ДИРЕКТИВА 2010/41/ЕC НА ЕВРОПЕЙСКИЯ ПАРЛАМЕНТ И НА СЪВЕТА
от 7 юли 2010 година
за прилагане на принципа на равно третиране на мъжете и жените, които извършват дейности в качеството на самостоятелно заети лица, и за отмяна на Директива 86/613/ЕИО на Съвета
ЕВРОПЕЙСКИЯТ ПАРЛАМЕНТ И СЪВЕТЪТ НА ЕВРОПЕЙСКИЯ СЪЮЗ,
като взеха предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 157, параграф 3 от него,
като взеха предвид предложението на Европейската комисия,
като взеха предвид становището на Европейския икономически и социален комитет (1),
в съответствие с обикновената законодателна процедура (2),
като имат предвид, че:
(1)
Директива 86/613/ЕИО на Съвета от 11 декември 1986 г. за прилагане принципа на равното третиране на мъжете и жените, извършващи дейности в качеството на самостоятелно заети лица, включително и в сектора на земеделието, както и за закрила на самостоятелно заетите жени по време на бременност и майчинство (3) гарантира прилагането в държавите-членки на принципа на равно третиране на мъжете и жените, които извършват дейности в качеството на самостоятелно заети лица или допринасят за изпълнението на подобни дейности. Директива 86/613/ЕИО не е много ефективна по отношение на самостоятелно заетите лица и техните съпрузи и нейният обхват следва да бъде преразгледан, тъй като дискриминация, основана на пола, и тормоз се наблюдават и в области, които са извън сферата на наемния труд. От съображения за яснота Директива 86/613/ЕИО следва да бъде заменена с настоящата директива.
(2)
За да подобри управлението на политиката за равенство между половете, Комисията оповести в съобщението си от 1 март 2006 г., озаглавено „Пътна карта за равенство между жените и мъжете“, че ще преразгледа съществуващото законодателство на Съюза за равенство между половете, което не е включено в програмата за законодателна преработка от 2005 г., с цел то да бъде актуализирано, модернизирано и преработено, където е необходимо. Директива 86/613/ЕИО не беше включена в програмата за законодателна преработка.
(3)
В заключенията си от 5 и 6 декември 2007 г. относно „Равностойна роля на жените и мъжете по отношение на заетостта, растежа и социалното единство“ Съветът призова Комисията да прецени необходимостта от преразглеждане, ако е необходимо, на Директива 86/613/ЕИО с цел да се гарантират правата, свързани с майчинството и бащинството, на самостоятелно заетите лица и техните помагащи съпрузи.
(4)
Европейският парламент последователно е приканвал Комисията да преразгледа Директива 86/613/ЕИО, по-специално за да се повиши закрилата на самостоятелно заетите жени по време на майчинство и да се подобри положението на съпрузите на самостоятелно заети лица.
(5)
Европейският парламент вече изрази позицията си по посочените проблеми в своята резолюция от 21 февруари 1997 г. относно положението на помагащите съпрузи на самостоятелно заетите лица (4).
(6)
В съобщението си от 2 юли 2008 г., озаглавено „Обновена социална програма: възможности, достъп и солидарност в Европа на ХХI век“ Комисията потвърди необходимостта от предприемане на действие по отношение на неравнопоставеността между половете в областта на предприемачеството, както и от подобряване на съчетаването на личния и професионалния живот.
(7)
Вече съществуват редица действащи правни инструменти за прилагането на принципа на равно третиране, които обхващат дейностите на самостоятелно заетите лица, и по-специално Директива 79/7/ЕИО на Съвета от 19 декември 1978 г. относно постепенното прилагане на принципа на равното третиране на мъжете и жените в сферата на социалното осигуряване (5) и Директива 2006/54/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 5 юли 2006 г. за прилагането на принципа на равните възможности и равното третиране на мъжете и жените в областта на заетостта и професиите (6). Поради това настоящата директива следва да не се прилага в областите, които вече са уредени в други директиви.
(8)
Настоящата директива не засяга правомощията на държавите-членки да организират системите си за социална закрила. Изключителната компетентност на държавите-членки по отношение на организацията на системите им за социална закрила включва, inter alia, решенията за създаване, финансиране и управление на такива системи и свързаните с тях институции, както и за същността и предоставянето на обезщетения, размера на вноските и условията за достъп.
(9)
Настоящата директива следва да се прилага за самостоятелно заетите лица и техните съпрузи или партньори на семейни начала, когато и доколкото последните са признати от националното законодателство, когато те обичайно участват в осъществяването на стопанските дейности в съответствие с условията, предвидени в националното законодателство. За да се подобри положението на съпрузите и, когато и доколкото са признати от националното законодателство - партньорите на семейни начала на самостоятелно заети лица, тяхната дейност следва да бъде призната.
(10)
Настоящата директива следва да не се прилага за въпроси, които са уредени в други директиви за прилагане на принципа на равно третиране на мъжете и жените, най-вече Директива 2004/113/ЕО на Съвета от 13 декември 2004 г. относно прилагане на принципа на равното третиране на мъжете и жените по отношение на достъпа до стоки и услуги и предоставянето на стоки и услуги (7). Inter alia, продължава да се прилага член 5 от Директива 2004/113/ЕО по отношение на осигурителните услуги и свързаните с тях финансови услуги.
(11)
За да бъде предотвратена дискриминацията, основана на пола, настоящата директива следва да се прилага както за пряката, така и за непряката дискриминация. Тормозът и сексуалният тормоз следва да се считат за дискриминация и поради тази причина следва да бъдат забранени.
(12)
Настоящата директива не следва да засяга правата и задълженията, които произтичат от брачното или семейното положение, определено в националното право.
(13)
Принципът на равно третиране следва да обхваща отношенията между самостоятелно заетото лице и трети страни в обхвата на настоящата директива, но не и отношенията между самостоятелно заетото лице и неговия(ата) съпруг(а) или партньор на семейни начала.
(14)
При самостоятелната заетост прилагането на принципа на равно третиране означава недопускане на дискриминация, основана на пола, например във връзка със създаването, оборудването или разширяването на стопанска дейност или започването или разширяването на всякаква друга форма на самостоятелна заетост.
(15)
Съгласно член 157, параграф 4 от Договора за функционирането на Европейския съюз държавите-членки може да запазят или приемат мерки, предвиждащи специфични придобивки за улеснение на упражняването на дейност като самостоятелно заето лице от недостатъчно представения пол или за предотвратяване или компенсиране на несгоди в професионалната кариера. По принцип мерки като позитивните мерки с цел постигане на практика на равенство между половете не следва да бъдат възприемани като нарушение на правния принцип на равно третиране на мъжете и жените.
(16)
Необходимо е да се гарантира, че условията за учредяване на дружество между съпрузи или между партньори на семейни начала, когато и доколкото последните са признати от националното право, не са по-ограничителни от условията за учредяване на дружество между други лица.
(17)
С оглед участието им в семейна стопанска дейност съпрузите или, когато и доколкото са признати от националното право - партньорите на семейни начала на имащите достъп до система за социална закрила самостоятелно заети лица, следва също да имат право да се ползват от социална закрила. От държавите-членки следва да се изисква да предприемат необходимите мерки за организиране на тази социална закрила в съответствие с националното право. По-конкретно държавите-членки могат да решават дали тази социална закрила следва да се прилага задължително или на доброволен принцип. Държавите-членки могат да предвидят социалната закрила да бъде пропорционална на участието в дейностите на самостоятелно заетото лице и/или на размера на вноските.
(18)
Икономическата и физическата уязвимост на бременните самостоятелно заети жени и бременните съпруги и, когато и доколкото са признати от националното право - бременните жени партньори на семейни начала на самостоятелно заети лица, налага необходимостта да им бъде предоставено право на обезщетения при майчинство. Държавите-членки запазват компетентност да организират отпускането на такива обезщетения, включително да определят размера на вноските, както и всички разпоредби по отношение на обезщетенията и плащанията, при условие че са спазени минималните изисквания на настоящата директива. По-конкретно те могат да определят периода преди и/или след раждане, през който се предоставя право на обезщетения при майчинство.
(19)
Продължителността на периода, през който на самостоятелно заетите жени и съпругите или, когато и доколкото това е признато от националното законодателство - на жените партньори на семейни начала на самостоятелно заетите лица, се отпускат обезщетения при майчинство, е сходна с продължителността на отпуска по майчинство за работниците и служителите, който понастоящем съществува на равнището на Съюза. Ако продължителността на отпуска по майчинство, предвиден за работниците и служителите, бъде променена на равнището на Съюза, Комисията следва да докладва пред Европейския парламент и Съвета, като представи оценка дали продължителността на обезщетенията при майчинство за самостоятелно заетите жени и съпругите и жените партньори на семейни начала, посочени в член 2, следва също така да бъде променена.
(20)
За да се отрази спецификата на самостоятелната заетост, самостоятелно заетите жени и съпругите или, когато и доколкото са признати от националното право - жените партньори на семейни начала на самостоятелно заети лица, следва да получат достъп до съществуващи услуги, осигуряващи временно заместване, което позволява прекъсване на професионалната им дейност поради бременност или майчинство, или до всякакви съществуващи национални социални услуги. Достъпът до тези услуги може да бъде алтернатива на помощта при майчинство или част от нея.
(21)
Лица, които са били подложени на дискриминация, основана на пола, следва да разполагат с подходящи средства за правна защита. С цел да се предостави по-ефективна защита следва да се даде право на сдружения, организации и други юридически лица да участват в производства по определен от държавите-членки начин както от името на жертвата, така и като подпомагаща страна, без да се засягат националните процесуални правила за представителство и защита пред съдилищата.
(22)
Защитата от дискриминация, основана на пола, на самостоятелно заети лица, съпрузи на самостоятелно заети лица и, когато и доколкото са признати от националното право - партньори на семейни начала на самостоятелно заети лица, следва да бъде подсилена във всяка държава-членка посредством един или няколко органа с необходимата компетентност за анализиране на тези проблеми, за проучване на възможните решения и за осигуряване на практическа помощ на жертвите. Посоченият орган или органи могат да съвпадат с органите, отговорни на национално равнище за прилагането на принципа на равно третиране.
(23)
Настоящата директива определя минимални изисквания, като по този начин предоставя възможност на държавите-членки да въведат или да запазят по-благоприятни разпоредби.
(24)
Доколкото целта на действието, което следва да се предприеме, по-специално осигуряването във всички държави-членки на обща висока степен на защита от дискриминация, не може да бъде постигната в достатъчна степен от държавите-членки и може да бъде по-добре постигната на равнище на Съюза, Съюзът може да приеме мерки в съответствие с принципа на субсидиарност, установен в член 5 от Договора. В съответствие с принципа на пропорционалност, установен в същия член, настоящата директива не надхвърля необходимото за постигането на тази цел,
ПРИЕХА НАСТОЯЩАТА ДИРЕКТИВА:
Член 1
Предмет
1. Настоящата директива определя рамка за прилагането в държавите-членки на принципа на равно третиране на мъжете и жените, които извършват дейности в качеството на самостоятелно заети лица или допринасят за изпълнението на подобни дейности по отношение на аспектите, които не са обхванати от директиви 2006/54/ЕО и 79/7/ЕИО.
2. Прилагането на принципа на равното третиране на мъжете и жените по отношение на достъпа до стоки и услуги и предоставянето на стоки и услуги продължава да се урежда от Директива 2004/113/ЕО.
Член 2
Приложно поле
Настоящата директива обхваща:
а)
самостоятелно заетите лица, а именно всички лица, които осъществяват дейност срещу възнаграждение за своя сметка в съответствие с условията, предвидени в националното право;
б)
съпрузите на самостоятелно заети лица или, когато и доколкото са признати от националното законодателство - партньорите на семейни начала на самостоятелно заети лица, когато те не са работници или служители, нито съдружници, а обичайно и в съответствие с условията на националното право участват в дейностите на самостоятелно заетото лице и изпълняват същите или помощни задачи.
Член 3
Определения
За целите на настоящата директива се прилагат следните определения:
а) „пряка дискриминация“: ситуация, при която дадено лице е третирано поради своя пол по по-неблагоприятен начин, отколкото този, по който е, е било или би било третирано друго лице при подобни обстоятелства;
б) „непряка дискриминация“: ситуация, при която привидно неутрална разпоредба, критерий или практика би поставила лица от един пол в по-неблагоприятно положение от лица от другия пол, освен ако тази разпоредба, критерий или практика е обективно оправдана от законна цел и средствата за постигането на тази цел са подходящи и необходими;
в) „тормоз“: ситуация, при която нежелано поведение, свързано с пола на дадено лице, има за цел или за резултат да накърни достойнството на лицето и да го постави в сплашваща, враждебна, деградираща, унизителна или обидна обстановка;
г) „сексуален тормоз“: ситуация, при която всяка форма на нежелано словесно, несловесно или физическо поведение със сексуален характер има за цел или за резултат да накърни достойнството на лицето, по-специално когато го поставя в сплашваща, враждебна, деградираща, унизителна или обидна обстановка.
Член 4
Принцип на равно третиране
1. Принципът на равно третиране означава, че не се допуска каквато и да е дискриминация, основана на пола, в публичния или частния сектор, пряко или непряко, например по отношение на създаването, оборудването или разширяването на стопанска дейност или на започването или разширяването на всякаква друга форма на самостоятелна заетост.
2. В областите, обхванати в параграф 1, тормозът и сексуалният тормоз се смятат за дискриминация, основана на пола, и поради това са забранени. Отхвърлянето или понасянето от дадено лице на такова поведение не могат да се използват като основание при вземането на решение, което засяга това лице.
3. В областите, обхванати в параграф 1, указание да се дискриминират лица въз основа на пола се счита за дискриминация.
Член 5
Позитивни мерки
С оглед осигуряване на практика на пълно равенство между мъжете и жените в професионалния живот държавите-членки могат да запазят или да приемат мерки по смисъла на член 157, параграф 4 от Договора за функционирането на Европейския съюз, като например такива, имащи за цел насърчаване на инициативи, свързани с предприемачеството сред жените.
Член 6
Учредяване на дружество
Без да се засягат специфичните условия за достъп до определени дейности, които еднакво се прилагат и към двата пола, държавите-членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че условията за учредяване на дружество между съпрузи или между партньори на семейни начала, когато и доколкото последните са признати от националното право, не са по-ограничителни от условията за учредяване на дружество между други лица.
Член 7
Социална закрила
1. Когато в държава-членка съществува система за социална закрила на самостоятелно заети лица, тази държава-членка предприема необходимите мерки, за да гарантира, че съпрузите и партньорите на семейни начала, посочени в член 2, буква б), могат да се ползват от социална закрила в съответствие с националното право.
2. Държавите-членки могат да решат дали социалната закрила, посочена в параграф 1, се прилага задължително или на доброволен принцип.
Член 8
Обезщетения при майчинство
1. Държавите-членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че самостоятелно заетите жени, както и съпругите и жените партньори на семейни начала, посочени в член 2, могат да получават, в съответствие с националното право, достатъчна помощ при майчинство, която позволява прекъсване на професионалната им дейност поради бременност или майчинство в продължение на най-малко 14 седмици.
2. Държавите-членки могат да решават дали помощта при майчинство, посочена в параграф 1, се отпуска задължително или на доброволен принцип.
3. Посочената в параграф 1 помощ се счита за достатъчна, ако гарантира доход, еквивалентен най-малко на:
а)
помощта, което съответното лице би получавало в случай на прекъсване на дейност по здравословни причини; и/или
б)
средната загуба на доход или печалба в сравнение със съпоставим предходен период в рамките на максималните размери, установени от националното право; и/или
в)
всяка друга семейна помощ, установена от националното право, в рамките на максималните размери, предвидени в националното право.
4. Държавите-членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че самостоятелно заетите жени, както и съпругите и жените партньори на семейни начала, посочени в член 2, имат достъп до съществуващи услуги, които осигуряват временно заместване, или до всякакви съществуващи национални социални услуги. Държавите-членки могат да предвидят достъпът до тези услуги да е алтернатива или част от помощта, посочена в параграф 1 от настоящия член.
Член 9
Защита на правата
1. Държавите-членки гарантират, че съдебните или административните производства, включително, когато считат за подходящо, и помирителните производства за привеждането в изпълнение на задълженията по настоящата директива, са достъпни за всички лица, които считат, че са претърпели загуби или вреди вследствие на неприлагането спрямо тях на принципа на равно третиране, дори след като отношението, при което се твърди, че е проявена дискриминация, е прекратено.
2. Държавите-членки гарантират, че сдруженията, организациите и другите юридически лица, които съгласно критериите, определени от съответното национално право, имат законен интерес да осигуряват спазването на настоящата директива, могат да участват или от името на жалбоподателя, или като подпомагаща страна, с неговото съгласие, във всяко съдебно или административно производство, предвидено за привеждане в изпълнение на задълженията по настоящата директива.
3. Параграфи 1 и 2 не засягат националните правила относно сроковете за предявяване на искове, свързани с принципа на равно третиране.
Член 10
Компенсация или възстановяване на вредите
Държавите-членки въвеждат в националните си правни системи мерките, които са необходими, за да се гарантира действителна и ефективна компенсация или възстановяване на вредите съгласно определения от държавите-членки ред по отношение на загуби или вреди, претърпени от дадено лице вследствие на основана на пола дискриминация, като такава компенсация или възстановяване на вреди действа възпиращо и е пропорционална на претърпяната загуба или вреда. Такава компенсация или възстановяване на вреди не се ограничава от предварително определен максимален размер.
Член 11
Органи по въпросите на равенството
1. Държавите-членки вземат необходимите мерки, за да гарантират, че органът или органите, определени в съответствие с разпоредбите на член 20 от Директива 2006/54/ЕО, са също така компетентни за насърчаване, анализ, мониторинг и подпомагане на равното третиране без дискриминация, основана на пола, на всички лица, обхванати от настоящата директива.
2. Държавите-членки гарантират, че задачите на посочените в параграф 1 органи включват:
а)
осигуряване на жертвите на дискриминация на независимо съдействие при разглеждане на жалбите им за дискриминация, без да се засягат правата на жертвите и сдруженията, организациите и останалите юридически лица, посочени в член 9, параграф 2;
б)
провеждане на независими проучвания, свързани с дискриминацията;
в)
публикуване на независими доклади и отправяне на препоръки по всички въпроси, свързани с такава дискриминация;
г)
обмен на подходящо равнище на налична информация със съответните европейски органи, като Европейския институт за равенство между половете.
Член 12
Интегриране на принципа на равенство между половете
Държавите-членки активно се съобразяват с целта за равенство между мъжете и жените при изготвяне и прилагане на законови, подзаконови и административни разпоредби, политики и дейности в областите, посочени в настоящата директива.
Член 13
Разпространяване на информация
Държавите-членки гарантират, че разпоредбите, приети съгласно настоящата директива, както и онези, които вече са в сила в тази област, се довеждат до знанието на заинтересованите лица чрез всички подходящи средства и на цялата им територия.
Член 14
Равнище на защита
Държавите-членки могат да въведат или да запазят по-благоприятни разпоредби за защита на принципа на равно третиране на мъжете и жените, отколкото предвидените в настоящата директива.
Прилагането на настоящата директива при никакви обстоятелства не представлява основание за намаляване на равнището на защита срещу дискриминация, което вече е постигнато от държавите-членки в областите, обхванати от настоящата директива.
Член 15
Доклади
1. Държавите-членки съобщават на Комисията цялата налична информация относно прилагането на настоящата директива до 5 август 2015 г.
Комисията съставя обобщителен доклад, който се предава на Европейския парламент и на Съвета не по-късно от 5 август 2016 г. Този доклад следва да отчете всяко законодателно изменение, отнасящо се до продължителността на отпуска по майчинство за работниците и служителите. Ако е уместно, този доклад се придружава от предложения за изменение на настоящата директива.
2. Докладът на Комисията взема предвид гледните точки на заинтересованите лица.
Член 16
Прилагане
1. Държавите-членки въвеждат в сила законовите, подзаконовите и административните разпоредби, необходими, за да се съобразят с настоящата директива, най-късно до 5 август 2012 г. Те незабавно информират Комисията за текста на тези разпоредби.
Когато държавите-членки приемат тези разпоредби, в тях се съдържа позоваване на настоящата директива или то се извършва при официалното им публикуване. Условията и редът на позоваване се определят от държавите-членки.
2. Когато специални затруднения обосновават това, държавите-членки могат при необходимост да разполагат с допълнителен период от две години до 5 август 2014 г. с цел да се съобразят с член 7, както и с цел да се съобразят с член 8 по отношение на съпругите и жените партньори на семейни начала, посочени в член 2, буква б).
3. Държавите-членки съобщават на Комисията текста на основните разпоредби от националното право, които те приемат в областта, уредена с настоящата директива.
Член 17
Отмяна
Директива 86/613/ЕИО се отменя с действие от 5 август 2012 г.
Позоваванията на отменената директива се считат за позовавания на настоящата директива.
Член 18
Влизане в сила
Настоящата директива влиза сила на двадесетия ден след публикуването ѝ в Официален вестник на Европейския съюз.
Член 19
Адресати
Адресати на настоящата директива са държавите-членки.
Съставено в Страсбург на 7 юли 2010 година.
DIRECTIVA 2010/41/UE DO PARLAMENTO EUROPEU E DO CONSELHO
de 7 de Julho de 2010
relativa à aplicação do princípio da igualdade de tratamento entre homens e mulheres que exerçam uma actividade independente e que revoga a Directiva 86/613/CEE do Conselho
O PARLAMENTO EUROPEU E O CONSELHO DA UNIÃO EUROPEIA,
Tendo em conta o Tratado sobre o Funcionamento da União Europeia, nomeadamente o n.o 3 do artigo 157.o,
Tendo em conta a proposta da Comissão Europeia,
Tendo em conta o parecer do Comité Económico e Social Europeu (1),
Deliberando de acordo com o processo legislativo ordinário (2),
Considerando o seguinte:
(1)
A Directiva 86/613/CEE do Conselho, de 11 de Dezembro de 1986, relativa à aplicação do princípio da igualdade de tratamento entre homens e mulheres que exerçam uma actividade independente, incluindo a actividade agrícola, bem como à protecção de trabalhadoras independentes durante a gravidez e na maternidade (3), garante a aplicação nos Estados-Membros do princípio da igualdade de tratamento entre homens e mulheres que exerçam uma actividade independente ou que contribuam para o exercício dessa actividade. No que se refere aos trabalhadores independentes e aos cônjuges dos trabalhadores independentes, a Directiva 86/613/CEE não tem sido muito eficaz e o seu âmbito de aplicação deverá ser reconsiderado, já que a discriminação em razão do sexo e o assédio ocorrem também fora do âmbito do trabalho por conta de outrem. Por razões de clareza, a Directiva 86/613/CEE deverá ser substituída pela presente directiva.
(2)
Na sua Comunicação de 1 de Março de 2006, intitulada «Roteiro para a igualdade entre homens e mulheres», a Comissão anunciou que, a fim de melhorar a governação em matéria de igualdade de género, procederia à revisão da legislação da União em vigor no domínio da igualdade entre homens e mulheres não incluída no exercício de reformulação de 2005, com vista à sua actualização, modernização e reformulação, quando tal for necessário. A Directiva 86/613/CEE não foi incluída no exercício de reformulação.
(3)
Nas suas Conclusões de 5 e 6 de Dezembro de 2007 sobre a «Participação equilibrada das mulheres e dos homens na vida profissional, no crescimento e na coesão social», o Conselho exortou a Comissão a avaliar a oportunidade de rever, se necessário, a Directiva 86/613/CEE, a fim de salvaguardar a aplicação dos direitos ligados à maternidade e à paternidade dos trabalhadores independentes e dos cônjuges que com eles trabalham.
(4)
O Parlamento Europeu apelou repetidas vezes à Comissão para que procedesse à revisão da Directiva 86/613/CEE, designadamente para reforçar a protecção da maternidade das trabalhadoras independentes e melhorar a situação dos cônjuges dos trabalhadores independentes.
(5)
O Parlamento Europeu já tomou posição sobre esta matéria na sua Resolução de 21 de Fevereiro de 1997 sobre a situação dos cônjuges auxiliares de trabalhadores independentes (4).
(6)
Na sua Comunicação de 2 de Julho de 2008, intitulada «Agenda social renovada: oportunidades, acesso e solidariedade na Europa do século XXI», a Comissão afirmou a necessidade da adopção de medidas para colmatar as disparidades de género na actividade empresarial e para melhorar a conciliação da vida privada e profissional.
(7)
Existem já vários instrumentos legais que consagram o princípio da igualdade de tratamento na actividade independente, nomeadamente a Directiva 79/7/CEE do Conselho, de 19 de Dezembro de 1978, relativa à realização progressiva do princípio da igualdade de tratamento entre homens e mulheres em matéria de segurança social (5), e a Directiva 2006/54/CE do Parlamento Europeu e do Conselho, de 5 de Julho de 2006, relativa à aplicação do princípio da igualdade de oportunidades e igualdade de tratamento entre homens e mulheres em domínios ligados ao emprego e à actividade profissional (6). Em consequência, a presente directiva não deverá aplicar-se a domínios já abrangidos por outras directivas.
(8)
A presente directiva não prejudica a competência dos Estados-Membros para organizarem os respectivos regimes de protecção social. A competência exclusiva dos Estados-Membros em matéria de organização dos seus regimes de protecção social engloba nomeadamente decisões sobre a criação, o financiamento e a gestão desses regimes e instituições conexas, bem como sobre a natureza e a concessão das prestações, o nível das contribuições e as condições de acesso.
(9)
A presente directiva deverá aplicar-se aos trabalhadores independentes e aos respectivos cônjuges ou, se e na medida em que forem reconhecidas pela legislação nacional, às pessoas que com eles vivam em união de facto, caso participem habitualmente nas actividades da empresa, nas condições estabelecidas pela legislação nacional. A fim de melhorar a situação destes cônjuges e, se e na medida em que forem reconhecidas pela legislação nacional, das pessoas que vivam em união de facto com trabalhadores independentes, o seu trabalho deverá ser reconhecido.
(10)
A presente directiva não deverá aplicar-se aos domínios já abrangidos por outras directivas que aplicam o princípio da igualdade de tratamento entre homens e mulheres, designadamente a Directiva 2004/113/CE do Conselho, de 13 de Dezembro de 2004, que aplica o princípio de igualdade de tratamento entre homens e mulheres no acesso a bens e serviços e seu fornecimento (7). Em particular, continua a ser aplicável o artigo 5.o da Directiva 2004/113/CE, relativo aos seguros e a outros serviços financeiros.
(11)
A fim de impedir a discriminação em razão do sexo, a presente directiva deverá aplicar-se tanto à discriminação directa como à discriminação indirecta. O assédio e o assédio sexual deverão ser considerados como uma discriminação e, enquanto tal, proibidos.
(12)
A presente directiva não deverá prejudicar os direitos e obrigações decorrentes do estado civil ou da situação familiar tal como definidos na legislação nacional.
(13)
O princípio da igualdade de tratamento deverá abranger as relações entre o trabalhador independente e terceiros no âmbito da presente directiva, mas não as relações entre o trabalhador independente e o seu cônjuge ou a pessoa que com ele vive em união de facto.
(14)
No domínio da actividade independente, a aplicação do princípio da igualdade de tratamento significa que não pode haver discriminação com base no sexo, por exemplo na criação, instalação ou ampliação de uma empresa, ou para o lançamento ou ampliação de qualquer outra forma de actividade independente.
(15)
Ao abrigo do n.o 4 do artigo 157.o do Tratado sobre o Funcionamento da União Europeia, os Estados-Membros podem manter ou adoptar medidas que estabeleçam regalias específicas destinadas a facilitar o exercício de uma actividade profissional independente pelas pessoas do sexo sub-representado, ou a prevenir ou compensar desvantagens na sua carreira profissional. Em princípio, medidas como a acção positiva destinada a concretizar na prática a igualdade entre homens e mulheres não deverão ser consideradas como uma violação do princípio jurídico da igualdade de tratamento entre homens e mulheres.
(16)
É necessário garantir que as condições para a criação de uma empresa por cônjuges ou, se e na medida em que forem reconhecidos pela legislação nacional, por pessoas que vivem em união de facto não sejam mais restritivas do que as condições para a criação de uma empresa por outras pessoas.
(17)
Dada a sua participação nas actividades da empresa familiar, os cônjuges de trabalhadores independentes ou, se e na medida em que forem reconhecidas pela legislação nacional, as pessoas que com eles vivam em união de facto, quando os trabalhadores independentes tenham acesso a um regime de protecção social, deverão também ter o direito de beneficiar de protecção social. Os Estados-Membros deverão tomar as medidas necessárias para organizar esta protecção social de acordo com a legislação nacional. Em particular, cabe aos Estados-Membros decidir se essa protecção social deverá ser aplicada a título obrigatório ou voluntário. Os Estados-Membros podem estabelecer que essa protecção social seja proporcional à participação nas actividades do trabalhador independente e/ou ao nível de contribuição.
(18)
A vulnerabilidade económica e física, durante a gravidez, das trabalhadoras independentes, dos cônjuges femininos de trabalhadores independentes e, se e na medida em que forem reconhecidas pela legislação nacional, das mulheres que com eles vivam em união de facto exige que lhes seja garantido o direito às prestações por maternidade. A competência em matéria de prestações, incluindo a fixação do nível das contribuições e outras disposições relativas a prestações e pagamentos, continua a caber aos Estados-Membros, desde que sejam cumpridos os requisitos mínimos da presente directiva. Em particular, os Estados-Membros podem determinar o período, antes e/ou depois do parto, em que as prestações de maternidade são concedidas.
(19)
O período durante o qual as prestações por maternidade são concedidas às trabalhadoras independentes e aos cônjuges femininos de trabalhadores independentes ou, se e na medida em que forem reconhecidas pela legislação nacional, às mulheres que vivam em união de facto com os trabalhadores independentes será igual à duração da licença de maternidade prevista para as trabalhadoras por conta de outrem em vigor na União. Caso a duração da licença de maternidade prevista para as trabalhadoras por conta de outrem seja alterada a nível da União, a Comissão deverá apresentar um relatório ao Parlamento Europeu e ao Conselho em que avalie se a duração prevista para as prestações por maternidade concedidas às trabalhadoras independentes, aos cônjuges femininos e às mulheres de uma união de facto referidos no artigo 2.o deverá ser igualmente alterada.
(20)
A fim de ter em conta a especificidade das actividades independentes, as trabalhadoras independentes e os cônjuges femininos de trabalhadores independentes ou, se e na medida em que forem reconhecidas pela legislação nacional, as mulheres que vivam em união de facto com os trabalhadores independentes deverão ter acesso a todos os serviços existentes que concedam uma substituição temporária que lhes permitam interromper a sua actividade profissional por motivos de gravidez ou maternidade, ou a quaisquer serviços sociais nacionais existentes. O acesso a esses serviços pode constituir uma alternativa ao subsídio de maternidade ou uma componente do mesmo.
(21)
As pessoas que tenham sido sujeitas a discriminação em razão do sexo deverão dispor de meios de protecção jurídica apropriados. Para assegurar um nível de protecção mais eficaz, as associações, organizações e outras entidades jurídicas deverão ficar habilitadas a intervir em processos, nos termos estabelecidos pelos Estados-Membros, em nome ou em apoio de uma vítima, sem prejuízo das regras processuais nacionais relativas à representação e à defesa em tribunal.
(22)
A protecção dos trabalhadores independentes e dos respectivos cônjuges e, se e na medida em que forem reconhecidas pela legislação nacional, das pessoas que com eles vivam em união de facto, contra a discriminação em razão do sexo, deverá ser reforçada pela existência de um ou mais órgãos em cada Estado-Membro com competência para analisar os problemas em causa, estudar possíveis soluções e prestar assistência concreta às vítimas. O órgão ou órgãos em questão podem ser os que têm responsabilidades no plano nacional pela aplicação do princípio da igualdade de tratamento.
(23)
A presente directiva fixa requisitos mínimos, deixando aos Estados-Membros a liberdade de estabelecer ou manter disposições mais favoráveis.
(24)
Atendendo a que o objectivo da acção a empreender, a saber, a garantia de um elevado nível comum de protecção contra a discriminação em todos os Estados-Membros, não pode ser suficientemente realizado pelos Estados-Membros e pode ser mais bem alcançado ao nível da União, a União pode tomar medidas em conformidade com o princípio da subsidiariedade consagrado no artigo 5.o do Tratado da União Europeia. Em conformidade com o princípio da proporcionalidade consagrado no mesmo artigo, a presente directiva não excede o necessário para atingir aquele objectivo,
ADOPTARAM A PRESENTE DIRECTIVA:
Artigo 1.o
Objecto
1. A presente directiva estabelece um enquadramento para a aplicação nos Estados-Membros do princípio da igualdade de tratamento entre homens e mulheres que exerçam uma actividade independente ou que contribuam para o exercício dessa actividade, nos aspectos não abrangidos pelas Directivas 2006/54/CE e 79/7/CEE.
2. A aplicação do princípio da igualdade de tratamento entre homens e mulheres no acesso a bens e serviços e no fornecimento de bens e na prestação de serviços continua a ser abrangida pela Directiva 2004/113/CE.
Artigo 2.o
Âmbito de aplicação
A presente directiva abrange:
a)
Os trabalhadores independentes, ou seja, todas as pessoas que exerçam, nas condições previstas pela legislação nacional, uma actividade remunerada por conta própria;
b)
Os cônjuges dos trabalhadores independentes ou, se e na medida em que forem reconhecidas pela legislação nacional, as pessoas que com eles vivam em união de facto, que não sejam trabalhadores por conta de outrem nem parceiros comerciais e que participem, de modo habitual e nas condições previstas pela legislação nacional, na actividade do trabalhador independente, executando tarefas idênticas ou complementares.
Artigo 3.o
Definições
Para efeitos da presente directiva, entende-se por:
a) «Discriminação directa»: uma situação em que uma pessoa é sujeita a um tratamento menos favorável em razão do sexo do que aquele que é, tenha sido ou possa vir a ser dado a outra pessoa em situação comparável;
b) «Discriminação indirecta»: uma situação em que uma disposição, um critério ou uma prática aparentemente neutros sejam susceptíveis de colocar pessoas de um sexo particularmente em desvantagem em relação a pessoas do outro sexo, a não ser que essa disposição, critério ou prática sejam objectivamente justificados por um objectivo legítimo e que os meios para o alcançar sejam adequados e necessários;
c) «Assédio»: uma situação em que se verifica um comportamento indesejado, relacionado com o sexo de uma pessoa, com o objectivo ou o efeito de violar a dignidade dessa pessoa e de criar um ambiente intimidativo, hostil, degradante, humilhante ou ofensivo;
d) «Assédio sexual»: uma situação em que se verifica um comportamento indesejado de carácter sexual, sob a forma verbal, não verbal ou física, com o objectivo ou o efeito de violar a dignidade de uma pessoa, em particular criando um ambiente intimidativo, hostil, degradante, humilhante ou ofensivo.
Artigo 4.o
Princípio da igualdade de tratamento
1. O princípio da igualdade de tratamento implica a inexistência de qualquer discriminação em razão do sexo nos sectores público e privado, quer directa, quer indirectamente, por exemplo relacionada com a criação, instalação ou ampliação de uma empresa, ou com o lançamento ou a ampliação de qualquer outra forma de actividade como trabalhador independente.
2. Nos domínios abrangidos pelo n.o 1, o assédio e o assédio sexual são considerados discriminação em razão do sexo e, por conseguinte, proibidos. A rejeição de comportamentos deste tipo ou a submissão aos mesmos por parte das pessoas em causa não podem ser utilizadas como fundamento de decisões que as afectem.
3. Nos domínios abrangidos pelo n.o 1, uma instrução no sentido de discriminar pessoas em razão do sexo é considerada discriminação.
Artigo 5.o
Acção positiva
Os Estados-Membros podem manter ou adoptar medidas na acepção do n.o 4 do artigo 157.o do Tratado sobre o Funcionamento da União Europeia a fim de assegurar, na prática, a plena igualdade entre homens e mulheres na vida profissional, por exemplo, para promover o espírito empresarial entre as mulheres.
Artigo 6.o
Constituição de sociedades
Sem prejuízo das condições específicas de acesso a certas actividades que se apliquem de igual modo aos dois sexos, os Estados-Membros tomam as medidas necessárias para que as condições de constituição de sociedades por cônjuges ou, se e na medida em que forem reconhecidas pela legislação nacional, por pessoas que vivam em união de facto não sejam mais restritivas do que as condições de constituição de sociedades por outras pessoas.
Artigo 7.o
Protecção social
1. O Estado-Membro em que exista um regime de protecção social para os trabalhadores independentes toma as medidas necessárias para que os cônjuges e as pessoas que vivam em união de facto referidos na alínea b) do artigo 2.o possam beneficiar de protecção social nos termos da legislação nacional.
2. Os Estados-Membros podem decidir que a protecção social referida no n.o 1 seja aplicada de forma obrigatória ou facultativa.
Artigo 8.o
Prestações de maternidade
1. Os Estados-Membros tomam as medidas necessárias para que as trabalhadoras independentes, os cônjuges femininos e as pessoas que vivam em união de facto referidos no artigo 2.o possam ter direito, nos termos da legislação nacional, a um subsídio de maternidade suficiente que lhes permita interromper a sua actividade profissional por motivo de gravidez ou maternidade por um período mínimo de 14 semanas.
2. Os Estados-Membros podem decidir que o subsídio de maternidade referido no n.o 1 seja aplicado a título obrigatório ou voluntário.
3. O subsídio referido no n.o 1 é considerado suficiente se garantir um rendimento pelo menos equivalente:
a)
Ao subsídio que a pessoa em causa receberia no caso de uma interrupção da sua actividade por razões relacionadas com o seu estado de saúde; e/ou
b)
À perda de rendimento ou lucro médios face a um período precedente comparável, sem prejuízo de qualquer limite máximo estabelecido pela legislação nacional; e/ou
c)
A qualquer outro subsídio familiar estabelecido pela legislação nacional, sob reserva de qualquer limite máximo definido de acordo com a legislação nacional.
4. Os Estados-Membros tomam as medidas necessárias para que as trabalhadoras independentes, os cônjuges femininos e as pessoas que vivam em união de facto referidos no artigo 2.o possam ter acesso a todos os serviços existentes que concedam uma substituição temporária ou a quaisquer serviços sociais nacionais existentes. Os Estados-Membros podem dispor que o acesso a esses serviços constitui uma alternativa ao subsídio referido no n.o 1 do presente artigo ou uma componente do mesmo.
Artigo 9.o
Defesa de direitos
1. Os Estados-Membros asseguram que todas as pessoas que considerem ter sofrido danos em consequência da não aplicação, no que lhes diz respeito, do princípio da igualdade de tratamento possam recorrer a processos judiciais ou a procedimentos administrativos, incluindo, caso os Estados-Membros o considerem adequado, processos de conciliação, para exigir o cumprimento das obrigações impostas pela presente directiva, mesmo depois de terminadas as relações no âmbito das quais a discriminação tenha alegadamente ocorrido.
2. Os Estados-Membros asseguram que as associações, organizações e outras entidades jurídicas que, de acordo com os critérios estabelecidos na respectiva legislação nacional, tenham um interesse legítimo em garantir o cumprimento da presente directiva possam intervir em processos judiciais ou administrativos previstos para exigir o cumprimento das obrigações impostas pela presente directiva, em nome ou em apoio da parte demandante, e com a aprovação desta.
3. O disposto nos n.os 1 e 2 não prejudica as disposições nacionais relativas aos prazos para interposição de acções judiciais relacionadas com o princípio da igualdade de tratamento.
Artigo 10.o
Indemnização ou reparação
Os Estados-Membros introduzem na sua ordem jurídica interna medidas para garantir uma real e efectiva indemnização ou reparação, conforme os Estados-Membros o determinem, pelos prejuízos ou danos sofridos por uma pessoa em virtude de um acto de discriminação em razão do sexo, sendo tal indemnização ou reparação dissuasiva e proporcional aos prejuízos ou danos sofridos. Esta indemnização ou reparação não pode ser limitada pela fixação prévia de um valor máximo.
Artigo 11.o
Órgãos para a promoção da igualdade de tratamento
1. Os Estados-Membros tomam as medidas necessárias para assegurar que o órgão ou órgãos designados nos termos do artigo 20.o da Directiva 2006/54/CE sejam também competentes para a promoção, análise, acompanhamento e apoio da igualdade de tratamento entre todas as pessoas abrangidas pela presente directiva, sem discriminações em razão do sexo.
2. Os Estados-Membros asseguram que as funções dos órgãos referidos no n.o 1 incluam:
a)
Proporcionar assistência independente às vítimas de discriminação nas diligências que efectuarem contra essa discriminação, sem prejuízo dos direitos das vítimas e das associações, das organizações ou de outras entidades jurídicas referidas no n.o 2 do artigo 9.o;
b)
Efectuar inquéritos independentes sobre discriminação;
c)
Publicar relatórios independentes e formular recomendações sobre qualquer questão relacionada com tal discriminação;
d)
Trocar, ao nível apropriado, as informações disponíveis com organismos europeus correspondentes, como o Instituto Europeu para a Igualdade de Género.
Artigo 12.o
Integração do princípio da igualdade entre homens e mulheres
Os Estados-Membros têm activamente em conta o objectivo da igualdade entre homens e mulheres ao formularem e aplicarem disposições legislativas, regulamentares e administrativas e políticas e actividades nos domínios previstos na presente directiva.
Artigo 13.o
Divulgação da informação
Os Estados-Membros asseguram que as disposições adoptadas por força da presente directiva, bem como as disposições aplicáveis que estejam já em vigor, sejam levadas ao conhecimento dos interessados por todos os meios adequados e em todo o respectivo território.
Artigo 14.o
Nível de protecção
Os Estados-Membros podem introduzir ou manter disposições em matéria de protecção do princípio da igualdade entre homens e mulheres mais favoráveis do que as estabelecidas na presente directiva.
A aplicação da presente directiva não pode, em caso algum, motivar a redução do nível de protecção contra a discriminação já garantido pelos Estados-Membros nos domínios abrangidos pela presente directiva.
Artigo 15.o
Relatórios
1. Os Estados-Membros comunicam à Comissão todas as informações disponíveis relativas à aplicação da presente directiva até 5 de Agosto de 2015.
A Comissão elabora um relatório de síntese a apresentar ao Parlamento Europeu e ao Conselho até 5 de Agosto de 2016. Esse relatório deve tomar em consideração qualquer alteração jurídica relativa à duração da licença de maternidade das trabalhadoras por conta de outrem. Se necessário, o relatório é acompanhado de propostas de alteração da presente directiva.
2. O relatório da Comissão deve ter em conta as posições das partes interessadas.
Artigo 16.o
Transposição
1. Os Estados-Membros põem em vigor as disposições legislativas, regulamentares e administrativas necessárias para dar cumprimento à presente directiva até 5 de Agosto de 2012. Os Estados-Membros comunicam imediatamente à Comissão o texto dessas disposições.
Quando os Estados-Membros aprovarem essas disposições, estas devem incluir uma referência à presente directiva ou ser acompanhadas dessa referência aquando da sua publicação oficial. Os Estados-Membros determinam as modalidades dessa referência.
2. Caso dificuldades específicas assim o justifiquem, os Estados-Membros podem dispor de um período adicional de dois anos até 5 de Agosto de 2014 para dar cumprimento ao disposto no artigo 7.o, e para dar cumprimento ao disposto no artigo 8.o no que se refere aos cônjuges femininos e às pessoas que vivam em união de facto referidos na alínea b) do artigo 2.o.
3. Os Estados-Membros comunicam à Comissão o texto das principais disposições de direito interno que aprovarem nas matérias reguladas pela presente directiva.
Artigo 17.o
Revogação
A Directiva 86/613/CEE é revogada com efeitos a partir de 5 de Agosto de 2012.
As remissões feitas para a directiva revogada entendem-se como sendo feitas para a presente directiva.
Artigo 18.o
Entrada em vigor
A presente directiva entra em vigor no vigésimo dia seguinte ao da sua publicação no Jornal Oficial da União Europeia.
Artigo 19.o
Destinatários
Os destinatários da presente directiva são os Estados-Membros.
Feito em Estrasburgo, em 7 de Julho de 2010