ROZHODNUTÍ KOMISE (EU) 2015/455
ze dne 23. července 2014
o státní podpoře SA.34826 (2012/C), SA.36005 (2013/NN), kterou poskytlo Řecko skupině Piraeus Bank v souvislosti s rekapitalizací a restrukturalizací banky Piraeus Bank S.A.
(oznámeno pod číslem C(2014) 5217)
(Pouze anglické znění je závazné)
(Text s významem pro EHP)
EVROPSKÁ KOMISE,
s ohledem na Smlouvu o fungování Evropské unie, a zejména na čl. 108 odst. 2 první pododstavec této smlouvy,
s ohledem na Dohodu o Evropském hospodářském prostoru, a zejména na čl. 62 odst. 1 písm. a) této dohody,
poté, co vyzvala členské státy a ostatní zúčastněné strany k podání připomínek v souladu s výše uvedenými ustanoveními (1),
vzhledem k těmto důvodům:
1. POSTUP
1.1. POSTUP TÝKAJÍCÍ SE BANKY PIRAEUS BANK
(1)
Rozhodnutím ze dne 19. listopadu 2008 schválila Komise režim s názvem „Opatření podpory pro úvěrové instituce v Řecku“ (Support Measures for the Credit Institutions in Greece) (dále jen „režim podpory řeckých bank“), který měl zajistit stabilitu řeckého finančního systému. Režim podpory řeckých bank umožňuje poskytování podpory v rámci tří opatření, která jsou jeho součástí, a to rekapitalizačního opatření, opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů (2). V květnu 2009 rekapitalizovalo Řecko v rámci rekapitalizačního opatření banku Piraeus Bank (dále jen „banka“ (3)).
(2)
Ve 14. bodě odůvodnění rozhodnutí ze dne 19. listopadu 2008 se uvádělo, že pro příjemce rekapitalizačního opatření bude Komisi předložen plán restrukturalizace.
(3)
Řecké orgány předložily Komisi plán restrukturalizace dne 23. července 2010. Komise tento plán a jeho následné aktualizace a rovněž doplňkové informace poskytnuté řeckými orgány zaevidovala jako věc SA.30342 (PN 26/2010) a poté věc SA.32787 (2011/PN).
(4)
V rámci režimu podpory řeckých bank využívala banka Piraeus opakovaně státní záruky a půjčky státních dluhopisů (4). Banka měla prospěch rovněž z nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou.
(5)
Dne 20. dubna 2012 poskytl Helénský fond finanční stability (dále jen „HFSF“) bance Piraeus písemný závazek, že se bude podílet na plánovaném navýšení jejího základního kapitálu. Dne 28. května 2012 poskytl fond HFSF bance překlenovací rekapitalizaci ve výši 4 700 milionů EUR (dále jen „první překlenovací rekapitalizace“).
(6)
Dne 10. května 2012 řecké orgány Komisi oficiálně oznámily písemný závazek, který fond HFSF poskytl bance. Komise jej zaevidovala jako neoznámenou podporu (věc SA.34826 (2012/NN)), jelikož opatření již bylo provedeno.
(7)
Rozhodnutím ze dne 27. července 2012 zahájila Komise formální vyšetřovací řízení týkající se první překlenovací rekapitalizace (dále jen „rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus“) (5).
(8)
V prosinci 2012 provedl fond HFSF ve prospěch banky druhou překlenovací rekapitalizaci ve výši 1 553 milionů EUR (dále jen „druhá překlenovací rekapitalizace“). Dne 21. prosince 2012 poskytl fond HFSF bance písemný závazek týkající se jeho účasti na navýšení základního kapitálu banky a na konvertibilních kapitálových nástrojích, které mají být vydány, a to s celkovou částkou ve výši až 1 082 milionů EUR (6). Řecké orgány oznámily Komisi tato opatření dne 20. prosince 2012 (7).
(9)
V září 2012 oznámila banka Piraeus svůj záměr získat od společnosti Société Générale S.A. (dále jen „Société Générale“) banku Geniki. V souvislosti s nabytím banky Geniki uspořádala Komise v září a říjnu se zástupci řeckých orgánů a banky Piraeus řadu telefonických konferencí a výměn elektronické pošty.
(10)
Dne 19. října 2012 podepsala banka Piraeus se společností Société Générale kupní smlouvu týkající se nabytí celého podílu společnosti Société Générale (99,08 %) v bance Geniki.
(11)
Dne 12. prosince 2012 zaslaly útvary Komise Řecku dopis, který obsahoval jejich předběžné posouzení týkající se nabytí banky Geniki.
(12)
Dne 26. února 2013 informovala banka Piraeus Komisi o svém úmyslu nabýt banku Millennium Bank Greece S.A. (dále jen „MBG“). V souvislosti s nabytím banky MBG uskutečnila Komise s řeckými orgány a bankou Piraeus několik telefonických konferencí a výměn elektronické pošty.
(13)
Dne 25. března 2013 zaslaly útvary Komise Řecku dopis obsahující jejich předběžné posouzení týkající se nabytí banky MBG.
(14)
Dne 22. dubna 2013 banka Piraeus oznámila, že s bankou Millennium Banco Comercial Portugues (dále jen „BCP“) uzavřela dohodu týkající nabytí celého základního kapitálu banky MBG a účasti banky BCP na nadcházejícím navýšení kapitálu banky Piraeus.
(15)
Dne 3. června 2013 přeměnil fond HFSF částečně první a druhou překlenovací rekapitalizaci na vlastní kapitál, a to v celkové hodnotě ve výši 5 891 milionů EUR. Fond HFSF vložil do banky Piraeus rovněž další částku ve výši 1 094 milionů EUR, jak se zavázal v době převzetí zdravé části Agricultural Bank of Greece (dále jen „ATE“) a řeckých poboček tří kyperských bank (viz oddíl 1.2) bankou Piraeus. Soukromí investoři mimoto vložili částku ve výši 1 444 milionů EUR. Celková rekapitalizace činila 8 429 milionů EUR a odkazuje se na ni jako na „rekapitalizaci na jaře 2013“.
(16)
Dne 19. prosince 2013 poskytly řecké orgány Komisi informace týkající se podmínek rekapitalizace na jaře 2013.
(17)
Dne 25. června 2014 předložily řecké orgány Komisi konečný plán restrukturalizace banky (dále jen „plán restrukturalizace“). Téhož dne poskytly i informace o pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou. Řecké orgány uvedly, že v rámci režimu podpory řeckých bank zamýšlejí poskytovat bance Piraeus i nadále podporu v oblasti likvidity, jakož i státní záruky za dluhové nástroje a půjčky státních dluhopisů.
(18)
Během správního řízení uskutečnila Komise se zástupci řeckých orgánů a banky řadu schůzek, telefonických konferencí a výměn elektronické pošty.
(19)
Řecko souhlasí s tím, aby výjimečně bylo toto rozhodnutí přijato pouze v angličtině.
1.2. POSTUP TÝKAJÍCÍ SE NABYTÝCH PODNIKŮ
1.2.1. Postup týkající se banky ATE
(20)
V dubnu 2011 vložilo Řecko do banky ATE částku ve výši 1 445 milionů EUR (tato částka zahrnovala 675 milionů EUR, které byly původně poskytnuty v rámci řeckého rekapitalizačního systému). Banka ATE mimoto obdržela podporu v oblasti likvidity ve výši 6 103 milionů EUR. Rozhodnutím ze dne 23. května 2011 schválila Komise tato opatření na základě plánu restrukturalizace banky ATE (dále jen „rozhodnutí o restrukturalizaci banky ATE“) (8).
(21)
Dne 29. prosince 2011 se Řecko podílelo na emisi kapitálu banky ATE s přednostním právem, a to s částkou ve výši 290 milionů EUR.
(22)
Dne 22. března 2012 předložilo Řecko zprávu řecké centrální banky, v níž se navrhovalo řešení problémů banky ATE prostřednictvím koupě a převzetí (9) vybraných aktiv a závazků banky ATE (dále jen „převedené činnosti banky ATE“), zatímco zbývající aktiva a závazky měly být vypořádány prostřednictvím špatné banky.
(23)
V červenci 2012 oznámila banka akvizici spočívající v převzetí zdravé části banky ATE, která vstoupila do likvidace.
(24)
V té době se fond HFSF zavázal pokrýt kapitálové potřeby banky vyplývající ze získaných aktiv. Dne 27. ledna 2013 dospěla řecká centrální banka k závěru, že kapitál, který je pro regulační účely zapotřebí v důsledku nabytí převedených činností banky ATE, činí 570 milionů EUR, přičemž tuto částku poskytne fond HFSF.
(25)
V rozhodnutí ze dne 3. května 2013 (10) (dále jen „rozhodnutí o likvidaci banky ATE“) vyvodila Komise závěr, že opatření podpory, která byla provedena v době převodu převedených činností banky ATE, nepředstavují státní podporu pro banku Piraeus, nýbrž pro převedené činnosti banky ATE. Komise mimoto dospěla k závěru, že tato podpora bude slučitelná s vnitřním trhem v případě, že plán restrukturalizace banky Piraeus, která nyní zahrnuje i převedené činnosti banky ATE, umožní obnovení její dlouhodobé životaschopnosti.
(26)
V červnu 2013 vložil fond HFSF v rámci rekapitalizace na jaře 2013 do banky částku ve výši 570 milionů EUR (11).
1.2.2. Postup týkající se činností Bank of Cyprus, Cyprus Popular Bank a Hellenic Bank (dále jen „tři kyperské banky“) v Řecku
(27)
Po mimořádném zasedání Euroskupiny (12) dne 15. března 2013 dospěly kyperské orgány a Evropská unie, Mezinárodní měnový fond (dále jen „MMF“) a Evropská centrální banka (dále jen „ECB“) k politické dohodě ohledně zásad, z nichž bude vycházet budoucí makroekonomický ozdravný program. Mimo jiné bylo dohodnuto, že činnosti tří kyperských bank v Řecku budou převedeny na některou z řeckých bank.
(28)
Zájem o nabytí činností tří kyperských bank v Řecku projevila banka Piraeus i jiné řecké banky.
(29)
Dne 22. března 2013 souhlasil fond HFSF s tím, že banka Piraeus předloží nabídku týkající se nabytí řeckých poboček, vkladů a úvěrů tří kyperských bank. Nabídka banky byla podmíněna tím, že fond HFSF poskytne bance vlastní kapitál ve výši odpovídající ceně zaplacené za vlastní kapitál nabytých podniků.
(30)
Řecké orgány a fond HFSF Komisi podrobně informovaly o vývoji tohoto procesu a o podmínkách akvizice.
(31)
Dne 26. března 2013 podepsala banka s každou ze tří kyperských bank smlouvu o prodeji a převodu jejich činností v Řecku (vklady, úvěry a síť poboček).
(32)
Jak bylo dohodnuto v březnu 2013, vložil fond HFSF do banky Piraeus kapitál ve výši 524 milionů EUR (13) k pokrytí kapitálových potřeb, které vznikly v souvislosti s nabytím těchto aktiv.
2. POPIS
2.1. BANKA A JEJÍ POTÍŽE
2.1.1. Obecná situace v řeckém bankovním sektoru
(33)
Reálný hrubý domácí produkt (dále jen „HDP“) Řecka od roku 2008 do roku 2012 klesl o 20 %, jak je uvedeno v tabulce 1. Řecké banky proto u úvěrů pro řecké domácnosti a podniky čelily rychle rostoucímu poměru selhání (14). Tento vývoj měl nepříznivý dopad na výkonnost aktiv řeckých bank a měl za následek potřebu dalšího kapitálu.
Tabulka 1
Růst reálného HDP v Řecku, 2008-2013
Řecko
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Růst reálného HDP (v %)
-0,2
-3,1
-4,9
-7,1
-7,0
-3,9
Zdroj:
Eurostat, k dispozici na internetu na adrese http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115
(34)
V únoru 2012 zavedlo Řecko program výměny dluhopisů ze strany soukromého sektoru, známý jako „program zapojení soukromého sektoru“. Řecké banky se podílely na programu zapojení soukromého sektoru, v jehož rámci nabídla řecká vláda stávajícím soukromým držitelům dluhopisů nové cenné papíry (včetně nových řeckých státních dluhopisů (dále jen „státní dluhopisy“), cenných papírů navázaných na HDP a platebních směnek vydaných Evropským fondem finanční stability (dále jen „EFFS“)) výměnou za stávající státní dluhopisy, a to s nominální diskontní sazbou ve výši 53,5 % a delší splatností (15). Řecké orgány oznámily výsledky této výměny dluhopisů dne 9. března 2012 (16). Výměna měla pro držitele dluhopisů za následek značné ztráty (které řecká centrální banka odhadla u řeckých bank v průměru na 78 % nominální hodnoty starých státních dluhopisů) a kapitálové potřeby, jež byly zpětně zaúčtovány do účetních závěrek řeckých bank za rok 2011. Celkové ztráty hlavních řeckých bank v důsledku zapojení soukromého sektoru jsou shrnuty v tabulce 2.
Tabulka 2
Celkové ztráty hlavních řeckých bank v důsledku zapojení soukromého sektoru (v milionech EUR)
Banky
Nominální hodnota státních dluhopisů
Nominální hodnota půjček souvisejících se státem
Celková nominální hodnota
Ztráty ze státních dluhopisů v důsledku zapojení soukromého sektoru
Ztráty z půjček souvisejících se státem v důsledku zapojení soukromého sektoru
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru/kmenový kapitál tier 1 (%)
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru/celková aktiva (%)
NBG
13 748
1 001
14 749
10 985
751
11 735
161,0
11,0
Eurobank
7 001
335
7 336
5 517
264
5 781
164,5
7,5
Alpha
3 898
2 145
6 043
3 087
1 699
4 786
105,7
8,1
Piraeus
7 063
280
7 343
5 686
225
5 911
226,0
12,0
ATEbank
5 164
608
5 772
3 873
456
4 329
1 144
17,1
Geniki
384
7
391
287
5
292
78,1
8,9
MBG
185
0
185
137
0
137
29
2,2
Zdroj:
Řecká centrální banka, zpráva o rekapitalizaci a restrukturalizaci řeckého bankovního sektoru, prosinec 2012, s. 14.
(35)
Jelikož se řecké banky v důsledku programu zapojení soukromého sektoru a přetrvávající recese potýkaly se značným nedostatkem kapitálu, byly na základě memoranda o ekonomické a finanční politice (dále jen „memorandum“) v rámci druhého ozdravného programu pro Řecko dohodnutého dne 11. března 2012 mezi řeckou vládou, Evropskou unií, MMF a ECB poskytnuty finanční prostředky na rekapitalizaci těchto bank. Řecké orgány odhadly celkové potřeby v oblasti rekapitalizace bank a náklady na řešení problémů, které mají být financovány z tohoto programu, na 50 miliard EUR (17). Tato částka byla vypočítána na základě zátěžového testu, který řecká centrální banka provedla za období od prosince 2011 do prosince 2014 (dále jen „zátěžový test v roce 2012“), a to podle odhadu úvěrových ztrát, jenž provedla společnost Blackrock (18). Finanční prostředky na rekapitalizaci řeckých bank jsou poskytovány prostřednictvím fondu HFSF. V tabulce 3 je shrnut výpočet kapitálových potřeb hlavních řeckých bank na základě zátěžového testu v roce 2012.
Tabulka 3
Zátěžový test v roce 2012: Kapitálové potřeby hlavních řeckých bank (v milionech EUR)
Banky
Referenční kmenový kapitál tier 1 (prosinec 2011)
Celkové hrubé ztráty v důsledku zapojení soukromého sektoru (prosinec 2011)
Rezervy v souvislosti se zapojením soukromého sektoru (červen 2011)
Odhady hrubé kumulativní ztráty s ohledem na úvěrové riziko
Rezervy na ztráty z úvěrů (prosinec 2011)
Interní tvorba kapitálu
Cílový kmenový kapitál tier 1 (prosinec 2014)
Kapitálové potřeby
NBG
7 287
-11 735
1 646
-8 366
5 390
4 681
8 657
9 756
Eurobank
3 515
-5 781
830
-8 226
3 514
2 904
2 595
5 839
Alpha
4 526
-4 786
673
-8 493
3 115
2 428
2 033
4 571
Piraeus
2 615
-5 911
1 005
-6 281
2 565
1 080
2 408
7 335
ATEbank
378
-4 329
836
-3 383
2 344
468
1 234
4 920
Geniki
374
- 292
70
-1 552
1 309
-40
150
281
MBG
473
- 137
0
- 638
213
-79
230
399
Zdroj:
Řecká centrální banka, zpráva o rekapitalizaci a restrukturalizaci řeckého bankovního sektoru, prosinec 2012, s. 8.
(36)
V souladu s memorandem z března 2012 budou moci „banky, které předloží proveditelné plány získání kapitálu, požádat a obdržet veřejnou podporu, a to způsobem, který zachovává pobídky soukromého sektoru k vkládání kapitálu, a snižuje tudíž zátěž pro daňové poplatníky na minimum“ (19). Řecká centrální banka zjistila, že proveditelné plány získání kapitálu předložily pouze čtyři největší banky (Eurobank, National Bank of Greece, banka Piraeus a Alpha Bank) (20). V květnu 2012 provedl fond HFSF první rekapitalizaci ve prospěch těchto bank.
(37)
Domácí vklady v bankách v Řecku se v období od konce roku 2009 do června 2012 kvůli recesi a politické nejistotě snížily celkem o 37 %. Ve snaze udržet vklady musely tyto banky platit vyšší úrokové sazby. Náklady na vklady rostly, což snižovalo čisté úrokové rozpětí bank. Jelikož řecké banky ztratily přístup na trhy pro financování z jiných (tržních) zdrojů než klientských vkladů, byly zcela závislé na financování poskytovaném Eurosystémem (21), přičemž stále větší část tohoto financování měla podobu nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou, kterou poskytovala řecká centrální banka.
(38)
Dne 3. prosince 2012 zahájilo Řecko provádění programu zpětného odkupu nových státních dluhopisů, které investoři získali v rámci programu zapojení soukromého sektoru, a to za ceny v rozmezí od 30,2 % do 40,1 % jejich nominální hodnoty (22). Na tomto programu zpětného odkupu se podílely i řecké banky, což mělo za následek další ztráty v jejich rozvaze, jelikož se většina účetních ztrát (tj. rozdíl mezi tržní hodnotou a nominální hodnotou) zaúčtovaných u těchto nových státních dluhopisů v době provedení programu zapojení soukromého sektoru stala konečnými a nevratnými ztrátami (23).
(39)
V prosinci 2012 provedl fond HFSF druhou překlenovací rekapitalizaci ve prospěch čtyř největších řeckých bank.
(40)
Na jaře 2013 byla překlenovací rekapitalizace čtyř bank přeměněna na stálou rekapitalizaci ve formě kmenových akcií, přičemž fond HFSF držel v každé ze čtyř bank více než 80% podíl. V případě bank, jimž se podařilo přilákat předem stanovený objem soukromého kapitálu (banka Piraeus, Alpha Bank a National Bank of Greece), získal HFSF akcie bez hlasovacích práv a soukromým investorům byly s ohledem na akcie fondu HFSF vydány opční listy.
(41)
V červenci 2013 zadala řecká centrální banka poradci provedení diagnostické studie týkající se úvěrových portfolií všech řeckých bank. Poradce provedl u veškerých domácích úvěrových portfolií řeckých bank a rovněž u úvěrů zahraničních poboček a dceřiných společností nesoucích řecké riziko odhady úvěrových ztrát za tříapůlleté období a dobu trvání úvěru. Analýza poskytla odhady úvěrových ztrát na základě dvou makroekonomických scénářů, a to základního scénáře a nepříznivého scénáře. Odhady úvěrových ztrát u zahraničních úvěrových portfolií odhadla řecká centrální banka pomocí některých informací poskytnutých poradcem.
(42)
Na základě posouzení odhadů úvěrových ztrát ze strany poradce zahájila řecká centrální banka na podzim 2013 nový zátěžový test (dále jen „zátěžový test v roce 2013“) s cílem posoudit pevnost kapitálové pozice řeckých bank podle základního scénáře i nepříznivého scénáře. Řecká centrální banka posoudila kapitálové potřeby s technickou podporou druhého poradce.
(43)
Hlavními prvky posouzení kapitálových potřeb v rámci zátěžového testu v roce 2013 byly i) odhady úvěrových ztrát (24) u úvěrových portfolií bank na konsolidovaném základě s ohledem na řecké a zahraniční riziko po odečtení stávajících rezerv na úvěry a ii) odhadovaný provozní zisk bank v období od června 2013 do prosince 2016, a to na základě konzervativní úpravy plánů restrukturalizace, které byly řecké centrální bance předloženy ve čtvrtém čtvrtletí roku 2013. V tabulce 4 je shrnut výpočet kapitálových potřeb hlavních řeckých bank na konsolidovaném základě podle základního scénáře v rámci zátěžového testu v roce 2013.
Tabulka 4
Zátěžový test z roku 2013: Kapitálové potřeby řeckých bank na konsolidovaném základě podle základního scénáře (v milionech EUR)
Banky
Referenční kmenový kapitál tier 1 (červen 2013) (1)
Rezervy na ztráty z úvěrů
Odhady úvěrových ztrát s ohledem na řecké riziko (3)
Odhady úvěrových ztrát s ohledem na zahraniční riziko (25) (4)
Interní tvorba kapitálu (5)
Poměr kmenového kapitálu tier 1 v rámci zátěžového testu (prosinec 2016) (6)
Kapitálové potřeby (7)=(6)-(1)-(2)-(3)-(4)-(5)
NBG (26)
4 821
8 134
-8 745
-3 100
1 451
4 743
2 183
Eurobank (27)
2 228
7 000
-9 519
-1 628
2 106
3 133
2 945
Alpha
7 380
10 416
-14 720
-2 936
4 047
4 450
262
Piraeus
8 294
12 362
-16 132
-2 342
2 658
5 265
425
(44)
Dne 6. března 2014 oznámila řecká centrální banka výsledky zátěžového testu v roce 2013 a požádala banky, aby do poloviny dubna 2014 předložily plány získání kapitálu k pokrytí kapitálových potřeb podle základního scénáře.
(45)
Banky přistoupily k navýšení kapitálu v období od konce března 2014 do počátku května 2014.
2.1.2. Příjemce podpory
(46)
Banka Piraeus poskytuje univerzální bankovní služby především v Řecku a ve střední, východní a jihovýchodní Evropě (Rumunsko, Bulharsko, Srbsko, Albánie, Ukrajina a Kypr) a také v Egyptě. Banka nabízí domácnostem a podnikům celou škálu bankovních a finančních produktů a služeb. Banka působí v oblasti retailového, korporátního a soukromého bankovnictví, správy majetku, pokladny a investičního bankovnictví. Banka je zaregistrována v Řecku a její akcie jsou kotovány na aténské burze cenných papírů. Dne 30. prosince 2012 zaměstnávala banka celkem 18 597 osob (28).
(47)
Banka se zúčastnila programu zapojení soukromého sektoru a vyměnila státní dluhopisy a půjčky související se státem v nominální hodnotě ve výši 7,7 miliardy EUR. Její celkové náklady související se zapojením soukromého sektoru činily přibližně 5 911 milionů EUR před zdaněním a byly v plné výši zaúčtovány v účetní závěrce za rok 2011 (29). Během programu zpětného odkupu v prosinci 2012 prodala banka nové státní dluhopisy, které obdržela v rámci zapojení soukromého sektoru, s vysokou srážkou z nominální hodnoty. Prodej měl za následek ztráty z nových státních dluhopisů.
(48)
Klíčové údaje banky v prosinci 2010, prosinci 2011, prosinci 2012 a prosinci 2013 (konsolidované údaje) jsou uvedeny v tabulce 5.
Tabulka 5
Klíčové údaje banky Piraeus Bank, 2010, 2011, 2012 a 2013
Zisk a ztráta
(v mil. EUR)
2010
2011
2012 (30)
2013 (31)
Čisté úrokové výnosy
1 207
1 194
1 047
1 664
Provozní výnosy celkem
1 510
1 245
1 921
2 205
Celkové provozní náklady
(884)
(840)
(931)
(1 680)
Příjmy před rezervami
625
405
989
525
Ztráty ze znehodnocení k pokrytí úvěrového rizika
(611)
(1 973)
(2 519)
(2 536)
Ztráty ze znehodnocení státních dluhopisů a půjček způsobilých pro zapojení soukromého sektoru
(5 911)
Záporný goodwill
351
3 810
Čistý zisk/ztráta
(21)
(6 618)
(507)
2 546
Vybrané údaje o objemu
(v mil. EUR)
31. prosinec 2010
31. prosinec 2011
31. prosinec 2012 (31)
31. prosinec 2013 (32)
Celkové čisté úvěry a zálohy poskytnuté klientům
(čisté)
40 150
35 634
44 613
62 366
Vklady
29 475
21 796
36 971
54 279
Aktiva celkem
57 561
49 352
70 408
92 010
Vlastní kapitál celkem (30)
3 273
(1 940)
(2 316)
8 543
(49)
Tabulka 5 ukazuje, že kromě obrovských ztrát, které byly vykázány v roce 2011 v důsledku programu zapojení soukromého sektoru (5 911 milionů EUR (33)), byla banka do poloviny roku 2012 postižena klesajícími příjmy (mimo jiné kvůli vyšším nákladům na vklady) a vysokými a rostoucími ztrátami ze znehodnocení u úvěrových portfolií v Řecku a v zahraničí. Likvidní pozice banky byla velmi nepříznivě ovlivněna odlivem vkladů. Tato situace se poněkud zlepšila poté, co banka v červenci 2012 zahájila provádění akvizic.
(50)
V rámci zátěžového testu v roce 2013 odhadla řecká centrální banka kapitálové potřeby banky Piraeus podle základního scénáře na 465 milionů EUR.
(51)
V březnu 2014 přikročila banka k navýšení kapitálu o 1 752 milionů EUR v zájmu pokrytí kapitálových potřeb uvedených v 50. bodě odůvodnění a splacení preferenčních akcií v držení Řecka ve výši 940 milionů EUR (34). Na rozdíl od navýšení kapitálu banky Eurobank v dubnu 2014 neposkytl fond HFSF bance Piraeus závazek týkající se kapitálové injekce v rámci navýšení kapitálu v případě nedostatečné poptávky ze strany soukromého sektoru. Navýšení kapitálu banky bylo dosaženo nabídkou vlastního kapitálu bez předkupních práv (tj. navýšení kapitálu se zrušením předkupních práv akcionářů) mezinárodním investorům a prostřednictvím veřejné nabídky v Řecku. Upisovací cena byla stanovena na 1,7 EUR za akcii.
(52)
Po navýšení kapitálu banka dne 22. května 2014 oznámila, že Řecku splatila preferenční akcie, a to za celkovou částku ve výši 750 milionů EUR (35).
2.2. NABYTÍ BANKOVNÍCH ČINNOSTÍ V ŘECKU ZE STRANY BANKY PIRAEUS
2.2.1. Nabytí banky ATE
(53)
Banku ATE založilo Řecko v roce 1929 jako neziskovou organizaci. Do počátku 90. let minulého století byla banka ATE specializovanou finanční institucí, která jménem řeckého státu podporovala rozvoj zemědělského odvětví. V prosinci 2000 byla společnost kotována na aténské burze cenných papírů. K 14. listopadu 2011 bylo Řecko hlavním akcionářem banky ATE s podílem ve výši 89,9 %.
(54)
Banka ATE vykonávala veškeré bankovní činnosti, retailové i korporátní, poskytovala finanční služby, jako je pojištění a leasing, a získala významné podíly ve společnostech působících v nefinančním sektoru, včetně odvětví výroby cukru a mlékárenského průmyslu.
(55)
V červenci 2012 nabízela banka ATE své služby prostřednictvím sítě 468 poboček a zaměstnávala 5 024 osob. V červenci 2012 její celkové vklady činily 14,9 miliardy EUR při celkových aktivech v hodnotě 21,8 miliardy EUR (36).
(56)
Od roku 2006 nabízela banka ATE své služby rovněž mimo Řecko s 74% podílem v ATE Bank Romania a s 20,3% podílem na základním kapitálu a 25 % preferenčních akcií banky AIKBanka Serbia.
(57)
Potíže banky ATE nastaly před řeckou krizí státního dluhu, a to především v důsledku špatné kvality aktiv a tradičně nízkého zisku před znehodnocením. Řecká krize státního dluhu se dotkla všech řeckých bank, včetně banky ATE, dvěma způsoby: i) ztráta přístupu Řecka na mezinárodní dluhové trhy významně ovlivnila likvidní pozici řeckých bank a ii) kvalita aktiv se zhoršila a vzrostlo jejich znehodnocení.
(58)
V dubnu 2011 vložilo Řecko do banky ATE částku ve výši 1 445 milionů EUR (včetně částky ve výši 675 milionů EUR, která byla původně poskytnuta v rámci řeckého rekapitalizačního opatření). Banka ATE mimoto obdržela podporu v oblasti likvidity ve výši 6 103 milionů EUR. Komise tato opatření schválila v rozhodnutí o restrukturalizaci banky ATE.
(59)
Ve druhém pololetí roku 2011 se však kapitálová pozice banky ATE zhoršila, především v důsledku její účasti v programu zapojení soukromého sektoru. Jak dokládá tabulka 2, její celkové náklady v souvislosti se zapojením soukromého sektoru činily 4 329 milionů EUR před zdaněním a byly v plné výši zaúčtovány v účetní závěrce za rok 2011. Jak ukazuje tabulka 3, kapitálové potřeby v souvislosti s převedenými činnostmi banky ATE se odhadovaly na 4 920 milionů EUR.
(60)
Dne 22. března 2012 předložilo Řecko zprávu řecké centrální banky, v níž se navrhovalo řešení problémů banky ATE prostřednictvím koupě a převzetí převedených činností banky ATE, zatímco zbývající aktiva a závazky budou vypořádány prostřednictvím špatné banky. Banka Piraeus a jiné velké řecké banky předložily fondu HFSF nezávazné nabídky. Dne 26. července 2012 schválila správní rada fondu HFSF nabídku banky Piraeus.
(61)
Dne 27. července 2012 přikročila řecká centrální banka k převodu převedených činností banky ATE na banku Piraeus (37).
(62)
Jelikož převedené činnosti banky ATE zahrnovaly méně aktiv v reálné hodnotě než závazků, musel fond HFSF v souladu s rozhodnutím řecké centrální banky ze dne 28. ledna 2013 vyrovnat rozdíl mezi převedenými aktivy a převedenými závazky, tj. odstranit nedostatek finančních prostředků. Řecká centrální banka dospěla na základě auditovaných údajů k závěru, že nedostatek finančních prostředků činí 7 471 milionů EUR, a fond HFSF poskytl bance Piraeus dluhopisy Evropského nástroje finanční stability (dále jen „dluhopisy EFSF“) v hodnotě 7 471 milionů EUR.
(63)
Fond HFSF se mimoto zavázal, že bance Piraeus poskytne kapitál za účelem kapitalizace převedených činností banky ATE do výše 9 %. Tato částka se původně odhadovala na 500 milionů EUR, konečná částka však byla stanovena na 570 milionů EUR. Fond HFSF poskytl bance Piraeus konečnou částku oproti kmenovým akciím v rámci rekapitalizace na jaře 2013.
(64)
Banka Piraeus získala převedené činnosti banky ATE za kupní cenu ve výši 95 milionů EUR.
2.2.2. Nabytí banky Geniki
(65)
Banka Geniki byla založena v roce 1937. Banka Geniki poskytovala finanční služby v oblasti retailového bankovnictví, korporátního bankovnictví a služeb kapitálového trhu. V roce 2004 získala většinu akcií banky Geniki společnost Société Générale. K 31. prosinci 2012 provozovala banka Geniki 104 poboček a zaměstnávala 1 391 osob (38). Celková aktiva činila 2,6 miliardy EUR, celkové čisté úvěry 1,9 miliardy EUR a vklady přibližně 2 miliardy EUR (39).
(66)
Řecká krize státního dluhu měla velmi negativní dopad na výkonnost bankovního sektoru. Účast řeckých bank v programu zapojení soukromého sektoru vedla k rychlému zhoršování jejich kapitálové pozice. Jak dokládá tabulka 2, celkové náklady banky Geniki v souvislosti se zapojením soukromého sektoru činily přibližně 292 milionů EUR před zdaněním a byly v plné výši zaúčtovány v účetní závěrce za rok 2011. Jak ukazuje tabulka 3, výše kapitálových potřeb banky Geniki byla odhadnuta na 281 milionů EUR a byla vypočítána na základě zátěžového testu, který provedla řecká centrální banka.
(67)
Ve snaze banku Geniki prodat se společnost Société Générale v červnu 2012 obrátila na všechny čtyři velké řecké banky. Jediným subjektem, který projevil o nabytí banky Geniki zájem, byla banka Piraeus.
(68)
Jednání mezi společností Société Générale a bankou Piraeus ohledně prodeje banky Geniki vedla dne 19. října 2012 k uzavření oficiální dohody, že: i) společnost Société Générale prodá a banka Piraeus koupí 99,08% podíl, který společnost Société Générale vlastní v bance Geniki, a že ii) společnost Société Générale postoupí a převede a banka získá veškeré půjčky na kmenový kapitál banky Geniki, které společnost Société Générale uzavřela a které uzavře v budoucnu. Společnost Société Générale nakonec souhlasila se zálohovou platbou pro banku Geniki ve výši přibližně 290 milionů EUR a upsáním dluhopisu, který vydala banka Piraeus, a to s hodnotou ve výši přibližně 170 milionů EUR. Banka Piraeus poté banku Geniki získala za částku ve výši 1 milionu EUR.
(69)
Dne 14. prosince 2012 banka Piraeus oznámila, že akvizice podílu společnosti Société Générale v bance Geniki byla dokončena.
2.2.3. Nabytí činností tří kyperských bank v Řecku
(70)
Bank of Cyprus byla založena v roce 1899, Cyprus Popular Bank v roce 1901 a Hellenic Bank v roce 1976.
(71)
Po mimořádném zasedání Euroskupiny dne 15. března 2013 se Evropská unie, MMF a ECB dohodly na hlavních parametrech záchranného plánu pro Kypr. Helénská rada pro systémovou stabilitu (Hellenic Systemic Stability Board, dále jen „HSSB“) jednomyslně navrhla převedení řeckých aktiv a závazků poboček tří kyperských bank v Řecku na některou z řeckých bank. HSSB zejména uvedla, že „[…] (40) dohoda plně ochraňuje vkladatele řeckých poboček [tří kyperských bank], zabezpečuje řecký veřejný zájem a finanční stabilitu a nezatěžuje řecký veřejný dluh“.
(72)
Řecká centrální banka byla pověřena, aby přezkoumala případný zájem řeckých bank, a v této souvislosti vyzvala k vyjádření zájmu. Fond HFSF mimoto souhlasil s pokrytím kapitálových potřeb (nabyvatele), které budou vyplývat z nabytí řeckých poboček tří kyperských bank.
(73)
V tabulce 6 jsou shrnuta aktiva a závazky tří kyperských bank, jež byly nakonec převedeny na banku Piraeus (dále jen „převedené kyperské činnosti“).
Tabulka 6
Převedené činnosti tří kyperských bank
Převedené činnosti
Aktiva
Veškeré řecké úvěry, včetně leasingu a faktoringu
Úvěry na financování lodí a jiné úvěry poskytnuté a spravované v Řecku a vykazované v kyperském úvěrovém portfoliu
Dlouhodobá aktiva (mimo odložené daňové pohledávky)
Závazky
Veškeré vklady tří kyperských bank přijaté v Řecku
Zdroj:
Specifikace „Vyčlenění a prodej řeckých aktiv kyperských bank“ (Carve out and sale of the Greek assets of Cypriot banks) ze dne 10. dubna 2013.
(74)
Aktiva převedená na banku Piraeus činila přibližně 18,9 miliardy EUR a závazky přibližně 15 miliard EUR. Strany transakce se však dohodly na tom, že bude zohledněna výše ztrát, které se u kyperských bank předpokládaly ve zprávě společnosti PIMCO, a to podle nepříznivého scénáře (41). Podle zprávy společnosti PIMCO činila hodnota aktiv, která budou převedena na banku Piraeus, přibližně 16,5 miliardy EUR. Převedené závazky činily přibližně 14,5 miliardy EUR.
(75)
Ve dnech 21. a 22. března 2013 předložily pouze tři banky, včetně banky Piraeus, nezávazné nabídky.
(76)
Dne 22. března 2013 udělil fond HFSF souhlas s nabytím činností tří kyperských bank v Řecku bankou Piraeus. Celková částka, kterou banka Piraeus zaplatila za nabytí převedených kyperských činností, činila 524 milionů EUR. Konkrétně bylo dohodnuto, že banka Piraeus zaplatí za nabytí převedených činností Bank of Cyprus částku ve výši 237 milionů EUR, za nabytí převedených činností Cyprus Popular Bank částku ve výši 258 milionů EUR a za nabytí převedených činností Hellenic Bank částku ve výši 29 milionů EUR.
(77)
V červnu 2013 vložil fond HFSF v rámci rekapitalizace na jaře 2013 (42) do banky Piraeus kapitál ve výši 524 milionů EUR za účelem uhrazení kupní ceny, kterou banka zaplatila.
2.2.4. Nabytí banky MBG
(78)
Banka MBG byla založena v roce 2000. K 31. prosinci 2012 provozovala banka MBG 119 poboček a zaměstnávala 1 174 osob (43).
(79)
Dne 22. dubna 2013 podepsala banka Piraeus s bankou BCP konečnou smlouvu týkající se nabytí celého základního kapitálu banky MBG a podílu banky BCP na chystaném navýšení kapitálu banky Piraeus.
(80)
Podle smlouvy přispěje banka BCP k rekapitalizaci banky MBG podle předpisů částkou ve výši 400 milionů EUR (z toho již banka BCP poskytla v prosinci 2012 částku ve výši 139 milionů EUR), a to přeměnou podřízených a prioritních úvěrů, které banka BCP poskytla bance MBG, na vlastní kapitál. Veškeré finanční prostředky, které banka BCP poskytla bance MBG v minulosti, splatí banka MBG ve dvou tranších: částka ve výši 650 milionů EUR bude uhrazena ke dni uzavření transakce a částka ve výši přibližně 250 milionů EUR bude zaplacena do šesti měsíců od jejího uzavření. Banka BCP přispěje na rekapitalizaci banky Piraeus částkou ve výši 400 milionů EUR, a to prostřednictvím soukromého umísťování s vyloučením předkupních práv. Banka Piraeus poté získá plně rekapitalizovanou banku MBG za částku ve výši 1 milionu EUR.
(81)
Dne 19. června 2013 oznámila banka Piraeus dokončení akvizice banky MBG.
2.2.5. Přehled společných účinků akvizic
(82)
Tabulka 7 podává přehled o dopadu postupných akvizic na velikost a podobu banky Piraeus v Řecku (žádný z nabytých subjektů nezahrnoval zahraniční aktiva s výjimkou převedených činností banky ATE, jež zahrnovaly malý objem aktiv v Rumunsku). V důsledku těchto akvizic má nyní banka Piraeus nejvyšší podíl na řeckém trhu vkladů a úvěrů.
Tabulka 7
Dopad postupných akvizic na velikost banky Piraeus v Řecku
31.12.2012
Pouze Řecko
Banka Piraeus samostatně
ATE
Geniki
Kyperské banky
MBG
NOVÁ SKUPINA
Hrubé úvěry
27 727
12 200
3 308
24 194
4 710
72 138
část nové skupiny
38 %
17 %
5 %
34 %
7 %
100 %
Čisté úvěry
24 811
11 527
1 909
19 481
4 236
61 964
část nové skupiny
40 %
19 %
3 %
31 %
7 %
100 %
Vklady
15 412
14 986
2 014
14 427
2 912
49 752
část nové skupiny
31 %
30 %
4 %
29 %
6 %
100 %
Zaměstnanci
5 926
5 019
1 420
5 268
1 186
18 819
část nové skupiny
31 %
27 %
8 %
28 %
6 %
100 %
Pobočky
325
460
104
307
120
1 316
část nové skupiny
25 %
35 %
8 %
23 %
9 %
100 %
Zdroj:
údaje, které poskytla banka Piraeus Bank dne 10. června 2014.
2.3. OPATŘENÍ PODPORY
2.3.1. Opatření podpory, která byla provedena ve prospěch banky Piraeus v rámci režimu podpory řeckých bank (opatření L1 a A)
(83)
V rámci režimu podpory řeckých bank, rekapitalizačního opatření, opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů obdržela banka několik forem podpory.
2.3.1.1. Státní podpora v oblasti likvidity v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů (opatření L1)
(84)
Banka měla a má i nadále prospěch z podpory v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů. Na tuto podporu se bude v tomto rozhodnutí odkazovat jako na „opatření L1“. V roce 2010 vydala banka dluhopisy se státní zárukou v celkové hodnotě 9,9 miliardy EUR. Řecko půjčilo bance rovněž státní dluhopisy v hodnotě 1 289 milionů EUR. Na konci března 2014 činila nesplacená částka státních dluhopisů 1 024 milionů EUR (44).
(85)
V plánu restrukturalizace banky, který řecké orgány předložily Komisi dne 25. června 2014, požádaly řecké orgány o povolení dalšího poskytování záruk a půjček státních dluhopisů bance Piraeus v rámci režimu podpory řeckých bank v období restrukturalizace, pokud vyvstane potřeba podpory likvidity, ačkoli se neočekává, že k tomu dojde.
2.3.1.2. Rekapitalizace provedená státem v rámci rekapitalizačního opatření (opatření A)
(86)
V květnu 2009 a prosinci 2011 obdržela banka od Řecka v rámci rekapitalizačního opatření na základě režimu podpory řeckých bank kapitálové injekce ve výši 370 milionů EUR resp. 380 milionů EUR, tj. v celkové výši 750 milionů EUR (opatření A), což odpovídá přibližně 2,1 % rizikově vážených aktiv (45) banky v té době.
(87)
Rekapitalizace měla podobu preferenčních akcií, které upsalo Řecko, a to s 10 % kupónem a pětiletou splatností.
(88)
Banka splatila preferenční akcie dne 22. května 2014, jak je popsáno v 52. bodě odůvodnění.
2.3.2. Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2)
(89)
Nouzová pomoc v oblasti likvidity představuje mimořádné opatření, jež solventní finanční instituci, která čelí dočasným problémům s likviditou, umožňuje získat od Eurosystému financování, přičemž tato operace není součástí jednotné měnové politiky. Úroková sazba, kterou finanční instituce hradí za nouzovou pomoc v oblasti likvidity, je o […] bazických bodů (dále jen „b.b.“) vyšší než úroková sazba, kterou hradí za běžné refinancování poskytnuté centrální bankou.
(90)
Za program nouzové pomoci v oblasti likvidity odpovídá řecká centrální banka, což znamená, že veškeré náklady a rizika spojená s poskytováním této pomoci nese řecká centrální banka (46). Řecko poskytlo řecké centrální bance státní záruku, která se vztahuje na celou částku nouzové pomoci v oblasti likvidity, kterou řecká centrální banka poskytne. Přijetí § 50 odst. 7 zákona č. 3943/2011, kterým se mění § 65 odst. 1 zákona č. 2362/1995, umožnilo ministru financí poskytnout řecké centrální bance jménem státu záruky za účelem zajištění pohledávek řecké centrální banky za úvěrovými institucemi. Banky, které využívají nouzovou pomoc v oblasti likvidity, musí státu hradit za záruku poplatek ve výši […] b.b.
(91)
K 31. prosinci 2011 využívala banka Piraeus nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou ve výši 11,64 miliardy EUR a k 31. prosinci 2012 pak ve výši 31,4 miliardy EUR (47). Po prudkém poklesu v roce 2013 využívala banka na konci tohoto roku nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou pouze ve výši 750 milionů EUR.
2.3.3. Opatření podpory provedená ve prospěch banky Piraeus prostřednictvím fondu HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4)
(92)
Od roku 2012 měla banka prospěch z několika opatření kapitálové podpory, která provedl fond HFSF. Přehled těchto opatření podpory je uveden v tabulce 8.
Tabulka 8
Opatření podpory, která byla ve prospěch banky Piraeus provedena prostřednictvím fondu HFSF
První překlenovací restrukturalizace - květen 2012
(v mil. EUR)
Druhá překlenovací restrukturalizace - prosinec 2012
(v mil. EUR)
Písemný závazek - prosinec 2012
(v mil. EUR)
Účast na rekapitalizaci v květnu 2013
(v mil. EUR) (48)
Opatření
B1
B2
B3
B4
Částka
(v mil. EUR)
4 700
1 553
1 082
5 891
2.3.3.1. První překlenovací rekapitalizace (opatření B1)
(93)
Podrobný popis první překlenovací rekapitalizace v květnu 2012 (opatření B1) je uveden ve 14. až 33. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus. Souvislosti a hlavní prvky tohoto opatření jsou uvedeny v tomto oddíle.
(94)
Dne 20. dubna 2012 poskytl fond HFSF bance písemný závazek týkající se jeho účasti na plánovaném navýšení kapitálu banky s částkou ve výši 5 miliard EUR.
(95)
V rámci opatření B1 převedl fond HFSF v květnu 2012 na banku dluhopisy EFSF v hodnotě 4,7 miliardy EUR v souladu s ustanoveními o překlenovací rekapitalizaci obsaženými v zákoně č. 3864/2010 o zřízení fondu HFSF (dále jen „zákon o fondu HFSF“). V 53. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus Komise uvedla, že „překlenovací rekapitalizace dokončená dne 28. května 2012 představuje splnění povinnosti přijaté v písemném závazku, a představuje tak pokračování stejné podpory“. Částky uvedené v písemném závazku i částky poskytnuté v rámci první překlenovací rekapitalizace byly řeckou centrální bankou vypočítány tak, aby bylo zajištěno, že banka Piraeus dosáhne k 31. prosinci 2011, tj. datu zpětného zaúčtování překlenovací rekapitalizace do účetnictví banky, celkového kapitálového poměru ve výši 8 %. Jak je patrné z tabulky 3, opatření B1 pokrylo pouze část celkových kapitálových potřeb, které byly zjištěny v rámci zátěžového testu v roce 2012. Předpokládalo se, že banka získá kapitál navýšením kapitálu v budoucnu a překlenovací rekapitalizace měla pouze zachovat způsobilost banky pro financování ECB do doby, než dojde k navýšení kapitálu.
(96)
Pro období ode dne první překlenovací rekapitalizace do dne přeměny první překlenovací rekapitalizace na kmenové akcie a jiné konvertibilní finanční nástroje stanovila dohoda, která byla před úpisem uzavřena mezi bankou a fondem HFSF, že banka musí hradit fondu HFSF roční poplatek z nominální hodnoty směnek EFSF ve výši 1 % a že se výplaty kupónů a vzniklých úroků ze směnek EFSF za toto období budou započítávat jako dodatečný kapitálový příspěvek fondu HFSF poskytnutý bance (49).
2.3.3.2. Druhá překlenovací rekapitalizace (opatření B2)
(97)
Na podzim 2012 vykázala banka další ztráty. Její kapitál se proto opět snížil pod minimální kapitálové požadavky, které se vyžadovaly, aby byla i nadále způsobilá pro refinancování poskytované ECB.
(98)
V důsledku toho byla nezbytná druhá překlenovací rekapitalizace. Dne 20. prosince 2012 provedl fond HFSF druhou překlenovací rekapitalizaci ve výši 1 553 milionů EUR (opatření B2), a to opět převedením dluhopisů EFSF na banku.
2.3.3.3. Písemný závazek ze dne 20. prosince 2012 (opatření B3)
(99)
Kromě druhé překlenovací rekapitalizace poskytl fond HFSF dne 20. prosince 2012 bance písemný závazek týkající se jeho účasti na navýšení základního kapitálu banky a na konvertibilních nástrojích, které mají být vydány, a to s celkovou částkou až do výše 1 082 milionů EUR (opatření B3).
(100)
Dvě překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2) a dodatečná částka přislíbená v prosinci 2012 (opatření B3) znamenaly, že se fond HFSF zavázal pokrýt celkové kapitálové potřeby, které byly zjištěny během zátěžového testu v roce 2012 (7 335 milionů EUR (50)).
2.3.3.4. Účast fondu HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013 (opatření B4) a částečném splacení opatření B1 a B2
(101)
Dne 23. dubna 2013 schválila valná hromada akcionářů banky navýšení základního kapitálu o 8 429 milionů EUR (51). Tato částka byla vypočítána jako součet:
(i)
částky ve výši 7 335 milionů EUR k pokrytí kapitálových potřeb, které byly zjištěny během zátěžového testu v roce 2012; z této částky upsal fond HFSF částku ve výši 5 891 milionů EUR (opatření B4) a soukromí investoři upsali částku ve výši 1 444 milionů EUR;
(ii)
částky ve výši 570 milionů EUR, kterou fond HFSF vložil za účelem splnění regulativních kapitálových požadavků, jež vznikly v souvislosti s převzatou činností banky ATE, jak bylo přislíbeno v červenci 2012; toto opatření posoudila Komise v rozhodnutí o likvidaci banky ATE, v němž konstatovala, že se nejedná o podporu poskytnutou bance Piraeus;
(iii)
částky ve výši 524 milionů EUR, kterou fond HFSF vložil k uspokojení kapitálových potřeb, jež vznikly v souvislosti s uhrazením kupní ceny činností tří kyperských bank v Řecku; tato část navýšení kapitálu představuje opatření C (52).
(102)
Cena nových akcií byla stanovena na 1,70 EUR za akcii, což odpovídá 50 % burzovního kurzu za 50 dnů předcházejících jejímu stanovení, váženému podle příslušných objemů obchodů.
(103)
Dne 3. června 2013 oznámila správní rada banky emisi 3 888 268 914 nových akcií s nominální hodnotou 0,30 EUR za cenu ve výši 1,70 EUR za akcii (53). Dne 28. června 2013 banka oznámila (54), že správní rada potvrdila výplatu celkového navýšení základního kapitálu v plné výši, a to s celkovou částkou ve výši 8 429 milionů EUR, včetně prémií.
(104)
Celková účast soukromého sektoru na navýšení základního kapitálu banky činila 1 444 milionů EUR (55). Tato částka zahrnuje účast banky BCP, jak je popsáno v 80. bodě odůvodnění.
(105)
Účast fondu HFSF na navýšení základního kapitálu banky proto činila 6 985 milionů EUR.
(106)
Po rekapitalizaci na jaře 2013 se fond HFSF stal významným akcionářem banky s podílem ve výši 81 % (56). Fond HFSF vydal opční listy a poskytl soukromým investorům jeden opční list na každou upsanou akcii, a to bezúplatně (57). Každý opční list zahrnuje právo na nákup 4,48 akcií fondu HFSF, a to ve stanovených intervalech a za realizační ceny. Toto právo mohlo být poprvé uplatněno dne 2. ledna 2014 a poté je možno opční listy uplatnit co šest měsíců až do dne 2. ledna 2018. Realizační cena se rovná upisovací ceně ve výši 1,70 EUR navýšené o roční úrokovou sazbu (4 % za první rok, 5 % za druhý rok, 6 % za třetí rok, 7 % za čtvrtý rok a za posledních šest měsíců 8 % ročně) (58).
(107)
Zákon o fondu HFSF, který byl v roce 2014 pozměněn, stanoví, že v případě emise s přednostním právem lze upravit pouze realizační ceny opčních listů. Každá takováto úprava se mimoto musí uskutečnit následně a pouze do výše realizovaných výnosů z prodeje předkupních práv fondu HFSF. V případě navýšení základního kapitálu bez předkupních práv není úprava možná.
2.3.4. Opatření podpory ve prospěch nabytých podniků (opatření C)
2.3.4.1. Opatření podpory ve prospěch banky ATE
(108)
Jak je uvedeno v 58. bodě odůvodnění, v době rozhodnutí o restrukturalizaci banky ATE již měla banka ATE prospěch z opatření podpory.
(109)
V prosinci 2011 vložil řecký stát do banky ATE částku ve výši 290 milionů EUR.
(110)
Usnesení ze dne 27. července 2012 (popsané v 62. a 63. bodě odůvodnění) zahrnovalo rovněž další státní podporu. K odstranění nedostatku finančních prostředků poskytl fond HFSF bance Piraeus dluhopisy EFSF v hodnotě 7 471 milionů EUR. Fond HFSF se rovněž zavázal rekapitalizovat banku Piraeus s částkou ve výši 570 milionů EUR.
(111)
Celkově činí podpora související s koupí a převzetím 8 041 milionů EUR.
2.3.4.2. Opatření podpory pro činnosti tří kyperských bank v Řecku (opatření C)
(112)
Jak již bylo uvedeno v 77. a 101. bodě odůvodnění, v době nabytí činností tří kyperských bank v Řecku přijal fond HFSF závazek, že poskytne bance Piraeus kapitál ve výši 524 milionů EUR (opatření C). Tento závazek byl splněn v červnu 2013 (59).
2.4. PLÁN RESTRUKTURALIZACE
2.4.1. Domácí operace
(113)
Na základě plánu restrukturalizace se banka zaměří na své hlavní bankovní činnosti v Řecku.
(114)
Těžištěm je obnovení ziskovosti a životaschopnosti bankovních činností v Řecku. Za tímto účelem zahrnuje plán restrukturalizace řadu opatření, která mají zlepšit provozní efektivitu banky a čisté úrokové rozpětí, a rovněž opatření zlepšující její kapitálovou pozici a strukturu rozvahy.
(115)
Co se týká provozní efektivity, banka již zahájila rozsáhlý program racionalizace.
(116)
V období od 31. prosince 2011 do 31. prosince 2013 omezila banka svou fyzickou přítomnost v Řecku celkem o 322 poboček s přihlédnutím k restrukturalizaci nabytých subjektů po akvizici. V roce 2014 udržela banka toto tempo a v prvním pololetí již uzavřela […] poboček.
Tabulka 9
Restrukturalizace sítě řeckých poboček od roku 2010 do 1. pololetí roku 2014
Období
2011
2012
2013
1. pololetí 2014
Celkový počet poboček na začátku období nebo ke dni akvizice
360
918
1 316
1 037
Z toho banka Piraeus
(…)
(…)
(…)
(…)
ATE
(…)
(…)
Geniki
(…)
(…)
Kyperské pobočky
(…)
(…)
(…)
MBG
(…)
(…)
(…)
Celkem na konci období
346
889
1 037
899
Celkový počet uzavřených poboček během období
14
29
279
138
Zdroj:
plán restrukturalizace předložený dne 25. června 2014, s. 40 a 125, výroční zprávy za rok 2011 a 2012.
(117)
V období 2011-2013 snížila banka rovněž celkový počet pracovníků v oblasti bankovních i nebankovních činností v Řecku o 2 519 zaměstnanců. Konkrétně lze 2 114 odchodů přičíst programu dobrovolného ukončení pracovního poměru, který banka zavedla.
Tabulka 10
Snížení počtu pracovníků v Řecku v období 2010-2013
Období
2011
2012
2013
Celkový počet pracovníků na začátku období nebo ke dni akvizice
6 370
12 616
18 628
Z toho banka Piraeus
(…)
(…)
(…)
ATE
(…)
(…)
Geniki
(…)
(…)
Kyperské pobočky
(…)
(…)
(…)
MBG
(…)
(…)
(…)
Celkem na konci období
6 172
12 365
16 558
Snížení počtu zaměstnanců
198
251
2 070
Zdroj:
plán restrukturalizace předložený dne 25. června 2014, s. 40 a 125, výroční zprávy za rok 2011 a 2012.
(118)
V období od prosince 2013 do konce roku 2017 zamýšlí banka dále snížit jak počet pracovníků v Řecku (z 16 558 na […] zaměstnanců), tak i velikost své sítě (z 1 037 na […] poboček) (60). […]
(119)
Vyšší efektivnost z hlediska poboček a pracovníků pomůže snížit celkové náklady banky na činnosti v Řecku o […] % z částky ve výši 1 394 milionů EUR na formálním základě v roce 2013 na […] milionů EUR (61) v roce 2017 (62). V důsledku toho by měl předpokládaný poměr nákladů k výnosům u činností v Řecku na konci období restrukturalizace klesnout pod […] %.
(120)
Plán restrukturalizace rovněž popisuje, jak banka sníží své náklady na financování, což představuje hlavní prvek obnovení životaschopnosti. Banka očekává, že v důsledku stabilnějšího prostředí, a zejména očekávané stabilizace a oživení řeckého hospodářství, které má od roku 2014 opět růst, bude moci u vkladů platit nižší úrokové sazby. Očekává se, že se rozpětí u vkladů v Řecku sníží (63). Tohoto snížení rozpětí bude dosaženo zejména hrazením mnohem nižších úrokových sazeb u termínovaných vkladů. Stejně tak se sníží závislost banky na nouzové pomoci v oblasti likvidity a širším financování poskytovaném Eurosystémem z více než 45 % jejích celkových aktiv v roce 2012 na méně než […] % v roce 2017 (64).
(121)
V plánu restrukturalizace se předpokládá, že banka posílí rovněž svou rozvahu. Její poměr čistých úvěrů k vkladům v Řecku se v roce 2017 sníží na […] % (ze 114 % v roce 2013 (65)), zatímco kapitálová přiměřenost se dále zlepší.
(122)
Další prioritou banky je řízení nesplácených půjček. Banka zlepší své úvěrové procesy, a to z hlediska vzniku úvěrů (lepší zajištění kolaterálem a nižší limity) i řízení nesplácených půjček. Míra nesplácených půjček dosáhne v […] téměř […] % a poté se začne snižovat s očekávanou mírou ve výši přibližně […] % na konci období restrukturalizace (66). Náklady rizika (snížení hodnoty úvěrů) se sníží z téměř 2 miliard EUR v roce 2013 na méně než […] milionů EUR v roce 2018 (67).
(123)
Vyšší provozní efektivita, zvýšení čistého úrokového rozpětí a nižší náklady rizika bance umožní dosáhnout v Řecku zisku, a to počínaje od roku […]. Banka předpokládá, že její zisk v roce 2018 u domácích činností přesáhne […] miliard EUR.
2.4.2. Mezinárodní bankovní činnosti
(124)
K zvýšení ziskovosti zahraničních činností již banka zahájila provádění programu významného snižování nákladů u mezinárodní sítě. Od konce roku 2011 do března 2014 se počet zaměstnanců snížil o 10 % z 6 634 na 5 948 a počet poboček o 18 % z 499 na 410 (68). Struktura jejího mezinárodního portfolia se zjednodušila v zájmu omezení nákladové základny (69).
(125)
Plán restrukturalizace zdůrazňuje nutnost snížit závislost zahraničních dceřiných společností na mateřské společnosti v Řecku, pokud jde potřeby v oblasti financování, a zabezpečit kapitálovou pozici banky.
(126)
V září 2012 prodala banka svou americkou dceřinou společnost, na niž připadala aktiva ve výši přibližně 0,7 miliardy EUR (13 poboček a 158 zaměstnanců).
(127)
Do konce června 2018 sníží banka svou expozici zahraničním aktivům na […] miliard EUR. Tento údaj představuje snížení o […] % (70) v porovnání s koncem roku 2012 (71).
(128)
Snížení zahraničních aktiv bude o něco menší (na […] miliard EUR) v případě […] (72). V tomto případě bude celkové snížení zahraničních aktiv činit […] % v porovnání s koncem roku 2012.
(129)
Místo dodržení výše uvedeného omezení týkajícího se celkových aktiv na konci června 2018 se však může banka rozhodnout, že odprodá […] (73). V tomto případě nebudou ponechané činnosti představovat více než […] % celkových zahraničních činností banky na konci roku 2012.
(130)
Banka sníží své celkové financování poskytované zahraničním dceřiným společnostem.
2.4.3. Získání soukromého kapitálu a příspěvek stávajících akcionářů a podřízených věřitelů
(131)
Banka Piraeus získala značné objemy kapitálu na trhu, a snížila tudíž státní podporu, kterou potřebovala.
(132)
Banka získala v roce 2011 určitý soukromý kapitál prostřednictvím emise s přednostním právem, a to ve výši 807 milionů EUR (74). Jak je uvedeno v 104. bodě odůvodnění, bance se prostřednictvím rekapitalizace na jaře 2013 rovněž podařilo získat kapitál od soukromých investorů. V důsledku rekapitalizace na jaře 2013 došlo taktéž k významnému zředění podílů dřívějších akcionářů, jelikož po rekapitalizaci na jaře 2013 drží fond HFSF 81 % akcií banky a noví investoři 17 %, zatímco dřívější akcionáři mají pouze 2% podíl. Od roku 2008 nebyly vyplaceny žádné dividendy v hotovosti.
(133)
V dubnu 2014 získala banka na trhu kapitál ve výši 1 750 milionů EUR k pokrytí svých dodatečných kapitálových potřeb a splacení preferenčních akcií v držení Řecka. Nové akcie byly vydány za cenu ve výši 1,7 EUR, tj. cenu, kterou fond HFSF uhradil v rámci rekapitalizace na jaře 2013.
(134)
Banka vytvořila kapitál zpětným odkupem svých hybridních a podřízených dluhových nástrojů se srážkou z nominální hodnoty. V březnu 2012 nabídla banka zpětný odkup některých hybridních nástrojů a nástrojů zahrnovaných do nižší třídy tier 2. Cena, která byla stanovena na základě tržní hodnoty a která zahrnovala prémii ve výši maximálně deseti procentních bodů, byla stanovena na 37 % nominální hodnoty u hybridního nástroje a 50 % nominální hodnoty u nástroje zahrnovaného do nižší třídy tier 2. Příslušné míry účasti činily 52,8 % resp. 18,2 %. V květnu 2013 zahájila banka další proces řízení závazků za účelem zpětného odkupu nesplacených cenných papírů v hodnotě 321 milionů EUR. Míra účasti činila 20 %. Tyto postupné zpětné odkupy vedly k celkovému zvýšení kapitálu přibližně o 120 milionů EUR (75).
2.5. PŘIPOMÍNKY ŘECKÝCH ORGÁNŮ
(135)
Dne 25. června 2014 přijalo Řecko závazek, že banka a její přidružené společnosti provedou plán restrukturalizace, který byl předložen téhož dne, a poskytlo další závazky týkající se plánu restrukturalizace (dále jen „závazky“). V tomto oddíle jsou shrnuty závazky, které jsou uvedeny v příloze.
(136)
Řecko se za prvé zavázalo, že banka bude restrukturalizovat své obchodní činnosti v Řecku, a stanovilo maximální počet poboček a zaměstnanců v Řecku k 31. prosinci 2017 a rovněž maximální výši celkových nákladů na činnosti v Řecku v roce 2017 (76).
(137)
Řecko přijalo rovněž závazek, že banka sníží náklady na vklady získané v Řecku. K 31. prosinci 2017 bude banka splňovat maximální poměr čistých úvěrů k vkladům (77). […]
(138)
Co se týká zahraničních dceřiných společností banky, Řecko přijalo závazek, že banka sníží do 30. června 2018 svá zahraniční aktiva (78). Podpora v oblasti likvidity nebo kapitálová podpora poskytovaná těmto dceřiným společnostem je navíc přísně limitována, co se týká nominální částky, a je omezena na určité okolnosti.
(139)
Řecko přijalo závazek, že banka odprodá řadu cenných papírů. Až na omezené výjimky nebude banka mimoto nakupovat cenné papíry spekulativního stupně (79).
(140)
Řecko přijalo řadu závazků týkajících se správy a řízení banky. Řecko se zavázalo omezit odměny zaměstnanců a vedoucích pracovníků banky (80).
(141)
Řecko přijalo rovněž závazek, že banka bude uplatňovat obezřetnou úvěrovou politiku s cílem zajistit, aby byla rozhodnutí o poskytnutí úvěrů a jejich restrukturalizaci zaměřena na dosažení co nejvyšší životaschopnosti a ziskovosti banky. Banka bude splňovat vysoké standardy, pokud jde o sledování úvěrového rizika a restrukturalizaci úvěrů (81).
(142)
Řada závazků se zabývá operacemi banky, které souvisejí se spřízněnými dlužníky. Tyto závazky mají zajistit, aby se banka neodchylovala od obezřetných bankovních postupů, například při poskytování nebo restrukturalizaci úvěrů pro zaměstnance, vedoucí pracovníky a akcionáře, jakož i pro veřejné subjekty, politické strany a mediální společnosti (82).
(143)
Řecko se také zavázalo, že banka bude dodržovat některá omezení týkající se chování, jako je zákaz výplaty kupónů a dividend, zákaz akvizic a zákaz odkazování na státní podporu v reklamě (83).
(144)
Tyto závazky bude do 31. prosince 2018 sledovat kontrolní správce.
(145)
Ve svém podání ze dne 25. června 2014 Řecko uvedlo, že před případným zpětným odkupem opčních listů ze strany banky nebo jiného státního subjektu včetně fondu HFSF požádá Komisi o souhlas (84).
3. DŮVODY PRO ZAHÁJENÍ FORMÁLNÍHO VYŠETŘOVACÍHO ŘÍZENÍ TÝKAJÍCÍHO SE PRVNÍ PŘEKLENOVACÍ REKAPITALIZACE
(146)
Dne 27. července 2012 zahájila Komise formální vyšetřovací řízení s cílem ověřit, zda byly splněny podmínky sdělení o bankovnictví z roku 2008 (85) týkající se vhodnosti, nezbytnosti a přiměřenosti první překlenovací rekapitalizace, kterou fond HFSF provedl ve prospěch banky Piraeus (opatření B1).
(147)
Co se týká vhodnosti opatření, vzhledem ke skutečnosti, že podpora byla poskytnuta po předchozí rekapitalizaci a pomoci v oblasti likvidity, a vzhledem k dlouhému období záchrany vyslovila Komise pochybnosti, zda banka přijala veškerá možná opatření, aby zamezila potřebě opětovné podpory v budoucnu (86). Komisi mimoto nebylo jasné, kdo bude banku kontrolovat v budoucnu, jakmile první překlenovací rekapitalizaci nahradí stálá rekapitalizace (87), jelikož se banka mohla dostat buď pod kontrolu státu, nebo pod kontrolu menšinových soukromých vlastníků, kteří by mohli profitovat z kontroly a vysokého pákového efektu. Komise každopádně uvedla, že aby mohla pokládat první překlenovací rekapitalizaci za vhodnou, je třeba zachovat kvalitu řízení banky, a zejména jejího úvěrového procesu.
(148)
Co se týká nezbytnosti první překlenovací rekapitalizace, v 70. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus Komise zpochybnila, zda byla přijata veškerá možná opatření, aby banka zamezila potřebě opětovné podpory v budoucnu. Jelikož nebyla jistá doba trvání překlenovací rekapitalizace, nemohla Komise vyvodit závěr, zda je dostatečná a zda vyhovuje zásadám týkajícím se protiplnění a sdílení nákladů podle pravidel státní podpory. Jelikož v době přijetí rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus nebyly známy podmínky přeměny první překlenovací rekapitalizace na stálou rekapitalizaci, nemohla je Komise posoudit.
(149)
Co se týká přiměřenosti opatření, Komise vyslovila pochybnosti, zda byla ve vztahu k první překlenovací rekapitalizaci přijata dostatečná ochranná opatření (zákaz odkazování na státní podporu v reklamě, zákaz výplaty kupónů a dividend, zákaz uplatňování opcí a zákaz zpětného odkupu, jak bylo popsáno v 76. bodě rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus). V 77. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus Komise mimoto uvedla, že neexistence pravidel bránících fondu HFSF v koordinaci čtyř největších bank (tj. banky Piraeus, Eurobank, NBG a Alpha Bank) a neexistence přiměřených záruk, které zabrání sdílení obchodně citlivých informací, může vést k narušení hospodářské soutěže. Komise proto navrhla jmenování kontrolního správce, který bude v bance fyzicky přítomen.
4. PŘIPOMÍNKY ZÚČASTNĚNÝCH STRAN K FORMÁLNÍMU VYŠETŘOVACÍMU ŘÍZENÍ TÝKAJÍCÍMU SE PRVNÍ PŘEKLENOVACÍ REKAPITALIZACE
4.1. PŘIPOMÍNKY BANKY PIRAEUS
(150)
Dne 30. srpna 2012 obdržela Komise připomínky banky Piraeus k rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se této banky.
(151)
Co se týká vhodnosti opatření, banka uvedla, že dluhová krize v Řecku a eurozóně představovala bezprecendentní situaci. Kapitálová injekce v květnu 2009, odpovídající 1,0 % jejích rizikově vážených aktiv, byla přímou reakcí na mimořádnou nestabilitu na světových finančních trzích. Na konci roku 2011 odpovídala další kapitálová injekce Řecka ve výši 380 milionů EUR 1,1 % rizikově vážených aktiv banky v té době a měla odstranit nedostatek kapitálu, který se očekával v důsledku prohlubující se recese. Rekapitalizace banky ve výši 4,7 miliardy EUR, kterou provedl fond HFSF, byla první částí rekapitalizace k odstranění nedostatku kapitálu vyplývajícího ze zapojení soukromého sektoru a posouzení úvěrových portfolií, jež provedla společnost Blackrock (88), jakož i z prohlubující se recese.
(152)
Banka zastávala rovněž názor, že jmenování jednoho resp. dvou členů správní rady banky ze strany Řecka a fondu HFSF jakožto jejich zástupců a jednoho člena fondu HFSF jakožto člena výboru správní rady pro řízení rizik spolu s dalšími opatřeními zajistilo, že nemohla podstupovat nadměrná rizika.
(153)
Co se týká nezbytnosti opatření, banka uvedla, že o rekapitalizaci ve formě překlenovacího financování rozhodly řecké orgány a Evropská unie, MMF a ECB a že překlenovací rekapitalizace ve výši 4,7 miliardy EUR téměř vyrovnala dopad zapojení soukromého sektoru. Co se týká přeměny překlenovací rekapitalizace na stálý kapitál, po dlouhém období bez vlády v Řecku ve druhém čtvrtletí roku 2012 došlo po schválení konečné struktury nevyhnutelně k zředění podílů současných akcionářů a bylo dohodnuto náležité protiplnění (v závislosti na podmínkách a použitých nástrojích).
(154)
Pokud jde o přiměřenost opatření, banka podotkla, že od roku 2009 upravila své postupy při poskytování úvěrů a že uplatňuje přísnější úvěrová kritéria, kratší dobu splatnosti a nižší úvěrové limity. Od prvního čtvrtletí roku 2009 jsou všechny žádosti o výplatu nad určitou částku přezkoumávány a schvalovány náměstkem výkonného ředitele a generálním ředitelem/oddělením pro úvěrové riziko skupiny. Banka nezmění své stávající obchodní praktiky, jak jsou stanoveny v obchodním plánu, který byl předložen řecké centrální bance, a nenaruší stávající úvěrové standardy. Tyto standardy patří k nejpřísnějším v odvětví, jak naznačují rovněž velmi dobré výsledky, jichž banka dosáhla při diagnostice, kterou provedla společnost Blackrock Solutions. Dodržování těchto záměrů bude zajištěno zástupci Řecka a fondu HFSF ve správní radě banky.
(155)
Co se týká návrhu Komise na jmenování kontrolního správce, banka zastávala názor, že podrobné sledování již zajišťuje několik třetích stran, například řecká centrální banka, externí auditoři, zástupce Řecka a zástupci fondu HFSF.
4.2. PŘIPOMÍNKY JINÉ ŘECKÉ BANKY
(156)
Dne 3. ledna 2013 obdržela Komise připomínky jedné řecké banky k rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus. Tato řecká banka uvedla, že rekapitalizace řeckých bank ze strany fondu HFSF představovala v zásadě vítaný krok směrem k zdravějšímu a životaschopnějšímu bankovnímu systému, a nevyslovila vůči rekapitalizaci banky Piraeus žádné námitky.
(157)
Ačkoli tato řecká banka vyslovila plnou podporu zásadě rekapitalizace řeckých bank fondem HFSF, rovněž uvedla, že v zájmu omezení narušení hospodářské soutěže na minimum a zamezení diskriminaci očekávala, že rekapitalizace fondem HFSF bude pro všechny banky působící v Řecku dostupná za stejných podmínek.
5. PŘIPOMÍNKY ŘECKA K FORMÁLNÍMU VYŠETŘOVACÍMU ŘÍZENÍ TÝKAJÍCÍMU SE PRVNÍ PŘEKLENOVACÍ REKAPITALIZACE
(158)
Dne 5. září 2012 předložilo Řecko připomínky, které vypracovaly řecká centrální banka a fond HFSF.
5.1. PŘIPOMÍNKY ŘECKÉ CENTRÁLNÍ BANKY
(159)
Co se týká vhodnosti první překlenovací rekapitalizace, řecká centrální banka uvedla, že kapitál ve výši 18 miliard EUR, kterým fond HFSF v květnu 2012 rekapitalizoval čtyři největší řecké banky, činil méně než konečná částka, kterou tyto banky potřebovaly, aby postupně dosáhly poměru kmenového kapitálu tier 1, který byl do června 2012 stanoven na 10 %, a kmenového kapitálu tier 1, který byl ve tříletém scénáři nepříznivého vývoje stanoven na 7 %, a udržovaly tento poměr. Řecká centrální banka rovněž uvedla, že první překlenovací rekapitalizace byla dočasná, jelikož proces rekapitalizace bude ukončen navýšením základního kapitálu ze strany těchto čtyř bank.
(160)
Řecká centrální banka taktéž podotkla, že rekapitalizace největších řeckých bank byla součástí dlouhodobější restrukturalizace řeckého bankovního sektoru. Dále uvedla, že pokud je banka v soukromém vlastnictví, vedení se s největší pravděpodobností nezmění, zatímco v případě, že by se banka dostala do vlastnictví státu (tj. vlastnil by ji fond HFSF), mohl by fond HFSF jmenovat nové vedení, které bude každopádně posouzeno řeckou centrální bankou. Řecká centrální banka uvedla, že průběžně hodnotí rámec správy a řízení společnosti, přiměřenost vedení a rizikový profil každé banky s cílem zajistit, aby nebyla podstupována nadměrná rizika. Řecká centrální banka rovněž uvedla, že fond HFSF již jmenoval zástupce ve správních radách rekapitalizovaných bank.
(161)
Co se týká nezbytnosti první překlenovací rekapitalizace, řecká centrální banka uvedla, že rekapitalizace banky byla omezena s cílem zajistit dodržení tehdy platných minimálních kapitálových požadavků (8 %). Řecká centrální banka také uvedla, že dlouhé období před rekapitalizací bylo nezbytné kvůli náhlému zhoršení prostředí, v němž banky působí, v Řecku a dopadu programu zapojení soukromého sektoru, složitosti celého projektu a nutnosti maximalizovat účast soukromých investorů na navýšení základního kapitálu.
(162)
Pokud jde o přiměřenost první překlenovací rekapitalizace, řecká centrální banka poukázala na skutečnost, že úplné provedení plánu restrukturalizace předloženého Komisí bude zajištěno tím, že pozastavení hlasovacích práv fondu HFSF bude zrušeno mimo jiné v případě významného porušení plánu restrukturalizace. Řecká centrální banka rovněž uvedla, že potíže banky Piraeus nebyly způsobeny podceněním rizik ze strany vedení banky ani agresivními obchodními praktikami.
5.2. PŘIPOMÍNKY FONDU HFSF
(163)
Co se týká vhodnosti první překlenovací rekapitalizace, ohledně otázky možného státního zásahu v případě, že stát poskytne prostřednictvím fondu HFSF vysoké částky státní podpory a fond HFSF má plná hlasovací práva, fond HFSF uvedl, že se banky financované fondem HFSF nepokládají za veřejné subjekty ani podniky pod kontrolou státu a že po provedení stálé rekapitalizace fondem HFSF nebudou ovládány státem. Fond HFSF uvedl, že je zcela nezávislým subjektem soukromého práva, který může rozhodovat nezávisle. Fond HFSF nepodléhá kontrole ze strany vlády podle § 16 písm. C) bodu 2 zákona o fondu HFSF, podle něhož nejsou úvěrové instituce, jímž fond HFSF poskytl kapitálovou podporu, součástí širšího veřejného sektoru. Fond HFSF rovněž poukázal na strukturu řízení fondu.
(164)
Pokud jde o zásah fondu HFSF do vedení banky, fond HFSF podotkl, že bude respektovat autonomii banky a nebude zasahovat do jejího každodenního řízení, jelikož jeho úloha je omezena na to, co je stanoveno v zákoně o fondu HFSF. Fond HFSF uvedl, že nedojde ke státním zásahům ani koordinaci a že rozhodnutí banky ohledně úvěrového procesu (mimo jiné ohledně kolaterálu, úročení a solventnosti dlužníků) budou přijímána na základě obchodních kritérií.
(165)
Fond HFSF uvedl, že zákon o fondu HFSF a dohoda uzavřená před úpisem obsahují náležitá ochranná opatření, která mají současným soukromým akcionářům zabránit v přílišném riskování. Fond HFSF poukázal například na tyto skutečnosti: i) jmenování zástupců fondu HFSF jako nezávislých nevýkonných členů správní rady banky a jejich přítomnost ve výborech, ii) to, že fond HFSF provedl v bance hloubkovou kontrolu, a iii) to, že po konečné rekapitalizaci budou jeho hlasovací práva omezena pouze potud, pokud bude banka dodržovat podmínky plánu restrukturalizace.
(166)
Fond HFSF uvedl, že byla zavedena vhodná opatření s cílem zajistit, aby si banky, v nichž má fond HFSF účast, nevyměňovaly obchodně citlivé informace. Tato opatření zahrnují jmenování různých zástupců fondu HFSF do těchto bank, pověření těchto zástupců, jež výslovně zabraňuje toku informací mezi jednotlivými zástupci, a jednoznačné interní pokyny určené těmto zástupcům, aby nepředávali obchodně citlivé informace bank. Fond HFSF mimoto uvedl, že ve vztahu k bankám nevykonává svá práva způsobem, který by mohl zamezit účinné hospodářské soutěži nebo ji omezit, narušit či významně snížit nebo ztížit. Fond HFSF taktéž poukázal na skutečnost, že se na členy jeho správní rady a zaměstnance vztahují přísná pravidla týkající se zachovávání důvěrnosti údajů a fiduciární povinnosti a že jsou vázáni předpisy týkajícími se profesního tajemství, pokud jde o jeho záležitosti.
6. POSOUZENÍ PODPORY SOUVISEJÍCÍ S NABYTÍM BANKY ATE A ČINNOSTÍ TŘÍ KYPERSKÝCH BANK V ŘECKU
6.1. POSOUZENÍ PODPORY SOUVISEJÍCÍ S BANKOU ATE
(167)
V rozhodnutí o restrukturalizaci banky ATE dospěla Komise k závěru, že opatření popsaná v 58. a 108. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí představují státní podporu a že jsou v souladu s vnitřním trhem.
(168)
V rozhodnutí o likvidaci banky ATE dospěla Komise k závěru, že opatření popsaná v 109. a 110. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí představují státní podporu pro převedené činnosti banky ATE. Komise mimoto vyvodila závěr, že podpora pro banku ATE je slučitelná s vnitřním trhem pouze tehdy, bude-li začlenění převedených činností ATE provedeno podle plánu a pokud plán restrukturalizace banky Piraeus - zahrnující převedené činnosti banky ATE - umožňuje obnovení její dlouhodobé životaschopnosti. Toto obnovení dlouhodobé životaschopnosti bude posouzeno v oddíle 7.6.2.
(169)
Komise proto nemusí posoudit výše zmíněná opatření znovu a potvrzuje, že jsou slučitelná s vnitřním trhem.
6.2. POSOUZENÍ PODPORY SOUVISEJÍCÍ S ČINNOSTÍ TŘÍ KYPERSKÝCH BANK V ŘECKU (OPATŘENÍ C)
6.2.1. Existence státní podpory a její výše
(170)
Komise musí s ohledem na opatření C zjistit existenci státní podpory ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Podle tohoto ustanovení představují státní podporu podpory poskytované v jakékoli formě státem nebo ze státních prostředků, které narušují nebo mohou narušit hospodářskou soutěž tím, že zvýhodňují určité podniky nebo určitá odvětví výroby, pokud ovlivňují obchod mezi členskými státy.
(171)
Rekapitalizace banky fondem HFSF ve výši 524 milionů EUR byla přislíbena v březnu 2013 v rámci podávání nabídek na převzetí převedených kyperských činností. Opatření bylo proto provedeno v březnu 2013. K vlastní rekapitalizaci došlo v rámci rekapitalizace na jaře 2013 (89).
(172)
Rekapitalizaci banky provedl fond HFSF. což je subjekt, který zřídilo a který financuje Řecko za účelem podpory bank, výplata byla proto provedena ze státních prostředků.
(173)
Co se týká příjemce státní podpory, rekapitalizace (jak je objasněno v 72. bodě odůvodnění) měla pokrýt kapitálové potřeby, které vyplynou z nabytí převedených kyperských činností. Rekapitalizace bude mimoto k dispozici kterékoli řecké bance, která převedené kyperské činnosti převezme. Nabídka banky Piraeus, jak byla předložena fondu HFSF ke schválení, brala v úvahu rekapitalizaci ze strany fondu HFSF. V té době byl kapitál pro řecké banky omezený a bez příslibu rekapitalizace by žádná z nich převedené kyperské činnosti nepřevzala. Ačkoli oficiálním příjemcem kapitálu, který poskytl fond HFSF, je banka Piraeus, Komise se domnívá, že příjemcem státní podpory jsou převedené kyperské činnosti, jelikož opatření umožnilo jejich prodej řecké bance. Bez rekapitalizace banky by je žádná řecká banka nepřevzala. Byly by ponechány ve skupinách, které se potýkaly s mimořádnými potížemi (Cyprus Popular Bank i Bank of Cyprus byly vzhledem k vysokým kapitálovým potřebám předmětem řešení problémů), a pravděpodobně by proto vyhlásily úpadek, nebo by přinejmenším čelily značnému odlivu vkladů. Co se týká existence výhody, Komise rovněž podotýká, že rekapitalizace banky Piraeus fondem HFSF není v souladu se zásadou investora v tržním hospodářství: v době velké nejistoty by soukromý investor působící za běžných tržních podmínek nepřijal závazek týkající se vložení velkého objemu kapitálu do banky v budoucnu, aniž by předem znal podmínky budoucí kapitálové injekce (tj. emisní cenu).
(174)
Opatření je mimoto zjevně selektivní, jelikož se vztahuje pouze na převedené kyperské činnosti (z nichž každá představuje samostatný podnik), a nikoli na jakékoli jiné podniky.
(175)
Převedené kyperské činnosti, tj. řecké pobočky tří kyperských bank, mimoto soutěží s ostatními bankami, včetně dceřiných společností zahraničních bank, které působí v Řecku nebo které se mohou zajímat o vstup na řecký trh. Záchrana těchto činností tudíž narušuje hospodářskou soutěž a ovlivňuje obchod mezi členskými státy.
(176)
Komise proto vyvozuje závěr, že rekapitalizace banky Piraeus fondem HFSF ve výši 524 milionů EUR představuje státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
Příjemce státní podpory
(177)
Jak již bylo objasněno v 173. bodě odůvodnění, Komise pokládá za příjemce vydání dluhopisů EFSF fondem HFSF převedené kyperské činnosti.
(178)
Jak je objasněno v 71. a 173. bodě odůvodnění, převedené kyperské činnosti, tj. řecké pobočky tří kyperských bank, musela z důvodu finanční stability převzít jiná banka, zejména kvůli skutečnosti, že se tři kyperské banky nacházely ve velmi složité situaci. Prodej převedených kyperských činností a to, zda tento prodej představuje státní podporu pro kupujícího, tj. banku Piraeus, je proto nutno přezkoumat podle oddílu „Životaschopnost dosažená prodejem banky“ ve sdělení o restrukturalizaci (90).
(179)
Za účelem tohoto prodeje se řecká centrální banka rozhodla obrátit pouze na největší domácí banky působící v Řecku, z nichž nezávazné nabídky předložila pouze banka Piraeus a další dvě banky. Banka Piraeus je jediným uchazečem, který předložil platnou závaznou nabídku. Omezený počet kupujících, kteří byli kontaktováni, nemůže vyloučit skutečnost, že nabídkové řízení bylo otevřené, jelikož bylo možno přiměřeně očekávat, že ostatní investoři oficiální nabídku nepředloží. Kvůli finanční nestabilitě řeckého bankovního systému, který vykázal vysoké úvěrové ztráty kvůli hluboké a dlouhé recesi, zahraniční banky působící v Řecku odprodaly nebo se chystaly odprodat své činnosti v Řecku (např. Geniki, MBG, Emporiki Bank). Jinými slovy, opouštěly řecký trh a nehledaly nové investiční příležitosti v Řecku. Mimoto lze přiměřeně očekávat, že o tyto činnosti bude mít zájem pouze investor, který je schopen převzaté činnosti rychle stabilizovat a zajistit jejich životaschopnost - tj. velká bankovní skupina. Kvůli velmi krátké lhůtě, která byla k dispozici k uskutečnění prodeje (jak vyžadovala finanční krize, v níž se prodávané banky nacházely), nebyla účast zahraničních bank či jiných kategorií investorů na procesu prodeje pravděpodobná, jelikož tito investoři před předložením oficiální nabídky obvykle chtějí provést hloubkovou kontrolu aktiv nabízených k prodeji.
(180)
Komise proto vyvozuje závěr, že prodejní cena převedených kyperských činností představovala tržní cenu a že lze vyloučit podporu pro kupujícího, tj. banku Piraeus.
6.2.2. Právní základ pro posouzení slučitelnosti
(181)
Ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy Komisi zmocňují, aby rozhodla o slučitelnosti podpory s vnitřním trhem, má-li tato podpora „napravit vážnou poruchu v hospodářství některého členského státu“.
(182)
Komise uznává, že světová finanční krize může vyvolat vážnou poruchu v hospodářství členského státu a že k nápravě této poruchy mohou být vhodná opatření na podporu bank. To bylo potvrzeno ve sdělení o bankovnictví z roku 2008, sdělení o rekapitalizaci a sdělení o restrukturalizaci. Vzhledem k opětovně napjaté situaci na finančních trzích je Komise i nadále názoru, že předpoklady pro schválení podpory na základě čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy jsou splněny. Komise tento názor potvrdila přijetím sdělení o prodloužení z roku 2011 (91) a sdělení o bankovnictví z roku 2013 (92).
(183)
Co se týká řeckého hospodářství, ve svých rozhodnutích o schválení a prodloužení platnosti režimu podpory řeckých bank a rovněž při schválení opatření státní podpory, která provedlo Řecko ve prospěch jednotlivých bank (93), uznala Komise hrozbu vážné poruchy v řeckém hospodářství a to, že k nápravě této poruchy je vhodná státní podpora bank. Právním základem posouzení opatření podpory by proto měla být ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy.
(184)
Během finanční krize vypracovala Komise kritéria slučitelnosti pro různé druhy opatření podpory. Zásady pro posuzování opatření podpory byly poprvé stanoveny ve sdělení o bankovnictví z roku 2008.
(185)
Podle bodu 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008 musí podpora splňovat níže uvedená obecná kritéria slučitelnosti, aby se považovala za slučitelnou podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy:
(a)
Vhodnost: Podpora musí být dobře cílená, aby mohla účinně dosáhnout cíle, jenž spočívá v nápravě vážné poruchy v hospodářství. Toho by nebylo dosaženo, pokud by opatření nebylo pro nápravu této poruchy vhodné.
(b)
Nezbytnost: Výše a podoba podpory musí být nezbytné k dosažení cíle. Výše podpory musí představovat minimum nezbytné k dosažení cíle a podpora musí mít podobu, která je k nápravě poruchy nejvhodnější.
(c)
Přiměřenost: Kladné účinky opatření a narušení hospodářské soutěže je třeba náležitě vzájemně vyvážit a zajistit, aby bylo narušení omezeno na minimum nezbytné k dosažení cílů opatření.
(186)
Během finanční krize vypracovala Komise kritéria slučitelnosti pro různé druhy opatření podpory. Zásady pro posuzování opatření podpory byly poprvé stanoveny ve sdělení o bankovnictví z roku 2008.
(187)
Sdělení o rekapitalizaci stanoví další pokyny ohledně výše protiplnění, jež se vyžaduje u státní kapitálové podpory.
(188)
Ve sdělení o restrukturalizaci Komise rovněž objasnila, jak bude posuzovat plány restrukturalizace. Při posuzování plánu restrukturalizace banky podle sdělení o restrukturalizaci vezme Komise v úvahu veškerá opatření uvedená v tabulce 11.
6.2.3. Soulad opatření podpory C se sdělením o bankovnictví z roku 2008 a sdělením o rekapitalizaci
6.2.3.1. Vhodnost
(189)
Pokud jde o vhodnost opatření, tj. závazku fondu HFSF týkajícího se rekapitalizace banky Piraeus s částkou ve výši 524 milionů EUR, Komise se domnívá, že opatření je vhodné, jelikož umožnilo prodat činnosti tří kyperských bank v Řecku bance Piraeus.
(190)
Pokud by opatření nebylo provedeno, žádná řecká banka, včetně banky Piraeus, by nebyla ochotna převedené kyperské činnosti převzít, a to v době, kdy žádná banka mimo Řecko nebyla ochotna vstoupit na tento trh. Pokud by převedené kyperské činnosti nebyly převzaty, byly by tyto činnosti, a zejména vklady v řeckých pobočkách, ohroženy. Opatření proto zajistilo zachování finanční stability v Řecku. Na tomto základě Komise konstatuje, že opatření je vhodné jako podpora na záchranu.
6.2.3.2. Nezbytnost
(191)
Podle sdělení o bankovnictví z roku 2008 musí být výše a podoba podpory nezbytná k dosažení cíle opatření. To znamená, že kapitálová injekce musí například představovat minimální částku, která je nezbytná k dosažení tohoto cíle.
(192)
V době, kdy bylo pro řecké banky velmi obtížné získat kapitál, pokrývalo opatření kapitálové potřeby vyplývající z uhrazení kupní ceny za nabytí převedených kyperských činností, aby mohlo k akvizici dojít.
(193)
Komise mimoto hodnotí kladně skutečnost, že podpora měla podobu kapitálové injekce v rámci rekapitalizace na jaře 2013, jelikož fond HFSF neposkytl bance grant, nýbrž obdržel kmenové akcie v téže hodnotě.
(194)
Opatření je proto nezbytné k dosažení cíle spočívajícího v omezení poruchy v řeckém bankovním systému a celém hospodářství.
6.2.3.3. Přiměřenost
(195)
Činnosti, jimž byla poskytnuta podpora, byly poté, co řecké orgány zveřejnily výzvu k podávání nabídek, prodány. Převzaté činnosti byly mimoto rychle začleněny do banky Piraeus. Podpora neumožnila, aby podpořené činnosti zůstaly na trhu jako samostatní konkurenti.
(196)
Výše podpory byla poměrně nízká, jelikož odpovídala přibližně 3 % celkových čistých úvěrů převedených kyperských činností (tj. přibližně 3 % jejich rizikově vážených aktiv) (94).
(197)
Komise se proto domnívá, že opatření bylo navrženo tak, aby omezilo nepřiměřené narušení hospodářské soutěže na minimum.
6.2.3.4. Závěr ohledně slučitelnosti se sdělením o bankovnictví z roku 2008 a sdělením o rekapitalizaci
(198)
Na základě analýzy, která byla provedena v 189. až 197. bodě odůvodnění, se vyvozuje závěr, že rekapitalizace banky fondem HFSF ve výši 524 milionů EUR byla v souladu se sdělením o bankovnictví z roku 2008 a sdělením o rekapitalizaci vhodná, nezbytná k dosažení cíle spočívajícího v omezení poruchy v řeckém bankovním systému a celém hospodářství a byla navržena tak, aby omezila nepřiměřené narušení hospodářské soutěže na minimum.
6.2.4. Soulad opatření podpory se sdělením o restrukturalizaci
(199)
Jak je objasněno v 178. bodě odůvodnění, prodej převedených kyperských činností spadá do oddílu sdělení o restrukturalizaci s názvem „Životaschopnost dosažená prodejem banky“. V souladu s bodem 17 sdělení o restrukturalizaci je v případě prodeje banky ve špatném stavu nutno dodržet požadavky týkající se životaschopnosti, vlastního příspěvku a omezení narušení hospodářské soutěže.
6.2.4.1. Dlouhodobá životaschopnost převedených kyperských činností dosažená prodejem
(200)
V bodě 17 sdělení o restrukturalizaci je objasněno, že pokud je kupující podnik životaschopný a schopný převzetí banky ve špatném finančním stavu absorbovat, pak může prodej banky ve špatném finančním stavu jiné finanční instituci přispět k obnovení dlouhodobé životaschopnosti a napomoci obnovení důvěry na trhu.
(201)
Banka Piraeus převedené kyperské činnosti úspěšně integrovala. Jak je uvedeno v oddíle 7.6, na základě jejího plánu restrukturalizace lze banku považovat za životaschopný subjekt. Skutečnost, že převedené kyperské činnosti převzala banka Piraeus, umožnila obnovit jejich dlouhodobou životaschopnost.
6.2.4.2. Vlastní příspěvek a sdílení nákladů
(202)
Co se týká příspěvku akcionářů tří kyperských bank na restrukturalizační náklady, Komise podotýká, že tři kyperské banky neprodaly převedené kyperské činnosti za účetní hodnotu, nýbrž za hodnotu, která byla upravena v souladu se zprávou společnosti PIMCO. I po provedené úpravě převedly tři kyperské banky na banku Piraeus více aktiv než závazků. Bylo proto dosaženo dostatečného sdílení nákladů ze strany akcionářů, jelikož ztrátu hodnoty převedených kyperských činností nesli prodávající.
6.2.4.3. Opatření k omezení narušení hospodářské soutěže
(203)
Co se týká opatření k omezení narušení hospodářské soutěže, v bodě 30 sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že „jako východisko pro posouzení, zda jsou taková opatření potřebná, považuje Komise velikost, rozsah a dosah činností, které by dotyčná banka vyvíjela při provádění hodnověrného plánu restrukturalizace ... Povaha a forma takových opatření bude záležet na dvou kritériích: zaprvé na výši podpory a podmínkách a okolnostech, za kterých byla podpora udělena, a zadruhé na vlastnostech trhu či trhů, na kterých bude banka přijímající podporu působit.“
(204)
Jak je popsáno v 196. bodě odůvodnění, výše podpory odpovídá přibližně 3 % rizikově vážených aktiv převedených kyperských činností. Komise se proto domnívá, že se jedná o poměrně malou částku, jelikož tato částka umožnila prodej převedených kyperských činností a (jak je objasněno v 190. bodě odůvodnění) zajistila udržení finanční stability v Řecku.
(205)
Po prodeji převedených kyperských činností přestaly řecké pobočky existovat jako samostatní konkurenti, jelikož byly plně začleněny do banky Piraeus.
(206)
Komise vyvozuje závěr, že vzhledem k poměrně malé výši podpory pro převedené kyperské činnosti a skutečnosti, že tyto činnosti nebudou nadále existovat jako samostatní konkurenti, nedošlo k nepřiměřenému narušení hospodářské soutěže.
6.2.4.4. Závěr ohledně slučitelnosti se sdělením o restrukturalizaci
(207)
Na základě analýzy, která byla provedena v 199. až 206. bodě odůvodnění se vyvozuje závěr, že v souladu se sdělením o restrukturalizaci zajistil prodej převedených kyperských činností a jejich začlenění do banky Piraeus jejich dlouhodobou životaschopnost, že podpora je omezená na nezbytné minimum a že nedošlo k nepřiměřenému narušení hospodářské soutěže.
(208)
Rekapitalizace banky ve výši 524 milionů EUR, kterou provedl fond HFSF, by proto měla být prohlášena za slučitelnou s vnitřním trhem.
7. POSOUZENÍ PODPORY, KTERÁ BYLA POSKYTNUTA BANCE PIRAEUS
7.1. EXISTENCE PODPORY A JEJÍ VÝŠE
(209)
Komise musí zjistit existenci státní podpory pro banku ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy.
7.1.1. Existence podpory v opatřeních, která byla provedena v rámci režimu podpory řeckých bank
7.1.1.1. Státní podpora v oblasti likvidity v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjček státních dluhopisů (opatření L1)
(210)
Komise již v rozhodnutích o schválení a prodloužení platnosti režimu podpory řeckých bank (95) zjistila, že podpora likvidity, která byla poskytnuta na základě režimu, představuje státní podporu. V roce 2011 vydala banka Piraeus dluhopisy se státní zárukou v celkové hodnotě 9,9 miliardy EUR. Řecko půjčilo bance rovněž státní dluhopisy v hodnotě 1 289 milionů EUR. Na konci března 2014 činila nesplacená částka dluhopisů se státní zárukou a státních dluhopisů 9,9 miliardy EUR resp. 1 024 milionů EUR (96). Budoucí podpora likvidity poskytnutá na základě režimu podpory řeckých bank bude rovněž představovat státní podporu.
7.1.1.2. Rekapitalizace provedená státem v rámci rekapitalizačního opatření (opatření A)
(211)
Komise již v rozhodnutí ze dne 19. listopadu 2008 o režimu podpory řeckých bank zjistila, že rekapitalizace, které byly provedeny v rámci rekapitalizačního opatření, představují podporu. Banka Piraeus obdržela prostřednictvím preferenčních akcií částku ve výši 750 milionů EUR, což představuje 2,1 % rizikově vážených aktiv banky (97).
7.1.2. Existence podpory obsažené v nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2)
(212)
Komise v bodě 51 sdělení o bankovnictví z roku 2008 objasnila, že poskytnutí finančních prostředků centrálních bank finančním institucím nepředstavuje podporu, pokud jsou splněny čtyři kumulativní podmínky týkající se solventnosti finanční instituce, zajištění facility, úrokové sazby účtované finanční instituci a neexistence protizáruky státu. Jelikož nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou tyto čtyři kumulativní podmínky nesplňuje, zejména z důvodu existence státní záruky a skutečnosti, že byla poskytnuta spolu s dalšími opatřeními podpory, nelze vyvodit závěr, že nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou nepředstavuje státní podporu.
(213)
Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou splňuje požadavky stanovené v čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Za prvé, jelikož opatření zahrnuje státní záruku ve prospěch řecké centrální banky, případné ztráty ponese stát. Opatření proto zahrnuje státní prostředky. Nouzová pomoc v oblasti likvidity umožňuje bankám získat financování v době, kdy nemají přístup na trh pro financování z jiných (tržních) zdrojů než klientských vkladů a k běžným refinančním operacím Eurosystému. Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou proto poskytuje bance výhodu. Jelikož je nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou omezena na bankovní sektor, opatření je selektivní. Jelikož nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou umožňuje bance pokračovat v činnosti na trhu a zabraňuje jejímu úpadku a nutnosti odejít z trhu, narušuje hospodářskou soutěž. Jelikož banka působí v ostatních členských státech a jelikož finanční instituce z ostatních členských států působí nebo se případně zajímají o působení v Řecku, ovlivňuje výhoda, která byla bance poskytnuta, obchod mezi členskými státy.
(214)
Na základě výše uvedených skutečností se Komise domnívá, že nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2) představuje státní podporu. Výše nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou se v průběhu času měnila. K 31. prosinci 2012 činila přibližně 31,4 miliardy EUR. Po prudkém poklesu v roce 2013 činila na konci daného roku pouze 750 milionů EUR.
7.1.3. Existence podpory v opatřeních, která byla provedena prostřednictvím fondu HFSF
7.1.3.1. První překlenovací rekapitalizace (opatření B1)
(215)
V oddíle 5.1 rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus již Komise dospěla k závěru, že první překlenovací rekapitalizace představuje státní podporu. Obdržený kapitál činil 4,7 miliardy EUR.
7.1.3.2. Druhá překlenovací rekapitalizace (opatření B2)
(216)
Opatření B2 bylo provedeno ze zdrojů fondu HFSF, které (jak je objasněno v 65. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus) zahrnují státní prostředky.
(217)
Co se týká existence výhody, opatření B2 zvýšilo kapitálový poměr banky na úroveň, která bance umožnila pokračovat v činnosti na trhu a získat přístup k financování poskytovanému Eurosystémem. Protiplnění za opatření B2 mimoto představovaly vzniklé úroky ze směnek EFSF a dodatečný poplatek ve výši 1 %. Jelikož je toto protiplnění zjevně nižší než protiplnění za podobné kapitálové nástroje na trhu, banka by zcela jistě nebyla schopna získat za takovýchto podmínek tento kapitál na trhu. Opatření B2 proto poskytlo bance výhodu ze státních prostředků. Jelikož opatření měla k dispozici pouze banka, je toto opatření selektivní.
(218)
Pozice banky byla v důsledku opatření B2 posílena, jelikož bance byly poskytnuty finanční prostředky nezbytné k tomu, aby nadále plnila kapitálové požadavky, což vedlo k narušení hospodářské soutěže. Jelikož banka působí na bankovních trzích v ostatních členských státech a jelikož finanční instituce z ostatních členských států působí v Řecku nebo se případně zajímají o působení v Řecku, ovlivňuje opatření B2 obchod mezi členskými státy.
(219)
Komise má za to, že opatření B2 představuje státní podporu. Vnitrostátní orgány toto opatření oznámily jako podporu. Obdržený kapitál činil 1 553 milionů EUR.
7.1.3.3. Písemný závazek (opatření B3)
(220)
Opatřením B3 se fond HFSF zavázal, že poskytne další kapitál nezbytný k provedení rekapitalizace banky, a to do výše požadované řeckou centrální bankou v rámci zátěžového testu v roce 2012. Fond HFSF získává své zdroje od státu. Písemný závazek proto zahrnuje státní prostředky. Okolnosti, za nichž může fond HFSF poskytnout finančním institucím podporu, jsou přesně stanoveny a omezeny v právních předpisech. Použití těchto státních prostředků lze proto přičíst státu. Fond HFSF přijal závazek, že poskytne další kapitál ve výši 1 082 milionů EUR.
(221)
Písemný závazek banku zvýhodnil, jelikož vkladatele ujistil, že banka bude schopna získat celý objem kapitálu, který musí získat, to znamená, že fond HFSF poskytne kapitál, pokud by se jej bance nepodařilo získat na trhu. Tento závazek usnadnil rovněž získání soukromého kapitálu na trhu, jelikož investoři byli ujištěni, že pokud se bance nepodaří získat část kapitálu na trhu, poskytne jej fond HFSF. Žádný soukromý investor by závazek nepřijal dříve, než jsou známy podmínky rekapitalizace, a banka neměla v té době přístup na kapitálové trhy. Výhoda je selektivní, jelikož nebyla poskytnuta všem bankám, které v Řecku působí.
(222)
Jelikož banka působí v ostatních členských státech a jelikož finanční instituce z ostatních členských států působí nebo se případně zajímají o působení v Řecku, ovlivňuje opatření B3 pravděpodobně obchod mezi členskými státy a narušuje hospodářskou soutěž.
(223)
Opatření B3 proto představuje podporu a řecké orgány jej oznámily jako státní podporu.
7.1.3.4. Účast fondu HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013 za účelem pokrytí kapitálových potřeb na základě zátěžového testu v roce 2013 (opatření B4)
(224)
Účast fondu HFSF na rekapitalizaci na jaře 2013 za účelem pokrytí kapitálových potřeb, které byly zjištěny v rámci zátěžového testu v roce 2012 (opatření B4), představuje částečnou přeměnu první a druhé překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2) na stálou rekapitalizaci ve výši 5 891 milionů EUR ve formě kmenových akcií. Jelikož opatření B4 představuje částečnou přeměnu již poskytnuté podpory, zahrnuje státní prostředky, nezvyšuje však nominální výši podpory. Vzhledem k nominální výši podpory však zvyšuje výhodu pro banku (a tudíž narušení hospodářské soutěže), jelikož se jedná o stálou rekapitalizaci, a nikoli dočasnou rekapitalizaci, jak tomu bylo v případě opatření B1 a B2.
(225)
Komise podotýká, že tato podpora nebyla poskytnuta všem bankám působícím v Řecku. Co se týká narušení hospodářské soutěže a ovlivnění obchodu, Komise například uvádí, že podpora bance umožnila vykonávat činnost v ostatních členských státech. Likvidace banky by vedla k ukončení jejích činností v zahraničí prostřednictvím jejich likvidace nebo prodeje. V Řecku mimoto působí některé banky z ostatních členských států. Opatření proto narušuje hospodářskou soutěž a ovlivňuje obchod mezi členskými státy. Komise má tudíž za to, že opatření B4 představuje státní podporu.
7.1.3.5. Závěr ohledně opatření B1, B2, B3 a B4
(226)
Opatření B1, B2, B3 a B4 představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Výše státní podpory obsažené v opatřeních B1, B2 a B3 činí 7 335 milionů EUR. Jak je uvedeno v oddíle 7.1.3.3, jelikož v rámci rekapitalizace na jaře 2013 přilákala banka soukromý kapitál ve výši 1 444 milionů EUR, byla na stálou rekapitalizaci (opatření B4) přeměněna pouze část první a druhé překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2). Dodatečný kapitál ve výši 1 082 milionů EUR (opatření B3), který přislíbil fond HFSF, nebyl zapotřebí, a nebyl tudíž vyplacen. Výše státní podpory, která byla vyplacena, proto představuje pouze součet první a druhé překlenovací rekapitalizace, tj. 6 253 milionů EUR, a část této podpory byla splacena do šesti měsíců během rekapitalizace na jaře 2013 (opatření B4), jelikož účast soukromého sektoru překročila výši závazku.
(227)
V bodě 31 sdělení o restrukturalizaci je uvedeno, že kromě výše podpory v absolutním vyjádření vezme Komise v úvahu podporu „ve vztahu k rizikově váženým aktivům banky“. Opatření B1, B2 a B3 byla prováděna po dobu jednoho roku, od dubna 2012 do května 2013. V tomto období rizikově vážená aktiva banky v důsledku postupných akvizic významně vzrostla. Vzniká tudíž otázka, která úroveň rizikově vážených aktiv by se měla použít, konkrétně to, zda je nutno státní podporu posoudit s ohledem na rizikově vážená aktiva, která existovala na začátku období, nebo na konci období. Opatření B1, B2 a B3 mají pokrýt kapitálovou potřebu, kterou řecká centrální banka zjistila v březnu 2012 (zátěžový test v roce 2012). Jinými slovy, kapitálové potřeby, které mají tato opatření státní podpory řešit, existovaly již v březnu 2012. Komise se proto domnívá, že výši podpory obsažené v opatřeních B1, B2 a B3 je nutno porovnat s rizikově váženými aktivy banky k 31. březnu 2012. Rovněž se připomíná, že od března 2012 do rekapitalizace na jaře 2013 nebrala řecká centrální banka v úvahu akvizice uskutečněné řeckými bankami za účelem úpravy jejich kapitálových potřeb směrem nahoru nebo dolů. Tento prvek dále prokazuje, že opatření B1, B2 a B3 představovala opatření podpory související s rozsahem činnosti banky, jaká existovala k 31. březnu 2012.
(228)
Podpora poskytnutá bance představovala součet první a druhé překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2) a závazku fondu HFSF (opatření B3), tj. 7 335 milionů EUR neboli 21,5 % rizikově vážených aktiv banky k 31. březnu 2012.
(229)
Podpora vyplacená bance představovala součet první a druhé překlenovací rekapitalizace (opatření B1 a B2), tj. 6 253 milionů EUR neboli 18,4 % rizikově vážených aktiv banky k 31. březnu 2012.
(230)
Jelikož se bance podařilo přilákat soukromý kapitál, činila částka, kterou fond HFSF nakonec do banky vložil ve formě kmenových akcií, 5 891 milionů EUR, což představuje 17,3 % rizikově vážených aktiv banky k 31. březnu 2012.
7.1.4. Závěr ohledně existence a celkové výše podpory, kterou banka Piraeus získala
(231)
Opatření A, B1, B2, B3, B4, L1 a L2 představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy. Tato opatření jsou shrnuta v tabulce 11.
Tabulka 11
Přehled celkové podpory, kterou banka Piraeus obdržela
Č.
Opatření
Druh opatření
Výše podpory
Podpora/rizikově vážená aktiva
A
Preferenční akcie
Kapitálová podpora
750 milionů EUR
2,1 %
B1
B2
B3
První překlenovací rekapitalizace
Druhá překlenovací rekapitalizace
Písemný závazek
Kapitálová podpora
4 700 milionů EUR
1 553 milionů EUR
1 082 milionů EUR
13,8 %
4,5 %
3,2 %
Celková kapitálová podpora poskytnutá bance A + B1 + B2 + B3
8 085 milionů EUR
23,7 %
Celková podpora vyplacená bance A + B1 + B2
7 003 milionů EUR
21,6 %
B4
Rekapitalizace
Kapitálová podpora
5 891 milionů EUR
17,3 %
Celková kapitálová podpora vyplacená bance po odečtení podpory splacené do šesti měsíců
6 641 milionů EUR
19,4 %
Č.
Opatření
Druh opatření
Nominální výše podpory
L1
Podpora likvidity
Záruka
Půjčka dluhopisů
Záruky: 9,9 miliardy EUR
Půjčky dluhopisů: 1,3 miliardy EUR
L2
Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou
Financování a záruka
31,4 miliardy EUR
Celková podpora likvidity, která byla bance poskytnuta
42,6 miliardy EUR
7.2. PRÁVNÍ ZÁKLAD PRO POSOUZENÍ SLUČITELNOSTI
(232)
Jak je uvedeno v 183. bodě odůvodnění, právním základem pro posouzení opatření podpory by měla být ustanovení čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy (98).
(233)
Během finanční krize vypracovala Komise kritéria slučitelnosti pro různé druhy opatření podpory. Zásady pro posuzování opatření podpory byly poprvé stanoveny ve sdělení o bankovnictví z roku 2008.
(234)
Pokyny k rekapitalizačním opatřením jsou obsaženy ve sdělení o rekapitalizaci a ve sdělení o prodloužení z roku 2011.
(235)
Sdělení o restrukturalizaci stanoví přístup, který Komise přijme při posuzování plánů restrukturalizace, zejména potřebu obnovení životaschopnosti, zajištění náležitého příspěvku ze strany příjemce a omezení narušení hospodářské soutěže.
(236)
Tento rámec byl doplněn sdělením o bankovnictví z roku 2013, které se vztahuje na opatření podpory, jež byla oznámena nebo provedena před schválením Komisí po 31. červenci 2013.
7.2.1. Právní základ pro posouzení slučitelnosti podpory likvidity, která byla bance Piraeus poskytnuta (opatření L1)
(237)
Podpora likvidity, kterou banka Piraeus již obdržela, byla s konečnou platností schválena v postupných rozhodnutích, kterými byla povolena opatření v rámci režimu podpory řeckých bank a jeho změny a prodloužení platnosti (99). Jakoukoli budoucí podporu likvidity pro banku bude nutno poskytnout na základě režimu řádně schváleného Komisí. Podmínky této podpory musí být Komisí schváleny před jejím poskytnutím, a nemusí být proto blíže posouzeny v tomto rozhodnutí.
7.2.2. Právní základ pro posouzení slučitelnosti preferenčních akcií (opatření A)
(238)
Rekapitalizace provedená v roce 2009 ve formě preferenčních akcií (opatření A) byla poskytnuta na základě rekapitalizačního opatření v rámci režimu podpory řeckých bank, který byl schválen v roce 2008 podle sdělení o bankovnictví z roku 2008. Není proto nutné posoudit ji znovu podle sdělení o bankovnictví z roku 2008, nýbrž je třeba ji posoudit pouze podle sdělení o restrukturalizaci.
7.2.3. Právní základ pro posouzení slučitelnosti nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2)
(239)
Slučitelnost nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou (opatření L2) by měla být posouzena nejprve na základě sdělení o bankovnictví z roku 2008 a sdělení o prodloužení z roku 2011. Nouzová pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou, která byla poskytnuta bez předchozího schválení Komisí po 31. červenci 2013, spadá do oblasti působnosti sdělení o bankovnictví z roku 2013.
7.2.4. Právní základ pro posouzení slučitelnosti rekapitalizací provedených fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4)
(240)
Slučitelnost rekapitalizací provedených fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4), zejména co se týká protiplnění, je nutno posoudit nejprve na základě sdělení o bankovnictví z roku 2008, sdělení o rekapitalizaci a sdělení o prodloužení z roku 2011. V rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus vyslovila Komise pochybnosti ohledně slučitelnosti opatření B1 s těmito sděleními. Jelikož tato opatření byla provedena před 1. srpnem 2013, nespadají do oblasti působnosti sdělení o bankovnictví z roku 2013. Slučitelnost rekapitalizací provedených fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4) je třeba posoudit rovněž na základě sdělení o restrukturalizaci.
7.3. SOULAD OPATŘENÍ L2 SE SDĚLENÍM O BANKOVNICTVÍ Z ROKU 2008, SDĚLENÍM O REKAPITALIZACI A SDĚLENÍM O PRODLOUŽENÍ Z ROKU 2011
(241)
Aby byla podpora slučitelná podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy, musí splňovat obecná kritéria slučitelnosti: vhodnost, nezbytnost a přiměřenost.
(242)
Jelikož řecké banky ztratily přístup na velkoobchodní trhy a byly zcela závislé na financování poskytovaném centrální bankou (jak je uvedeno v 37. bodě odůvodnění) a jelikož banka Piraeus si nemohla vypůjčit dostatečné finanční prostředky prostřednictvím běžných refinančních operací, spoléhala se banka při získávání dostatečné likvidity na nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou, což zamezilo jejímu úpadku. Komise považuje opatření L2 za vhodný mechanismus k nápravě vážné poruchy, která by byla způsobena úpadkem banky.
(243)
Jelikož nouzová pomoc v oblasti likvidity znamená pro banku poměrně vysoké náklady na financování, má banka dostatečnou pobídku k tomu, aby se při rozvíjení svých činností nespoléhala na tento zdroj financování. Banka musela hradit úrokovou sazbu o […] b.b. vyšší než v případě běžných refinančních operací s Eurosystémem. Banka mimoto musela státu hradit poplatek za záruku ve výši […] b.b. V důsledku toho jsou celkové náklady banky na nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou mnohem vyšší než běžné náklady na refinancování poskytované ECB. Rozdíl mezi prvními a posledně uvedenými náklady je vyšší než výše poplatku za záruku, jenž se vyžaduje ve sdělení o prodloužení z roku 2011. Celkové protiplnění poskytnuté státu lze proto považovat za dostatečné. Co se týká výše nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou, ta je pravidelně řeckou centrální bankou a ECB revidována podle skutečných potřeb banky. Řecká centrální banka a ECB podrobně sledují její využití a zajišťují, aby byla omezena na nezbytné minimum. Opatření L2 proto neposkytuje bance nadměrnou likviditu, kterou by bylo možno použít k financování činností narušujících hospodářskou soutěž. Toto opatření je omezeno na nezbytné minimum.
(244)
Takovéto podrobné sledování využití nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou a pravidelné ověřování, zda je její využívání omezeno na minimum, rovněž zajišťuje, aby byla likvidita přiměřená a aby nevedla k nepřiměřenému narušení hospodářské soutěže. Komise bere rovněž na vědomí závazek Řecka, že banka provede plán restrukturalizace, který snižuje její závislost na financování poskytovaném centrální bankou, a že banka bude dodržovat omezení týkající se chování, která jsou projednána v oddíle 7.6. Tyto faktory zajišťují, že spoléhání se na podporu likvidity bude co nejdříve ukončeno a že tato podpora je přiměřená.
(245)
Opatření L2 je proto v souladu se sdělením o bankovnictví z roku 2008 a sdělením o prodloužení z roku 2011. Jelikož sdělení o bankovnictví z roku 2013 nezavedlo další požadavky ohledně záruk, je opatření L2 v souladu rovněž se sdělením o bankovnictví z roku 2013.
7.4. SOULAD OPATŘENÍ B1, B2, B3 A B4 SE SDĚLENÍM O BANKOVNICTVÍ Z ROKU 2008, SDĚLENÍM O REKAPITALIZACI, SDĚLENÍM O PRODLOUŽENÍ Z ROKU 2011 A SDĚLENÍM O BANKOVNICTVÍ Z ROKU 2013
(246)
Jak je uvedeno v 241. bodě odůvodnění, musí podpora v souladu s bodem 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008 splňovat níže uvedená obecná kritéria slučitelnosti, aby byla slučitelná podle čl. 107 odst. 3 písm. b) Smlouvy (100): vhodnost, nezbytnost a přiměřenost.
(247)
Sdělení o rekapitalizaci a sdělení o prodloužení z roku 2011 stanoví další pokyny ohledně výše protiplnění, jež se vyžaduje u státní kapitálové podpory.
7.4.1. Vhodnost opatření
(248)
Komise považuje rekapitalizace provedené fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4) za vhodné, jelikož bance umožnily splnit kapitálové požadavky. Bez rekapitalizací provedených fondem HFSF by banka nemohla vykonávat činnost a ztratila by přístup k refinančním operacím ECB.
(249)
V tomto ohledu Komise v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus uvedla, že banka je jednou z největších bankovních institucí v Řecku, a to z hlediska poskytování úvěrů i přijímání vkladů. Jako taková má banka Piraeus pro Řecko systémový význam. Úpadek banky by proto měl za následek vážnou poruchu v řeckém hospodářství. Za tehdejší situace měly finanční instituce v Řecku potíže při získávání financování. Nedostatečné financování omezovalo jejich schopnost poskytovat úvěry řeckému hospodářství. V této souvislosti by se porucha v hospodářství v případě úpadku banky zhoršila. Opatření B1, B2, B3 a B4 měla mimoto značný rozsah v důsledku programu zapojení soukromého sektoru, což byla mimořádná a nepředvídatelná událost, která nevyplývala ze špatného řízení nebo podstupování přílišného rizika ze strany banky. Opatření se proto měla zabývat především výsledky programu zapojení soukromého sektoru a přispět k udržení finanční stability v Řecku.
(250)
V rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus vyslovila Komise pochybnosti, zda byla neprodleně přijata veškerá možná opatření, která by zamezila tomu, že banka bude v budoucnu opět potřebovat podporu. Jak je uvedeno v 140. a 141. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí, Řecko se zavázalo, že provede řadu opatření týkajících se správy a řízení společnosti a obchodních činností banky. Jak je popsáno v 115., 116. a 117. bodě odůvodnění, banka rovněž významně restrukturalizovala své činnosti a již bylo dosaženo významného snížení nákladů. Pochybnosti Komise byly proto rozptýleny.
(251)
V rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus vyslovila Komise rovněž pochybnosti, zda existují dostatečné záruky v případě, že se banka dostane pod kontrolu státu, nebo pokud si kontrolu ponechají soukromí akcionáři, zatímco většinovým vlastníkem bude stát. Závazky popsané v 140. a 141. bodě odůvodnění tohoto rozhodnutí zajišťují, že úvěrové operace banky budou prováděny podle komerčních zásad a každodenní řízení bude chráněno před zásahy státu. Rámec vztahů, který byl dohodnut mezi fondem HFSF a bankou, rovněž zajišťuje, aby byly zájmy státu jako hlavního akcionáře chráněny před přílišným riskováním ze strany vedení banky.
(252)
Opatření B1, B2, B3 a B4 proto zajistila zachování finanční stability v Řecku. Byla přijata významná opatření s cílem omezit budoucí ztráty na minimum a zajistit, aby činnosti banky nebyly ohroženy nevhodnou správou a řízením. Na základě těchto skutečností Komise konstatuje, že opatření B1, B2, B3 a B4 jsou vhodná.
7.4.2. Nezbytnost - omezení podpory na minimum
(253)
Podle sdělení o bankovnictví z roku 2008 musí být výše a podoba podpory nezbytná k dosažení jejího cíle. To znamená, že kapitálová injekce musí představovat minimální částku, která je nezbytná k dosažení cíle.
(254)
Výše kapitálové podpory byla vypočítána řeckou centrální bankou v rámci zátěžového testu v roce 2012, aby bylo zajištěno, že poměr kmenového kapitálu tier 1 banky bude v období 2012-2014 přesahovat určitou úroveň, jak je uvedeno v tabulce 3. Opatření B1, B2, B3 a B4 proto neposkytují bance nadměrný kapitál. Jak je objasněno v 250. bodě odůvodnění, byla přijata opatření s cílem snížit riziko, že banka bude v budoucnu potřebovat další podporu.
(255)
Co se týká protiplnění za první a druhou překlenovací rekapitalizaci (opatření B1 a B2), Komise připomíná, že rekapitalizace byly provedeny v květnu 2012 resp. prosinci 2012, a to formou věcného plnění prostřednictvím směnek EFSF. Fond HFSF obdržel ode dne vydání směnek EFSF do rekapitalizace na jaře 2013 jako protiplnění vzniklé úroky ze směnek EFSF s připočtením poplatku ve výši 1 % (101). Jak je zdůrazněno v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus, toto protiplnění je nižší než rozmezí od 7 % do 9 %, které je stanoveno ve sdělení o rekapitalizaci. Doba poskytování nízkého protiplnění je však v případě opatření B1 omezena na jeden rok a v případě opatření B2 na pět měsíců (tj. do přeměny překlenovací rekapitalizace na běžnou rekapitalizaci ve formě kmenových akcií, a to opatření B4). Zatímco první a druhá překlenovací restrukturalizace nevedly k zředění podílů současných akcionářů, rekapitalizace na jaře 2013, což byla částečná přeměna první a druhé překlenovací rekapitalizace, významně zředila podíly dřívějších akcionářů, jelikož se jejich podíl na vlastním kapitálu banky snížil na 2,3 %. Poté skončila mimořádná situace, která existovala ode dne provedení první překlenovací rekapitalizace. Pochybnosti, které byly uvedeny v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus, byly proto rozptýleny.
(256)
Za druhé, vzhledem k neobvyklým příčinám potíží banky, kdy ztráty vyplývaly především z prominutí dluhu ve prospěch státu (program zapojení soukromého sektoru a zpětný odkup dluhu, což státu poskytlo značnou výhodu, tj. snížení dluhu) a z důsledků dlouhého období recese v domácím hospodářství, může Komise souhlasit s takovouto dočasnou odchylkou od běžných požadavků na protiplnění, které jsou stanoveny ve sdělení o rekapitalizaci (102).
(257)
Co se týká opatření B3, jednalo se o závazek poskytnout kapitál v rámci budoucího navýšení kapitálu. Závazek přijatý v prosinci 2012 bylo možno provést prostřednictvím kapitálové injekce v květnu či červnu 2013, jen o pět měsíců později, kdy banka přikročila k navýšení svého kapitálu. Jelikož banka přilákala soukromé investory, nemusel fond HFSF přislíbený kapitál poskytnout. Vzhledem ke krátké lhůtě, v níž byl proveden závazek týkající se poskytnutí kapitálu, a z důvodů uvedených v 256. bodě odůvodnění je neposkytnutí odměny za tento závazek přijatelné.
(258)
Pokud jde o opatření B4, v souladu s bodem 8 sdělení o prodloužení z roku 2011 by kapitálové vklady měly být upsány s dostatečnou slevou z ceny akcií, a to po úpravě vzhledem k efektu zředění, tak, aby měl stát jistotu přiměřené odměny. Ačkoli opatření B4 nezajistilo značnou slevu z ceny akcií po úpravě vzhledem k efektu zředění, ve skutečnosti nebylo možné dosáhnout významné slevy z teoretické ceny bez upisovacího práva (103). Před rekapitalizací na jaře 2013 představovala tržní kapitalizace banky pouze několik stovek milionů eur. Za této situace vyvstává otázka, zda by současní akcionáři měli být zcela vytěsněni. Komise bere na vědomí, že emisní cena byla stanovena s 50 % slevou z průměrné tržní ceny za období padesáti dnů předcházejících stanovení emisní ceny. Komise bere rovněž na vědomí, že došlo k obrovskému zředění podílů současných akcionářů, jelikož po rekapitalizaci na jaře 2013 drželi v bance pouze 2,3% podíl. Uplatnění další slevy z tržní ceny by proto mělo na odměnu fondu HFSF jen malý dopad. Vzhledem k zvláštní situaci řeckých bank (jak bylo objasněno v 256. bodě odůvodnění) a vzhledem ke skutečnosti, že potřeba podpory vyplývala do značné míry z prominutí dluhu ve prospěch státu, se Komise domnívá, že emisní cena akcií upsaných státem byla dostatečně nízká.
(259)
Fond HFSF vydal rovněž opční listy a poskytl jeden opční list na každou novou akcii upsanou soukromým investorem, který se zúčastnil rekapitalizace na jaře 2013. Fond HFSF vydal tyto opční listy bezúplatně. Jak je objasněno v 106. bodě odůvodnění, každý opční list zahrnuje právo na nákup 4,48 akcií fondu HFSF ve stanovených intervalech a za realizační cenu. Realizační cena se rovná upisovací ceně fondu HFSF navýšené o roční a kumulované rozpětí (4 % za první rok, 5 % za druhý rok, 6 % za třetí rok, 7 % za čtvrtý rok a za posledních šest měsíců 8 % ročně). Odměna, kterou fond HFSF obdržel za akcie, které vlastní, je fakticky omezena na tyto úrovně. Tato odměna je nižší než rozmezí od 7 % do 9 %, které je stanoveno ve sdělení o rekapitalizaci. Jelikož však tyto opční listy představovaly klíčový faktor úspěchu emise s přednostním právem a soukromého umisťování, jež banka zahájila v rámci rekapitalizace na jaře 2013, má Komise za to, že tyto opční listy umožnily bance snížit výši podpory o 1 444 milionů EUR. Kvůli nízkému kapitálovému poměru banky před rekapitalizací a vysoké nejistotě, která v té době panovala, simulace, jež byly k dispozici, prokázaly, že bez opčních listů by soukromí investoři nedosáhli dostatečné výnosnosti a rekapitalizace by se nezúčastnili. Z důvodů objasněných v 249. a 256. bodě odůvodnění by vzhledem k tomu, že by fond HFSF získal minimální kladnou odměnu, pokud by byly opční listy uplatněny, a že cílem memoranda o ekonomické a finanční politice bylo přilákat soukromé investory v zájmu udržení některých bank v soukromé správě a zamezit situaci, kdy by celý bankovní sektor kontroloval fond HFSF, může Komise přijmout takovouto odchylku od běžných požadavků na protiplnění, které jsou stanoveny ve sdělení o rekapitalizaci. Tento souhlas vychází rovněž ze skutečnosti, že zákon o fondu HFSF, který byl v březnu 2014 pozměněn, neumožňuje úpravu opčních listů v případě navýšení základního kapitálu bez předkupních práv a že v případě emise s přednostním právem lze upravit pouze realizační cenu opčních listů a k úpravě může dojít teprve následně a pouze do výše výnosů dosažených z prodeje předkupních práv fondu HFSF. Závazek Řecka, že si před zpětným odkupem opčních listů, které vydal fond HFSF, vyžádá souhlas Komise, umožní Komisi zajistit, aby případný zpětný odkup v budoucnu dále nesnížil odměnu fondu HFSF a nezvýšil odměnu držitelů opčních listů.
(260)
Co se týká skutečnosti, že akcie fondu HFSF nejsou spojeny s hlasovacími právy, Komise připomíná, že potřeba podpory nevyplývá především z přílišného riskování. Cílem memoranda bylo mimoto udržet některé banky v soukromé správě. Rámec vztahů a automatické znovuzavedení hlasovacích práv v případě neprovedení plánu restrukturalizace poskytuje záruky s ohledem na přílišné riskování ze strany soukromých správců v budoucnu. Určitý druh odměny pro stát mimoto představuje zapojení soukromého sektoru a zpětný odkup v prosinci 2012, jelikož se dluh státu vůči bance snížil o několik miliard eur. Ze všech těchto důvodů může Komise souhlasit s tím, že fond HFSF získal akcie bez hlasovacích práv. Komise proto dospěla k závěru, že opatření B4 bylo nezbytné.
(261)
Závěrem se uvádí, že opatření B1, B2, B3 a B4 jsou z hlediska jejich výše i podoby nezbytná jako podpora na záchranu.
7.4.3. Přiměřenost - opatření omezující negativní vedlejší účinky
(262)
Banka obdržela velmi vysokou částku státní podpory. Tato situace proto může vést k vážnému narušení hospodářské soutěže. Řecko však přijalo závazek týkající se provedení řady opatření, která mají negativní vedlejší účinky omezit. Závazky zejména stanoví, že činnosti banky budou i nadále vykonávány podle komerčních zásad, jak je objasněno v 136. a 137. bodě odůvodnění. Řecko přijalo rovněž závazek týkající se zákazu akvizic a řady odprodejů, jak je popsáno v 138., 139. a 143. bodě odůvodnění. Omezení narušení hospodářské soutěže bude blíže posouzeno v oddíle 7.6.
(263)
Do banky byl dosazen kontrolní správce, který bude sledovat řádné plnění závazků týkajících se správy a řízení společnosti a obchodních činností. To zamezí případným škodlivým změnám obchodní praxe banky, a omezí tudíž možné negativní vedlejší účinky.
(264)
Dne 25. června 2014 byl Komisi mimoto předložen nový komplexní plán restrukturalizace. Tento plán restrukturalizace bude posouzen v oddíle 7.6.
(265)
Závěrem se uvádí, že pochybnosti, které byly uvedeny v rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus, byly rozptýleny. Opatření B1, B2, B3 a B4 jsou na základě bodu 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008 přiměřená.
7.4.4. Závěr ohledně souladu rekapitalizací provedených fondem HFSF se sdělením o bankovnictví z roku 2008, sdělením o rekapitalizaci a sdělením o prodloužení z roku 2011
(266)
Vyvozuje se tudíž závěr, že rekapitalizace provedené fondem HFSF (opatření B1, B2, B3 a B4) jsou vhodné, nezbytné a přiměřené, a to podle bodu 15 sdělení o bankovnictví z roku 2008, sdělení o rekapitalizaci a sdělení o prodloužení z roku 2011. Opatření B1, B2, B3 a B4 jsou proto slučitelná se sdělením o bankovnictví z roku 2008, sdělením o rekapitalizaci a sdělením o prodloužení z roku 2011.
7.5. SOULAD NABYTÍ PŘEVEDENÝCH ČINNOSTÍ BANKY ATE, BANKY GENIKI, PŘEVEDENÝCH KYPERSKÝCH ČINNOSTÍ A BANKY MBG SE SDĚLENÍM O RESTRUKTURALIZACI
(267)
V bodě 23 sdělení o restrukturalizaci je objasněno, že nabytí podílů v jiných podnicích bankami, kterým byla poskytnuta podpora, nemůže být financováno prostřednictvím státní podpory, pokud to nemá zásadní význam pro obnovení životaschopnosti podniku. V bodech 40 a 41 sdělení o restrukturalizaci se mimoto uvádí, že by banky neměly použít státní podporu na akvizice konkurenčních podniků, pokud nejsou součástí konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability nebo zajištění účinné hospodářské soutěže. Akvizice mimoto nesmí ohrozit nebo ztížit obnovení životaschopnosti. Komise musí proto posoudit, zda jsou akvizice, které banka provedla, v souladu se sdělením o restrukturalizaci.
7.5.1. Soulad nabytí převedených činností banky ATE se sdělením o restrukturalizaci
7.5.1.1. Dopad nabytí převedených činností banky ATE na dlouhodobou životaschopnost banky Piraeus
(268)
Nabytí převedených činností banky ATE přineslo bance Piraeus značný objem vkladů s mnohem nižším objemem čistých úvěrů (104). Přispělo proto významně k snížení velmi vysokého poměru úvěrů k vkladům v bance.
(269)
Akvizice měla za následek rovněž významné synergie, jako jsou synergie v oblasti nákladů kvůli snížení počtu poboček a pracovníků a integraci informačních technologií, synergie v oblasti financování a synergie v oblasti výnosů.
(270)
Akvizice má proto velmi pozitivní dopad na obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky.
7.5.1.2. Dopad nabytí převedených činností banky ATE na výši podpory, kterou banka Piraeus potřebovala
(271)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky.
(272)
Odměna, kterou banka Piraeus zaplatila za nabytí převedených činností banky ATE, byla stanovena na 0,6 % hodnoty převedených vkladů a činila přibližně 95 milionů EUR. To odpovídá 0,02 % celkových aktiv banky v době nabytí. Tuto částku lze proto považovat za nízkou, nikoli však zanedbatelnou.
(273)
Nabytí převedených činností banky ATE výrazně zlepšilo velmi napjatou likvidní pozici banky Piraeus a zajistilo její životaschopnější postavení. Komise připomíná, že […]. Akvizici a velmi nízkou kupní cenu lze proto považovat za nezbytné pro obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Piraeus a vztahuje se na ně výjimka uvedená v bodě 23 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.1.3. Narušující účinek nabytí převedených činností banky ATE na hospodářskou soutěž
(274)
Podle bodů 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci nesmí být státní podpora použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků. V bodě 41 sdělení o restrukturalizaci je rovněž uvedeno, že akvizice mohou být povoleny, pokud jsou součástí konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability a zajištění účinné hospodářské soutěže. Za této situace by průběh akvizice měl být spravedlivý a akvizice by měla zajistit podmínky účinné hospodářské soutěže na příslušném trhu.
(275)
Při přezkumu životaschopnosti všech řeckých bank počátkem roku 2012 nepovažovala řecká centrální banka banku ATE jako samostatný subjekt za životaschopnou. Řecká centrální banka analyzovala v případě banky ATE rovněž různé alternativy (například likvidaci) a dospěla k závěru, že prodej převedených činností banky ATE je nejlepší možností, jelikož sníží riziko exekuce a omezí náklady Řecka na minimum. Akvizici lze proto pokládat za součást konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability, jak je popsáno v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
(276)
Žádný uchazeč, který nedostává podporu, mimoto nepodal nabídku týkající se převedených činností banky ATE.
(277)
Jelikož nabytí převedených činností banky ATE schválil řecký orgán pro hospodářskou soutěž (105), lze předpokládat, že výsledek procesu prodeje neohrozí účinnou hospodářskou soutěž v Řecku.
(278)
Nabytí převedených činností banky ATE je proto v souladu s oddílem 4 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.1.4. Závěr ohledně nabytí převedených činností banky ATE
(279)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k mimořádné situaci řeckých bank a specifikům nabytí převedených činností banky ATE je tato akvizice v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.5.2. Soulad nabytí banky Geniki se sdělením o restrukturalizaci
7.5.2.1. Dopad nabytí banky Geniki na dlouhodobou životaschopnost banky Piraeus
(280)
Pokud jde o provozní zisk, nabytí banky Geniki zlepší obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Piraeus. Podle analýzy, kterou banka Piraeus předložila v době této akvizice, vytvoří spojení dvou bank na stejném zeměpisném trhu synergie, jako jsou úspory nákladů v důsledku snížení počtu pracovníků a uzavření poboček. Banka Piraeus získá klienty a vkladatele banky Geniki, což významně sníží distribuční náklady.
(281)
Pokud jde o likvidní pozici, jak je uvedeno v 65. bodě odůvodnění, banka Geniki měla více vkladů než čistých úvěrů. Akvizice proto zlepšila likviditu banky Piraeus a pomohla jí snížit její poměr úvěrů k vkladům. Banka Geniki měla mimoto před nabytím bankou Piraeus dostatečný kapitál. Akvizice proto pravděpodobně nevyvolá u banky Piraeus potřebu dalšího kapitálu v budoucnu.
(282)
Akvizice má proto pozitivní dopad na obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky.
7.5.2.2. Dopad nabytí banky Geniki na výši podpory, kterou banka Piraeus potřebovala
(283)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky. V tomto případě má sice akvizice pozitivní dopad na životaschopnost banky Piraeus, není však nezbytná k obnovení její životaschopnosti ve smyslu bodu 23 sdělení o restrukturalizaci.
(284)
Banka Piraeus však za nákup banky Geniki zaplatila pouze 1 milion EUR, což se pokládá za velmi nízkou částku. Banka Geniki měla mimoto dostatečný kapitál a jako podmínku transakce vložila společnost Société Générale do banky Piraeus značný objem kapitálu (106).
(285)
Komise proto vyvozuje závěr, že vzhledem k specifikům transakce (nabytí banky, která byla plně kapitalizována, za velmi nízkou cenu a vložení kapitálu do banky Piraeus ze strany prodávajícího) nevyvolává akvizice u banky Piraeus potřebu dalšího kapitálu, a nabytí banky Geniki není proto výjimečně v rozporu se zásadou, že by podpora měla být omezena na nezbytné minimum.
7.5.2.3. Narušující účinek nabytí banky Geniki na hospodářskou soutěž
(286)
Jak je uvedeno v 274. bodě odůvodnění, podle bodů 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci nesmí být státní podpora použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků, s výjimkou zvláštních podmínek.
(287)
Při přezkumu životaschopnosti všech řeckých bank počátkem roku 2012 nepovažovala řecká centrální banka banku Geniki jako samostatný subjekt za životaschopnou. Banka Geniki vytvářela velké provozní ztráty pro společnost Société Générale, která ji proto chtěla prodat, a pokud by prodej nebyl možný, bylo možno uvážit její úpadek. Akvizici lze proto pokládat za součást konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability, jak je popsáno v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
(288)
Žádný uchazeč, který nedostává podporu, mimoto nepodal platnou nabídku na získání banky Geniki. Nedošlo proto k vytěsnění žádného uchazeče, který nedostává podporu, ze strany banky Piraeus.
(289)
Jelikož akvizici schválil řecký orgán pro hospodářskou soutěž (107), lze předpokládat, že výsledek procesu prodeje neohrozí účinnou hospodářskou soutěž v Řecku.
(290)
Kupní cena byla mimoto velmi nízká. Nelze tudíž mít za to, že banka Piraeus využila k financování akvizice státní podporu. Vzhledem k těmto prvkům lze vyvodit závěr, že se na nabytí banky Geniki vztahuje výjimka uvedená v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.2.4. Závěr ohledně nabytí banky Geniki
(291)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k mimořádné situaci řeckých bank a specifikům nabytí banky Geniki je tato akvizice v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.5.3. Soulad nabytí převedených kyperských činností se sdělením o restrukturalizaci
7.5.3.1. Dopad nabytí převedených kyperských činností na dlouhodobou životaschopnost banky
(292)
Nabytí převedených kyperských činností zlepšuje dlouhodobou životaschopnost banky Piraeus.
(293)
Podle analýzy, kterou banka Piraeus předložila v době akvizice, povede akvizice k značným synergiím, jako jsou synergie v oblasti nákladů kvůli úsporám správních nákladů a nákladů na zaměstnance a významnému snížení nákladů na vklady. Po akvizici banka Piraeus plně začlenila činnosti tří kyperských bank v Řecku, přejmenovala všechny pobočky tří kyperských bank a rovněž náležitě pokročila při racionalizaci sítě.
(294)
Úvěrová portfolia činností tří kyperských bank v Řecku zahrnovala náležité rezervy. Banka Piraeus získala tyto úvěry za cenu, která byla značně nižší než jejich nominální hodnota: kupní cena se snížila, aby byly zohledněny budoucí ztráty podle odhadu společnosti PIMCO v rámci zátěžového testu. Riziko, že úvěrové ztráty přesáhnou ztráty, které již byly zohledněny v nízké kupní ceně, je proto omezené.
(295)
Banka Piraeus získala rovněž velký objem vkladů, který je téměř stejně velký jako převzaté čisté úvěry. Její likvidní pozice byla proto posílena.
(296)
Akvizice má tudíž pozitivní dopad na obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Piraeus.
7.5.3.2. Dopad nabytí převedených kyperských činností na výši podpory, kterou banka Piraeus potřebovala
(297)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky.
(298)
Jak bylo analyzováno v oddíle 7.3, podpora měla pokrýt kapitálové potřeby nabyvatele převedených kyperských činností, jelikož jejich převzetí zajistí udržení finanční stability v Řecku. Odměna, kterou banka Piraeus nakonec za nabytí převedených kyperských činností zaplatila, byla mnohem nižší než účetní hodnota získaného portfolia. Byla dokonce nižší než hodnota úvěrů po úpravě směrem dolů s cílem zohlednit budoucí úvěrové ztráty podle odhadů společnosti PIMCO v rámci zátěžového testu. Pořizovací cenu lze proto považovat za negativní. Tento závěr podporuje skutečnost, že při nabytí převedených kyperských činností zaúčtovala banka Piraeus vysoký záporný goodwill, což zvýšilo její kapitál.
(299)
Pokud by se však přesto usuzovalo, že banka Piraeus uhradila kladnou cenu, Komise podotýká, že jako podmínku akvizice poskytl fond HFSF kupujícímu závazek, že výši kupní ceny vloží do kapitálu. Fond HFSF tento závazek splnil v rámci rekapitalizace na jaře 2013. Tato kapitálová injekce představuje podporu pro převedené kyperské činnosti, a nikoli banku Piraeus, jak je objasněno v oddíle 6.2.1. Akvizice proto nevyvolala u banky potřebu další státní podpory.
(300)
Vyvozuje se závěr, že kvůli neobvyklým podmínkám (nízká kupní cena a závazek fondu HFSF vložit částku odpovídající kupní ceně v rámci navýšení kapitálu) není nabytí převedených kyperských činností výjimečně v rozporu se zásadou, že by podpora měla být omezena na nezbytné minimum.
7.5.3.3. Narušující účinek nabytí převedených kyperských činností na hospodářskou soutěž
(301)
Jak je uvedeno v 274. bodě odůvodnění, podle bodů 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci nesmí být státní podpora použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků, s výjimkou zvláštních podmínek.
(302)
Prodej činností kyperských bank v Řecku měl zachovat stabilitu řeckého bankovního systému a zajistit, aby mohly kyperské banky tyto podniky prodat dříve, než pravděpodobně úplně ztratí hodnotu. Transakci lze proto pokládat za součást konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability, jak je popsáno v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
(303)
Žádný uchazeč, který nedostává podporu, mimoto nepodal platnou nabídku týkající se nabytí tří kyperských bank. Proces prodeje byl otevřený, transparentní a nediskriminační.
(304)
Jelikož akvizici schválil řecký orgán pro hospodářskou soutěž (108), lze předpokládat, že výsledek procesu prodeje neohrozí účinnou hospodářskou soutěž v Řecku.
(305)
Vzhledem k těmto prvkům lze vyvodit závěr, že se na nabytí převedených kyperských činností vztahuje výjimka uvedená v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.3.4. Závěr ohledně nabytí převedených kyperských činností
(306)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k mimořádné situaci řeckých bank a specifikům nabytí převedených kyperských činností je tato akvizice v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.5.4. Soulad nabytí banky MBG se sdělením o restrukturalizaci
7.5.4.1. Dopad nabytí banky MBG na dlouhodobou životaschopnost banky Piraeus
(307)
Nabytí plně rekapitalizované banky MBG zlepšuje dlouhodobou životaschopnost banky Piraeus.
(308)
Podle analýzy, kterou banka Piraeus předložila v době akvizice, povede transakce k značným synergiím, jako jsou synergie v oblasti nákladů v důsledku snížení počtu poboček a pracovníků a nižších nákladů na vklady a synergie v oblasti výnosů. Banka Piraeus mezitím banku MBG plně integrovala.
(309)
Jelikož banka MBG měla před nabytím ze strany banky Piraeus dostatečný kapitál a jelikož banka Piraeus uhradila kupní cenu ve výši 1 milionu EUR, akvizice pravděpodobně nevyvolá u banky Piraeus potřebu dalšího kapitálu. Prodávající mimoto přijal v rámci transakce závazek, že do banky Piraeus vloží kapitál ve výši 400 milionů EUR. Tento závazek byl splněn v rámci rekapitalizace na jaře 2013, během níž vložila banka BCP do banky Piraeus kapitál ve výši 400 milionů EUR.
(310)
Vyvozuje se závěr, že akvizice přispěla kladně k obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky Piraeus a že kupní cena banky MBG byla tak nízká, že nebrání tomu, aby byla podpora omezena na nezbytné minimum.
7.5.4.2. Dopad nabytí banky MBG na výši podpory, kterou banka Piraeus potřebovala
(311)
Podle bodu 23 sdělení o restrukturalizaci by pomoc na restrukturalizaci neměla být použita k nabytí podílů v jiných podnicích, nýbrž pouze k uhrazení restrukturalizačních nákladů, které jsou nezbytné k obnovení životaschopnosti banky. V tomto případě má sice akvizice pozitivní dopad na životaschopnost banky Piraeus, není však nezbytná k obnovení její životaschopnosti ve smyslu bodu 23 sdělení o restrukturalizaci.
(312)
Banka Piraeus však za nákup banky MBG zaplatila pouze 1 milion EUR, což se pokládá za velmi nízkou částku. Banka MBG byla mimoto bankou BCP dostatečně kapitalizována a jako podmínku transakce vložila banka BCP do banky Piraeus kapitál ve výši 400 milionů EUR (109).
(313)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k specifikům transakce (nabytí banky, která měla dostatečný kapitál, za velmi nízkou cenu a vložení kapitálu do banky Piraeus ze strany prodávajícího) nevyvolává nabytí banky MBG u banky Piraeus potřebu dalšího kapitálu, a nabytí banky MBG není proto výjimečně v rozporu se zásadou, že by podpora měla být omezena na nezbytné minimum.
7.5.4.3. Narušující účinek nabytí banky MBG na hospodářskou soutěž
(314)
Jak je uvedeno v 274. bodě odůvodnění, podle bodů 39 a 40 sdělení o restrukturalizaci nesmí být státní podpora použita na úkor soutěžitelů, kteří podporu nedostávají, a zejména na akvizice konkurenčních podniků, s výjimkou zvláštních podmínek.
(315)
Při přezkumu životaschopnosti všech řeckých bank počátkem roku 2012 nepovažovala řecká centrální banka banku MBG jako samostatný subjekt za životaschopnou. Banka MBG vytvářela velké ztráty pro banku BCP, která ji proto chtěla prodat, a pokud by prodej nebyl možný, bylo by možno uvážit její úpadek. Prodej banky MBG byl rovněž součástí plánu restrukturalizace banky BCP (110). Akvizici lze proto pokládat za součást konsolidačního procesu nezbytného pro obnovení finanční stability, jak je popsáno v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
(316)
Žádný uchazeč, který nedostává podporu, mimoto nepodal platnou nabídku na získání banky MBG.
(317)
Vzhledem k těmto souvislostem lze vyvodit závěr, že se na nabytí banky MBG vztahuje výjimka uvedená v bodě 41 sdělení o restrukturalizaci.
7.5.4.4. Závěr ohledně nabytí banky MBG
(318)
Vyvozuje se závěr, že vzhledem k mimořádné situaci řeckých bank a specifikům nabytí banky MBG je tato akvizice v souladu s požadavky stanovenými ve sdělení o restrukturalizaci.
7.6. SOULAD OPATŘENÍ A, B1, B2, B3 A B4 SE SDĚLENÍM O RESTRUKTURALIZACI
7.6.1. Příčiny potíží a důsledky pro posouzení podle sdělení o restrukturalizaci
(319)
Jak je uvedeno v oddílech 2.1.1 a 2.1.2, potíže, jimž banka čelila, vyplývají především z řecké dluhové krize a hluboké recese v Řecku a jižní Evropě. Co se týká prvně uvedeného faktoru, řecká vláda ztratila přístup na finanční trhy a nakonec musela se svými domácími a mezinárodními věřiteli sjednat dohodu, program zapojení soukromého sektoru, což vedlo k srážce z pohledávek vůči státu o 53,3 %. 31,5 % pohledávek bylo mimoto vyměněno za nové státní dluhopisy s nižšími úrokovými sazbami a delší splatností. Tyto nové státní dluhopisy stát od řeckých bank odkoupil zpět v prosinci 2012 za cenu v rozmezí od 30,2 % do 40,1 % jejich nominální hodnoty, což vedlo k dalším ztrátám řeckých bank. Kromě dopadu programu zapojení soukromého sektoru a zpětného odkupu dluhu na kapitálovou pozici banky Piraeus zaznamenala banka od roku 2010 do poloviny roku 2012 rovněž velký odliv vkladů kvůli riziku, že by v důsledku neudržitelného veřejného dluhu a hospodářské recese mohlo Řecko vystoupit z eurozóny.
(320)
Podpora, která byla poskytnuta bance, tj. součet opatření B1, B2, B3 a B4 čili 7 335 milionů EUR, přesahuje výši ztrát, jež byly vykázány v důsledku programu zapojení soukromého sektoru (5 911 milionů EUR).
(321)
Velká část kapitálových potřeb vyplývá z běžné expozice finanční instituce riziku spojenému se státními dluhopisy domovské země. Tato skutečnost byla uvedena rovněž v 63. a 74. bodě rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus. V důsledku toho je potřeba, aby se banka ve svém plánu restrukturalizace zabývala otázkami morálního hazardu, nižší než u ostatních finančních institucí, jimž je poskytována podpora a které nahromadily nadměrná rizika. Jelikož opatření podpory méně narušují hospodářskou soutěž, měla by se úměrně zmírnit i opatření k omezení narušení hospodářské soutěže. Jelikož program zapojení soukromého sektoru a zpětný odkup dluhu představují prominutí dluhu ve prospěch státu, může být odměna státu za rekapitalizaci bank nižší. Komise však podotýká, že expozice banky Piraeus riziku spojenému s řeckými státními dluhopisy byla vyšší než expozice ostatních velkých řeckých bank (111). Ne všechny ztráty ze státních dluhopisů lze proto přičíst běžné expozici finanční instituce riziku spojenému se státními dluhopisy domovské země.
(322)
Druhou příčinou ztrát banky jsou ztráty z jejích úvěrů poskytnutých řeckým domácnostem a podnikům. Komise se domnívá, že tyto ztráty jsou zapříčiněny především mimořádně hlubokou a dlouhou recesí a snížením HDP přibližně o 25 % během pěti let, a nikoli rizikovými úvěrovými praktikami banky. Podpora na pokrytí těchto ztrát proto nevytváří morální hazard, což nastává tehdy, pokud podpora banku chrání před důsledky rizikového jednání v minulosti. Podpora proto méně narušuje hospodářskou soutěž (112).
(323)
Část kapitálových potřeb a úvěrových ztrát banky však pochází od některých mezinárodních dceřiných společností. Zátěžové testy, které byly provedeny v roce 2012 s cílem určit kapitálové potřeby banky, ukázaly, že odhady ztrát ze zahraničních úvěrů činily v případě základního scénáře 1 314 milionů EUR a v případě nepříznivého scénáře 1 624 milionů EUR. Řada těchto zahraničních podniků byla v minulých letech ztrátová. Ztráty z mezinárodních činností dosáhly v roce 2012 výše 244 milionů EUR před zdaněním (113). Zahraniční aktiva znamenala rovněž odliv likvidity.
(324)
Lze proto vyvodit závěr, že značná část ztrát a potřeba podpory spadá do oblasti působnosti bodu 14 sdělení o prodloužení z roku 2011, který Komisi umožňuje zmírnit požadavky. Potřeba podpory obdobně vyplývala částečně z mimořádně hluboké recese v Řecku, a nikoli z poskytování rizikových úvěrů. Tato podpora nevytváří morální hazard, a proto méně narušuje hospodářskou soutěž.
(325)
Potřeba podpory vyplývá částečně z podstupování rizika ze strany banky vzhledem k držení velkého objemu státních dluhopisů a vzhledem k jejím zahraničním dceřiným společnostem.
7.6.2. Životaschopnost
(326)
Plán restrukturalizace musí zajistit, aby byla finanční instituce schopna do konce období restrukturalizace obnovit svou dlouhodobou životaschopnost (oddíl 2 sdělení o restrukturalizaci). V daném případě je období restrukturalizace vymezeno jako období ode dne přijetí tohoto rozhodnutí do dne 31. prosince 2018.
(327)
V souladu s bodem 9, 10 a 11 sdělení o restrukturalizaci předložilo Řecko komplexní a podrobný plán restrukturalizace, který obsahuje úplné informace o obchodním modelu banky. Plán uvádí rovněž příčiny obtíží banky a opatření, která byla přijata k vyřešení všech problémů souvisejících se životaschopností, kterým banka čelila. Plán restrukturalizace popisuje zejména zvolenou strategii k zachování provozní efektivity banky a k řešení velkého objemu nesplácených půjček, nestabilní likvidní a kapitálové pozice a jejích zahraničních podniků, které byly v minulých letech závislé na své mateřské společnosti, pokud jde o financování a kapitál.
7.6.2.1. Bankovní činnosti v Řecku
(328)
Co se týká likvidity (114) a závislosti banky na financování poskytovaném Eurosystémem, plán restrukturalizace předpokládá omezený růst bilanční sumy v Řecku a opětovný růst vkladové základny. Spoléhání se na nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou, které se již snížilo, se bude snižovat i nadále, což bance pomůže omezit náklady na financování.
(329)
Závazek týkající se poměru úvěrů k vkladům zmíněný v 137. bodě odůvodnění zajišťuje, aby na konci období restrukturalizace byla struktura rozvahy banky udržitelná. Likvidní pozici banky posílí rovněž prodej cenných papírů a jiných vedlejších činností. Kvůli dosud napjaté likvidní pozici banky může Komise souhlasit se žádostí řeckých orgánů o povolení poskytovat bance likviditu v rámci opatření týkajícího se záruk a opatření týkajícího se půjčky státních dluhopisů na základě režimu podpory řeckých bank a v rámci nouzové pomoci v oblasti likvidity se státní zárukou.
(330)
K snížení nákladů na financování se Řecko rovněž zavázalo, že banka bude nadále snižovat úrokové sazby, které platí u vkladů v Řecku, jak je popsáno v 137. bodě odůvodnění. Dosažení tohoto snížení nákladů na vklady bude představovat klíčový příspěvek k zvýšení zisku banky před rezervami.
(331)
Od začátku krize provedla banka velké akvizice, které výrazně zvětšily její velikost a vkladovou základnu. Banka v rekordním čase nabyté podniky úspěšně integrovala. V současnosti se banka snaží dosáhnout na základě těchto akvizic všech možných synergií. Banka začala racionalizovat svou obchodní síť v Řecku snižováním počtu poboček a zaměstnanců (115). Do roku 2017 se celkové náklady banky v Řecku v porovnání s rokem 2013 sníží o dalších […] %. K dosažení tohoto cíle se Řecko zavázalo, že banka sníží počet svých poboček a zaměstnanců v Řecku na […] resp. […] k 31. prosinci 2017, s maximálními celkovými náklady v Řecku ve výši […] miliard EUR. Předpokládaný poměr nákladů k výnosům bude na konci období restrukturalizace nižší než […] %. Komise se proto domnívá, že plán restrukturalizace zachovává efektivnost banky v novém tržním prostředí.
(332)
Další klíčovou oblastí je řešení nesplácených půjček, jelikož ty k 31. prosinci 2013 představovaly 36 % portfolia banky (116). Banka hodlá zlepšit svou úvěrovou politiku (limity, zajištění kolaterálem) a zaměřit se na hlavní činnost s cílem omezit ztráty na minimum. Řecko se rovněž zavázalo, že banka bude splňovat vysoké standardy, co se týká její úvěrové politiky, s cílem řídit rizika a v každé fázi úvěrového procesu dosáhnout pro banku co nejvyšší hodnoty, včetně restrukturalizace úvěrů, jak je popsáno v 141. bodě odůvodnění.
7.6.2.2. Správa a řízení společnosti
(333)
Dalším bodem, jemuž je věnována pozornost, je správa a řízení banky, jelikož po rekapitalizaci na jaře 2013 vlastní většinu akcií banky fond HFSF, má však omezená hlasovací práva. Někteří soukromí investoři, kteří banku ovládají, vlastní rovněž opční listy, a měli by tudíž plný prospěch z případného růstu ceny akcií během období restrukturalizace. Jelikož by tato situace mohla vytvářet morální hazard, byl mezi bankou a fondem HFSF v roce 2013 dohodnut zvláštní rámec vztahů. Dohoda chrání každodenní činnost banky před zásahy ze strany jejích hlavních akcionářů a současně zajišťuje, že fond HFSF může prostřednictvím náležitých konzultačních postupů sledovat provádění plánu restrukturalizace a zamezit přílišnému riskování ze strany vedení banky. Banka se rovněž zavázala podrobně sledovat svou expozici vůči spřízněným dlužníkům. Komise hodnotí kladně skutečnost, že fond HFSF získá automaticky zpět hlasovací práva, pokud banka plán restrukturalizace neprovede.
7.6.2.3. Mezinárodní činnosti
(334)
Některé mezinárodní činnosti banky vedly v minulosti k odčerpání kapitálu a likvidity banky, jak je objasněno v 323. bodě odůvodnění.
(335)
V plánu restrukturalizace se předpokládá, že se banka přeorientuje na svůj domácí trh. Banka již prodala svou dceřinou společnost v USA. Banka začala rovněž racionalizovat ostatní dceřiné společnosti s cílem posílit proces schvalování úvěrů a snížit nedostatek financování v dceřiných společnostech. Banka plánuje další racionalizaci své sítě dceřiných společností, které si ponechá, jak je popsáno v 130. bodě odůvodnění.
(336)
Celkový objem zahraničních aktiv se proto v budoucnu sníží. Na konci období restrukturalizace budou představovat […] celkové bilanční sumy banky.
(337)
Komise se proto domnívá, že banka tyto zahraniční podniky dostatečně restrukturalizuje a omezí jejich velikost s cílem zamezit potřebě dalšího kapitálu a nedostatečné likviditě v budoucnu. Závazek popsaný v 138. bodě odůvodnění, který se týká upuštění od vkládání vysokých částek kapitálu do mezinárodních dceřiných společností banky, přispěje rovněž k zajištění toho, že zahraniční dceřiné společnosti nebudou představovat hrozbu pro kapitálovou nebo likvidní pozici banky.
7.6.2.4. Závěr ohledně životaschopnosti
(338)
Základní scénář popsaný v oddíle 2.4 ukazuje, že na konci období restrukturalizace bude banka s to dosáhnout výnosů, které jí umožní pokrýt veškeré náklady a zajistí náležitou návratnost vlastního kapitálu s přihlédnutím k jejímu rizikovému profilu. Podle předpokladů má současně kapitálová pozice banky zůstat na uspokojivé úrovni.
(339)
Komise bere na vědomí nepříznivý scénář popsaný v plánu restrukturalizace banky, který předložily řecké orgány. Nepříznivý scénář vychází ze souboru předpokladů, které byly dohodnuty s fondem HFSF. Tento scénář bere v úvahu delší a hlubší recesi a rovněž větší deflaci cen nemovitostí. Plán restrukturalizace ukazuje, že banka je s to čelit přiměřenému napětí, jelikož i podle nepříznivého scénáře bude na konci období restrukturalizace zisková a bude mít dostatek kapitálu.
(340)
Výše dodatečného kapitálu, který byl získán v roce 2014, a to 1 750 milionů EUR, postačuje k zvládnutí základního scénáře v rámci zátěžového testu v roce 2013 v období restrukturalizace a k splacení preferenčních akcií, což banka učinila v květnu 2014 (117). […] Komise připomíná, že při posuzování kapitálových potřeb v rámci základního scénáře již řecká centrální banka provedla řadu úprav, které vedly k zvýšení odhadovaných kapitálových potřeb v porovnání s kapitálovými potřebami, které banka odhadla ve vlastním základním scénáři. Komise se proto domnívá, že kapitálové potřeby podle základního scénáře, jak je odhadla řecká centrální banka, předpokládají určitou míru napětí. Aby bylo možno vyvodit závěr, že banka je životaschopná, Komise nevyžaduje, aby měla banka předem dostatek kapitálu na pokrytí kapitálových potřeb v případě nepříznivějšího scénáře, jak je odhadla řecká centrální banka, jelikož odhadovaná výše představuje vysokou míru napětí a jelikož získání kapitálu v březnu 2014 ukazuje, že banka má opět přístup na kapitálové trhy.
(341)
Kladně se mimoto hodnotí skutečnost, že banka nebude investovat do cenných papírů spekulativního stupně, což pomůže udržet její kapitálovou a likvidní pozici.
(342)
Vyvozuje se proto závěr, že kombinace již provedené restrukturalizace a další navrhované restrukturalizace postačuje k obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky.
7.6.3. Vlastní příspěvek a sdílení nákladů
(343)
Jak je uvedeno v oddíle 3 sdělení o restrukturalizaci, banky a držitelé jejich kapitálu se musí v maximální možné míře podílet na restrukturalizaci s cílem zajistit, že podpora bude omezena na nezbytné minimum. Banky by tak k financování restrukturalizace měly použít své vlastní zdroje pocházející například z prodeje aktiv, zatímco držitelé kapitálu dle možností převezmou ztráty finanční instituce.
7.6.3.1. Vlastní příspěvek banky: odprodeje a snížení nákladů
(344)
Banka již odprodala malé zahraniční podniky (v USA) a u části svého portfolia snížila pákový efekt s cílem zlepšit kapitálovou přiměřenost a likvidní pozici. Plán restrukturalizace předpokládá omezení zahraničních činností, jak je popsáno v 125. až 129. bodě odůvodnění. Vzhledem k omezení činnosti a odprodejům, které již byly provedeny, a na základě provedení závazků týkajících se omezení činnosti a odprodeje zahraničních podniků banka významně omezí své zeměpisné působení v […]. Zmenšení mezinárodních aktiv banky rovněž významně sníží možné riziko toho, že v budoucnu bude zapotřebí další podpora. Pomáhá proto omezit výši podpory na minimum.
(345)
V zájmu omezení svých kapitálových potřeb nebude banka používat kapitál na podporu či rozšiřování činnosti svých zahraničních dceřiných společností, jak je popsáno v 138. bodě odůvodnění. Závazky, které Řecko přijalo, mimoto zajišťují, že banka nebude provádět nákladné akvizice.
(346)
Banka rovněž provádí rozsáhlý program snižování nákladů, jak je uvedeno v oddíle 2.4.2. Banka bude své náklady dále snižovat až do roku 2017. Banka snižuje počet pracovníků a upravuje jejich platy směrem dolů. Řecko se rovněž zavázalo omezit odměny pro vedoucí pracovníky banky, […].
7.6.3.2. Sdílení nákladů ze strany bývalých akcionářů a nový kapitál získaný na trhu
(347)
Podíly bývalých akcionářů banky byly zředěny emisí s přednostním právem v roce 2009 (118) a posléze rekapitalizací ze strany fondu HFSF (opatření B4) a získáním soukromého kapitálu v roce 2013 a v březnu 2014. Podíl v držení akcionářů banky, k nimž v té době patřili investoři, kteří vložili finanční prostředky v roce 2009, se například snížil ze 100 % před rekapitalizací na jaře 2013 na pouze 2,3 % po této rekapitalizaci. Banka mimoto od roku 2008 nevyplatila žádné dividendy v hotovosti. Kromě tohoto sdílení nákladů ze strany bývalých akcionářů získala banka od začátku krize v roce 2008 značný objem soukromého kapitálu, tj. 807 milionů EUR v roce 2009, 1 444 milionů EUR v roce 2013 a 1 750 milionů EUR v roce 2014.
7.6.3.3. Sdílení nákladů ze strany držitelů podřízeného dluhu
(348)
Držitelé hybridních a podřízených dluhových nástrojů banky přispěli na restrukturalizační náklady banky. Banka provedla řadu opatření v oblasti řízení závazků s cílem vytvořit kapitál, jak je popsáno v 134. bodě odůvodnění.
(349)
Na dosud nesplacené nástroje se vztahuje zákaz výplaty kupónů, jak je uvedeno v 143. bodě odůvodnění. Komise se proto domnívá, že je zajištěno přiměřené sdílení nákladů ze strany držitelů hybridních a podřízených dluhových nástrojů banky a že jsou splněny požadavky stanovené v tomto ohledu ve sdělení o restrukturalizaci.
7.6.3.4. Závěr ohledně vlastního příspěvku a sdílení nákladů
(350)
V porovnání s celkovou rekapitalizací ze strany státu je vlastní příspěvek a sdílení nákladů, zejména v podobě prodeje aktiv a zmenšení úvěrového portfolia, mnohem menší, než co Komise obvykle považuje za dostatečné. Zmenšení se týká pouze zahraničních činností, na něž připadá omezená část banky (119), a restrukturalizace nepředpokládá snížení velikosti portfolia úvěrů a vkladů v Řecku, které se v minulém roce po akvizicích naopak výrazně zvětšilo. Komise však bere v úvahu prvky projednané v oddíle 7.6.1, a zejména skutečnost, že obdržená podpora je částečně způsobilá pro výjimku stanovenou v bodě 14 sdělení o prodloužení z roku 2011, podle něhož může Komise přijmout nižší vlastní příspěvek a sdílení nákladů. Komise hodnotí kladně rovněž skutečnost, že banka získala v květnu 2013 na trhu částku ve výši 1 444 milionů EUR a v březnu 2014 částku ve výši 1 750 milionů EUR, […]. Kapitál, který byl získán v březnu 2014, byl mimoto získán za cenu akcie odpovídající ceně za akcii, za kterou upsal akcie fond HFSF v rámci rekapitalizace na jaře 2013 (opatření B4). Vysoká emisní cena proto omezila zředění podílu fondu HFSF. Banka splatila rovněž preferenční akcie (opatření A). S přihlédnutím ke všem těmto prvkům lze mít za to, že plán restrukturalizace zajišťuje dostatečná opatření týkající se vlastního příspěvku a sdílení nákladů k omezení podpory na nezbytné minimum.
7.6.4. Opatření k omezení narušení hospodářské soutěže
(351)
Sdělení o restrukturalizaci vyžaduje, aby plán restrukturalizace obsahoval opatření omezující narušení hospodářské soutěže a zajišťující konkurenceschopnost bankovního sektoru. Tato opatření musí mimoto vyřešit problém morálního hazardu a zaručit, že státní podpora nebude použita k financování protisoutěžního chování.
(352)
Podle bodu 31 sdělení o restrukturalizaci musí Komise při posuzování výše podpory a narušení hospodářské soutěže přihlédnout jak k absolutní, tak relativní částce státní podpory, jakož i rozsahu sdílení nákladů a postavení finanční instituce na trhu po restrukturalizaci. V této souvislosti Komise připomíná, že banka obdržela od státu kapitálovou podporu odpovídající 23,7 % jejích rizikově vážených aktiv (120). Banka mimoto získala v roce 2010 záruky týkající se likvidity, a to ve výši 9,9 miliardy EUR, a půjčky státních dluhopisů v hodnotě 1,3 miliardy EUR, což společně představuje téměř 25 % bilanční sumy banky. Banka mimoto získala nouzovou pomoc v oblasti likvidity se státní zárukou. Vzhledem k velkému objemu podpory jsou proto nezbytná opatření k omezení možného narušení hospodářské soutěže. Podíl banky na trhu v Řecku je navíc vysoký. Nabytí převedených činností banky ATE, banky Geniki, banky MBG a převedených kyperských činností zvýšilo podíly banky Piraeus na trhu. Po těchto akvizicích podíl banky na trhu vkladů v Řecku na konci roku 2013 činil 29 %, zatímco její podíl na trhu úvěrů na bydlení, spotřebitelských úvěrů a podnikových úvěrů činil 25 %, 22 % resp. 35 % (v porovnání s 10 %, 8 %, 8 % resp. 14 % v roce 2011) (121).
(353)
Komise připomíná, že potíže banky vyplývaly do značné míry z vnějších šoků, jako je řecká dluhová krize a dlouhá recese, která narušovala řecké hospodářství od roku 2008, jak již bylo uvedeno v 74. bodě odůvodnění rozhodnutí o zahájení řízení týkajícího se banky Piraeus. Potřeba zabývat se otázkami morálního hazardu je proto omezena. Jak je projednáno v oddíle 7.6.1 tohoto rozhodnutí, narušující účinek opatření podpory je vzhledem k těmto faktorům nižší stejně jako potřeba opatření k omezení narušení hospodářské soutěže. Z těchto důvodů může Komise výjimečně souhlasit s tím, že navzdory vysoké částce podpory a vysokým podílům na trhu nepředpokládá plán restrukturalizace snížení bilanční sumy a omezení poskytování úvěrů v Řecku. Bylo by však problematické, pokud by banka, která ze čtyř velkých řeckých bank obdržela nejvyšší podporu a která v důsledku akvizic v minulých letech rostla nejvíce, v období restrukturalizace dále rostla rychlejším tempem než trh, a mohla tak vytěsnit banky, které obdržely nižší podporu. Komise proto vítá závazek, že banka neporoste rychleji než trh.
(354)
Komise však podotýká, že rekapitalizace ze strany státu bance umožnila pokračovat v bankovních činnostech na zahraničních trzích.
(355)
Komise bere na vědomí, že kromě omezení velikosti a restrukturalizace, která již byla provedena, bude Banka do 30. června 2018 dále restrukturalizovat a snižovat svá zahraniční aktiva (122). Banka se mimoto zavázala, že nepoužije podporu k financování rozšiřování těchto činností. Podpora proto nebude použita k narušení hospodářské soutěže na těchto zahraničních trzích.
(356)
Řecko se rovněž zavázalo, že banka nebude provádět nákladné akvizice, což zajistí, že banka nepoužije státní podporu, kterou obdržela, na získání nových podniků. Uvedený zákaz přispěje k zajištění toho, že podpora je důsledně použita k obnovení životaschopnosti bankovních činností v Řecku, a nikoli například k rozšiřování činnosti na zahraničních trzích.
(357)
Závazek týkající se snížení úroků hrazených u řeckých vkladů z neudržitelně vysokých úrovní rovněž zajišťuje, že podpora nebude použita na financování neudržitelných strategií přijímání vkladů, které narušují hospodářskou soutěž na řeckém trhu. Stejně tak závazek týkající se uplatňování přísných pokynů, pokud jde o úročení nových úvěrů, a to na základě náležitého posouzení úvěrového rizika, zabrání bance v narušování hospodářské soutěže na řeckém trhu nevhodnými strategiemi úročení úvěrů pro klienty.
(358)
Vzhledem k zvláštní situaci, která byla popsána v oddíle 7.6.1, a opatřením uvedeným v plánu restrukturalizace se Komise domnívá, že s ohledem na omezení narušení hospodářské soutěže existují dostatečná ochranná opatření.
7.6.5. Kontrola
(359)
Podle oddílu 5 sdělení o restrukturalizaci musí být pravidelně předkládány zprávy, aby mohla Komise ověřit, že je plán restrukturalizace řádně prováděn. Jak je uvedeno v závazcích, které Řecko přijalo (123), Řecko zajistí, aby do konce období restrukturalizace, tj. do 31. prosince 2018, sledoval kontrolní správce, kterého jmenovala banka se souhlasem Komise, závazky přijaté Řeckem ohledně restrukturalizace činností v Řecku a v zahraničí a ohledně správy a řízení společnosti a obchodních činností. Podle názoru Komise je tedy zaručena řádná kontrola provádění plánu restrukturalizace.
7.6.6. Závěr ohledně souladu opatření A, B1, B2, B3 a B4 se sdělením o restrukturalizaci
(360)
Komise konstatuje, že plán restrukturalizace posouzený spolu se závazky uvedenými v příloze tohoto rozhodnutí zajišťuje obnovení dlouhodobé životaschopnosti banky, je dostačující, pokud jde o sdílení nákladů a vlastní příspěvek, je vhodný k vyrovnání účinků opatření podpory, která byla posouzena v tomto rozhodnutí, narušujících hospodářskou soutěž a je přiměřený. Plán restrukturalizace a závazky předložené Komisi splňují kritéria stanovená ve sdělení o restrukturalizaci.
8. ZÁVĚR
(361)
Komise vyjadřuje politování nad tím, že Řecko provedlo protiprávně opatření B2, B3 a B4 v rozporu s čl. 108 odst. 3 Smlouvy, jelikož tato opatření byla provedena před jejich oficiálním oznámením. Tato opatření, jakož i ostatní opatření, která byla analyzována v tomto rozhodnutí, však lze považovat za slučitelná s vnitřním trhem,
PŘIJALA TOTO ROZHODNUTÍ:
Článek 1
1. Níže uvedená opatření, která provedlo Řecko, představují státní podporu ve smyslu čl. 107 odst. 1 Smlouvy:
a)
nouzová pomoc v oblasti likvidity, kterou bance Piraeus Bank S.A. poskytla řecká centrální banka a s ohledem na niž poskytlo Řecko záruku (opatření L2);
b)
druhá překlenovací rekapitalizace ve výši 1 553 milionů EUR, kterou bance Piraeus Bank S.A. poskytl Helénský fond finanční stability („HFSF“) v prosinci 2012 (opatření B2);
c)
písemný závazek týkající se částky ve výši 1 082 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. dne 20. prosince 2012 (opatření B3);
d)
rekapitalizace s částkou ve výši 5 891 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. na jaře 2013 (opatření B4), a
e)
rekapitalizace s částkou ve výši 524 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. na jaře 2013 (opatření C).
2. Na základě plánu restrukturalizace skupiny Piraeus Bank, která zahrnuje banku Piraeus Bank S.A. a veškeré její dceřiné společnosti a pobočky, předloženého dne 25. června 2014 a závazků, které k tomuto dni přijalo Řecko, je níže uvedená státní podpora slučitelná s vnitřním trhem:
a)
kapitálová injekce ve výši 750 milionů EUR, kterou Řecko poskytlo bance Piraeus Bank S.A. v květnu 2009 a prosinci 2011 v rámci rekapitalizačního systému (opatření A);
b)
nouzová pomoc v oblasti likvidity, kterou od července 2011 bance Piraeus Bank S.A. poskytuje řecká centrální banka a s ohledem na niž poskytlo Řecko záruku, a to ve výši 30,4 miliardy EUR k 31. prosinci 2012 (opatření L2);
c)
první překlenovací rekapitalizace s částkou ve výši 4,7 miliardy EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. v květnu 2012 (opatření B1);
d)
druhá překlenovací rekapitalizace s částkou ve výši 1 553 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. v prosinci 2012 (opatření B2);
e)
závazek týkající se částky ve výši 1 082 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. dne 20. prosince 2012 (opatření B3);
f)
rekapitalizace s částkou ve výši 5 891 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. na jaře 2013 (opatření B4), a
g)
rekapitalizace s částkou ve výši 524 milionů EUR, kterou fond HFSF poskytl bance Piraeus Bank S.A. na jaře 2013 (opatření C).
Článek 2
Toto rozhodnutí je určeno Řecké republice.
V Bruselu dne 23. července 2014.
DECYZJA KOMISJI (UE) 2015/455
z dnia 23 lipca 2014 r.
w sprawie pomocy państwa SA.34826 (2012/C), SA.36005 (2013/NN) wdrożonej przez Grecję na rzecz Piraeus Bank Group w celu dokapitalizowania i restrukturyzacji Piraeus Bank S.A.
(notyfikowana jako dokument nr C(2014) 5217)
(Jedynie tekst w języku angielskim jest autentyczny)
(Tekst mający znaczenie dla EOG)
KOMISJA EUROPEJSKA,
uwzględniając Traktat o funkcjonowaniu Unii Europejskiej, w szczególności jego art. 108 ust. 2 akapit pierwszy,
uwzględniając Porozumienie o Europejskim Obszarze Gospodarczym, w szczególności jego art. 62 ust. 1 lit. a),
po wezwaniu państw członkowskich i innych zainteresowanych stron do przedstawienia uwag zgodnie z przywołanymi powyżej przepisami (1),
a także mając na uwadze, co następuje:
1. PROCEDURA
1.1. PROCEDURA DOTYCZĄCA PIRAEUS BANK
(1)
Decyzją z dnia 19 listopada 2008 r. Komisja zatwierdziła program pod nazwą „Środki wsparcia na rzecz instytucji kredytowych w Grecji” („program wsparcia finansowego greckich banków”) mający na celu ustabilizowanie greckiego systemu finansowego. Program wsparcia finansowego greckich banków umożliwia przyznanie pomocy w ramach trzech elementów składowych - środka polegającego na dokapitalizowaniu, środka w postaci gwarancji oraz środka w formie państwowej pożyczki obligacyjnej (2). W maju 2009 r. Grecja dokapitalizowała Piraeus Bank („bank” (3)) w ramach środka polegającego na dokapitalizowaniu.
(2)
W motywie 14 decyzji z dnia 19 listopada 2008 r. stwierdzono, że Komisji zostanie zgłoszony plan restrukturyzacji dotyczący beneficjentów środka polegającego na dokapitalizowaniu.
(3)
W dniu 23 lipca 2010 r. władze greckie przedstawiły Komisji plan restrukturyzacji. Komisja zarejestrowała ten plan i jego kolejne uaktualnienia oraz dodatkowe informacje przekazane przez Grecję pod numerem sprawy SA.30342 (PN 26/2010) i następnie SA.32787 (2011/PN).
(4)
W ramach programu wsparcia finansowego greckich banków bank wielokrotnie korzystał z gwarancji państwowych i państwowych pożyczek obligacyjnych (4). Korzystał też z awaryjnego wsparcia płynnościowego gwarantowanego przez państwo („AWP gwarantowane przez państwo”).
(5)
W dniu 20 kwietnia 2012 r. grecki fundusz stabilności finansowej Hellenic Financial Stability Fund („HFSF”) przekazał bankowi pisemne zobowiązanie do udziału w planowanym zwiększeniu kapitału zakładowego banku. W dniu 28 maja 2012 r. HFSF przyznał bankowi dokapitalizowanie pomostowe w kwocie 4 700 mln EUR („pierwsze dokapitalizowanie pomostowe”).
(6)
W dniu 10 maja 2012 r. władze greckie formalnie zgłosiły Komisji pisemne zobowiązanie, które wcześniej HFSF wydał na rzecz banku. Z uwagi na to, że środek został już wdrożony, Komisja zarejestrowała go jako pomoc niezgłoszoną (sprawa SA.34826 (2012/NN)).
(7)
W dniu 27 lipca 2012 r. Komisja przyjęła decyzję o wszczęciu formalnego postępowania wyjaśniającego w odniesieniu do pierwszego dokapitalizowania pomostowego („decyzja o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank”) (5).
(8)
W grudniu 2012 r. HFSF przyznał bankowi drugie dokapitalizowanie pomostowe w kwocie 1 553 mln EUR („drugie dokapitalizowanie pomostowe”). W dniu 21 grudnia 2012 r. HFSF wydał również na rzecz banku pisemne zobowiązanie dotyczące udziału w planowanym zwiększeniu kapitału zakładowego banku oraz w planowanej emisji zamiennych instrumentów kapitałowych na łączną kwotę do 1 082 mln EUR (6). Władze greckie zgłosiły te środki Komisji w dniu 20 grudnia 2012 r. (7).
(9)
We wrześniu 2012 r. bank ogłosił zamiar nabycia Geniki od Société Générale SA („Société Générale”). We wrześniu i październiku Komisja odbyła szereg telekonferencji i wymieniła za pośrednictwem poczty elektronicznej z przedstawicielami władz greckich oraz z bankiem liczne wiadomości na temat przejęcia Geniki.
(10)
W dniu 19 października 2012 r. bank podpisał z Société Générale umowę w sprawie nabycia całego udziału Société Générale (99,08 %) w kapitale Geniki.
(11)
W dniu 12 grudnia 2012 r. służby Komisji wystosowały do Grecji pismo z wykonaną przez nie wstępną oceną przejęcia Geniki.
(12)
W dniu 26 lutego 2013 r. bank poinformował Komisję o zamiarze nabycia banku Millennium Bank Greece SA („MBG”). Komisja odbyła kilka telekonferencji i wymieniła za pośrednictwem poczty elektronicznej z przedstawicielami władz greckich oraz z bankiem wiadomości na temat przejęcia MBG.
(13)
W dniu 25 marca 2013 r. służby Komisji wystosowały do Grecji pismo z wykonaną przez nie wstępną oceną przejęcia MBG.
(14)
W dniu 22 kwietnia 2013 r. bank ogłosił, że zawarł z Millennium Banco Comercial Portugues („BCP”) umowę dotyczącą nabycia całego kapitału akcyjnego MBG oraz udziału BCP w planowanym zwiększeniu kapitału Piraeus.
(15)
W dniu 3 czerwca 2013 r. HFSF częściowo przekształcił pierwsze i drugie dokapitalizowanie pomostowe na kapitał własny w łącznej kwocie 5 891 mln EUR. HFSF zasilił też bank dodatkową kwotą 1 094 mln EUR, do której zobowiązał się w chwili przejęcia przez bank znacznej części Agricultural Bank of Greece („ATE”) oraz greckich oddziałów trzech banków cypryjskich (zob. sekcja 1.2). Ponadto prywatni inwestorzy dokonali zastrzyków kapitałowych w kwocie 1 444 mln EUR. Dokapitalizowanie wyniosło w sumie 8 429 mln EUR i określa się je mianem „dokapitalizowania wiosennego 2013”.
(16)
W dniu 19 grudnia 2013 r. władze greckie przedstawiły Komisji informacje dotyczące warunków dokapitalizowania wiosennego 2013.
(17)
W dniu 25 czerwca 2014 r. władze greckie przedłożyły Komisji ostateczną wersję planu restrukturyzacji banku („plan restrukturyzacji”). W tym samym dniu przedstawiły informacje dotyczące AWP gwarantowanego przez państwo. Zaznaczyły, że zamierzają kontynuować taką pomoc na utrzymanie płynności finansowej banku, jak również zamierzają nadal stosować gwarancje państwowe dla instrumentów dłużnych i państwowych pożyczek obligacyjnych w ramach programu wsparcia finansowego greckich banków.
(18)
W trakcie procedury administracyjnej Komisja odbyła liczne spotkania i telekonferencje oraz wymieniła z przedstawicielami władz greckich i z bankiem liczne wiadomości drogą elektroniczną.
(19)
Grecja zgadza się, aby w drodze wyjątku niniejsza decyzja została przyjęta tylko w języku angielskim.
1.2. PROCEDURA DOTYCZĄCA PRZEJĘTYCH PRZEDSIĘBIORSTW
1.2.1. Procedura dotycząca ATE
(20)
W kwietniu 2011 r. Grecja zasiliła ATE kwotą 1 445 mln EUR (kwota ta obejmowała 675 mln EUR, które początkowo przyznano w ramach greckiego programu dokapitalizowania). Ponadto ATE otrzymał pomoc na utrzymanie płynności finansowej w kwocie 6 103 mln EUR. W dniu 23 maja 2011 r. Komisja przyjęła decyzję o zatwierdzeniu tych środków w oparciu o plan restrukturyzacji ATE („decyzja w sprawie restrukturyzacji ATE”) (8).
(21)
W dniu 29 grudnia 2011 r. Grecja wzięła udział w emisji praw poboru akcji ATE na kwotę 290 mln EUR.
(22)
W dniu 22 marca 2012 r. Grecja przedstawiła sprawozdanie Bank of Greece, w którym zaproponowano restrukturyzację i uporządkowaną likwidację ATE w drodze procedury zakupu i przejęcia (9) wybranych aktywów i pasywów ATE („przeniesione działania ATE”), podczas gdy pozostałe aktywa i pasywa zostałyby zrestrukturyzowane za pośrednictwem banku likwidującego złe aktywa.
(23)
W lipcu 2012 r. bank ogłosił przejęcie w drodze absorpcji znacznej części ATE, którą objęto likwidacją.
(24)
HFSF zobowiązał się wówczas pokryć zapotrzebowanie kapitałowe banku w związku z nabytymi aktywami. W dniu 27 stycznia 2013 r. Bank of Greece stwierdził, że kapitał potrzebny do celów regulacyjnych wskutek nabycia przeniesionych działań ATE wynosi 570 mln EUR i kwota ta zostanie pokryta przez HFSF.
(25)
W dniu 3 maja 2013 r. Komisja przyjęła decyzję (10) („decyzja w sprawie likwidacji ATE”), w której uznała, że środki wsparcia przyznane w czasie przeniesienia przeniesionych działań ATE nie stanowią pomocy państwa na rzecz banku, lecz na rzecz przeniesionych działań ATE. Ponadto Komisja stwierdziła, że pomoc byłaby zgodna z rynkiem wewnętrznym, jeżeli plan restrukturyzacji banku, obejmujący teraz przeniesione działania ATE, umożliwiałby przywrócenie jego długoterminowej rentowności.
(26)
W czerwcu 2013 r. HFSF zasilił bank kwotą 570 mln EUR w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013 (11).
1.2.2. Procedura dotycząca greckich operacji Bank of Cyprus, Cyprus Popular Bank i Hellenic Bank („trzy banki cypryjskie”)
(27)
W następstwie nadzwyczajnego posiedzenia Eurogrupy (12) w dniu 15 marca 2013 r. władze Cypru oraz Unia Europejska, Międzynarodowy Fundusz Walutowy („MFW”) i Europejski Bank Centralny („EBC”) osiągnęły porozumienie w kwestii strategii leżącej u podstaw przyszłego programu dostosowania makroekonomicznego. Przede wszystkim uzgodniono między innymi, że operacje trzech banków cypryjskich w Grecji zostaną przeniesione do banku greckiego.
(28)
Zainteresowanie przejęciem operacji trzech banków cypryjskich w Grecji wyraził bank oraz inne banki greckie.
(29)
W dniu 22 marca 2013 r. HFSF zgodził się na sporządzenie przez bank oferty przejęcia greckich oddziałów, depozytów i kredytów trzech banków cypryjskich. Ofertę banku uzależniono od zapewnienia bankowi przez HFSF kapitału własnego w kwocie równej cenie zapłaconej za kapitał własny nabytej spółki.
(30)
Władze greckie i HFSF na bieżąco informowały służby Komisji o postępach tego procesu i warunkach przejęcia.
(31)
W dniu 26 marca 2013 r. bank podpisał z każdym z trzech banków cypryjskich umowę o sprzedaży i przeniesieniu greckich działań tych banków (depozytów, kredytów i sieci oddziałów).
(32)
Stosownie do uzgodnień poczynionych w marcu 2013 r. HFSF zasilił bank kapitałem w kwocie 524 mln EUR (13), aby pokryć jego zapotrzebowanie kapitałowe w związku z nabyciem tych aktywów.
2. OPIS
2.1. BANK I JEGO PROBLEMY
2.1.1. Ogólna sytuacja greckiego sektora bankowego
(33)
Jak pokazano w tabeli 1, w okresie od 2008 do 2012 r. realny produkt krajowy brutto Grecji („PKB”) spadł o 20 %. Greckie banki doświadczyły w związku z tym szybkiego wzrostu stopy niewypłacalności z kredytów udzielonych greckim gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom (14). Wydarzenia te niekorzystnie wpłynęły na wartość aktywów banków greckich i spowodowały zapotrzebowanie kapitałowe.
Tabela 1
Wzrost realnego PKB Grecji, 2008-2013
Grecja
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Wzrost realnego PKB, %
-0,2
-3,1
-4,9
-7,1
-7,0
-3,9
Źródło:
dane Eurostatu, dostępne pod adresem:http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115
(34)
Ponadto w lutym 2012 r. Grecja zastosowała częściowe umorzenie długu publicznego przez sektor prywatny znane jako „udział sektora prywatnego” („PSI”). Banki greckie były zaangażowane w program PSI, w ramach którego rząd grecki oferował prywatnym posiadaczom obligacji nowe papiery wartościowe [w tym nowe greckie obligacje państwowe („GGB”), papiery wartościowe indeksowane PKB oraz skrypty dłużne PSI wystawione przez Europejski Fundusz Stabilności Finansowej („EFSF”)] w zamian za istniejące GGB, o nominalnej stopie dyskontowej 53,5 % oraz dłuższym okresie zapadalności (15). Władze greckie ogłosiły wyniki tej wymiany obligacji w dniu 9 marca 2012 r. (16). Wymiana skutkowała znacznymi stratami dla posiadaczy obligacji (szacowanymi przez Bank of Greece średnio na 78 % wartości nominalnej starych GGB dla greckich banków) oraz zapotrzebowaniem kapitałowym, które zaksięgowano z datą wsteczną w sprawozdaniach finansowych banków greckich za 2011 r. Łączne straty wynikające z PSI dla głównych banków greckich podsumowano w tabeli 2.
Tabela 2
Łączne straty głównych banków greckich wynikające z PSI (mln EUR)
Banki
Wartość nominalna GGBs
Wartość nominalna pożyczek państwowych
Wartość nominalna ogółem
Strata tytułem PSI z GGB
Strata tytułem PSI z pożyczek państwowych
Strata brutto tytułem PSI ogółem
Strata brutto tytułem PSI ogółem /kapitał podstawowy Tier I ( %)
Strata brutto tytułem PSI ogółem /aktywa ogółem ( %)
NBG
13 748
1 001
14 749
10 985
751
11 735
161,0
11,0
Eurobank
7 001
335
7 336
5 517
264
5 781
164,5
7,5
Alpha
3 898
2 145
6 043
3 087
1 699
4 786
105,7
8,1
Piraeus
7 063
280
7 343
5 686
225
5 911
226,0
12,0
ATEbank
5 164
608
5 772
3 873
456
4 329
1 144
17,1
Geniki
384
7
391
287
5
292
78,1
8,9
MBG
185
0
185
137
0
137
29
2,2
Źródło:
Bank of Greece, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector (Sprawozdanie na temat dokapitalizowania i restrukturyzacji greckiego sektora bankowego), grudzień 2012 r., s. 14
(35)
Ponieważ za sprawą programu PSI i utrzymującej się recesji banki greckie borykały się z niedoborem kapitału, w memorandum dotyczącym polityki gospodarczej i finansowej („MEEP”) drugiego programu dostosowawczego dla Grecji, zawartym przez rząd grecki, Unię Europejską, MWF oraz EBC w dniu 11 marca 2012 r., przewidziano udostępnienie funduszy na dokapitalizowanie tych banków. Władze greckie oszacowały łączne potrzeby na dokapitalizowanie banków oraz koszty restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji, które miały zostać sfinansowane w ramach tego programu, na kwotę 50 mld EUR (17). Kwotę tę obliczono na podstawie testu warunków skrajnych wykonanego przez Bank of Greece dla okresu zaczynającego się w grudniu 2011 r. i kończącego się w grudniu 2014 r. („test warunków skrajnych 2012”), który oparto na prognozie strat kredytowych opracowanej przez Blackrock (18). Fundusze na dokapitalizowanie banków greckich udostępniono przez HFSF. W tabeli 3 podsumowano zapotrzebowanie kapitałowe głównych banków greckich wynikające z testu warunków skrajnych 2012.
Tabela 3
Test warunków skrajnych 2012: zapotrzebowanie kapitałowe głównych banków greckich (mln EUR)
Banki
Kapitał podstawowy odniesienia Tier I (grudzień 2011)
Strata brutto z tytułu PSI ogółem (grudzień 2011)
Odpisy na PSI (czerwiec 2011)
Skumulowana strata brutto Prognozy dla ryzyka kredytowego
Rezerwy na straty kredytowe (grudzień 2011)
Generowany kapitał wewnętrzny
Docelowy kapitał podstawowy Tier I (grudzień 2014)
Zapotrzebowanie kapitałowe
NBG
7 287
-11 735
1 646
-8 366
5 390
4 681
8 657
9 756
Eurobank
3 515
-5 781
830
-8 226
3 514
2 904
2 595
5 839
Alpha
4 526
-4 786
673
-8 493
3 115
2 428
2 033
4 571
Piraeus
2 615
-5 911
1 005
-6 281
2 565
1 080
2 408
7 335
ATEbank
378
-4 329
836
-3 383
2 344
468
1 234
4 920
Geniki
374
- 292
70
-1 552
1 309
-40
150
281
MBG
473
- 137
0
- 638
213
-79
230
399
Źródło:
Bank of Greece, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector (Sprawozdanie na temat dokapitalizowania i restrukturyzacji greckiego sektora bankowego), grudzień 2012 r., s. 8
(36)
Zgodnie z memorandum z marca 2012 r. „banki, które przedstawią realne plany zwiększenia kapitału będą mogły wnioskować o wsparcie publiczne i otrzymać je w sposób zapewniający utrzymanie środków zachęcających sektor prywatny do zastrzyków kapitałowych i tym samym minimalizujący obciążenie dla podatników” (19). Bank of Greece stwierdził, że tylko cztery największe banki (Eurobank, National Bank of Greece, bank oraz Alpha Bank) przedstawiły realne plany zwiększenia kapitału (20). Pierwsze dokapitalizowanie z HFSF otrzymały w maju 2012 r.
(37)
Od końca 2009 r. do czerwca 2012 r. depozyty krajowe w bankach w Grecji zmniejszyły się o 37 % z powodu recesji oraz niepewnej sytuacji politycznej. Podejmując próby zatrzymania depozytów, banki te musiały stosować wyższe stopy procentowe. Wzrost kosztów depozytów spowodował zmniejszenie marży odsetkowej netto banków. Banki greckie zostały wyłączone z finansowania na rynku międzybankowym, wobec czego całkowicie uzależniły się od finansowania przez Eurosystem (21), z czego coraz większą część stanowiło AWP gwarantowane przez państwo, przyznawane przez Bank of Greece.
(38)
W dniu 3 grudnia 2012 r. Grecja uruchomiła program odkupu nowych GGB, które inwestorzy otrzymali w ramach programu PSI, w cenie od 30,2 % do 40,1 % wartości nominalnej tych obligacji (22). Banki greckie uczestniczyły w programie odkupu, który doprowadził do kolejnych strat w ich bilansach, ponieważ straty (tj. różnica między wartością rynkową a wartością nominalną) zaksięgowane z tytułu tych nowych GGB w czasie realizacji programu PSI stały się w większości ostateczne i nieodwracalne (23).
(39)
W grudniu 2012 r. cztery największe banki greckie otrzymały drugie dokapitalizowanie pomostowe z HFSF.
(40)
Wiosną 2013 r. dokapitalizowanie pomostowe czterech banków przekształcono w stałe dokapitalizowanie w akcjach zwykłych, przy czym HFSF posiadał ponad 80 % udziałów w każdym z czterech banków. W bankach, które zdołały pozyskać kapitał prywatny we wstępnie ustalonej kwocie (bank, Alpha Bank i National Bank of Greece), HFSF otrzymał akcje bez prawa głosu, natomiast prywatnym inwestorom przyznano prawa poboru akcji HFSF.
(41)
W lipcu 2013 r. Bank of Greece zlecił doradcy wykonanie analizy portfela kredytowego wszystkich greckich banków. Doradca wykonał prognozy strat kredytowych („CLP”) dla wszystkich krajowych portfeli kredytowych banków greckich oraz dla kredytów obciążonych greckim ryzykiem w zagranicznych oddziałach i jednostkach zależnych w perspektywie trzech i pół roku oraz dla okresu kredytowania. Analiza dostarczyła prognoz strat kredytowych zakładających dwa scenariusze makroekonomiczne - scenariusz odniesienia i scenariusz pesymistyczny. Bank of Greece oszacował CLP dla zagranicznych portfeli kredytowych, korzystając z niektórych materiałów otrzymanych od doradcy.
(42)
Aby ocenić stabilność pozycji kapitałowej banków greckich w scenariuszu odniesienia i pesymistycznym, jesienią 2013 r., opierając się na wykonanej przez doradcę ocenie CLP, Bank of Greece przeprowadził nowy test warunków skrajnych („test warunków skrajnych 2013”). Bank of Greece wykonał ocenę zapotrzebowania kapitałowego, korzystając przy tym ze wsparcia technicznego drugiego doradcy.
(43)
Do podstawowych elementów składowych oceny zapotrzebowania kapitałowego oszacowanego na podstawie testu badania warunków skrajnych z 2013 r. zaliczono: (i) skonsolidowane CLP (24) dla portfela kredytowego banku względem ryzyka greckiego i zagranicznego, bez istniejących rezerw na kredyty; oraz (ii) szacowaną rentowność operacyjną banków w okresie od czerwca 2013 r. do grudnia 2016 r., oszacowaną na podstawie konserwatywnych korekt planów restrukturyzacji przedłożonych Bank of Greece w czwartym kwartale 2013 r. W tabeli 4 podsumowano skonsolidowane zapotrzebowanie kapitałowe głównych banków greckich w kontekście scenariusza odniesienia dla testu warunków skrajnych 2013.
Tabela 4
Test warunków skrajnych 2013: skonsolidowane zapotrzebowanie kapitałowe banków greckich w ramach scenariusza odniesienia (mln EUR)
Banki
Kapitał podstawowy odniesienia Tier I (czerwiec 2013) (1)
Rezerwy na straty kredytowe (czerwiec 2013) (2)
CLP dla ryzyka greckiego (3)
CLP dla ryzyka zagranicznego (25) (4)
Generowany kapitał wewnętrzny (5)
Wskaźnik kapitału podstawowego Tier I wg testu warunków skrajnych (grudzień 2016) (6)
Zapotrzebowanie kapitałowe (7)=(6)-(1)-(2)-(3)-(4)-(5)
NBG (26)
4 821
8 134
-8 745
-3 100
1 451
4 743
2 183
Eurobank (27)
2 228
7 000
-9 519
-1 628
2 106
3 133
2 945
Alpha
7 380
10 416
-14 720
-2 936
4 047
4 450
262
Piraeus
8 294
12 362
-16 132
-2 342
2 658
5 265
425
(44)
W dniu 6 marca 2014 r. Bank of Greece ogłosił wyniki testu warunków skrajnych 2013 i zwrócił się do banków, by do połowy kwietnia 2014 r. przedstawiły swoje plany zwiększenia kapitału na pokrycie zapotrzebowania kapitałowego wskazanego w scenariuszu odniesienia.
(45)
Od końca marca 2014 r. do początku maja 2014 r. banki dążyły do podwyższenia kapitału.
2.1.2. Beneficjent
(46)
Bank świadczy usługi bankowości uniwersalnej głównie w Grecji oraz w Europie Środkowej, Europie Wschodniej i Europie Południowo-Wschodniej (Rumunia, Bułgaria, Serbia, Albania, Ukraina i Cypr) oraz w Egipcie. Oferuje pełny zakres produktów oraz usług bankowych i finansowych dla gospodarstw domowych i przedsiębiorstw. Prowadzi działalność w obszarach bankowości detalicznej, korporacyjnej i prywatnej, zarządzania aktywami, operacji skarbcowych i bankowości inwestycyjnej. Bank ma zarejestrowaną działalność w Grecji, a jego akcje są notowane na Giełdzie Papierów Wartościowych w Atenach. Według stanu na dzień 30 grudnia 2012 r. bank zatrudniał łącznie 18 597 osób (28).
(47)
Bank uczestniczył w programie PSI, wymieniając GGB i pożyczki państwowe o wartości nominalnej 7,7 mld EUR. Obciążenie z tytułu PSI wyniosło ogółem około 5 911 mln EUR przed opodatkowaniem i zostało w całości zaksięgowane w księgach za 2011 r. (29). W trakcie programu odkupu w grudniu 2012 r. bank sprzedał otrzymane w ramach PSI nowe GGB dużo poniżej wartości nominalnej. Sprzedaż ta spowodowała ostatecznie straty z tytułu nowych GGB.
(48)
W tabeli 5 przedstawiono podstawowe dane liczbowe banku za grudzień 2010 r., grudzień 2011 r., grudzień 2012 r. oraz grudzień 2013 r. (dane skonsolidowane).
Tabela 5
Podstawowe dane liczbowe Piraeus Bank, 2010, 2011, 2012 i 2013
Zysk i strata
(mln EUR)
2010
2011
2012 (30)
2013 (31)
Przychody z odsetek netto
1 207
1 194
1 047
1 664
Przychody z działalności operacyjnej ogółem
1 510
1 245
1 921
2 205
Koszty operacyjne ogółem
(884)
(840)
(931)
(1 680)
Przychody przed dokonaniem odpisów
625
405
989
525
Odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości w celu pokrycia ryzyka kredytowego
(611)
(1 973)
(2 519)
(2 536)
Odpisy aktualizujące z tytułu utraty wartości GGB i pożyczek objętych PSI
(5 911)
Ujemna wartość firmy
351
3 810
Zysk/strata netto
(21)
(6 618)
(507)
2 546
Wybrane dane liczbowe
(mln EUR)
31 grudnia 2010 r.
31 grudnia 2011 r.
31 grudnia 2012 r. (31)
31 grudnia 2013 r. (32)
Kredyty i zaliczki netto dla klientów ogółem
40 150
35 634
44 613
62 366
Depozyty
29 475
21 796
36 971
54 279
Aktywa ogółem
57 561
49 352
70 408
92 010
Kapitał własny ogółem (30)
3 273
1 940
2 316
8 543
(49)
Tabela 5 pokazuje, że oprócz ogromnych zaksięgowanych w 2011 r. strat wynikających z programu PSI (5 911 mln EUR (33)), bank ucierpiał wskutek malejących przychodów (spowodowanych między innymi wyższymi kosztami depozytów) oraz wysokich i rosnących strat z tytułu trwałej utraty wartości jego portfeli kredytowych w Grecji i za granicą do połowy 2012 r. Na poziom płynności banku dotkliwie wpłynął odpływ depozytów. Na poziom płynności banku dotkliwie wpłynął odpływ depozytów. Sytuacja ta nieco poprawiła się po tym, jak bank zapoczątkował przejęcia w lipcu 2012 r.
(50)
W ramach testu warunków skrajnych 2013 Bank of Greece oszacował zapotrzebowanie kapitałowe banku w kontekście scenariusza odniesienia na kwotę 465 mln EUR.
(51)
W marcu 2014 r. bank podwyższył kapitał o 1 752 mln EUR, aby pokryć zapotrzebowanie kapitałowe, o którym mowa w motywie 50, oraz aby spłacić 940 mln EUR za akcje uprzywilejowane będące w posiadaniu Grecji (34). Przeciwnie niż w przypadku podwyższenia kapitału Eurobank w kwietniu 2014 r., HFSF nie zobowiązał się do zastrzyku kapitałowego na potrzeby podwyższenia kapitału na wypadek niedostatecznego popytu ze strony sektora prywatnego. Kapitał banku podwyższono przez złożenie inwestorom międzynarodowym oferty sprzedaży akcji bez prawa poboru (tzn. podwyższenie kapitału nastąpiło z wyłączeniem praw poboru dla akcjonariuszy) oraz w drodze oferty publicznej w Grecji. Cena w subskrypcji wynosiła 1,7 EUR za akcję.
(52)
Po podwyższeniu kapitału, w dniu 22 maja 2014 r. bank ogłosił, że wykupił akcje uprzywilejowane od Grecji za łączną kwotę 750 mln EUR (35).
2.2. PRZEJĘCIE PRZEZ BANK GRECKIEJ DZIAŁALNOŚCI BANKOWEJ
2.2.1. Przejęcie ATE
(53)
Grecja założyła ATE w 1929 r. jako organizację niekomercyjną. Do początku lat dziewięćdziesiątych ATE był wyspecjalizowaną instytucją finansową, która wspierała rozwój sektora rolnictwa w imieniu państwa greckiego. W grudniu 2000 r. spółka zadebiutowała na Giełdzie Papierów Wartościowych w Atenach. Na dzień 14 listopada 2011 r. Grecja była głównym akcjonariuszem ATE, a jej udział w kapitale wynosił 89,9 %.
(54)
ATE prowadził działalność bankową we wszystkich obszarach w sektorach detalicznym i korporacyjnym, świadcząc takie usługi finansowe jak ubezpieczenia i leasing, a także nabył większościowe pakiety udziałów w spółkach spoza sektora finansowego, w tym w sektorach produkcji cukru oraz nabiału.
(55)
W lipcu 2012 r. ATE oferował swoje usługi za pośrednictwem 468 oddziałów i zatrudniał 5 024 osoby. W lipcu 2012 r. wartość jego wszystkich depozytów wynosiła 14,9 mld EUR przy łącznych aktywach 21,8 mld EUR (36).
(56)
Od 2006 r. ATE oferował również usługi poza Grecją, będąc w posiadaniu 74 % udziału w kapitale ATE Bank Romania oraz 20,3 % akcji zwykłych i 25 % akcji uprzywilejowanych AIKBanka Serbia.
(57)
Problemy ATE pojawiły się przed wybuchem kryzysu związanego z greckim długiem państwowym, głównie za sprawą niskiej wartości aktywów i tradycyjnie niskiej rentowności przed utratą wartości. Ponadto kryzys związany z greckim długiem państwowym dotknął wszystkie banki greckie, również ATE, na dwa sposoby: (i) utrata dostępu Grecji do długu na rynkach międzynarodowych poważnie wpłynęła na poziom płynności greckich banków, oraz (ii) spadek jakości aktywów i coraz większa utrata ich wartości.
(58)
W kwietniu 2011 r. Grecja zasiliła ATE kwotą 1 445 mln EUR (kwota ta obejmowała 675 mln EUR, które początkowo przyznano w ramach grackiego programu dokapitalizowania). Ponadto ATE otrzymał pomoc na utrzymanie płynności finansowej w kwocie 6 103 mln EUR. Komisja zatwierdziła te środki w decyzji w sprawie restrukturyzacji ATE.
(59)
W drugim półroczu 2011 r. sytuacja kapitałowa ATE uległa jednak pogorszeniu, głównie za sprawą udziału w programie PSI. Jak pokazano w tabeli 2, obciążenie z tytułu PSI wyniosło ogółem około 4 329 mln EUR przed opodatkowaniem i zostało całości zaksięgowane w księgach za 2011 r. Zgodnie z danymi zawartymi w tabeli 3 zapotrzebowanie kapitałowe przeniesionych działań ATE oszacowano na 4 920 mln EUR.
(60)
W dniu 22 marca 2012 r. Grecja przedłożyła sprawozdanie Bank of Greece, w którym zaproponowano restrukturyzację i uporządkowaną likwidację ATE w drodze procedury zakupu i przejęcia w odniesieniu do przeniesionych działań ATE, podczas gdy pozostałe aktywa i pasywa zostałyby zlikwidowane za pośrednictwem banku likwidującego złe aktywa. Bank i inny duży bank grecki złożyły HFSF niewiążące oferty. W dniu 26 lipca 2012 r. zarząd HFSF przyjął ofertę banku.
(61)
W dniu 27 lipca 2012 r. Bank of Greece przystąpił do przekazania bankowi przeniesionych działań ATE (37).
(62)
Z uwagi na fakt, że przeniesione działania ATE obejmowały więcej pasywów niż aktywów wycenianych według godziwej wartości, HFSF, zgodnie z decyzją Bank of Greece z dnia 28 stycznia 2013 r., musiał uzupełnić różnicę między przekazanymi aktywami i pasywami, czyli wyeliminować lukę w finansowaniu. Na podstawie poddanych audytowi danych liczbowych Bank of Greece oszacował lukę w finansowaniu na kwotę 7 471 mln EUR, a HFSF przyznał bankowi obligacje Europejskiego Funduszu Stabilności Finansowej („obligacje EFSF”) o wartości 7 471 mln EUR.
(63)
Ponadto HFSF zobowiązał się zasilić bank kapitałem, który umożliwi kapitalizację przeniesionych działań ATE do poziomu 9 %. Początkowo kwotę tę oszacowano na 500 mln EUR, ale ostatecznie ustalona kwota wyniosła 570 mln EUR. HFSF zasilił Bank ustaloną ostatecznie kwotą w zamian za akcje zwykłe w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013.
(64)
Bank nabył przeniesione działania ATE za cenę zakupu 95 mln EUR.
2.2.2. Przejęcie Geniki
(65)
Bank Geniki utworzono w 1937 r. Geniki świadczył usługi finansowe w sektorach bankowości detalicznej i korporacyjnej oraz usługi rynku kapitałowego. W 2004 r. Société Générale nabyła większościowy pakiet akcji Geniki. Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. Geniki prowadził 104 oddziały i zatrudniał 1 391 pracowników (38). Łączna wartość aktywów wynosiła 2,6 mld EUR, kredytów netto 1,9 mld EUR, depozytów około 2 mld EUR (39).
(66)
Kryzys związany z greckim długiem państwowym bardzo negatywnie wpłynął na wyniki sektora bankowego. Ponadto do szybkiego pogorszenia sytuacji kapitałowej greckich banków doprowadził ich udział w programie PSI. Jak pokazano w tabeli 2, obciążenie Geniki z tytułu PSI wyniosło ogółem około 292 mln EUR przed opodatkowaniem i zostało w całości ujęte w księgach za 2011 r. Zgodnie z danymi zawartymi w tabeli 3 zapotrzebowanie kapitałowe Geniki oszacowano na kwotę 281 mln EUR, którą wyliczono na podstawie testu warunków skrajnych przeprowadzonego przez Bank of Greece.
(67)
W czerwcu 2012 r. Société Générale zwrócił się do wszystkich czterech największych banków Greckich z ofertą sprzedaży Geniki. Bank był jedynym, który wyraził zainteresowanie nabyciem Geniki.
(68)
Negocjacje Société Générale i banku w sprawie sprzedaży Geniki doprowadziły do podpisania w dniu 19 października 2012 r. oficjalnej umowy, zgodnie z którą: (i) Société Générale sprzedaje, a bank nabywa 99,08 % udziałów Geniki będących w posiadaniu Société Générale; oraz (ii) Société Générale przekazuje, a bank przejmuje 100 % zaliczek na kapitał zakładowy Geniki przejęty do chwili obecnej i planowany do przejęcia w przyszłości. Société Générale ostatecznie zgodził się przekazać bankowi Geniki zaliczkę w przybliżonej kwocie 290 mln EUR oraz subskrybować obligacje emitowane przez bank na kwotę około 170 mln EUR. Bank nabył zatem Geniki za kwotę 1 mln EUR.
(69)
W dniu 14 grudnia 2012 r. bank ogłosił finalizację przejęcia udziałów Société Générale w banku Geniki.
2.2.3. Przejęcie greckich operacji trzech banków cypryjskich
(70)
Bank of Cyprus, Cyprus Popular Bank oraz Hellenic Bank założono odpowiednio w latach 1899, 1901 i 1976.
(71)
W wyniku nadzwyczajnego posiedzenia Eurogrupy w dniu 15 marca 2013 r. Unia Europejska, MFW i EBC porozumiały się w kwestii podstawowych parametrów planu ratunkowego dla Cypru. Grecka Rada ds. Stabilności Systemowej („HSSB”) jednomyślnie zaproponowała przeniesienie greckich aktywów i pasywów oddziałów trzech cypryjskich banków do istniejącego banku greckiego. W szczególności HSSB stwierdziła, że „[…] (40) porozumienie w pełni zabezpiecza deponentów greckich oddziałów [trzech cypryjskich banków], chroni grecki interes publiczny oraz stabilność finansową i nie obciąża długu publicznego Grecji”.
(72)
Zadanie zbadania potencjalnego zainteresowania ze strony greckich banków powierzono Bank of Greece, który w związku z tym ogłosił zaproszenie do wyrażenia zainteresowania. Ponadto HFSF zgodził się pokryć zapotrzebowanie kapitałowe (nabywcy) wynikające z przejęcia greckich oddziałów trzech banków cypryjskich.
(73)
Tabela 6 przedstawia aktywa i pasywa trzech banków cypryjskich przekazane ostatecznie bankowi („przeniesione działania cypryjskie”).
Tabela 6
Przeniesione działania trzech banków cypryjskich
Przeniesione działania
Aktywa
Wszystkie greckie kredyty, w tym leasing i faktoring
Kredyty na finansowanie żeglugi i inne kredyty pochodzące z Grecji i tam zarządzane oraz zaksięgowane w cypryjskim portfelu kredytów
Aktywa trwałe (z wykluczeniem aktywów z tytułu odroczonego podatku dochodowego)
Pasywa
Wszystkie depozyty trzech banków cypryjskich zgromadzone w Grecji
Źródło:
Term Sheet, Carve out and sale of the Greek assets of Cypriot banks, 10 kwietnia 2013 r.
(74)
Wartość przekazanych bankowi aktywów wyniosła około 18,9 mld EUR, natomiast wartość pasywów około 15 mld EUR. Strony transakcji zgodziły się jednak uwzględnić kwotę strat prognozowaną w raporcie PIMCO dotyczącym banków na Cyprze w kontekście scenariusza pesymistycznego (41). Według raportu PIMCO wartość aktywów przeznaczonych do przekazania bankowi wynosiła w przybliżeniu 16,5 mld EUR. Wartość przekazanych pasywów wynosiła około 14,5 mld EUR.
(75)
W dniach 21 i 22 marca 2013 r. niewiążące oferty złożyły tylko trzy banki, w tym bank.
(76)
W dniu 22 marca 2013 r. HFSF wydał zgodę na przejęcie przez bank operacji trzech banków cypryjskich w Grecji. Z tytułu nabycia przeniesionych działań cypryjskich bank zapłacił w sumie 524 mln EUR. W szczególności uzgodniono, że bank zapłaci 237 mln EUR tytułem nabycia przeniesionych działań Bank of Cyprus, 258 mln EUR tytułem nabycia przeniesionych działań Cyprus Popular Bank oraz 29 mln EUR tytułem nabycia przeniesionych działań Hellenic Bank.
(77)
W czerwcu 2013 r., w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013 (42), HFSF zasilił bank kwotą 524 mln EUR, aby pokryć cenę zakupu, którą zapłacił bank.
2.2.4. Przejęcie MBG
(78)
MBG utworzono w 2000 r. Według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. MBG prowadził 119 oddziały i zatrudniał 1 174 pracowników (43).
(79)
W dniu 22 kwietnia 2013 r. bank podpisał z BCP ostateczną umowę dotyczącą nabycia całego kapitału akcyjnego MBG oraz udziału BCP w planowanym zwiększeniu kapitału banku.
(80)
Zgodnie z tą umową BCP miał wnieść wkład w regulacyjne dokapitalizowanie MBG w kwocie 400 mln EUR (z czego 139 mln EUR. BCP przekazał już w grudniu 2012 r.) poprzez przekształcenie w kapitał własny kredytów podporządkowanych i uprzywilejowanych udzielonych przez BCP na rzecz MBG. Ponadto MBG miał zwrócić wszystkie środki finansowe przekazane mu w przeszłości przez BCP w dwóch transzach: 650 mln EUR w dniu zamknięcia transakcji oraz około 250 mln EUR w terminie sześciu miesięcy od zamknięcia. I wreszcie, BCP dopłaciłby 400 mln EUR do dokapitalizowania banku w drodze oferty na rynku niepublicznym z wykluczeniem praw poboru. Następnie bank nabyłby całkowicie dokapitalizowany MBG za kwotę 1 mln EUR.
(81)
W dniu 19 czerwca 2013 r. bank ogłosił finalizację przejęcia MBG.
2.2.5. Łączny wpływ przejęć w ogólnym zarysie
(82)
Tabela 7 przedstawia w ogólnym zarysie wpływ kolejnych przejęć na wielkość i kształt banku w Grecji (żaden z przejętych podmiotów nie obejmował aktywów zagranicznych, z wyjątkiem przeniesionych działań ATE, które obejmowały niewielki wolumen aktywów rumuńskich). W wyniku tych przejęć bank posiada aktualnie największy udział w rynku greckich depozytów i kredytów.
Tabela 7
Wpływ kolejnych przejęć na wielkość Piraeus Bank w Grecji
31.12.2012 r.
Wyłącznie Grecja
Sam Piraeus Bank
ATE
Geniki
Banki cypryjskie
MBG
NOWA GRUPA
Kredyty brutto
27 727
12 200
3 308
24 194
4 710
72 138
część nowej grupy
38 %
17 %
5 %
34 %
7 %
100 %
Kredyty netto
24 811
11 527
1 909
19 481
4 236
61 964
część nowej grupy
40 %
19 %
3 %
31 %
7 %
100 %
Depozyty
15 412
14 986
2 014
14 427
2 912
49 752
część nowej grupy
31 %
30 %
4 %
29 %
6 %
100 %
Pracownicy
5 926
5 019
1 420
5 268
1 186
18 819
część nowej grupy
31 %
27 %
8 %
28 %
6 %
100 %
Oddziały
325
460
104
307
120
1 316
część nowej grupy
25 %
35 %
8 %
23 %
9 %
100 %
Źródło:
dane przedłożone w dniu 10 czerwca 2014 r. przez Piraeus Bank
2.3. ŚRODKI POMOCY
2.3.1. Środki pomocy przyznane bankowi w ramach programu wsparcia finansowego banków greckich (środki L1 i A)
(83)
Bank otrzymał pomoc w kilku formach w ramach programu wsparcia finansowego banków greckich, środka polegającego na dokapitalizowaniu, środka w postaci gwarancji oraz środka w formie państwowych pożyczek obligacyjnych.
2.3.1.1. Pomoc państwa na utrzymanie płynności finansowej w ramach środka w postaci gwarancji oraz środka w formie państwowych pożyczek obligacyjnych (środek L1)
(84)
Bank korzystał i nadal korzysta z pomocy w ramach środka w postaci gwarancji oraz środka w formie państwowych pożyczek obligacyjnych. Pomoc ta będzie określana w niniejszej decyzji „środkiem L1”. W 2010 r. bank wyemitował obligacje gwarantowane przez państwo o łącznej wartości 9,9 mld EUR. Grecja pożyczyła też bankowi 1 289 mln EUR w obligacjach państwowych. Na koniec marca 2014 r. kwota należna z tytułu obligacji państwowych wynosiła 1 024 mln EUR (44).
(85)
W planie restrukturyzacji banku, przedłożonym przez greckie władze Komisji w dniu 25 czerwca 2014 r., władze greckie wystąpiły z wnioskiem o udzielenie zgody na dalsze przyznawanie gwarancji i udzielanie pożyczek w postaci obligacji państwowych bankowi w ramach programu wsparcia finansowego banków greckich w okresie restrukturyzacji, jeżeli wystąpi potrzeba zapewnienia takiej pomocy na utrzymanie płynności finansowej, mimo że nie oczekuje się takiej sytuacji.
2.3.1.2. Dokapitalizowanie przez państwo przyznane w ramach środka polegającego na dokapitalizowaniu (środek A)
(86)
W maju 2009 r. i grudniu 2011 r., w ramach środka polegającego na dokapitalizowaniu wchodzącego w zakres programu wsparcia finansowego banków greckich, bank otrzymał od Grecji zastrzyki kapitałowe, odpowiednio w kwotach 370 mln EUR i 380 mln EUR, które stanowiły w sumie 750 mln EUR (środek A), czyli równowartość 2,1 % aktywów ważonych ryzykiem (45) posiadanych wówczas przez bank.
(87)
Dokapitalizowania dokonano w formie akcji uprzywilejowanych subskrybowanych przez Grecję, o kuponie ze stopą wynoszącą 10 % i pięcioletnim okresie zapadalności.
(88)
Bank wykupił akcje uprzywilejowane w dniu 22 maja 2014 r., o czym mowa w motywie 52.
2.3.2. AWP gwarantowane przez państwo (środek L2)
(89)
AWP to środek nadzwyczajny, umożliwiający otrzymanie funduszy z Eurosystemu przez wypłacalną instytucję finansową, która boryka się z przejściowymi problemami z płynnością, przy czym operacja taka nie wchodzi w zakres jednolitej polityki pieniężnej. Stopa procentowa płacona przez instytucję finansową korzystającą z AWP wynosi […] punktów bazowych („pb”) powyżej stopy odsetkowej, które taka instytucja płaci w przypadku zwykłego dofinansowania przez Bank Centralny.
(90)
Za program AWP odpowiada Bank of Greece, co oznacza, że to Bank of Greece ponosi wszelkie koszty związane z udzieleniem AWP i związane z tym ryzyko (46). Grecja udzieliła Bank of Greece gwarancji państwowej mającej zastosowanie do całej kwoty AWP przyznanej przez Bank of Greece. Przyjęcie art. 50 ust. 7 ustawy 3943/2011, zmieniającego art. 65 ust. 1 ustawy 2362/1995, umożliwiło Ministrowi Finansów udzielenie Bank of Greece gwarancji w imieniu państwa, zabezpieczających roszczenia Bank of Greece w stosunku do instytucji kredytowych. Banki korzystające z AWP muszą wnieść na rzecz państwa opłatę gwarancyjną w wysokości […] pb.
(91)
Według stanu na dzień 31 grudnia 2011 r. bank skorzystał z awaryjnego wsparcia płynnościowego gwarantowanego przez państwo w kwocie 11,64 mld EUR, natomiast według stanu na dzień 31 grudnia 2012 r. awaryjne wsparcie płynnościowe gwarantowane przez państwo, z którego skorzystał bank, wynosiło 31,4 mld EUR (47). Po gwałtownym spadku w 2013 r., na koniec tego roku bank skorzystał z AWP gwarantowanego przez państwo w kwocie wynoszącej tylko 750 mln EUR.
2.3.3. Środki pomocy przyznane bankowi poprzez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4)
(92)
Od 2012 r. bank skorzystał z kilku środków wsparcia kapitałowego przyznanego przez HFSF. Przedmiotowe środki pomocy przedstawiono w ogólnym zarysie w tabeli 8.
Tabela 8
Środki pomocy przyznane bankowi poprzez HFSF
I dokapitalizowanie pomostowe - maj 2012 r.
(mln EUR)
II dokapitalizowanie pomostowe - grudzień 2012 r.
(mln EUR)
Pisemne zobowiązanie - grudzień 2012 r.
(mln EUR)
Udział w dokapitalizowaniu w maju 2013 r.
(mln EUR) (48)
Środek
B1
B2
B3
B4
Kwota
(mln EUR)
4 700
1 553
1 082
5 891
2.3.3.1. Pierwsze dokapitalizowanie pomostowe (środek B1)
(93)
Szczegółowy opis pierwszego dokapitalizowania pomostowego z maja 2012 r. (środka B1) zawarto w motywach 14-33 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank. W niniejszej sekcji przedstawiono kontekst i podstawowe cechy tego środka.
(94)
W dniu 20 kwietnia 2012 r. HFSF przekazał bankowi pisemne zobowiązanie do udziału w zwiększeniu jego kapitału zakładowego w kwocie 5 mld EUR.
(95)
W ramach środka B1 w maju 2012 r. HFSF przeniósł na rzecz banku obligacje EFSF o wartości 4,7 mld EUR, zgodnie z przepisami dotyczącymi dokapitalizowania pomostowego określonymi w ustawie 3864/2010 ustanawiającej HFSF („ustawa o HFSF”). W motywie 53 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja stwierdziła, że „dokapitalizowanie pomostowe sfinalizowane w dniu 28 maja 2012 r. stanowi wykonanie zobowiązania podjętego w pisemnym zobowiązaniu i tym samym kontynuację tej samej pomocy”. Kwotę przewidzianą w pisemnym zobowiązaniu oraz kwotę pierwszego dokapitalizowania pomostowego Bank of Greece obliczył z myślą o zapewnieniu bankowi osiągnięcia całkowitego współczynnika kapitałowego w wysokości 8 % od dnia 31 grudnia 2011 r., czyli od dnia wstecznego zaksięgowania dokapitalizowania pomostowego przez bank. Jak pokazano w tabeli 3, środek B1 obejmował jedynie część całkowitego zapotrzebowania kapitałowego, które ustalono w drodze testu warunków skrajnych 2012. Bank miał pozyskać kapitał za sprawą przyszłego podwyższenia kapitału, natomiast dokapitalizowanie pomostowe miało na celu tylko zapewnienie bankowi kwalifikowalności do finansowania przez EBC do czasu zwiększenia kapitału.
(96)
Jeśli chodzi o okres od dnia pierwszego dokapitalizowania pomostowego do dnia przekształcenia pierwszego dokapitalizowania pomostowego w akcje zwykłe i inne zamienne instrumenty finansowe, w umowie przedsubskrypcyjnej między bankiem a HFSF przewidziano, że bank miał wnosić na rzecz HFSF roczną opłatę w wysokości 1 % wartości nominalnej obligacji EFSF, natomiast wszystkie wypłaty z tytułu kuponów i narosłych odsetek od obligacji EFSF byłyby zaliczone jako dodatkowy wkład kapitałowy HFSF na rzecz banku (49).
2.3.3.2. Drugie dokapitalizowanie pomostowe (środek B2)
(97)
Jesienią 2012 r. bank zaksięgował dalsze straty. W związku z tym jego kapitał ponownie spadł do poziomu poniżej minimalnych wymogów kapitałowych kwalifikujących do dofinansowania przez EBC.
(98)
Wskutek tego konieczne było drugie dokapitalizowanie pomostowe. W dniu 20 grudnia 2012 r. HFSF wdrożył drugie dokapitalizowanie pomostowe w kwocie 1 553 mln EUR (środek B2), ponownie przekazane bankowi w formie obligacji EFSF.
2.3.3.3. Pisemne zobowiązanie z dnia 20 grudnia 2012 r. (środek B3)
(99)
Oprócz drugiego dokapitalizowania pomostowego, w dniu 20 grudnia 2012 r. HFSF przekazał bankowi pisemne zobowiązanie do udziału w planowanym zwiększeniu kapitału zakładowego banku oraz w planowanej emisji zamiennych instrumentów na łączną kwotę w maksymalnej wysokości 1 082 mln EUR (środek B3).
(100)
Suma dwóch dokapitalizowań pomostowych (środki B1 i B2) oraz dodatkowej kwoty objętej zobowiązaniem z grudnia 2012 r. (środek B3) oznaczała, że HFSF zobowiązał się pokryć całe zapotrzebowanie kapitałowe ustalone na podstawie testu warunków skrajnych z 2012 r. (7 335 mln EUR (50)).
2.3.3.4. Udział HFSF w dokapitalizowaniu wiosennym 2013 (środek B4) oraz częściowa spłata środków B1 i B2
(101)
W dniu 23 kwietnia 2013 r. walne zgromadzenie akcjonariuszy banku zatwierdziło zwiększenie kapitału zakładowego o kwotę 8 429 mln EUR (51). Kwotę tę obliczono przez zsumowanie:
(i)
7 335 mln EUR na pokrycie zapotrzebowania kapitałowego, które ustalono w drodze testu warunków skrajnych 2012; z kwoty tej HFSF subskrybował 5 891 mln EUR (środek B4), a prywatni inwestorzy subskrybowali 1 444 mln EUR;
(ii)
570 mln EUR wniesione przez HFSF w celu spełnienia regulacyjnych wymogów kapitałowych wynikających z nabycia ATE Bank, zgodnie z zobowiązaniem z lipca 2012 r.; środek ten Komisja oceniła w decyzji w sprawie likwidacji ATE, uznając go za niestanowiący pomocy państwa na rzecz banku;
(iii)
524 mln EUR wniesione przez HFSF w celu sprostania zapotrzebowaniu kapitałowemu, które powstało wskutek zapłacenia ceny zakupu greckich operacji trzech banków cypryjskich; ta część podwyżki kapitału stanowi środek C (52).
(102)
Cenę nowych akcji ustalono na 1,70 EUR za akcję, odpowiadającą 50 % średniej ceny akcji ważonej wolumenem w okresie 50 dni sesyjnych poprzedzających jej ustalenie.
(103)
W dniu 3 czerwca 2013 r. zarząd banku ogłosił emisję 3 888 268 914 nowych akcji o wartości nominalnej 0,30 EUR w cenie 1,70 EUR za akcję (53). W dniu 28 czerwca 2013 r. bank ogłosił (54), że zarząd zatwierdził pełną kwotę podwyższenia kapitału w formie akcji wynoszącą 8 429 mln EUR, łącznie z nadwyżką ze sprzedaży akcji powyżej ich wartości nominalnej.
(104)
Całkowity udział podmiotów prywatnych w podwyższeniu kapitału zakładowego banku wyniósł 1 444 mln EUR (55). W kwocie tej uwzględniono udział BCP, zgodnie z opisem zawartym w motywie 80.
(105)
Udział HFSF w zwiększeniu kapitału zakładowego banku wyniósł zatem 6 985 mln EUR.
(106)
Niezwłocznie po dokapitalizowaniu wiosennym 2013 HFSF został głównym akcjonariuszem banku, będącym w posiadaniu 81 % akcji (56). HFSF emitował warranty subskrypcyjne i przyznał prywatnym inwestorom nieodpłatnie jedną gwarancję subskrypcyjną za każdą subskrybowaną akcję (57). Każdy warrant subskrypcyjny obejmuje prawo zakupu 4,48 akcji HFSF w określonych odstępach czasu i w cenie wykonania. Realizacja miała miejsce po raz pierwszy 2 stycznia 2014 r. i od tego czasu warranty subskrypcyjne podlegają wykonaniu co sześć miesięcy, do 2 stycznia 2018 r. Cena wykonania jest równa cenie subskrypcji wynoszącej 1,70 EUR powiększonej o roczną i skumulowaną marżę (4 % w pierwszym roku, 5 % w drugim roku, 6 % w trzecim roku, 7 % w czwartym roku i następnie 8 % w stosunku rocznym dla ostatnich sześciu miesięcy) (58).
(107)
Ustawa o HFSF, ze zmianami wprowadzonymi w 2014 r., przewiduje, że w przypadku emisji akcji z prawem poboru korygować można wyłącznie ceny wykonania warrantów subskrypcyjnych. Ponadto korekta taka będzie dokonywana na zasadzie ex post i wyłącznie do kwoty zrealizowanych zysków ze sprzedaży praw poboru HFSF. W przypadku zwiększenia kapitału zakładowego bez praw poboru nie przewiduje się żadnych korekt.
2.3.4. Środki pomocy na rzecz przejętych przedsiębiorstw (środek C)
2.3.4.1. Środki pomocy na rzecz ATE
(108)
Jak już wspomniano w motywie 58, w czasie przyjęcia decyzji w sprawie restrukturyzacji ATE bank ATE korzystał już ze środków pomocy.
(109)
W grudniu 2011 r. państwo greckie zasiliło ATE kwotą 290 mln EUR.
(110)
Procedura restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji z dnia 27 lipca 2012 r., opisana w motywach 62 i 63, również obejmowała dodatkowe wsparcie ze strony państwa. HFSF przyznał bankowi obligacje EFSF o wartości 7 471 mln EUR na pokrycie luki w finansowaniu. HFSF zobowiązał się też dokapitalizować bank w kwocie 570 mln EUR.
(111)
W sumie pomoc związana z procedurą nabycia i przejęcia wynosi 8 041 mln EUR.
2.3.4.2. Środki pomocy na rzecz greckich operacji trzech banków cypryjskich (środek C)
(112)
Jak już wspomniano w motywach 77 i 101, w czasie przejęcia greckich operacji trzech banków cypryjskich HFSF zobowiązał się zasilić kapitał banku kwotą 524 mln EUR (środek C). Zobowiązanie to zrealizowano w czerwcu 2013 r. (59).
2.4. PLAN RESTRUKTURYZACJI
2.4.1. Operacje krajowe
(113)
Za sprawą planu restrukturyzacji bank skoncentruje się na swojej podstawowej działalności bankowej w Grecji.
(114)
Kluczowe zadanie polega na przywróceniu dochodowości i rentowności jego greckich operacji bankowych. W tym celu w planie restrukturyzacji uwzględniono szereg środków mających na celu zwiększenie efektywności operacyjnej oraz marży odsetkowej netto banku, jak również środków umacniających stabilność jego pozycji kapitałowej i strukturę bilansu.
(115)
Jeśli chodzi o efektywność operacyjną, bank zapoczątkował już realizację szeroko zakrojonego programu racjonalizacji.
(116)
W okresie od dnia 31 grudnia 2011 r. do dnia 31 grudnia 2013 r. bank zmniejszył swoją fizyczną obecność w Grecji o 322 oddziały, z uwzględnieniem restrukturyzacji przejętych podmiotów po dniu ich przejęcia. W 2014 r. bank utrzymywał stałe tempo działania, finalizując w pierwszym półroczu […] zamknięć.
Tabela 9
Restrukturyzacja greckiej sieci oddziałów 2010 - I półrocze 2014
Okres
2011
2012
2013
I półrocze 2014
Łączna liczba oddziałów na początku okresu lub w dniu przejęcia
360
918
1 316
1 037
z czego Piraeus Bank
[…]
[…]
[…]
[…]
ATE
[…]
[…]
Geniki
[…]
[…]
oddziały cypryjskie
[…]
[…]
[…]
MBG
[…]
[…]
[…]
Ogółem na koniec okresu
346
889
1 037
899
Łączna liczba zamkniętych oddziałów w danym okresie
14
29
279
138
Źródło:
plan restrukturyzacji przedłożony w dniu 25 czerwca 2014 r., s. 40 i 125, sprawozdania roczne za 2011 r. i 2012 r.
(117)
W latach 2011-2013 bank zredukował również zatrudnienie w obszarach działalności bankowej i pozabankowej w Grecji o 2 519 pracowników. W szczególności 2 114 pracowników odeszło w ramach wdrożonego przez bank programu zwolnień dobrowolnych.
Tabela 10
Redukcja zatrudnienia w Grecji w latach 2010-2013
Okres
2011
2012
2013
Łączna liczba pracowników na początku okresu lub w dniu przejęcia
6 370
12 616
18 628
z czego Piraeus Bank
[…]
[…]
[…]
ATE
[…]
[…]
Geniki
[…]
[…]
oddziały cypryjskie
[…]
[…]
[…]
MBG
[…]
[…]
[…]
Ogółem na koniec okresu
6 172
12 365
16 558
Redukcja zatrudnienia
198
251
2 070
Źródło:
plan restrukturyzacji przedłożony w dniu 25 czerwca 2014 r., s. 40 i 125, sprawozdania roczne za 2011 r. i 2012 r.
(118)
Od grudnia 2013 r. do końca 2017 r. bank planuje dalszą redukcję zatrudnienia w Grecji (z 16 558 do […] pracowników) i zmniejszenie liczby oddziałów (z 1 037 do […] oddziałów) (60).[…]
(119)
Większa efektywność w kategoriach oddziałów i personelu pomoże zmniejszyć łączne koszty greckiej działalności banku o […] %, z kwoty pro forma 1 394 mln EUR w 2013 r. do […] mln EUR (61) w 2017 (62). W związku z tym oczekuje się, że wskaźnik kosztów do dochodów w działalności greckiej spadnie na koniec okresu restrukturyzacji poniżej […] %.
(120)
W planie restrukturyzacji opisano również sposób, w jaki bank zmniejszy swoje koszty finansowania, co jest kluczem do przywrócenia rentowności. Bank oczekuje, że będzie mógł stosować niższe stopy procentowe dla swoich depozytów, za sprawą stabilniejszej sytuacji, a zwłaszcza przewidywanej stabilizacji i ożywienia greckiej gospodarki, która zgodnie z planami powinna wykazywać wzrost, począwszy od 2014 r. Przewiduje się, że w Grecji nastąpi zawężenie spreadów od depozytów (63). Takie zawężenie może nastąpić głównie wskutek dużo niższego oprocentowania wkładów terminowych. Tak samo zmniejszy się uzależnienie banku od AWP i szerszego finansowania w ramach Eurosystemu, z ponad 45 % łącznych aktywów w 2012 r. do mniej niż […] % w roku 2017 (64).
(121)
W planie restrukturyzacji przewidziano również, że bank umocni swój bilans. Jego wskaźnik kredytów netto do depozytów w Grecji spadnie w 2017 r. do […] % (z poziomu 114 % w 2013 r. (65)), a adekwatność kapitałowa poprawi się jeszcze bardziej.
(122)
Kolejnym priorytetem banku jest zarządzanie kredytami zagrożonymi („NPL”). Bank rozbuduje swoje procesy kredytowe tak pod względem udzielania kredytów (lepsze pokrycie zabezpieczeniem i ograniczone limity), jak i zarządzania NPL. Wskaźnik kredytów zagrożonych osiągnie blisko […] % w […], po czym zacznie maleć, aby na koniec okresu restrukturyzacji osiągnąć planowaną wartość około […] % (66). Koszt ryzyka (strata z tytułu trwałej utraty wartości kredytów) zmniejszy się z blisko 2 mld EUR w 2013 r. do mniej niż […] mln EUR w roku 2018 (67).
(123)
Większa efektywność operacyjna, wyższa marża odsetkowa netto oraz malejące koszty ryzyka pozwolą bankowi na uzyskanie rentowności w Grecji, począwszy od […]. Bank przewiduje, że jego zyski z działalności krajowej przekroczą […] mld EUR w 2018 r.
2.4.2. Międzynarodowa działalność bankowa
(124)
Aby zwiększyć zyski ze swojej działalności zagranicznej, bank przystąpił już do wdrażania znaczącego programu obniżania kosztów w sieci międzynarodowej. W okresie od końca 2011 r. do marca 2014 r. liczba pracowników zmniejszyła się o 10 %, z 6 634 do 5 948 osób, natomiast liczbę oddziałów zredukowano o 18 %, z 499 do 410 (68). Aby ograniczyć bazę kosztową, uproszczono też strukturę portfela międzynarodowego (69).
(125)
W planie restrukturyzacji uwydatniono potrzebę większego uniezależnienia zagranicznych jednostek zależnych od ich greckiej jednostki dominującej pod względem zapotrzebowania na środki finansowe, jak również potrzebę dalszego zabezpieczania pozycji kapitałowej banku.
(126)
We wrześniu 2012 r. bank sprzedał swoją amerykańską jednostkę zależną, której aktywa były warte około 0,7 mld EUR (13 oddziałów i 158 pracowników).
(127)
Na koniec czerwca 2018 r. bank ograniczy swoją ekspozycję z tytułu aktywów zagranicznych do kwoty […] mld EUR. Wartość ta jest niższa o […] % (70) od wartości odnotowanej na koniec 2012 r. (71).
(128)
Zagraniczne aktywa zostaną zredukowane w nieco mniejszym stopniu - do kwoty […] mld EUR - w przypadku […] (72). W tej sytuacji całkowita redukcja aktywów zagranicznych wyniesie […] % w porównaniu ze stanem na koniec 2012 r.
(129)
W miejsce wymienionego wyżej pułapu dla łącznej wartości aktywów na koniec czerwca 2018 r. bank może jednak zdecydować o zbyciu […] (73). W takim przypadku zatrzymana działalność będzie stanowiła najwyżej […] % całej działalności zagranicznej banku na koniec 2012 r.
(130)
Bank ograniczy pulę środków finansowych przeznaczonych dla zagranicznych jednostek zależnych.
2.4.3. Pozyskanie kapitału prywatnego oraz wkład ze strony istniejącego akcjonariatu i wierzycieli nieuprzywilejowanych
(131)
Bank pozyskał znaczny kapitał na rynku, ograniczając tym samym swoje zapotrzebowanie na pomoc państwa.
(132)
Po pierwsze, w 2011 r. bank pozyskał pewien kapitał prywatny za sprawą emisji praw poboru na kwotę 807 mln EUR (74). Jak wspomniano w motywie 104, za sprawą dokapitalizowania wiosennego 2013 bank zdołał też pozyskać kapitał od prywatnych inwestorów. Przy okazji dokapitalizowania wiosennego 2013 znacznie rozwodniono też majątek wcześniejszych akcjonariuszy, ponieważ HFSF po wiosennym dokapitalizowaniu 2013 posiadał 81 % akcji banku, nowi inwestorzy 17 %, natomiast wcześniejszym akcjonariuszom pozostało zaledwie 2 % akcji. Od 2008 r. nie wypłacono żadnej dywidendy gotówkowej.
(133)
W kwietniu 2014 r. bank pozyskał z rynku kapitał w kwocie 1 750 mln EUR na pokrycie dodatkowego zapotrzebowania kapitałowego i spłatę akcji uprzywilejowanych będących w posiadaniu Grecji. Nowe akcje emitowano w cenie 1,7 EUR, czyli w cenie, jaką zapłacił HFSF w ramach wiosennego dokapitalizowania 2013.
(134)
Ponadto bank wygenerował kapitał przez odkupienie swoich własnych hybrydowych i podporządkowanych instrumentów dłużnych poniżej ich wartości nominalnej. W marcu 2012 r. bank zaoferował wykup niektórych instrumentów hybrydowych i instrumentów lower Tier II. Cenę, określoną na podstawie wartości rynkowej i z uwzględnieniem premii nie większej niż dziesięć punktów procentowych, ustalono na poziomie 37 % wartości nominalnej w przypadku instrumentu hybrydowego oraz 50 % wartości nominalnej dla instrumentu lower Tier II. Wskaźniki udziału wyniosły odpowiednio 52,8 % i 18,2 %. W maju 2013 r. bank podjął pewne działania w obszarze zarządzania pasywami w celu odkupienia należnych papierów wartościowych o wartości do 321 mln EUR. Wskaźnik udziału wyniósł 20 %. W wyniku tych kolejnych wykupów pozyskano kapitał w łącznej kwocie około 120 mln EUR (75).
2.5. ZOBOWIĄZANIA WŁADZ GRECKICH
(135)
W dniu 25 czerwca 2014 r. Grecja złożyła zobowiązanie, że bank i jego jednostki powiązane wdrożą przedstawiony w tym samym dniu plan restrukturyzacji, jak również podjęła dalsze zobowiązania dotyczące wdrażania planu restrukturyzacji („zobowiązania”). W niniejszej sekcji podsumowano zobowiązania przedstawione w załączniku.
(136)
Przede wszystkim Grecja złożyła zobowiązanie, że bank dokona restrukturyzacji swoich operacji handlowych w Grecji, ustalając maksymalną liczbę oddziałów i pracowników w Grecji na dzień 31 grudnia 2017 r. oraz maksymalną kwotę całkowitych kosztów greckiej działalności w roku 2017 (76).
(137)
Grecja złożyła też zobowiązanie, że bank zmniejszy koszt zgromadzonych w Grecji depozytów. W dniu 31 grudnia 2017 r. osiągnie maksymalny wskaźnik kredytów netto do depozytów (77). […]
(138)
Jeśli chodzi o zagraniczne jednostki zależne banku, Grecja zobowiązała się, że do dnia 30 czerwca 2018 r. bank delewaruje swoje zagraniczne aktywa (78). Ponadto pomoc na utrzymanie płynności finansowej lub wsparcie kapitałowe na rzecz tych jednostek zależnych ściśle ograniczono w kategoriach wartości nominalnej oraz zawężono do szczególnych okoliczności.
(139)
Grecja złożyła zobowiązanie, że bank dokona zbycia szeregu papierów wartościowych. Ponadto bank nie będzie nabywał papierów wartościowych nieposiadających statusu papierów inwestycyjnych, poza nielicznymi wyjątkami (79).
(140)
Grecja złożyła szereg zobowiązań dotyczących ładu korporacyjnego banku. Zobowiązała się ograniczyć wynagrodzenia pracowników i kadry kierowniczej banku (80).
(141)
Grecja zobowiązała się również, że bank będzie stosował ostrożną politykę kredytową, tak aby decyzje w sprawie udzielania i restrukturyzacji kredytów podejmowano z myślą o zapewnieniu jak największej dochodowości i rentowności banku. Bank będzie przestrzegał wysokich standardów w odniesieniu do monitorowania ryzyka kredytowego i restrukturyzacji kredytów (81).
(142)
Szereg zobowiązań dotyczy operacji banku z udziałem kredytobiorców powiązanych. Zobowiązania te mają zapewnić, by bank nie odstępował od ostrożnych praktyk bankowych na przykład przy przyznawaniu bądź restrukturyzacji kredytów dla swoich pracowników, menedżerów i akcjonariuszy, jak również dla podmiotów publicznych, partii politycznych i spółek medialnych (82).
(143)
I w końcu, Grecja zobowiązała się, że bank będzie stosował pewne ograniczenia pod względem postępowania, takie jak zakaz realizacji kuponów i wypłacania dywidend, zakaz nabywania oraz zakaz upowszechniania informacji o wsparciu ze strony państwa (83).
(144)
Zobowiązania te będą monitorowane do dnia 31 grudnia 2018 r. przez powiernika monitorującego.
(145)
W oddzielnym piśmie z dnia 25 czerwca 2014 r. Grecja poinformowała, że każdy wykup warrantów przez bank lub podmiot państwowy, w tym HFSF, poprzedzony będzie wnioskiem do Komisji o wydanie zgody (84).
3. PODSTAWY DO WSZCZĘCIA FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W SPRAWIE PIERWSZEGO DOKAPITALIZOWANIA POMOSTOWEGO
(146)
W dniu 27 lipca 2012 r. Komisja wszczęła formalne postępowanie wyjaśniające w celu sprawdzenia, czy spełniono warunki określone w komunikacie bankowym z 2008 r. (85) w kategoriach stosowności, konieczności i proporcjonalności pierwszego dokapitalizowania pomostowego udzielonego bankowi przez HFSF (środek B1).
(147)
W kwestii stosowności środka, uwzględniwszy fakt, że pomoc została udzielona po uprzednim dokapitalizowaniu i pomocy na utrzymanie płynności finansowej, Komisja wyraziła wątpliwość, czy bank podjął wszystkie możliwe działania, by uniknąć kolejnego zapotrzebowania na pomoc w przyszłości (86). Ponadto Komisja nie miała pewności, kto miałby kontrolować bank w przyszłości, po zastąpieniu pierwszego dokapitalizowania pomostowego dokapitalizowaniem stałym (87), ponieważ bank może znaleźć się pod kontrolą państwa lub niewielkiej liczby prywatnych właścicieli, którzy skorzystaliby z takiej kontroli i wysokiej dźwigni. W każdym wypadku Komisja wskazała, że aby pierwsze dokapitalizowanie pomostowe mogła uznać za właściwe, należy utrzymywać jakość zarządzania bankiem, a zwłaszcza jego procedur udzielania kredytów.
(148)
Jeśli chodzi o konieczność dokonania pierwszego dokapitalizowania pomostowego, w motywie 70 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja wyraziła wątpliwość, czy podjęto wszystkie możliwe środki, by uniknąć kolejnego zapotrzebowania banku na pomoc w przyszłości. Ponadto z uwagi na niepewny okres trwania dokapitalizowania pomostowego Komisja nie mogła stwierdzić, czy było ono wystarczające i zgodne z zasadami pomocy państwa w odniesieniu do wynagrodzeń oraz podziału obciążenia. Co więcej, Komisja nie mogła ocenić warunków przekształcenia pierwszego dokapitalizowania pomostowego w dokapitalizowanie stałe, ponieważ były one nieznane w chwili przyjęcia decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank.
(149)
W kwestii proporcjonalności środka Komisja wyraziła wątpliwości, czy w przypadku pierwszego dokapitalizowania pomostowego zastosowano dostateczne środki ochronne (zakaz upowszechniania informacji o pomocy państwa, zakaz realizacji kuponów i wypłacania dywidend, zakaz opcji kupna i zakaz wykupu, opisane w motywie 76 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank). Ponadto w motywie 77 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja stwierdza, że brak przepisów, które uniemożliwiałyby HFSF koordynację czterech największych banków (mianowicie banku, Eurobank, NBG i Alpha Bank), jak również brak odpowiednich środków ochronnych, które uniemożliwiałyby tym bankom wymianę szczególnie chronionych informacji handlowych, mogą skutkować zakłóceniem konkurencji. Komisja zaproponowała zatem mianowanie powiernika monitorującego, który będzie fizycznie obecny w banku.
4. UWAGI ZAINTERESOWANYCH STRON DOTYCZĄCE FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W SPRAWIE PIERWSZEGO DOKAPITALIZOWANIA POMOSTOWEGO
4.1. UWAGI PRZEDSTAWIONE PRZEZ BANK
(150)
W dniu 30 sierpnia 2012 r. Komisja otrzymała od banku uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank.
(151)
W kwestii stosowności środków bank zwrócił uwagę na fakt, że kryzys zadłużeniowy w Grecji i strefie euro to sytuacja bezprecedensowa. Zastrzyk kapitałowy w wysokości 1,0 % aktywów banku ważonych ryzykiem dokonany w maju 2009 r. był bezpośrednią reakcją na wyjątkowe turbulencje na światowych rynkach finansowych. Pod koniec 2011 r. dodatkowy zastrzyk kapitałowy Grecji w kwocie 380 mln EUR był równy 1,1 % ówczesnych aktywów banku ważonych ryzykiem i miał rozwiązać problem niedoboru kapitału, którego spodziewano się w związku z pogłębiającą się recesją. Dokapitalizowanie banku przez HFSF kwotą 4,7 mld EUR stanowiło pierwszą część dokapitalizowania, które miało rozwiązać problem niedoboru kapitału wynikającego z realizacji programu PSI oraz oceny portfeli kredytowych wykonanej przez Blackrock (88), jak również z pogłębiającej się recesji.
(152)
Wyraził również pogląd, że podejmowaniu nadmiernego ryzyka przez bank zapobiegało mianowanie przez Grecję i HFSF odpowiednio jednego i dwóch członków zarządu banku, występujących w charakterze przedstawicieli, oraz jednego przedstawiciela HFSF wchodzącego w skład funkcjonującej w banku komisji ds. ryzyka.
(153)
W kwestii konieczności zastosowania środków bank zwrócił uwagę na fakt, że decyzję w sprawie dokapitalizowania w formie finansowania pomostowego podjęły władze greckie oraz Unia Europejska, MFW i EBC, a kwota dokapitalizowania pomostowego w wysokości 4,7 mld EUR niemal kompensowała skutki programu PSI. Jeśli chodzi o przekształcenie dokapitalizowania pomostowego w kapitał stały, po przedłużającym się okresie braku rządu w Grecji w drugim kwartale 2012 r. zatwierdzenie ostatecznej struktury z pewnością uruchomiłoby proces rozwadniania stanu posiadania istniejącego akcjonariatu oraz zaowocowałoby uzgodnieniem odpowiedniego wynagrodzenia (zależnie od warunków i wykorzystanych instrumentów).
(154)
W kwestii proporcjonalności środków bank zwrócił uwagę na fakt, że od 2009 r. skorygował swoje praktyki w obszarze udzielania kredytów przez zastosowanie zaostrzonych kryteriów, warunków wcześniejszej spłaty oraz niższych limitów kredytowych. Od pierwszego kwartału 2009 r. wszystkie wnioski o wypłatę środków powyżej określonej kwoty ocenia i zatwierdza zastępca dyrektora zarządzającego oraz dyrektor naczelny ds. kredytów Grupy. Bank nie dokonałby zmiany bieżących praktyk prowadzenia działalności, określonych w biznesplanie przedstawionym Bank of Greece, jak również nie osłabiłby aktualnych standardów udzielania kredytów. Były to jedne z najbardziej restrykcyjnych standardów w branży, czego dowiodły też bardzo dobre wyniki banku w badaniu rozpoznawczym przeprowadzonym przez Blackrock Solutions. Zamierzenia te byłyby zabezpieczone przez przedstawicieli Grecji i HFSF zasiadający z zarządzie banku.
(155)
W kwestii wniosku Komisji dotyczącego mianowania powiernika monitorującego bank uważa, że ścisły monitoring prowadzi już kilka stron trzecich, takich jak Bank of Greece, audytorzy zewnętrzni, przedstawiciele Grecji oraz przedstawiciele HFSF.
4.2. UWAGI PRZEDSTAWIONE PRZEZ INNY BANK GRECKI
(156)
W dniu 3 stycznia 2013 r. Komisja otrzymała od jednego z greckich banków uwagi dotyczące decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank. Ten bank grecki wyraził opinię, że dokapitalizowanie greckich banków przez HFSF było w zasadzie pożądanym krokiem na drodze do zdrowszego oraz bardziej rentownego systemu bankowego, i nie zgłosił zastrzeżeń do dokapitalizowania banku.
(157)
Niemniej wyrażając pełne poparcie dla zasady dokapitalizowania greckich banków przez HFSF, bank ten wyjaśnił, że aby zminimalizować zakłócenia konkurencji i uniknąć dyskryminacji, oczekiwałby dostępności dokapitalizowania przez HFSF dla wszystkich banków prowadzących działalność w Grecji na podobnych warunkach.
5. UWAGI GRECJI DOTYCZĄCE FORMALNEGO POSTĘPOWANIA WYJAŚNIAJĄCEGO W SPRAWIE PIERWSZEGO DOKAPITALIZOWANIA POMOSTOWEGO
(158)
W dniu 5 września 2012 r. Grecja przedłożyła uwagi przygotowane przez Bank of Greece i HFSF.
5.1. UWAGI PRZEDSTAWIONE PRZEZ BANK OF GREECE
(159)
W kwestii stosowności pierwszego dokapitalizowania pomostowego Bank of Greece zwrócił uwagę, że kwota 18 mld EUR, którą HFSF dokapitalizował cztery największe banki greckie w maju 2012 r., była niższa od ostatecznej kwoty, której banki te potrzebowały, aby stopniowo uzyskać wskaźnik kapitału podstawowego Tier I na poziomie 10 % i utrzymać go do czerwca 2012 r. oraz wskaźnik kapitału podstawowego Tier I na poziomie 7 % w warunkach trzyletniego scenariusza pesymistycznego wynikającego z testu warunków skrajnych. Stwierdził też, że pierwsze dokapitalizowanie pomostowe było tymczasowe, ponieważ zakładano, że proces dokapitalizowania zakończy się zwiększeniem kapitału zakładowego przedmiotowych czterech banków.
(160)
Bank of Greece zwrócił również uwagę na fakt, że dokapitalizowanie największych banków greckich stanowiło element bardziej długoterminowej restrukturyzacji greckiego sektora bankowego. Zaznaczył, że jeśli bank pozostaje w rękach prywatnych zarząd najprawdopodobniej zostaje ten sam, natomiast jeżeli bank przechodzi na własność państwa (czyli własność HFSF), HFSF może powołać nowy zarząd, który w każdym wypadku będzie podlegał ocenie przez Bank of Greece. Bank of Greece zwrócił uwagę, że aby uniknąć podejmowania nadmiernego ryzyka, na bieżąco ocenia ramy ładu korporacyjnego, adekwatność zarządzania oraz profil ryzyka każdego banku. Podkreślił też, że HFSF już mianował przedstawicieli w zarządach dokapitalizowanych banków.
(161)
W kwestii konieczności dokonania pierwszego dokapitalizowania pomostowego Bank of Greece zauważył, że dokapitalizowanie banku ograniczono, by zapewnić spełnienie mających wówczas zastosowanie minimalnych wymogów kapitałowych (8 %). Stwierdził też, że wydłużony okres poprzedzający dokapitalizowania spowodowany był gwałtownym pogorszeniem się warunków prowadzenia działalności w Grecji oraz wpływem programu PSI, złożonością całego projektu, jak również potrzebą zapewnienia jak największego udziału prywatnych inwestorów w zwiększeniu kapitału zakładowego.
(162)
W kwestii proporcjonalność pierwszego dokapitalizowania pomostowego Bank of Greece zaznaczył, że pełne wdrożenie planu restrukturyzacji, który ma zostać przedłożony Komisji, zostanie zagwarantowane przez możliwość zawieszenia praw głosu HFSF w razie, między innymi, istotnego naruszenia planu restrukturyzacji. Bank of Greece zauważył również, że trudności banku nie wynikały z niedoszacowania ryzyka przez zarząd banku ani realizacji agresywnej strategii handlowej.
5.2. UWAGI PRZEDSTAWIONE PRZEZ HFSF
(163)
W kwestii stosowności pierwszego dokapitalizowania pomostowego, aby wyjaśnić kwestię potencjalnej ingerencji państwa na wypadek, gdyby państwo udzieliło pomocy państwa w wysokiej kwocie za pośrednictwem HFSF i HFSF posiadałby pełne prawa głosu, HFSF stwierdził, że banków finansowanych przez HFSF nie uważa się za podmioty publiczne czy podmioty pozostające pod kontrolą państwa i po stałym dokapitalizowaniu przez HFSF państwo nie będzie sprawowało nad nimi kontroli. HFSF zaznaczył, że jest w pełni niezależnym podmiotem prawa prywatnego, któremu przysługuje autonomia decyzyjna. Nie podlega kontroli ze strony rządu, zgodnie z art. 16(C) ust. 2 ustawy o HFSF, według którego instytucji kredytowych otrzymujących wsparcie kapitałowe od HFSF nie zalicza się do szerszego sektora publicznego. Wskazał też na strukturę zarządzania HFSF.
(164)
Jeśli chodzi o interwencję HFSF w zarządzanie bankiem, HFSF stwierdził, że szanuje niezależność banku i nie ingerowałby w zarządzanie nim na co dzień, ponieważ jego rola ogranicza się do zadań określonych w ustawie o HFSF. Wykluczył ingerencję czy koordynację ze strony państwa i poinformował, że bank podejmuje decyzje w ramach procedur udzielania kredytów (dotyczące między innymi zabezpieczeń, wyceny i wypłacalności kredytobiorców) na podstawie kryteriów handlowych.
(165)
HFSF zaznaczył, że ustawa o HFSF oraz umowa przedsubskrypcyjna przewidują stosowne środki ochronne, mające zapobiegać podejmowaniu nadmiernego ryzyka przez aktualnych akcjonariuszy prywatnych. Zwrócił uwagę na takie elementy jak (i) mianowanie przedstawicieli HFSF jako niezależnych niewykonawczych członków zarządu banku i ich obecność w komisjach, (ii) przeprowadzenie przez HFSF badania due diligence w banku oraz (iii) fakt, że po ostatecznym dokapitalizowaniu jego prawa głosu byłyby ograniczone tylko w sytuacji wypełniania przez bank warunków planu restrukturyzacji.
(166)
HFSF stwierdził, że stosuje się odpowiednie środki zapewniające, by banki, w których HFSF ma udziały, nie wymieniały między sobą szczególnie chronionych informacji handlowych. Do środków takich zalicza się mianowanie różnych przedstawicieli HFSF w tych bankach, mandaty tych przedstawicieli, które szczególnie uniemożliwiają przepływ informacji między nimi, jak również jasne instrukcje wewnętrzne dla przedstawicieli dotyczące nieprzekazywania szczególnie chronionych informacji handlowych banków. Ponadto HFSF poinformował, że nie korzysta ze swoich praw w stosunku do banków w sposób, który uniemożliwiałby, ograniczał, zakłócał, znacznie osłabiał lub hamował efektywną konkurencję. Na koniec HFSF zaznaczył, że członkowie jego zarządu oraz pracownicy zobowiązani są przestrzegać restrykcyjnego regulaminu dotyczącego poufności i obowiązków powierniczych oraz przepisów w sprawie tajemnicy zawodowej w odniesieniu do spraw związanych z pracą zarządu.
6. OCENA POMOCY DOTYCZĄCEJ PRZEJĘCIA ATE ORAZ GRECKICH OPERACJI TRZECH BANKÓW CYPRYJSKICH
6.1. OCENA POMOCY DOTYCZĄCEJ ATE
(167)
W decyzji w sprawie restrukturyzacji ATE Komisja stwierdziła, że środki opisane w motywach 58 i 108 tej decyzji stanowią pomoc państwa oraz są zgodne z rynkiem wewnętrznym.
(168)
W decyzji w sprawie likwidacji ATE Komisja uznała, że środki opisane w motywach 109 i 110 tej decyzji stanowią pomoc państwa na rzecz przeniesionych działań ATE. Ponadto Komisja stwierdziła, że pomoc na rzecz ATE jest zgodna z rynkiem wewnętrznym wyłącznie wówczas, gdy przeniesione działania ATE są realizowane zgodnie z planem restrukturyzacji, a plan restrukturyzacji banku - obejmujący przeniesione działania ATE - umożliwia przywrócenie jego długoterminowej rentowności. Ustalenia w kwestii przywrócenia długoterminowej rentowności zawarto w sekcji 7.6.2.
(169)
W związku z powyższym Komisja nie musi ponownie oceniać wspomnianych wyżej środków i potwierdza ich zgodność z rynkiem wewnętrznym.
6.2. OCENA POMOCY NA RZECZ GRECKICH OPERACJI TRZECH BANKÓW CYPRYJSKICH (ŚRODEK C)
6.2.1. Istnienie i kwota pomocy
(170)
Komisja musi ustalić istnienie pomocy państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu w odniesieniu do środka C. Zgodnie z tym artykułem pomoc państwa to wszelka pomoc przyznawana przy użyciu zasobów państwowych w jakiejkolwiek formie, która zakłóca lub grozi zakłóceniem konkurencji poprzez sprzyjanie niektórym przedsiębiorstwom lub produkcji niektórych towarów w zakresie, w jakim wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(171)
Do dokapitalizowania banku przez HFSF w kwocie 524 mln EUR zobowiązano się w marcu 2013 r., w trakcie procedury przetargowej dotyczącej nabycia przeniesionych działań cypryjskich. Środek został zatem przyznany w marcu 2013 r. HFSF wywiązał się z tego zobowiązania w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013 (89).
(172)
Dokapitalizowania banku dokonał HFSF, podmiot utworzony i finansowany przez Grecję na potrzeby wspierania banków, zatem wypłatę zrealizowano przy użyciu zasobów państwowych.
(173)
Jeśli chodzi o beneficjenta pomocy państwa, zgodnie z objaśnieniem przedstawionym w motywie 72 dokapitalizowanie miało na celu pokrycie zapotrzebowania kapitałowego, które wynikałoby z nabycia przeniesionych działań cypryjskich. Ponadto dokapitalizowanie byłoby dostępne dla każdego greckiego banku, który nabyłby przeniesione działania cypryjskie. Oferta banku, przedstawiona do zatwierdzenia HFSF, uwzględniała dokapitalizowanie przez HFSF. Kapitał dla greckich banków był wówczas ograniczony i bez obietnicy dokapitalizowania żaden z nich nie nabyłby przeniesionych działań cypryjskich. W związku z tym nawet jeżeli bank jest formalnym odbiorcą kapitału HFSF Komisja uważa, że beneficjentem pomocy państwa są przeniesione działania cypryjskie, ponieważ środek umożliwia ich sprzedaż bankowi greckiemu. Bez dokapitalizowania banku działalności tej nie nabyłby bank grecki. Pozostałaby ona w rękach grup borykających się z ogromnymi problemami (zarówno Cyprus Popular Bank, jak i Bank of Cyprus były poddane restrukturyzacji i uporządkowanej likwidacji w związku z ich dużym zapotrzebowaniem kapitałowym), w związku z czym prawdopodobnie upadłaby lub przynajmniej ucierpiałaby z powodu dużego odpływu depozytów. Jeśli chodzi o występowanie korzyści, Komisja zauważa też, że dokapitalizowanie banku przez HFSF jest niezgodne z zasadą prywatnego inwestora: w tak niepewnej sytuacji jak wówczas, prywatny inwestor prowadzący działalność w normalnych warunkach rynkowych nie zobowiązałby się do zasilenia banku w przyszłości znacznymi środkami kapitałowymi, nie znając uprzednio warunków przyszłego zastrzyku kapitałowego (czyli ceny emisji).
(174)
Ponadto środek jest na pierwszy rzut oka selektywny, ponieważ ma zastosowanie wyłącznie do przeniesionych działań cypryjskich (z których każde stanowi przedsiębiorstwo), a nie do żadnego innego przedsiębiorstwa.
(175)
I w końcu, przeniesione działania cypryjskie, czyli greckie oddziały trzech banków cypryjskich, konkurują z innymi bankami, w tym z jednostkami zależnymi banków zagranicznych prowadzącymi działalność w Grecji lub potencjalnie zainteresowanymi wejściem na rynek grecki. Ratowanie tych działań zakłóca zatem konkurencję i wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(176)
W związku z powyższym Komisja stwierdza, że dokapitalizowanie banku przez HFSF w kwocie 524 mln EUR stanowi pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
Beneficjent pomocy państwa
(177)
Jak już wyjaśniono w motywie 173, Komisja uważa przeniesione działania cypryjskie za beneficjenta obligacji EFSF przekazanych przez HFSF.
(178)
Co więcej, jak już wyjaśniono w motywach 71 i 173, nabycie przeniesionych działań cypryjskich, czyli greckich oddziałów trzech banków cypryjskich, przez inny bank było koniecznością podyktowaną względami stabilności finansowej, a przede wszystkim bardzo trudną sytuacją banków cypryjskich. Sprzedaż przeniesionych działań cypryjskich oraz to, czy sprzedaż skutkuje pomocą państwa na rzecz nabywcy, czyli banku, należy zatem analizować na podstawie sekcji komunikatu w sprawie restrukturyzacji zatytułowanej „Przywrócenie rentowności poprzez sprzedaż banku” (90).
(179)
W celu zrealizowania tej sprzedaży Bank of Greece postanowił skontaktować się tylko z największymi krajowymi bankami funkcjonującymi w Grecji, z których tylko bank i dwa inne banki złożyły niewiążące oferty. Bank jest jedynym oferentem, który przedstawił ważną wiążącą ofertę. Nieliczni nabywcy, z którymi się skontaktowano, nie mogą wykluczyć, że przetarg był otwarty, ponieważ w uzasadniony sposób nie można było spodziewać się formalnych ofert od innych inwestorów. Istotnie, z uwagi na ówczesną finansową niestabilność greckiego systemu bankowego, który odnotował duże straty kredytowe z powodu głębokiej i przedłużającej się recesji, banki zagraniczne prowadzące działalność w Grecji pozbywały się lub były bliskie pozbycia się greckiej działalności (np. Geniki, MBG, Emporiki Bank). Inaczej ujmując, opuszczały grecki rynek i nie szukały nowych możliwości inwestycyjnych w Grecji. Ponadto racjonalne jest założenie, że działalnością taką zainteresowany mógł być wyłącznie inwestor mający możliwość szybkiego ustabilizowania nabytej działalności i zapewnienia jej rentowności - tj. duża grupa bankowa. I w końcu, z powodu bardzo krótkiego czasu na zamknięcie sprzedaży - spowodowanego kryzysem finansowym, podczas którego sprzedające banki funkcjonowały - udział zagranicznych banków lub innego rodzaju inwestorów w procedurze sprzedaży był wysoce nieprawdopodobny, ponieważ inwestorzy tacy, przed złożeniem formalnej oferty, chcieliby poddać oferowane do sprzedaży aktywa badaniu due dilligence.
(180)
W związku z tym Komisja stwierdza, że cena sprzedaży przeniesionych działań cypryjskich była ceną rynkową i można wykluczyć pomoc na rzecz nabywcy, czyli banku.
6.2.2. Podstawa prawna oceny zgodności
(181)
Artykuł 107 ust. 3 lit. b) Traktatu upoważnia Komisję do ustalenia, czy pomoc jest zgodna ze wspólnym rynkiem, jeżeli ma na celu „zaradzenie poważnym zaburzeniom w gospodarce państwa członkowskiego”.
(182)
Komisja przyznała, że globalny kryzys finansowy może skutkować poważnymi zaburzeniami w gospodarce państwa członkowskiego, a środki zapewniające bankom wsparcie mogą tym zaburzeniom zaradzić. Potwierdzono to w komunikacie bankowym z 2008 r., komunikacie w sprawie dokapitalizowania oraz komunikacie w sprawie restrukturyzacji. Komisja podtrzymuje opinię, że w świetle ponownego napięcia na rynkach finansowych spełniono wymogi dotyczące pomocy państwa, która ma zostać zatwierdzona na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu. Komisja potwierdziła to stanowisko, przyjmując komunikat w sprawie przedłużenia w 2011 r. (91) oraz komunikat bankowy w roku 2013 (92).
(183)
Jeśli chodzi o grecką gospodarkę, w swoich decyzjach zatwierdzających i przedłużających program wsparcia finansowego banków greckich, jak również zatwierdzając środki pomocy przyznane przez Grecję poszczególnym bankom (93), Komisja potwierdziła zagrożenie poważnymi zaburzeniami w gospodarce greckiej oraz stosowność wsparcia banków przez państwo w celu zaradzenia tym zaburzeniom. W związku z powyższym podstawą prawną oceny środków pomocy powinien być art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu.
(184)
Podczas kryzysu finansowego Komisja opracowała kryteria dotyczące zgodności różnego rodzaju środków pomocy. Zasady oceny środków pomocy najpierw ustanowiono w komunikacie bankowym z 2008 r.
(185)
Zgodnie z pkt 15 komunikatu bankowego z 2008 r. pomoc uważa się za zgodną na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, jeżeli spełnia ona ogólne kryteria zgodności:
a)
Stosowność: pomoc musi być dobrze ukierunkowana, aby umożliwić skuteczne osiągnięcie celu, jakim jest zaradzenie poważnemu zaburzeniu gospodarki. Nie będzie to miało miejsca, jeśli środek nie będzie odpowiedni w celu zaradzenia danym zaburzeniom.
b)
Konieczność: Zastosowanie środka o określonej kwocie i postaci musi być konieczne do osiągnięcia celu. Jego kwota musi zatem być minimalną kwotą niezbędną do osiągnięcia celu, a jego forma musi być najbardziej odpowiednia do zaradzenia zaburzeniom.
c)
Proporcjonalność: należy zachować odpowiednią równowagę między pozytywnymi skutkami wynikającymi z zastosowania środka a zakłóceniami konkurencji, tak by zakłócenia te ograniczały się do minimum niezbędnego do osiągnięcia celów leżących u podstaw zastosowanego środka.
(186)
Podczas kryzysu finansowego Komisja opracowała kryteria dotyczące zgodności różnego rodzaju środków pomocy. Zasady oceny środków pomocy najpierw ustanowiono w komunikacie bankowym z 2008 r.
(187)
W komunikacie w sprawie dokapitalizowania określono dalsze wytyczne dotyczące poziomu wynagrodzenia wymaganego w odniesieniu do zastrzyków kapitałowych ze strony państwa.
(188)
I wreszcie, w komunikacie w sprawie restrukturyzacji Komisja wyjaśniła, w jaki sposób będzie oceniała plany restrukturyzacji. W swojej ocenie planu restrukturyzacji banku na podstawie komunikatu w sprawie restrukturyzacji Komisja uwzględni wszystkie środki wymienione w tabeli 11.
6.2.3. Zgodność środka pomocy C z komunikatem bankowym z 2008 r. oraz komunikatem w sprawie dokapitalizowania
6.2.3.1. Stosowność
(189)
W kwestii stosowności środka, czyli zobowiązania HFSF do dokapitalizowania banku w kwocie 524 mln EUR, Komisja uważa, że środek jest stosowny, ponieważ umożliwił sprzedaż bankowi greckich operacji trzech banków cypryjskich.
(190)
W przypadku braku tego środka żaden z greckich banków, łącznie z bankiem, nie chciałby przejąć przeniesionych działań cypryjskich w czasie, gdy żaden bank spoza Grecji nie chciał wchodzić na ten rynek. Jeżeli przeniesione działania cypryjskie nie zostałyby przejęte, działania te, zwłaszcza depozyty greckich oddziałów, znalazłyby się w sytuacji zagrożenia. Środek zapewniał zatem utrzymanie stabilności finansowej w Grecji. Na tej podstawie Komisja stwierdza, że jest to właściwy środek pomocy na ratowanie.
6.2.3.2. Konieczność
(191)
Zgodnie z komunikatem bankowym z 2008 r. zastosowanie środka o określonej kwocie i postaci musi być konieczne do osiągnięcia celu tego środka. Przykładowo oznacza to, że zastrzyk kapitałowy musi być w minimalnej kwocie koniecznej do osiągnięcia tego celu.
(192)
W czasie, kiedy greckie banki borykały się z dużymi trudnościami w znalezieniu kapitału, środek pokrywał zapotrzebowanie kapitałowe wynikające z zapłacenia ceny zakupu z tytułu przejęcia przeniesionych działań cypryjskich, umożliwiając tym samym to przejęcie.
(193)
Ponadto Komisja pozytywnie ocenia fakt, że pomoc miała formę zastrzyku kapitałowego w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013, ponieważ HFSF nie udzielił bankowi dotacji, lecz otrzymał akcje zwykłe o takiej samej wartości.
(194)
Środek jest zatem konieczny do osiągnięcia celu, jakim jest ograniczenie zaburzeń w greckim systemie bankowym oraz w całej gospodarce.
6.2.3.3. Proporcjonalność
(195)
Działania objęte pomocą sprzedano po ogłoszeniu przez władze greckie zaproszenia do składania ofert. Ponadto przejęte działania zostały szybko zintegrowane z działalnością banku. Pomoc nie doprowadziła do pozostawienia objętych nią działań w roli odrębnych konkurentów na rynku.
(196)
Ponadto kwota pomocy była stosunkowo mała, ponieważ odpowiada mniej więcej 3 % kredytów netto ogółem podlegających przeniesionym działaniom cypryjskim (lub około 3 % aktywów ważonych ryzykiem objętych tymi działaniami) (94).
(197)
W związku z powyższym Komisja uważa, że środek opracowano w sposób minimalizujący niepożądane zakłócenia konkurencji.
6.2.3.4. Wnioski dotyczące zgodności z komunikatem bankowym z 2008 r. oraz komunikatem w sprawie dokapitalizowania
(198)
Na podstawie analizy przedstawionej w motywach 189-197 stwierdza się, że dokapitalizowanie banku przez HFSF w kwocie 524 mln EUR było odpowiednie, konieczne do ograniczenia zaburzeń w greckim systemie bankowym i całej gospodarce oraz zostało opracowane w sposób minimalizujący niepożądane zakłócenia konkurencji, jak również jest zgodne z komunikatem bankowym z 2008 r. i komunikatem w sprawie dokapitalizowania.
6.2.4. Zgodność środka pomocy z komunikatem w sprawie restrukturyzacji
(199)
Jak wyjaśniono w motywie 178 sprzedaż przeniesionych działań cypryjskich podlega sekcji komunikatu w sprawie restrukturyzacji zatytułowanej „Przywrócenie rentowności poprzez sprzedaż banku”. Zgodnie z pkt 17 komunikatu w sprawie restrukturyzacji, w przypadku sprzedaży znajdującego się w trudnej sytuacji banku innej instytucji finansowej należy przestrzegać wymogów rentowności, wkładu własnego i ograniczonego zakłócenia konkurencji.
6.2.4.1. Przywrócenie długoterminowej rentowności przeniesionych działań cypryjskich poprzez sprzedaż
(200)
Punkt 17 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stanowi, że sprzedaż znajdującego się w trudnej sytuacji banku innej instytucji finansowej może pomóc przywrócić długoterminową rentowność, jeśli nabywcą jest przedsiębiorstwo rentowne i zdolne do przejęcia banku w trudnej sytuacji, jak również może to przyczynić się do przywrócenia zaufania do rynku.
(201)
Bank z powodzeniem zintegrował przeniesione działania cypryjskie ze swoją działalnością. Jak stwierdzono w sekcji 7.6, bank można uznać za podmiot rentowny na podstawie planu jego restrukturyzacji. Przekazanie bankowi przeniesionych działań cypryjskich umożliwia zatem przywrócenie długoterminowej rentowności tych działań.
6.2.4.2. Wkład własny i podział obciążenia
(202)
W kwestii udziału akcjonariuszy trzech banków cypryjskich w kosztach restrukturyzacji Komisja zwraca uwagę na fakt, że wspomniane trzy banki cypryjskie nie sprzedały przeniesionych działań cypryjskich w cenie ich wartości księgowej, lecz na podstawie wartości skorygowanej według raportu PIMCO. Co więcej, nawet po dokonaniu tej korekty trzy banki cypryjskie przekazały bankowi więcej aktywów niż pasywów. W związku z tym dostatecznie podzielono obciążenie akcjonariuszy, ponieważ stratę na wartości przeniesionych działań cypryjskich poniosły podmioty dokonujące sprzedaży tych działań.
6.2.4.3. Środki ograniczające zakłócenia konkurencji
(203)
Jeśli chodzi o środki ograniczające zakłócenia konkurencji, pkt 30 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stanowi, że „punktem wyjścia dla oceny Komisji dotyczącej konieczności podjęcia takich środków są wielkość, skala i zakres działań, jakie prowadził będzie bank po zrealizowaniu wiarygodnego planu restrukturyzacji […]. po pierwsze od kwoty pomocy oraz warunków i okoliczności, w jakich ją przyznano, a po drugie od cech rynku lub rynków, na których bank będący beneficjentem pomocy będzie działał”.
(204)
Zgodnie z informacją przedstawioną w motywie 196 kwota pomocy odpowiada około 3 % aktywów ważonych ryzykiem objętych przeniesionymi działaniami cypryjskimi. Komisja uważa zatem, że jest ona stosunkowo mała, jeżeli uwzględnić fakt, że kwota ta umożliwiła sprzedaż przeniesionych działań cypryjskich oraz, jak wyjaśniono w motywie 190, zapewniła utrzymanie stabilności finansowej w Grecji.
(205)
W następstwie sprzedaży przeniesionych działań cypryjskich oddziały greckie nie występowały już w charakterze samodzielnych konkurentów, ponieważ zostały całkowicie zintegrowane z bankiem.
(206)
Komisja stwierdza brak niepożądanych zakłóceń konkurencji z uwagi na stosunkowo małą kwotę pomocy na rzecz przeniesionych działań cypryjskich oraz z uwagi na fakt, że nie będą one już stanowiły samodzielnej konkurencji.
6.2.4.4. Wnioski dotyczące zgodności z komunikatem w sprawie restrukturyzacji
(207)
Na podstawie analizy przedstawionej w motywach 199-206 stwierdza się, że sprzedaż przeniesionych działań cypryjskich i ich integracja z działaniami banku zapewniają długoterminową rentowność tych działań, pomoc ograniczono do koniecznego minimum, a niepożądane zakłócenia konkurencji nie występują, zgodnie z komunikatem w sprawie restrukturyzacji.
(208)
Dokapitalizowanie banku przez HFSF w kwocie 524 mln EUR należy zatem uznać za zgodne z rynkiem wewnętrznym.
7. OCENA POMOCY PRZYZNANEJ BANKOWI
7.1. ISTNIENIE I KWOTA POMOCY
(209)
Komisja musi ustalić istnienie pomocy państwa na rzecz banku w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu.
7.1.1. Istnienie pomocy w środkach przyznanych w ramach programu wsparcia finansowego banków greckich
7.1.1.1. Pomoc państwa na utrzymanie płynności finansowej w ramach środków w formie gwarancji i państwowych pożyczek obligacyjnych (środek L1)
(210)
W decyzjach zatwierdzających i przedłużających program wsparcia finansowego banków greckich (95) Komisja uznała już, że wsparcie na utrzymanie płynności finansowej w ramach tego programu stanowi pomoc. W 2011 r. bank wyemitował obligacje gwarantowane przez państwo o łącznej wartości 9,9 mld EUR. Grecja pożyczyła też bankowi 1 289 mln EUR w obligacjach państwowych. Na koniec marca 2014 r. kwoty należne z tytułu obligacji gwarantowanych przez państwo oraz obligacji państwowych wynosiły odpowiednio 9,9 mld EUR i 1 024 mln EUR (96). Przyszłe wsparcie na utrzymanie płynności finansowej, przyznane w ramach programu wsparcia finansowego banków greckich, również stanowiłoby pomoc.
7.1.1.2. Dokapitalizowanie przez państwo przyznane w ramach środka polegającego na dokapitalizowaniu (środek A)
(211)
W decyzji z dnia 19 listopada 2008 r. w sprawie programu wsparcia finansowego banków greckich Komisja uznała już, że dokapitalizowania, które mają zostać przyznane w ramach danego środka polegającego na dokapitalizowaniu, stanowią pomoc. Bank otrzymał 750 mln EUR w akcjach uprzywilejowanych, co stanowi 2,1 % aktywów banku ważonych ryzykiem (97).
7.1.2. Istnienie pomocy w AWP gwarantowanym przez państwo (środek L2)
(212)
W pkt 51 komunikatu bankowego z 2008 r. Komisja wyjaśniła, że przekazanie środków banku centralnego instytucji finansowej nie stanowi pomocy, jeżeli spełniono cztery warunki dotyczące wypłacalności instytucji finansowej, zabezpieczenia operacji, odsetek pobieranych od instytucji finansowej oraz braku kontrgwarancji państwowej. Ponieważ przyznane bankowi AWP gwarantowane przez państwo nie spełnia tych wszystkich czterech warunków, zwłaszcza z uwagi na fakt, że jest gwarantowane przez państwo oraz przyznane w połączeniu z innymi środkami wsparcia, nie można uznać, że AWP gwarantowane przez państwo nie stanowi pomocy państwa.
(213)
AWP gwarantowane przez państwo spełnia wymogi ustanowione w art. 107 ust. 1 Traktatu. Po pierwsze dlatego, że środek obejmuje gwarancję państwa na korzyść Bank of Greece, w związku z czym to państwo poniesie wszelkie straty. Środek zatem obejmuje zasoby państwowe. AWP umożliwia bankom otrzymanie finansowania w czasie, gdy nie mają one dostępu do rynku międzybankowego oraz regularnych operacji refinansujących w ramach Eurosystemu. AWP gwarantowane przez państwo przyznaje zatem bankowi korzyść. Ponieważ AWP gwarantowane przez państwo ogranicza się do sektora bankowego, środek ten jest selektywny. AWP gwarantowane przez państwo zakłóca konkurencję, gdyż umożliwia bankowi kontynuowanie działalności na rynku, pozwala mu uniknąć niewywiązania się z zobowiązań i konieczności opuszczenia rynku. Mając na uwadze, że bank prowadzi działalność w innych państwach członkowskich, a instytucje finansowe z innych państw członkowskich prowadzą działalność w Grecji lub mogą być zainteresowane prowadzeniem działalności w Grecji, korzyść przyznana bankowi wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(214)
Na podstawie powyższych okoliczności Komisja stwierdza, że AWP gwarantowane przez państwo (środek L2) stanowi pomoc państwa. Kwota AWP gwarantowanego przez państwo różniła się na przestrzeni czasu. W dniu 31 grudnia 2012 r. wynosiło około 31,4 mld EUR. Po gwałtownym spadku w 2013 r. na koniec tego roku wyniosło zaledwie 750 mln EUR.
7.1.3. Istnienie pomocy w środkach przyznanych za pośrednictwem HFSF
7.1.3.1. Pierwsze dokapitalizowanie pomostowe (środek B1)
(215)
W sekcji 5.1 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja już stwierdziła, że pierwsze dokapitalizowanie pomostowe stanowi pomoc państwa. Otrzymany kapitał wynosił 4,7 mld EUR.
7.1.3.2. Drugie dokapitalizowanie pomostowe (środek B2)
(216)
Środek B2 wdrożono z wykorzystaniem zasobów HFSF, które obejmują zasoby państwowe, jak wyjaśniono w motywie 65 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank.
(217)
Jeśli chodzi o występowanie korzyści, środek B2 zwiększył współczynnik kapitałowy banku do poziomu, który umożliwił bankowi kontynuację działalności na rynku oraz dostęp do finansowania w ramach Eurosystemu. Ponadto na wynagrodzenie wynikające ze środka B2 składały się narosłe odsetki od obligacji EFSF i dodatkowa opłata w wysokości 1 %. Ponieważ wynagrodzenie to jest wyraźnie niższe od wynagrodzenia z tytułu podobnych instrumentów kapitałowych na rynku, bank z pewnością nie mógłby pozyskać takiego kapitału na takich warunkach na rynku. Środek B2 przyznał zatem bankowi korzyść z zasobów państwa. Mając na uwadze, że środek udostępniono wyłącznie bankowi, ma on charakter selektywny.
(218)
Środek B2 umocnił pozycję banku, dostarczając mu zasobów finansowych koniecznych do dalszego spełniania wymogów kapitałowych, prowadząc tym samym do zakłócenia konkurencji. Mając na uwadze, że bank prowadzi działalność na rynkach bankowych w innych państwach członkowskich, a instytucje finansowe z innych państw członkowskich prowadzą działalność w Grecji lub mogą być zainteresowane prowadzeniem działalności w Grecji, środek B2 wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi.
(219)
Komisja uważa, że środek B2 stanowi pomoc państwa. Został zgłoszony jako pomoc przez władze krajowe. Otrzymany kapitał wynosił 1 553 mln EUR.
7.1.3.3. Pisemne zobowiązanie (środek B3)
(220)
Za sprawą środka B3 HFSF zobowiązał się przekazać dodatkowy kapitał konieczny do sfinalizowania dokapitalizowania banku w kwocie wymaganej przez Bank of Greece w ramach testu warunków skrajnych 2012. HFSF otrzymuje swoje zasoby od państwa. Pisemne zobowiązanie dotyczy zatem zasobów państwowych. Okoliczności, w jakich HFSF może przyznać wsparcie instytucjom finansowym dokładnie określa prawo, które również przewiduje ograniczenia w odniesieniu do tych okoliczności. Wykorzystanie tych zasobów państwa można zatem przypisać państwu. HFSF zobowiązał się przekazać dodatkowy kapitał w maksymalnej kwocie 1 082 mln EUR.
(221)
Pisemne zobowiązanie przyznawało bankowi korzyść, ponieważ dawało deponentom pewność, że bank będzie w stanie zgromadzić całą potrzebną mu kwotę kapitału, czyli HFSF przekaże bankowi kapitał, którego ten nie pozyskałby na rynku. Zobowiązanie to ułatwiło też pozyskanie prywatnego kapitału na rynku, ponieważ inwestorzy mieli pewność, że jeżeli bank nie zgromadzi części kapitału na rynku, otrzyma ją od HFSF. Żaden prywatny inwestor nie zgodziłby się złożyć zobowiązania bez znajomości warunków dokapitalizowania, a bank nie miał wówczas dostępu do rynków kapitałowych. Korzyść ta jest selektywna, ponieważ nie przyznano jej wszystkim bankom, które prowadzą działalność w Grecji.
(222)
Mając na uwadze, że bank prowadzi działalność w innych państwach członkowskich, a instytucje finansowe z innych państw członkowskich prowadzą działalność w Grecji lub mogą być zainteresowane prowadzeniem działalności w Grecji, środek B3 również może wpływać na wymianę handlową między państwami członkowskimi i zakłócać konkurencję.
(223)
Środek B3 stanowi zatem pomoc i został zgłoszony przez władze greckie jako pomoc państwa.
7.1.3.4. Udział HFSF w dokapitalizowaniu wiosennym 2013 w celu pokrycia zapotrzebowania kapitałowego stwierdzonego w teście warunków skrajnych 2013 (środek B4)
(224)
Udział HFSF w dokapitalizowaniu wiosennym 2013 w celu pokrycia zapotrzebowania kapitałowego stwierdzonego w teście warunków skrajnych 2012 (środek B4) to częściowe przekształcenie pierwszego i drugiego dokapitalizowania (środki B1 i B2) w dokapitalizowanie stałe w kwocie 5 891 mln EUR w akcjach zwykłych. Ponieważ środek B4 stanowi częściowe przekształcenie pomocy już przyznanej, nadal dotyczy zasobów państwowych, ale nie zwiększa nominalnej kwoty pomocy. Dana nominalna wartość pomocy zwiększa jednak korzyść banku (zakłócając tym samym w większym stopniu konkurencję), ponieważ stanowi dokapitalizowanie stałe, a nie tymczasowe jak w przypadku środków B1 i B2.
(225)
Komisja zauważa, że wsparcia takiego nie udzielono wszystkim bankom prowadzącym działalność w Grecji. W kwestii zakłóceń konkurencji i wpływu na wymianę handlową Komisja przykładowo zwraca uwagę na fakt, że pomoc pozwoliła bankowi kontynuować operacje w innych państwach członkowskich. Likwidacja banku doprowadziłaby do zakończenia działalności za granicą w drodze likwidacji tych działań lub ich sprzedaży. Ponadto w Grecji prowadziły działalność niektóre banki z innych państw członkowskich. Środek zakłóca zatem konkurencję i wpływa na wymianę handlową między państwami członkowskimi. W związku z tym Komisja uważa, że środek B4 stanowi pomoc państwa.
7.1.3.5. Wnioski dotyczące środków B1, B2, B3 i B4
(226)
Środki B1, B2, B3 i B4 stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Kwota pomocy państwa zawarta w środkach B1, B2 i B3 wynosi 7 335 mln EUR. Jak wskazano w sekcji 7.1.3.3, z uwagi na fakt, że w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013 bank pozyskał prywatny kapitał w kwocie 1 444 mln EUR, w stałe dokapitalizowanie (środek B4) przekształcono jedynie część pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego (środki B1 i B2). Dodatkowy kapitał w kwocie 1 082 mln EUR (środek B3), do przekazania którego zobowiązał się HFSF, nie był konieczny i w związku z tym nie został wypłacony. Kwota, którą wypłacono jako wsparcie ze strony państwa była zatem jedynie sumą pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego, wynoszącą 6 253 mln EUR, a część tej pomocy zwrócono w ciągu sześciu miesięcy w trakcie dokapitalizowania wiosennego 2013 (środek B4), ponieważ udział prywatny przekroczył kwotę pisemnego zobowiązania.
(227)
W pkt 31 komunikatu w sprawie restrukturyzacji wskazano, że oprócz bezwzględnej kwoty pomocy Komisja musi uwzględnić pomoc „w stosunku do aktywów banku ważonych ryzykiem”. Środki B1, B2 i B3 przyznano w ciągu jednego roku, od kwietnia 2012 r. do maja 2013 r. W okresie tym aktywa banku ważone ryzykiem bardzo wzrosły za sprawą kolejnych przejęć. Rodzi się zatem pytanie co do stopnia wykorzystania aktywów ważonych ryzykiem, a dokładniej - czy pomoc państwa należy oceniać przez odniesienie do aktywów ważonych ryzykiem według stanu z początku lub z końca danego okresu. Środki B1, B2 i B3 mają na celu pokrycie zapotrzebowania kapitałowego określonego przez Bank of Greece w marcu 2012 r. (test warunków skrajnych 2012). Ujmując inaczej, zapotrzebowanie kapitałowe, któremu miały sprostać dane środki pomocy państwa, istniało już w marcu 2012 r. Komisja uważa zatem, że kwotę pomocy zawartą w środkach B1, B2 i B3 należy porównać z aktywami banku ważonymi ryzykiem według stanu na dzień 31 marca 2012 r. Przypomina się również, że po marcu 2012 r. i do czasu dokapitalizowania wiosennego 2013 Bank of Greece nie uwzględnił przejęć dokonanych przez greckie banki, by skorygować ich zapotrzebowanie kapitałowe w górę lub w dół. Element ten dodatkowo dowodzi, że środki B1, B2 i B3 były środkami pomocy dobranymi do parametrów banku istniejących na dzień 31 marca 2012 r.
(228)
Pomoc przyznana bankowi stanowiła sumę pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego (środki B1 i B2) i kwoty objętej zobowiązaniem HFSF (środek B3), czyli 7 335 mln EUR lub 21,5 % aktywów banku ważonych ryzykiem na dzień 31 marca 2012 r.
(229)
Pomoc wypłacona bankowi stanowiła sumę pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego (środki B1 i B2), czyli 6 253 mln EUR lub 18,4 % aktywów banku ważonych ryzykiem na dzień 31 marca 2012 r.
(230)
Z uwagi na fakt, że bank zdołał pozyskać kapitał prywatny, kwota, którą HFSF ostatecznie zasilił bank w formie akcji zwykłych wyniosła 5 891 mln EUR, co stanowi 17,3 % aktywów banku ważonych ryzykiem na dzień 31 marca 2012 r.
7.1.4. Wnioski dotyczące istnienia pomocy i łącznej kwoty pomocy otrzymanej przez bank
(231)
Środki A, B1, B2, B3, B4, L1 i L2 stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu. Środki te podsumowano w tabeli 11.
Tabela 11
Pomoc otrzymana przez bank ogółem
Ref.
Środek
Rodzaj środka pomocy
Kwota pomocy
Pomoc/aktywa ważone ryzykiem
A
Akcje uprzywilejowane
Wsparcie kapitałowe
750 mln EUR
2,1 %
B1
B2
B3
Pierwsze dokapitalizowanie pomostowe
Drugie dokapitalizowanie pomostowe
Pisemne zobowiązanie
Wsparcie kapitałowe
4 700 mln EUR
1 553 mln EUR
1 082 mln EUR
13,8 %
4,5 %
3,2 %
Pomoc kapitałowa przyznana bankowi ogółem A + B1 + B2 + B3
8 085 mln EUR
23,7 %
Pomoc wypłacona bankowi ogółem A + B1 + B2
7 003 mln EUR
21,6 %
B4
Dokapitalizowanie
Wsparcie kapitałowe
5 891 mln EUR
17,3 %
Pomoc wypłacona bankowi ogółem pomniejszona o pomoc zwróconą w ciągu 6 miesięcy
6 641 mln EUR
19,4 %
Ref.
Środek
Rodzaj środka pomocy
Nominalna kwota pomocy
L1
Wsparcie na utrzymanie płynności finansowej
Gwarancja
Pożyczka obligacyjna
Gwarancje: 9,9 mld EUR
Pożyczki obligacyjne: 1,3 mld EUR
L2
AWP gwarantowane przez państwo
Finansowanie i gwarancja
31,4 mld EUR
Pomoc na utrzymanie płynności finansowej przyznana bankowi ogółem
42,6 mld EUR
7.2. PODSTAWA PRAWNA OCENY ZGODNOŚCI
(232)
Jak stwierdzono w motywie 183, podstawą prawną oceny środków pomocy powinien być art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu (98).
(233)
Podczas kryzysu finansowego Komisja opracowała kryteria dotyczące zgodności różnego rodzaju środków pomocy. Zasady oceny środków pomocy najpierw ustanowiono w komunikacie bankowym z 2008 r.
(234)
Wskazówki dotyczące środków polegających na dokapitalizowaniu można znaleźć w komunikacie w sprawie dokapitalizowania oraz w komunikacie w sprawie przedłużenia z 2011 r.
(235)
W komunikacie w sprawie restrukturyzacji określono przyjęte przez Komisję podejście do oceny planów restrukturyzacji, zwłaszcza do potrzeby przywrócenia rentowności, w celu zapewnienia odpowiedniego wkładu ze strony beneficjenta oraz ograniczenia zakłóceń konkurencji.
(236)
Ramy te uzupełniono komunikatem bankowym z 2013 r., który ma zastosowanie do środków pomocy zgłoszonych lub przyznanych bez uprzedniego ich zatwierdzenia przez Komisję po dniu 31 lipca 2013 r.
7.2.1. Podstawa prawna oceny zgodności wsparcia na utrzymanie płynności finansowej (środek L1)
(237)
Otrzymane już przez bank wsparcie na utrzymanie płynności finansowej ostatecznie zatwierdzono za sprawą kolejnych decyzji zatwierdzających środki objęte programem wsparcia finansowego banków greckich oraz ich kolejnych zmian i przedłużeń (99). Jakiekolwiek wsparcie na utrzymanie płynności finansowej banku będzie mogło być przyznawane w ramach programu, który Komisja w należyty sposób zatwierdzi. Przed przyznaniem takiej pomocy Komisja będzie musiała zatwierdzić jej warunki, zatem pomoc taka nie wymaga dokładniejszej oceny w ramach niniejszej decyzji.
7.2.2. Podstawa prawna oceny zgodności akcji uprzywilejowanych (środek A)
(238)
Dokapitalizowane w formie akcji uprzywilejowanych (środek A) z 2009 r. przyznano w ramach środka polegającego na dokapitalizowaniu, objętego programem wsparcia finansowego banków greckich, który zatwierdzono w 2008 r. na podstawie komunikatu bankowego z 2008 r. Nie trzeba zatem ponownie oceniać go w kontekście komunikatu bankowego z 2008 r., lecz jedynie w kontekście komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
7.2.3. Podstawa prawna oceny zgodności AWP gwarantowanego przez państwo (środek L2)
(239)
Zgodność AWP gwarantowanego przez państwo (środek L2) należy najpierw ocenić na podstawie komunikatu bankowego z 2008 r. oraz komunikatu w sprawie przedłużenia z 2011 r. Każde AWP gwarantowane przez państwo przyznane bez uprzedniego zatwierdzenia przez Komisję po 31 lipca 2013 r. podlega komunikatowi bankowemu z 2013 r.
7.2.4. Podstawa prawna oceny zgodności dokapitalizowań przez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4)
(240)
Zgodność dokapitalizowań przez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4), zwłaszcza w kontekście wynagrodzenia, należy najpierw ocenić na podstawie komunikatu bankowego z 2008 r., komunikatu w sprawie dokapitalizowania oraz komunikatu w sprawie przedłużenia z 2011 r. W decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja poddała w wątpliwość zgodność środka B1 z tymi komunikatami. Ponieważ środki te wdrożono przed 1 sierpnia 2013 r., nie podlegają one komunikatowi bankowemu z 2013 r. Zgodność dokapitalizowań przez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4) należy również ocenić na podstawie komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
7.3. ZGODNOŚĆ ŚRODKA L2 Z KOMUNIKATEM BANKOWYM Z 2008 r., KOMUNIKATEM W SPRAWIE DOKAPITALIZOWANIA ORAZ Z KOMUNIKATEM W SPRAWIE PRZEDŁUŻENIA Z 2011 r.
(241)
Aby pomoc była zgodna na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, musi spełniać ogólne kryteria zgodności:
(242)
Ponieważ banki greckie zostały pozbawione dostępu do rynków międzybankowych i całkowicie uzależnione od finansowania przez bank centralny, co wskazano w motywie 37, jak również z uwagi na fakt, że bank nie mógł pożyczyć wystarczającej kwoty w drodze standardowych operacji refinansujących, aby zapewnić sobie dostateczną płynność finansową i tym samym uchronić się przed niewywiązaniem się z zobowiązań, bank polegał na AWP gwarantowanym przez państwo. Komisja uważa środek L2 za właściwy mechanizm w celu zaradzenia poważnym zaburzeniom, które mogłyby powstać wskutek niewywiązania się z zobowiązań przez bank.
(243)
Z uwagi na fakt, że AWP gwarantowane przez państwo niesie ze sobą stosunkowo wysokie koszty finansowania dla banku, bank dysponuje wystarczającym środkiem zachęty, by nie wykorzystywać tego źródła do finansowania rozwoju swojej działalności. Bank musiał zapłacić odsetki wyższe o […] pb od standardowych operacji refinansujących w ramach Eurosystemu. Ponadto bank musiał uiścić opłatę gwarancyjną na rzecz państwa w wysokości […] pb. W konsekwencji łączny koszt AWP gwarantowanego przez państwo jest dla banku dużo wyższy niż zwykłe koszty refinansowania przez EBC. Przede wszystkim różnica między tymi kosztami jest wyższa niż poziom opłaty gwarancyjnej wymagany na podstawie komunikatu w sprawie przedłużenia z 2011 r. Wskutek tego całkowite wynagrodzenie pobierane przez państwo można uznać za dostateczne. Jeśli chodzi o kwotę AWP gwarantowanego przez państwo, Bank of Greece i EBC systematycznie ją weryfikują, uwzględniając przy tym faktyczne potrzeby banku. Ściśle monitorują jej wykorzystanie i dbają, by była ograniczona do niezbędnego minimum. Środek L2 nie skutkuje zatem nadmierną płynnością finansową banku, którą można by wykorzystać w celu finansowania działań zakłócających konkurencję. Jego kwota jest ograniczona do koniecznego minimum.
(244)
Taka dokładna kontrola wykorzystania AWP gwarantowanego przez państwo oraz systematyczne sprawdzanie, czy jego wykorzystanie ogranicza się do minimum, również zapewnia proporcjonalność płynności i nie prowadzi do niepożądanego zakłócenia konkurencji. Komisja zwraca również uwagę na zobowiązanie Grecji, że bank wdroży plan restrukturyzacji ograniczający jego uzależnienie od finansowania przez bank centralny, oraz że bank będzie stosował się do pewnych ograniczeń pod względem postępowania, analizowanych w sekcji 7.6. Czynniki te zapewniają, by uzależnienie od wsparcia na utrzymanie płynności finansowej skończyło się możliwie jak najszybciej i aby pomoc była proporcjonalna.
(245)
W związku z powyższym środek L2 jest zgodny z komunikatem bankowym z 2008 r. oraz komunikatem w sprawie przedłużenia z 2011 r. Z uwagi na fakt, że komunikat bankowy z 2013 r. nie wprowadził dodatkowych wymogów w odniesieniu do gwarancji, środek L2 jest też zgodny z komunikatem bankowym z 2013 r.
7.4. ZGODNOŚĆ ŚRODKÓW B1, B2, B3 I B4 Z KOMUNIKATEM BANKOWYM Z 2008 r., KOMUNIKATEM W SPRAWIE DOKAPITALIZOWANIA, KOMUNIKATEM W SPRAWIE PRZEDŁUŻENIA Z 2011 r. ORAZ Z KOMUNIKATEM BANKOWYM Z 2013 r.
(246)
Jak wskazano w motywie 241 oraz zgodnie z pkt 15 komunikatu bankowego z 2008 r., pomoc uważa się za zgodną na podstawie art. 107 ust. 3 lit. b) Traktatu, jeżeli spełnia ona ogólne kryteria zgodności (100):
(247)
W komunikacie w sprawie dokapitalizowania oraz w komunikacie w sprawie przedłużenia z 2011 r. określono dalsze wytyczne dotyczące poziomu wynagrodzenia wymaganego w odniesieniu do zastrzyków kapitałowych ze strony państwa.
7.4.1. Stosowność środków pomocy
(248)
Komisja uważa, że dokapitalizowania przez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4) są stosowne, ponieważ umożliwiają bankowi spełnienie wymogów kapitałowych. Bez dokapitalizowań przez HFSF bank nie mógłby kontynuować swojej działalności i straciłby dostęp do operacji refinansujących EBC.
(249)
Jeśli chodzi o tę kwestię, w decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja zwróciła uwagę, że bank jest jedną z największych instytucji bankowych w Grecji zarówno pod względem udzielanych kredytów, jak i zgromadzonych depozytów. Jest to więc bank o znaczeniu systemowym dla Grecji. Niewywiązane się przez bank z zobowiązań mogłoby zatem skutkować poważnymi zaburzeniami w gospodarce greckiej. W ówczesnej sytuacji instytucje finansowe w Grecji miały problem z dostępem do finansowania. Brak finansowania ograniczał im możliwość udzielania kredytów na rzecz greckiej gospodarki. Niewywiązanie się banku z zobowiązań doprowadziłoby zatem do jeszcze większych zaburzeń. Ponadto środki B1, B2, B3 i B4 były w dużym stopniu podyktowane programem PSI, wyjątkowo nadzwyczajnym i nieprzewidywalnym zdarzeniem, ale nie wynikały ze złego zarządzania czy podjęcia przez bank zbyt wysokiego ryzyka. W związku z tym środki te mają przede wszystkim wyeliminować skutki programu PSI i przyczynić się do utrzymania stabilności finansowej w Grecji.
(250)
W decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja wyraziła wątpliwość, czy niezwłocznie podjęto wszystkie możliwe działania, aby uniknąć ponownego zapotrzebowania banku na pomoc w przyszłości. Jak wskazano w motywach 140 i 141 niniejszej decyzji, Grecja zobowiązała się do wdrożenia szeregu działań związanych z ładem korporacyjnym i operacjami handlowymi banku. Zgodnie z informacjami podanymi w motywach 115, 116 i 117 bank dokonał też znacznej restrukturyzacji swoich działań i wdrożył liczne środki ograniczenia kosztów. Rozwiało to zatem wątpliwości Komisji.
(251)
W decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank Komisja poddała również w wątpliwość istnienie dostatecznych zabezpieczeń na wypadek objęcia banku kontrolą państwa bądź utrzymania kontroli przez prywatnych akcjonariuszy gdyby większościowy pakiet akcji pozostał w posiadaniu państwa. Zobowiązania, o których mowa w motywach 140 i 141 niniejszej decyzji gwarantują realizację operacji kredytowych banku na zasadach komercyjnych oraz chronią codzienną działalność przed ingerencją ze strony państwa. Ochronę interesów państwa jako głównego akcjonariusza przed podejmowaniem nadmiernego ryzyka przez zarząd banku zapewniają też ramy uzgodnione przez HFSF i bankiem regulujące wzajemne stosunki.
(252)
Środki B1, B2, B3 i B4 zapewniają zatem utrzymanie stabilności finansowej w Grecji. Podjęto istotne działania mające minimalizować przyszłe straty oraz uchronić działalność banku przed ryzykiem niewłaściwego zarządzania. Na tej podstawie Komisja stwierdza, że środki B1, B2, B3 i B4 są stosowne.
7.4.2. Konieczność - ograniczenie pomocy do minimum
(253)
Zgodnie z komunikatem bankowym z 2008 r. zastosowanie środka w określonej kwocie i formie musi być konieczne do osiągnięcia celu tego środka. Oznacza to, że zastrzyk kapitałowy musi posiadać minimalną wysokość konieczną do osiągnięcia tego celu.
(254)
Kwotę wsparcia kapitałowego obliczył Bank of Greece w ramach testu warunków skrajnych z 2012 r., tak aby w okresie 2012-2014 zapewnić utrzymanie współczynnika kapitału podstawowego Tier I banku powyżej określonego poziomu, co odzwierciedlono w tabeli 3. Środki B1, B2, B3 i B4 nie przynoszą zatem bankowi nadmiernego kapitału. Zgodnie z informacjami przedstawionymi w motywie 250 podjęto działania mające ograniczyć ryzyko zapotrzebowania banku na dodatkową pomoc w przyszłości.
(255)
Jeśli chodzi o wynagrodzenie z pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego (środki B1 i B2), Komisja przypomina, że przyznano je odpowiednio w maju 2012 r. i grudniu 2012 r. oraz wypłacono w naturze, w formie obligacji EFSF. Od dnia emisji obligacji EFSF do dnia dokapitalizowania wiosennego 2013 HFSF otrzymał wynagrodzenie w formie narosłych odsetek od obligacji EFSF plus opłata w wysokości 1 % (101). Jak podkreślono w decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank, wynagrodzenie to jest poniżej poziomu 7 %-9 % określonego w komunikacie w sprawie dokapitalizowania. Okres niskiego wynagrodzenia ograniczono jednak do jednego roku w przypadku środka B1 oraz pięciu miesięcy w przypadku środka B2 (czyli do czasu przekształcenia dokapitalizowania pomostowego w standardowe dokapitalizowanie w akcjach zwykłych, czyli środek B4). Chociaż pierwsze i drugie dokapitalizowanie pomostowe nie spowodowało rozwodnienia istniejącego akcjonariatu, dokapitalizowanie wiosenne 2013, polegające na częściowym przekształceniu pierwszego i drugiego dokapitalizowania pomostowego, znacznie rozwodniło majątek wcześniejszych akcjonariuszy, których udział w kapitale własnym banku spadł do 2,3 %. Skończyła się zatem nietypowa sytuacja, która miała miejsce od dnia pierwszego dokapitalizowania pomostowego. Rozwiało to zatem wątpliwości wyrażone w decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank.
(256)
Po drugie, mając na uwadze nietypowe źródło problemów banku, czyli straty spowodowane głównie umorzeniem zadłużenia na korzyść państwa (program PSI i wykup długu, które przyniosły znaczną korzyść państwu, zmniejszając zadłużenie) oraz konsekwencjami przedłużającej się recesji w gospodarce krajowej, Komisja może zgodzić się na takie tymczasowe odstępstwo od standardowych wymogów dotyczących wynagrodzenia, określonych w komunikacie w sprawie dokapitalizowania (102).
(257)
Jeśli chodzi o środek B3, było to zobowiązanie do zasilenia kapitałem w ramach przyszłego podwyższenia kapitału. Zobowiązanie to, złożone w grudniu 2012 r., można było wdrożyć przez faktyczne zasilenie kapitału w maju-czerwcu 2013 r., zaledwie pięć miesięcy później, kiedy bank dążył do podwyższenia swojego kapitału. Ponieważ bank pozyskał prywatnych inwestorów, HFSF nie był zobowiązany zasilać banku kapitałem objętym zobowiązaniem. Z uwagi na krótki okres obejmujący zobowiązanie do przekazania kapitału oraz z przyczyn określonych w motywie 256, dopuszcza się brak wypłaty wynagrodzenia z tytułu tego zobowiązania.
(258)
Jeśli chodzi o środek B4, zgodnie z pkt 8 komunikatu w sprawie przedłużenia z 2011 r. zastrzyki kapitałowe powinny być subskrybowane z uwzględnieniem wystarczającej obniżki cen akcji, po dostosowaniu do „efektu rozwodnienia”, aby zapewnić rozsądną gwarancję odpowiedniego wynagrodzenia dla państwa. Chociaż środek B4 nie przewidywał znacznej obniżki cen akcji po dostosowaniu do „efektu rozwodnienia”, w rzeczywistości znaczna obniżka teoretycznej ceny bez prawa poboru była niemożliwa (103). Przed dokapitalizowaniem wiosennym 2013 kapitalizacja rynkowa banku wynosiła zaledwie kilkaset milionów euro. W tej sytuacji pojawia się pytanie, czy bieżących akcjonariuszy należałoby całkowicie wyeliminować. Komisja zauważa, że cena emisyjna była o 50 % niższa od średniej ceny rynkowej przez ponad pięćdziesiąt dni poprzedzających ustalenie ceny emisyjnej. Komisja zwraca też uwagę na ogrom rozwodnienia istniejącego akcjonariatu, który po dokapitalizowaniu wiosennym 2013 był w posiadaniu zaledwie 2,3 % akcji banku. Jeszcze większy upust od ceny rynkowej miałby zatem niewielki wpływ na wynagrodzenie HFSF. W związku ze szczególną sytuacją opisaną w motywie 256, jak również uwzględniając fakt, że zapotrzebowanie na pomoc w znacznym stopniu wynika z umorzenia zadłużenia na korzyść państwa, Komisja uważa cenę emisyjną akcji subskrybowanych przez państwo za dostatecznie niską.
(259)
HFSF emitował również warranty subskrypcyjne i przyznał po jednym warrancie subskrypcyjnym za każdą nową akcję subskrybowaną przez prywatnego inwestora w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013. HFSF przyznał te warranty nieodpłatnie. Jak wyjaśniono w motywie 106, każdy warrant subskrypcyjny obejmuje prawo zakupu 4,48 akcji HFSF w określonych odstępach czasu i w cenie wykonania. Cena wykonania jest równa cenie subskrypcji HFSF powiększonej o roczną i skumulowaną marżę (4 % w pierwszym roku, 5 % w drugim roku, 6 % w trzecim roku, 7 % w czwartym roku i następnie 8 % w stosunku rocznym dla ostatnich sześciu miesięcy). Wynagrodzenie otrzymane przez HFSF z tytułu posiadanych przez niego akcji odpowiada w rzeczywistości tym poziomom. Wynagrodzenie to jest poniżej poziomu 7 %-9 % określonego w komunikacie w sprawie dokapitalizowania. Ponieważ jednak te warranty subskrypcyjne były podstawowym czynnikiem warunkującym powodzenie emisji praw poboru i plasowania na rynku niepublicznym, zapoczątkowanym przez bank w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013, zdaniem Komisji przedmiotowe warranty subskrypcyjne umożliwiły bankowi zmniejszenie kwoty pomocy o 1 444 mln EUR. Istotnie, z uwagi na niski współczynnik kapitałowy banku przed dokapitalizowaniem oraz wysoce niepewną sytuację w tamtym czasie, dostępne wówczas symulacje wskazywały, że bez warrantów subskrypcyjnych zysk prywatnych inwestorów nie byłby dostateczny i nie wzięliby oni udziału. Z przyczyn wymienionych w motywach 249 i 256, mając na uwadze, że w razie wykonania praw z warrantów subskrypcyjnych wynagrodzenie HFSF byłoby minimalne, a MEFP było ukierunkowane na pozyskanie kilku prywatnych inwestorów w celu utrzymania niektórych banków pod prywatnym zarządem i uniknięcia sytuacji, w której cały sektor bankowy pozostawałby pod kontrolą HFSF, Komisja może zgodzić się na takie odstępstwo od standardowych wymogów dotyczących wynagrodzenia, określonych w komunikacie w sprawie dokapitalizowania. Zgoda ta wynika również z faktu, że ustawa o HFSF, ze zmianami wprowadzonymi w marcu 2014 r., nie przewiduje korekty warrantów subskrypcyjnych w przypadku zwiększenia kapitału zakładowego bez praw poboru, natomiast w razie emisji praw poboru dopuszcza się jedynie korektę ceny wykonania warrantu, której można dokonać wyłącznie ex post i tylko do kwoty zrealizowanych zysków ze sprzedaży praw poboru HFSF. Ponadto złożone przez Grecję zobowiązanie, że każdy wykup warrantów emitowanych przez HFSF poprzedzony będzie wnioskiem do Komisji o wydanie zgody, pozwoli Komisji dopilnować, by potencjalny przyszły wykup nie skutkował dalszym zmniejszeniem wynagrodzenia HFSF oraz zwiększeniem wynagrodzenia posiadaczy warrantów.
(260)
Jeśli chodzi o fakt, że akcje HFSF są bez prawa głosu, Komisja przypomina, że zapotrzebowanie na pomoc nie wynika głównie z podejmowania nadmiernego ryzyka. Ponadto MEFP miało na celu utrzymanie niektórych banków pod prywatnym zarządem. Co więcej, przed podejmowaniem nadmiernego ryzyka przez prywatnych menedżerów w przyszłości chronią ramy regulujące wzajemne stosunki oraz automatyczne przywrócenie praw głosu w razie niewdrożenia planu restrukturyzacji. I wreszcie, PSI oraz wykup w grudniu 2012 r. stanowią pewnego rodzaju wynagrodzenie państwa, którego zadłużenie względem banku zmniejszyło się o kilka miliardów euro. Z tych wszystkich powodów Komisja może zgodzić się, aby HFSF otrzymał akcje bez prawa głosu. W związku z powyższym Komisja stwierdza, że środek B4 był konieczny.
(261)
Podsumowując, środki B1, B2, B3 i B4 w określonej kwocie i formie są konieczne jako pomoc na ratowanie.
7.4.3. Proporcjonalność - środki ograniczające negatywne efekty zewnętrzne
(262)
Bank otrzymał pomoc państwa w bardzo wysokiej kwocie. Sytuacja ta może zatem skutkować poważnym zakłóceniem konkurencji. Grecja zobowiązała się jednak do wdrożenia szeregu środków, które mają zapobiegać negatywnym efektom zewnętrznym. Przede wszystkim zobowiązania te gwarantują, że operacje banku będą realizowane na zasadzie komercyjnej, jak wyjaśniono w motywach 136 i 137. Zobowiązania Grecji obejmowały również zakaz nabywania oraz szereg operacji zbycia, jak opisano w motywach 138, 139 i 143. Ograniczenia zakłóceń konkurencji zostaną poddane dalszej ocenie w sekcji 7.6.
(263)
W banku mianowano powiernika monitorującego w celu monitorowania prawidłowego wywiązywania się z zobowiązań w zakresie ładu korporacyjnego i operacji handlowych. Pozwoli to uniknąć niekorzystnych zmian w praktykach handlowych banku i tym samym ograniczyć potencjalne negatywne efekty zewnętrzne.
(264)
I w końcu, w dniu 25 czerwca 2014 r. przedłożono Komisji nowy kompleksowy plan restrukturyzacji. Plan restrukturyzacji zostanie poddany ocenie w sekcji 7.6.
(265)
Podsumowując, rozwiało to wątpliwości wyrażone w decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank. Środki B1, B2, B3 i B4 są proporcjonalne w świetle pkt 15 komunikatu bankowego z 2008 r.
7.4.4. Wnioski dotyczące zgodności dokapitalizowań przez HFSF z komunikatem bankowym z 2008 r., komunikatem w sprawie dokapitalizowania i komunikatem w sprawie przedłużenia z 2011 r.
(266)
Tym sposobem stwierdzono, że dokapitalizowania przez HFSF (środki B1, B2, B3 i B4) są stosowne, konieczne i proporcjonalne w świetle pkt 15 komunikatu bankowego z 2008 r., komunikatu w sprawie dokapitalizowania oraz komunikatu w sprawie przedłużenia z 2011 r. Środki B1, B2, B3 i B4 są zatem zgodne z komunikatem bankowym z 2008 r., komunikatem w sprawie dokapitalizowania oraz z komunikatem w sprawie przedłużenia z 2011 r.
7.5. ZGODNOŚĆ OPERACJI NABYCIA PRZENIESIONYCH DZIAŁAŃ ATE, GENIKI, PRZENIESIONYCH DZIAŁAŃ CYPRYJSKICH ORAZ MBG Z KOMUNIKATEM W SPRAWIE RESTRUKTURYZACJI
(267)
Punkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji określa, że bank otrzymujący pomoc nie może finansować z pomocy państwa zakupu innych przedsiębiorstw, chyba że jest to konieczne w celu przywrócenia rentowności przedsiębiorstwa. Ponadto pkt 40 i 41 komunikatu w sprawie restrukturyzacji określają, że banki nie powinny wykorzystywać pomocy państwa na zakup konkurencyjnych przedsiębiorstw, chyba że transakcje kupna stanowią część procesu konsolidacji koniecznego do przywrócenia stabilności finansowej lub zapewnienia skutecznej konkurencji. Poza tym zakup może zagrażać przywróceniu rentowności lub je komplikować. Komisja musi zatem ocenić, czy dokonane przez bank transakcje zakupu można uznać za zgodne z komunikatem w sprawie restrukturyzacji.
7.5.1. Zgodność nabycia przeniesionych działań ATE z komunikatem w sprawie restrukturyzacji
7.5.1.1. Wpływ nabycia przeniesionych działań ATE na długoterminową rentowność banku
(268)
Nabycie przeniesionych działań ATE przyniosło bankowi dużą pulę depozytów i dużo niższą kwotę kredytów netto (104). Przyczyniło się zatem do znacznego zmniejszenia bardzo wysokiego wskaźnika kredytów do depozytów banku.
(269)
Ponadto nabycie zaowocowało znaczną synergią w wielu obszarach, jak synergia kosztów za sprawą ograniczenia liczby oddziałów i pracowników oraz integracji systemów informacyjnych, synergia finansowania i synergia przychodów.
(270)
Nabycie jest zatem bardzo korzystne w kategoriach przywrócenia długoterminowej rentowności banku.
7.5.1.2. Wpływ nabycia przeniesionych działań ATE na kwotę pomocy potrzebną bankowi
(271)
Zgodnie z pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji pomocy restrukturyzacyjnej nie należy przeznaczać na nabycie innych przedsiębiorstw, ale wyłącznie w celu pokrycia kosztów restrukturyzacji koniecznych do przywrócenia rentowności banku.
(272)
Kwotę zapłaconą przez bank z tytułu nabycia przeniesionych działań ATE ustalono na 0,6 % wartości przeniesionych depozytów i wyniosła ona w przybliżeniu 95 mln EUR. W czasie nabycia odpowiadała ona 0,02 % łącznych aktywów banku. Kwotę tę można zatem uznać za niewielką, ale nie bez znaczenia.
(273)
Nabycie przeniesionych działań ATE zasadniczo poprawiło bardzo słabą płynność banku i poprawiło jego sytuację, jeśli chodzi o rentowność. Komisja przypomina, że […]. W związku z powyższym można uznać, że nabycie i niska cena zakupu miały zasadnicze znaczenie dla przywrócenia długoterminowej rentowności banku i podlegają odstępstwu przewidzianemu w pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
7.5.1.3. Zakłócający wpływ nabycia przeniesionych działań ATE na konkurencję
(274)
Zgodnie z pkt 39 i 40 komunikatu w sprawie restrukturyzacji pomoc państwa nie powinna być wykorzystywana ze szkodą dla przedsiębiorstw, które nie otrzymują takiej pomocy, a zwłaszcza nie może być wykorzystywana na zakup przedsiębiorstw konkurencyjnych. Punkt 41 komunikatu w sprawie restrukturyzacji określa również, że transakcje kupna mogą zostać zatwierdzone, jeśli stanowią część procesu konsolidacyjnego koniecznego do przywrócenia stabilności finansowej lub do zapewnienia skutecznej konkurencji. W takiej sytuacji transakcja nabycia powinna być uczciwa, a nabycie powinno gwarantować warunki skutecznej konkurencji na właściwym rynku.
(275)
Dokonując przeglądu rentowności wszystkich banków greckich na początku 2012 r., Bank of Greece uznał, że ATE nie może samodzielnie zapewnić sobie rentowności. Ponadto Bank of Greece analizował różne alternatywne rozwiązania dla ATE (np. likwidację) i stwierdził, że najatrakcyjniejszą ze wszystkich opcji jest sprzedaż przeniesionych działań ATE, ponieważ ograniczy ona ryzyko egzekucji i zminimalizuje koszty po stronie Grecji. Nabycie można zatem uznać za element procesu konsolidacji, który jest konieczny do przywrócenia stabilności finansowej, o którym mowa w pkt 41 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
(276)
Ponadto oferty nabycia przeniesionych działań ATE nie przedstawił żaden oferent, który nie korzysta z pomocy.
(277)
I w końcu, mając na uwadze, że transakcję nabycia przeniesionych działań ATE zatwierdził Grecki Urząd ds. Konkurencji (105), można założyć, iż rezultaty tej transakcji sprzedaży nie zagrażają skutecznej konkurencji w Grecji.
(278)
Nabycie przeniesionych działań ATE jest zatem zgodne z sekcją 4 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
7.5.1.4. Wnioski dotyczące nabycia przeniesionych działań ATE
(279)
Podsumowując, stwierdza się, że w związku z wyjątkową sytuacją greckich banków oraz specyficznym charakterem nabycia przeniesionych działań ATE, przedmiotowa transakcja nabycia jest zgodna z wymogami ustanowionymi w komunikacie w sprawie restrukturyzacji.
7.5.2. Zgodność nabycia Geniki z komunikatem w sprawie restrukturyzacji
7.5.2.1. Wpływ nabycia Geniki na długoterminową rentowność banku
(280)
Pod względem rentowności operacyjnej nabycie Geniki pomoże bankowi przywrócić długoterminową rentowność. Zgodnie z analizą przedstawioną przez bank w czasie realizacji tej transakcji nabycia, połączenie dwóch banków na tym samym rynku geograficznym doprowadzi do synergii, takiej jak oszczędności kosztów za sprawą zmniejszenia liczby pracowników i zamknięcia oddziałów. Bank przejmie klientów i deponentów Geniki, ograniczając tym samym znacznie koszty dystrybucji.
(281)
Jeśli chodzi o poziom płynności, wartość depozytów Geniki przewyższała wartość kredytów netto, zgodnie z informacjami przedstawionymi w motywie 65. Nabycie to zwiększyło zatem poziom płynności banku i pomogło mu zmniejszyć wskaźnik kredytów do depozytów. Ponadto Geniki był odpowiednio kapitalizowany zanim został przejęty przez bank. Nabycie nie powinno zatem skutkować przyszłym zapotrzebowaniem kapitałowym banku.
(282)
W związku z powyższym nabycie jest bardzo korzystne dla przywrócenia długoterminowej rentowności banku.
7.5.2.2. Wpływ nabycia Geniki na kwotę pomocy potrzebną bankowi
(283)
Zgodnie z pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji pomocy restrukturyzacyjnej nie należy przeznaczać na nabycie innych przedsiębiorstw, ale wyłącznie w celu pokrycia kosztów restrukturyzacji koniecznych do przywrócenia rentowności banku. Chociaż nabycie w tym przypadku pozytywnie wpływa na rentowność banku, nie jest konieczne w celu przywrócenia jego rentowności w rozumieniu pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
(284)
Bank zapłacił jednak zaledwie 1 mln EUR za Geniki, co uznaje się za bardzo niską kwotę. Ponadto Geniki był odpowiednio kapitalizowany, a Société Générale spełnił warunek transakcji, zasilając bank znacznym kapitałem (106).
(285)
Komisja stwierdza, że w związku ze szczególnym charakterem transakcji (nabycie za bardzo niską cenę w pełni skapitalizowanego banku oraz zastrzyk kapitałowy sprzedawcy na rzecz banku), nabycie nie zwiększa zapotrzebowania kapitałowego banku i tym samym przejęcie Geniki nie jest w drodze wyjątku sprzeczne z zasadą ograniczenia pomocy do koniecznego minimum.
7.5.2.3. Zakłócający wpływ nabycia Geniki na konkurencję
(286)
Jak stwierdzono w motywie 274, zgodnie z pkt 39 i 40 komunikatu w sprawie restrukturyzacji pomoc państwa nie powinna być wykorzystywana ze szkodą dla przedsiębiorstw, które nie otrzymują takiej pomocy, a zwłaszcza nie może być wykorzystywana na zakup konkurencyjnych przedsiębiorstw, z wyjątkiem szczególnych okoliczności.
(287)
Dokonując przeglądu rentowności wszystkich banków greckich na początku 2012 r., Bank of Greece uznał, że Geniki nie może samodzielnie zapewnić sobie rentowności. Geniki generował duże straty dla Société Générale, który w związku z tym chciał go sprzedać, a jeśli sprzedaż byłaby niemożliwa, rozważał sposoby doprowadzenia do jego upadłości. Nabycie można zatem uznać za element procesu konsolidacji, który jest konieczny do przywrócenia stabilności finansowej, o którym mowa w pkt 41 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
(288)
Ponadto oferty nabycia Geniki nie przedstawił żaden oferent, który nie korzysta z pomocy. Bank nie wyparł zatem żadnego oferenta, który nie korzystał z pomocy.
(289)
Oprócz tego, mając na uwadze, że transakcję nabycia zatwierdził Grecki Urząd ds. Konkurencji (107), można założyć, iż rezultaty tej transakcji sprzedaży nie zagrażają skutecznej konkurencji w Grecji.
(290)
I w końcu, cena zakupu była bardzo niska. W związku z tym nie można uznać, że bank wykorzystał pomoc państwa na sfinansowanie zakupu. W świetle powyższych rozważań można stwierdzić, że nabycie Geniki stanowi odstępstwo przewidziane w pkt 41 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
7.5.2.4. Wnioski dotyczące nabycia Geniki
(291)
Podsumowując, stwierdza się, że w związku z wyjątkową sytuacją greckich banków oraz specyficznym charakterem nabycia Geniki, przedmiotowa transakcja nabycia jest zgodna z wymogami ustanowionymi w komunikacie w sprawie restrukturyzacji.
7.5.3. Zgodność nabycia przeniesionych działań cypryjskich z komunikatem w sprawie restrukturyzacji
7.5.3.1. Wpływ nabycia przeniesionych działań cypryjskich na długoterminową rentowność banku
(292)
Nabycie przeniesionych działań cypryjskich przyczynia się do przywrócenia długoterminowej rentowności banku.
(293)
Zgodnie z analizą przedstawioną przez bank w czasie realizacji transakcji nabycia, transakcja ta zaowocuje znaczną synergią w wielu obszarach, jak synergia kosztów w drodze oszczędności związanych z administracją i personelem, jak również znaczną poprawą w obszarze kosztów depozytów. Od czasu przejęcia bank w pełni zintegrował greckie operacje trzech banków cypryjskich, zastosował swą markę we wszystkich oddziałach trzech banków cypryjskich i poczynił już znaczne postępy w racjonalizacji sieci.
(294)
Portfele kredytowe greckich operacji trzech banków cypryjskich były dobrze zabezpieczone. Bank nabył te kredyty za cenę dużo niższą niż ich nominalna kwota: cenę zakupu obniżono, aby odzwierciedlić przyszłe straty szacowane przez PIMCO w ramach testu warunków skrajnych. Ryzyko strat kredytowych przewyższających te, które odzwierciedlono w niskiej cenie zakupu, jest zatem ograniczone.
(295)
Bank nabył też dużą pulę depozytów, prawie tak dużą jak pula przejętych kredytów netto. Zwiększył zatem poziom swojej płynności.
(296)
W związku z powyższym nabycie jest bardzo korzystne dla przywrócenia długoterminowej rentowności banku.
7.5.3.2. Wpływ nabycia przeniesionych działań cypryjskich na kwotę pomocy potrzebnej bankowi
(297)
Zgodnie z pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji pomocy restrukturyzacyjnej nie należy przeznaczać na nabycie innych przedsiębiorstw, ale wyłącznie w celu pokrycia kosztów restrukturyzacji koniecznych do przywrócenia rentowności banku.
(298)
Zgodnie z analizą przedstawioną w sekcji 7.3 pomoc miała na celu pokrycie zapotrzebowania kapitałowego nabywcy przeniesionych działań cypryjskich, ponieważ ich przejęcie służyło utrzymaniu stabilności finansowej w Grecji. Kwota, którą bank ostatecznie zapłacił z tytułu nabycia przeniesionych działań cypryjskich, była dużo niższa od wartości księgowej przejętego portfela. Była nawet niższa od wartości kredytów po jej skorygowaniu w dół w celu odzwierciedlenia przyszłych strat kredytowych szacowanych przez PIMCO w ramach testu warunków skrajnych. Cenę nabycia można zatem uznać za ujemną. Za takim wnioskiem przemawia fakt, że nabywając przeniesione działania cypryjskie, bank zaksięgował dużą ujemną wartość firmy, co zwiększyło jego kapitał.
(299)
Jeżeli jednak nawet przyjąć, że bank zapłacił cenę dodatnią, Komisja zauważa, że jako warunek konieczny nabycia HFSF zobowiązał się wobec nabywcy do zasilenia jego kapitału kwotą równą cenie zakupu. HFSF wywiązał się z tego zobowiązania w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013. Zgodnie z wyjaśnieniem w sekcji 6.2.1 zastrzyk kapitałowy stanowi pomoc na rzecz przeniesionych działań cypryjskich, a nie banku. Nabycie nie skutkowało zatem zapotrzebowaniem banku na dodatkową pomoc państwa.
(300)
Stwierdza się, że z uwagi na nietypowe warunki (niska cena zakupu i zobowiązanie HFSF do zastrzyku kapitałowego w kwocie równej cenie zakupu w ramach procesu podwyższenia kapitału) nabycie przeniesionych działań cypryjskich nie jest w drodze wyjątku sprzeczne z zasadą ograniczenia pomocy do koniecznego minimum.
7.5.3.3. Zakłócający wpływ nabycia przeniesionych działań cypryjskich na konkurencję
(301)
Jak stwierdzono w motywie 274, zgodnie z pkt 39 i 40 komunikatu w sprawie restrukturyzacji pomoc państwa nie powinna być wykorzystywana ze szkodą dla przedsiębiorstw, które nie otrzymują takiej pomocy, a zwłaszcza nie może być wykorzystywana na zakup konkurencyjnych przedsiębiorstw, z wyjątkiem szczególnych okoliczności.
(302)
Sprzedaż greckich operacji banków cypryjskich miała chronić stabilność greckiego systemu bankowego oraz zapewnić bankom cypryjskim możliwość sprzedaży tych operacji przed ewentualną utratą ich wartości. Nabycie można zatem uznać za element procesu konsolidacji, który jest konieczny do przywrócenia stabilności finansowej, o którym mowa w pkt 41 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
(303)
Ponadto oferty nabycia trzech banków cypryjskich nie przedstawił żaden oferent, który nie korzysta z pomocy. Procedura sprzedaży była otwarta, przejrzysta i niedyskryminacyjna.
(304)
I w końcu, mając na uwadze, że transakcję nabycia zatwierdził Grecki Urząd ds. Konkurencji (108), można założyć, iż rezultaty tej transakcji sprzedaży nie zagrażają skutecznej konkurencji w Grecji.
(305)
W świetle powyższych rozważań można stwierdzić, że nabycie przeniesionych działań cypryjskich stanowi odstępstwo przewidziane w pkt 41 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
7.5.3.4. Wnioski dotyczące nabycia przeniesionych działań cypryjskich
(306)
Podsumowując, stwierdza się, że w związku z wyjątkową sytuacją greckich banków oraz specyficznym charakterem nabycia przeniesionych działań cypryjskich, przedmiotowa transakcja nabycia jest zgodna z wymogami ustanowionymi w komunikacie w sprawie restrukturyzacji.
7.5.4. Zgodność nabycia MBG z komunikatem w sprawie restrukturyzacji
7.5.4.1. Wpływ nabycia MBG na długoterminową rentowność banku
(307)
Nabycie w pełni dokapitalizowanego MBG przyczynia się do przywrócenia długoterminowej rentowności banku.
(308)
Zgodnie z analizą przedstawioną przez bank w czasie realizacji transakcji nabycia, transakcja ta zaowocuje znaczną synergią w wielu obszarach, jak synergia kosztów za sprawą zmniejszenia liczby oddziałów i pracowników oraz synergia wynikająca z niższych kosztów depozytów i przychodów. Bank w międzyczasie dokonał całkowitej integracji MBG.
(309)
Mając ponadto na uwadze, że MBG był odpowiednio kapitalizowany zanim został przejęty przez bank i cena zakupu zapłacona przez bank wyniosła 1 mln EUR, nabycie to nie powinno skutkować przyszłym zapotrzebowaniem kapitałowym banku. Ponadto sprzedawca zobowiązał się w ramach transakcji do zasilenia banku kwotą 400 mln EUR. Zobowiązanie to wdrożono w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013, w trakcie którego BCP zasilił bank kwotą 400 mln EUR.
(310)
Stwierdza się zatem, że przedmiotowa transakcja nabycia pozytywnie wpłynęła na przywrócenie długoterminowej rentowności banku, a cena zakupu MBG była na tyle niska, że nie stanowiła przeszkody w ograniczeniu pomocy do koniecznego minimum.
7.5.4.2. Wpływ nabycia MBG na kwotę pomocy potrzebnej bankowi
(311)
Zgodnie z pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji pomocy restrukturyzacyjnej nie należy przeznaczać na nabycie innych przedsiębiorstw, ale wyłącznie w celu pokrycia kosztów restrukturyzacji koniecznych do przywrócenia rentowności banku. Chociaż nabycie w tym przypadku pozytywnie wpływa na rentowność banku, nie jest konieczne w celu przywrócenia jego rentowności w rozumieniu pkt 23 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
(312)
Bank zapłacił jednak zaledwie 1 mln EUR za MBG, co uznaje się za bardzo niską kwotę. Ponadto MBG był odpowiednio kapitalizowany przez BCP i BCP spełnił warunek transakcji, zasilając bank kwotą 400 mln EUR (109).
(313)
Stwierdza się, że w związku ze szczególnym charakterem transakcji (nabycie za bardzo niską cenę w pełni skapitalizowanego banku oraz zastrzyk kapitałowy sprzedawcy na rzecz banku) nabycie MBG nie zwiększa zapotrzebowania kapitałowego banku i tym samym przejęcie MBG nie jest w drodze wyjątku sprzeczne z wymogiem dotyczącym ograniczenia pomocy do minimum.
7.5.4.3. Zakłócający wpływ nabycia MBG na konkurencję
(314)
Jak stwierdzono w motywie 274, zgodnie z pkt 39 i 40 komunikatu w sprawie restrukturyzacji pomoc państwa nie powinna być wykorzystywana ze szkodą dla przedsiębiorstw, które nie otrzymują takiej pomocy, a zwłaszcza nie może być wykorzystywana na zakup konkurencyjnych przedsiębiorstw, z wyjątkiem szczególnych okoliczności.
(315)
Dokonując przeglądu rentowności wszystkich banków greckich na początku 2012 r., Bank of Greece uznał, że MBG nie może samodzielnie zapewnić sobie rentowności. MBG generował duże straty dla BCP, który w związku z tym chciał go sprzedać, a jeśli sprzedaż byłaby niemożliwa, rozważał sposoby doprowadzenia do jego upadłości. Sprzedaż MBG była również elementem planu restrukturyzacji BCP (110). Nabycie można zatem uznać za element procesu konsolidacji, który jest konieczny do przywrócenia stabilności finansowej, o którym mowa w pkt 41 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
(316)
Ponadto oferty nabycia MBG nie przedstawił żaden oferent, który nie korzysta z pomocy.
(317)
W świetle powyższych rozważań można stwierdzić, że nabycie MBG stanowi odstępstwo przewidziane w pkt 41 komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
7.5.4.4. Wnioski dotyczące nabycia MBG
(318)
Podsumowując, stwierdza się, że w związku z wyjątkową sytuacją greckich banków oraz specyficznym charakterem nabycia MBG, przedmiotowa transakcja nabycia jest zgodna z wymogami ustanowionymi w komunikacie w sprawie restrukturyzacji.
7.6. ZGODNOŚĆ ŚRODKÓW A, B1, B2, B3 I B4 Z KOMUNIKATEM W SPRAWIE RESTRUKTURYZACJI
7.6.1. Źródła problemów i konsekwencje dla oceny na podstawie komunikatu w sprawie restrukturyzacji
(319)
Jak wskazano w sekcjach 2.1.1 i 2.1.2, problemy banku spowodowane były głównie greckim długiem państwowym i głęboką recesją gospodarczą w Grecji i południowej Europie. Jeśli chodzi o pierwszy z wymienionych czynników, grecki rząd utracił dostęp do rynków finansowych i ostatecznie zmuszony był negocjować porozumienie z wierzycielami krajowymi i międzynarodowymi - program PSI, który zmniejszył roszczenia wobec państwa o 53,3 %. Ponadto 31,5 % roszczeń wymieniono na nowe GGB o niższej stopie oprocentowania i dłuższym okresie zapadalności. Nowe GGB państwo odkupiło od greckich banków w grudniu 2012 r. za cenę od 30,2 % do 40,1 % ich nominalnej wartości, doprowadzając tym samym do kolejnej straty w greckich bankach. Oprócz wpływu programu PSI i wykupu długu na pozycję kapitałową, w okresie od 2010 r. do połowy 2012 r. bank odnotował również ogromny odpływ depozytów z powodu zagrożenia wyjściem Grecji ze strefy euro wskutek destabilizującego długu publicznego i recesji gospodarczej.
(320)
Pomoc przyznana bankowi, czyli suma środków B1, B2, B3 i B4 w kwocie 7 335 mln EUR, jest wyższa od straty zaksięgowanej z tytułu programu PSI (5 911 mln EUR).
(321)
Zapotrzebowanie kapitałowe w dużej części wynika ze standardowej ekspozycji instytucji finansowej na ryzyko związane z niewypłacalnością jej państwa. Fakt ten uwydatniono również w motywach 63 i 74 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank. W związku z tym bank nie musi uwzględniać w swoim planie restrukturyzacji zagadnień związanych z pokusą nadużyć w takim stopniu jak inne instytucje finansowe korzystające z pomocy, które skumulowały nadmierne ryzyko. Z uwagi na mniej zakłócający charakter środków pomocy, środki podjęte w celu ograniczenia zakłóceń konkurencji należy proporcjonalnie złagodzić. W związku z tym, że program PSI i wykup długu stanowią umorzenie zadłużenia na korzyść państwa, wynagrodzenie państwa przy dokapitalizowaniu banków może być niższe. Komisja zauważa jednak, że ekspozycja banku na ryzyko związane z niewypłacalnością Grecji była większa niż ekspozycja innych dużych banków greckich (111). W związku z tym nie wszystkie straty z tytułu GGB można przypisać standardowej ekspozycji instytucji finansowej na ryzyko związane z niewypłacalnością jej państwa.
(322)
Kolejnym źródłem strat banku są straty z tytułu kredytów, których udzielił greckim gospodarstwom domowym i przedsiębiorstwom. Komisja uważa, że straty te wynikają głównie z wyjątkowo głębokiej i przedłużającej się recesji i spadku PKB o około 25 % w okresie pięciu lat i nie są podyktowane ryzykownymi praktykami banku w obszarze udzielania kredytów. W związku z tym pomoc przyznana na pokrycie tych strat nie stwarza pokusy nadużyć, co ma miejsce w przypadku, gdy pomoc chroni bank przed konsekwencjami ryzykownych zachowań w przeszłości. Pomoc jest zatem mniej zakłócająca (112).
(323)
Część zapotrzebowania kapitałowego i strat kredytowych pochodzi jednak od niektórych zagranicznych jednostek zależnych. Testy warunków skrajnych przeprowadzone w 2012 r. w celu określenia zapotrzebowania kapitałowego banku wykazały, że prognozowane straty od kredytów zagranicznych wynosiły w przypadku scenariusza odniesienia 1 314 mln EUR, a w kontekście scenariusza pesymistycznego 1 624 mln EUR. Kilka z tych zagranicznych jednostek zależnych przynosiło w ostatnich latach straty. W 2012 r. straty z działalności międzynarodowej wyniosły 244 mln EUR przed opodatkowaniem (113). Zagraniczne aktywa również stanowiły drenaż płynności.
(324)
W związku z powyższym można uznać, że znaczna część strat oraz zapotrzebowanie na pomoc podlegają pkt 14 komunikatu w sprawie przedłużenia z 2011 r., zgodnie z którym Komisja może złagodzić swoje wymogi. Podobnie zapotrzebowanie na pomoc podyktowane jest wyjątkowo głęboką recesją w Grecji, a nie ryzykownymi praktykami w obszarze udzielania kredytów. Pomoc taka nie skutkuje pokusą nadużyć, wobec czego jest mniej zakłócająca.
(325)
I w końcu, zapotrzebowanie na pomoc wynika po części z podjęcia przez bank ryzyka, jeśli chodzi o znaczny udział w długu państwowym i zagraniczne jednostki zależne.
7.6.2. Rentowność
(326)
Plan restrukturyzacji musi zapewniać instytucji finansowej możliwość odzyskania długoterminowej rentowności do końca okresu restrukturyzacji (sekcja 2 komunikatu w sprawie restrukturyzacji). W tym przypadku ustalono, że okres restrukturyzacji trwa od dnia przyjęcia niniejszej decyzji do dnia 31 grudnia 2018 r.
(327)
Zgodnie z pkt 9, 10 i 11 komunikatu w sprawie restrukturyzacji Grecja przedłożyła kompleksowy i szczegółowy plan restrukturyzacji, zawierający pełne informacje dotyczące modelu prowadzonej przez bank działalności gospodarczej. W planie omówiono również przyczyny trudności, z jakimi boryka się bank, jak również działania podjęte w celu rozwiązania problemów z rentownością, z którymi bank się zmaga. W planie omówiono przede wszystkim strategię obraną w celu zabezpieczenia efektywności operacyjnej banku i rozwiązania problemu wysokiego poziomu kredytów zagrożonych, niepewnej płynności i pozycji kapitałowej, jak również działalności zagranicznej, którą w ostatnich latach prowadzono dzięki wsparciu finansowemu i kapitałowemu spółki dominującej.
7.6.2.1. Działalność bankowa w Grecji
(328)
Jeśli chodzi o płynność (114) oraz uzależnienie banku od finansowania przez Eurosystem, plan restrukturyzacji przewiduje ograniczone zwiększenie sumy bilansowej w Grecji i ponowne podwyższenie bazy depozytowej. Uzależnienie od gwarantowanego przez państwo AWP, które już się zmniejszyło, będzie ulegało dalszemu ograniczeniu, co również przyczyni się do zmniejszenia ponoszonych przez bank kosztów finansowania.
(329)
Zobowiązanie dotyczące wskaźnika kredytów do depozytów, o którym mowa w motywie 137, zapewnia stabilność struktury bilansu banku po zakończeniu restrukturyzacji. Poziom płynności banku umocni również sprzedaż papierów wartościowych i innych działań niezwiązanych z podstawową działalnością. Z uwagi na wciąż napięty poziom płynności banku Komisja może przychylić się do wniosku władz greckich, które zwracają się o zgodę na zagwarantowanie bankowi płynności w ramach środków w postaci gwarancji oraz w formie państwowych pożyczek obligacyjnych, przewidzianych w programie wsparcia finansowego banków greckich, jak również w ramach AWP gwarantowanego przez państwo.
(330)
Dążąc do ograniczenia kosztów finansowania, Grecja złożyła również zobowiązanie, że bank nadal będzie obniżał stopy procentowe dla greckich depozytów, o czym mowa w motywie 137. Obniżenie kosztu depozytów będzie podstawowym czynnikiem warunkującym poprawę rentowności banku przed utworzeniem rezerw.
(331)
Od początku kryzysu bank dokonał dużych przejęć, które znacząco przyczyniły się do jego rozrostu i zwiększenia bazy depozytowej. Bank z powodzeniem i w rekordowo krótkim czasie zintegrował przejętą działalność. Obecnie bank zamierza urzeczywistnić wszystkie możliwe synergie wynikające z tych przejęć. Przystąpił do racjonalizowania swojej sieci komercyjnej w Grecji, zmniejszając liczbę oddziałów i pracowników (115). Do roku 2017 całkowite koszty działalności banku w Grecji mają zostać obniżone o kolejne […] % w stosunku do kosztów z roku 2013. Dążąc do realizacji tego celu, Grecja zobowiązała się, że do dnia 31 grudnia 2017 r. bank ograniczy liczbę posiadanych oddziałów i zatrudnionych w Grecji pracowników odpowiednio do […] i […], wskutek czego łączny koszt prowadzenia przez bank działalności na terytorium Grecji wyniesie maksymalnie […] mld EUR. Planuje się, że na koniec okresu restrukturyzacji wskaźnik kosztów do dochodów wyniesie mniej niż […] %. Komisja uważa, że plan restrukturyzacji zapewnia efektywność banku w nowym otoczeniu rynkowym.
(332)
Kolejnym obszarem o zasadniczym znaczeniu jest rozwiązanie problemu kredytów zagrożonych, które na dzień 31 grudnia 2013 r. stanowiły 36 % portfela banku. (116). Aby zminimalizować swoje straty, bank planuje umocnić politykę kredytową (limity, pokrycie w zabezpieczeniu) oraz skoncentrować się na działalności podstawowej. Grecja złożyła również zobowiązanie, że bank będzie przestrzegał wysokich standardów w odniesieniu do swojej polityki kredytowej, zarządzając ryzykiem i dążąc do maksymalizowania zysków banku na każdym etapie procesu kredytowego, w tym na etapie restrukturyzacji kredytów, o czym mowa w motywie 141.
7.6.2.2. Ład korporacyjny
(333)
Uwzględniając fakt, że wskutek dokapitalizowania wiosennego 2013 HFSF jest w posiadaniu większościowego pakietu akcji banku, ale z ograniczonym prawem głosu, ład korporacyjny to kolejne zagadnienie, na które należy zwrócić uwagę. Ponadto niektórzy inwestorzy prywatni sprawujący kontrolę nad bankiem również posiadają prawa poboru, w związku z czym mogliby w pełni skorzystać z nagłego wzrostu ceny akcji w okresie restrukturyzacji. Ponieważ sytuacja taka może skutkować pokusą nadużycia, bank i HFSF zawarły w 2013 r. umowę regulującą szczegółowe ramy wzajemnych stosunków. Umowa ta zabezpiecza codzienną działalność banku przed ingerencją najważniejszych akcjonariuszy, zapewniając jednocześnie HFSF możliwość monitorowania realizacji planu restrukturyzacji i uniemożliwiając zarządowi banku podejmowanie nadmiernego ryzyka dzięki wprowadzeniu właściwej procedury konsultacji. Bank zobowiązał się również do dokładnego monitorowania swojej ekspozycji na ryzyko ze strony kredytobiorców powiązanych. Komisja z zadowoleniem przyjmuje fakt, że jeżeli bank nie zrealizuje planu restrukturyzacji, HFSF automatycznie odzyska prawa głosu.
7.6.2.3. Działalność międzynarodowa
(334)
Jak wskazano w motywie 323, międzynarodowa działalność banku w niektórych obszarach doprowadziła w przeszłości do utraty kapitału i płynności banku.
(335)
Plan restrukturyzacji zakłada, że bank będzie nadal zmieniał kierunek, koncentrując się na rynku krajowym. Bank sprzedał już swoją jednostkę zależną w Stanach Zjednoczonych Ameryki. Dążąc do wzmocnienia procesu oceny ryzyka kredytowego oraz zmniejszenia luki w finansowaniu jednostek zależnych, bank przystąpił również do racjonalizowania pozostałych jednostek zależnych. Planuje dalszą racjonalizację sieci w pozostałych jednostkach zależnych, o czym mowa w motywie 130.
(336)
Ogólna wartość aktywów zagranicznych ulegnie zatem w przyszłości zmniejszeniu. Na koniec okresu restrukturyzacji będą one stanowiły […] część całkowitej sumy bilansowej banku.
(337)
W związku z tym Komisja uważa, że bank zostanie zrestrukturyzowany w wystarczającym stopniu, a ograniczenie działalności zagranicznej pozwoli bankowi uniknąć dodatkowego zapotrzebowania kapitałowego i niedoboru płynności w przyszłości. Zobowiązanie, o którym mowa w motywie 138, dotyczące powstrzymania się od zasilania zagranicznych jednostek zależnych banku znacznymi środkami kapitałowymi, przyczynia się też do zapewnienia, by zagraniczne spółki zależne nie stanowiły zagrożenia dla pozycji kapitałowej czy poziomu płynności banku.
7.6.2.4. Wnioski dotyczące rentowności
(338)
Scenariusz odniesienia, o którym mowa w sekcji 2.4, zakłada, że po zakończeniu okresu restrukturyzacji bank będzie mógł wypracować stopę zwrotu, która umożliwi mu pokrycie wszystkich kosztów i uzyskanie odpowiedniego zwrotu z kapitału własnego z uwzględnieniem profilu ryzyka banku. Jednocześnie prognozuje się również utrzymanie pozycji kapitałowej banku na zadowalającym poziomie.
(339)
I w końcu Komisja zwraca uwagę na scenariusz pesymistyczny, przedstawiony w planie restrukturyzacji banku przedłożonym przez władze greckie. Scenariusz pesymistyczny oparto na założeniach uzgodnionych z HFSF. Uwzględnia się w nim dłuższą i dotkliwszą recesję oraz większą deflację cen nieruchomości. Plan restrukturyzacji dowodzi, że bank w znacznej mierze może oprzeć się skutkom kryzysu, ponieważ zgodnie ze scenariuszem pesymistycznym na koniec okresu restrukturyzacji bank utrzyma rentowność i będzie odpowiednio dokapitalizowany.
(340)
Kwota kapitału dodatkowego uruchomiona w 2014 r., mianowicie 1 750 mln EUR, wystarczy na pokrycie kosztów scenariusza odniesienia testu warunków skrajnych 2013 w okresie restrukturyzacji oraz na spłatę akcji uprzywilejowanych, co bank uczynił w maju 2014 r. (117). […] Komisja przypomina, że Bank of Greece wprowadził do scenariusza odniesienia pewne korekty zapotrzebowania kapitałowego, które spowodowały wzrost szacowanego zapotrzebowania kapitałowego w stosunku do zapotrzebowania kapitałowego oszacowanego przez bank w jego własnym scenariuszu odniesienia. Komisja uważa zatem, że podstawowe zapotrzebowanie kapitałowe oszacowane przez Bank of Greece uwzględnia pewien poziom warunków skrajnych. Aby uznać bank za rentowny, Komisja nie wymaga od banku dysponowania kapitałem początkowym na pokrycie zapotrzebowania kapitałowego oszacowanego przez Bank of Greece w scenariuszu warunków skrajnych, ponieważ oszacowana kwota odzwierciedla wysoki poziom warunków skrajnych, natomiast podwyższenie kapitału w marcu 2014 r. dowodzi, że bank odzyskał dostęp do rynków kapitałowych.
(341)
Ponadto na plus należy zaliczyć fakt, że bank nie będzie dokonywał dodatkowych inwestycji w papiery wartościowe nieposiadające statusu inwestycyjnych papierów wartościowych, co pomoże bankowi zabezpieczyć jego pozycję kapitałową i poziom płynności.
(342)
W związku z tym uznano, że przeprowadzona dotychczas restrukturyzacja w połączeniu z dodatkową proponowaną restrukturyzacją wystarczy, aby przywrócić długoterminową rentowność banku.
7.6.3. Wkład własny i podział obciążenia
(343)
Zgodnie z sekcją 3 komunikatu w sprawie restrukturyzacji banki i zainteresowane strony muszą zapewnić możliwie największy wkład w restrukturyzację, aby ograniczyć pomoc do koniecznego minimum. Banki powinny zatem wykorzystać do finansowania restrukturyzacji środki własne, na przykład pochodzące ze sprzedaży aktywów, natomiast zainteresowane strony powinny wziąć na siebie straty banku na tyle, na ile to możliwe.
7.6.3.1. Wkład własny banku: zbycia i cięcie kosztów
(344)
W celu zwiększenia adekwatności kapitałowej i poziomu płynności bank zbył już małe spółki zagraniczne (w Stanach Zjednoczonych) i delewarował część portfela. Plan restrukturyzacji przewiduje delewarowanie działalności zagranicznej banku, o czym mowa w motywach 125-129. Uwzględniając delewarowanie i przeprowadzone już zbycia oraz późniejsze wykonanie zobowiązań dotyczących delewarowania i zbycia spółek zagranicznych, bank zdecydowanie ograniczy swoją obecność geograficzną w […]. Zmniejszenie zagranicznych aktywów banku znacznie obniży też ryzyko przyszłego zapotrzebowania na pomoc. Przyczynia się zatem do zmniejszenia kwoty pomocy do niezbędnego minimum.
(345)
W celu ograniczenia zapotrzebowania kapitałowego bank powstrzyma się od przeznaczania kapitału na wsparcie lub rozwój zagranicznych jednostek zależnych, o czym mowa w motywie 138. Ponadto zobowiązania podjęte przez Grecję gwarantują, że bank nie będzie dokonywał kosztownych przejęć.
(346)
Jak wskazano w sekcji 2.4.2, bank zaangażował się również w dalekosiężny program obniżania kosztów. Do 2017 r. ponoszone przez bank koszty ulegną dalszemu ograniczeniu. Zmniejszona zostanie liczba pracowników oraz wysokość wynagrodzeń. Grecja zobowiązała się również ograniczyć wysokość wynagrodzeń kadry kierowniczej banku, […].
7.6.3.2. Podział obciążeń w przypadku byłych akcjonariuszy i nowy kapitał uzyskany na rynku
(347)
Majątek byłych akcjonariuszy banku rozwodniono za sprawą ukończonej w 2009 r. emisji akcji z prawem poboru (118), a później ponownie poprzez dokapitalizowanie przez HFSF (środek B4) oraz podwyższenie kapitału prywatnego w 2013 r. i w marcu 2014 r. Na przykład zmniejszono pakiet akcji byłych akcjonariuszy banku, w tym także inwestorów odpowiedzialnych za zastrzyk kapitałowy w 2009 r., ze 100 % sprzed dokapitalizowania wiosennego 2013 do zaledwie 2,3 % po dokapitalizowaniu. Ponadto od 2008 r. bank nie wypłacił żadnej dywidendy w środkach pieniężnych. W uzupełnieniu do podziału obciążeń w przypadku byłych akcjonariuszy, od początku kryzysu w 2008 r. bank pozyskał znaczne kwoty kapitału prywatnego, mianowicie 807 mln EUR w 2009 r., 1 444 mln EUR w 2013 r. oraz 1 750 mln EUR w 2014 r.
7.6.3.3. Podział obciążeń w przypadku posiadaczy podporządkowanych instrumentów dłużnych
(348)
Do restrukturyzacji kosztów banku przyczynili się posiadacze jego hybrydowych i podporządkowanych instrumentów dłużnych. Aby wygenerować kapitał, bank podjął pewne działania w obszarze zarządzania pasywami, o których mowa w motywie 134.
(349)
Instrumenty nadal nierozliczone objęto zakazem realizacji kuponów, o którym mowa w motywie 143. W związku z tym Komisja uważa, że zagwarantowano właściwy podział obciążeń w przypadku posiadaczy hybrydowych i podporządkowanych instrumentów dłużnych, spełniając wymogi komunikatu w sprawie restrukturyzacji w tym zakresie.
7.6.3.4. Wnioski dotyczące wkładu własnego i podziału obciążeń
(350)
W porównaniu z całkowitą kwotą dokapitalizowania otrzymanego od państwa, wkład własny banku i podział obciążeń, w szczególności w formie sprzedaży aktywów i ograniczenia portfela kredytów, jest znacznie niższy od poziomu, który Komisja zazwyczaj uznaje za wystarczający. Ograniczenie dotyczy wyłącznie działalności zagranicznej odnoszącej się do konkretnej części banku (119), a restrukturyzacja nie przewiduje zmniejszenia wielkości portfela kredytów i depozytów w Grecji, który dla odmiany uległ w ostatnim roku drastycznemu zwiększeniu za sprawą przejęć. Komisja uwzględnia jednak elementy, o których mowa w sekcji 7.6.1, w szczególności fakt, że część otrzymanej pomocy kwalifikuje się do odstępstwa ustanowionego w pkt 14 komunikatu w sprawie przedłużenia z 2011 r., na podstawie którego Komisja może zgodzić się na niższy wkład własny i podział obciążeń. Komisja z zadowoleniem przyjmuje również fakt, że w maju 2013 r. bank pozyskał na rynku kwotę 1 444 mln EUR, a w marcu 2014 r. kwotę 1 750 mln EUR […]. Ponadto kapitał zgromadzony w marcu 2014 r. pozyskano po cenie za akcję równej cenie, w której HFSF dokonał subskrypcji w ramach dokapitalizowania wiosennego 2013 (środek B4). Wysoka cena emisji ograniczyła zatem rozwodnienie kapitału HFSF. Bank spłacił również akcje uprzywilejowane (środek A). Uwzględniając wszystkie te elementy, plan restrukturyzacji można uznać za gwarantujący wdrożenie środków zapewniających wystarczający wkład własny i podział obciążeń, aby pomoc można było ograniczyć do koniecznego minimum.
7.6.4. Środki ograniczające zakłócenia konkurencji
(351)
Komunikat w sprawie restrukturyzacji wymaga, aby plan restrukturyzacji zawierał propozycję środków ograniczających zakłócenia konkurencji i zapewniających konkurencyjność sektora bankowego. Ponadto środki te powinny rozwiązywać również problem pokusy nadużyć i zapewniać, by pomocy państwa nie wykorzystywano do finansowania zachowań antykonkurencyjnych.
(352)
Punkt 31 komunikatu w sprawie restrukturyzacji stanowi, że oceniając kwotę pomocy i wynikające z niej zakłócenia konkurencji, Komisja musi uwzględnić zarówno bezwzględną, jak i względną kwotę otrzymanej pomocy państwa oraz poziom podziału obciążeń i pozycję instytucji finansowej na rynku po restrukturyzacji. W tym miejscu Komisja przypomina, że bank otrzymał od państwa wsparcie kapitałowe równe 23,7 % swoich aktywów ważonych ryzykiem (120). Ponadto w 2010 r. bank otrzymał gwarancje płynności w kwocie 9,9 mld EUR oraz państwowe pożyczki obligacyjne na kwotę 1,3 mld EUR, które łącznie stanowiły niemal 25 % sumy bilansowej banku. Poza tym bank otrzymał AWP gwarantowane przez państwo. W związku z wysoką kwotą pomocy państwa środki ograniczające potencjalne zakłócenia konkurencji są zatem niezbędne. Ponadto bank posiada duży udział w greckim rynku. Nabycie przeniesionych działań ATE, Geniki, MBG i przeniesionych działań cypryjskich zwiększyło udział banku w rynku. Po tych przejęciach udział banku w greckim rynku depozytów wyniósł pod koniec 2013 r. 29 %, natomiast jego udział w rynku kredytów hipotecznych, kredytów konsumenckich i kredytów korporacyjnych wyniósł odpowiednio 25 %, 22 % i 35 % (dla porównania w 2011 r. wyniósł odpowiednio 10 %, 8 %, 8 % i 14 %) (121).
(353)
Komisja przypomina, że trudności banku w dużym stopniu wynikały z niesprzyjających okoliczności zewnętrznych, takich jak kryzys związany z greckim długiem państwowy i długotrwała recesja, które zakłóciły funkcjonowanie greckiej gospodarki od 2008 r., na co zwrócono już uwagę w motywie 74 decyzji o wszczęciu postępowania w sprawie Piraeus Bank. Konieczność odniesienia się do zagadnień związanych z pokusą nadużyć jest zatem ograniczona. Jak stwierdzono w sekcji 7.6.1 niniejszej decyzji, zakłócający wpływ środków pomocy jest w świetle tych czynników mniejszy niż konieczność podjęcia środków ograniczających zakłócenia konkurencji. Z tych powodów Komisja może wyjątkowo zgodzić się, aby pomimo wysokiej kwoty pomocy oraz wysokich udziałów w rynku w planie restrukturyzacji nie przewidywać zmniejszenia sumy bilansowej i portfela kredytów w Grecji. Problemem byłoby jednak, gdyby bank, który uzyskał najwyższą kwotę pomocy spośród czterech największych banków greckich oraz ten, który w wyniku przejęć najbardziej się rozrósł w ostatnich kilku latach, nadal rozwijał się w okresie restrukturyzacji w tempie przewyższającym tempo rozwoju rynku, mogąc wyprzeć banki, które otrzymały mniejszą pomoc. Komisja zatem z zadowoleniem przyjmuje zobowiązanie, że bank nie będzie rozwijał się w tempie przewyższającym tempo rozwoju rynku.
(354)
Komisja zwraca jednak uwagę na fakt, że dokapitalizowanie dokonane przez państwo umożliwiło bankowi kontynuowanie działalności na rynkach zagranicznych.
(355)
Komisja zauważa, że oprócz dotychczasowego delewarowania i przeprowadzonej już restrukturyzacji, bank będzie kontynuował restrukturyzację i delewarowanie swoich aktywów zagranicznych do dnia 30 czerwca 2018 r. (122). Ponadto bank zobowiązał się nie wykorzystywać pomocy na finansowanie rozwoju w tych obszarach działalności. Pomoc nie zostanie zatem wykorzystana w sposób zakłócający konkurencję na rynkach zagranicznych.
(356)
Grecja zobowiązała się również, że bank nie będzie dokonywał kosztownych przejęć, zapewniając tym samym, iż bank nie przeznaczy otrzymanej pomocy państwa na nabywanie nowych spółek. Zakaz ten daje większą pewność, że pomoc zostanie przeznaczona wyłącznie w celu wsparcia przywrócenia rentowności działalności bankowej w Grecji, a nie przykładowo na rozwój działalności prowadzonej na rynkach zagranicznych.
(357)
Zobowiązanie do obniżenia stóp procentowych od greckich depozytów z niezwykle wysokich poziomów również gwarantuje, że pomoc nie zostanie przeznaczona na finansowanie destabilizującej strategii gromadzenia depozytów, która zakłócałaby konkurencję na greckim rynku. Tak samo zakłóceniu konkurencji na greckim rynku wskutek stosowania niewłaściwych strategii wyceny kredytów udzielanych klientom zapobiegnie zobowiązanie do wdrożenia restrykcyjnych wytycznych odnoszących się do wyceny nowych kredytów w oparciu o właściwą ocenę ryzyka kredytowego.
(358)
Uwzględniając konkretną sytuację omówioną w sekcji 7.6.1 oraz środki przewidziane w planie restrukturyzacji, Komisja uważa, że stanowią one wystarczające zabezpieczenie ograniczające zakłócenia konkurencji.
7.6.5. Monitorowanie
(359)
Zgodnie z pkt 5 komunikatu w sprawie restrukturyzacji wymagane jest systematyczne przedkładanie sprawozdań umożliwiających Komisji zweryfikowanie prawidłowości realizacji planu restrukturyzacji. Jak stwierdzono w podjętych przez Grecję zobowiązaniach (123), Grecja zagwarantuje, że do zakończenia okresu restrukturyzacji, tj. do dnia 31 grudnia 2018 r., mianowany przez bank za zgodą Komisji powiernik będzie monitorował złożone przez Grecję zobowiązania dotyczące działań restrukturyzacyjnych prowadzonych w Grecji i za granicą oraz ładu korporacyjnego i operacji handlowych. W związku z tym Komisja uważa, że zapewniono właściwe monitorowanie procesu wdrażania planu restrukturyzacji.
7.6.6. Wnioski dotyczące zgodności środków A, B1, B2, B3 i B4 z komunikatem w sprawie restrukturyzacji
(360)
Komisja stwierdza, że plan restrukturyzacji, rozpatrywany w powiązaniu z zobowiązaniami zawartymi w załączniku do niniejszej decyzji, zapewnia przywrócenie długoterminowej rentowności banku, jest wystarczający w kontekście podziału obciążenia i wkładu własnego, stosowny pod względem skompensowania zakłócających konkurencję skutków środków pomocy poddanych analizie w niniejszej decyzji, jak również jest proporcjonalny. Plan restrukturyzacji i zobowiązania przedłożone Komisji spełniają kryteria komunikatu w sprawie restrukturyzacji.
8. PODSUMOWANIE
(361)
Komisja ubolewa, że Grecja bezprawnie wdrożyła środki B2, B3 i B4 bez ich formalnego zgłoszenia i tym samym z naruszeniem przepisów art. 108 ust. 3 Traktatu. Środki te, jak również pozostałe środki analizowane w niniejszej decyzji, można jednak uznać za zgodne z rynkiem wewnętrznym,
PRZYJMUJE NINIEJSZĄ DECYZJĘ:
Artykuł 1
1. Wymienione poniżej środki wdrożone przez Grecję stanowią pomoc państwa w rozumieniu art. 107 ust. 1 Traktatu:
a)
awaryjne wsparcie płynnościowe przyznane Piraeus Bank SA przez Bank of Greece i gwarantowane przez Grecję (środek L2);
b)
drugie dokapitalizowanie pomostowe w kwocie 1 553 mln EUR, udzielone Piraeus Bank SA przez grecki fundusz stabilności finansowej Hellenic Financial Stability Fund (HFSF) w grudniu 2012 r. (środek B2);
c)
pisemne zobowiązanie na kwotę 1 082 mln EUR udzielone Piraeus Bank SA przez HFSF w dniu 20 grudnia 2012 r. (środek B3);
d)
dokapitalizowane w kwocie 5 891 mln EUR udzielone Piraeus Bank SA przez HSFS wiosną 2013 r. (środek B4); oraz
e)
dokapitalizowane w kwocie 524 mln EUR udzielone Piraeus Bank SA przez HSFS wiosną 2013 r. (środek C).
2. W świetle przedłożonego w dniu 25 czerwca 2014 r. planu restrukturyzacji dotyczącego Grupy Piraeus Bank, do której należy Piraeus Bank SA oraz wszystkie jego jednostki zależne i oddziały, a także zobowiązań złożonych przez Grecję na ten dzień, poniższa pomoc państwa jest zgodna z rynkiem wewnętrznym:
a)
zastrzyk kapitałowy w kwocie 750 mln EUR, udzielony Piraeus Bank SA przez Grecję w maju 2009 r. i grudniu 2011 r. w ramach programu dokapitalizowania (środek A);
b)
awaryjne wsparcie płynnościowe przyznane Piraeus Bank SA przez Bank of Greece i gwarantowane przez Grecję od lipca 2011 r., w kwocie 30,4 mld EUR na dzień 31 grudnia 2012 r. (środek L2);
c)
pierwsze dokapitalizowanie pomostowe w kwocie 4,7 mld EUR udzielone Piraeus Bank SA przez HFSF w maju 2012 r. (środek B1);
d)
drugie dokapitalizowanie pomostowe w kwocie 1 553 mln EUR udzielone Piraeus Bank SA przez HFSF w grudniu 2012 r. (środek B2);
e)
pisemne zobowiązanie na kwotę 1 082 mln EUR udzielone Piraeus Bank SA przez HFSF w dniu 20 grudnia 2012 r. (środek B3);
f)
dokapitalizowane w kwocie 5 891 mln EUR udzielone Piraeus Bank SA przez HSFS wiosną 2013 r. (środek B4); oraz
g)
dokapitalizowanie w kwocie 524 mln EUR udzielone Piraeus Bank SA przez HSFS wiosną 2013 r. (środek C).
Artykuł 2
Niniejsza decyzja skierowana jest to Republiki Greckiej.
Sporządzono w Brukseli dnia 23 lipca 2014 r.