aktiva a d) předložit investorům a protistranám doklady o vlastní úvěruschopnosti.
(12)
Podle plánu hospodářské a finanční pomoci, který byl dohodnut mezi Portugalskem, Komisí, ECB a MMF, měla společnost CGD předložit finanční a kapitálový plán pro období 2011-2015, jenž měl podléhat čtvrtletnímu přezkumu. První verze finančního a kapitálového plánu byla předložena dne 26. července 2011 a byla předmětem následných revizí.
(13)
Co se týká solventnosti, ke dni 31. prosince 2011 činil poměr kmenového kapitálu tier 1 společnosti CGD vypočítaný podle pravidel rámce Basilej II 9,48 %. Cílem finančního a kapitálového plánu bylo dosáhnout do 31. prosince 2012 mimo jiné poměru kmenového kapitálu tier 1 ve výši 10 % podle pravidel rámce Basilej II v souladu s požadavky memoranda o porozumění, které bylo podepsáno mezi portugalskou vládou na straně jedné a MMF, Komisí a ECB na straně druhé. Podle doporučení Evropského orgánu pro bankovnictví (EBA) byl finanční a kapitálový plán aktualizován s ohledem na výši kapitálu, která má být držena ode dne 30. června 2012, s cílem uspokojit potřeby kapitálu, jež byly vypočítány podle výše státního dluhu a dluhů obcí u banky (dále jen „rezerva na státní dluh“), a potřebu kapitálu vyplývající ze zátěžových testů, které provedl orgán EBA (dále jen „požadavky orgánu EBA“).
(14)
Podle znění finančního a kapitálového plánu z května 2012 a na základě doporučení orgánu EBA byla zjištěna potřeba navýšit kapitál o 1,650 miliardy EUR.
2.3. Opatření podpory
(15)
Rekapitalizační opatření, která Portugalsko provedlo jako jediný akcionář společnosti CGD, spočívala v
i)
úpisu nově emitovaných kmenových akcií (dále jen „navýšení kapitálu“) v hodnotě 750 milionů EUR a
ii)
úpisu konvertibilních nástrojů (dále jen „CoCos“) vydaných společností CGD v hodnotě 900 milionů EUR, které jsou pro účely solventnosti podle požadavků orgánu EBA způsobilé jako kmenový kapitál tier 1.
(16)
Podrobný popis opatření podpory je uveden v 12. až 25. bodě odůvodnění rozhodnutí o podpoře na záchranu.
2.4. Formální vyšetřovací řízení týkající se zneužití podpory
(17)
Jak je uvedeno v 31. bodě odůvodnění rozhodnutí o podpoře na záchranu, Portugalsko se zavázalo, že zajistí, aby CGD (jakožto skupina) uplatňovala omezení týkající se chování, která odpovídala omezením vztahujícím se na banky, jež jsou rekapitalizovány v rámci nového režimu rekapitalizace úvěrových institucí v Portugalsku (6), včetně mimo jiné:
-
zákazu vyplácení dividend,
-
zákazu vyplácení kupónů a úroků z hybridních nástrojů a podřízených dluhových nástrojů, jež nevlastní Portugalsko, pokud neexistuje právní povinnost provést tuto platbu.
(18)
Dne 28. září 2012 vyplatila společnost CGDF, přidružený podnik společnosti CGD, bez předchozího schválení Komisí dividendy z časově neomezených nekumulativních preferenčních akcií ve výši 405 415 EUR. Tato částka odpovídá 0,025 % kapitálu, který byl vložen dne 29. června 2012.
(19)
V rozhodnutí o zahájení řízení zastávala Komise předběžný názor, že se na výplaty dividend, které společnost CGDF uskutečnila dne 28. září 2012, vztahuje zákaz vyplácení dividend, jenž platil pro společnost CGD podle rozhodnutí o podpoře na záchranu, a že výplata dividend představuje zneužití poskytnuté podpory na záchranu.
3. RESTRUKTURALIZACE SPOLEČNOSTI CGD
(20)
Společnost CGD předložila plán restrukturalizace, který obsahoval čtyři hlavní prvky:
-
snížení podílu cizích zdrojů v rozvaze skupiny CGD („deleveraging“) odprodejem pojištění a zbývajících nestrategických účastí a rovněž likvidací vedlejších aktiv,
-
zvýšení její provozní efektivnosti,
-
restrukturalizace činnosti společnosti CGD ve Španělsku,
-
splacení nástrojů CoCos v hodnotě 900 milionů EUR během období restrukturalizace.
Snížení podílu cizích zdrojů
(21)
Společnost CGD usilovala o snížení podílu cizích zdrojů v rozvaze již před navýšením kapitálu v červnu 2012. V období od prosince 2010 do června 2012 snížila banka svou bilanční sumu přibližně o 8,2 miliardy EUR (účetní pravidla).
(22)
Plán restrukturalizace počítá s dalším úsilím o snížení podílu cizích zdrojů. Plán předpokládá odprodej pojištění, společnosti Caixa Seguros, a jiných nestrategických účastí a rovněž likvidaci vedlejších aktiv, aby se společnost CGD mohla lépe zaměřit na své hlavní činnosti v oblasti retailového bankovnictví a uvolnit finanční prostředky, které následně posílí kmenový kapitál banky. Společnost CGD usiluje o další snížení podílu cizích zdrojů v rozvaze skupiny, a to o vedlejší aktiva v hodnotě [10-20] miliard EUR, což v porovnání s konsolidovanou rozvahou v prosinci 2012 (podle účetních pravidel) představuje snížení o [10-20] %. Prodej pojištění představuje důležitý prvek procesu snižování podílu cizích zdrojů a přispěje k tomuto snížení částkou ve výši přibližně […] (***) miliard EUR. Prodej zbývajících nestrategických účastí přispěje částkou ve výši [0-5] miliard EUR, splacení dluhu bývalé Banco Português de Negócios (dále jen „BPN“) částkou ve výši [0-5] miliard EUR a likvidace vedlejších aktiv ve Španělsku částkou ve výši [0-5] miliard EUR. Přibližně dvě třetiny vedlejšího portfolia ([10-20] miliard EUR) budou zlikvidovány do konce roku 2017 a zbytek tohoto portfolia bude zlikvidován po roce 2017.
(23)
Společnost Caixa Seguro má v Portugalsku vedoucí postavení na trhu, přičemž její tržní podíl v prosinci 2012 dosahoval 31 % v oblasti životního pojištění a 26 % v oblasti neživotního pojištění, včetně všeobecné pojišťovny poskytující životní i neživotní pojištění a specializovaných pojišťoven působících v oblasti zdravotního pojištění a pojištění automobilů. Ke dni 31. prosince 2012 připadalo na společnost Caixa Seguros 9,2 % konsolidovaných čistých aktiv společnosti CGD a tato společnost vytvořila čistý příjem ve prospěch akcionářů společnosti CGD ve výši 89,7 milionu EUR, a to na základě objemu přímého pojistného, který v roce 2012 dosáhl 3 195 milionů EUR.
(24)
Společnost CGD bude společnost Caixa Seguros restrukturalizovat, aby zlepšila její prodejnost a usnadnila proces prodeje. Společnost CGD může […]. Při procesu prodeje budou přípustné veškeré možné kombinace, které mohou sahat od […]. Plán restrukturalizace společnosti CGD předpokládá, že […].
(25)
Společnost CGD odprodá rovněž veškeré své zbývající nestrategické účasti v kotovaných portugalských společnostech do […], a tím sníží podíl cizích zdrojů ve své rozvaze přibližně o dalších [200-250] milionů EUR. Společnost CGD již odprodala většinu nestrategických účastí, což zajistilo výnosy ve výši přibližně 450 milionů EUR.
(26)
Společnost CGD mimoto zamýšlí postupně zlikvidovat portfolio aktiv, které vyplývá z dluhu zkrachovalé společnosti Banco Português de Negócios („BPN“) (7), v nominální hodnotě [0-5] miliardy EUR a s hodnotou čistých aktiv ve výši přibližně [0-5] miliardy EUR. Podle příslušného splátkového kalendáře se hodnota čistých aktiv do konce roku 2017 sníží o [40-50] % na [0-5] miliard EUR.
(27)
Společnost CGD zlikviduje rovněž vedlejší úvěrové portfolio, které pochází z jejích činností v oblasti retailového a velkoobchodního bankovnictví ve Španělsku. Toto portfolio má hodnotu ve výši přibližně [0-5] miliard EUR.
Provozní efektivnost
(28)
Druhým hlavním prvkem plánu restrukturalizace je zvýšení provozní efektivnosti banky. Společnost CGD přijala již v roce 2011 a 2012 opatření k optimalizaci nákladové základny a v porovnání s finančními údaji z období před krizí snížila mzdové náklady i prodejní, správní a režijní náklady svých vnitrostátních činností.
(29)
Společnost CGD bude v tomto úsilí o optimalizaci pokračovat dalším snižováním provozních nákladů v období restrukturalizace. Hlavní páky k dosažení dalších úspor představuje snížení počtu zaměstnanců banky a nové sjednání smluvně zajišťovaných služeb. Podle plánu restrukturalizace bude společnost CGD v období restrukturalizace pokračovat ve snižování svých mzdových nákladů a usilovat o jejich snížení o [5-10] % a v prosinci 2013 předpokládá mzdové náklady ve výši [500-550] milionů EUR a v prosinci 2017 ve výši [450-500] milionů EUR. Pokud jde o počet zaměstnanců, v Portugalsku se jejich počet sníží o [5-10] %. Zatímco v prosinci 2012 pracovalo v oblasti vnitrostátních činností v rámci retailového bankovnictví 9 401 zaměstnanců, do prosince 2017 chce společnost CGD tento počet snížit na [8 500 - 9 000] osob.
(30)
Vyšší provozní efektivnosti společnosti CGD bude dále dosaženo optimalizací sítě poboček, a to omezením sítě vnitrostátních poboček o [5-10] % z 840 poboček v červnu 2012 na [750-800] poboček do […]. Uzavření [70-80] poboček v Portugalsku v období od června 2012 do […] je součástí pravidelného procesu optimalizace za účelem přehodnocení a racionalizace přítomnosti společnosti CGD v oblasti vnitrostátního retailového bankovnictví a očekává se, že to povede k ročním úsporám ve výši [0-5] milionů EUR. Uzavřeno již bylo nebo se postupně uzavírá 58 poboček, zbývajících [10-20] poboček bude uzavřeno do […].
(31)
Provozní efektivnost společnosti CGD se zlepší rovněž zvýšením příjmů ze služeb a provizí, které v roce 2012 přispěly k celkovým čistým provozním příjmům přibližně 25 %, zatímco v portugalském bankovním sektoru činil příslušný podíl v průměru 29 %. Společnost CGD zavede nové struktury poplatků s cílem lépe sladit své zdroje příjmů se zdroji svých protějšků.
Restrukturalizace činností ve Španělsku
(32)
Třetí hlavní prvek plánu restrukturalizace se týká restrukturalizace bankovních operací ve Španělsku. Zatímco obecně si mezinárodní operace společnosti CGD v současnosti vedou mnohem lépe než vnitrostátní činnosti a významně přispívají k celkové výkonnosti banky, činnosti společnosti CGD ve Španělsku jsou ztrátové. Společnost CGD zahájila činnost v oblasti retailového bankovnictví ve Španělsku v roce 1991 poté, co získala společnosti Banco de Extremadura a Chase Manhattan España a posléze v roce 1995 společnost Banco Simeón. Tyto činnosti v oblasti retailového bankovnictví jsou v současnosti ve Španělsku provozovány prostřednictvím dceřiného podniku společnosti CGD s názvem Banco Caixa Geral (dále jen „BCG“). V roce 2007 zahájila společnost CGD rovněž činnost v oblasti velkoobchodního bankovnictví, která byla vykonávána v pobočce, kterou společnost CGD ve Španělsku zřídila a která se zaměřila na projekty v oblasti nemovitostí, související projektové financování a syndikované úvěry. Zatímco činnostem společnosti CGD v oblasti retailového bankovnictví ve Španělsku se v minulém desetiletí stěží dařilo dosáhnout hranice rentability, u činností v oblasti velkoobchodního bankovnictví byla situace ještě horší. Činnost v oblasti velkoobchodního bankovnictví, která byla zahájena těsně před finanční krizí, vykazovala velmi špatné výsledky a v poměrně krátkém časovém období do prosince 2012 dosáhla značných ztrát ve výši přibližně 250 milionů EUR. Velkoobchodní bankovnictví bude zcela ukončeno a […].
(33)
Společnost CGD však považuje Španělsko za klíčový trh, na němž chce zachovat svou přítomnost, zejména s cílem podpořit vývozní činnost portugalských malých a středních podniků. Činnost v oblasti retailového bankovnictví ve Španělsku bude proto zachována, ačkoli v mnohem menším měřítku. V zájmu opětovného dosažení ziskovosti činnosti se počet poboček sníží o [47-52] %, z 209 poboček v červnu 2012 na [100-110] poboček ke dni […]. Počet zaměstnanců podílejících se na činnostech ve Španělsku se sníží o [46-49] %, z 974 zaměstnanců v červnu 2012 na [500-523] zaměstnanců ke dni […].
(34)
Pokud jde o geografické pokrytí, společnost BCG zaměří svou činnost v oblasti retailového bankovnictví na oblast Galície, Castilla y León, Asturie a Extremadury, zachová pouze omezenou přítomnost v hlavních centrech přeshraničního obchodu (Madrid a Katalánsko) a velmi omezenou přítomnost s [0-5] pobočkami v každém regionu v oblastech, které mají významné přeshraniční vztahy a slouží jako důležitý zdroj financování španělských činností, a to v Baskicku, Andalusii, Aragónu a Valencii.
Splacení nástrojů CoCos
(35)
Cílem čtvrtého hlavního prvku plánu restrukturalizace, splacení nástrojů CoCos v hodnotě 900 milionů EUR během období restrukturalizace, je snížení průměrných nákladů společnosti CGD na financování. Splacení nástrojů CoCos by společnosti CGD mělo umožnit snížení podílu cizích zdrojů v rozvaze a zvýšení provozní ziskovosti. Zejména odprodej pojištění by měl uvolnit regulatorní kapitál, a tudíž umožnit předčasné splacení.
(36)
S cílem dosáhnout rovnováhy mezi cílem týkajícím se snižování průměrných nákladů financování na straně jedné a cílem spočívajícím v zachování dostatečné kapitálové rezervy na straně druhé plán restrukturalizace stanoví, že na splacení nástrojů CoCos použije společnost CGD v účetním období 2014 [50-60] % svého nadměrného kapitálu (tj. kapitálu převyšujícího použitelný požadavek na minimální kapitál podle evropských a portugalských právních předpisů (včetně pilíře 1 a 2) a kapitálovou rezervu ve výši [100-150] bazických bodů), v účetním období 2015 a v případě potřeby v dalších letech použije společnost CGD na splacení nástrojů CoCos [90-100] % svého nadměrného kapitálu.
(37)
V tabulce 2 jsou uvedeny hlavní finanční výhledy založené na účetních pravidlech, které jsou obsaženy v plánu restrukturalizace společnosti CGD:
Tabulka 2
Klíčové finanční údaje společnosti CGD pro období 2011-2017
Výsledovka
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Vývoj v období 2012-2017 (%)
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Hlavní
Celkem
Zisk před zdaněním
-90
- 545
- 303
- 367
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
[…]
[…]
Poměr nákladů k výnosům
57 %
54 %
52 %
52 %
[70-80] %
[60-70] %
[60-70] %
[60-70] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
- [20-30]
- [20-30]
Zaměstnanci
17 502
23 205
17 296
23 028
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[0-5]
- [20-30]
Pobočka
1 344
1 344
1 293
1 293
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5]
- [0-5]
ROE
-2,5 %
-7,4 %
-5,5 %
-6,3 %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…]
[…]
Rozvaha
2011
2012
2015
2017
Vývoj v období 2012-2017 (%)
Aktiva
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Úvěry klientům (netto)
78 248
75 095
3 153
74 713
71 338
3 375
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5] %
- [0-5]
- [60-70]
Nesplácené půjčky
4 800
4 727
72
6 551
6 427
124
[10 000 -15 000 ]
[9 500 -10 000 ]
[400-450]
[10 000 -15 000 ]
[10 000 -15 000 ]
[500-550]
[60-70] %
[60-70]
[300-350]
Aktiva celkem
120 642
103 262
17 380
116 857
100 333
16 523
[100 000 -150 000 ]
[95 000 -100 000 ]
[8 500 -9 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[5 000 -10 000 ]
- [5-10] %
[0-5]
- [60-70]
Rizikově vážená aktiva
69 021
66 207
2 813
68 315
65 963
2 352
[65 000 -70 000 ]
[60 000 -65 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[65 000 -70 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[0-5] %
[0-5]
- [50-60]
Pasiva
2011
2012
2015
2017
Vývoj v období 2012-2017 (%)
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Celkem
Hlavní
Vedlejší
Centrální banka
9 013
9 013
0
10 300
10 300
0
[5 000 -10 000 ]
[5 000 -10 000 ]
[0-5]
[2 000 -2 500 ]
[2 000 -2 500 ]
[0-5]
- [70-80] %
- [70-80]
-
Závazky vůči klientům
70 587
64 030
6 557
71 404
65 545
5 859
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[75 000 -80 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[5-10] %
[10-20]
- [70-80]
Pasiva celkem
120 642
114 085
6 557
116 857
110 997
5 859
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[1 500 -2 000 ]
- [5-10] %
- [0-5]
- [70-80]
Poměr úvěrů k vkladům
122 %
117 %
n.a.
114 %
109 %
n.a.
[100-150] %
[100-150] %
n.a.
[90-100] %
[90-100] %
n.a.
- [10-20] %
- [10-20]
EBA CT1
n.a.
n.a.
n.a.
9,5 %
9,6 %
9,5 %
[5-10] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20]
[0-5]
4. STANOVISKO PORTUGALSKÝCH ORGÁNŮ
4.1. Stanovisko portugalských orgánů k plánu restrukturalizace
(38)
Portugalsko považuje navýšení kapitálu za státní podporu, zejména vzhledem k současné situaci na trhu a skutečnosti, že navýšení kapitálu bylo provedeno současně s úpisem nástrojů CoCos.
(39)
Portugalsko uznává, že úpis nástrojů CoCos představuje státní podporu, a to vzhledem ke skutečnosti, že podmínky úpisu byly v souladu s podmínkami, jež jsou stanoveny v novém režimu rekapitalizace, který představuje státní podporu (8).
(40)
Portugalsko uvedlo, že společnost CGD má pro portugalský finanční systém systémový význam, že opatření byla nezbytná k tomu, aby kapitál společnosti CGD odpovídal potřebám kapitálu, jak byly zjištěny v hodnocení portugalské centrální banky Banco de Portugal (dále jen „BdP“) a trojky, a že podmínky opatření podpory společně s podmínkami uvedenými v závazcích týkajících se restrukturalizace společnosti CGD obsahují dostatečné záruky proti možnému zneužití a narušení hospodářské soutěže.
4.2. Stanovisko portugalských orgánů k řízení o zneužití podpory
(41)
Portugalsko nepovažuje platby pro držitele časově neomezených nekumulativních preferenčních akcií za výplatu dividend, nýbrž za vyplacení kupónů, které mohou být vyplaceny, existuje-li právní povinnost tak učinit.
(42)
Portugalsko uvedlo, že podle základních podmínek časově neomezených nekumulativních preferenčních akcií by nevyplacení dividend bance znemožnilo zpětný odkup nebo splacení rovnocenných či podřízených závazků, a to až do dne čtvrté po sobě následující výplaty dividend, k němuž jsou dividendy vyplaceny v plné výši. Portugalsko se domnívá, že zpětný odkup nástrojů CoCos, s ohledem na nějž obdrželo výslovný závazek ze strany společnosti CGD, představuje takovýto zpětný odkup rovnocenných nebo podřízených závazků.
(43)
Portugalsko potvrdilo, že souhlasilo s výplatou dividend na základě předpokladů, že jejich nevyplacení by společnosti CGD znemožnilo zpětný odkup nástrojů CoCos v následujících dvanácti měsících, a že pokud by během pětiletého období veřejné investice nebyly vyplaceny žádné dividendy, nemohla by společnost CGD nástroje CoCos odkoupit vůbec, aniž by porušila smluvní povinnosti. Podle názoru Portugalska by tato prodleva nebyla slučitelná s prvořadou povinností minimalizovat výši a dobu trvání státní podpory poskytnuté společnosti CGD. Portugalsko se proto domnívá, že tyto okolnosti vedly fakticky k tomu, že výplata dividend byla právně závazná.
4.3. Závazky portugalských orgánů
(44)
Portugalsko přijalo řadu závazků týkajících se plánu restrukturalizace (dále jen „závazky“), které jsou připojeny k tomuto rozhodnutí.
(45)
Aby bylo zajištěno řádné plnění jednotlivých závazků, zavázaly se portugalské orgány jmenovat kontrolního správce (dále jen „kontrolní správce“), který bude sledovat veškeré závazky, jež přijaly portugalské orgány a společnost CGD vůči Komisi.
5. POSOUZENÍ
5.1. Existence státní podpory
(46)
V čl. 107 odst. 1 Smlouvy je stanoveno, že podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, jsou, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy, neslučitelné s vnitřním trhem.
(47)
Hodnocení opatření jakožto státní podpory vyžaduje, aby byly kumulativně splněny tyto podmínky: a) opatření musí být financováno ze státních prostředků; b) musí poskytovat selektivní výhodu, která může zvýhodnit určité podniky nebo určitá odvětví výroby; c) opatření narušuje nebo může narušit hospodářskou soutěž a může ovlivnit obchod mezi členskými státy.
(48)
Z důvodů uvedených ve 33. až 42. bodě odůvodnění rozhodnutí o podpoře na záchranu již Komise konstatovala, že opatření představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Rekapitalizační opatření spočívající v úpisu nových kmenových akcií v hodnotě 750 milionů EUR a v úpisu nástrojů CoCos v hodnotě 900 milionů EUR provedlo Portugalsko, a zahrnují tudíž státní prostředky. Opatření poskytla společnosti CGD selektivní výhodu a umožnila jí navýšit kapitál za příznivějších podmínek, než by bylo možné získat na trhu. CGD je mezinárodně působící banka, která soutěží s dalšími bankami v Portugalsku a v jiných zemích. Výhoda, která jí byla poskytnuta, proto může ovlivnit obchod uvnitř Unie a narušit hospodářskou soutěž.
5.2. Slučitelnost podpory s vnitřním trhem
(49)
Co se týká slučitelnosti podpory, která byla poskytnuta společnosti CGD, s vnitřním trhem, Komise musí za prvé určit, zda lze podporu posoudit podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy, tj. zda podpora napravuje vážnou poruchu v portugalském hospodářství. Poté musí Komise s použitím tohoto právního základu posoudit, zda jsou navrhovaná opatření v souladu s vnitřním trhem.
5.2.1. Právní základ slučitelnosti podpory
(50)
Podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy je Komise oprávněna prohlásit podporu za slučitelnou s vnitřním trhem, pokud má „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(51)
Pokud jde o portugalské hospodářství, existence vážné poruchy byla potvrzena při schválení různých opatření, která portugalské orgány přijaly v boji proti finanční krizi, ze strany Komise. Komise zejména ve svém posledním schválení prodloužení portugalského režimu rekapitalizace (9) uznala, že i nadále existuje hrozba vážné poruchy v portugalském hospodářství a že státní podpora bank je vhodná k nápravě této poruchy. Komise bere na vědomí, že v době, kdy byla opatření podpory provedena, čelil portugalský bankovní systém vážným potížím v důsledku skutečnosti, že některé portugalské banky byly vysoce zadlužené, měly vysoký poměr úvěrů k vkladům a musely se vypořádat s rostoucím podílem nesplácených půjček. Komise bere rovněž na vědomí, že Portugalsko dostává od členských států eurozóny finanční pomoc, jejíž část je vyhrazena na podporu portugalských bank (10).
(52)
Vzhledem k systémovému významu společnosti CGD, která je v Portugalsku přední bankou, a k významu jejích úvěrových činností pro portugalské hospodářství Komise uznává, že nesplnění vyšších kapitálových požadavků z její strany by mělo pro portugalské hospodářství vážné důsledky.
(53)
Vzhledem k současné situaci portugalského hospodářství a rozšířenému nedostatečnému přístupu bank na mezinárodní trhy a trhy velkoobchodního financování se Komise domnívá, že jsou splněny požadavky nezbytné k tomu, aby byla státní podpora schválena podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
5.2.2. Slučitelnost podpory se sdělením o restrukturalizaci a sdělením o prodloužení
(54)
Veškerá opatření označená za státní podporu byla provedena v rámci restrukturalizace společnosti CGD. Sdělení Komise o návratu k životaschopnosti a hodnocení restrukturalizačních opatření ve finančním sektoru v současné krizi podle pravidel pro státní podporu (dále jen „sdělení o restrukturalizaci“) (11) stanoví pravidla vztahující se na poskytování podpory na restrukturalizaci finančním institucím v současné krizi. Ve sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že aby byla restrukturalizace finanční instituce v současné finanční krizi slučitelná s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy, musí i) vést k obnovení životaschopnosti banky, ii) zahrnovat dostatečný vlastní příspěvek příjemce (sdílení nákladů) a zajistit, aby byla podpora omezena na nezbytné minimum, a iii) obsahovat dostatečná opatření omezující narušení hospodářské soutěže.
(55)
Bez ohledu na požadavky uvedené ve sdělení o restrukturalizaci je v bodě 14 sdělení Komise o použití pravidel pro poskytování státní podpory ve prospěch bank v souvislosti s finanční krizí od 1. ledna 2012 (dále jen „sdělení o prodloužení z roku 2011“) (12) stanoveno, že „při posuzování dlouhodobé životaschopnosti bank vezme Komise plně v úvahu prvky, které naznačují, že banky by mohly být v dlouhodobém výhledu životaschopné i bez výrazné restrukturalizace, zejména v případech, kdy nedostatek kapitálu souvisí především s krizí důvěry ve státní dluhy, kapitálové vklady z veřejných prostředků jsou omezeny na výši nutnou pro kompenzaci ztrát způsobených uváděním [evropských] státních dluhopisů na trh bankami, které jsou jinak životaschopné, a kdy z analýzy vyplývá, že příslušné banky nepodstupovaly při nákupu státních dluhů nepřiměřené riziko“.
(56)
V této souvislosti Komise podotýká, že potřeby společnosti CGD v oblasti kapitálu v zásadě souvisely s krizí důvěry ve státní dluhy Portugalska. Ačkoli nebyly způsobeny přímo dopadem uvádění státních dluhopisů na trh, jejich příčina byla srovnatelná, jelikož orgán EBA vyžadoval, aby banky v souvislosti s objemem státních dluhopisů v rozvaze vytvořily kapitálovou rezervu (tzv. „rezerva na státní dluhopisy“), a jelikož se v důsledku toho zvýšily požadavky na minimální kapitál.
(57)
Z celkového požadavku na kapitálovou rezervu společnosti CGD ve výši 1 650 milionů EUR, který stanovil orgán EBA a který vedl k potřebě státní podpory v této výši, připadala na expozici vůči portugalským státním dluhopisům částka ve výši 1 073 milionů EUR (65 %). Analýza Komise rovněž ukázala, že společnost CGD nepodstupovala při nákupu státních dluhopisů nepřiměřené riziko. Portfolio státních dluhopisů bylo získáno prostřednictvím transakcí typu „carry trade“ (financovaných z jednoletých půjček ECB). Ačkoli tyto transakce mohly být za určitých okolností považovány za nadprůměrně rizikové, získané dluhopisy představovaly způsobilý kolaterál a příslušné ratingové hodnocení bylo značně vyšší než investiční stupeň (AA- v případě Portugalska).
(58)
Z těchto důvodů provede Komise příslušné posouzení podle bodu 14 sdělení o prodloužení z roku 2011.
Obnovení životaschopnosti
(59)
Jak Komise uvedla ve sdělení o restrukturalizaci, dotyčný členský stát musí předložit komplexní plán restrukturalizace, z nějž je patrné, jak bude obnovena dlouhodobá životaschopnost příjemce bez státní podpory, a to v přiměřené lhůtě nepřesahující pět let. Dlouhodobé životaschopnosti je dosaženo, je-li banka schopna soutěžit na kapitálovém trhu na základě svých vlastních schopností a v souladu s požadavky vyplývajícími z příslušných právních předpisů. Aby tak mohla banka činit, musí být - s přihlédnutím ke svému rizikovému profilu - schopna pokrýt veškeré své náklady a vykazovat přiměřenou návratnost vlastního kapitálu. Obnovení životaschopnosti by mělo vycházet hlavně z interních opatření a být založeno na hodnověrném plánu restrukturalizace.
(60)
Portugalsko předložilo plán restrukturalizace společnosti CGD s pětiletým časovým horizontem do roku 2017, který prokazoval obnovení životaschopnosti na konci období restrukturalizace.
(61)
V bodě 10 sdělení o restrukturalizaci se vyžaduje, aby navrhovaná restrukturalizační opatření napravila problémy příjemce. V této souvislosti bere Komise na vědomí, že se plán restrukturalizace zabývá hlavním problémem společnosti CGD, tj. celkově nedostatečnou ziskovostí vnitrostátních bankovních operací, které představují 80 % její činnosti. Slabé výsledky vnitrostátních činností společnosti CGD mohou být jen částečně vyrovnány kladnými výsledky u mezinárodních operací společnosti CGD, ačkoli ty v minulosti vykazovaly a vykazují i v současnosti v průměru kladnou návratnost použitého kapitálu (ROCE). V roce 2012 dosáhly například bankovní činnosti v Angole ROCE ve výši [50-60] %, v Mosambiku ve výši [20-30] %, v Jižní Africe ve výši [20-30] % a v Macau ve výši [20-30] %. Pro srovnání, bankovní činnosti společnosti CGD v Portugalsku dosáhly v roce 2012 ROCE ve výši -[10-20] %. Jelikož mezinárodní činnosti sice přispívají kladně k celkové ekonomické situaci skupiny CGD, avšak představují malou část činnosti, zaměřuje se plán restrukturalizace na zvýšení ziskovosti vnitrostátních operací.
(62)
Komise hodnotí kladně skutečnost, že společnost CGD přijala opatření k snížení mzdových a správních nákladů ještě před obdržením státní podpory. Současná makroekonomická situace a vyhlídky domácího bankovního trhu však vyžadují rozhodnější přístup, jako je snaha o optimalizaci, jak je uvedeno v plánu restrukturalizace. Cílené snížení počtu zaměstnanců banky vedoucí k snížení počtu pracovníků v Portugalsku v oblasti bankovnictví z 9 401 na [8 500-9 000] osob v období restrukturalizace, a tudíž předpokládané snížení mzdových nákladů o [5-10] %, představuje vhodný způsob dosažení potřebných úspor, zejména s přihlédnutím ke skutečnosti, že dojde rovněž k významnému snížení rozpočtu na správní náklady.
(63)
Analýza Komise týkající se sítě poboček společnosti CGD původně ukázala, že existuje prostor pro zlepšení, pokud jde o pobočky s jednoznačně nedostatečnými výsledky. Pravidelný proces hodnocení poboček, který společnost CGD nyní zavedla, představuje vhodný přístup ke sledování výkonnosti maloobchodní sítě, aby bylo možno v případě potřeby upravit přítomnost na domácím trhu. V plánu restrukturalizace společnost CGD stanovila, že vnitrostátní síť poboček omezí o [5-10] % a uzavře [70-80] z celkem 840 poboček. Podle názoru Komise tato cílená redukce přizpůsobuje přítomnost společnosti CGD na domácím trhu náležitě tržním požadavkům, přičemž celkově zachovává odpovídající úroveň služeb poskytovaných klientům.
(64)
Komise bere rovněž na vědomí, že vyšší provozní efektivnosti společnosti CGD bude dosaženo i zvýšením příjmu ze služeb a provizí po zavedení nových struktur poplatků. Tento vyšší příjem z poplatků a provizí se jeví jako odůvodněný vzhledem k tomu, že na straně jedné je podíl provizí ve výsledovce společnosti CGD v porovnání s průměrem v portugalském bankovním sektoru poměrně nízký a na straně druhé má banka plnou kontrolu nad použitelnými strukturami poplatků.
(65)
Co se týká snižování podílu cizích zdrojů v rozvaze, Komise bere na vědomí, že plán restrukturalizace společnosti CGD je náležitě vyvážený a zamezuje vytvoření negativních dopadů na oživení portugalského hospodářství, ačkoli související opatření celkově představují částku ve výši [10-20] miliard EUR, což odpovídá snížení bilanční sumy o [10-20] %. Pokud by společnost CGD jakožto největší portugalská banka jednoduše snížila výši rozpočtu určeného na úvěry, mohla by přispět k úvěrové krizi a poškodit reálnou ekonomiku. Tomuto výsledku zabránila skutečnost, že hlavní zdroje snah společnosti CGD o snížení podílu cizích zdrojů nesouvisejí s výší úvěrů, které mohou být poskytnuty portugalskému hospodářství. Odprodejem pojištění, prodejem zbývajících nestrategických účastí, splacením dluhu bývalé společnosti BPN a likvidací vedlejších úvěrů ve Španělsku nebyla úvěrová kapacita společnosti CGD nepříznivě dotčena. Snahy o snížení podílu cizích zdrojů jsou proto náležitě zacílené, jelikož společnosti CGD umožňují zaměřit se na hlavní činnost v oblasti retailového bankovnictví a uvolňují finanční prostředky, které mohou posílit kmenový kapitál banky, a současně zamezují možným negativním dopadům snížení podílu cizích zdrojů na portugalské hospodářství.
(66)
Komise bere na vědomí rovněž závazek společnosti CGD vůči portugalské vládě týkající se přidělení částky ve výši 30 milionů EUR ročně do fondu, který bude investovat do vlastního kapitálu malých a středních podniků a podniků se střední tržní kapitalizací s cílem zajistit financování pro reálnou ekonomiku v Portugalsku. Tyto investice nebudou zahrnovat nabývání majetkových účastí v konkurenčních podnicích a Komise se domnívá, že nepředstavují ani činnosti narušující trh ve smyslu bodu 23 sdělení o restrukturalizaci. Tento závazek neobsahuje nic, co by mohlo společnosti CGD poskytnout další výhodu, a Komise proto nemusí v tomto rozhodnutí status uvedeného závazku blíže posuzovat.
(67)
Co se týká odprodeje pojišťovacích činností společnosti CGD, společnost Caixa Seguros je nutné restrukturalizovat s cílem zlepšit její prodejnost, jak je uvedeno v plánu restrukturalizace společnosti CGD. Společnost CGD navrhla k uskutečnění prodeje společnosti Caixa Seguros v období restrukturalizace přiměřený přístup.
(68)
Změna u bankovních operací společnosti CGD ve Španělsku představuje významný prvek plánu společnosti CGD k dosažení celkově kladného zisku v krátkém časovém horizontu. Zejména vzhledem ke skutečnosti, že činnosti ve Španělsku nebyly ziskové již určitou dobu a přispívaly negativně k situaci společnosti ještě před začátkem finanční krize, je k řešení tohoto problému zapotřebí rozhodný přístup.
(69)
V plánu restrukturalizace uvedla společnost CGD jak upřednostňovanou možnost ukončit velkoobchodní činnosti ve Španělsku a maloobchodní činnosti restrukturalizovat a zachovat v menším měřítku, tak i alternativy, konkrétně úplné ukončení činnosti, zbavení se těchto činností ve formě odprodeje nebo výměny aktiv, jejich postupnou likvidaci nebo hledání partnera pro společný podnik. Všechny tyto alternativy však mají určité stinné stránky a podle očekávání by vedly k značným kapitálovým ztrátám. Společnost CGD proto dospěla k závěru, že z ekonomického hlediska je nejlepší možností restrukturalizace španělských činností.
(70)
Komise se domnívá, že restrukturalizace španělských činností v současné makroekonomické situaci bude problematická, současně však uznává, že by alternativní přístupy mohly být nákladnější. Komise hodnotí kladně, že velkoobchodní činnosti byly ukončeny a že společnost BCG každopádně zlikviduje významné portfolio vedlejších aktiv plynoucích ze španělských činností, významně omezí svou přítomnost ve Španělsku přibližně o [50-60] % a zkoumá možnosti úspor nákladů využíváním služeb, které jsou dostupné ve skupině.
(71)
Podle názoru Komise je však nutné posílit cíl spočívající v dosažení pozitivních změn u činností ve Španělsku co nejdříve. Z tohoto důvodu považuje Komise za nezbytné, aby Portugalsko přijalo závazek, že společnost BCG buď do […] splní klíčové ukazatele výkonnosti uvedené v bodě 4.2.7.3.1.5 závazků uvedených v příloze, co se týká příslušných prahových hodnot mzdových a správních nákladů, poměru nákladů k výnosům, financování, vkladů, nových úvěrů, čistého rozpětí a nesplácených půjček, nebo v případě, že těchto ukazatelů nedosáhne, nové podnikání ve Španělsku zastaví a všechny španělské činnosti ukončí. S ohledem na tuto záruku a neexistenci alternativ v krátkodobém horizontu Komise uznává plán týkající se dosažení pozitivních výsledků u činností v oblasti retailového bankovnictví ve Španělsku jako součást plánu restrukturalizace společnosti CGD.
(72)
Komise se rovněž domnívá, že plán restrukturalizace společnosti CGD je hodnověrný, a to i v případě, že by současná složitá ekonomická situace v Portugalsku trvala déle, než se předpokládá v základním scénáři. Společnost CGD předpokládá, že se rizikové úvěry v období restrukturalizace dále zvýší z již nyní vysoké úrovně 12 % na [10-20] % na konci roku 2017. Banka předpokládá rovněž zvýšení rezerv na rizikové úvěry na [50-60] %. Lze mít za to, že tento ukazatel krytí je v souladu s ukazatelem u ostatních portugalských bank, které neobdržely státní kapitál, například Banco Espirito Santo nebo Banco Santander Totta. Ukazatel krytí ve společnosti CGD je nutno posoudit na základě skutečnosti, že banka má tradičně silnou pozici jako poskytovatel hypoték ve Španělsku, a má tudíž ve svém úvěrovém portfoliu vysoký podíl hypoték s průměrným poměrem mezi úvěrem a hodnotou ve výši přibližně [70-80] %. S přihlédnutím k těmto faktorům se zdá, že krytí rizikových úvěrů ve výši [50-60] % je přiměřené, pokud jde o uhrazení budoucích ztrát společnosti CGD z úvěrů v období restrukturalizace.
(73)
Komise bere rovněž na vědomí, že všechna opatření uvedená v plánu restrukturalizace jsou motivována obnovením životaschopnosti společnosti CGD a vedou k uspokojivé úrovni ziskovosti, jak naznačuje návratnost vlastního kapitálu (ROE) ve výši [5-10] % u bankovních činností společnosti CGD v Portugalsku, která představuje cíl ke dni 31. prosince 2017, a rovněž ROE ve výši [5-10] % u konsolidovaných výsledků všech činností skupiny CGD ke dni 31. prosince 2017.
Podpora omezená na minimum, vlastní příspěvek a sdílení nákladů
(74)
Ve sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že je nezbytný přiměřený příspěvek příjemce, aby byla podpora omezena na minimum a zabráněno narušení hospodářské soutěže a morálnímu hazardu. Za tímto účelem se v něm stanoví, že i) je nutno omezit restrukturalizační náklady i výši podpory a ii) je nezbytný významný vlastní příspěvek.
(75)
Plán restrukturalizace společnosti CGD neobsahuje žádné prvky, které by naznačovaly, že podpora převyšuje prostředky, jež jsou nezbytné k obnovení dlouhodobé životaschopnosti. Jak je popsáno v 13. bodě odůvodnění, nedostatek kapitálu, který bylo nutno odstranit, byl stanoven na základě memoranda o porozumění schváleného mezi portugalskou vládou na straně jedné a MMF, ECB a Komisí na straně druhé.
(76)
Podle bodu 34 sdělení o restrukturalizaci je jednou z nejvhodnějších možností, jak omezit narušení hospodářské soutěže, patřičné protiplnění za případnou státní intervenci. Komise v této souvislosti bere na vědomí, že za kapitál poskytnutý ve formě nástrojů CoCos bylo poskytnuto patřičné protiplnění v souladu s pokyny Komise a ECB (13). Protiplnění za nástroje CoCos začíná ve výši 8,5 % v prvním roce a postupem času se bude zvyšovat, přičemž za celé investiční období bude průměrná roční výše protiplnění činit 9,2 %. Mechanismus navýšení bude společnost CGD vybízet k ukončení státní intervence.
(77)
Komise bere na vědomí, že podle plánu restrukturalizace a souvisejících závazků použije společnost CGD nadměrný kapitál k úplnému splacení nástrojů CoCos (viz oddíl 5 závazků).
(78)
Na splacení nástrojů CoCos v hodnotě 900 milionů EUR použije společnost CGD v roce 2014 [50-60] % svého nadměrného kapitálu a v roce 2015 a v následujících letech [90-100] % nadměrného kapitálu. Mechanismus splácení snižuje kapitálovou rezervu, kterou může společnost CGD držet ve své rozvaze, a tudíž zajišťuje, aby byla podpora po celé období restrukturalizace omezena na nezbytné minimum.
(79)
Dále je důležité uvést, že odprodej pojištění uvolní regulatorní kapitál, a tudíž učiní pravděpodobnějším, že společnost CGD bude mít nadměrný kapitál, který lze použít k splacení nástrojů CoCos, a přispěje tak k restrukturalizačním nákladům vlastními prostředky.
(80)
Komise však podotýká, že společnost CGD nedodržela zákaz vyplacení dividend, nýbrž vyplatila dividendy ve výši 405 415 EUR v rozporu se závazkem, který Portugalsko přijalo v souvislosti s rozhodnutím o podpoře na záchranu.
(81)
Zákaz vyplácení dividend a kupónů má zamezit odlivu finančních prostředků, a tudíž zajistit splacení podpory a omezení státní podpory na nezbytné minimum. Za tímto účelem by mělo být pokud možno vyloučeno, aby ze státní podpory měli případný prospěch akcionáři banky a držitelé hybridních kapitálových nástrojů a podřízených dluhových nástrojů.
(82)
Jelikož společnost CGD byla s to vyplatit dividendy, bylo prokázáno, že výše podpory nebyla omezena na nezbytné minimum. Informace, které společnost CGD poskytla v průběhu vyšetřovacího řízení týkajícího se zneužití podpory, nezměnily hodnocení Komise uvedené v rozhodnutí o zahájení řízení, že se platby pokládají za výplatu dividend, na niž se vztahuje zákaz vyplácení dividend stanovený v rozhodnutí o podpoře na záchranu, nebo že musí existovat právní povinnost provést platbu, jež by umožnila výplatu dividend podle rozhodnutí o podpoře na záchranu.
(83)
Komise vyvozuje závěr, že opatření podpory ve výši 1 650 milionů EUR byla omezena na nezbytné minimum s výjimkou částky ve výši 405 425 EUR, která byla použita na vyplacení dividend. V této souvislosti Komise bere na vědomí zejména závazek společnosti CGD splatit Portugalsku částku odpovídající výplatě dividend, a tudíž částku, o níž poskytnutá podpora překročila nezbytné minimum. Vzhledem k tomuto závazku se má za to, že podpora je omezena na nezbytné minimum.
(84)
Komise bere rovněž na vědomí, že se Portugalsko zavázalo dodržovat zákaz vyplácení dividend, kupónů a úroků (viz bod 6.7 závazků).
(85)
V bodě 24 sdělení o restrukturalizaci je dále stanoveno, že prostředkem k dosažení sdílení nákladů je i patřičné protiplnění za státní kapitál. Jak je uvedeno v 76). bodě odůvodnění, Komise se domnívá, že za kapitál poskytnutý ve formě nástrojů CoCos bylo poskytnuto patřičné protiplnění.
(86)
Komise bere rovněž na vědomí, že společnost CGD již provedla opatření k snížení nákladů, zejména snížila počet zaměstnanců a omezila síť poboček v Portugalsku, a bude v těchto opatřeních pokračovat, čímž přispívá k restrukturalizačním nákladům prostřednictvím interních opatření.
(87)
Z těchto důvodů vyvozuje Komise závěr, že plán restrukturalizace zajišťuje, aby byla podpora omezena na nezbytné minimum, a předpokládá přiměřený vlastní příspěvek a sdílení nákladů.
Omezení narušení hospodářské soutěže
(88)
V oddíle 4 sdělení o restrukturalizaci se vyžaduje, aby plán restrukturalizace obsahoval opatření omezující narušení hospodářské soutěže. Tato opatření by měla být přizpůsobena konkrétním podmínkám na trzích, na kterých banka, jež přijala státní podporu, působí po restrukturalizaci. Povaha a forma takových opatření bude záležet na dvou kritériích: zaprvé na výši podpory a podmínkách a okolnostech, za kterých byla podpora udělena, a zadruhé na vlastnostech trhu či trhů, na kterých bude příjemce působit. Komise musí přihlédnout i k rozsahu vlastního příspěvku příjemce a sdílení nákladů v období restrukturalizace.
(89)
Komise připomíná, že společnost CGD obdržela státní podporu ve formě kapitálových injekcí a nástrojů CoCos v hodnotě 1 650 milionů EUR. Výše podpory odpovídá 2,3 % rizikově vážených aktiv společnosti CGD (14), což je poměrně nízká hodnota. Jelikož za nástroje CoCos je poskytnuto patřičné protiplnění, jsou k omezení narušení hospodářské soutěže zapotřebí pouze mírná opatření.
(90)
K omezení narušení hospodářské soutěže přispěje přiměřené omezení velikosti společnosti CGD z hlediska bilanční sumy, geografického pokrytí a počtu zaměstnanců. Zatímco odprodej společnosti Caixa Seguros a omezení velikosti a restrukturalizace činnosti ve Španělsku přispějí k obnovení životaschopnosti banky, zbývající snížení bilanční sumy se považuje za vhodné v porovnání s narušením hospodářské soutěže vyplývajícím z podpory.
(91)
Kromě těchto strukturálních opatření přijalo Portugalsko rovněž řadu omezení týkajících se chování. Komise bere na vědomí závazky týkající se chování uvedené v oddíle 6 závazků, jako je zákaz uvádět v reklamě státní podporu a zákaz agresivních obchodních praktik, které společnosti CGD zabrání v tom, aby podporu využila k tržnímu chování, které narušuje hospodářskou soutěž. Komise vítá zejména zákaz akvizic, který zajišťuje, že státní podpora nebude použita k převzetí konkurentů, nýbrž že bude sloužit zamýšlenému účelu, tj. obnovení životaschopnosti společnosti CGD.
(92)
Komise se celkově domnívá, že existují dostatečné záruky, které omezují možné narušení hospodářské soutěže, zejména vzhledem k použití bodu 14 sdělení o prodloužení z roku 2011 v důsledku událostí, které vedly k potřebě státní podpory, a to rezervy na státní dluhopisy vyžadované orgánem EBA.
5.3. Monitorování
(93)
Podle oddílu 5 sdělení o restrukturalizaci musí být pravidelně předkládány zprávy, aby Komise mohla ověřit, že je plán restrukturalizace řádně prováděn.
(94)
Řádné provádění plánu restrukturalizace a úplné a řádné plnění všech závazků obsažených v příloze týkající se závazků bude navíc průběžně sledovat nezávislý, dostatečně kvalifikovaný kontrolní správce.
ZÁVĚR
Vzhledem k závazkům, které Portugalsko přijalo, se vyvozuje závěr, že podpora na restrukturalizaci je omezena na nezbytné minimum, že je dostatečně odstraněno narušení hospodářské soutěže a že předložený plán restrukturalizace je schopen obnovit dlouhodobou životaschopnost společnosti CGD. Podpora na restrukturalizaci by proto měla být prohlášena za slučitelnou s vnitřním trhem podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
Státní podpora spočívající v úpisu nově emitovaných kmenových akcií společnosti CGD v hodnotě 750 milionů EUR ze strany Portugalska a v úpisu konvertibilních nástrojů vydaných společností CGD v hodnotě 900 milionů EUR ze strany Portugalska je vzhledem k závazkům uvedeným v příloze slučitelná s vnitřním trhem.
Článek 2
Portugalsko zajistí, aby byl plán restrukturalizace, který byl předložen dne 15. října 2012 a doplněn podáním ze dne 19. července 2013, plně proveden, včetně závazků uvedených v příloze a v souladu s harmonogramem stanoveným ve zmíněné příloze.
Článek 3
Do dvou měsíců od oznámení tohoto rozhodnutí předloží Portugalsko Komisi informace o opatřeních přijatých k dosažení souladu s tímto rozhodnutím.
Článek 4
Toto rozhodnutí je určeno Portugalské republice.
V Bruselu dne 23. července 2013.
DECYZJA KOMISJI
z dnia 23 lipca 2013 r.
w sprawie pomocy państwa SA.35062 (13/N-2) wdrożonej przez Portugalię na rzecz Caixa Geral de Depósitos
(notyfikowana jako dokument nr C(2013) 4801)
(Jedynie tekst w języku angielskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
(2014/767/UE)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu państw członkowskich i innych zainteresowanych stron do przedstawienia uwag (1) zgodnie z przywołanymi artykułami,
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
(1)
W dniu 28 czerwca 2012 r. Republika Portugalska („Portugalia”) zgłosiła środki dokapitalizowania na rzecz Caixa Geral de Depósitos, SA („CGD” lub „bank”).
(2)
W dniu 18 lipca 2012 r. Komisja przyjęła decyzję w sprawie SA.35062 (12/NN) („decyzja w sprawie ratowania”) (2), którą zatwierdziła dokapitalizowanie CGD wdrożone dnia 29 czerwca 2012 r. jako pomoc na ratowanie.
(3)
W wiadomości e-mail z dnia 27 września 2012 r. Portugalia poinformowała Komisję, że następnego dnia Caixa Geral Finance Limited („CGDF”), podmiot powiązany z CGD, wypłaci dywidendy posiadaczom wieczystych akcji uprzywilejowanych niekumulacyjnych.
(4)
W dniu 28 września 2012 r. CGDF dokonała wypłaty dywidend.
(5)
W dniu 18 grudnia 2012 r. Komisja przyjęła decyzję w sprawie SA.35062 (12/NN) („decyzja o wszczęciu postępowania”) (3) wszczynającą formalne postępowanie wyjaśniające w odniesieniu do niezgodnego z przeznaczeniem wykorzystania pomocy na ratowanie na podstawie art. 16 rozporządzenia Rady (WE) nr 659/1999 z dnia 22 marca 1999 r. ustanawiającego szczegółowe zasady stosowania art. 108 Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej (4).
(6)
Publikując tę decyzję, Komisja wezwała zainteresowane strony do przedstawienia uwag w odniesieniu do jej wstępnego wniosku, że wypłata dywidendy stanowiła naruszenie warunków decyzji w sprawie ratowania, jednakże nie otrzymała żadnych uwag w tej kwestii.
(7)
Ze względu na pilny charakter sprawy Portugalia zgodziła się w drodze wyjątku na przyjęcie niniejszej decyzji w języku angielskim.
2. OPIS
2.1. Beneficjent
(8)
CGD jest grupą bankową należącą w całości do Portugalii. Na dzień 31 grudnia 2012 r. grupa posiadała aktywa netto ogółem (w oparciu o system rachunkowości) (5) w wysokości 116,9 mld EUR oraz portfel pożyczek netto ogółem w wysokości 74,7 mld EUR. Na działalność banku składają się między innymi: krajowa i międzynarodowa bankowość komercyjna (przede wszystkim w Hiszpanii, portugalskojęzycznych państwach Afryki, Makau i Brazylii), bankowość inwestycyjna, zarządzanie aktywami, wyspecjalizowane transakcje kredytowe oraz działalność ubezpieczeniowa.
(9)
W 2012 r. grupa CGD była liderem w większości obszarów działalności gospodarczej prowadzonej na portugalskim rynku krajowym (w szczególności w obszarze kredytów i pożyczek udzielanych klientom, depozytów od klientów, ubezpieczeń, leasingu, bankowości inwestycyjnej i zarządzania aktywami).
Tabela 1
Główne dane finansowe CGD (w oparciu o system rachunkowości)
31.12.2012
Całkowita suma bilansowa (w mld EUR)
116,9
Kredyty udzielane klientom (w mld EUR)
74,7
Depozyty detaliczne (w mld EUR) (*)
71,4
Całkowite finansowanie na rynku międzybankowym (w mld EUR) (**)
35,2
Pracownicy, liczba całkowita w grupie
23 028
Liczba oddziałów, całość grupy
1 293
Udział w rynku krajowym depozytów
28,1 %
Udział w rynku krajowym kredytów
21,3 %
2.2. Zdarzenia uruchamiające środki pomocy
(10)
Od początku kryzysu zadłużeniowego CGD doświadczała trudności w dostępie do rynków hurtowych. Trudności te początkowo dotyczyły dostępu do rynków kapitału średnio- i długoterminowego i stopniowo objęły dostęp do rynków pieniężnych perspektywy krótkoterminowej.
(11)
W rezultacie CGD musiała ograniczyć uzależnienie od finansowania na rynku międzybankowym i uruchomiła swój warunkowy plan zachowania płynności w pierwszym kwartale 2010 r., próbując następnie: a) pozyskać alternatywne źródła finansowania, głównie przez finansowanie zabezpieczone; b) zwiększyć pulę uznanych zabezpieczeń, tak aby była ona dopuszczalna dla EBC; c) sprzedać aktywa niestrategiczne; oraz d) przedstawić inwestorom i kontrahentom swoje dane uwierzytelniające potrzebne do uzyskania kredytu.
(12)
W ramach planu pomocy ekonomiczno-finansowej uzgodnionego przez Portugalię, Komisję, EBC i MFW grupa CGD została wezwana do przedstawienia planu finansowania i uzupełnienia kapitału na okres 2011-2015, który miał być poddawany przeglądom kwartalnym. Pierwszą wersję tego planu przedstawiono dnia 26 lipca 2011 r., a następnie wprowadzono do niej zmiany.
(13)
Jeżeli chodzi o wypłacalność, wskaźnik kapitału podstawowego Tier I CGD, obliczony zgodnie z zasadami Bazylea II, wynosił na dzień 31 grudnia 2011 r. 9,48 %. Celem planu finansowania i uzupełnienia kapitału było osiągnięcie m.in. wskaźnika kapitału podstawowego Tier I na poziomie 10 % do dnia 31 grudnia 2012 r. według zasad Bazylea II, zgodnie z wymogami protokołu ustaleń podpisanego przez rząd Portugalii z jednej strony oraz Międzynarodowy Fundusz Walutowy, Komisję i Europejski Bank Centralny z drugiej strony. W następstwie zalecenia Europejskiego Urzędu Nadzoru Bankowego (EUNB) plan finansowania i uzupełnienia kapitału został zaktualizowany w zakresie poziomu kapitału wymaganego od dnia 30 czerwca 2012 r. w celu wypełnienia zapotrzebowania na kapitał obliczonego na podstawie wysokości zadłużenia państwa i samorządów lokalnych wobec banku („bufor długu publicznego”) oraz zapotrzebowania na kapitał wynikającego z testu warunków skrajnych przeprowadzonego przez EUNB („wymagania EUNB”).
(14)
Zgodnie z wersją planu finansowania i uzupełnienia kapitału z maja 2012 r. i w następstwie zalecenia EUNB stwierdzono potrzebę podwyższenia kapitału o 1,650 mld EUR.
2.3. Środki pomocy
(15)
Środki dokapitalizowania podjęte przez Portugalię jako wyłącznego udziałowca CGD polegały na następujących działaniach:
(i)
objęciu akcji zwykłych w ramach nowej emisji („podwyższenie kapitału”) w kwocie 750 mln EUR; oraz
(ii)
subskrypcji instrumentów zamiennych („warunkowych obligacji zamiennych”) wyemitowanych przez CGD w kwocie 900 mln EUR, które kwalifikują się do celów wypłacalności zgodnie z wymogami EUNB jako kapitał podstawowy Tier I.
(16)
Szczegółowy opis środków pomocy przedstawiono w motywach 12-25 decyzji w sprawie ratowania.
2.4. Formalne postepowanie wyjaśniające w sprawie wykorzystania pomocy niezgodnie z przeznaczeniem
(17)
Jak określono w motywie 31 decyzji w sprawie ratowania, Portugalia zobowiązała się zapewnić stosowanie przez CGD (jako grupę) ograniczeń dotyczących postępowania równoważnych z ograniczeniami, jakie stosuje się wobec banków dokapitalizowywanych zgodnie z nowym programem dokapitalizowania dla instytucji kredytowych w Portugalii (6), włączając w to między innymi:
-
zakaz wypłaty dywidend,
-
zakaz płatności kuponowych i płatności odsetek z tytułu instrumentów hybrydowych i długu podporządkowanego niebędących w posiadaniu Portugalii oraz w przypadku braku zobowiązania prawnego do dokonania takich płatności.
(18)
Dnia 28 września 2012 r. CGDF, podmiot powiązany CGD, dokonał wypłaty dywidend z tytułu wieczystych akcji uprzywilejowanych niekumulacyjnych w wysokości 405 415 EUR bez zgody Komisji. Suma ta odpowiada 0,025 % kapitału wniesionego dnia 29 czerwca 2012 r.
(19)
W decyzji o wszczęciu postępowania Komisja wstępnie uznała, że wypłata dywidend dokonana przez CGDF dnia 28 września 2012 r. jest objęta zakazem wypłaty dywidend, który miał zastosowanie wobec CGD zgodnie z decyzją w sprawie ratowania, oraz że wypłaty dywidend stanowiły niezgodne z przeznaczeniem wykorzystanie pomocy przyznanej na ratowanie.
3. RESTRUKTURYZACJA CGD
(20)
CGD przedstawiła plan restrukturyzacji zawierający cztery główne elementy:
-
eliminację dźwigni finansowej bilansu grupy CGD poprzez sprzedaż w ramach działalności ubezpieczeniowej i sprzedaż pozostałych niestrategicznych udziałów kapitałowych oraz poprzez likwidację aktywów niezwiązanych z działalnością podstawową,
-
poprawę efektywności operacyjnej,
-
restrukturyzację działalności CGD w Hiszpanii,
-
spłatę warunkowych obligacji zamiennych w kwocie 900 mln EUR podczas okresu restrukturyzacji.
Eliminacja dźwigni finansowej
(21)
CGD podjęła działania w celu eliminacji dźwigni finansowej w bilansie jeszcze przed podwyższeniem kapitału w czerwcu 2012 r. Od grudnia 2010 r. do czerwca 2012 r. bank zmniejszył swój bilans o około 8,2 mld EUR (system rachunkowości).
(22)
W planie restrukturyzacji określono dodatkowe działania w celu eliminacji dźwigni finansowej. Przewidziano sprzedaż działalności ubezpieczeniowej Caixa Seguros i innych niestrategicznych udziałów kapitałowych oraz likwidację aktywów niezwiązanych z działalnością podstawową, aby umożliwić CGD większą koncentrację na podstawowej działalności w zakresie bankowości detalicznej i uzyskanie funduszy, które następnie wzmocnią kapitał podstawowy banku. CGD dąży do dalszej eliminacji dźwigni finansowej w bilansie grupy w zakresie aktywów niezwiązanych z działalnością podstawową w kwocie [10-20] mld EUR, co - w porównaniu z bilansem skonsolidowanym z grudnia 2012 r. (opartym na systemie rachunkowości) - przekłada się na redukcję o [10-20] %. Sprzedaż działalności ubezpieczeniowej stanowi istotny element działań w celu eliminacji dźwigni finansowej, przyczyniając się do redukcji zadłużenia o około […] * mld EUR. Wkład uzyskany ze sprzedaży pozostałych niestrategicznych udziałów kapitałowych wyniesie [0-5] mld EUR, wkład ze spłaty zadłużenia byłego Banco Português de Negócios („BPN”) wyniesie [0-5] mld EUR, a wkład z wygaszania kredytów niezwiązanych z podstawową działalnością w Hiszpanii wyniesie [0-5] mld EUR. Ponadto około dwie trzecie portfela niezwiązanego z działalnością podstawową ([10-20] mld) zostaną zlikwidowane do końca 2017 r., podczas gdy pozostała część portfela zostanie zlikwidowana po 2017 r.
(23)
Caixa Seguros jest liderem rynku w Portugalii; w grudniu 2012 r. jej całkowite udziały w rynku wynosiły odpowiednio 31 % w sektorze ubezpieczeń na życie i 26 % w sektorze ubezpieczeń innych niż na życie, w tym działalność zakładu ubezpieczeń pokrywającego wiele grup ryzyka w ubezpieczeniach na życie i innych niż na życie oraz zakładów ubezpieczeń specjalistycznych, w szczególności ubezpieczeń zdrowotnych i ubezpieczeń samochodowych. Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. Caixa Seguros reprezentowała 9,2 % skonsolidowanych aktywów netto CGD i generowała dochód netto, który mógł być przydzielony akcjonariuszom CGD, w wysokości 89,7 mln EUR, w oparciu o wartość składek na ubezpieczenia bezpośrednie, które w 2012 r. wynosiły 3 195 mln EUR.
(24)
CGD zrestrukturyzuje Caixa Seguros w celu poprawy jej poziomu zbywalności i ułatwienia procesu sprzedaży. CGD może […]. Proces sprzedaży umożliwi wszystkie możliwe konfiguracje, od […]. W planie restrukturyzacji CGD zakłada się, że […].
(25)
CGD sprzeda również wszystkie swoje pozostałe niestrategiczne udziały kapitałowe posiadane we wspomnianych portugalskich przedsiębiorstwach i instytucjach finansowych przez […], eliminując dźwignię finansową w swoim bilansie o dodatkową kwotę około [200-250] mln EUR. CGD sprzedała już większość swoich niestrategicznych udziałów kapitałowych co wygenerowało dochód w kwocie około 450 mln EUR.
(26)
Ponadto CGD planuje stopniowo upłynniać portfel aktywów, które pochodzą z długu upadłego banku BPN (7) i których wartość nominalna wynosi [0-5] mld EUR, zaś wartość aktywów netto około [0-5] mld EUR. Według odnośnego programu spłat wartość aktywów netto zmniejszy się o [40-50] %, osiągając [0-5] mld EUR do końca 2017 r.
(27)
Ponadto CGD upłynni portfel kredytów niezwiązanych z działalnością podstawową, które powstały w ramach detalicznej i hurtowej działalności bankowej w Hiszpanii. Portfel ten wynosi około [0-5] mld EUR.
Efektywność operacyjna
(28)
Drugim istotnym elementem planu restrukturyzacji jest poprawa efektywności operacyjnej banku. W 2011 r. i w 2012 r. CGD podjęła już środki w celu optymalizacji swojej bazy kosztowej i w porównaniu z danymi finansowymi sprzed kryzysu zmniejszyła zarówno koszty pracy, jak i koszty sprzedaży, koszty ogólne i administracyjne swojej działalności krajowej.
(29)
CGD będzie nadal prowadziła działania w zakresie optymalizacji poprzez dalsze zmniejszanie kosztów operacyjnych podczas okresu restrukturyzacji. Zmniejszenie liczby pracowników banku i renegocjowanie zakontraktowanych usług stanowią główne sposoby osiągnięcia dodatkowych oszczędności. Zgodnie z planem restrukturyzacji CGD będzie nadal obniżała koszty pracy podczas okresu restrukturyzacji, aby docelowo uzyskać zmniejszenie o [5-10] % i zaplanować koszty pracy w wysokości [500-550] mln EUR na grudzień 2013 r. oraz [450-500] mln EUR na grudzień 2017 r. Jeżeli chodzi o personel, liczba pracowników w Portugalii zostanie zmniejszona o [5-10] %. Chociaż w grudniu 2012 r. w sektorze krajowej działalności w zakresie bankowości detalicznej pracowało 9 401 osób, CGD zamierza zmniejszyć tę liczbę do [8 500-9 000] osób do grudnia 2017 r.
(30)
Dalsze zwiększenie efektywności operacyjnej CGD osiągnie poprzez optymalizację sieci oddziałów, zmniejszając sieć oddziałów krajowych o [5-10] %, z 840 oddziałów w czerwcu 2012 r. do [750-800] oddziałów do […]. Zamknięcie [70-80] oddziałów w Portugalii od czerwca 2012 r. do […] stanowi część okresowego procesu optymalizacji, którego celem jest rewaluacja i racjonalizacja obecności CGD na krajowym rynku detalicznym; oczekuje się, że spowoduje ono oszczędności w wysokości [0-5] mln EUR rocznie. Dotychczas 58 oddziałów zostało już zamkniętych lub jest w trakcie procesu zamykania, a pozostałe [10-20] oddziałów zostanie zamkniętych do […].
(31)
Ponadto CGD poprawi swoją efektywność operacyjną poprzez zwiększenie dochodu z usług i prowizji, który w 2012 r. stanowił około 25 % całkowitego dochodu z działalności operacyjnej netto, podczas gdy odpowiedni udział w portugalskim sektorze bankowym wynosił średnio 29 %. CGD wprowadzi nowy system opłat, aby lepiej dostosować swoje źródła dochodów do źródeł podobnych banków.
Restrukturyzacja działalności w Hiszpanii
(32)
Trzeci istotny element planu restrukturyzacji dotyczy restrukturyzacji działalności bankowej w Hiszpanii. Chociaż zasadniczo wyniki międzynarodowej działalności CGD są obecnie znacznie lepsze niż wyniki działalności krajowej i stanowią istotny wkład do całkowitych wyników działalności banku, działalność CGD w Hiszpanii przynosi straty. CGD rozpoczęła swoją działalność detaliczną w Hiszpanii w 1991 r. poprzez nabycie Banco de Extremadura i Chase Manhattan España, a następnie Banco Simeón w 1995 r. Obecnie działalność w zakresie bankowości detalicznej prowadzona jest w Hiszpanii przez jednostkę zależną CGD pod nazwą Banco Caixa Geral („BCG”). W 2007 r. CGD rozpoczęła również działalność w zakresie bankowości hurtowej prowadzoną poprzez oddział utworzony przez CGD w Hiszpanii i skupiającą się na projektach w zakresie nieruchomości, powiązanym finansowaniu projektów i kredytach konsorcjalnych. Chociaż w działalności detalicznej w Hiszpanii CGD z trudem osiągała próg rentowności przez okres ostatnich dziesięciu lat, sytuacja przedstawiała się jeszcze gorzej w odniesieniu do działalności hurtowej. Działalność hurtowa, którą rozpoczęto tuż przed początkiem kryzysu finansowego, miała bardzo słabe wyniki i w stosunkowo krótkim okresie przyniosła znaczne straty w wysokości około 250 mln EUR do grudnia 2012 r. Działalność hurtowa zostanie całkowicie zaniechana i […].
(33)
CGD postrzega jednak Hiszpanię jako kluczowy rynek, na którym chce pozostać obecna, w szczególności aby wspierać działalność eksportową portugalskich małych i średnich przedsiębiorstw („MŚP”). W związku z tym działalność detaliczna w Hiszpanii będzie kontynuowana, chociaż na o wiele mniejszą skalę. W celu przywrócenia rentowności działalności liczba oddziałów zostanie zmniejszona o [47-52] %, z 209 oddziałów w czerwcu 2012 r. do [100-110] oddziałów w […]. Liczba pracowników związanych z działalnością w Hiszpanii zostanie zmniejszona o [46-49] %, z 974 pracowników w czerwcu 2012 r. do [500-523] pracowników w […].
(34)
Jeżeli chodzi o zasięg geograficzny, BCG skupi swoją działalność detaliczną na regionach Galicji, Kastylii-Leon, Asturii i Estremadury, zachowując jedynie ograniczoną obecność w głównych ośrodkach handlu transgranicznego (Madryt i Katalonia) i bardzo ograniczoną obecność, tj. [0-5] oddziałów na region, na tych obszarach, które utrzymują odpowiednie stosunki transgraniczne i które stanowią istotne źródło finansowania działalności hiszpańskiej, mianowicie w Kraju Basków, Andaluzji, Aragonii i Walencji.
Spłata warunkowych obligacji zamiennych
(35)
Czwartym istotnym elementem planu restrukturyzacji jest spłata warunkowych obligacji zamiennych w kwocie 900 mln EUR podczas okresu restrukturyzacji, mająca na celu obniżenie średnich kosztów finansowania CGD. Eliminacja dźwigni finansowej w bilansie i wzrost rentowności operacyjnej powinny umożliwić CGD spłatę warunkowych obligacji zamiennych. W szczególności sprzedaż działalności ubezpieczeniowej powinna uwolnić kapitał regulacyjny i tym samym pozwolić na wczesną spłatę.
(36)
W celu zachowania równowagi między celami obniżenia średnich kosztów finansowania z jednej strony i utrzymania wystarczającego buforu kapitałowego z drugiej strony, w planie restrukturyzacji ustalono, że w roku obrotowym 2014 CGD wykorzysta [50-60] % swojej nadwyżki kapitału [tj. kapitału powyżej sumy mającego zastosowanie minimalnego wymogu kapitałowego na mocy prawa unijnego i portugalskiego (uwzględniając filar 1 i 2) oraz buforu kapitałowego wynoszącego [100-150] punktów bazowych] na spłatę warunkowych obligacji zamiennych. W roku obrotowym 2015 i w razie potrzeby w następnych latach obrotowych CGD wykorzysta [90-100] % swojej nadwyżki kapitału na spłatę warunkowych obligacji zamiennych.
(37)
Tabela 2 przedstawia główne prognozy finansowe, w oparciu o system rachunkowości, zawarte w planie restrukturyzacji w odniesieniu do CGD:
Tabela 2
Główne dane finansowe CGD za okres 2011-2017
RZiS
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Zmiana 2012-2017 (%)
Działaln. podstawowa
Ogółem
Podstawowa
Ogółem
Podstawowa
Ogółem
Podstawowa
Ogółem
Podstawowa
Ogółem
Podstawowa
Ogółem
Podstawowa
Ogółem
Podstawowa
Ogółem
Zysk brutto
-90
- 545
- 303
- 367
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
[…]
[…]
Stos. kosztów do przychodów
57 %
54 %
52 %
52 %
[70-80] %
[60-70] %
[60-70] %
[60-70] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
- [20-30]
- [20-30]
Pracownicy
17 502
23 205
17 296
23 028
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[0-5]
- [20-30]
Oddziały
1 344
1 344
1 293
1 293
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5]
- [0-5]
Stopa zwrotu z kapitału własn.
-2,5 %
-7,4 %
-5,5 %
-6,3 %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…]
[…]
Bilans
2011
2012
2015
2017
Zmiana 2012-2017 (%)
Aktywa
Ogółem
Podstawowa
Działaln. inna
Ogółem
Podstawowa
Inna
Ogółem
Podstawowa
Inna
Ogółem
Podstawowa
Inna
Ogółem
Podstawowa
Inna
Kredyty udzielone (netto)
78 248
75 095
3 153
74 713
71 338
3 375
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5] %
- [0-5]
- [60-70]
Kredyty zagrożone
4 800
4 727
72
6 551
6 427
124
[10 000 -15 000 ]
[9 500 -10 000 ]
[400-450]
[10 000 -15 000 ]
[10 000 -15 000 ]
[500-550]
[60-70] %
[60-70]
[300-350]
Aktywa ogółem
120 642
103 262
17 380
116 857
100 333
16 523
[100 000 -150 000 ]
[95 000 -100 000 ]
[8 500 -9 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[5 000 -10 000 ]
- [5-10] %
[0-5]
- [60-70]
Aktywa ważone ryzykiem
69 021
66 207
2 813
68 315
65 963
2 352
[65 000 -70 000 ]
[60 000 -65 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[65 000 -70 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[0-5] %
[0-5]
- [50-60]
Pasywa
2011
2012
2015
2017
Zmiana 2012-2017 (%)
Ogółem
Podstawowa
Inna
Ogółem
Podstawowa
Inna
Ogółem
Podstawowa
Inna
Ogółem
Podstawowa
Inna
Ogółem
Podstawowa
Inna
Bank centralny
9 013
9 013
0
10 300
10 300
0
[5 000 -10 000 ]
[5 000 -10 000 ]
[0-5]
[2 000 -2 500 ]
[2 000 -2 500 ]
[0-5]
- [70-80] %
- [70-80]
-
Zobowiązania wobec klientów
70 587
64 030
6 557
71 404
65 545
5 859
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[75 000 -80 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[5-10] %
[10-20]
- [70-80]
Pasywa ogółem
120 642
114 085
6 557
116 857
110 997
5 859
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[1 500 -2 000 ]
- [5-10] %
- [0-5]
- [70-80]
Zobowiązania długoterminowe
122 %
117 %
nd.
114 %
109 %
nd.
[100-150] %
[100-150] %
n.v.t.
[90-100] %
[90-100] %
nd.
- [10-20] %
- [10-20]
EUNB kapitał podst. Tier 1
nd.
nd.
nd.
9,5 %
9,6 %
9,5 %
[5-10] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20]
[0-5]
4. STANOWISKO WŁADZ PORTUGALSKICH
4.1. Stanowisko władz portugalskich w odniesieniu do planu restrukturyzacji
(38)
Portugalia uznaje podwyższenie kapitału za pomoc państwa, w szczególności z uwagi na obecną sytuację na rynku oraz na fakt, że podwyższenie kapitału przeprowadzono równocześnie z subskrypcją warunkowych obligacji zamiennych.
(39)
Portugalia uznaje, że subskrypcja warunkowych obligacji zamiennych stanowi pomoc państwa z uwagi na fakt, że warunki tej subskrypcji dostosowano do warunków przewidzianych w nowym programie dokapitalizowania stanowiącym pomoc państwa (8).
(40)
Portugalia twierdzi, że CGD jest bankiem o znaczeniu systemowym w ramach portugalskiego systemu finansowego, że środki pomocy były konieczne, aby dostosować kapitał CGD do potrzeb kapitałowych określonych w ocenie przeprowadzonej przez portugalski bank centralny, Banco de Portugal („BdP”), i trojkę, oraz że warunki środków pomocy wraz z warunkami określonymi w zobowiązaniach dotyczących restrukturyzacji CGD zawierają wystarczający zakres zabezpieczeń przeciwko możliwym nadużyciom i zakłóceniom konkurencji.
4.2. Stanowisko władz portugalskich w odniesieniu do postępowania w sprawie wykorzystania pomocy niezgodnie z przeznaczeniem
(41)
Portugalia uważa, że płatności dokonane na rzecz posiadaczy wieczystych akcji uprzywilejowanych niekumulacyjnych nie stanowiły dywidend, lecz płatności kuponowe, które można wypłacić, jeżeli istnieje takie zobowiązanie prawne.
(42)
Portugalia twierdzi, że zgodnie z podstawowymi warunkami wieczystych akcji uprzywilejowanych niekumulacyjnych niewypłacenie dywidend uniemożliwiłoby bankowi wykupienie lub spłatę obligacji parytetowych lub obligacji podporządkowanych przed czwartą kolejną wypłatą po dacie wypłaty dywidendy, gdy dywidenda zostaje wypłacona w całości. Portugalia uważa, że wykupienie warunkowych obligacji zamiennych, co do którego uzyskała wyraźne zobowiązanie ze strony CGD, stanowi takie właśnie wykupienie obligacji parytetowych lub obligacji podporządkowanych.
(43)
Portugalia potwierdza, że wyraziła swoją zgodę na wypłatę dywidend w świetle swojego założenia, że niewypłacenie dywidend uniemożliwiłoby CGD wykupienie warunkowych obligacji zamiennych przez następnych 12 miesięcy i że gdyby nie wypłacono żadnych dywidend przez trwający pięć lat okres inwestycji publicznych, CGD nie byłaby w ogóle w stanie wykupić warunkowych obligacji zamiennych bez naruszenia swoich zobowiązań wynikających z umowy. Z punktu widzenia Portugalii takie opóźnienie było niezgodne z nadrzędnym obowiązkiem ograniczenia do minimum kwoty i okresu trwania pomocy państwa na rzecz CGD. W związku z tym Portugalia uważa, że takie okoliczności sprawiły faktycznie, że wypłata dywidend stała się prawnie wiążąca.
4.3. Zobowiązania władz portugalskich
(44)
Portugalia podjęła szereg zobowiązań związanych z wdrażaniem planu restrukturyzacji („zobowiązania”), które dołączono do niniejszej decyzji.
(45)
Ponadto, aby zapewnić należyte wdrażanie różnych zobowiązań, władze portugalskie zobowiązują się do wyznaczenia powiernika ds. monitorowania („powiernik ds. monitorowania”) w celu monitorowania wszystkich zobowiązań podjętych przez władze portugalskie i CGD w stosunku do Komisji.
5. OCENA
5.1. Istnienie pomocy państwa
(46)
Zgodnie z art. 107 ust. 1 TFUE wszelka pomoc przyznawana przez państwo członkowskie lub przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów, jest niezgodna z rynkiem wewnętrznym w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(47)
Środek można uznać za pomoc państwa, jeżeli spełnione są wszystkie poniższe warunki: a) środek musi być finansowany przy użyciu zasobów państwowych; b) środek musi przyznawać selektywną korzyść mogącą sprzyjać niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów; c) środek musi zakłócać lub grozić zakłóceniem konkurencji i mieć potencjał wpływania na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(48)
Komisja ustaliła już, z powodów przedstawionych w motywach 33-42 decyzji w sprawie ratowania, że przedmiotowe środki stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 TFUE. Środki dokapitalizowania, które polegały na subskrypcji nowych akcji zwykłych w kwocie 750 mln EUR i subskrypcji warunkowych obligacji zamiennych w kwocie 900 mln EUR, zostały udzielone przez Portugalię, a więc wiązały się z zasobami państwowymi. Środki pomocy spowodowały selektywną korzyść dla CGD, umożliwiając podwyższenie jej kapitału na korzystniejszych warunkach, niż miałoby to miejsce na rynku. CGD jest bankiem działającym na szczeblu międzynarodowym, konkurującym z innymi bankami w Portugalii i w innych państwach. W związku z tym przyznanie jej korzyści może wpłynąć na handel wewnątrzunijny i zakłócić konkurencję.
5.2. Zgodność pomocy z rynkiem wewnętrznym
(49)
Jeśli chodzi o zgodność pomocy na rzecz CGD z rynkiem wewnętrznym, Komisja musi ustalić po pierwsze, czy pomoc można ocenić na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE, tj. czy środki pomocy zaradzają poważnym zaburzeniom w gospodarce Portugalii. Następnie Komisja, stosując tę podstawę prawną, musi ocenić, czy proponowane środki są zgodne z rynkiem wewnętrznym.
5.2.1. Podstawa prawna zgodności pomocy
(50)
Artykuł 107 ust. 3 lit. b) Traktatu upoważnia Komisję do stwierdzenia zgodności pomocy z rynkiem wewnętrznym, jeżeli ma ona na celu „zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”.
(51)
W odniesieniu do gospodarki portugalskiej obecność poważnego zaburzenia potwierdzono w różnych wydanych przez Komisję dokumentach zatwierdzających środki podejmowane przez władze portugalskie w celu zwalczania kryzysu finansowego. W szczególności Komisja uznała w swoim ostatnim dokumencie zatwierdzającym przedłużenie portugalskiego programu dokapitalizowania (9), że istnieje stałe zagrożenie poważnym zaburzeniem portugalskiej gospodarki i że wsparcie państwa na rzecz banków stanowi odpowiedni środek zaradczy wobec takiego zaburzenia. Komisja zauważa, że portugalski system bakowy napotkał poważne trudności w czasie, gdy przyznano środki pomocy, czego przyczyną był fakt, że niektóre banki portugalskie stosowały dużą dźwignię finansową, miały wysoką relację kredytów do depozytów i musiały radzić sobie z rosnącym wskaźnikiem kredytów zagrożonych. Ponadto Komisja zauważa, że Portugalia otrzymuje pomoc finansową od państw członkowskich ze strefy euro, której część jest przeznaczona na wsparcie portugalskich banków (10).
(52)
Mając na uwadze systemowe znaczenie CGD, który jest wiodącym bankiem w Portugalii, i znaczenie jego działalności związanej z udzielaniem kredytów dla portugalskiej gospodarki, Komisja przyznaje, że niespełnienie zaostrzonych wymogów kapitałowych pociągnęłoby za sobą poważne konsekwencje dla portugalskiej gospodarki.
(53)
W kontekście obecnej sytuacji gospodarki portugalskiej oraz powszechnego braku dostępu banków do międzynarodowych i hurtowych rynków finansowych Komisja uznaje, że spełnione są wymagania pozwalające na zatwierdzenie pomocy państwa zgodnie z art. 107 ust. 3 lit. b) TFUE.
5.2.2. Zgodność pomocy z komunikatem w sprawie restrukturyzacji i komunikatem w sprawie przedłużenia
(54)
Wszystkie środki pomocy zidentyfikowane jako pomoc państwa zostały zapewnione w związku z restrukturyzacją CGD. W komunikacie Komisji w sprawie przywrócenia rentowności i oceny środków restrukturyzacyjnych stosowanych w sektorze finansowym w dobie kryzysu zgodnie z regułami pomocy państwa („komunikat w sprawie restrukturyzacji”) (11) określono zasady mające zastosowanie do przyznawania pomocy restrukturyzacyjnej instytucjom finansowym w związku z obecnym kryzysem. Zgodnie z komunikatem w sprawie restrukturyzacji, aby zachować zgodność z rynkiem wewnętrznym na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, restrukturyzacja instytucji finansowej w kontekście obecnego kryzysu finansowego musi: (i) prowadzić do przywrócenia rentowności banku; (ii) obejmować dostateczny wkład własny wnoszony przez beneficjenta (podział obciążenia) i zapewnić ograniczenie pomocy do niezbędnego minimum; oraz (iii) obejmować wystarczające środki ograniczające zakłócenie konkurencji.
(55)
Niezależnie od wymogów określonych w komunikacie w sprawie restrukturyzacji pkt 14 komunikatu Komisji w sprawie stosowania od dnia 1 stycznia 2012 r. reguł pomocy państwa w odniesieniu do środków wsparcia na rzecz banków w kontekście kryzysu finansowego („komunikat w sprawie przedłużenia z 2011 r.”) (12) stanowi, że Komisja „przeprowadzi proporcjonalną ocenę długoterminowej rentowności banków, w pełni uwzględniając elementy wskazujące na to, że banki mogą być rentowne w perspektywie długoterminowej bez potrzeby dokonywania znaczących działań restrukturyzacyjnych. Odnosić się to będzie w szczególności do przypadków, gdy niedobór kapitału wynika przede wszystkim z utraty zaufania do instrumentów długu państwowego, gdy zastrzyk kapitałowy pochodzący ze środków publicznych ograniczony jest do kwoty niezbędnej do zrównoważenia strat będących skutkiem nowej wyceny [europejskich] obligacji państwowych na rynku w przypadku banków, które inaczej wykazywałyby się rentownością, a z przeprowadzonej analizy wynika, że nie podjęły one nadmiernego ryzyka nabywając instrumenty długu publicznego”.
(56)
W związku z tym Komisja zauważa, że potrzeby kapitałowe CGD wynikały przede wszystkim z utraty zaufania do instrumentów długu państwowego Portugalii. Chociaż nie były one bezpośrednio spowodowane wpływem nowej wyceny obligacji państwowych na rynku, leżąca u podstaw przyczyna była porównywalna, jako że EUNB wymagał od banków utworzenia buforu kapitałowego związanego z kwotą obligacji państwowych zawartych w bilansie (tzw. „bufor długu publicznego”) i w związku z tym zwiększył kwotę minimalnego wymogu kapitałowego.
(57)
W ramach wymogu buforu kapitałowego CGD ogółem w kwocie 1 650 mln EUR ustanowionego przez EUNB, który doprowadził do powstania potrzeby pomocy państwa w takiej kwocie, kwota 1 073 mln EUR (65 %) jest wynikiem ekspozycji związanej z długiem publicznym Portugalii. Ponadto analiza przeprowadzona przez Komisję wykazała, że CGD nie podjęła nadmiernego ryzyka, nabywając instrumenty długu publicznego. Portfel długu publicznego nabyto w drodze transakcji handlowych (finansowanych przez Europejski Bank Centralny w formie jednorocznego dofinansowywania). Chociaż takie transakcje w określonych okolicznościach mogłyby zostać uznane za ponadprzeciętne podejmowanie ryzyka, nabyte obligacje stanowiły uznane zabezpieczenie i odpowiednie oceny ratingowe znacznie przewyższały jakość inwestycyjną (Portugalia ma ocenę AA-).
(58)
W związku z powyższym Komisja przeprowadzi ocenę proporcjonalną zgodnie z pkt 14 komunikatu w sprawie przedłużenia z 2011 r.
Przywrócenie rentowności
(59)
Jak Komisja wskazała w komunikacie w sprawie restrukturyzacji, zainteresowane państwo członkowskie musi przedstawić kompleksowy plan restrukturyzacji ukazujący sposób przywrócenia danemu beneficjentowi długoterminowej rentowności bez udziału pomocy państwa, w rozsądnym okresie, a maksymalnie w ciągu pięciu lat. Bank osiąga długoterminową rentowność, jeżeli jest w stanie konkurować o kapitał na rynku na podstawie własnych osiągnięć zgodnie z odpowiednimi wymogami regulacyjnymi. Aby tego dokonać, bank musi być w stanie pokryć wszystkie swoje koszty oraz wypracować odpowiednią stopę zwrotu z kapitału własnego z uwzględnieniem profilu ryzyka banku. Przywrócenie rentowności powinno wynikać przede wszystkim ze środków wewnętrznych i opierać się na wiarygodnym planie restrukturyzacji.
(60)
Portugalia przedstawiła plan restrukturyzacji CGD na okres pięciu lat do 2017 r. przewidujący przywrócenie rentowności na koniec okresu restrukturyzacji.
(61)
W pkt 10 komunikatu w sprawie restrukturyzacji zawarto wymóg, aby proponowane środki restrukturyzacyjne zaradzały słabym punktom beneficjenta. Pod tym względem Komisja zauważa, że plan restrukturyzacji uwzględnia główne słabe punkty CGD, tj. ogólną słabą rentowność krajowej działalności bankowej, która stanowi 80 % jej działalności. Słabe wyniki działalności krajowej CGD mogą być jedynie częściowo kompensowane dobrymi wynikami działalności międzynarodowej CGD, chociaż średnio wykazała ona w przeszłości i obecnie nadal wykazuje dobre stopy zwrotu z zaangażowanego kapitału. Na przykład w 2012 r. stopa zwrotu z zaangażowanego kapitału działalności bankowej osiągnęła [50-60] % w Angoli, [20-30] % w Mozambiku, [20-30] % w Republice Południowej Afryki oraz [20-30] % w Makau. Dla porównania w 2012 r. działalność bankowa CGD w Portugalii osiągnęła stopę zwrotu z zaangażowanego kapitału w wysokości -[10-20] %. Jako że działalność międzynarodowa ma pozytywny wkład w ogólną sytuację ekonomiczną grupy CGD, ale stanowi jedynie niewielką część działalności, w planie restrukturyzacji skupiono się na poprawie rentowności krajowej działalności bankowej.
(62)
Komisja z zadowoleniem zauważa, że CGD podjęła środki w celu redukcji kosztów pracy i kosztów administracyjnych przed otrzymaniem pomocy państwa. Obecna sytuacja makroekonomiczna i perspektywy rynku bankowości krajowej wymagają jednak bardziej zdecydowanego podejścia, takiego jak działanie związane z optymalizacją, które jest określone w planie restrukturyzacji. Docelowe ograniczenie personelu banku, poprzez zmniejszenie liczby pracowników w sektorze bankowym w Portugalii z 9 401 do [8 500-9 000] w okresie restrukturyzacji, a tym samym prognozowaną redukcję kosztów pracy o [5-10] %, jest odpowiednim środkiem do osiągnięcia wymaganych oszczędności, zwłaszcza biorąc pod uwagę, że dokonane zostaną znaczne cięcia budżetowe w zakresie kosztów administracyjnych.
(63)
Przeprowadzona przez Komisję analiza sieci oddziałów CGD wykazała wstępnie możliwość poprawy w odniesieniu do prowadzenia oddziałów, które były wyraźnie nierentowne. Proces okresowej rewaluacji w oddziałach, który CGD obecnie wprowadziła, jest odpowiednim podejściem do monitorowania wyniku działalności sieci bankowości detalicznej, tak aby w razie potrzeby uzyskać możliwość dostosowywania zasięgu działalności krajowej. W planie restrukturyzacji CGD zobowiązała się do redukcji krajowej sieci oddziałów o [5-10] % poprzez zamknięcie [70-80] spośród 840 oddziałów. Zdaniem Komisji docelowa redukcja właściwie dostosowuje obecność CGD na rynku krajowym do wymagań rynku, utrzymując jednocześnie odpowiedni poziom obsługi klientów.
(64)
Komisja zauważa ponadto, że poprawa efektywności operacyjnej CGD zostanie także osiągnięta przez zwiększenie dochodu z usług i prowizji w oparciu o wprowadzenie nowych struktur opłat. Zwiększenie dochodu z opłat i prowizji wydaje się uzasadnione, biorąc pod uwagę zarówno to, że z jednej strony udział prowizji w rachunku zysków i strat CGD jest stosunkowo mały w porównaniu ze średnim udziałem w sektorze bankowym w Portugalii, jak i to, że z drugiej strony bank ma pełną kontrolę nad obowiązującymi strukturami opłat.
(65)
W odniesieniu do eliminacji dźwigni finansowej w bilansie Komisja zauważa, że plan restrukturyzacji CGD jest dobrze wyważony i ostrożnie zapobiega powstawaniu negatywnego wpływu na naprawę gospodarki portugalskiej, chociaż powiązane środki pomocy osiągają ogółem kwotę [10-20] mld EUR, tj. poziom równoważny z redukcją bilansu o [10-20] %. Jeżeli CGD jako największy bank portugalski zmniejszyłaby po prostu wielkość budżetu kredytowego, mogłaby się przyczynić do powstania zapaści kredytowej i zaszkodzić gospodarce realnej. Takiego rezultatu uniknięto, ponieważ główne źródła działań CGD w celu eliminacji dźwigni finansowej nie są powiązane z kwotą kredytu, która może zostać przyznana gospodarce portugalskiej. Sprzedaż działalności ubezpieczeniowej, sprzedaż pozostałych niestrategicznych udziałów kapitałowych, spłata długu byłego BPN i wygaszanie kredytu niezwiązanego z działalnością podstawową w Hiszpanii nie ma wpływu na zdolność udzielania pożyczek CGD. Działania w celu eliminacji dźwigni finansowej są w związku z tym dobrze ukierunkowane, jako że pozwalają CGD skupić się na jej podstawowej działalności w zakresie bankowości detalicznej i wygospodarować fundusze, które wzmocnią kapitał podstawowy banku, unikając jednocześnie ewentualnych negatywnych skutków eliminacji dźwigni finansowej dla portugalskiej gospodarki.
(66)
Podobnie Komisja odnotowuje zobowiązanie CGD wobec rządu Portugalii do przeznaczania 30 mln EUR rocznie na fundusz, który z kolei będzie inwestował w kapitał własny MŚP i przedsiębiorstw o średniej kapitalizacji w celu zabezpieczenia finansowania gospodarki realnej w Portugalii. Inwestycje takie nie będą wiązały się z nabywaniem udziałów kapitałowych w konkurujących przedsiębiorstwach, a Komisja uważa również, że nie będą one stanowiły działań powodujących zakłócenia na rynku w rozumieniu pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji. Nie ma żadnych innych elementów w tym zobowiązaniu, które mogłyby spowodować dodatkowe korzyści dla CGD i w związku z tym Komisja nie musi dodatkowo badać stanu tego zobowiązania w niniejszej decyzji.
(67)
W odniesieniu do sprzedaży działalności ubezpieczeniowej CGD niezbędna jest restrukturyzacja Caixa Seguros w celu poprawy jej zbywalności jak określono w planie restrukturyzacji CGD. CGD przedstawiła wystarczające podejście, aby doprowadzić do sprzedaży Caixa Seguros w okresie restrukturyzacji.
(68)
Poprawa działalności bankowej CGD w Hiszpanii stanowi ważny element planu CGD zmierzającego do osiągnięcia ogólnej rentowności w krótkiej perspektywie czasowej. W szczególności ze względu na fakt, że działalność w Hiszpanii była nierentowna już od pewnego czasu i miała negatywny wpływ na wyniki przed rozpoczęciem kryzysu finansowego, potrzebne jest zdecydowane działanie w celu rozwiązania tego problemu.
(69)
W planie restrukturyzacji CGD określiła swój preferowany wariant zakończenia działalności hurtowej w Hiszpanii oraz restrukturyzacji i kontynuowania działalności detalicznej na mniejszą skalę, a także inne warianty, takie jak pełne zakończenie działalności, jej zbycie przez sprzedaż lub wymianę aktywów, jej stopniowe wygaszanie lub poszukiwanie partnera do spółki joint venture. Wszystkie powyższe warianty miały jednak swoje szczególne wady i wiązały się z przewidywaną znaczną utratą kapitału. W związku z tym CGD doszła do wniosku, że restrukturyzacja działalności w Hiszpanii jest najlepszym wariantem z ekonomicznego punktu widzenia.
(70)
Komisja uważa, że restrukturyzacja działalności w Hiszpanii w obecnej sytuacji makroekonomicznej będzie trudnym zadaniem, lecz jednocześnie przyznaje, że warianty alternatywne mogą być bardziej kosztowne. Komisja z zadowoleniem zauważa, że zakończono działalność hurtową i że BCG będzie w każdym przypadku likwidował duży portfel aktywów niezwiązanych z działalnością podstawową w ramach działalności w Hiszpanii, zredukuje znacznie, o prawie [50-60] %, zasięg geograficzny w Hiszpanii i poszukuje możliwości obniżenia kosztów przez korzystanie z usług dostępnych w grupie.
(71)
Z punktu widzenia Komisji konieczna jest jednak bardziej zdecydowane dążenie do celu polegającego na osiągnięciu poprawy działalności bankowej w Hiszpanii jak najszybciej. W związku z tym Komisja uważa, że zasadnicze znaczenie ma zobowiązanie podjęte przez Portugalię, zgodnie z którym BCG osiągnie w terminie […] kluczowe wskaźniki skuteczności działania określone w sekcji 4.2.7.3.1.5 załącznika dotyczącego zobowiązań w odniesieniu do odpowiednich progów w zakresie kosztów pracy i kosztów administracyjnych, wskaźnika kosztów do przychodów, finansowania, depozytów, nowych kredytów, marży netto, kredytów zagrożonych albo - jeśli ich nie osiągnie - zakończy nową działalność w Hiszpanii i zlikwiduje całą działalność w Hiszpanii. Ze względu na ten środek ochronny i brak rozwiązań alternatywnych w krótkiej perspektywie Komisja akceptuje plan osiągnięcia poprawy działalności w zakresie bankowości detalicznej w Hiszpanii jako element planu restrukturyzacji CGD.
(72)
Ponadto Komisja uznaje plan restrukturyzacji CGD za wiarygodny, nawet jeżeli obecna trudna sytuacja gospodarcza w Portugalii trwałaby dłużej niż zakładano w scenariuszu podstawowym. CGD przewiduje, że kredyty narażone na ryzyko wzrosną w okresie restrukturyzacji z już wysokiego poziomu 12 % do [10-20] % na koniec 2017 r. Ponadto bank przewiduje zwiększenie tworzenia rezerw na kredyty narażone na ryzyko do [50-60] %. Taki wskaźnik pokrycia może zostać uznany za zgodny ze wskaźnikiem pokrycia w innych bankach w Portugalii, które nie otrzymały dokapitalizowania ze strony państwa, na przykład w Banco Espirito Santo lub Banco Santander Totta. Wskaźnik pokrycia CGD należy ocenić w świetle faktu, że bank tradycyjnie ma silną pozycję jako bank udzielający kredytów hipotecznych w Portugalii i w związku z tym posiada duży udział kredytów hipotecznych w swoim portfelu kredytów ze średnim współczynnikiem pokrycia należności zabezpieczeniem wynoszący ok. [70-80] %. Biorąc pod uwagę wspomniane czynniki, wydaje się, że pokrycie kredytu narażonego na ryzyko w wysokości [50-60] % jest odpowiednie w celu pokrycia przyszłych strat kredytów CGD w okresie restrukturyzacji.
(73)
Komisja zauważa ponadto, że wszystkie środki określone w planie restrukturyzacji są ukierunkowane na przywrócenie rentowności CGD i osiągnięcie zadowalającego poziomu zyskowności, jaki wynika z docelowej stopy zwrotu z kapitału własnego w wysokości [5-10] % dla działalności bankowej CGD w Portugalii prognozowanej na dzień 31 grudnia 2017 r. oraz stopy zwrotu z kapitału własnego w wysokości [5-10] % dla skonsolidowanych wyników całej działalności grupy CGD na dzień 31 grudnia 2017 r.
Pomoc ograniczona do minimum, wkład własny i podział obciążenia
(74)
W komunikacie w sprawie restrukturyzacji wskazuje się, że odpowiedni wkład ze strony beneficjenta jest konieczny, aby ograniczyć pomoc do minimum oraz uwzględnić zakłócenia konkurencji i pokusę nadużycia. W związku z tym komunikat stanowi, że (i) należy ograniczyć zarówno koszty restrukturyzacji, jak i kwotę pomocy; oraz że (ii) konieczny jest znaczny wkład własny.
(75)
Plan restrukturyzacji CGD nie zawiera żadnych elementów wskazujących na to, że pomoc przewyższa środki wymagane do przywrócenia długoterminowej rentowności. Jak opisano w motywie 13, niedobór kapitału, który należy pokryć, określono na podstawie protokołu ustaleń podpisanego przez rząd Portugalii z jednej strony oraz MFW, EBC i Komisję z drugiej strony.
(76)
Zgodnie z pkt 34 komunikatu w sprawie restrukturyzacji odpowiednia opłata z tytułu interwencji państwa jest jednym z najodpowiedniejszych ograniczeń zakłóceń konkurencji. Komisja zauważa w tym względzie, że kapitał zapewniony w formie warunkowych obligacji zamiennych jest odpowiednio opłacony zgodnie z wytycznymi Komisji i EBC (13). Opłata z tytułu warunkowych obligacji zamiennych wynosi na początku 8,5 % przez okres pierwszego roku i będzie stopniowo wzrastała w przyszłości, osiągając średnią roczną stopę opłaty 9,2 % w okresie inwestowania. Mechanizm stopniowego wzrostu będzie zachęcał CGD do odejścia od interwencji państwa.
(77)
Komisja zauważa, że zgodnie z założeniami planu restrukturyzacji i powiązanymi zobowiązaniami CGD wykorzysta swoją nadwyżkę kapitału, aby spłacić w całości warunkowe obligacje zamienne (zob. sekcja 5 załącznika dotyczącego zobowiązań).
(78)
CGD w 2014 r. wykorzysta [50-60] % swojej nadwyżki kapitału, a w 2015 r. i w kolejnych latach [90-100] % nadwyżki kapitału na spłatę warunkowych obligacji zamiennych w kwocie 900 mln EUR. Mechanizm spłaty ogranicza bufor kapitałowy, który CGD może utrzymać w swoim bilansie, a tym samym zapewnia stałe ograniczenie pomocy w okresie restrukturyzacji do niezbędnego minimum.
(79)
Ponadto należy zauważyć, że sprzedaż działalności ubezpieczeniowej uwolni kapitał regulacyjny i w związku z tym zwiększy prawdopodobieństwo, że CGD będzie miała nadwyżkę kapitału, która może być wykorzystana w celu spłaty warunkowych obligacji zamiennych, przyczyniając się także do pokrycia kosztów restrukturyzacji ze środków własnych.
(80)
Komisja zauważa jednak, że CGD nie zastosowała się do zakazu dotyczącego wypłacania dywidendy, lecz wypłaciła dywidendy w kwocie 405 415 EUR, działając w sprzeczności ze zobowiązaniem Portugalii w kontekście decyzji w sprawie ratowania.
(81)
Celem zakazu wypłacania dywidendy i płatności kuponowych jest uniemożliwienie wypływu funduszy, a tym samym zapewnienie możliwości spłaty pomocy i w związku z tym ograniczenie pomocy państwa do niezbędnego minimum. W tym celu zarówno udziałowcy banku, jak i posiadacze kapitału hybrydowego i właściciele długu podporządkowanego powinni w miarę możliwości zostać wyłączeni z ewentualnych korzyści wynikających z pomocy państwa.
(82)
Skoro CGD była w stanie wypłacić dywidendy, wykazano, że kwota pomocy nie była ograniczona do niezbędnego minimum. Informacje dostarczone przez CGD w trakcie postępowania dotyczącego wykorzystania pomocy niezgodnie z przeznaczeniem nie wpłynęły na zmianę oceny Komisji w decyzji o wszczęciu postępowania w odniesieniu do zakwalifikowania wypłat jako wypłat dywidendy, które podlegają zakazowi wypłacania dywidendy określonemu w decyzji w sprawie ratowania, ani nie wykazały istnienia zobowiązania prawnego dotyczącego tej wypłaty, które umożliwiałoby wypłatę dywidendy zgodnie z decyzją w sprawie ratowania.
(83)
Komisja stwierdza, że środki pomocy w kwocie 1 650 mln EUR były ograniczone do niezbędnego minimum, z wyjątkiem kwoty 405 415 EUR, którą wykorzystano do wypłacenia dywidendy. W tym względzie Komisja zwraca szczególną uwagę na zobowiązanie CGD dotyczące spłaty na rzecz Portugalii kwoty równej kwocie wypłaconej dywidendy, a tym samym kwoty o którą przyznana pomoc przewyższała niezbędne minimum. Biorąc pod uwagę to zobowiązanie, pomoc uznaje się za ograniczoną do niezbędnego minimum.
(84)
Dodatkowo Komisja zauważa, że Portugalia zobowiązała się do przestrzegania zakazu wypłacania dywidendy, płatności kuponowych lub płatności odsetek (zob. sekcja 6.7 załącznika dotyczącego zobowiązań).
(85)
Zgodnie z pkt 24 komunikatu w sprawie restrukturyzacji odpowiednia opłata z tytułu kapitału państwowego również stanowi środek do osiągnięcia podziału obciążenia. Jak ustalono w motywie 76, Komisja uważa, że kapitał zapewniony w formie warunkowych obligacji zamiennych jest odpowiednio opłacony.
(86)
Ponadto Komisja zauważa, że CGD już zastosowała i nadal będzie stosowała środki ograniczające koszty, w szczególności w drodze redukcji liczby personelu i zmniejszenia sieci oddziałów w Portugalii, a tym samym przyczynia się do pokrycia kosztów restrukturyzacji ze środków własnych.
(87)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że plan restrukturyzacji zapewnia ograniczenie pomocy do niezbędnego minimum oraz przewiduje odpowiedni wkład własny i podział obciążenia.
Ograniczanie zakłóceń konkurencji
(88)
Ponadto w sekcji 4 komunikatu w sprawie restrukturyzacji zawarto wymóg, zgodnie z którym plan restrukturyzacji musi zawierać środki ograniczające zakłócenia konkurencji. Środki takie powinny być dostosowane do konkretnych zakłóceń występujących na rynkach, na których bank będący beneficjentem działa po restrukturyzacji. Charakter i forma takich środków zależą od dwóch kryteriów: po pierwsze od kwoty pomocy oraz warunków i okoliczności jej przyznania; a po drugie od charakterystyki rynków, na których beneficjent będzie działał. Ponadto Komisja musi wziąć pod uwagę zakres wkładu własnego beneficjenta oraz podział obciążenia w okresie restrukturyzacji.
(89)
Komisja przypomina, że CGD otrzymało pomoc państwa w formie zastrzyków kapitału i warunkowych obligacji zamiennych w kwocie 1 650 mln EUR. Kwota pomocy jest równowartością 2,3 % aktywów ważonych ryzykiem CGD (14), tj. stosunkowo niska. Ponieważ warunkowe obligacje są odpowiednio opłacane, jedynie umiarkowane środki są niezbędne w celu ograniczenia ewentualnych zakłóceń konkurencji.
(90)
Proporcjonalna zmniejszenie sumy bilansowej CGD, zasięgu geograficznego i personelu przyczyni się do ograniczenia zakłóceń konkurencji. O ile zbycie Caixa Seguros oraz ograniczenie i restrukturyzacja działalności w Hiszpanii przyczyni się do przywrócenia rentowności banku, pozostałą redukcję bilansu uznaje się za odpowiedni środek w odniesieniu do zakłóceń konkurencji będących skutkiem pomocy.
(91)
Oprócz tych środków strukturalnych Portugalia zobowiązała się do szeregu ograniczeń dotyczących postępowania. Komisja odnotowuje te zobowiązania odnośnie do ograniczeń dotyczących postępowania określone w sekcji 6 załącznika dotyczącego zobowiązań, takie jak zakaz reklamowania wsparcia ze strony państwa i zakaz stosowania agresywnych praktyk handlowych, uniemożliwiające CGD użycie pomocy do celów antykonkurencyjnych zachowań na rynku. Komisja z zadowoleniem przyjmuje w szczególności zakaz nabywania, który wyklucza wykorzystanie pomocy państwa w celu przejęcia konkurentów i zapewnia jej wykorzystanie zgodnie z przeznaczeniem, tj. w celu przywrócenia rentowności CGD.
(92)
Podsumowując, Komisja uważa, że środki ochronne są wystarczające w celu ograniczenia ewentualnych zakłóceń konkurencji, w szczególności w świetle zastosowania pkt 14 komunikatu w sprawie przedłużenia z 2011 r. w związku z okolicznościami prowadzącymi do powstania konieczności pomocy państwa, tj. buforem długu publicznego EUNB.
5.3. Monitorowanie
(93)
Zgodnie z sekcją 5 komunikatu w sprawie restrukturyzacji wymaga się sporządzania regularnych sprawozdań w celu umożliwienia Komisji weryfikacji, czy plan restrukturyzacji jest właściwie wdrażany.
(94)
Ponadto prawidłowe wdrażanie planu restrukturyzacji oraz pełne i prawidłowe wykonanie wszystkich zobowiązań przedstawionych w załączniku dotyczącym zobowiązań będzie stale monitorowane przez niezależnego, posiadającego odpowiednie kwalifikacje powiernika ds. monitorowania.
WNIOSEK
W świetle zobowiązań podjętych przez Portugalię stwierdza się, że pomoc na restrukturyzację jest ograniczona do koniecznego minimum, że zakłócenia konkurencji są uwzględnione w wystarczającym stopniu oraz że przedstawiony plan restrukturyzacji może doprowadzić do przywrócenia długoterminowej rentowności CGD. Pomoc na restrukturyzację należy uznać za zgodną z rynkiem wewnętrznym na mocy art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
Pomoc państwa polegająca na objęciu przez Portugalię akcji zwykłych w ramach nowej emisji w kwocie 750 mln EUR od CGD oraz subskrypcji przez Portugalię instrumentów zamiennych wyemitowanych przez CGD w kwocie 900 mln EUR jest zgodna z rynkiem wewnętrznym w świetle zobowiązań określonych w załączniku.
Artykuł 2
Portugalia zapewnia całkowitą realizację planu restrukturyzacji przedstawionego dnia 15 października 2012 r. i uzupełnionego powiadomieniem z dnia 19 lipca 2013 r., łącznie ze zobowiązaniami określonymi w załączniku i zgodnie z harmonogramem określonym w załączniku.
Artykuł 3
W terminie dwóch miesięcy od daty notyfikacji niniejszej decyzji Portugalia przekazuje Komisji informację o środkach podjętych w celu wykonania niniejszej decyzji.
Artykuł 4
Niniejsza decyzja skierowana jest do Republiki Portugalskiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 23 lipca 2013 r.