31996L0097
L 046/20
ОФИЦИАЛЕН ВЕСТНИК НА ЕВРОПЕЙСКИЯ СЪЮЗ
ДИРЕКТИВА 96/97/ЕО НА СЪВЕТА
от 20 декември 1996 година
за изменение на Директива 86/378/ЕИО относно прилагането на принципа на равно третиране на мъжете и жените в професионалните социалноосигурителни схеми
СЪВЕТЪТ НА ЕВРОПЕЙСКИЯ СЪЮЗ,
като взе предвид Договор за създаване на Европейската общност и по-специално член 100 от него,
като взе предвид предложението на Комисията (1),
като взе предвид становището на Европейския парламент (2),
като взе предвид становището на Икономическия и социален комитет (3),
като има предвид, че член 119 от Договора предвижда, че всяка държава-членка осигурява прилагането на принципа за равно заплащане на мъжете и жените; като има предвид, че под „заплащане“ трябва да се разбира основната или минималната заплата или трудово възнаграждение, и всяко друго възнаграждение в брой или в натура, което работещият получава, пряко или непряко, от своя работодател във връзка с работата си;
като има предвид, че чрез своето решение от 17 май 1990 г. по дело 262/88: „Barber“ срещу „Guardian Royal Exchange Assurance Group“ (4), Съдът на Европейските общности признава, че всички форми на професионални пенсии съставляват елемент от заплащането по смисъла на член 119 от Договора;
като има предвид, че в гореспоменатото решение, както доразвиващото го Решение от 14 декември 1993 г. по дело С-110/91: „Moroni“ срещу „Collo GmbH“ (5), Съдът тълкува член 119 от Договора в смисъла, че дискриминацията между мъжете и жените при професионалните социалноосигурителни схеми е забранена по принцип, а не само когато се отнася до определянето на пенсионната възраст, или когато една професионална пенсия се предлага като компенсация в случай на задължително пенсиониране от икономически съображения;
като има предвид, че съгласно Протокол № 2 относно член 119 от Договора, приложен към Договора за създаване на Европейската общност, обезщетенията по силата на професионална социалноосигурителна схема, не трябва да се считат за възнаграждение, по отношение на периоди на заетост преди 17 май 1990 г., с изключение за работещите, или за лицата, които имат техните права, които преди тази дата са завели дело или са подали съответна жалба, в зависимост от действащото национално право;
като има предвид, че чрез своите решения от 28 септември 1994 г. (6) по дело С-57/93: „Vroege“ срещу „NCIV Instituut voor Volkshuisvesting BV“ и по дело С-128/93: „Fisscher“ срещу „Voorhuis Hengelo BV“, Съдът се произнесе в полза на това, че гореспоменатият протокол няма никаква последица върху правото на включване към професионална пенсионна схема, което се регулира от решението от 13 май 1986 г. по делото 170/84: „Bilka-Kaufhaus GmbH“ срещу „Hartz“ (7), и че ограничението на последиците във времето, на решението от 17 май 1990 г., по делото С-262/88: „Barber“ срещу „Guardian Royal Exchange Assurance Group“, не се прилага по отношение на правото за включване към професионална пенсионна схема; като има предвид, че Съдът потвърди също така че националните норми, отнасящи се до сроковете за завеждане на дела, съгласно вътрешното право, могат да бъдат противопоставими на работещите, които отстояват правото си на включване в професионална пенсионна схема, при условие че те не са по-неблагоприятни за този вид дела, отколкото за подобни дела от вътрешен характер и, че не правят невъзможно упражняването на практика на правото на Общността; като има предвид, освен това, че Съдът е посочил, че фактът, че един работещ може да претендира за включване с обратно действие в професионална пенсионна схема, не му позволява да избегне плащането на съответни вноски, отнасящи се до въпросния период за включване;
като има предвид, че изключването на работещите по причини, дължащи се на вида на трудовия договор, от достъп до социалноосигурителни схеми, които се прилагат в дадено предприятие или сектор, може да представлява непряка дискриминация по отношение на жените;
като има предвид, че чрез своето решение от 9 ноември 1993 г. по дело С-132/92: „Birds Eye Walls Ltd“ срещу „Friedel M. Roberts“ (8), Съдът уточни също така че на член 119 от Договора не противоречи хипотезата, при изчисляването на сумата на една „преходна пенсия“, изплащана от работодателя на работниците или служителите от мъжки или женски пол, които са се възползвали от правото на ранно пенсиониране поради здравословни причини, и която преходна пенсия е предназначена да компенсира по-специално загубата на доходи, дължаща се на факта, че изискваната възраст за изплащане на държавна пенсия, която ще се получава в последствие,още не е достигната, размерът на преходната пенсия следва да бъде съответно намален, въпреки че по отношение на мъжете и жените на възраст между 60 и 65 години това води като последствие до това бившата работничка или служителка да получава преходна пенсия по-ниска от тази на съответния си колега от мъжки пол, като тази разлика съответства на размера на държавната пенсия, на която жената има право при навършване на 60 годишна възраст на основание периодите на заетост при упоменатия работодател;
като има предвид, че чрез своето решение от 6 октомври 1993 г. по дело С-109/91: „Ten Oever“ срещу „Stichting Bedrijfpensioenfonds voor het Glazenwassers-en Schoonmaakbedrijf“ (9), както и чрез своите решения от 14 декември 1993 г. по дело С-110/91: „Moroni“ срещу „Collo GmbH“, от 22 декември 1993 г. по дело C-152/91: „Neath“ срещу „Hugh Steeper Ltd“ (10) и от 28 септември 1994 г. по дело С-200/91: „Coloroll Pension Trustees Limited“ срещу „Russell and Others“ (11), Съдът потвърждава, че по силата на решението от 17 май 1990 г., по дело С-262/88: „Barber“ срещу „Guardian Royal Exchange Assurance Group“, за целите на завеждане на искове за равно третиране в областта на професионалните пенсии позоваване на прекия ефект на член 119 от Договора може да има единствено за плащанията, дължими за периоди на заетост след 17 май 1990 г., с изключение на работещите или на лицата, които имат техните права, чиито съдебни искове или еквивалентни на това жалби по действащото национално право са подадени преди тази дата;
като има предвид, че чрез гореспоменатите решения по делата С-109/91: „Ten Oever“ срещу „Stichting Bedrijfpensioenfonds voor het Glazenwassers-en Schoonmaakbedrijf“ и С-200/91: „Coloroll Pension Trustees Limited“ срещу „Russell and Others“, Съдът потвърждава, че ограничението във времето, на решението „Barber“ се прилага по отношение на пенсии на преживели и, че поради това равното третиране в тази област може да бъде претендирано само по отношение на периодите на заетост след 17 май 1990 г., без това да противоречи на предвиденото изключение в полза на лицата, които преди тази дата са подали съдебен иск или еквивалентна на това жалба съгласно действащото национално право;
като има предвид освен това, че чрез своите гореспоменати решения по дела C-152/91 и C-200/91, Съдът уточнява, че вноските на работещите мъже и жени в пенсионна схема с фиксиран размер на обезщетенията, трябва да бъдат с еднакъв размер, тъй-като те се покриват от член 119 от Договора, докато различията във вноските на работодателя, плащани в рамките на капиталови пенсионни схеми с фиксиран размер на обезщетенията, поради използването на различни актюерски фактори в зависимост от пола, не попадат в приложното поле на същата тази разпоредба;
като има предвид, че чрез своите решения от 28 септември 1994 г. (12) по дело C-408/92: „Smith“ срещу „Advel Systems“ и по делото C-28/93: „Van den Akker“ срещу „Stichting Shell Pensioenfonds“, Съдът посочва, че хипотезата работодател да предприема необходимите мерки, за да се съобрази с решението от 17 май 1990 г. по дело С-262/88, като вдига пенсионната възраст на жените на нивото на тази на мъжете по отношение на периодите на заетост включени между 17 май 1990 г. и датата на влизане в сила на упоменатите мерки противоречи на член 119 от Договора; докато предприемането на същите мерки за периодите на заетост след тази дата не противоречи на член 119; че за периодите на заетост, предхождащи 17 май 1990 г., правото на Общността не налага никакво задължение, което да оправдава мерки, намаляващи с обратно действие предимствата, от които са се ползвали жените;
като има предвид, че чрез гореспоменатото решение по дело С-200/91: „Coloroll Pension Trustees Limited“ срещу „Russell and Others“, Съдът прецени, че допълнителните обезщетения, произтичащи от направените напълно доброволно вноски от работниците или служителите, не са включени в приложното поле на член 119 от Договора;
като има предвид, че в мерките, включени в нейната трета средносрочна програма за действие за равните възможности на жените и мъжете (1991-1995) (13), Комисията отново набляга на приемането на подходящи мерки за взимане под внимание последствията от решението от 17 май 1990 г., произнесено по делото 262/88: „Barber“ срещу „Guardian Royal Exchange Assurance Group“;
като има предвид, че това решение автоматично обезсилва някои разпоредби на Директива на Съвета 86/378/ЕИО от 24 юли 1986 г., относно прилагането на принципа на равното третиране на мъжете и жените в професионалните социалноосигурителни схеми (14) по отношение на наетите работници;
като има предвид, че член 119 от Договора е пряко приложим и на него може има позоваване пред националните съдилища срещу всеки работодател, независимо дали той е физическо или юридическо лице и, че тези съдилища трябва да осигурят защитата на правата, гарантирани им от тази разпоредба;
като има предвид, че от гледна точка на правната сигурност е необходимо изменението и допълнението на Директива 86/378/ЕИО с оглед адаптиране на разпоредбите, засегнати от съдебната практика по делото „Barber“,
ПРИЕ НАСТОЯЩАТА ДИРЕКТИВА:
Член 1
Директива 86/378/ЕИО се изменя, както следва:
1. Член 2 се заменя със следния текст:
„Член 2
1. „Професионални социалноосигурителни схеми“ означава схемите, които не са регулирани от Директива 79/7/ЕИО, които имат за цел да предоставят на работещите, независимо дали са работници или служители или самостоятелно заети лица, в рамките на едно предприятие или група от предприятия, област на икономическа дейност или професионален сектор или група професионални сектор, обезщетения, предназначени да допълнят или да заместят обезщетенията, предвидени в законно установените социалноосигурителни схеми, независимо дали участието в тези схеми е задължително или доброволно.
1.2. Настоящата директива не се прилага по отношение на:
а)
индивидуалните договори на самостоятелно заетите лица;
б)
схемите за самостоятелно заети лица, които имат само един участник;
в)
случаите, в които наетите работници са на осигурителен договор, по който работодателят не е страна;
г)
доброволните разпоредби на професионалните схеми, които се предлагат индивидуално на участниците, с цел да им бъдат гарантирани:
-
било допълнителни обезщетения,
-
било избор на датата, на която да започне изплащането на основните обезщетения на самостоятелно заетите лица, или избор между няколко вида обезщетения;
д)
професионалните схеми в случаите, когато обезщетенията, които те предоставят, са финансирани от доброволните вноски на работниците.
3. Разпоредбите на настоящата директива не възпрепятстват работодателя да отпусне на лица, които са достигнали пенсионната възраст за получаване на пенсия въз основа на професионална схема, но които не са достигнали все още пенсионната възраст за получаване на законно установена пенсия, добавка към пенсията им, с оглед пълното или почти пълното изравняване на размера на пълните обезщетения към тази на лицата от другия пол в същото положение, които вече са достигнали законно установената пенсионна възраст, дотогава, докато бенефициентите на отпуснатото допълнение достигнат законно установената пенсионна възраст.“
2. Член 3 се заменя със следния текст:
„Член 3
Настоящата директива се прилага по отношение на трудоспособното население, включително на самостоятелно заетите лица, на лицата, които са прекъснали дейността си поради заболяване, майчинство, злополука или принудителна безработица и на лицата търсещи работа, по отношение на пенсионираните работещи или работещите с увреждания, както и по отношение на лицата, които имат правата на тези работници в съответствие с националните законодателства и/или практики.“
3. Член 6 се заменя със следния текст:
„Член 6
3.1. Разпоредбите, които противоречат на принципа на равното третиране, са онези, които се основават на пола, пряко или косвено, по-специално чрез позоваване на брачното или семейно положение, при:
а)
определянето на лицата, които могат да участват в професионална схема;
б)
определянето на задължителния или доброволен характер на участието в професионална схема;
в)
установяването на различни правила по отношение на възрастта за включване в схемата или по отношение на минималната продължителност на заетост или на участие в схема за получаване на обезщетения;
г)
установяването на различни правила, с изключение на мерките, предвидени в букви з) и и), за възстановяване на вноските, когато работещият напусне схемата, без да е изпълнил изискванията, които му гарантират правото на дългосрочни обезщетения;
д)
определянето на различни условия за предоставяне на обезщетения или запазването на тези обезщетения за работещите от единия от двата пола;
е)
налагането на различна пенсионна възраст;
ж)
преустановяване запазването или придобиването на права по време на отпуск по майчинство или на отпуск по семейни причини, който се полага по закон или по силата на споразумение и се изплаща от работодателя;
з)
определянето на различни нива на обезщетенията, с изключение на необходимите за отчитане на факторите на актюерските изчисления, които са различни за двата пола, в случаите на схеми с фиксиран размер на обезщетенията.
В случаите на капиталови схеми с фиксиран размер на обезщетенията размерът на някои елементи (за които фигурират примери в приложението) могат да се различава дотолкова, доколкото разликата в размера се дължи на последствията от използването на различни актюерски фактори в зависимост от пола при финансирането на схемата;
и)
определянето на различни нива на вноските на работещите;
определянето на различни нива на вноските на работодателите, с изключение на:
-
случаите на схеми с фиксиран размер на обезщетенията, чиято цел е напълно или почни напълно да се изравнят размерите на пенсионните обезщетения, основани на тези вноски,
-
случаите на капиталови схеми с фиксиран размер на обезщетенията, когато вноските на работодателя са предназначени да попълнят финансовата основа, необходима за покриване размера на тези фиксирани обезщетения;
й)
предвиждането на различни стандарти или на стандарти, приложими само по отношение на работещите от определен пол, с изключение на предвиденото в букви з) и и) относно гаранцията или запазването на правото на обезщетения, когато работещият напусне схемата.
2. Когато предоставянето на обезщетения, попадащи в обхвата на настоящата директива, се извършва по преценка на органите за управление на схемата, то тези органи трябва да се съобразяват с принципа на равното третиране.“
4. Член 8 се заменя със следния текст:
„Член 8
1. Държавите-членки предприемат необходимите мерки за преразглеждане и въвеждане в действие най-късно до 1 януари 1993 г., на разпоредбите на професионалните схеми за самостоятелно заетите лица, които противоречат на принципа на равното третиране.
2. Настоящата директива не възпрепятства осъществяването на правата и задълженията, произтичащи от участието за определен период в професионална схема за самостоятелно заети лица, преди нейното преразглеждане, да останат предмет на разпоредбите на действащата през този период схема.“
5. Член 9 се заменя със следния текст:
„Член 9
По отношение на схемите за самостоятелно заети лица, държавите-членки могат да отложат задължителното прилагане на принципа на равното третиране, що се отнася до:
а)
определянето на пенсионната възраст за предоставяне на пенсия за старост или за прослужено време, както и последствията, които могат да произтекат за други обезщетения:
-
било до датата, на която е постигнато това равенство в законно установените схеми,
-
било, най-късно, докато дадена директива не наложи това равенство;
б)
наследствените пенсии, докато правото на Общността наложи принципа на равното третиране в законно установените социалноосигурителни схеми в тази връзка;
в)
прилагането на член 6, параграф 1, буква и) първата алинея, за отчитане на различните фактори на актюерските изчисления, най-късно до 1 януари 1999 г.“
6. Добавя се следният член 9а:
„Член 9а
Когато мъжете и жените могат да претендират при еднакви условия за гъвкава пенсионната възраст, то това не се счита за несъвместимо с настоящата директива.“
7. Добавя се следното приложение:
Примери за елементите, които могат да се различават, що се отнася до капиталовите схемите с фиксиран размер на обезщетенията, цитирани в член 6, буква з):
-
обръщането на част от редовната пенсия в капиталовложение,
-
прехвърлянето на пенсионните права,
-
възстановяването на пенсия, платима на лице, което има правото на компенсация за отказа си от част от годишната пенсия,
-
намалена пенсия, когато работникът решава да се възползва от ранно пенсиониране.“
Член 2
1. Всяка мярка за прилагането на настоящата директива, по отношение на наетите работници, трябва да покрива всички обезщетения, отнасящи се до периодите на заетост след 17 май 1990 г. и да има обратно действие към тази дата, без това да засяга работниците или лицата, които имат техните права, и които преди тази дата, са завели дело или са подали съответна жалба, в зависимост от националното право. В този случай, мерките за транспониране трябва да имат обратно действие към датата 8 април 1976 г. и трябва да покриват всички обезщетения, отнасящи се до периодите на заетост след тази дата. За държавите-членки, които са се присъединили към Общността след 8 април 1976 г. и преди 17 май 1990 г., тази дата се замества с датата, на която член 119 от Договора започва да се прилага на тяхната територия.
2. Второто изречение от параграф 1 не забранява националните норми, отнасящи се до сроковете за завеждане на дела по вътрешното право да бъдат противопоставими на работниците или на лицата, които имат техните права и които са подали иск или еквивалентна на това жалба съгласно националното право, преди 17 май 1990 г., при условие че те не са по-неблагоприятни за този вид дела, отколкото за подобни дела от вътрешен характер и че не правят невъзможно упражняването на практика на правото на Общността.
3. За държавите-членки, които са се присъединили към Общността след 17 май 1990 г. и които на 1 януари 1994 г. са били договарящи се страни по споразумението за Европейското икономическо пространство, датата 17 май 1990 г., която фигурира в първото изречение на параграф 1 от настоящия член, се замества с датата 1 януари 1994 г.
Член 3
1. Държавите-членки въвеждат необходимите законови, подзаконови и административни разпоредби, за да се съобразят с настоящата директива, най-късно до 1 юли 1997 г. Те незабавно информират Комисията за това.
Когато държавите-членки приемат тези разпоредби, последните съдържат позоваване на настоящата директива или то се извършва при официалното им публикуване. Условията и редът на позоваване се определят от държавите-членки.
2. Държавите-членки предоставят на Комисията, най-късно до две години след влизането в сила на настоящата директива, цялата необходима информация, за да ѝ дадат възможност да изготви доклад относно нейното прилагане.
Член 4
Настоящата директива влиза в сила на двадесетия ден след публикуването ѝ в Официален вестник на Европейските общности.
Член 5
Адресати на настоящата директива са държавите-членки.
Съставено в Брюксел на 20 декември 1996 година.
ΟΔΗΓΙΑ 96/97/ΕΚ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟΥ της 20ής Δεκεμβρίου 1996 που τροποποιεί την οδηγία 86/378/ΕΟΚ για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης
ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη:
τη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, και ιδίως το άρθρο 100,
την πρόταση της Επιτροπής (1),
την γνώμη του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου (2),
τη γνώμη της Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (3),
Εκτιμώντας:
ότι, σύμφωνα με τους όρους του άρθρου 119 της συνθήκης, κάθε κράτος μέλος εξασφαλίζει την εφαρμογής της αρχής της ισότητας των αμοιβών για όμοια εργασία μεταξύ εργαζομένων ανδρών και γυναικών 7 ότι ως «αμοιβή» νοούνται οι συνήθεις βασικοί ή ελάχιστοι μισθοί ή αποδοχές και όλα τα άλλα οφέλη που παρέχονται, άμεσα ή έμμεσα, σε χρήματα ή σε είδος από τον εργοδότη στον εργαζόμενο, λόγω της σχέσης εργασίας 7
ότι, με την απόφασή του της 17ης Μαΐου 1990 στην υπόθεση 262/88: Barber κατά Guardian Royal Exchange Assurance Group (4), το Δικαστήριο των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων αναγνωρίζει ότι όλες οι μορφές επαγγελματικών συντάξεων αποτελούν στοιχείο αμοιβής κατά την έννοια του άρθρου 119 της συνθήκης 7
ότι, με την προαναφερόμενη απόφαση, όπως διευκρινίστηκε με την απόφαση της 14ης Δεκεμβρίου 1993 (υπόθεση C-110/91: Morani κατά Collo GmbH) (5), το Δικαστήριο ερμηνεύει το άρθρο 119 της συνθήκης κατά τρόπο ώστε οι διακρίσεις μεταξύ ανδρών και γυναικών στα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης απαγορεύονται γενικώς και όχι μόνο όταν πρόκειται για τον καθορισμό της ηλικίας συνταξιοδότησης ή όταν μία επαγγελματική σύνταξη προσφέρεται ως αποζημίωση λόγω υποχρεωτικής συνταξιοδότησης για οικονομικούς λόγους 7
ότι, σύμφωνα με το πρωτόκολλο 2 σχετικά με το άρθρο 119 της συνθήκης, το οποίο προσαρτάται στη συνθήκη για την ίδρυση της Ευρωπαϊκής Κοινότητας, οι παροχές δυνάμειεπαγγελματικού συστήματος κοινωνικής ασφάλισης δεν θεωρούνται ως αποδοχές εφόσον αντιστοιχούν σε περιόδους απασχόλησης πριν από τις 17 Μαΐου 1990, με εξαίρεση τους εργαζομένους ή τους εξ αυτών έλκοντες δικαιώματα, οι οποίοι, πριν από την ημερομηνία αυτή, είχαν ασκήσει ένδικη προσφυγή ή καταθέσει αντίστοιχη ένσταση σύμφωνα με το ισχύον εθνικό δίκαιο 7
ότι, στις αποφάσεις του της 28ης Σεπτεμβρίου 1994 (6) (υπόθεση C-57/93: Vroege κατά NCIV Instituut voor Volkshuisvesting BV και υπόθεση C-128/93: Fisscher κατά Voorhuis Hengelo BV), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το προαναφερόμενο πρωτόκολλο δεν θίγει το δικαίωμα υπαγωγής σε επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα, το οποίο εξακολουθεί να διέπεται από την απόφαση της 13ης Μαΐου 1986 για την υπόθεση 170/84: Bilka-Kaufhaus GmbH κατά Hartz (7) και ότι ο περιορισμός των χρονικών συνεπειών της απόφασης της 17ης Μαΐου 1990 για την υπόθεση C-262/88: Barber κατά Guardian Royal Exchange Assurance Group δεν ισχύει για το δικαίωμα υπαγωγής σε επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα 7 ότι το Δικαστήριο αποφάνθηκε επίσης ότι οι εθνικοί κανόνες σχετικά με τις προθεσμίες για την άσκηση προσφυγής βάσει του εθνικού δικαίου μπορούν να αντιταχθούν και στους εργαζόμενους που προβάλλουν δικαίωμα υπαγωγής σε επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα, κατά το μέτρο που οι κανόνες αυτοί δεν είναι λιγότερο ευνοϊκοί όσον αφορά τις προσφυγές αυτού του είδους από ότι για τις παρόμοιες προσφυγές εσωτερικής φύσεως και ότι δεν καθιστούν πρακτικώς αδύνατη την άσκηση προβλεπόμενων από το κοινοτικό δίκαιο δικαιωμάτων 7 ότι το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι το γεγονός ότι ο εργαζόμενος μπορεί να αξιώσει αναδρομικά την υπαγωγή του σε επαγγελματικό συνταξιοδοτικό σύστημα δεν τον απαλλάσσει από την υποχρέωση καταβολή των εισφορών για το διάστημα της αναδρομικής υπαγωγής 7
ότι ο αποκλεισμός εργαζομένων από επιχειρησιακό ή τομεακό σύστημα κοινωνικής ασφάλισης λόγω της φύσεως των συμβάσεων εργασίας τους, ενδέχεται να συνιστά έμμεση διάκριση κατά των γυναικών 7
ότι, με την απόφαση της 9ης Νοεμβρίου 1993 (υπόθεση C-132/92: Birds Eye Walls Ltd κατά Friedel M. Roberts) (8), το Δικαστήριο έκρινε επίσης ότι το άρθρο 119 της συνθήκης δεν απαγορεύει, κατά τον υπολογισμό του ύψους της μεταβατικής συντάξεως, καταβαλλόμενης από τον εργοδότη στους (στις) μισθωτούς (-ές) που έχουν λάβει πρόωρη σύνταξη για λόγους υγείας και προοριζόμενης να αντισταθμίσει, κυρίως, την απώλεια εισοδήματος που οφείλεται στο ότι δεν έχει ακόμη συμπληρωθεί η απαιτούμενη για την καταβολή της νόμιμης συντάξεως ηλικία, να λαμβάνεται υπόψη το ποσό της νόμιμης συντάξεως που θα καταβληθεί στο μέλλον και να μειώνεται αντιστοίχως το ποσό της μεταβατικής συντάξεως, καίτοι για την ηλικία μεταξύ 60 και 65 ετών αυτό έχει ως συνέπεια ότι στην πρώην μισθωτή καταβάλλεται μεταβατική σύνταξη μικρότερη από την καταβαλλόμενη στον άνδρα ομόλογό της, η δε διαφορά αυτή ισοδυναμεί προς το ποσό της νόμιμης συντάξεως την οποία δικαιούται η γυναίκα από την ηλικία των 60 ετών βάσει των περιόδων απασχολήσεως που έχει συμπληρώσει στον εν λόγω εργοδότη 7
ότι, με την απόφαση της 6ης Οκτωβρίου 1993 (υπόθεση C-109/91: Ten Uever κατά Stichting Bedrijfspensioenfonds voor het Glanzenwassers-en Schoonmaakbedrijf) (9), καθώς και με τις αποφάσεις της 14ης Δεκεμβρίου 1993 (υπόθεση C-110/91: Moroni κατά Collo GmbH), της 22ας Δεκεμβρίου 1993 (υπόθεση C-152/91: Neath κατά Hugh Steeper Ltd) (10) και της 28ης Σεπτεμβρίου 1994 (υπόθεση C-200/91: Coloroll Pension Trustees Limited κατά Russel και λοιπών) (11), το Δικαστήριο επιβεβαιώνει ότι, δυνάμει της απόφασης της 17ης Μαΐου 1990 (υπόθεση C-262/88: Barber κατά Guardian Royal Exchange Assurance Group), δεν δύναται να γίνει επίκληση του άμεσου αποτελέσματος του άρθρου 119 της συνθήκης, προκειμένου να απαιτηθεί ίση μεταχείριση σε θέματα επαγγελματικών συντάξεων, παρά μόνο για τις παροχές που οφείλονται λόγω περιόδου απασχόλησης μεταγενέστερης της 17ης Μαΐου 1990, με εξαίρεση που προβλέπεται υπέρ των εργαζομένων ή των εξ αυτών ελκόντων δικαιώματα, οι οποίοι, πριν από την ημερομηνία αυτή, έχουν ασκήσει ένδικη προσφυγή ή έχουν υποβάλει ισοδύναμη κατά το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο ένσταση 7
ότι, με τις προαναφερόμενες αποφάσεις του (υπόθεση C-109/91: Ten Oever κατά Stichting Bedrijfspensioenfonds voor het Glazenwassers-en Schoonmaakbedrijf και υπόθεση C-200/91: Coloroll Pension Trustees Limited κατά Russell και λοιπών), το Δικαστήριο επιβεβαιώνει εκ νέου ότι ο περιορισμός των διαχρονικών αποτελεσμάτων της απόφασης Barber έχει εφαρμογή στις συντάξεις επιζώντων και ότι, επομένως, δεν μπορεί να προβληθεί αξίωση για ίση μεταχείριση στον τομέα αυτόν, παρά μόνο σε σχέση με περιόδους απασχόλησης μεταγενέστερες της 17ης Μαΐου 1990, με εξαίρεση τα άτομα τα οποία, πριν από την ημερομηνία αυτή, έχουν ασκήσει ένδικη προσφυγή ή έχουν υποβάλει ισοδύναμη κατά το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο ένσταση 7
ότι, επιπλέον, με τις αποφάσεις του στην υπόθεση C-152/91 και στην υπόθεση C-200/91, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι οι εισφορές των μισθωτών σε συνταξιοδοτικά συστήματα τα οποία εγγυώνται μια καθορισμένη οριακή παροχή πρέπει να είναι ισόποσες για άνδρες και γυναίκες, επειδή καλύπτονται από το άρθρο 119 της συνθήκης, ενώ η ανισότητα των εργοδοτικών εισφορών, οι οποίες καταβλήθηκαν στο πλαίσιο συστημάτων καθορισμένων παροχών, χρηματοδοτούμενων με κεφαλαιοποίηση, λόγω της χρησιμοποίησης διαφορετικών αναλογιστικών παραγόντων ανάλογα με το φύλο δεν εμπίπτει στην ίδια διάταξη 7
ότι, με τις αποφάσεις της 28ης Σεπτεμβρίου 1994 (12) (υπόθεση C-408/91: Smith κατά Advel System και υπόθεση C-28/93: Van den Akker κατά Stichting Shell Pensioenfonds), το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι, σύμφωνα με το άρθρο 119 της συνθήκης, δεν επιτρέπεται ένας εργοδότης ο οποίος λαμβάνει τα αναγκαία μέτρα συμμόρφωσης με την απόφαση Barber της 17ης Μαΐου 1990 (C-262/88), να αυξήσει την ηλικία συνταξιοδότησης των γυναικών στο ίδιο επίπεδο με την αντίστοιχη ηλικία των ανδρών, όσον αφορά τις περιόδους απασχόλησης μεταξύ της 17ης Μαΐου 1990 και της ημερομηνίας έναρξης της ισχύος των προαναφερθέντων μέτρων 7 αντιθέτως, για περιόδους απασχόλησης μεταγενέστερες της ημερομηνίας αυτής, το άρθρο 119 δεν απαγορεύει την παραπάνω διαδικασία 7 ότι, για περιόδους απασχόλησης προγενέστερες της 17ης Μαΐου 1990, το κοινοτικό δίκαιο δεν επέβαλε καμία υποχρέωση η οποία θα μπορούσε να δικαιολογεί εκ των υστέρων περιορισμό των πλεονεκτημάτων τα οποία ίσχυαν για τις γυναίκες 7
ότι, με την προαναφερόμενη απόφαση στην υπόθεση C-200/91: Coloroll Pension Trustees Limited κατά Russel και λοιπών, το Δικαστήριο διευκρινίζει ότι οι συμπληρωματικές παροχές που απορρέουν από τις παροχές που έχουν καταβληθεί εντελώς προαιρετικώς από τους μισθωτούς δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 119 της συνθήκης 7
ότι η Επιτροπή, με το τρίτο μεσοπρόθεσμο πρόγραμμα δράσης της (1991-1995), για τις ίσες ευκαιρίες ανδρών και γυναικών (13), μεταξύ των ενεργειών που επελέγησαν, δίνει εκ νέου έμφαση στη λήψη των κατάλληλων μέτρων ώστε να λαμβάνονται υπόψη οι συνέπειες της απόφασης της 17ης Μαΐου 1990 στην υπόθεση 262/88 (Barber κατά Guardian Royal Exchange Assurance Group) 7
ότι η απόφαση αυτή συνεπάγεται απαραιτήτως τη μερική ακυρότητα ορισμένων διατάξεων της οδηγίας 86/378/ΕΟΚ του Συμβουλίου, της 24ης Ιουλίου 1986, για την εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ανδρών και γυναικών στα επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης (14), όσον αφορά τους μισθωτούς 7
ότι το άρθρο 119 της συνθήκης εφαρμόζεται άμεσα και μπορεί να γίνει επίκληση σε αυτό ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων, και τούτο έναντι οποιουδήποτε εργοδότη είτε αυτός είναι ιδιώτης ή νομικό πρόσωπο, και είναι καθήκον αυτών των δικαστηρίων να εξασφαλίζουν την προστασία των δικαιωμάτων που παρέχει η διάταξη αυτή στους πολίτες 7
ότι, πάντως, για λόγους ασφάλειας δικαίου, είναι αναγκαία η τροποποίηση της οδηγίας 86/378/ΕΟΚ, ώστε να προσαρμοστούν οι διατάξεις της που επηρεάζονται από τη νομολογία Barber,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:
Άρθρο 1
Η οδηγία 86/378/ΕΟΚ τροποποιείται ως εξής:
1. Το άρθρο 2 αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:
«Άρθρο 2
1. Ως "επαγγελματικά συστήματα κοινωνικής ασφάλισης" θεωρούνται τα συστήματα που δεν διέπονται από την οδηγία 79/7/ΕΟΚ και που έχουν ως αντικείμενο τη χορήγηση στους εργαζόμενους, μισθωτούς ή αυτοαπασχολούμενους, στα πλαίσια μιας επιχείρησης ή ομάδας επιχειρήσεων, ενός οικονομικού κλάδου ή επαγγελματικού ή διεπαγγελματικού τομέα, παροχών που προορίζονται να συμπληρώνουν ή να υποκαθιστούν τις παροχές των εκ του νόμου συστημάτων κοινωνικής ασφάλισης, είτε η υπαγωγή στα συστήματα αυτά είναι υποχρεωτική είτε προαιρετική.
2. Η παρούσα οδηγία δεν εφαρμόζεται:
α) στις ατομικές συμβάσεις των αυτοαπασχολουμένων 7
β) στα συστήματα των αυτοαπασχολουμένων που έχουν μόνο ένα μέλος 7
γ) στην περίπτωση των μισθωτών, στις ασφαλιστήριες συμβάσεις στις οποίες δεν μετέχει ο εργοδότης 7
δ) στις προαιρετικές διατάξεις επαγγελματικών συστημάτων που προσφέρονται ατομικά στους μετέχοντες για να τους εξασφαλίσουν:
- είτε συμπληρωματικές παροχές,
- είτε την επιλογή της ημερομηνίας έναρξης των κανονικών παροχών των αυτοαπασχολουμένων ή την επιλογή μεταξύ πολλών παροχών 7
ε) στα επαγγελματικά συστήματα στα οποία οι παροχές χρηματοδοτούνται από εισφορές που καταβάλλουν οι εργαζόμενοι σε εθελοντική βάση.
3. Η παρούσα οδηγία δεν εμποδίζει τον εργοδότη να χορηγήσει συμπληρωματικό ποσό σύνταξης σε άτομα τα οποία έχουν ήδη συμπληρώσει την ηλικία συνταξιοδότησης όσον αφορά τη χορήγηση σύνταξης δυνάμει επαγγελματικού συστήματος αλλά τα οποία δεν έχουν ακόμη συμπληρώσει την ηλικία της συνταξιοδότησης για τη χορήγηση νόμιμης σύνταξης, με σκοπό την εξίσωση ή την προσέγγιση του ποσού των συνολικών παροχών που καταβάλλεται στα άτομα αυτά με το ποσό που καταβάλλεται σε ετερόφυλα άτομα που βρίσκονται στην ίδια κατάσταση τα οποία έχουν ήδη συμπληρώσει την ηλικία της νόμιμης σύνταξης, έως ότου οι δικαιούχοι του συμπληρωματικού ποσού συμπληρώσουν την ηλικία της νόμιμης σύνταξης.»
2. Το άρθρο 3 αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:
«Άρθρο 3
Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται στον ενεργό πληθυσμό, συμπεριλαμβανομένων των αυτοαπασχολουμένων, των εργαζομένων των οποίων η δραστηριότητα διακόπτεται λόγω ασθένειας, μητρότητας, ατυχήματος ή μη ηθελημένης ανεργίας και των προσώπων που αναζητούν εργασία, στους συνταξιούχους και στους ανάπηρους εργαζομένους, καθώς και στους εξ αυτών έλκοντες δικαιώματα, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο ή/και την πρακτική.»
3. Το άρθρο 6 αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:
«Άρθρο 6
1. Μεταξύ των διατάξεων που αντιβαίνουν προς την αρχή της ίσης μεταχείρισης πρέπει να περιληφθούν οι διατάξεις που βασίζονται στο φύλο, είτε άμεσα είτε έμμεσα, ιδίως σε συσχετισμό με την ύπαρξη γάμου ή την εν γένει οικογενειακή κατάσταση, προκειμένου:
α) να προσδιορίσουν τα πρόσωπα που είναι σε θέση να συμμετάσχουν σε επαγγελματικό σύστημα 7
β) να καθορίσουν τον υποχρεωτικό ή προαιρετικό χαρακτήρα της συμμετοχής σε ένα επαγγελματικό σύστημα 7
γ) να διαμορφώσουν διαφορετικούς κανόνες σχετικά με την ηλικία εισόδου στο σύστημα ή με ελάχιστη διάρκεια της απασχόλησης ή της υπαγωγής στο σύστημα, για τη λήψη παροχών από το σύστημα αυτό 7
δ) να προβλέψουν διαφορετικούς κανόνες, εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπονται στα στοιχεία η) και θ), για την απόδοση των εισφορών όταν ο εργαζόμενος αποχωρεί από το σύστημα χωρίς να έχει συμπληρώσει τις προϋποθέσεις που θα του εξασφάλιζαν μεταγενέστερο δικαίωμα για τις μακροπρόθεσμές παροχες 7
ε) να καθορίσουν διαφορετικές προϋποθέσεις για τη χορήγηση παροχών ή να τις περιορίσουν μόνο στους εργαζόμενους του ενός ή του άλλου φύλου 7
στ) να επιβάλουν διαφορετικά όρια ηλικίας για τη συνταξιοδότηση 7
ζ) να διακόψουν τη διατήρηση ή την απόκτηση δικαιωμάτων κατά τη διάρκεια των αδειών λόγω μητρότητας ή για οικογενειακούς λόγους, οι οποίες ορίζονται με νόμο ή σύμβαση και κατά τις οποίες καταβάλλονται αποδοχές από τον εργοδότη 7
η) να καθορίσουν διαφορετικά επίπεδα για τις παροχές, εκτός εν αυτό απαιτείται αναγκαστικά προκειμένου να ληφθούν υπόψη αναλογιστικά στοιχεία υπολογισμού, τα οποία είναι διαφορετικά για τα δύο φύλα, στην περίπτωση συστημάτων με καθορισμένες εισφορές.
Στην περίπτωση συστημάτων με καθορισμένες παροχές χρηματοδούμενων με κεφαλαιοποίηση, ορισμένα στοιχεία (παραδείγματα των οποίων διαβιβάζονται συνημμένα), μπορεί να είναι άνισα, στο βαθμό που η ανισότητα των ποσών οφείλεται στις συνέπειες της χρησιμοποίησης διαφορετικών αναλογιστικών συντελεστών σύμφωνα με το φύλο κατά την εφαρμογή της χρηματοδότησης του συστήματος 7
θ) να καθορίσουν διαφορετικά επίπεδα για τις εισφορές των εργαζομένων 7
να καθορίσουν διαφορετικά επίπεδα για τις εισφορές των εργοδοτών, εκτός από:
- την περίπτωση συστημάτων με καθορισμένες εισφορές, εάν στόχος είναι η εξίσωση ή η προσέγγιση των τελικών παροχών των δύο φύλων 7
- την περίπτωση συστημάτων με καθορισμένες παροχές, χρηματοδοτουμένων με κεφαλαιοποίηση, εφόσον οι εργοδοτικές εισφορές προορίζονται για να συμπληρώσουν το χρηματικό ποσό το οποίο είναι απαραίτητο για να καλυφθεί το κόστος των καθορισμένων αυτών παροχών 7
ι) να προβλέψουν διαφορετικούς κανόνες ή κανόνες που ισχύουν μόνο για τους εργαζόμενους συγκεκριμένου φύλου, εκτός από τις περιπτώσεις που προβλέπονται στα στοιχεία η) και θ), όσον αφορά την εξασφάλιση ή τη διατήρηση του δικαιώματος για μεταγενέστερες παροχές όταν ο εργαζόμενος αποχωρεί από το σύστημα.
2. Όταν η χορήγηση των παροχών που απορρέουν από την παρούσα οδηγία επαφίεται στη διακριτική ευχέρεια των οργάνων διαχείρισης του συστήματος, τα όργανα αυτά πρέπει να τηρούν την αρχή της ίσης μεταχείρισης.»
4. Το άρθρο 8 αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:
«Άρθρο 8
1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε οι διατάξεις των επαγγελματικών συστημάτων των αυτοαπασχολουμένων, οι οποίες αντιβαίνουν προς την αρχή της ίσης μεταχείρισης, να αναθεωρηθούν το αργότερο έως την 1η Ιανουαρίου 1993.
2. Η παρούσα οδηγία δεν αποτελεί εμπόδιο προκειμένου τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις, που συνδέονται με περίοδο υπαγωγής σε επαγγελματικό σύστημα αυτοαπασχολουμένων, χρονικώς προγενέστερη της αναθεώρησης του συστήματος αυτού να εξακολουθούν να διέπονται από τις διατάξεις του συστήματος που ίσχυε κατά την περίοδο εκείνη.»
5. Το άρθρο 9 αντικαθίσταται από το ακόλουθο κείμενο:
«Άρθρο 9
Όσον αφορά τα συστήματα των αυτοαπασχολουμένων, τα κράτη μέλη μπορούν να αναβάλουν την υποχρεωτική εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης όσον αφορά:
α) τον καθορισμό της ηλικίας συνταξιοδότησης για τη χορήγηση συντάξεων γήρατος ή αποχώρησης καθώς και τις συνέπειες που είναι δυνατόν να προκύψουν για άλλες παροχές:
- είτε μέχρι την ημερομηνία κατά την οποία η ίση αυτή μεταχείριση θα επιτευχθεί στα εκ του νόμου συστήματα 7
- είτε, το αργότερο, μέχρις ότου η εφαρμογή της αρχής αυτής επιβληθεί με οδηγία 7
β) τη σύνταξη των επιζώντων, μέχρις ότου επιβληθεί με οδηγία, όσον αφορά αυτό το θέμα, η αρχή της ίσης μεταχείρισης στα εκ του νόμου συστήματα κοινωνικής ασφάλισης 7
γ) την εφαρμογή του άρθρου 6 παράγραφος 1 στοιχείο θ) πρώτο εδάφιο, προκειμένου να ληφθούν υπόψη τα διαφορετικά αναλογιστικά στοιχεία υπολογισμού, το αργότερο μέχρι την 1η Ιανουαρίου 1999.»
6. Παρεμβάλλεται το ακόλουθο άρθρο:
«Άρθρο 9α
Οι περιπτώσεις όπου άνδρες και γυναίκες έχουν τη δυνατότητα ελαστικής ηλικίας συνταξιοδότησης υπό τους ίδιους όρους, δεν θεωρούνται ασύμβατες με την παρούσα οδηγία.»
7. Προστίθεται το ακόλουθο παράρτημα:
«ΠΑΡΑΡΤΗΜΑ
Παραδείγματα ενδεχόμενων άνισων στοιχείων όσον αφορά τα συστήματα καθορισμένων παροχών χρηματοδοτούμενων με κεφαλαιοποίηση, που αναφέρονται στο άρθρο 6 στοιχείο η):
- μετατροπή μέρους μιας περιοδικής σύνταξης σε κεφάλαιο 7
- μεταφορά συνταξιοδοτικών δικαιωμάτων 7
- σύνταξη επιζώντος καταβλητέα στο δικαιούχο έναντι παραίτησης από μέρος της ετήσιας σύνταξης 7
- μειωμένη σύνταξη όταν ο εργαζόμενος επιλέγει πρόωρη συνταξιοδότηση.»
Άρθρο 2
1. Τα μέτρα για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, όσον αφορά τους μισθωτούς, πρέπει να καλύπτουν όλες τις παροχές που οφείλονται σε περιόδους απασχόλησης μεταγενέστερες της 17ης Μαΐου 1990 και ισχύουν αναδρομικά από την ημερομηνία αυτή, με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων των εργαζομένων ή των εξ αυτών ελκόντων δικαιώματα, οι οποίοι, πριν από την ημερομηνία αυτή, έχουν ασκήσει ένδικη προσφυγή ή έχουν υποβάλει ισοδύναμη κατά το εφαρμοστέο εθνικό δίκαιο ένσταση. Στην περίπτωση αυτή, τα μέτρα εφαρμογής πρέπει να ισχύουν αναδρομικά από την 8η Απριλίου 1976 και να καλύπτουν όλες τις παροχές που οφείλονται σε περιόδους απασχόλησης μεταγενέστερες αυτής της ημερομηνίας. Για τα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην Κοινότητα μετά από την 8η Απριλίου 1976, η ημερομηνία αυτή αντικαθίσταται από την ημερομηνία κατά την οποία το άρθρο 119 συνθήκης κατέστη εφαρμοστέο στο έδαφός τους.
2. Η δεύτερη πρόταση της παραγράφου 1 δεν επηρεάζει τους εθνικούς κανόνες που αφορούν τις προθεσμίες προσφυγής του εθνικού δικαίου, οι οποίοι μπορούν να αντιταχθούν στους εργαζομένους ή στους εξ αυτών έλκοντες δικαιώματα, οι οποίοι είχαν ασκήσει ένδικη προσφυγή ή είχαν εγείρει ισοδύναμη ένσταση κατά το εθνικό δίκαιο πριν από τις 17 Μαΐου 1990, υπό την προϋπόθεση ότι αυτοί οι κανόνες δεν είναι λιγότερο ευνοϊκοί για αυτού του είδους τις προσφυγές απ' ό,τι για ανάλογες προσφυγές εσωτερικού χαρακτήρα και ότι δεν καθιστούν πρακτικά αδύνατη τη άσκηση του κοινοτικού δικαίου.
3. Για τα κράτη μέλη που προσχώρησαν στην Κοινότητα μετά τις 17 Μαΐου 1990 και τα οποία, την 1η Ιανουαρίου 1994, ήταν συμβαλλόμενα μέρη της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, η ημερομηνία 17 Μαΐου 1990 στις παραγράφους 1 και 2 της παρούσας οδηγίας αντικαθίσταται από την 1η Ιανουαρίου 1994.
Άρθρο 3
1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις που είναι αναγκαίες για να συμμορφωθούν προς την παρούσα οδηγία το αργότερο έως την 1η Ιουλίου 1997. Ενημερώνουν αμέσως την Επιτροπή σχετικά.
Οι διατάξεις αυτές, όταν θεσπίζονται από τα κράτη μέλη, αναφέρονται στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια αναφορά κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Οι λεπτομέρειες της αναφοράς αυτής καθορίζονται από τα κράτη μέλη.
2. Τα κράτη μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή, το αργότερο δύο έτη μετά την έναρξη ισχύος της παρούσας οδηγίας, όλα τα χρήσιμα στοιχεία προκειμένου να μπορέσει η Επιτροπή να συντάξει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.
Άρθρο 4
Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων.
Άρθρο 5
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.
Βρυξέλλες, 20 Δεκεμβρίου 1996.