Απόφαση της Επιτροπής
της 21ης Απριλίου 1999
σχετικά με την αντιμετώπιση της "συμφωνίας technolease" μεταξύ της Philips και της Rabobank από τις ολλανδικές φορολογικές αρχές
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό Ε(1999) 1122]
(Το κείμενο στην ολλανδική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2000/735/ΕΚ)
Η ΕΠΙΤΡΟΠΗ ΤΩΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΩΝ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ,
Έχοντας υπόψη τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 93 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις προαναφερθείσες διατάξεις,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
I. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1) Η Επιτροπή πληροφορήθηκε ότι οι Κάτω Χώρες μπορεί να χορήγησαν ενισχύσεις στη Philips ή/και τη Rabobank στο πλαίσιο μιας συμφωνίας εκμίσθωσης τεχνογνωσίας (technolease) από άρθρα που δημοσιεύθηκαν στον Τύπο τον Ιανουάριο και το Φεβρουάριο του 1997, σύμφωνα με τα οποία οι ολλανδικές φορολογικές αρχές επέτρεψαν συμφωνία technolease, με σημαντική επιβάρυνση, που δεν διευκρινίζεται, για το ολλανδικό Υπουργείο Οικονομικών.
(2) Με επιστολή της 24ης Απριλίου 1997, η Επιτροπή ενημέρωσε τις ολλανδικές αρχές σχετικά με την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ για ενίσχυση που είναι πιθανό να έχει χορηγηθεί με τη μορφή φορολογικού πλεονεκτήματος στο πλαίσιο μιας συμφωνίας εκμίσθωσης τεχνογνωσίας μεταξύ της Philips και της Rabobank, αποκαλουμένης στη συνέχεια "συμφωνία technolease".
(3) Η Επιτροπή δεν έλαβε παρατηρήσεις από άλλα κράτη μέλη ή άλλους ενδιαφερομένους.
II. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
(4) Το 1992, η Philips πώλησε ένα τμήμα τεχνογνωσίας, λογιστικής αξίας 2200 εκατ. NLG, στη θυγατρική της Electrologica. Σε αντιστάθμιση, η Philips έλαβε μετοχές της Electrologica και της χορήγησε δάνειο με ετήσιο επιτόκιο 7 %. Η Electrologica, από την πλευρά της, ενοικίαζε την τεχνογνωσία της Philips και εισέπραττε σε αντιστάθμιση ένα ετήσιο ποσό από τη Philips.
(5) Στις 30 Νοεμβρίου 1993, η Philips και η Rabobank συμφώνησαν ότι η Philips θα πωλούσε τις μετοχές της Electrologica που κατείχε στη Rabobank στις 3 Ιανουαρίου 1994. Η αγοραία τιμή της τεχνογνωσίας ανερχόταν σε 2800 εκατ. NLG. Η Rabobank κατέβαλε τοις μετρητοίς 640 εκατ. NLG στη Philips για τις μετοχές Electrologica. Η Philips διατηρούσε την πίστωσή της ύψους 2400 εκατ. NLG στην Electrologica, η οποία είχε καταστεί πλέον θυγατρική της Rabobank. Επίσης, η Philips και η Rabobank συμφώνησαν ότι η Philips θα δικαιούτο, στο μέλλον, το ήμισυ του προϊόντος από την εκχώρηση των υπεργολαβικών συμβάσεων που αφορούσαν την τεχνογνωσία και η Rabobank το άλλο ήμισυ.
(6) Η σύμβαση μίσθωσης μεταξύ της Philips και της Εlectrologica προέβλεπε την καταβολή ετήσιων τόκων 154 εκατ. NLG από την Electrologica στη Philips και την καταβολή ετήσιου ποσού 140 εκατ. NLG από τη Philips στην Electrologica. Εξάλλου, μετά τη λήξη περιόδου δέκα ετών από την παραλαβή των μετοχών της Electrologica από τη Rabobank και για περίοδο 24 μηνών, η Rabobank έχει το δικαίωμα να πωλήσει τις μετοχές στη Philips έναντι ποσού 50 εκατ. NLG.
(7) Λόγω της μεταβίβασης των μετοχών της Electrologica από τη Philips στη Rabobank, η Electrologica δεν αποτελεί πλέον τμήμα της φορολογικής οντότητας της Philips, γεγονός που σημαίνει ότι τα φορολογητέα κέρδη της δεν περιλαμβάνονται πλέον στα κέρδη της Philips. Μετά τη μεταβίβαση, η Electrologica θα αποτελεί τμήμα της φορολογικής οντότητας της Rabobank και, από τη στιγμή εκείνη, τα φορολογητέα κέρδη της θα ενσωματωθούν στα κέρδη της Rabobank.
(8) Συνολικά, η συμφωνία technolease συνεπάγεται μεταφορά των φορολογητέων κερδών της φορολογικής οντότητας της Philips προς τη φορολογική οντότητα της Rabobank, δεδομένου ότι το αποκλειστικό δικαίωμα απόσβεσης της τεχνογνωσίας μεταβιβάζεται από τη Philips στη Rabobank. Σε αντιστάθμιση, η Philips εισέπραξε από τη Rabobank 640 εκατ. NLG σε μετρητά και, στον όμιλο Philips, η πίστωση μετατράπηκε σε δάνειο προς τη Rabobank, γεγονός που συνεπάγεται σημαντική βελτίωση των στοιχείων του ισολογισμού της Philips.
(9) Τόσο η Philips όσο και η Rabobank είναι ιδιωτικές επιχειρήσεις. Η Philips είναι εισηγμένη στο χρηματιστήριο του Άμστερνταμ και η Rabobank είναι συνεταιρισμός. Το ολλανδικό κράτος δεν είναι μέτοχος ούτε στη Philips ούτε συμμετέχει στο συνεταιρισμό Rabobank. Η συμφωνία technolease αποτελεί συνεπώς εμπορική πράξη μεταξύ ιδιωτικών επιχειρήσεων.
(10) Η Επιτροπή αποφάσισε να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 93 παράγραφος 2 της συνθήκης ΕΚ σχετικά με την συμφωνία technolease λόγω των ακόλουθων αβεβαιοτήτων:
- προκειμένου να διαπιστωθεί αν το ολλανδικό Υπουργείο Οικονομικών υπέστη ζημία, ήταν απαραίτητα στοιχεία σχετικά με τη διάρκεια της απόσβεσης, το ποσοστό της απόσβεσης και τη βάση απόσβεσης της τεχνογνωσίας,
- η ανατίμηση της τεχνογνωσίας από 2200 εκατ. σε 2800 εκατ. NLG δεν αιτιολογήθηκε επαρκώς,
- υπήρχαν αμφιβολίες σχετικά με το αν τα φορολογητέα κέρδη της Philips κατά τις εν λόγω χρήσεις επαρκούσαν ώστε να της επιτρέψουν να αξιοποιήσει πλήρως την απόσβεση της τεχνογνωσίας,
- ήταν απαραίτητες συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τη φορολογική νομοθεσία για την εκμίσθωση άυλων στοιχείων του ενεργητικού, ώστε να διαπιστωθεί αν οι ολλανδικές φορολογικές αρχές αντιμετώπισαν ευνοϊκά τη Philips ή/και τη Rabobank.
III. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ
(11) Η ανακοίνωση της Επιτροπής με την οποία δόθηκε η δυνατότητα στα κράτη μέλη και τους λοιπούς ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους δημοσιεύθηκε στις 8 Νοεμβρίου 1997 στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων(1). Κανένα κράτος μέλος ή άλλος ενδιαφερόμενος δεν υπέβαλαν παρατηρήσεις.
IV. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΚΑΤΩ ΧΩΡΩΝ
(12) Η ολλανδική κυβέρνηση υπέβαλε τις παρατηρήσεις της με επιστολή της 28ης Οκτωβρίου 1997. Σύμφωνα με την ολλανδική κυβέρνηση, η φορολογική αντιμετώπιση της συμφωνίας technolease μεταξύ της Philips και της Rabobank δεν περιέχει κανένα στοιχείο κρατικής ενίσχυσης, δεδομένου ότι οι ολλανδικές φορολογικές αρχές απλώς εφάρμοσαν τη γενική φορολογική νομοθεσία και δεν έγινε χρήση καμιάς ιδιαίτερης διακριτικής ευχέρειας. Η ολλανδική κυβέρνηση απάντησε, εξάλλου, ειδικότερα στα ερωτήματα που έθεσε η Επιτροπή. Κατά τη διάρκεια συνάντησης μεταξύ υπαλλήλων του ολλανδικού Υπουργείου Οικονομικών και εκπροσώπων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που πραγματοποιήθηκε στις 19 Φεβρουαρίου 1998 στη Χάγη, οι εκπρόσωποι της Επιτροπής είχαν τη δυνατότητα να εξετάσουν εμπιστευτικά έγγραφα. Δεδομένου ότι έλειπαν ακόμη ορισμένες πληροφορίες, η Επιτροπή απηύθυνε αίτηση για συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 24ης Απριλίου 1998. Ανταποκρινόμενη στο εν λόγω αίτημα, η ολλανδική κυβέρνηση υπέβαλε όλες τις απαραίτητες πληροφορίες με επιστολή της 29ης Απριλίου 1998.
(13) Στις παρατηρήσεις της, η ολλανδική κυβέρνηση εξηγεί ότι:
- το ολλανδικό αστικό και φορολογικό δίκαιο δεν περιέχει ιδιαίτερες διατάξεις για την αντιμετώπιση πράξεων εκμίσθωσης τεχνογνωσίας. Η νομολογία του Αρείου Πάγου των Κάτω Χωρών (Hoge Raad)(2) δεν αφήνει ωστόσο καμία αμφιβολία ως προς τη νομική ισχύ αυτών των πράξεων έναντι του ισχύοντος ολλανδικού δικαίου,
- δεδομένου ότι δεν υπήρχε ιδιαίτερη διάταξη για την αντιμετώπιση από τις φορολογικές αρχές των πράξεων εκμίσθωσης για άυλα στοιχεία του ενεργητικού, η συμφωνία technolease μεταξύ της Philips και της Rabobank αξιολογήθηκε σύμφωνα με την αρχή των "καλών εμπορικών πρακτικών", όπως προβλέπεται στην ολλανδική φορολογική νομοθεσία. Σύμφωνα με την αρχή αυτή, ο (οικονομικός) ιδιοκτήτης ενός πάγιου στοιχείου μπορεί να εκπίπτει κάθε έτος ένα τμήμα της τιμής αγοράς προκειμένου να καθοριστεί το φορολογητέο εισόδημα. Το κεντρικό θέμα στις περιπτώσεις της εκμίσθωσης άυλων στοιχείων του ενεργητικού είναι συνεπώς ποιος έχει πραγματικά την (οικονομική) κυριότητα, ο εκμισθωτής ("lessor") ή ο ενοικιαστής ("lessee"). Το θέμα της (οικονομικής) κυριότητας της τεχνογνωσίας αξιολογήθηκε σύμφωνα με το αστικό και φορολογικό δίκαιο και τη νομολογία,
- το 1987, οι ολλανδικές φορολογικές αρχές είχαν ήδη εγκρίνει πράξη εκμίσθωσης άυλων στοιχείων του ενεργητικού (σήματα) με απλή ερμηνεία της υπάρχουσας φορολογικής νομοθεσίας,
- η λογιστική αξία της τεχνογνωσίας στο πλαίσιο της μεταβίβασης της Electrologica βασίστηκε στη μειωμένη τιμή κόστους, δεδομένου ότι ορισμένα στοιχεία του κόστους αποκλείστηκαν λόγω της αρχής της "σύνεσης" που απορρέει από την έννοια των "καλών εμπορικών πρακτικών". Η ολλανδική νομοθεσία(3) προβλέπει την αξιολόγηση των στοιχείων του ενεργητικού στην αγοραία τους τιμή τη στιγμή κατά την οποία η θυγατρική επιχείρηση εγκαταλείπει τη φορολογική οντότητα, γεγονός που επιτρέπει την φορολόγηση των αφανών αποθεματικών. Η εμπορική αξία της τεχνογνωσίας της Electrologica κατά τη μεταβίβασή της στη Philips καθορίστηκε με βάση τις αρχές του ΟΟΣΑ που εφαρμόζονται ως προς τις τιμές μεταβίβασης για τις πολυεθνικές επιχειρήσεις και τις φορολογικές αρχές(4),
- τα οφειλόμενα ποσά στο πλαίσιο των ετήσιων ποσών και των τόκων για την περίοδο των δέκα ετών, δηλαδή την περίοδο της σύμβασης, καταβλήθηκαν εξ ολοκλήρου από τη Philips και τη Rabobank. Το 1994 και το 1995, τα ετήσια ποσά που όφειλε η Philips στη Rabobank εξέπεσαν από τις καταβολές σε μετρητά της Rabobank στη Philips,
- η οδηγία σχετικά με τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με την αξιολόγηση των πράξεων εκμίσθωσης άυλων στοιχείων του ενεργητικού από τις ολλανδικές φορολογικές αρχές, που δημοσιεύθηκε στις 22 Αυγούστου 1994, δίνει απλώς μια ερμηνεία της ισχύουσας φορολογικής νομοθεσίας και δεν συνεπάγεται τροποποίηση της νομοθεσίας αυτής. Η εφαρμογή a posteriori της οδηγίας στη συμφωνία technolease μεταξύ της Philips και της Rabobank δεν θα είχε καταλήξει σε διαφορετική αντιμετώπιση.
(14) Τα επιχειρήματα αυτά παρουσιάστηκαν κατά την ανταλλαγή αλληλογραφίας και κατά τη συνάντηση με τους εκπροσώπους της Επιτροπής. Η ολλανδική κυβέρνηση υπέβαλε εξάλλου τις ακόλουθες πληροφορίες:
- λεπτομερείς πληροφορίες για τα καθεστώτα αποσβέσεων που ισχύουν για τη Philips και τη Rabobank,
- στοιχεία σχετικά με τα φορολογητέα κέρδη της Philips και της Rabobank, το 1990, 1991, 1992 και 1993,
- τις συμβάσεις στις οποίες βασίζεται η συμφωνία technolease μεταξύ της Philips, της Rabobank και της Electrologica.
V. ΕΚΤΙΜΗΣΗ
V.1. Τεχνική εκτίμηση της πράξης
(15) Η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι η εκμίσθωση στοιχείων τον ενεργητικού χρησιμοποιείται ευρέως ως όργανο χρηματοδότησης τόσο στα κράτη μέλη της Κοινότητας όσο και εκτός της Κοινότητας. Η εκμίσθωση στοιχείων του ενεργητικού έχει ειδικότερα ως συνέπεια ότι ο εκμισθωτής που αποκτά την (οικονομική) κυριότητα των στοιχείων του ενεργητικού έχει το αποκλειστικό δικαίωμα απόσβεσης αυτών των στοιχείων για φορολογικούς λόγους. Η μελέτη της φορολογικής νομοθεσίας στα κράτη μέλη έδειξε ότι το ίδιο ίσχυε σε όλα σχεδόν τα κράτη μέλη.
(16) Η Επιτροπή συμμερίζεται την άποψη της ολλανδικής κυβέρνησης σύμφωνα με την οποία η αξιοποίηση άυλων στοιχείων του ενεργητικού δεν διαφέρει, καταρχήν, από την αξιοποίηση άλλων στοιχείων τον ενεργητικού. Λαμβανομένων υπόψη των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των άυλων στοιχείων τον ενεργητικού, μπορούν ωστόσο να εφαρμοσθούν ιδιαίτεροι όροι για την αξιοποίησή τους(5). Από την άποψη αυτή, η δημοσίευση από τις ολλανδικές αρχές της οδηγίας με τς κατευθυντήριες γραμμές για την εκμίσθωση άυλων στοιχείων του ενεργητικού δεν είναι ασυμβίβαστη με την εφαρμογή της γενικής φορολογικής νομοθεσίας.
(17) Με τη μεταβίβαση των μετοχών της Electrologica από τη Philips στη Rabobank, η Electrologica δεν αποτελεί πλέον τμήμα της φορολογικής οντότητας της Philips. Τα φορολογητέα κέρδη της Electrologica δεν ενσωματώνονται συνεπώς πλέον στη Philips. Με τη μεταβίβαση, η Electrologica εισέρχεται στη φορολογική οντότητα της Rabobank, έτσι ώστε τα φορολογητέα κέρδη της ενσωματώνονται πλέον σε αυτά της Rabobank. Η συμφωνία technolease έχει, εξάλλου, τις ακόλουθες επιπτώσεις: πρώτον, το δικαίωμα αποκλειστικής απόσβεσης της τεχνογνωσίας (ως φορολογικής έκπτωσης) μεταβιβάζεται από τη Philips στη Rabobank. Η συμφωνία technolease μειώνει έτσι τα φορολογητέα κέρδη της Rabobank και αυξάνει αυτά της Philips, με αποτέλεσμα η Rabobank να καταβάλει λιγότερούς φόρούς και η Philips περισσότερους απ' ό,τι αν δεν υπήρχε η συμφωνία. Δεύτερον, λόγω της συμφωνίας technolease, η Philips πραγματοποιεί μία (φορολογημένη) υπεραξία επί της τεχνογνωσίας 600 εκατ. NLG, που δεν θα είχε πραγματοποιηθεί χωρίς την πώληση της Electrologica στη Rabobank.
(18) Οι ολλανδικές φορολογικές αρχές υπέβαλαν όλα τα απαραίτητα στοιχεία ώστε να μπορέσει η Επιτροπή να διαπιστώσει ότι ούτε η Philips ούτε η Rabobank είχαν ζημίες κατά τη σύναψη της συμφωνίας technolease. Βάσει των στοιχείων που αφορούν τα φορολογητέα κέρδη της Philips και της Rabobank το 1990, το 1991, το 1992 και το 1993, η Επιτροπή συμπέρανε ότι η Philips και η Rabobank ήταν και οι δύο σε θέση να αξιοποιήσουν πλήρως την απόσβεση της τεχνογνωσίας. Ακόμη, οι προοπτικές κερδοφορίας ήταν ευοίωνες, τόσο για τη Philips όσο και για τη Rabobank. Συνεπώς, οι επιπτώσεις της συμφωνίας technolease επί των φορολογητέων κερδών μετακυλίονται στα συνολικά φορολογικά έσοδα του κράτους.
(19) Στην πράξη, σημειώθηκαν οι ακόλουθες διακυμάνσεις στα αντίστοιχα φορολογητέα κέρδη της Philips και της Rabobank και άρα στις φορολογικές εισπράξεις του Βασιλείου (βλέπε και τον πίνακα στη συνέχεια):
- χωρίς την πώληση της Electrologica στη Rabobank, η φορολογική οντότητα της Philips θα μπορούσε να αποσβέσει την τεχνογνωσία γραμμικά επί τέσσερα έτη με λογιστική αξία 2200 εκατ. NLG. Λόγω της πώλησης της Electrologica, τα φορολογητέα κέρδη της Philips αυξήθηκαν επί τέσσερα έτη κατά 550 εκατ. NLG ετησίως, με συντελεστή φορολογίας 35 %,
- μετά την πώληση της Electrologica στη Rabobank, η φορολογική απόσβεση βασίζεται σε λογιστική αξία 2800 εκατ. NLG. Για τα πρώτα έξη έτη, η τεχνογνωσία αποσβένεται με βάση την υπολειπόμενη λογιστική αξία, ενώ στη συνέχεια η απόσβεση γίνεται γραμμικά για τέσσερα έτη. Η απόσβεση της τεχνογνωσίας μειώνει τα φορολογητέα κέρδη της Rabobank κατά 700 εκατ. NLG το πρώτο έτος (25 % του 2800), 525 εκατ. το δεύτερο έτος (25 % του 2100) κ.ο.κ. ως τα 125 εκατ. το δέκατο έτος, με φορολογικό συντελεστή 35 %(6),
- τα ετήσια ποσά και οι τόκοι καταβάλλονται αντίστοιχα από τη Philips και τη Rabobank για δέκα έτη, όσο διαρκεί η σύμβαση. Στο μέτρο που τα ετήσια ποσά που οφείλει η Philips στη Rabobank εκπίπτουν από τις πληρωμές σε μετρητά της Rabobank στη Philips, δεν υπάρχει πραγματική μεταφορά χρημάτων,
- η Philips και η Rabobank συμφώνησαν ότι το δάνειο ύψους 2200 εκατ. NLG από τη Philips στη Rabobank μπορεί να επιστραφεί κατά τη λήξη της σύμβασης. Η μετατροπή του χρέους δεν έχει καμία φορολογική επίπτωση σύμφωνα με τη διαρκή νομολογία στις Κάτω Χώρες(7),
- το προϊόν της εκμίσθωσης υπεργολαβιών σε τρίτους για την τεχνογνωσία της Electrologica κατά τη διάρκεια της σύμβασης κατανέμεται εξίσου μεταξύ της Philips και της Rabobank και φορολογείται με συντελεστή 35 %. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν, αναμένονται τέτοια έσοδα κατά το δεύτερο μισό της συμβατικής περιόδου (από το 1999).
(20) Η πρώτη στήλη τον πίνακα 1 δείχνει την αύξηση των φορολογητέων κερδών της φορολογικής οντότητας της Rabobank λόγω της καταβολής ετήσιού ποσού από τη Philips στην Electrologica. Η δεύτερη και η τρίτη στήλη δείχνουν τη μείωση των φορολογητέων κερδών της ίδιας φορολογικής οντότητας που οφείλεται στην καταβολή τόκων στη Philips και την απόσβεση της τεχνογνωσίας της Electrologica. Η τέταρτη στήλη δείχνει τη μείωση των φορολογητέων κερδών της Philips λόγω της καταβολής των τελών. Οι τρεις επόμενες στήλες δείχνουν την αύξηση των φορολογητέων κερδών της Philips λόγω αντίστοιχα των τόκων που καταβάλλονται από την Electrologica, τη μη απόσβεση τεχνογνωσίας και, τέλος, την υπεραξία της Philips επί της τεχνογνωσίας στο πλαίσιο της πώλησης της Electrologica στη Rabobank. Η τελευταία στήλη τον πίνακα 1 δείχνει τη συνολική επίπτωση της πράξης στα φορολογητέα κέρδη. Η τελευταία γραμμή του πίνακα 1 δείχνει τη σημερινή αξία των διακυμάνσεων των φορολογητέων κερδών το 1994. Ο πίνακας 2 δείχνει τα αποτελέσματα από τις διακυμάνσεις των φορολογητέων κερδών στα φορολογικά έσοδα βάσει φορολογικού συντελεστή 35 %.
(21) Όπως φαίνεται από τον πίνακα 2, η συμφωνία technolease συνεπάγεται βραχυπρόθεσμα, αύξηση και μακροπρόθεσμα μείωση των συνολικών φορολογικών εσόδων. Η εξέλιξη των φορολογικών εσόδων στο χρόνο επηρεάζεται από δύο παράγοντες. Πρώτου, λόγω της πώλησης της Electrologica στη Rabobank το 1994, η Philips εμφανίζει αφανή αποθεματικά που συνδέονται με την τεχνογνωσία τα οποία φορολογούνται το ίδιο έτος. Δεύτερον, η απόσβεση της τεχνογνωσίας αθυστερεί σε κάποιο βαθμό λόγω των διαφορών μεταξύ των συστημάτων ποσβέσεων που εφαρμόζονται αντίστοιχα στη Philips και στη Rabobank.
Τα φορολογικά έσοδα που θα μπορούσαν να δημιουργηθούν από την εκχώρηση των υπεργολαβιών δεν λαμβάνονται υπόψη. Για τα συνολικά φορολογικά έσοδα, δεν έχει ιδιαίτερη σημασία αν το προϊόν καταλήγει στη Philips (με την υπόθεση ότι δεν θα είχε πωληθεί η τεχνογνωσία στη Rabobank) ή αν κατανέμεται μεταξύ της Philips και της Rabobank (όπως συμφώνησαν η Philips και η Rabobank στο πλαίσιο της συμφωνίας technolease).
Πίνακας 1
Διακυμάνσεις των φορολογικών κερδών μετά τη συμφωνία technolease (1994 = έτος 1)
ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ
Πίνακας 2
Διακυμάνσεις των φορολογικών εσόδων μετά τη συμφωνία technolease (φορολογικός συντελεστής 35 %) (1994 = έτος 1)
ΘΕΣΗ ΠΙΝΑΚΑ
(22) Η συμφωνία technolease μπορεί να θεωρηθεί επωφελής για το ολλανδικό Υπουργείο Οικονομικών, δεδομένου ότι τα φορολογικά έσοδα εισπράττονται νωρίτερα απ' ό,τι θα συνέβαινε διαφορετικά. Η σημερινή αξία του εν λόγω πλεονεκτήματος για το ολλανδικό Υπουργείο Οικονομικών το 1994 ανέρχεται σε 68 εκατ. NLG, με αναλογιστικό συντελεστή 1,06(8). Το φορολογικό, όφελος, της Rabobank θα επιβάρυνε πλήρως τη Philips, της οποίας η φορολογικη επιβάρυνση θα αυξηθεί λόγω της συμφωνίας. Το φορολογικό όφελος της Rabobank μπορεί να θεωρηθεί ότι αποτελεί μέρος του ποσού που καταβάλλει η Philips για τις χρηματοδοτικές υπηρεσίες της Rabobank.
(23) Οι εκτιμήσεις που έγιναν την εποχή εκείνη από τις ολλανδικές αρχές και τις οποίες δημοσίευσε ο Τύπος, σύμφωνα με τις οποίες η συμφωνία technolease θα επιβάρυνε το ολλανδικό Υπουργείο Οικονομικών, δεν λάμβαναν υπόψη τις φορολογικές επιπτώσεις της συμφωνίας για τη Philips.
V.2. Εφαρμογή του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ για τη φορολογική αντιμετώπιση της συμφωνίας technolease
(24) Η συμφωνία technolease πρέπει να αξιολογηθεί βάσει των κριτηρίων που αναφέρονται στο άρθρο 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ. Για να περιέχει στοιχείο κρατικής ενίσχυσης, η συμφωνία πρέπει να παρέχει πλεονέκτημα το οποίο να επιβαρύνει το ολλανδικό Υπουργείο Οικονομικών. Εξάλλου, για να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, το εν λόγω πλεονέκτημα πρέπει να έχει ειδικό ή επιλεκτικό χαρακτήρα ευνοώντας ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένες παραγωγές. Τέλος, πρέπει να αποδειχθεί ότι η συμφωνία επηρεάζει τον ανταγωνισμό και τις ανταλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
α) Επιπτώσεις στις ανταλλαγές
(25) Όπως διευκρινίστηκε όταν ξεκίνησε η διαδικασία, η Philips και η Rabobank ασκούν και οι δύο δραστηριότητες εκτός των Κάτω Χωρών, στην κοινοτική αγορά. Αν οι επιχειρήσεις αυτές επωφεληθούν από ενίσχυση, η ενίσχυση βελτιώνει την ανταγωνιστική θέση των προϊόντων ή των υπηρεσιών τους. Θα ήταν δυσκολότερο για τις ανταγωνίστριες επιχειρήσεις άλλων κρατών μελών να ανταγωνιστούν τις επιχειρήσεις αυτές στην ολλανδική αγορά. Η ενδεχόμενη χορήγηση ενίσχυσης στη Philips ή/και τη Rabobank θα επηρέαζε συνεπώς τις ανταλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
β) Επιλεκτικός χαρακτήρας που μπορεί να είναι αποτέλεσμα άσκησης πολιτικής η οποία να συνιστά διάκριση
(26) Η αντιμετώπιση των οικονομικών φορέων κατά τρόπο που να συνιστά διάκριση μπορεί να προσδώσει στην επιμέρους εφαρμογή ενός γενικού φορολογικού μέτρου το χαρακτηριστικό του ειδικού μέτρου(9). Σε ό,τι αφορά το ερώτημα αν οι ολλανδικές φορολογικές αρχές άσκησαν πολίτικη που να συνιστά διάκριση ώστε να ευνοήσουν τη Philips ή/και τη Rabobank ή αν εφάρμοσαν απλώς τους γενικούς φορολογικούς κανόνες, η Επιτροπή έλαβε υπόψη τα ακόλουθα στοιχεία.
(27) Το γεγονός ότι η ολλανδική κυβέρνηση παρενέβη στην υπόθεση αυτή στηρίζει την υπόθεση σύμφωνα με την οποία οι ολλανδικές φορολογικές αρχές άσκησαν σε κάποιο βαθμό μία πολιτική που να συνιστά διάκριση υπέρ της Philips ή/και της Rabobank. Η παρέμβαση αυτή φαίνεται πάντως να προκλήθηκε από την πίεση της Philips ώστε να τεθεί τέρμα στη σύγκρούση που διαιωνιζόταν στο επίπεδο των φορολογικών αρχών. Η σύγκρουση αυτή, που αφορούσε την ερμηνεία της φορολογικής νομοθεσίας, εμπόδιζε τις αρχές να αποφανθούν ρητά ως προς τις φορολογικές συνέπειες του σχεδίου πράξης.
(28) Δεδομένου ότι ούτε το αστικό δίκαιο ούτε το φορολογικό δίκαιο περιέχουν ειδικές διατάξεις για την αξιολόγηση από τις φορολογικές αρχές των συμφωνιών εκμίσθωσης, έπρεπε η αξιολόγηση να βασίζεται στη γενική αρχή "των καλών εμπορικών πρακτικών" που προβλέπεται στο ολλανδικό φορολογικό δίκαιο; Αν η εν λόγω αρχή εφαρμοστεί στην συμφωνία technolease μεταξύ Philips και Rabobank, τίθεται το ερώτημα αν η Rabobank απέκτησε πράγματι την (οικονομική) κυριότητα της τεχνογνωσίας μέσω της απλής μεταβίβασης των μετοχών της Electrologica και αν, κατά συνέπεια, καλώς απέσβεσε την τεχνογνωσία(10). Η ιδιότητα του οικονομικού ιδιοκτήτη ενός στοιχείου του ενεργητικού προϋποθέτει ότι ο ιδιοκτήτης αναλαμβάνει τον κίνδυνο σχετικά με το στοιχείο αυτό. Η Rabobank δικαιούται την υπεραξία της τεχνογνωσίας στο τέλος της συμβατικής περιόδου και το μισό προϊόν από την εκχώρηση των υπεργολαβιών. Βάσει των πληροφοριών που διαθέτει, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι τα στοιχεία αυτά επαρκούν σύμφωνα με την ολλανδική νομοθεσία και νομολογία, ώστε να διαπιστωθεί η ύπαρξη κινδύνου και άρα η οικονομική κυριότητα.
(29) Εξάλλου, η οδηγία σχετικά με την εκμίσθωση άυλων στοιχείων του ενεργητικού που δημοσιεύθηκε από τις ολλανδικές φορολογικές αρχές τον Αύγουστο του 1994 περιέχει όρους οι οποίοι αφορούν κυρίως την οικονομική κυριότητα. Η οδηγία περιέχει τις κατευθυντήριες γραμμές για την ερμηνεία της ολλανδικής νομοθεσίας· δεν τροποποιεί τη νομοθεσία. Δεδομένού ότι η οδηγία δημοσιεύθηκε μόνον μετά τη σύναψη της συμφωνίας technolease, απομένει να εξεταστεί αν ικανοποιεί, a posteriori, τις προϋποθέσεις που προβλέπονται από την οδηγία. Τα αποτελέσματα της εξέτασης αυτής επιβεβαιώνουν το συμπέρασμα σύμφωνα με το οποίο εφαρμόστηκαν οι γενικοί φορολογικοί κανόνες.
(30) Η οδηγία καθορίζει πέντε κριτήρια για την αξιολόγηση των πράξεων εκμίσθωσης άυλων στοιχείων του ενεργητικού:
1. ο αρχικός ιδιοκτήτης δεν μπορεί να διατηρήσει τα αποκλειστικά δικαιώματα χρήσης των στοιχείων του ενεργητικού· ιδιαίτερη σημασία έχει σχετικά ποιος έχει το πραγματικό δικαίωμα διάθεσης των άυλων στοιχείων του ενεργητικού στο τέλος της συμβατικής περιόδου·
2. η διάρκεια της σύμβασης εκμίσθωσης πρέπει να είναι συντομότερη από τη διάρκεια ζωής των άυλων στοιχείων του ενεργητικού·
3. η απόσβεση θα πρέπει να είναι ανάλογη με τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και να λαμβάνει υπόψη μια λογική εναπομένουσα αξία·
4. η τιμή της μεταβίβασης πρέπει να καθορίζεται σε αντικειμενική βάση και οι φορολογικές αρχές πρέπει να έχουν τη δυνατότητα να διενεργήσουν τους σχετικούς ελέγχους·
5. τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας και λοιπά πλεονεκτήματα του εκμισθωτή πρέπει να αντιπροσωπεύουν επαρκές αντιστάθμισμα για την απόσβεση και τους τόκους.
(31) Ακόμη, σύμφωνα με την οδηγία, δεν είναι απαραίτητο να πληρούνται απόλυτα οι προϋποθέσεις 1, 2 και 5· αρκεί, αν δεν πληρείται μία από τις προϋποθέσεις, να πληρούνται περισσότερο οι υπόλοιπες. Πρέπει τα πέντε κριτήρια, στο σύνολό τους, να πληρούνται επαρκώς.
(32) Η εφαρμογή των κριτηρίων στη συμφωνία technolease μεταξύ της Philips και της Rabobank οδηγεί στο ακόλουθο συμπέρασμα:
1. καταρχήν, η εκμίσθωση στη Philips είναι αποκλειστική. Η συμφωνία προβλέπει ωστόσο ρητά τη δυνατότητα να εκχωρεί υπεργολαβίες η Philips σε τρίτους. Η συμφωνία προβλέπει ότι στην περίπτωση εκχώρησης υπεργολαβιών, η Rabobank δικαιούται το 50 % του προϊόντος που εισπράττει η Philips. Η Philips και η Rabobank έχουν κοινό συμφέρον να εκχωρούν υπεργολαβίες. Η Philips είχε προβεί την εποχή εκείνη σε βαθιά αναδιοργάνωση με στόχο να επικεντρωθεί εκ νέου στις βασικές της δραστηριότητες με το κλείσιμο, σε ορισμένες περιπτώσεις, ολόκληρων αλυσίδων παραγωγής. Για το λόγο αυτό, και η Philips υποστηρίζει την εκχώρηση υπεργολαβιών σε τρίτους. Σύμφωνα με τις υπάρχονσες πληροφορίες, η εκχώρηση υπεργολαβιών σε θέματα τεχνογνωσίας αποτελεί τρέχουσα τακτική για τη Philips.
Η οδηγία διευκρινίζει, ακόμη, ότι το ποιος διαθέτει, στη λήξη της συμβατικής περιόδου, πραγματικά το άυλο στοιχείο του ενεργητικού έχει ιδιαίτερη σημασία ώστε να καθοριστεί αν η συμφωνία είναι "αποκλειστική". Είναι σαφές ότι το δικαίωμα αυτό το έχει η Rabobank· όπως αναφέρεται παραπάνω, η Rabobank έχει το δικαίωμα, αλλά όχι και την υποχρέωση, να επαναπωλήσει τις μετοχές της Electrologica στη Philips στο τέλος της συμβατικής περιόδου. Μπορεί εξάλλου να θέσει τέρμα στην εκμίσθωση μεταξύ της Philips και της Electrologica από την 1η Ιανουαρίου 2004·
2. η διάρκεια της σύμβασης είναι δέκα ετών. Η Επιτροπή δεν έχει κανένα λόγο να θεωρήσει ότι η προβλεπόμενη διάρκεια ζωής της τεχνογνωσίας είναι συντομότερη από τη διάρκεια της σύμβασης·
3. η απόσβεση σε δέκα έτη για τη Rabobank μπορεί να θεωρηθεί συνήθης λόγω της χρηματοδοτικής σημασίας που έχει η τεχνογνωσία για τη Rabobank·
4. η τιμή μεταβίβασης της τεχνογνωσίας βασίζεται στις αρχές του ΟΟΣΑ που εφαρμόζονται σε ότι αφορά την τιμή των μεταβιβάσεων. Επιπλέον, οι ολλανδικές φορολογικές αρχές είχαν, την εποχή εκείνη, ελέγξει και εγκρίνει την τιμή μεταβίβασης της τεχνογνωσίας, χρησιμοποιώντας τη μέθοδο της μειωμένης τιμής κόστους που ίσχυε τότε στις Κάτω Χώρες. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι αρχές του ΟΟΣΑ αποτελούν μια καλή βάση για την αξιολόγηση της τεχνογνωσίας·
5. η Rabobank μπορεί να θεωρηθεί ότι συνήψε μια συμφωνία που δικαιολογείται από εμπορικής πλευράς. Πρέπει ακόμη να προστεθεί η προοπτική, τόσο για τη Philips όσο και για τη Rabobank, πρόσθετων εσόδων από τις εκχωρήσεις υπεργολαβιών και ενδεχόμενη υπεραξία μετά τη λήξη της συμβατικής περιόδου.
(33) Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συμφωνία technolease μεταξύ της Philips και της Rabobank μπορεί να θεωρηθεί ικανοποιητική σε επαρκή βαθμό ως προς τα κριτήρια που καθορίζονται από τις ολλανδικές φορολογικές αρχές στην οδηγία σχετικά με την εκμίσθωση πάγιων στοιχείων.
(34) Πέρα από τα κριτήρια που βασίζονται κυρίως στην (οικονομική) κυριότητα, η οδηγία προβλέπει η εκμίσθωση πάγιων στοιχείων να στηρίζεται σε οικονομικό λόγο, ώστε να μην χρησιμοποιείται για λόγους φοροαποφυγής.
(35) Για τη Philips, οι οικονομικοί λόγοι που δικαιολογούν τη συμφωνία technolease συνίστανται στην άμεση βελτίωση της ταμιακής της κατάστασης και του ισολογισμού της, ενώ η Rabobank επωφελείται από τη μετατροπή ρευστότητας σε πάγια. Φαίνεται ότι η επείγουσα ανάγκη για μετρητά που αντιμετώπιζε η Philips ήταν καθοριστικό στοιχείο για τη σύναψη της συμφωνίας technolease μεταξύ της Philips και της Rabobank. Δεδομένου ότι ο δείκτης ρευστότητας της Philips ήταν ανεπαρκής, η εταιρεία κινδύνευε να χάσει το καθεστώς του οφειλέτη ΑΑ. Το χρηματοπιστωτικό κονσόρτσιονμ που στηρίζει τη Philips δεν ήταν πλέον διατεθειμένο να της χορηγήσει κεφάλαια. Συνεπώς, η ρευστοποίηση αφανών αποθεματικών αποτελούσε την τελευταία δυνατότητα σωτηρίας για τη Philips.
(36) Το γεγονός ότι το 1987 οι ολλανδικές φορολογικές αρχές είχαν ήδη εγκρίνει μία εκμίσθωση άυλων στοιχείων του ενεργητικού με βάση την απλή ερμηνεία της γενικής φορολογικής νομοθεσίας, ενισχύει ακόμη το συμπέρασμα σύμφωνα με το οποίο οι εν λόγω αρχές απλώς εφάρμοσαν τη γενική φορολογική νομοθεσία στην περίπτωση της συμφωνίας technolease.
(37) Προκειμένου να καθοριστεί αν εφαρμόστηκε η γενική φορολογική νομοθεσία, μπορεί ακόμη να ελεγχθεί αν και άλλες επιχειρήσεις είχαν, την εποχή εκείνη, τη δυνατότητα να προσφύγουν στην εκμίσθωση άυλων στοιχείων του ενεργητικού. Η ολλανδική κυβέρνηση υπέβαλε κατάλογο επιχειρήσεων οι οποίες, όπως η Philips, προστέθηκαν στην εκμίσθωση άυλων στοιχείων του ενεργητικού για να βελτιώσουν την ταμιακή τους κατάσταση. Ορισμένες από τις περιπτώσεις αυτές χρονολογούνται πριν από τη συμφωνία μεταξύ της Philips και της Rabobank ενώ άλλες είναι μεταγενέστερες. Συνάγεται, επίσης, από άρθρα του Τύπου ότι και άλλες επιχειρήσεις συγκρίσιμες με τη Philips θεωρούσαν ότι τους προσφέρεται δυνατότητα προσφυγής στην εκμίσθωση.
(38) Επιπλέον, οι οικονομικοί λόγοι που περιγράφονται παραπάνω δεν αναιρούνται από ενδεχόμενο φορολογικό πλεονέκτημα που απορρέει από την πράξη εκμίσθωσης δεδομένου ότι, όπως αναφέρεται στο σημείο 1 του τμήματος V, το κράτος δεν θα υποστεί καμία απώλεια φορολογικών εσόδων. Αντίθετα, αναμένεται να επωφεληθεί από την πράξη κατά 68 εκατ. (αποπληθωρισμένα) NLG το 1994.
γ) Χρησιμοποίηση κρατικών πόρων
(39) Όπως αναφέρεται στο σημείο 38 της αιτιολογικής έκθεσης, η φορολογική αντιμετώπιση της συμφωνίας technolease δεν συνεπάγεται καμία απώλεια για το Υπουργείο Οικονομικών.
VI. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(40) Λαμβανομένων υπόψη των παραπάνω, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, εφόσον οι ολλανδικές αρχές δεν παραχώρησαν φορολογικό πλεονέκτημα εις βάρος του ολλανδικού Υπουργείου Οικονομικών στη Philips ή στη Rabobank, εφαρμόζοντας τη φορολογική νομοθεσία κατά τρόπο που να συνιστά διάκριση, κανένα από τα μέρη που ενέχονται στη συμφωνία technolease μεταξύ της Philips και της Rabobank δεν επωφελήθηκε από στοιχείο κρατικής ενίσχυσης με την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η αντιμετώπιση της συμφωνίας technolease μεταξύ της Philips και της Rabobank από τις ολλανδικές φορολογικές αρχές δεν περιέχει καμία ενίσχυση με την έννοια του άρθρου 92 παράγραφος 1 της συνθήκης ΕΚ.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο των Κάτω Χωρών.
Βρυξέλλες, 21 Απριλίου 1999.