РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 11 юни 2014 година
относно държавна помощ SA.26818 (C 20/10) (ex N 536/08 и NN 32/10), предоставена от Италия на оператора на летището в Реджо Калабрия, SO.G.A.S. Spa
(нотифицирано под номер C(2014) 3571)
(само текстът на италиански език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2014/944/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз (ДФЕС), и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като покани заинтересованите страни да представят своите мнения в съответствие с посочените по-горе разпоредби (1) и като взе предвид техните забележки,
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
(1)
На 27 октомври 2008 г. италианските органи уведомиха Комисията за намерението на регион Калабрия да предостави помощ под формата на вливане на капитали за покриване на оперативните загуби, понесени от дружеството SO.G.A.S. SpA Società per la Gestione dell'Aeroporto dello Stretto (наричано по-нататък „SO.G.A.S. Spa“ или „получателят“): SO.G.A.S. Spa е операторът на летището в Реджо Калабрия (Aeroporto dello Stretto, т.е. „летището на провлака“).
(2)
В хода на предварителната проверка Комисията узна за други мерки в полза на същия получател, които, както изглежда, представляват неправомерна държавна помощ. Поради това Комисията включи тези мерки в своето разследване.
(3)
Тъй като Комисията имаше информация, че държавната помощ всъщност е била предоставена, преди Комисията да може да установи нейната съвместимост с вътрешния пазар, тя регистрира случая като помощ, за която не е уведомена, под номер NN 32/10.
(4)
Комисията поиска допълнителна информация по отношение на мярката, за която е уведомена, на 27 ноември 2008 г., 23 февруари 2009 г. и 19 май 2009 г. Италия отговори на 14 януари 2009 г., 26 март 2009 г. и 9 октомври 2009 г.
(5)
С писмо от 20 юли 2010 г. Комисията уведоми Италия за своето решение да открие официалната процедура по разследване, описана в член 108, параграф 2 от ДФЕС по отношение на помощта за SO.G.A.S. Spa (наричано по-нататък „решението за откриване на процедурата“).
(6)
Решението на Комисията за откриване на разследването бе публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (2). В него Комисията прикани заинтересованите страни да представят своите мнения.
(7)
С писмо от 19 ноември 2010 г. получателят представи мненията си относно решението за откриване на процедурата. На 20 декември 2010 г. Комисията препрати мненията на получателя на италианските органи и поиска тяхното становище. Комисията изпрати напомнително писмо на 8 март 2011 г. и получи забележките на Италия на 29 април 2011 г. Комисията не получи други мнения от заинтересованите страни.
(8)
Италианските органи представиха мнения относно решението за откриване на процедурата с писма от 23 септември 2010 г. и 15 декември 2010 г.
(9)
С писмо от 30 март 2012 г. Комисията поиска допълнителна информация относно разследваните мерки. Италианските органи предоставиха поисканата информация с писмо от 30 април 2012 г.
2. ПОДРОБНО ОПИСАНИЕ НА МЕРКИТЕ
2.1. Получател
(10)
Получателят на мерките е операторът на летището в Реджо Калабрия, SO.G.A.S. Spa.
(11)
SO.G.A.S. Spa е дружество с ограничена отговорност, регистрирано съгласно италианското законодателство през март 1981 г. и притежавано изцяло от публични органи.
(12)
Пътникопотокът на летището е нараснал от 272 859 пътници през 2004 г. до 571 694 пътници през 2012 г. (3)
2.2. Оспорваните мерки
(13)
Мярката, за която Италия е уведомила, е вливане на капитал от страна на регион Калабрия в размер на 1 824 964 ЕUR за покриване на загубите, понесени от SO.G.A.S. Spa през 2004 г. и 2005 г.
(14)
През юни 2005 г. и юни 2006 г. публичните акционери на SO.G.A.S. Spa решават да покрият понесените от SO.G.A.S. Spa загуби през двете предходни години (1 392 900 EUR през 2004 г. и 2 257 028 EUR през 2005 г.) посредством pro rata вливане на капитали. Към този момент регион Калабрия е притежавал 50 % от дяловете в дружеството, като останалите са били собственост на община Реджо Калабрия, провинция Реджо Калабрия, провинция Месина, търговската палата на Реджо Калабрия и търговската палата на Месина.
(15)
Съгласно информацията, с която Комисията разполага към момента на решението за откриване на процедурата, pro rata вливане на капитал е било вече извършено от провинция Реджо Калабрия, община Месина, община Реджо Калабрия и търговската палата на Месина.
(16)
През 2006 г. SO.G.A.S. Spa понася допълнителни загуби от 6 018 982 ЕUR. През декември 2007 г. акционерите на SO.G.A.S. решават да превърнат резервите на дружеството в акционерен капитал и след това да намалят капитала, за да покрият оставащите загуби. Това обаче би намалило капитала под минималното равнище, изисквано от италианското законодателство за летищни оператори. За да възстановят капитала в съответствие със законовите изисквания, акционерите на SO.G.A.S. Spa се споразумяват да увеличат този капитал с 2 742 919 ЕUR. Капиталът е увеличен чрез конвертиране на облигации, записани преди това от някои акционери, на обща стойност от 2 274 919 ЕUR. Регион Калабрия не е сред акционерите, притежавали конвертируемите облигации, и делът му от капитала на дружеството намалява от 50 % на 6,74 %.
2.3. Орган, отпускащ помощта
(17)
За разглежданите тук мерки органът, отпускащ помощта, е регион Калабрия.
(18)
Както е обяснено по-горе, публични средства са предоставени на SO.G.A.S. Spa също от провинция Реджо Калабрия, община Реджо Калабрия, провинция Месина, община Месина, търговската палата на Реджо Калабрия и търговската палата на Месина под формата на pro rata вливане на капитали за покриване на загубите, понесени през 2004 г., 2005 г. и 2006 г., и за възстановяване на капитала в съответствие със законовите изисквания.
2.4. Бюджет
(19)
Италианските органи уведомиха за вливането на капитали в размер на 1 824 964 ЕUR, пропорционално на дела на провинция Реджо Калабрия в SO.G.A.S. Spa, одобрено през юни 2005 г. и юни 2006 г. Освен това, както е обяснено по-горе, останалите публични акционери са покрили загубите по подобен начин в размер на 1 824 964 ЕUR. През декември 2007 г. има ново вливане на капитал в размер на 2 742 919 ЕUR.
(20)
Общият бюджет на подлежащите на оценка мерки възлиза следователно на 6 392 847 ЕUR.
2.5. Съдебно производство в национален съд
(21)
Регион Калабрия решава да не задейства вливането на капитали, за което е взето решение от акционерите през юни 2005 г. и юни 2006 г., докато няма решение на Комисията за неговото одобрение, и SO.G.A.S. Spa завежда дело срещу региона пред първоинстанционния съд (Tribunale) на регион Калабрия. Съдът се произнася в полза на SO.G.A.S. Spa, като оспорването на решението от страна на региона е отхвърлено през май 2009 г.
(22)
Като признава компетентността на Комисията да вземе решение дали дадена мярка за предоставяне на държавна помощ е съвместима с вътрешния пазар, първоинстанционният съд счита, че националните съдилища са компетентни да решат дали мярката представлява държавна помощ. Съдът се произнася, че публичното финансиране, предоставено в този случай, не представлява държавна помощ, тъй като то не може да наруши конкуренцията, нито да засегне търговията между държавите членки. Съдът се произнася също така, че е спазен принципът за инвеститор в условията на пазарна икономика, тъй като към момента на предоставяне на помощта, независимо от загубите, понесени през 2004 г. и 2005 г., са били налице разумни възможности за рентабилност в дългосрочен план.
(23)
Регионът оспори решението на съда въз основа на това, че мярката представлява държавна помощ и следователно не следва да се изпълнява, докато Комисията не приеме решение за нейното одобряване. През декември 2009 г. италианските органи уведомиха Комисията, че това оспорване е отхвърлено и че не могат да се предприемат други процедурни стъпки за оспорване на предоставянето на публични средства на SO.G.A.S. Spa.
3. ОСНОВАНИЯ ЗА ОТКРИВАНЕ НА ОФИЦИАЛНАТА ПРОЦЕДУРА ПО РАЗСЛЕДВАНЕ
(24)
В решението за откриване на процедурата Комисията изрази предварителното мнение, че pro rata вливането на капитали, извършено от региона и другите публични акционери за покриване на загубите, понесени през 2004 г. и 2005 г., и вливането на капитали, за което е взето решение от акционерите на SO.G.A.S. Spa през декември 2007 г., представляват държавна помощ на следните основания:
а)
те представляват трансфер на средства за SO.G.A.S. Spa от определен брой регионални и местни органи, а именно регион Калабрия, провинция Реджо Калабрия, община Месина и община Реджо Калабрия, или местни автономни органи, учредени съгласно публичното право, а именно търговската палата на Реджо Калабрия и търговската палата на Месина; във вливането следователно участват държавни ресурси, така че то може да бъде вменено на държавата;
б)
те не са в съответствие с принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика и поради това предоставят избирателно предимство на SO.G.A.S. Spa;
в)
вливането на капитали може да наруши конкуренцията и да засегне търговията между държавите членки.
(25)
Комисията изрази предварителното мнение, че оспорваните мерки са несъвместими с вътрешния пазар. Първо, Италия изрично заяви, че дружеството SO.G.A.S. Spa не е натоварено с предоставянето на услуги от общ икономически интерес (наричани по-нататък „УОИИ“). Второ, италианските органи потвърдиха, че мерките не са свързани с конкретна инвестиция в летището; Комисията достигна до предварителното заключение, че съвместимостта на мерките не може да бъде оценена по критериите, определени от Насоките за финансирането на летища и за предоставянето на държавни първоначални помощи за авиокомпании, опериращи на регионални летища (наричани по-нататък „Насоки за авиационния сектор от 2005 г.“) (4). Трето, независимо от твърдението си, че SO.G.A.S. Spa е предприятие в затруднение по смисъла на Насоките за държавните помощи за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение (наричани по-нататък „Насоките за оздравяване и преструктуриране“) (5), италианските органи посочиха също така, че мерките не са част от план за преструктуриране и че такъв план не съществува. И накрая, Комисията счита, че мерките не са съвместими с Насоките за национална регионална помощ за 2007-2013 г. (наричани по-нататък „Насоки за регионална помощ“ ) (6), които осигуряват рамката за оценка на предоставената помощ въз основа на член 107, параграф 3, букви а) и в) от ДФЕС.
(26)
Що се отнася до съдебните производства, предявени в италианските съдилища срещу отказа на региона да плати своята pro rata вноска след разрешение от Комисията съгласно правилата за държавните помощи, Комисията счита, че с оглед на върховенството на правото на ЕС пред националното право и доколкото уведомлението не е било официално оттеглено, Италия е длъжна да спази отлагателната клауза, посочена в член 108, параграф 3 от ДФЕС. Комисията следователно счита, че по силата на върховенството на задължението за отлагане съгласно член 108, параграф 3 от ДФЕС позицията на националните съдилища е следвало да не бъде взета под внимание и че италианските органи не е трябвало да задействат мярката, за която са уведомили, докато процедурата за държавна мярка не е още приключила.
4. МНЕНИЯ НА ЗАИНТЕРЕСОВАНИ СТРАНИ
(27)
Единствената заинтересована страна, от която Комисията получи мнения, беше получателят SO.G.A.S. Spa, който подкрепи и допълни доводите, представени от италианските органи по време на официалното разследване.
4.1. Наличие на помощ
(28)
Според SO.G.A.S. Spa подлежащите на оценка мерки не представляват държавна помощ, защото не всички критерии, определени в член 107, параграф 1 от ДФЕС, са изпълнени. По-конкретно SO.G.A.S. Spa твърди, че мярката: i) не засяга търговията между държавите членки, или ii) не дава избирателно предимство на SO.G.A.S. Spa, и iii) не нарушава, нито заплашва да наруши конкуренцията.
(29)
SO.G.A.S. Spa твърди, че оспорваните мерки са предоставени при нормални пазарни условия и следователно са в съответствие с принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика. Те са в съответствие с членове 2446 и 2447 от италианския граждански кодекс, които изискват от акционерите на дружество с ограничена отговорност, което е загубило над една трета от своя капитал, да компенсират неговите загуби, за да се избегне закриването на дружеството. Неизпълнението от страна на акционерите на задължението да покрият загубите на SO.G.A.S. Spa като летищен оператор би довело (по смисъла на член 13 от Министерска заповед (D.M.) № 521 от 12 ноември 1997 г.) до отмяна на частичното управление на операциите на летището в Реджо Калабрия, с което е натоварено SO.G.A.S. Spa съгласно член 17 от Наредба (D.L.) № 67 от 1997 г., и би направило невъзможно в бъдеще да се осигури пълната концесия за летищен оператор, за което е подадено заявление в Министерството на транспорта. Разумно беше следователно да се предположи, че частен инвеститор, изправен пред подобен избор, би постъпил по същия начин, за да увеличи стойността на своя акционерен дял.
(30)
Получателят посочи, че първоинстанционният съд на Реджо Калабрия е възложил независима оценка на дружеството през юни 2008 г., съгласно която стойността на дружеството е между 12 млн. евро и 17 млн. евро.
(31)
Като доказателство за възможностите за рентабилност на дружеството получателят представи на Комисията бизнес план, изготвен за SO.G.A.S. Spa през октомври 2008 г. от външен консултант, който прогнозира, че дружеството ще се върне към жизнеспособност през 2013 г.
(32)
Покана за участие в търг за частичната приватизация на SO.G.A.S. Spa е публикувана през юли 2007 г. Оферта за придобиването на 35 % от капитала на SO.G.A.S. Spa е подадена от италианско-аржентински консорциум (associazione temporanea di imprese или АТI). Офертата е счетена за икономически неизгодна от акционерите на SO.G.A.S. Spa. През март 2010 г. е публикувана нова покана за участие в търг за 35 % от акциите на SO.G.A.S. Spa. Според SO.G.A.S. Spa получените в отговор писма за изразяване на интерес, заедно с първоначалната оферта на консорциума, са показали, че принципът на инвеститор в условията на пазарна икономика е спазен.
(33)
SO.G.A.S. Spa освен това твърди, че Комисията неправилно е достигнала до заключението, че пътниците, използващи летището в Реджо Калабрия, могат да използват също и летищата в Катания, Ламеция Терме или Кротоне в зависимост от местопребиваването си, и че оспорваните мерки могат следователно да нарушат конкуренцията между летищните оператори.
(34)
Първо, летището в Реджо Калабрия и летищата в Катания, Ламеция Терме и Кротоне са регионални летища за полети „от точка до точка“, чиито райони на обслужване не се припокриват. А и летището в Реджо Калабрия не се конкурира с никое друго летище в Италия или в Съюза. Специфичните географски и инфраструктурни характеристики на Калабрия изключват евентуално припокриване между района на обслужване на летището в Реджо Калабрия и тези на съседните италиански летища. Летището на Ламеция Терме е отдалечено на повече от 130 km, на около един час път с лек автомобил от Реджо Калабрия. Няма бърза пряка връзка между летището в Реджо Калабрия и това в Кротоне, което е на повече от три часа път. Летището в Катания се намира в друг географски район на разстояние над 130 km, като времето за пътуване с лек автомобил е между 1 час и 30 мин. и 1 час и 40 мин.
(35)
SO.G.A.S. Spa представи таблица, на която е показан корелационен показател между потока пристигащи пътници на летището в Реджо Калабрия и тези на летищата в Ламеция Терме, Кротоне и Катания. От таблицата според SO.G.A.S. Spa се вижда, че пътниците, използващи летището в Реджо Калабрия, представляват нов компонент в регионалния пътникопоток. Ето защо евентуално затваряне на летището би довело по-скоро до загуба на част от търсенето на услуги на въздушния транспорт, отколкото до преразпределяне в други летища. SO.G.A.S. Spa представи и друга таблица, за да покаже, че разглежданите мерки действително са създали ново търсене за услуги на въздушния транспорт в региона, довело до ползи както за въздушните превозвачи, заинтересовани да стартират нови маршрути между Реджо Калабрия и други италиански и европейски летища, така и за други летища, които са установили повишено търсене на техните услуги.
(36)
SO.G.A.S. Spa отхвърля предварителната констатация на Комисията, че мерките могат да нарушат конкуренцията между авиолиниите. Публичното финансиране не е предоставено на никой от въздушните превозвачи чрез предоставяне на по-ниски такси за кацане или на други благоприятни условия. Таксите за кацане и другите условия за експлоатация на летището са определени от компетентния орган и не са оставили възможност за собствена преценка на летищния оператор. И накрая, SO.G.A.S. Spa твърди, че летището в Реджо Калабрия е обслужвано главно от Alitalia (която осъществява шест от осемте ежедневни полета) и че няма данни за проявен интерес от чартърни или нискобюджетни превозвачи за стартиране на нови маршрути, отлитащи от летището в Реджо Калабрия.
(37)
SO.G.A.S. Spa заключава, че при оценката на въздействието на мярката върху конкуренцията и търговията между държавите членки Комисията следва да вземе предвид специфичните обстоятелства и да констатира, че мярката не представлява държавна помощ.
4.2. Съвместимост на помощта
(38)
По въпроса дали мерките могат да се разглеждат като съвместими съгласно член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС, SO.G.A.S. Spa твърди, че разглежданото публично финансиране е имало за цел да поддържа непрекъснатостта на дейността на летищния оператор и осъществяването на определени икономически дейности. Тази цел е обоснована от факта, че малките летища не генерират по принцип достатъчно приходи, за да покрият разходите, необходими за да се отговори на изискванията за сигурност и безопасност. Освен това летището в Реджо Калабрия, с оглед на характеристиките на инфраструктурата на летището и произтичащите от тях ограничения, наложени от националния орган за гражданска авиация ЕNAC (7), би се натъкнало на големи трудности при посрещането на чартърни и нискобюджетни авиолинии.
(39)
По-специално, в съответствие с параметрите на ЕNAC летището в Реджо Калабрия е класифицирано като летище от ниво II. Тази класификация се основава по-скоро на размерите на инфраструктурата, отколкото на обема на пътникопотока; тя изисква от летищата с малки обеми на пътникопотока да извършват същите разходи, за да отговарят на стандартите за безопасност, каквито и летищата с над един милион пътници.
(40)
Без разследваното публично финансиране летището би било принудено да излезе от пазара с отрицателни последици на регионално равнище за мобилността на местните жители. Това би попречило също така на акционерите да получат възвращаемост на своите инвестиции.
(41)
Накрая или като алтернатива, SO.G.A.S. Spa твърди, че Решение 2005/842/ЕО на Комисията (8) относно услугите от общ икономически интерес е приложимо в настоящия случай и че мерките могат при всички положения да бъдат считани за съвместими с вътрешния пазар и следователно освободени от изискването за уведомяване.
(42)
SO.G.A.S. Spa твърди, че тъй като пътникопотокът на летището не е надвишил един милион пътници годишно през референтния период, управлението на операциите на летището е услуга от общ икономически интерес (УОИИ) по смисъла на член 2, параграф 1, буква г) от Решение 2005/842/ЕО. SO.G.A.S. Spa посочва, че съгласно Наредба № 250 от 25 юли 1997 г. местните органи могат да притежават акционерна собственост само в дружества, които са натоварени с извършването на услуги от общ икономически интерес. Дружеството SO.G.A.S. Spa е било винаги собственост на местни органи в Калабрия и Месина, което е косвено доказателство, че летищният оператор се квалифицира като доставчик на УОИИ. Като доказателство, че летищният оператор наистина е доставчик на УОИИ, SO.G.A.S. Spa представя решения на община Реджо Калабрия от 27 юли 2010 г. и 19 юни 2010 г., в които се посочва значението на предоставяните от летището услуги на регионално равнище.
(43)
Компенсацията за обществени услуги е ограничена до загубите, понесени от летищния оператор при предоставяне на УОИИ, и следователно отговаря на принципите на необходимост и пропорционалност, изложени в член 5, параграф 1 от Решение 2005/842/ЕО. Що се отнася до липсата на акт, който да възлага ефективно УОИИ на летищния оператор, SO.G.A.S. Spa предлага да бъде подготвено споразумение, което да отстрани всички съмнения, че четирите критерия по делото Altmark (9) са изпълнени в случая с летището в Реджо Калабрия.
5. МНЕНИЯ НА ИТАЛИАНСКИТЕ ОРГАНИ
(44)
В решението за откриване на процедурата Комисията отбелязва, че Италия е потвърдила, че SO.G.A.S. Spa не е било формално натоварено с извършването на УОИИ, така че съвместимостта на оспорваните мерки не може да бъде преценена по правилата във връзка с УОИИ.
5.1. Въпросът дали дейностите на летището представляват УОИИ
(45)
В хода на разследването Италия твърдеше, че разглежданите мерки представляват компенсации за предоставянето на УОИИ от SO.G.A.S. Spa. При липса на доказателство за противното италианските органи твърдят, че последваща оценка е стигнала до заключението, че в случая със SO.G.A.S. Spa изискванията на ЕС за УОИИ са изпълнени.
(46)
Италия счита, че възприетата от Комисията линия придава неоправдана тежест по-скоро на формалната страна, отколкото на съществените изисквания за УОИИ. В подкрепа на това твърдение Италия представя бегла оценка на четирите критерия по делото Altmark. Италия твърди, че дружеството SO.G.A.S. Spa е било действително натоварено със задача за извършване на обществена услуга. Тази задача е потвърдена пряко и косвено от няколко административни акта, издадени от местните органи. Италия представя протокола от заседание на общинския съвет на Реджо Калабрия, състоял се на 17 октомври 2007 г., на който съветът е решил да субсидира загубите на летищния оператор, и протокола от заседанията на същия орган, състояли се на 16 юни 2009 г. и 31 декември 2009 г., които според Италия показват, че дейностите на летището действително представляват УОИИ. В протокола на заседанието от 17 октомври 2007 г. се заявява, че „регион Калабрия счита, че определени дейности на летището в Реджо Калабрия са необходими за предоставянето на услуга от общ икономически интерес и възлага на SO.G.A.S. Spa известен брой задължения за предоставяне на публични услуги, с цел да се гарантира адекватно общественият интерес; в такива случаи летищният оператор може да бъде субсидиран от местните органи за допълнителните разходи, възникнали при изпълнението на тези задължения, които са от такова естество, че не може да се изключи възможността общото управление на операциите на летището да бъде считано като услуга от общ икономически интерес“.
(47)
По-общо казано, регион Калабрия е страна по Протокола за развитието на летищата в Ламеция Терме, Кротоне и Реджо Калабрия, от което става ясно, че услугите, предоставяни от летището, са обществени услуги от съществено значение за икономическото и социалното развитие на региона и следователно могат да бъдат финансирани с европейски, национални или регионални средства.
(48)
Италия подчертава също така, че на 28 декември 2008 г. летищният оператор е поискал от акционерите да покрият загубите му, по-специално поради поетото от него задължение за предоставяне на обществена услуга, и твърди, че никой частен оператор не би осигурил управлението на операциите на летището на чисто търговски условия. Първият критерий по делото Altmark е следователно изпълнен.
(49)
Параметрите, въз основа на които е изчислена компенсацията, могат да бъдат лесно изведени от счетоводния баланс на SO.G.A.S. Spa, в който е даден прозрачен отчет на оперативните разходи. Публичното финансиране е ограничено до размера на загубите без допълнително обезпечение за получателя.
(50)
По отношение на третия критерий по делото Altmark Италия твърди, че в случая с обществените услуги действията на публичен акционер не са съпоставими с тези на частен инвеститор. Поведението на един публичен орган може да бъде обосновано с цели в полза на обществения интерес, което възпира прилагането на принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика. В този случай поведението на публичните акционери не е мотивирано от търговски съображения и следователно не може да бъде сравнено с това на инвеститор в условията на пазарна икономика. Италия заключава, че третият критерий по делото Altmark, който очевидно изисква прилагането на принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика, не е приложим в разглеждания случай.
(51)
Италия заявява, че тъй като дейностите на SO.G.A.S. Spa представляват услуга от общ икономически интерес, вливането на капитали може да се разглежда като компенсация за предоставянето на такива услуги въз основа на последваща оценка и поради това не представлява държавна помощ.
5.2. Съвместимост на помощта
(52)
Италия заявява, че ако мерките бъдат счетени за държавна помощ, те следва във всички случаи да се разглеждат като съвместими съгласно член 2, параграф 1 от Решение 2005/842/ЕО.
5.3. Липса на нарушаване на конкуренцията
(53)
Италия се позовава на точка 39 от Насоките за авиационния сектор от 2005 г., в която се посочва, че „финансиране, предоставено на малки регионални летища (категория D), е малко вероятно да наруши конкуренцията или да засегне търговията до степен, противоречаща на общите интереси“.
(54)
Италианските органи твърдят освен това, че дейностите на летището не са рентабилни. Това се доказва от факта, че макар първоначалното намерение за частична приватизация на дружеството да е било широко оповестено, процедурата е завършила без успех. Като се има предвид, че потенциалните инвеститори е трябвало да вземат мерки за покриване на загубите, очаквани през следващите години, както се посочва в бизнес плана, публикуван при обявяване на тръжната процедура, и че единствената получена оферта не е била счетена за икономически изгодна, става ясно, че дейността е по губеща естеството си. Освен това фактът, че оферентите не са били готови да покрият потенциалните бъдещи загуби в неограничен обем, а само в предварително установени рамки, доказва, че няма привлекателен за инвеститорите пазар, а това пък означава, че мерките не могат да окажат въздействие върху търговията между държавите членки.
6. ЗАБЕЛЕЖКИ НА ИТАЛИЯ ВЪВ ВРЪЗКА С МНЕНИЯТА, ПРЕДСТАВЕНИ ОТ ЗАИНТЕРЕСОВАНИ СТРАНИ
(55)
С писмо от 27 април 2012 г. италианските органи, от името на регион Калабрия, изпратиха на Комисията забележки във връзка с мненията на SO.G.A.S. Spa.
(56)
Италия подкрепя доводите на SO.G.A.S. Spa, включително твърдението на SO.G.A.S. Spa, че разглежданите мерки са свързани с УОИИ, което според Италия означава, че те не могат да се разглеждат като държавна помощ.
(57)
Италия твърди също така, че мерките не нарушават конкуренцията, нито засягат търговията между държавите членки.
7. ОЦЕНКА НА ПОМОЩТА
7.1. Наличие на помощ
(58)
Член 107, параграф 1 от ДФЕС определя, че „освен когато е предвидено друго в Договорите, всяка помощ, предоставена от държава членка или чрез ресурси на държава членка под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите членки, е несъвместима с вътрешния пазар“.
(59)
Критериите, определени в член 107, параграф 1, са кумулативни: разглежданите мерки представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС, само ако всички горепосочени условия са изпълнени. Следователно държавната помощ трябва:
а)
да бъде предоставена от държавата или чрез държавни ресурси;
б)
да поставя в по-благоприятно положение определени предприятия или производството на някои стоки;
в)
да нарушава или да заплашва да наруши конкуренцията; и
г)
да засяга търговията между държавите членки.
(60)
В своето решение по делото летище Лайпциг/Хале (10) Общият съд постановява, че изграждането и експлоатацията на гражданско летище представлява икономическа дейност. Единственото изключение е за някои дейности, които по правило се отнасят към упражняване на публични правомощия и поради това не могат да бъдат разглеждани като икономически дейности. Държавното финансиране на такива дейности остава извън обхвата на разпоредбите за държавна помощ. Няма следователно съмнение, че SO.G.A.S. Spa е предприятие за целите на законодателството за държавните помощи, тъй като то е оператор на летището в Реджо Калабрия и предлага летищни услуги на икономическите оператори (по-конкретно на авиолиниите), извършващи дейности на летището.
7.1.1. Държавни ресурси
(61)
Понятието „държавна помощ“ се прилага по отношение на всяко предимство, предоставено пряко или непряко, финансирано от обществени ресурси и предоставено от самата държава или от междинен орган, действащ по силата на правомощията, поверени му от държавата. Следователно то се отнася до всички предимства, предоставени от регионални или местни органи на държавите членки, независимо от статута и описанието им (11).
(62)
В точки 27 и 28 от решението за откриване на процедурата Комисията отбелязва, че обсъжданите мерки представляват трансфер на средства за SO.G.A.S. Spa от определен брой регионални и местни органи, а именно от регион Калабрия, провинция Реджо Калабрия, община Месина и община Реджо Калабрия. Комисията следователно счита, че в оспорваните мерки участват държавни ресурси и те могат да бъдат вменени на държавата. Комисията освен това разглежда ресурсите на италианските търговски палати като държавни ресурси. Търговските палати са публични органи, уредени съгласно публичното право, според което те са част от публичната администрация и са натоварени с публични функции, така че Комисията счита, че техните решения могат да бъдат вменени на Италия. На тази база ресурсите на търговската палата на Месина представляват държавни ресурси и техният трансфер може да бъде вменен на държавата. В хода на разследването нито Италия, нито която и да е от заинтересованите страни, не е оспорила тази предварителна констатация.
(63)
Комисията следователно потвърждава, че всички разглеждани мерки са предоставени чрез държавни ресурси и могат да бъдат вменени на държавата.
7.1.2. Избирателно икономическо предимство
(64)
Публичното финансиране е избирателно, тъй като е в полза на едно отделно предприятие, SO.G.A.S. Spa. То покрива загубите, понесени от SO.G.A.S. Spa при извършване на обичайната му дейност.
(65)
Като се има предвид, че изграждането и експлоатацията на летищната инфраструктура е икономическа дейност, Комисията изразява становището, че публичното финансиране, предоставено на SO.G.A.S. Spa, оператор на тази инфраструктура, което покрива загубите, които летищният оператор би трябвало да понесе по принцип сам, предоставя икономическо предимство на SO.G.A.S. Spa, тъй като укрепва позицията му на пазара и пречи на пазарните механизми да породят нормалните си последици (12).
(66)
Макар на предварителния етап Италия да заяви, че летището не е официално натоварено с извършването на УОИИ, Комисията отбелязва, че след приемането на решението за откриване на процедурата Италия е преразгледала своята позиция и е потвърдила, че оспорваното публично финансиране представлява в действителност публична компенсация за изпълнение на задълженията за обществена услуга (13).
(67)
В своето решение по делото Altmark Съдът на ЕО установява следните критерии за определяне на това дали компенсацията за предоставяне на УОИИ предоставя предимство по смисъла на член 107 от ДФЕС (14):
1)
предприятието бенефициер трябва действително да е натоварено с изпълнението на задължения от публичен интерес и задълженията трябва да бъдат ясно определени („първи критерий по делото Аltmark“);
2)
параметрите, въз основа на които се изчислява компенсацията, трябва да бъдат определени предварително по обективен и прозрачен начин („втори критерий по делото Аltmark“);
3)
компенсацията не може да надхвърля необходимото за покриване на всички или на част от разходите, направени при изпълнение на задълженията от публичен интерес, като се вземат предвид съответните постъпления и разумна печалба за изпълнението на тези задължения („трети критерий по делото Аltmark“);
4)
когато предприятието, което трябва да изпълнява задължения от публичен интерес, в конкретния случай не е избрано съгласно процедурата по възлагане на обществени поръчки, която би позволила да бъде избран кандидатът, способен да предостави тези услуги на най-ниска цена за общността, равнището на необходимата компенсация трябва да бъде определено на базата на анализ на разходите, каквито би направило едно типично, добре ръководено и и подходящо оборудвано с транспортни средства предприятие за изпълнение на необходимите изисквания на обществената услуга, като се вземат предвид съответните постъпления и разумна печалба при изпълнението на задълженията („четвърти критерий по делото Аltmark“).
7.1.2.1. Първи критерий по делото Аltmark
(68)
Изискването съгласно първия критерий по делото Аltmark съвпада с изискването, установено в член 106, параграф 2 от ДФЕС, че услугата трябва да бъде ясно възложена и определена (15).
(69)
На първо място, член 106, параграф 2 от ДФЕС се прилага само за „предприятията, които са натоварени с функцията“ да оказват УОИИ. Съдът винаги е подчертавал необходимостта от акт за възлагане на услугата (16). Актът за възлагане е необходим с оглед да се определят задълженията на предприятието и на държавата. При липсата на официален акт конкретната задача на предприятието остава неизвестна и не може да се определи каква би могла да бъде справедливата компенсация (17). Необходимостта от ясно определение на УОИИ е поради това неотменима и неотделима от идеята за натоварване и следователно произтича непосредствено от член 106, параграф 2 от ДФЕС. Когато едно предприятие е натоварено с извършване на услуга, логично изискване е тя да бъде определена.
(70)
Още през 2001 г. в съобщението относно услугите от общ икономически интерес Комисията обърна внимание на връзката между определяне на понятието „възлагане“ и необходимостта и пропорционалността от компенсация, давана за извършване на УОИИ съгласно член 106, параграф 2 от ДФЕС (18). В точка 22 от съобщението се заявява, че „във всички случаи с оглед прилагане на предвиденото в член 86, параграф 2 изключение задачата на обществената услуга трябва да бъде ясно определена и възложена изрично под формата на акт на публичната власт… Това задължение е нужно, за да гарантира както правна сигурност, така и прозрачност по отношение на гражданите, и е необходимо, за да може Комисията да провери дали е спазен критерият за пропорционалност.“ Възлагането и определението са следователно логическа предпоставка за всяко достоверно оценяване на степента на пропорционалност на всички компенсации. Съдилищата на Съюза нееднократно са подчертавали необходимостта от ясно определение на задълженията за извършване на обществена услуга както за прилагане на изключението по делото Аltmark, така и на член 106, параграф 2 от ДФЕС (19).
(71)
Рамката на Общността за държавна помощ под формата на компенсации за обществени услуги от 2005 г. (20) потвърждава този подход. В точка 8 от Рамката се посочва, че компенсацията за обществена услуга, която представлява помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС, може да бъде обявена за съвместима с вътрешния пазар, ако са изпълнени условията, установени в Рамката. Тези условия включват по-специално възлагане на УОИИ под формата на един или повече официални актове, в които наред с другото се уточняват характерът и продължителността на задълженията за предоставяне на обществена услуга, параметрите за изчисляване, наблюдение и преглед на компенсацията, както и мерките за избягване и връщане на свръхкомпенсации (точка 12 от Рамката).
(72)
В Съобщението от 2011 г. на Комисията за прилагането на правилата на Европейския съюз към компенсацията, предоставена за извършването на услуги от общ икономически интерес (21), също се посочва, че задълженията за обществени услуги трябва предварително да бъдат ясно определени. В съответствие с точка 51 от съобщението, „за да се приложи член 106, параграф 2 от Договора, извършването на УОИИ трябва да бъде възложено на едно или повече предприятия. Затова държавата трябва да е възложила специална задача на въпросните предприятия. Също така според първия критерий по делото Аltmark се изисква на предприятието да е възложено задължението за обществена услуга. Съответно, за да се съблюдава съдебната практика от делото Аltmark, при възлагането на обществена услуга е необходимо да се определят задълженията на въпросните предприятия и на органа.“ В точка 52 се посочва, че задачата за извършване на обществена услуга трябва да бъде възложена под формата на един или повече актове, в които трябва да са уточнени поне съдържанието и продължителността на задълженията за предоставяне на обществена услуга; предприятието и, при необходимост, съответната територия; същността на всички изключителни или специални права, предоставени на предприятието от въпросния орган; параметрите за изчисляване, контролиране и преглед на компенсацията; както и мерките за избягване и връщане на свръхкомпенсации.
(73)
Италианските органи обаче твърдят, че подходът на Комисията е прекомерно формален и че на SO.G.A.S. Spa всъщност е възложена УОИИ; в случая те се позовават главно на документи, изготвени след одобрението на въпросните мерки.
(74)
Според Италия фактът, че управлението на операциите в летището в Реджо Калабрия представлява УОИИ, може да бъде изведен от няколко регионални решения, в които се посочва общественият интерес на летищните услуги и тяхната основополагаща роля в икономическото развитие на региона. Тези регионални решения не съдържат обаче изрично определение на УОИИ, за която се твърди, че е възложена на летищния оператор, нито правила, определящи компенсацията. Освен това въпросните актове са приети след 2007 г. и следователно са въведени след предполагаемото стартиране на услугите от общ икономически интерес, т.е. след дейностите на летището през периода 2004-2006 г. Италия не е представила също на Комисията друг документ, определящ обхвата на предполагаемите задължения за предоставяне на обществена услуга, възложени на получателя, който да е с дата преди 2004 г.
(75)
Комисията следователно счита, че в разглеждания случай предполагаемата УОИИ не е била правомерно възложена на получателя.
(76)
Комисията не може да приеме твърдението на италианските органи, че дадена УОИИ може да бъде компенсирана законно, дори ако услугата не е била предварително определена като УОИИ и възложена на получателя на тази база. Ако това беше така, държавите членки щяха да бъдат в правото си да преразгледат ex post необходимостта от възлагане на задължения за предоставяне на обществена услуга по своя собствена преценка. След като дадено предприятие понесе оперативни загуби, държавите членки биха могли да възложат на това предприятие задължения за извършване на обществена услуга и да му предоставят компенсация, независимо от всяка предварителна оценка на действителната необходимост от предоставяне на услугата в общ интерес. Този подход е в противоречие с изискването, че УОИИ трябва да бъде възложена на съответното предприятие под формата на един или повече официални актове, определящи, наред с другото, същността и продължителността на задълженията за предоставяне на обществена услуга, параметрите за изчисляване, наблюдение и преглед на компенсацията, както и мерките за избягване и връщане на свръхкомпенсации. Твърдението на италианските органи, че летищните услуги са от съществено значение за развитието на региона, не е достатъчно доказателство, че получателят е правомерно натоварен с извършването на УОИИ, тъй като задълженията за предоставяне на обществена услуга и правилата за компенсациите не са определени предварително и прозрачно.
(77)
Освен това, ако се приеме становището на италианските органи, че държавите членки могат да възлагат УОИИ ex post, това би означавало по-благоприятно третиране на държавите членки, действали в нарушение на задълженията за уведомяване и отлагане. Тези държави членки биха могли да твърдят, че помощта, предоставена на дадено предприятие неправомерно, е всъщност необходима за покриване на разходите за обществена услуга, която е предоставена от получателя, без обаче да е била предварително определена или възложена на предприятието. Но държавите членки, които решат да изпълнят задължението си за уведомяване, ще трябва предварително да възложат и определят ясно УОИИ, за да спазят правилата за УОИИ и критериите по делото Аltmark.
(78)
Това би създало стимул за държавите членки да не уведомяват за нова държавна помощ в противоречие с добре установения принцип, че държавите членки, които не уведомяват за държавна помощ, не могат да бъдат третирани по-благоприятно от държавите членки, които правят това (22).
(79)
В обобщение, Комисията достига до заключението, че първият критерий по делото Аltmark не е изпълнен; освен това Комисията изразява становището, че и другите критерии по делото Аltmark не са изпълнени въз основа на изложените по-долу съображения.
7.1.2.2. Втори критерий по делото Аltmark
(80)
Параметрите за изчисляване на компенсацията не са установени предварително. В актовете, с които според италианските органи се възлагат услугите, липсват подробности за услугите, които да бъдат предоставени от получателя, и не е установен механизъм за предоставяне на компенсация за възложената му, както се твърди, обществена задача.
7.1.2.3. Трети критерий по делото Аltmark
(81)
В съответствие с третия критерий по делото Аltmark компенсацията, получена за изпълнението на задължения за предоставяне на обществена услуга, не може да надхвърля сумата, необходима за покриване на всички или на част от направените разходи, като се вземат предвид съответните постъпления и разумна печалба за изпълнението на тези задължения.
(82)
Комисията не може да приеме довода на Италия, че тъй като финансирането е ограничено до покриване на оперативните загуби, летището е получило само публичното финансиране, изисквано за изпълнение на задължения за предоставяне на обществена услуга. Основен принцип при оценяване на пропорционалността на компенсацията е, че само разходите, направени от публичния оператор за изпълнение на задълженията за предоставяне на обществена услуга, могат да породят право на компенсация. При липсата на ясно определение на задълженията, възложени на получателя, Комисията не може да определи еднозначно кои разходи следва да бъдат взети под внимание при изчисляване на компенсацията.
(83)
Дори когато общото управление на оперативните дейности на летището може да се разглежда като УОИИ, някои дейности, които не са пряко свързани с основните дейности, в това число строителство, финансиране, използване и наемане на земя и сгради за офиси, складиране, хотели и индустриални предприятия на територията на летището, както и за магазини, ресторанти и паркинги, остават извън обхвата на УОИИ, така че не могат да бъдат субсидирани съгласно разпоредбите за УОИИ. Италианските органи не са представили доказателства, че не е имало субсидиране на дейности, които не са пряко свързани с основните дейности на летището, както се изисква съгласно точки 34 и 53, четвърта алинея от Насоките за авиационния сектор от 2005 г.
7.1.2.4. Четвърти критерий по делото Аltmark
(84)
Съгласно четвъртия критерий по делото Аltmark, за да не включва помощ, компенсацията трябва да бъде ограничена до необходимия минимум. Този критерий се смята за изпълнен, ако получателят на компенсацията е избран след тръжна процедура, или в противен случай, ако компенсацията е изчислена въз основа на разходите на едно ефективно предприятие.
(85)
В настоящия случай получателят не е избран след публична тръжна процедура. Освен това Италия не е представила на Комисията доказателство, че размерът на компенсацията е определен въз основа на анализ на разходите, които типично предприятие, добре управлявано и оборудвано със средства, които му дават възможност да отговори на необходимите изисквания за обществена услуга, би понесло при изпълнението на тези задължения, като се отчитат съответните приходи, както и разумна печалба за изпълнението на тези задължения. Според Комисията това прави невъзможно да се стигне до заключението, че въпросното публично финансиране е определено въз основа на разходите на едно ефективно предприятие.
(86)
Следователно Комисията не може да установи, че получателят е предоставил услугите на най-ниска цена за общността.
(87)
За пълнота Комисията отбелязва, че в хода на разследването получателят е твърдял, че мерките са в съответствие с принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика. Въпреки че летищният оператор е регистрирал загуби, може с право да се предположи, че тази дейност би донесла печалба.
(88)
Противно на твърдението на получателя, Комисията изтъква преди всичко, че в хода на разследването Италия не е твърдяла, че държавата е инвестирала в летищния оператор с очакването, че това ще бъде рентабилно, като всъщност е настоявала, че принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика не е приложим в настоящия случай (вж. точка 49).
(89)
Второ, за да се направи оценка въз основа на принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика, необходимо е да се определи дали при сходни обстоятелства частен инвеститор би действал по подобен начин. Съгласно съдебната практика на Съда на Европейския съюз, макар действията на частния инвеститор, с които трябва да се сравнява намесата на публичния инвеститор, преследващ цели, свързани с икономическата политика, да не са непременно действия на обикновен инвеститор, който влага капитал с цел повече или по-малко краткосрочно реализиране на печалба, те трябва да бъдат поне действия на частен холдинг или на частна група от предприятия, които следват структурна обща или отраслова политика, и трябва да бъдат ръководени от перспективи за рентабилност в по-дългосрочен план (23). За да проверим дали държавата е възприела поведението на предпазлив инвеститор, който развива дейност в условията на пазарна икономика, трябва да се поставим в контекста на периода, през който са взети мерките за финансова подкрепа, за да оценим икономическата рационалност на действията на държавата и по този начин да се въздържим от оценка, направена въз основа на по-късна ситуация (24). Съгласно установената съдебна практика, ако дадена държава членка се позовава на принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика в хода на административната процедура, в случай на съмнение тя има за задача да докаже недвусмислено и въз основа на обективни и проверими доказателства, че приетата мярка произтича от нейното качество на акционер. Тези доказателства трябва ясно да сочат, че съответната държава членка е взела предварително или едновременно с предоставянето на икономическото предимство решението с реално приложената мярка да направи инвестиция в публично контролираното предприятие (25).
(90)
Комисията не може да приеме твърдението на получателя, че разглежданите мерки са ръководени от перспективи на дружеството за рентабилност, както се посочва в бизнес плана, имащ за цел да възстанови неговата жизнеспособност, изготвен през 2008 г., след като е било взето вече решение за въпросните мерки. Комисията счита, че частен инвеститор би влял свеж капитал в дружество, чийто капитал е намалял под законовата граница, като SO.G.A.S. Spa, само ако към момента на вливането инвеститорът би могъл да очаква, че дружеството ще възстанови своята жизнеспособност в разумен срок. Тъй като нито италианските органи, нито SO.G.A.S. Spa, са представили конкретни доказателства, отнасящи се към момента, когато са предприети мерките, че публичните органи са искали да инвестират и са могли да имат разумни очаквания за икономическа възвращаемост на своите инвестиции, които биха били приемливи за частен инвеститор, и тъй като Италия изрично потвърди, че принципът на инвеститор в условията на пазарна икономика е неприложим в настоящия случай, Комисията заключава, че мерките не са съобразени с принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика.
7.1.2.5. Заключение
(91)
Комисията констатира, че нито един от четирите критерия, установени от Съда по делото Аltmark, не са изпълнени тук и че мерките не са в съответствие с принципа на инвеститор в условията на пазарна икономика. Следователно Комисията достига до заключението, че оспорваните мерки, т.е. вливането на капитали за покриване на загубите на SO.G.A.S. Spa през 2004 г., 2005 г. и 2006 г., предоставят икономическо предимство на SO.G.A.S. Spa.
7.1.3. Нарушаване на конкуренцията и засягане на търговията между държавите членки
(92)
Във връзка с нарушаването на конкуренцията Италия изтъква, че в съответствие с Насоките за авиационния сектор от 2005 г. „финансиране, предоставено на малки регионални летища (категория D), е малко вероятно да наруши конкуренцията или да засегне търговията до степен, противоречаща на общите интереси“. Тази разпоредба обаче е свързана с оценката на съвместимостта на държавна помощ съгласно член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС и няма за цел да посочи, че публичното финансиране на малки летища не представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1.
(93)
Освен това в точка 40 от Насоките за авиационния сектор от 2005 г. е посочено също така, че „извън тези общи показатели, не е възможно да се установят правила, които да обхващат всеки възможен случай, особено по отношение на летища от категории C и D. Поради тази причина за всяка мярка, която може да съставлява държавна помощ за едно летище, трябва да се направи уведомление, така че да позволява изследване на нейното въздействие върху конкуренцията и търговията между държавите членки и, когато това е уместно, и нейната съвместимост“.
(94)
Летището в Реджо Калабрия е разположено в южния край на Италианския полуостров и е едно от трите летища в регион Калабрия. Пътникопотокът на летището остава постоянно под един милион пътници (26). Към момента на осъществяването на разглежданите мерки летището се отнася следователно към категория D, „малки регионални летища“, за целите на Насоките за авиационния сектор от 2005 г. Обемът на пътникопотока, обработван от летището, се е удвоил обаче през периода 2004-2012 г.
(95)
Пазарът за управление на операциите на летища, включително на малки регионални летища, е отворен за конкуренция пазар, на който редица частни и публични предприятия действат на територията на Съюза. Това се вижда от факта, че Италия е решила да приватизира частично летището в Реджо Калабрия и че за тази цел е публикувала покана за участие в търг през 2007 г., която е била открита за предприятията във всяка от държавите членки (вж. точка 32). Публичното финансиране на летищен оператор може следователно да наруши конкуренцията на пазара за управление на операциите на летищна инфраструктура. Освен това летищата могат да се конкурират помежду си за привличане на пътници, дори ако имат различни райони на обслужване. До известна степен и за някои пътници различните дестинации са взаимозаменяеми. Публичното финансиране на летища може следователно да наруши конкуренцията и да засегне търговията на пазара на въздушния транспорт в целия Съюз.
(96)
Към момента на настъпване на фактите летището в Реджо Калабрия е обслужвало главно две национални дестинации и два международни маршрута (Париж и Малта), като благодарение на получените средства летището е имало възможност да остане на пазара и да разшири значително операциите си; поради това Комисията изразява становището, че е възможно въпросните мерки да са нарушили конкуренцията и да са засегнали търговията между държавите членки.
7.1.4. Заключение относно наличието на помощ
(97)
Комисията достига до заключението, че вливането на капитали в SO.G.A.S. Spa от публичните инвеститори в дружеството за покриване на загубите, понесени от него през 2004 г., 2005 г. и 2006 г., представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
7.2. Законосъобразност на помощта
(98)
Разследваните мерки са осъществени преди официално одобрение от Комисията, следователно Италия не е изпълнила задължението за неприлагане съгласно член 108, параграф 3 от ДФЕС.
7.3. Съвместимост на помощта
7.3.1. Съвместимост съгласно разпоредбите за УОИИ
(99)
SO.G.A.S. Spa твърди, че помощта е съвместима с вътрешния пазар съгласно член 106, параграф 2 от ДФЕС.
(100)
В член 106, параграф 2 е посочено, че „предприятията, които са натоварени с функцията да оказват услуги от общ икономически интерес или които имат характер на фискален монопол, се подчиняват на разпоредбите, съдържащи се в Договорите, и в частност на правилата на конкуренцията, доколкото прилагането на тези правила не препятства фактически или юридически изпълнението на специфичните задачи, които са им възложени. Развитието на търговията не трябва да се засяга до степен, която би била в противоречие с интересите на Съюза.“
(101)
В този член се предвижда изключение от забраната за държавна помощ, съдържаща се в член 107 от ДФЕС, доколкото помощта е необходима и пропорционална за осигуряване на извършването на УОИИ при приемливи икономически условия. В съответствие с член 106, параграф 3 именно Комисията осигурява прилагането на този член, наред с другото, като определя условията, при които счита, че критериите за необходимост и пропорционалност са изпълнени.
(102)
За периода до 31 януари 2012 г. политиката на Комисията за прилагане на изключението по член 106, параграф 2 от ДФЕС е изложена в Рамката на Общността за държавна помощ под формата на компенсации за обществени услуги (наричана по-нататък „Рамката за УОИИ от 2005 г.“) (27) и Решение 2005/842/ЕО.
(103)
На 31 януари 2012 г. влезе в сила нов пакет за УОИИ, който включваше Рамката на Европейския съюз за държавна помощ под формата на компенсации за обществени услуги (2011 г.) (наричана по-нататък „Рамката за УОИИ от 2011 г.“) (28) и Решение 2012/21/ЕС на Комисията (29).
7.3.1.1. Съвместимост съгласно Решение 2005/842/ЕО
(104)
Мерките са предприети през юни 2004 г., юни 2005 г. и декември 2007 г. Получателят твърди, че мерките са освободени от изискването за уведомяване по силата на Решение 2005/842/ЕО.
(105)
В Решение 2005/842/ЕО се заявява, че държавната помощ под формата на компенсации за извършването на обществени услуги, предоставена на предприятия във връзка с УОИИ, е съвместима, ако отговаря на определените в решението условия. По-конкретно, с решението се обявява за съвместима държавната помощ във вид на компенсация за обществена услуга на летища: i) за които годишният трафик не надхвърля един милион пътници, или ii) с годишен оборот преди облагане с данъци по-малко от 100 млн. евро през последните две финансови години, предшестващи годината на възлагане на услугата от общ икономически интерес, които получават годишна компенсация за въпросната услуга по-малко от 30 млн. евро (30).
(106)
Решение 2005/842/ЕО се прилага за помощта във вид на компенсация за обществена услуга само във връзка с действителни услуги от общ икономически интерес. За да има право на изключение, компенсацията за обществена услуга при осъществяване на УОИИ трябва да отговаря и на подробните условия, определени в членове 4, 5 и 6 от Решението (31).
(107)
В член 4 от Решение 2005/842/ЕО се изисква УОИИ да бъде възложена на съответното предприятие под формата на един или повече официални актове, определящи, наред с други неща, същността и продължителността на задълженията за предоставяне на обществена услуга, параметрите за изчисляване, наблюдение и преглед на компенсацията, както и мерките за избягване и връщане на свръхкомпенсации. В член 5 от Решението се определя, че стойността на компенсацията не трябва да надвишава това, което е необходимо за покриване на разходите, направени при изпълнение на задълженията за предоставяне на обществени услуги, като се отчитат съответните приходи и разумна печалба. И накрая, в член 6 от Решението се изисква от държавите членки да извършват редовни проверки или да се уверяват, че такива проверки са били извършени, за да се убедят, че предприятията не получават компенсации, които надвишават сумата, посочена в съответствие с член 5.
(108)
Поради основанията, изложени в раздел 7.1.2.1, Комисията констатира, че нито получателят, нито италианските органи са доказали, че дружеството SO.G.A.S. Spa е било натоварено с ясно определени задължения за предоставянето на обществена услуга. Те не са доказали също така, че в актовете, с които според тях е възложена услугата, на която се основават, са определени параметри за изчисляване, наблюдение и преглед на компенсацията, нито мерки за избягване и връщане на свръхкомпенсации. От това следва, че изискванията съгласно членове 4, 5 и 6 от Решение 2005/842/ЕО във връзка със съдържанието на актовете за възлагане не са изпълнени.
(109)
Ето защо Комисията изразява становището, че покриването на разходите на оператора на летището в Реджо Калабрия не е съвместимо с вътрешния пазар, нито е освободено от изискването за уведомяване съгласно Решение 2005/842/ЕО.
(110)
По същия начин, при липсата на ясно определение на задълженията за предоставяне на обществена услуга, възложени на SO.G.A.S. Spa, мярката не може да се разглежда като съвместима с вътрешния пазар, нито като освободена от изискването за предварително уведомяване въз основа на член 10, буква б) от Решение 2012/21/ЕС. При това положение Комисията разгледа дали е възможно мярката да бъде счетена за съвместима с вътрешния пазар въз основа на точка 69 от Рамката за УОИИ от 2011 г., в съответствие с която „Комисията ще прилага принципите, посочени в настоящото съобщение, за неправомерна помощ, по отношение на която е взето решение след 31 януари 2012 г., дори ако помощта е предоставена преди тази дата“.
7.3.1.2. Съвместимост съгласно Рамката за УОИИ от 2011 г.
(111)
В точка 16 от Рамката за УОИИ от 2011 г. са изложени изискванията, за да бъде дадена УОИИ считана за правомерно възложена. В точка 16, буква а) се посочва, че актът за възлагане на услугата трябва да определи съдържанието и продължителността на задълженията за предоставяне на обществена услуга. Ето защо, на същите основания, които бяха вече изложени в раздел 7.1.2.1, въпросните мерки за помощ не могат да се разглеждат като съвместими съгласно Рамката за УОИИ от 2011 г. По-специално, общото управление на операциите на летището не е било ясно възложено на получателя като УОИИ. На Комисията не е представен правен документ, който предварително да определя ясно УОИИ, възложена на получателя, или правото на получателя на компенсация. Нищо не е представено на Комисията, от което да се вижда, че са изпълнени изискванията по точки 17 и 18 от Рамката за УОИИ от 2011 г.
(112)
Поради това Комисията изразява становището, че разглежданата мярка за помощ не може да бъде обявена за съвместима с вътрешния пазар съгласно член 106, параграф 2 от ДФЕС.
(113)
За пълнота Комисията изтъква, че в съответствие с параграф 9 от Рамката за УОИИ от 2011 г. помощта за доставчиците на УОИИ в затруднено положение трябва да бъде оценявана съгласно Насоките на Общността за държавните помощи за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение („Насоките за оздравяване и преструктуриране“).
(114)
По време на по-ранните етапи на разглеждания случай Италия твърдеше, че SO.G.A.S. Spa е предприятие в затруднение по смисъла на Насоките за оздравяване и преструктуриране. Италия обаче твърдеше също така, че разглежданите мерки не са част от план за преструктуриране и че такъв план няма. Ето защо в решението си за откриване на процедурата Комисията счита, че мерките не могат да се разглеждат като съвместими с Насоките за оздравяване и преструктуриране.
(115)
В хода на официалното разследване Италия не твърдеше вече, че летищният оператор е бил в затруднение към момента, когато са предприети мерките за помощ, и че поради това помощта може да се счита за съвместима въз основа на Насоките за оздравяване и преструктуриране.
(116)
Следователно липсва доказателство, което да даде възможност на Комисията да оцени съвместимостта на мерките въз основа на Насоките за оздравяване и преструктуриране, така че Комисията не може да ги обяви за съвместими с вътрешния пазар съгласно Насоките за оздравяване и преструктуриране.
7.3.2. Съвместимост съгласно новите насоки за авиационния сектор
(117)
На 31 март 2014 г. Комисията прие съобщение, излагащо Насоки относно държавните помощи за летища и авиокомпании (наричани по-нататък „новите насоки за авиационния сектор“) (32). Новите насоки за авиационния сектор се прилагат за оперативната помощ, предоставена на летищата преди 31 март 2014 г.
(118)
Оперативната помощ, предоставена преди влизането в сила на Новите насоки за авиационния сектор, може да бъде обявена за съвместима до пълния размер на непокритите оперативни разходи, ако са спазени следните условия:
-
принос за постигането на ясно определена цел от общ интерес: това условие е изпълнено, наред с другото, ако помощта засилва мобилността на гражданите на ЕС и връзките между регионите или насърчава регионалното развитие (33);
-
необходимост от намеса на държавата: помощта следва да бъде насочена към ситуации, в които такава помощ може да доведе до съществено подобрение, каквото пазарът не може сам по себе си да осигури (34);
-
наличие на стимулиращ ефект: това условие е изпълнено, ако има вероятност, че при липсата на оперативна помощ и като се има предвид евентуалното наличие на инвестиционна помощ и интензивността на трафика, равнището на икономическата дейност на съответното летище ще бъде значително понижено (35);
-
пропорционалност на размера на помощта (ограничаване на помощта до необходимия минимум): за да бъде пропорционална, оперативната помощ на летищата трябва да бъде ограничена до минимума, необходим за осъществяване на подпомогнатата дейност (36);
-
избягване на неоправданите отрицателни ефекти върху конкуренцията и върху търговията (37).
(119)
Според италианските органи регион Калабрия е изправен пред много големи трудности, причинени от положението ѝ на периферен регион и слабо развитата мобилност на товарите, до голяма степен в резултат на липсата на адекватна инфраструктура. Италия заяви, че разглежданите мерки са част от по-широк проект за развитие на транспортната мрежа на Калабрия. Мерките ще дадат възможност на SO.G.A.S. Spa да подобри инфраструктурата и услугите, предлагани от летището, с оглед на новата регионална стратегия, имаща за цел подобряване на транспортната мрежа и осигуряване на подобрен достъп до региона.
(120)
Комисията съответно изразява становището, че оперативната помощ, предоставена на SO.G.A.S. Spa, е допринесла за постигането на цел от общ интерес, като е подобрила достъпа, връзките и регионалното развитие, чрез разгръщането на безопасна и надеждна инфраструктура за въздушния транспорт.
(121)
В съответствие с новите насоки за авиационния сектор по-малките летища могат да се натъкнат на трудности при осигуряване на финансиране на своите оперативни дейности без публични средства. В точка 118 от новите насоки за авиационния сектор е посочено, че за летищата с годишен обем на пътникопотока под 700 000 пътници е възможно да не покрият в значителна степен оперативните си разходи. Трафикът на летището в Реджо Калабрия остава постоянно под 700 000 пътници. Ето защо Комисията счита, че помощта е била необходима, тъй като е дала възможност за подобряване на връзките в провинция Реджо Калабрия, каквото пазарът не би могъл сам по себе си да осигури.
(122)
Без помощта дейността на получателя би била значително намалена, ако не и изобщо прекратена. Същевременно помощта не е надвишила размера, необходим за покриване на оперативните загуби, и следователно не е надвишила минимума, необходим за осъществяване на подпомогнатата дейност.
(123)
Няма друго летище в същия район на обслужване (38): както бе посочено по-горе, най-близкото летище е отдалечено на 130 km. Освен това Италия потвърди, че до летищната инфраструктура е даден достъп на всички авиолинии при недискриминационни условия. Нито в информацията, с която разполага Комисията, нито в мненията, предоставени от заинтересовани страни в хода на разследването, няма данни, че е имало дискриминация при достъпа до инфраструктурата.
(124)
Комисията достига до заключението, че условията за съвместимост, определени от новите насоки за авиационния сектор, са изпълнени.
7.3.3. Заключение относно съвместимостта на помощта
(125)
Комисията достига до заключението, че мярката за помощ, за която е уведомена, е съвместима с вътрешния пазар съгласно член 107, параграф 3 от ДФЕС.
(126)
Комисията стигна до тази констатация съгласно правилата за държавна помощ и без да се засягат други разпоредби на правото на ЕС, като законодателството в областта на околната среда.
8. ЗАКЛЮЧЕНИЯ
(127)
Комисията констатира, че Италия е осъществила въпросната помощ неправомерно, в нарушение на член 108, параграф 3 от ДФЕС. С оглед на гореизложената оценка обаче Комисията реши да не повдига възражения против помощта въз основа на това, че тя е съвместима с вътрешния пазар съгласно член 107, параграф 3, буква в) от ДФЕС и с новите насоки за авиационния сектор,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Държавната помощ, предоставена от Италия на оператора на летището в Реджо Калабрия, SO.G.A.S. Spa, възлизаща на 6 392 847 ЕUR, е съвместима с вътрешния пазар по смисъла на член 107, параграф 3, буква в) от Договора за функционирането на Европейския съюз.
Член 2
Адресат на настоящото решение е Италианската република.
Съставено в Брюксел на 11 юни 2014 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 11ης Ιουνίου 2014
σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.26818 (C 20/10) (ex N 536/08 & NN 32/10) που χορηγήθηκε από την Ιταλία στην εταιρεία διαχείρισης του αερολιμένα Stretto, SO.G.A.S.
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2014) 3571]
(Το κείμενο στην ιταλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2014/944/EE)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ), και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο και, ιδίως, το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα ανωτέρω άρθρα (1), και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στις 27 Οκτωβρίου 2008, οι ιταλικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή την πρόθεση της περιφέρειας της Καλαβρίας να χορηγήσει ενίσχυση υπό τη μορφή εισφοράς κεφαλαίου για την κάλυψη των λειτουργικών ζημιών που υπέστη η SO.G.A.S. SpA Società per la Gestione dell'Aeroporto dello Stretto (εφεξής «SO.G.A.S.» ή «ο δικαιούχος»). Η SO.G.A.S. είναι η εταιρεία που έχει αναλάβει τη διαχείριση του αερολιμένα Stretto ή «Strait», ο οποίος είναι ο αερολιμένας της Reggio Calabria.
(2)
Κατά τη διάρκεια της προκαταρκτικής εξέτασης περιήλθαν στη γνώση της Επιτροπής άλλα μέτρα ενίσχυσης υπέρ του ίδιου δικαιούχου τα οποία συνιστούσαν, κατά τα φαινόμενα, παράνομη κρατική ενίσχυση. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή συμπεριέλαβε τα μέτρα αυτά στην έρευνά της.
(3)
Δεδομένου ότι η Επιτροπή είχε στη διάθεσή της πληροφορίες από τις οποίες προέκυπτε ότι η κρατική ενίσχυση είχε στην πραγματικότητα χορηγηθεί πριν να προβεί η Επιτροπή σε αξιολόγηση σχετικά με το συμβιβάσιμό της με την εσωτερική αγορά, η υπόθεση καταχωρίστηκε ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση, με αριθμό NN 32/10.
(4)
Η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες για το κοινοποιηθέν μέτρο στις 27 Νοεμβρίου 2008, στις 23 Φεβρουαρίου 2009 και στις 19 Μαΐου 2009. Η Ιταλία απάντησε στις 14 Ιανουαρίου 2009, στις 26 Μαρτίου 2009 και στις 9 Οκτωβρίου 2009.
(5)
Με επιστολή της 20ής Ιουλίου 2010, η Επιτροπή ενημέρωσε την Ιταλία για την απόφασή της να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ όσον αφορά την ενίσχυση υπέρ της SO.G.A.S. («απόφαση κίνησης της διαδικασίας»).
(6)
Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία δημοσιεύτηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2). Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους.
(7)
Με την από 19 Νοεμβρίου 2010 επιστολή, ο δικαιούχος υπέβαλε τις παρατηρήσεις του σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Στις 20 Δεκεμβρίου 2010, η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις του δικαιούχου στις ιταλικές αρχές και τις κάλεσε να υποβάλουν τις δικές τους παρατηρήσεις. Στις 8 Μαρτίου 2011 η Επιτροπή απέστειλε υπενθύμιση και έλαβε τις παρατηρήσεις της Ιταλίας στις 29 Απριλίου 2011. Η Επιτροπή δεν έλαβε καμία άλλη παρατήρηση από τα ενδιαφερόμενα μέρη.
(8)
Οι ιταλικές αρχές υπέβαλαν παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας με επιστολές της 23ης Σεπτεμβρίου 2010 και της 15ης Δεκεμβρίου 2010.
(9)
Με την από 30 Μαρτίου 2012 επιστολή, η Επιτροπή ζήτησε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με τα υπό έρευνα μέτρα. Οι ιταλικές αρχές παρείχαν τις ζητηθείσες πληροφορίες με την από 30 Απριλίου 2012 επιστολή τους.
2. ΛΕΠΤΟΜΕΡΗΣ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ
2.1. Ο δικαιούχος
(10)
Δικαιούχος των μέτρων είναι ο φορέας διαχείρισης του αερολιμένα της Reggio Calabria, SO.G.A.S.
(11)
Η SO.G.A.S. είναι ανώνυμη εταιρεία, συσταθείσα δυνάμει του ιταλικού δικαίου τον Μάρτιο του 1981, η οποία ανήκει κατά 100 % σε δημόσιους φορείς.
(12)
Η επιβατική κίνηση στον αερολιμένα αυξήθηκε από 272 859 επιβάτες το 2004 σε 571 694 επιβάτες το 2012 (3).
2.2. Τα επίμαχα μέτρα
(13)
Το μέτρο που κοινοποιήθηκε από την Ιταλία είναι η εκ μέρους της περιφέρειας της Καλαβρίας εισφορά κεφαλαίου ύψους 1 824 964 ευρώ για την κάλυψη ζημιών που υπέστη η SO.G.A.S. το 2004 και το 2005.
(14)
Τον Ιούνιο του 2005 και τον Ιούνιο του 2006 οι μέτοχοι της SO.G.A.S. από τον δημόσιο τομέα αποφάσισαν να καλύψουν τις ζημίες που είχε υποστεί η SO.G.A.S. κατά τα τελευταία δύο έτη (1 392 900 ευρώ το 2004 και 2 257 028 ευρώ το 2005) με κατ' αναλογία (pro rata) εισφορές κεφαλαίου. Εκείνη την περίοδο, η περιφέρεια της Καλαβρίας κατείχε το 50 % των μετοχών της εταιρείας, ενώ το υπόλοιπο ανήκε στον δήμο Reggio Calabria, στην επαρχία Reggio Calabria, στην επαρχία Messina, στον δήμο Messina, στο εμπορικό επιμελητήριο της Reggio Calabria και στο εμπορικό επιμελητήριο της Messina.
(15)
Σύμφωνα με τις πληροφορίες που είχε στη διάθεσή της η Επιτροπή κατά τον χρόνο της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, είχαν ήδη καταβληθεί κατ' αναλογία εισφορές κεφαλαίου από την επαρχία της Reggio Calabria, τον δήμο της Messina, τον δήμο της Reggio Calabria και το εμπορικό επιμελητήριο της Messina.
(16)
Το 2006, η SO.G.A.S. υπέστη πρόσθετες ζημίες ύψους 6 018 982 ευρώ. Τον Δεκέμβριο του 2007, οι μέτοχοι της SO.G.A.S. αποφάσισαν να κεφαλαιοποιήσουν τα αποθεματικά της εταιρείας και να μειώσουν το κεφάλαιο προκειμένου να καλύψουν τις υπόλοιπες ζημίες. Ωστόσο, αυτό θα είχε ως αποτέλεσμα το κεφάλαιο της εταιρείας να υπολείπεται του ελάχιστου ορίου κεφαλαίου που προβλέπεται από το ιταλικό δίκαιο για τις εταιρείες διαχείρισης αερολιμένων. Για την ευθυγράμμιση του κεφαλαίου με τις εκ του νόμου απαιτήσεις, οι μέτοχοι της SO.G.A.S. συμφώνησαν να αυξήσουν το κεφάλαιο κατά 2 742 919 ευρώ. Το κεφάλαιο αυξήθηκε μέσω της μετατροπής ομολόγων που καλύπτονταν προηγουμένως από ορισμένους από τους μετόχους, για συνολικό ποσό ύψους 2 274 919 ευρώ. Η περιφέρεια της Καλαβρίας δεν συγκαταλεγόταν στους μετόχους που είχαν στην κατοχή τους τα μετατρέψιμα ομόλογα και το ποσοστό συμμετοχής της στο κεφάλαιο της εταιρείας μειώθηκε από 50 % σε 6,74 %.
2.3. Χορηγούσα αρχή
(17)
Η χορηγούσα αρχή όσον αφορά τα υπό εξέταση μέτρα είναι η περιφέρεια της Καλαβρίας.
(18)
Όπως εξηγήθηκε ανωτέρω, η SO.G.A.S. έλαβε επίσης δημόσια κονδύλια από την επαρχία της Reggio Calabria, τον δήμο της Reggio Calabria, την επαρχία της Messina, τον δήμο της Messina, το εμπορικό επιμελητήριο της Reggio Calabria και το εμπορικό επιμελητήριο της Messina, υπό τη μορφή κατ' αναλογία εισφορών κεφαλαίου για την κάλυψη των ζημιών που υπέστη κατά τα έτη 2004, 2005 και 2006, καθώς και για την επαναφορά του κεφαλαίου της στο εκ του νόμου απαιτούμενο όριο.
2.4. Προϋπολογισμός
(19)
Οι ιταλικές αρχές κοινοποίησαν τις εισφορές των 1 824 964 ευρώ, οι οποίες ήταν αναλογικές προς το ποσοστό συμμετοχής της περιφέρειας της Καλαβρίας στη SO.G.A.S. και είχαν εγκριθεί τον Ιούνιο του 2005 και τον Ιούνιο του 2006. Επιπλέον, όπως εξηγήθηκε ανωτέρω, οι λοιποί μέτοχοι του δημόσιου τομέα κάλυψαν ομοίως ζημίες ύψους 1 824 964 ευρώ. Τον Δεκέμβριο του 2007 πραγματοποιήθηκε συμπληρωματική εισφορά κεφαλαίου ύψους 2 742 919.
(20)
Ως εκ τούτου, ο συνολικός προϋπολογισμός των υπό αξιολόγηση μέτρων ανέρχεται σε 6 392 847 ευρώ.
2.5. Διαδικασίες ενώπιον των εθνικών δικαστηρίων
(21)
Η περιφέρεια της Καλαβρίας αποφάσισε να μην προβεί στις εισφορές κεφαλαίου που αποφάσισαν οι μέτοχοι τον Ιούνιο του 2005 και τον Ιούνιο του 2006 πριν από την έκδοση απόφασης της Επιτροπής για την έγκρισή τους, και η SO.G.A.S. προσέφυγε κατά της Περιφέρειας ενώπιον του τακτικού δικαστηρίου (Tribunale) της Reggio Calabria. Το δικαστήριο απεφάνθη υπέρ της SO.G.A.S., ενώ προσβολή της απόφασης που κατατέθηκε από την Περιφέρεια απορρίφθηκε τον Μάιο του 2009.
(22)
Το δικαστήριο, παρότι αναγνώρισε την αρμοδιότητα της Επιτροπής να αποφαίνεται σχετικά με το συμβιβάσιμο μιας κρατικής ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά, έκρινε ότι τα εθνικά δικαστήρια είναι αρμόδια να αποφασίζουν κατά πόσον ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση. Το δικαστήριο έκρινε ότι η δημόσια χρηματοδότηση που παρασχέθηκε στην εν λόγω υπόθεση δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση, καθόσον δεν μπορούσε να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό ή να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών. Το δικαστήριο διαπίστωσε επίσης ότι τηρούνταν η αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, καθώς, κατά τον χρόνο χορήγησης της ενίσχυσης, υπήρχαν εύλογες προοπτικές μακροπρόθεσμης κερδοφορίας, παρά τις ζημίες των ετών 2004 και 2005.
(23)
Η Περιφέρεια προσέβαλε την απόφαση του δικαστηρίου με την αιτιολογία ότι το μέτρο συνιστούσε κρατική ενίσχυση και ότι, ως εκ τούτου, έπρεπε να τεθεί σε εφαρμογή μόνο κατόπιν έκδοσης απόφασης έγκρισης από την Επιτροπή. Τον Δεκέμβριο του 2009, οι ιταλικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η προσφυγή αυτή απορρίφθηκε και ότι δεν υφίστατο άλλη δικονομική δυνατότητα για την προβολή ένστασης κατά της χορήγησης της δημόσιας συνεισφοράς στη SO.G.A.S.
3. ΛΟΓΟΙ ΠΟΥ ΟΔΗΓΗΣΑΝ ΣΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ
(24)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή διατύπωσε το προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι οι κατ' αναλογία εισφορές στις οποίες προέβησαν η Περιφέρεια και άλλοι μέτοχοι του δημόσιου τομέα για να καλύψουν τις ζημίες που προέκυψαν το 2004 και το 2005, καθώς και η αύξηση κεφαλαίου που αποφασίστηκε από τους μετόχους της SO.G.A.S. τον Δεκέμβριο του 2007 συνιστούν κρατική ενίσχυση, για τους εξής λόγους:
α)
επρόκειτο για μεταφορά κεφαλαίων προς τη SO.G.A.S. από μια σειρά περιφερειακών και τοπικών αρχών, και συγκεκριμένα από την περιφέρεια της Καλαβρίας, την επαρχία της Reggio Calabria, τον δήμο της Messina και τον δήμο Reggio Calabria, ή από τοπικούς αυτόνομους φορείς δημοσίου δικαίου, συγκεκριμένα από το εμπορικό επιμελητήριο της Reggio Calabria και το εμπορικό επιμελητήριο της Messina· οι εισφορές αυτές αφορούσαν, επομένως, κρατικούς πόρους και καταλογίζονταν στο κράτος·
β)
οι εισφορές δεν συμμορφώνονταν με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς και επομένως παρείχαν επιλεκτικό πλεονέκτημα στη SO.G.A.S·
γ)
μπορούσαν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό και να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(25)
Η Επιτροπή διατύπωσε αρχικά την άποψη ότι τα επίμαχα μέτρα δεν ήταν συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά. Πρώτον, η Ιταλία είχε δηλώσει ρητώς ότι δεν είχε ανατεθεί στη SO.G.A.S. η παροχή υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος (εφεξής «ΥΓΟΣ»). Δεύτερον, οι ιταλικές αρχές είχαν επιβεβαιώσει ότι τα μέτρα δεν σχετίζονταν με καμία συγκεκριμένη επένδυση στον αερολιμένα· η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι το συμβιβάσιμο των μέτρων δεν μπορούσε να αξιολογηθεί με βάση τα κριτήρια που ορίζονται στις κατευθυντήριες γραμμές για τη χρηματοδότηση των αερολιμένων και τις κρατικές ενισχύσεις σε αεροπορικές εταιρείες για την έναρξη νέων γραμμών με αναχώρηση από περιφερειακούς αερολιμένες (εφεξής «οι κατευθυντήριες γραμμές του 2005 για τις αερομεταφορές») (4). Τρίτον, παρά τον ισχυρισμό τους ότι η SO.G.A.S. ήταν μια προβληματική επιχείρηση, κατά την έννοια των κατευθυντηρίων γραμμών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (εφεξής «κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α») (5), οι ιταλικές αρχές είχαν επίσης δηλώσει ότι τα μέτρα δεν συνιστούσαν μέρος σχεδίου αναδιάρθρωσης και όχι δεν υφίστατο τέτοιο σχέδιο. Τέλος, η Επιτροπή υποστήριξε ότι τα μέτρα δεν ήταν συμβιβάσιμα με τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις περιφερειακού χαρακτήρα 2007-2013 (εφεξής: «οι κατευθυντήριες γραμμές για τις περιφερειακές ενισχύσεις») (6), οι οποίες παρείχαν το πλαίσιο για την αξιολόγηση των ενισχύσεων που χορηγούνται δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχεία α) και γ) της ΣΛΕΕ.
(26)
Όσον αφορά τις προσφυγές που ασκήθηκαν κατά της Περιφέρειας ενώπιον των ιταλικών δικαστηρίων λόγω της άρνησής της να καταβάλει την κατ' αναλογία εισφορά της εν αναμονή της έγκρισης της Επιτροπής δυνάμει των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή έκρινε ότι, δεδομένης της υπεροχής του δικαίου της ΕΕ έναντι του εθνικού δικαίου, και εφόσον η κοινοποίηση δεν είχε αποσυρθεί επισήμως, η Ιταλία υποχρεούνταν να συμμορφωθεί με τη ρήτρα αναστολής της εφαρμογής που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή υποστήριξε ότι, δυνάμει της υπεροχής της υποχρέωσης αναστολής της εφαρμογής που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ, δεν έπρεπε να ληφθεί υπόψη η θέση των εθνικών δικαστηρίων και ότι οι ιταλικές αρχές δεν έπρεπε να θέσουν σε εφαρμογή το κοινοποιηθέν μέτρο ενόσω εκκρεμούσε η διαδικασία κρατικών ενισχύσεων.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ
(27)
Το μόνο ενδιαφερόμενο μέρος που υπέβαλε παρατηρήσεις στην Επιτροπή ήταν ο δικαιούχος, η SO.G.A.S., η οποία υποστήριξε και συμπλήρωσε τα επιχειρήματα που προέβαλαν οι ιταλικές αρχές κατά τη διάρκεια της επίσημης έρευνας.
4.1. Η παρουσία ενίσχυσης
(28)
Σύμφωνα με τις παρατηρήσεις που υπέβαλε η SO.G.A.S., τα υπό αξιολόγηση μέτρα δεν συνιστούσαν κρατική ενίσχυση, διότι δεν πληρούνταν όλα τα κριτήρια που ορίζονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ. Πιο συγκεκριμένα, η SO.G.A.S. ισχυρίστηκε ότι το μέτρο: i) δεν επηρέαζε τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών ή, εναλλακτικά, ότι ii) δεν παρείχε στη SO.G.A.S. επιλεκτικό πλεονέκτημα και iii) δεν στρέβλωνε ούτε απειλούσε να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό.
(29)
Η SO.G.A.S. υποστήριξε ότι τα επίμαχα μέτρα είχαν χορηγηθεί υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς και ότι, ως εκ τούτου, συμμορφώνονταν με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Τα μέτρα ήταν σύμφωνα με τα άρθρα 2446 και 2447 του ιταλικού αστικού κώδικα, βάσει των οποίων οι μέτοχοι ανώνυμης εταιρείας που έχει απολέσει περισσότερο από το ένα τρίτο του κεφαλαίου της υποχρεούνται να αντισταθμίσουν τις ζημίες της προκειμένου να αποφευχθεί η λύση της εταιρείας. Η μη κάλυψη από τους μετόχους της ζημίας της SO.G.A.S., η οποία είναι εταιρεία διαχείρισης αερολιμένα, θα είχε ως συνέπεια την ανάκληση (κατά την έννοια του άρθρου 13 της υπουργικής απόφασης (DM) αριθ. 521 της 12ης Νοεμβρίου 1997) της μερικής διαχείρισης του αερολιμένα Stretto, η οποία είχε ανατεθεί στη SO.G.A.S. δυνάμει του άρθρου 17 του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 67 του 1997, και θα είχε αποκλείσει το ενδεχόμενο να παραχωρηθεί στο μέλλον η πλήρης διαχείριση του αερολιμένα, για την εξασφάλιση της οποίας είχε υποβληθεί σχετική αίτηση στο Υπουργείο Μεταφορών. Ως εκ τούτου, εύλογο ήταν να υποτεθεί ότι ένας ιδιώτης επενδυτής που θα βρισκόταν ενώπιον παρόμοιας επιλογής θα είχε ενεργήσει κατά τον ίδιο τρόπο προκειμένου να αυξήσει την αξία των μετοχών του.
(30)
Ο δικαιούχος επισήμανε ότι το τακτικό δικαστήριο της Reggio Calabria διέταξε τη διενέργεια ανεξάρτητης αποτίμησης της εταιρείας τον Ιούνιο του 2008, βάσει της οποίας η αξία της εταιρείας κυμαινόταν μεταξύ 12 και 17 εκατ. ευρώ.
(31)
Για να αποδείξει τις προοπτικές κερδοφορίας της εταιρείας, ο δικαιούχος υπέβαλε στην Επιτροπή επιχειρηματικό σχέδιο που καταρτίστηκε για λογαριασμό της SO.G.A.S. τον Οκτώβριο του 2008 από εξωτερικό σύμβουλο, το οποίο προέβλεπε την επαναφορά της εταιρείας σε βιώσιμη πορεία το 2013.
(32)
Τον Ιούλιο του 2007 είχε δημοσιευτεί πρόσκληση υποβολής προσφορών για τη μερική ιδιωτικοποίηση της SO.G.A.S. Μια ιταλοαργεντίνικη κοινοπραξία (associazione temporanea di imprese ή «ATI») υπέβαλε προσφορά για την απόκτηση του 35 % του κεφαλαίου της SO.G.A.S. Οι μέτοχοι της SO.G.A.S. έκριναν την προσφορά οικονομικά ασύμφορη. Τον Μάρτιο του 2010 δημοσιεύτηκε νέα πρόσκληση υποβολής προσφορών για το 35 % των μετοχών της SO.G.A.S. Σύμφωνα με τη SO.G.A.S., τόσο οι δύο εκδηλώσεις ενδιαφέροντος που υποβλήθηκαν στο πλαίσιο αυτό, όσο και η αρχική προσφορά της κοινοπραξίας, καταδεικνύουν ότι τηρούνταν η αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς.
(33)
Η SO.G.A.S. υποστήριξε επίσης ότι η Επιτροπή κατέληξε εσφαλμένα στο συμπέρασμα ότι οι επιβάτες που χρησιμοποιούν τον αερολιμένα Stretto είχαν επίσης τη δυνατότητα να χρησιμοποιούν τους αερολιμένες στις περιοχές Catania, Lamezia Terme ή Crotone, ανάλογα με τον τόπο διαμονής τους, και ότι, ως εκ τούτου, υπήρχε το ενδεχόμενο τα επίμαχα μέτρα να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των φορέων διαχείρισης των αερολιμένων.
(34)
Πρώτον, ο αερολιμένας Stretto και οι αερολιμένες Catania, Lamezia Terme και Crotone είναι περιφερειακοί αερολιμένες τύπου «από σημείο σε σημείο» (point-to-point), των οποίων οι ζώνες επιρροής δεν αλληλεπικαλύπτονται. Επίσης, ο αερολιμένας Stretto δεν ανταγωνίζεται με κάποιον άλλο αερολιμένα στην Ιταλία ή στην Ένωση. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά της γεωγραφικής θέσης και της υποδομής της Καλαβρίας αποκλείουν κάθε ενδεχόμενο αλληλεπικάλυψης μεταξύ της ζώνης επιρροής του αερολιμένα Stretto και των αντίστοιχων ζωνών των γειτονικών ιταλικών αερολιμένων. Ο αερολιμένας Lamezia Terme απέχει περισσότερα από 130 km και βρίσκεται σε απόσταση περίπου μιας ώρας οδήγησης από τον αερολιμένα Stretto. Δεν υπάρχει καμία σύντομη, απευθείας σύνδεση μεταξύ του αερολιμένα Stretto και του αερολιμένα Crotone, ο οποίος απέχει περισσότερο από τρεις ώρες. Ο αερολιμένας της Catania βρίσκεται σε διαφορετική γεωγραφική περιοχή, σε απόσταση άνω των 130 km, και η μετάβαση με αυτοκίνητο διαρκεί 1 ώρα και 30 έως 40 λεπτά.
(35)
Η SO.G.A.S. προσκόμισε πίνακα στον οποίο παρουσιάζεται ο δείκτης συσχέτισης μεταξύ της εισερχόμενης ροής επιβατών στον αερολιμένα Stretto και των αντίστοιχων ροών των αερολιμένων Lamezia Terme, Crotone και Catania. Η SO.G.A.S. ισχυρίστηκε ότι από τον πίνακα προέκυπτε ότι οι επιβάτες που ταξίδευαν από τον αερολιμένα Stretto αποτελούσαν νέα συνιστώσα στην επιβατική κίνηση των περιφερειακών αερολιμένων. Ως εκ τούτου, η παύση λειτουργίας του αερολιμένα θα είχε ως αποτέλεσμα την απώλεια τμήματος της ζήτησης για υπηρεσίες αερομεταφορών, και όχι την αναδιανομή της σε άλλους αερολιμένες. Η SO.G.A.S. υπέβαλε επίσης έναν πίνακα για να αποδείξει ότι τα υπό εξέταση μέτρα είχαν πράγματι δημιουργήσει νέα ζήτηση για υπηρεσίες αεροπορικών μεταφορών στην περιοχή, αποφέροντας, ως εκ τούτου, οφέλη τόσο στους αερομεταφορείς που ενδιαφέρονταν να δημιουργήσουν νέα δρομολόγια μεταξύ του Stretto και άλλων εγχώριων αερολιμένων και αερολιμένων της ΕΕ, όσο και σε άλλους αερολιμένες στους οποίους παρατηρήθηκε αύξηση της ζήτησης.
(36)
Η SO.G.A.S. δεν αποδέχθηκε το προκαταρκτικό συμπέρασμα της Επιτροπής ότι τα μέτρα μπορούσαν να στρεβλώσουν τον ανταγωνισμό μεταξύ των αεροπορικών εταιρειών. Η δημόσια χρηματοδότηση δεν είχε μεταφερθεί σε κανέναν αερομεταφορέα μέσω της χορήγησης χαμηλότερων τελών προσγείωσης ή άλλων ευνοϊκών όρων. Τα τέλη προσγείωσης και άλλοι όροι λειτουργίας του αερολιμένα είχαν καθοριστεί από την αρμόδια αρχή και δεν άφηναν κανένα περιθώριο διακριτικής ευχέρειας στον φορέα διαχείρισης του αερολιμένα. Τέλος, η SO.G.A.S. υποστήριξε ότι ο αερολιμένας Stretto εξυπηρετούνταν κυρίως από την Alitalia (η οποία πραγματοποιούσε τις έξι από τις οκτώ καθημερινές πτήσεις), και ότι δεν υπήρχε καμία ένδειξη ότι οι αερομεταφορείς ναυλωμένων πτήσεων ή χαμηλού κόστους ενδιαφέρονταν να εγκαινιάσουν νέα δρομολόγια με αφετηρία τον αερολιμένα Stretto.
(37)
Η SO.G.A.S. κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, κατά την αξιολόγηση των επιπτώσεων του μέτρου στον ανταγωνισμό και στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών, η Επιτροπή θα έπρεπε να είχε λάβει περισσότερο υπόψη τις ειδικές περιστάσεις και θα έπρεπε να είχε διαπιστώσει ότι το μέτρο δεν συνιστούσε κρατική ενίσχυση.
4.2. Το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης
(38)
Όσον αφορά το ζήτημα σχετικά με το κατά πόσον τα μέτρα μπορούσαν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) ΣΛΕΕ, η SO.G.A.S. υποστήριξε ότι η υπό αξιολόγηση δημόσια χρηματοδότηση αποσκοπούσε στη διατήρηση της λειτουργικής συνέχειας του φορέα διαχείρισης του αερολιμένα και στην ανάπτυξη ορισμένων οικονομικών δραστηριοτήτων. Ο στόχος αυτός δικαιολογούνταν από το γεγονός ότι οι μικροί αερολιμένες δεν παράγουν εν γένει επαρκή έσοδα ώστε να καλύπτουν τις δαπάνες που συνεπάγεται η συμμόρφωση με τις απαιτήσεις ασφάλειας και προστασίας. Επιπλέον, ο αερολιμένας Stretto θα αντιμετώπιζε μεγάλες δυσχέρειες όσον αφορά την εξυπηρέτηση αερομεταφορέων ναυλωμένων πτήσεων και χαμηλού κόστους, δεδομένων των χαρακτηριστικών της υποδομής του και των συνακόλουθων περιορισμών που επιβάλλονταν από την εθνική αρχή πολιτικής αεροπορίας ENAC (7).
(39)
Συγκεκριμένα, σύμφωνα με τις παραμέτρους της ENAC, ο αερολιμένας Stretto είχε ταξινομηθεί ως αερολιμένας επιπέδου ΙΙ. Η ταξινόμηση αυτή βασίστηκε στις διαστάσεις της υποδομής και όχι στον όγκο των επιβατών· δυνάμει αυτής, οι αερολιμένες με χαμηλή κίνηση επιβατών υποχρεούνταν να πραγματοποιούν τις ίδιες δαπάνες για την τήρηση των προτύπων ασφαλείας με αυτές στις οποίες προέβαιναν αερολιμένες που εξυπηρετούσαν περισσότερους από ένα εκατ. επιβάτες.
(40)
Χωρίς την υπό έρευνα δημόσια χρηματοδότηση ο αερολιμένας θα είχε αναγκαστεί να εξέλθει της αγοράς, γεγονός που θα επηρέαζε αρνητικά την κινητικότητα των κατοίκων σε περιφερειακό επίπεδο. Επίσης, στην περίπτωση αυτή, οι μέτοχοι δεν θα μπορούσαν να λάβουν καμία απόδοση επί της επένδυσής τους.
(41)
Τέλος ή εναλλακτικά, η SO.G.A.S. ισχυρίστηκε ότι η απόφαση 2005/842/ΕΚ της Επιτροπής για τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος (8) ίσχυε στην παρούσα υπόθεση και ότι τα μέτρα μπορούσαν σε κάθε περίπτωση να θεωρηθούν συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά και να εξαιρεθούν, για τον λόγο αυτό, από την απαίτηση κοινοποίησης.
(42)
Η SO.G.A.S. υποστήριξε ότι, εφόσον κατά την περίοδο αναφοράς η κίνηση του αερολιμένα δεν υπερέβαινε το ένα εκατ. επιβάτες ετησίως, η διαχείριση του αερολιμένα συνιστούσε υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος (ΥΓΟΣ), η οποία ενέπιπτε στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 2 παράγραφος 1 στοιχείο δ) της απόφασης 2005/842/ΕΚ. Η SO.G.A.S. επισήμανε ότι, δυνάμει του νομοθετικού διατάγματος αριθ. 250 της 25ης Ιουλίου 1997, οι τοπικές αρχές μπορούσαν να κατέχουν μετοχές μόνο σε εταιρείες επιφορτισμένες με υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος. Η SO.G.A.S. ανήκε ανέκαθεν σε τοπικές αρχές της Καλαβρίας και της Μεσσίνας, γεγονός το οποίο συνιστά τεκμήριο ότι η διαχείριση του αερολιμένα αποτελούσε ΥΓΟΣ. Προκειμένου να αποδείξει ότι η διαχείριση του αερολιμένα ήταν πράγματι ΥΓΟΣ, η SO.G.A.S υπέβαλε τις από 27 Ιουλίου 2010 και 19 Ιουνίου 2010 αποφάσεις του δήμου της Reggio Calabria, οι οποίες αναφέρονταν στη σημασία των αερολιμενικών υπηρεσιών σε περιφερειακό επίπεδο.
(43)
Η αντιστάθμιση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας αφορούσε αποκλειστικά τις ζημίες που υπέστη ο φορέας διαχείρισης του αερολιμένα κατά την παροχή ΥΓΟΣ και, ως εκ τούτου, συμμορφώνονταν με τις αρχές της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας που ορίζονται στο άρθρο 5 παράγραφος 1 της απόφασης 2005/842/ΕΚ. Όσον αφορά την απουσία οποιασδήποτε πράξης με την οποία να ανατίθεται πραγματικά η ΥΓΟΣ στον φορέα διαχείρισης του αερολιμένα, η SO.G.A.S. πρότεινε την κατάρτιση συμφωνίας η οποία θα εξάλειφε τυχόν αμφιβολίες όσον αφορά την πλήρωση των τεσσάρων προϋποθέσεων Altmark (9) στην περίπτωση του αερολιμένα Stretto.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΙΤΑΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ
(44)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή επισήμανε ότι η Ιταλία είχε επιβεβαιώσει ότι δεν είχε ανατεθεί επισήμως στη SO.G.A.S. η παροχή ΥΓΟΣ και, ως εκ τούτου, το συμβιβάσιμο των επίμαχων μέτρων δεν μπορούσε να αξιολογηθεί με βάση τους κανόνες για τις ΥΓΟΣ.
5.1. Το ζήτημα του κατά πόσον οι δραστηριότητες του αερολιμένα συνιστούν ΥΓΟΣ
(45)
Κατά τη διάρκεια της έρευνας, η Ιταλία υποστήριξε ότι τα υπό αξιολόγηση μέτρα συνιστούσαν αντιστάθμιση για την παροχή ΥΓΟΣ εκ μέρους της SO.G.A.S. Απουσία αποδεικτικών στοιχείων για το αντίθετο, οι ιταλικές αρχές υποστήριξαν ότι από μια εκ των υστέρων αξιολόγηση θα μπορούσε να συναχθεί ότι στην περίπτωση της SO.G.A.S. πληρούνταν οι απαιτήσεις της ΕΕ για τις ΥΓΟΣ.
(46)
Η Ιταλία θεώρησε ότι η συλλογιστική πορεία της Επιτροπής προσέδιδε αδικαιολόγητη βαρύτητα στις τυπικές και όχι στις ουσιαστικές απαιτήσεις για την παροχή ΥΓΟΣ. Προς επίρρωση του ισχυρισμού αυτού, η Ιταλία παρείχε μια συνοπτική αξιολόγηση των τεσσάρων κριτηρίων Altmark. Η Ιταλία ισχυρίστηκε ότι είχε πράγματι ανατεθεί στη SO.G.A.S. η αποστολή παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Η αποστολή αυτή επιβεβαιωνόταν, άμεσα ή έμμεσα, από μια σειρά διοικητικών πράξεων που είχαν εκδοθεί από τις τοπικές αρχές. Η Ιταλία προσκόμισε τα πρακτικά συνεδρίασης του τοπικού συμβουλίου της Reggio Calabria, της 17ης Οκτωβρίου 2007, κατά την οποία το συμβούλιο αποφάσισε να χορηγήσει επιδότηση για την κάλυψη των ζημιών του φορέα διαχείρισης του αερολιμένα, καθώς και τα πρακτικά των συνεδριάσεων του ίδιου οργάνου που πραγματοποιήθηκαν στις 16 Ιουνίου 2009 και στις 31 Δεκεμβρίου 2009, από τα οποία προέκυπτε, κατά την ίδια, ότι οι δραστηριότητες του αερολιμένα συνιστούσαν πράγματι ΥΓΟΣ. Στα πρακτικά της συνεδρίασης της 17ης Οκτωβρίου 2007 αναφέρεται ότι η περιφέρεια της Καλαβρίας θεωρούσε ότι ορισμένες δραστηριότητες του αερολιμένα της Reggio Calabria ήταν απαραίτητες για την παροχή υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος και ότι είχε επιβάλει σειρά υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας στη SO.G.A.S. για να διασφαλίσει ότι εξυπηρετείται δεόντως το δημόσιο συμφέρον, καθώς και ότι σε τέτοιες περιπτώσεις, ο φορέας διαχείρισης του αερολιμένα μπορούσε να λάβει επιδότηση από τις αρχές για τις πρόσθετες δαπάνες που προκύπτουν από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών, των οποίων η έκταση ήταν τέτοια ώστε να μην μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο να θεωρηθεί η συνολική διαχείριση του αερολιμένα ως υπηρεσία γενικού δημόσιου συμφέροντος.
(47)
Πρέπει να ληφθεί εν γένει υπόψη ότι η περιφέρεια της Καλαβρίας ήταν συμβαλλόμενο μέρος σε πρωτόκολλο σχετικά με την ανάπτυξη των αερολιμένων Lamezia Terme, Crotone και Reggio Calabria, γεγονός από το οποίο καθίσταται σαφές ότι οι αερολιμενικές υπηρεσίες ήταν δημόσιες υπηρεσίες απαραίτητες για την οικονομική και κοινωνική ανάπτυξη της περιφέρειας και, ως εκ τούτου, μπορούσαν να χρηματοδοτηθούν με ενωσιακά, εθνικά ή περιφερειακά κονδύλια.
(48)
Η Ιταλία τόνισε, επίσης, το γεγονός ότι, στις 28 Δεκεμβρίου 2008, ο φορέας διαχείρισης του αερολιμένα ζήτησε από τους μετόχους να καλύψουν τις ζημίες του, επικαλούμενος ειδικότερα την υποχρέωσή του για παροχή δημόσιας υπηρεσίας και ισχυρίστηκε ότι κανένας ιδιωτικός φορέας εκμετάλλευσης δεν θα παρείχε την υπηρεσία διαχείρισης του αερολιμένα υπό αμιγώς εμπορικούς όρους. Ως εκ τούτου, το πρώτο κριτήριο της υπόθεσης Altmark πληρούνταν.
(49)
Οι παράμετροι βάσει των οποίων υπολογίστηκε η αντιστάθμιση μπορούσαν να συναχθούν εύκολα από τον ισολογισμό της SO.G.A.S., στον οποίο υπήρχε σαφής ανάλυση των λειτουργικών δαπανών. Η δημόσια χρηματοδότηση κάλυπτε αποκλειστικά το ποσό των ζημιών, χωρίς να παρέχεται επιπλέον περιθώριο στον δικαιούχο.
(50)
Όσον αφορά το τρίτο κριτήριο Altmark, η Ιταλία ισχυρίστηκε ότι, στην περίπτωση των δημόσιων υπηρεσιών, οι ενέργειες ενός δημόσιου μετόχου δεν είναι συγκρίσιμες με αυτές ενός ιδιώτη επενδυτή. Η συμπεριφορά ενός δημόσιου φορέα μπορεί να δικαιολογείται από στόχους που έχουν τεθεί προς όφελος του δημόσιου συμφέροντος, οι οποίοι δεν καθιστούν δυνατή την εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Στην παρούσα υπόθεση, η συμπεριφορά των δημόσιων μετόχων δεν υπαγορεύθηκε από εμπορικούς λόγους και, ως εκ τούτου, δεν μπορούσε να συγκριθεί με αυτή ενός επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Η Ιταλία έκρινε ότι το τρίτο κριτήριο Altmark, σύμφωνα με το οποίο απαιτείται η εφαρμογή της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, δεν ήταν συναφές με την υπό εξέταση υπόθεση.
(51)
Η Ιταλία ανέφερε ότι, καθόσον οι δραστηριότητες της SO.G.A.S. συνιστούσαν υπηρεσία γενικού συμφέροντος, οι εισφορές κεφαλαίου μπορούσαν να θεωρηθούν αντιστάθμιση για την παροχή των υπηρεσιών αυτών, βάσει μιας εκ των υστέρων αξιολόγησης, και επομένως δεν συνιστούσαν κρατική ενίσχυση.
5.2. Το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης
(52)
Η Ιταλία δήλωσε ότι, ακόμη και αν τα μέτρα θεωρούνταν κρατική ενίσχυση, θα έπρεπε εν πάση περιπτώσει να κριθούν συμβιβάσιμα δυνάμει του άρθρου 2 παράγραφος 1 της απόφασης 2005/842/ΕΚ.
5.3. Απουσία στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(53)
Η Ιταλία αναφέρθηκε στην παράγραφο 39 των κατευθυντηρίων γραμμών του 2005 για τις αερομεταφορές, κατά την οποία «η χρηματοδότηση μικρών περιφερειακών αερολιμένων (της κατηγορίας Δ) έχει μικρές πιθανότητες να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές σε βαθμό που να αντίκειται προς το κοινό συμφέρον».
(54)
Οι ιταλικές αρχές ισχυρίστηκαν επιπλέον ότι οι δραστηριότητες του αερολιμένα δεν απέφεραν κέρδος. Απόδειξη αυτού αποτελούσε το γεγονός ότι, μολονότι είχε διαφημιστεί ευρέως η αρχική πρόθεση για μερική ιδιωτικοποίηση της εταιρείας, η διαδικασία εντέλει δεν ευδοκίμησε. Δεδομένου ότι οι δυνητικοί επενδυτές έπρεπε να αναλάβουν την κάλυψη των ζημιών που αναμένονταν κατά τα επόμενα έτη, όπως αναφερόταν στο επιχειρηματικό σχέδιο που δημοσιεύτηκε στην πρόσκληση υποβολής προσφορών, καθώς και με βάση το γεγονός ότι η μοναδική προσφορά που υποβλήθηκε δεν είχε θεωρηθεί οικονομικά συμφέρουσα, καθίστατο σαφές ότι η δραστηριότητα ήταν εκ φύσεως ζημιογόνος. Επιπλέον, το γεγονός ότι οι προσφέροντες δεν προτίθεντο να καλύψουν τις δυνητικές μελλοντικές ζημίες απεριόριστα, αλλά μόνο μέχρι ενός προκαθορισμένου ορίου, αποδείκνυε ότι η αγορά δεν ήταν ελκυστική για τους επενδυτές, πράγμα που με τη σειρά του καθιστούσε σαφές ότι τα μέτρα δεν μπορούσαν να επηρεάσουν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
6. ΟΙ ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΙΤΑΛΙΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΑ ΣΧΟΛΙΑ ΠΟΥ ΥΠΕΒΑΛΑΝ ΤΑ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΑ ΜΕΡΗ
(55)
Με την από 27 Απριλίου 2012 επιστολή, οι ιταλικές αρχές απέστειλαν στην Επιτροπή, εκ μέρους της περιφέρειας της Καλαβρίας, τις παρατηρήσεις τους επί των σχολίων της SO.G.A.S.
(56)
Η Ιταλία υποστήριξε τα επιχειρήματα της SO.G.A.S., περιλαμβανομένου του ισχυρισμού της SO.G.A.S. ότι τα υπό αξιολόγηση μέτρα σχετίζονταν με ΥΓΟΣ, γεγονός το οποίο συνεπαγόταν, κατά την Ιταλία, ότι τα μέτρα δεν μπορούσαν να θεωρηθούν κρατική ενίσχυση.
(57)
Η Ιταλία ισχυρίστηκε επίσης ότι τα μέτρα δεν στρέβλωναν τον ανταγωνισμό ούτε επηρέαζαν τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
7.1. Η ύπαρξη της ενίσχυσης
(58)
Δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, «ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις εμπορικές μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές, εκτός εάν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως».
(59)
Τα κριτήρια που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 εφαρμόζονται σωρευτικά: τα υπό έρευνα μέτρα συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ μόνον εάν πληρούνται όλες οι ως άνω προϋποθέσεις. Επομένως, η χρηματοδοτική στήριξη πρέπει:
α)
να χορηγείται από το κράτος ή μέσω κρατικών πόρων,
β)
να ευνοεί ορισμένες επιχειρήσεις ή την παραγωγή ορισμένων αγαθών,
γ)
να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό, και
δ)
να επηρεάζει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(60)
Στην απόφασή του στην υπόθεση Leipzig-Halle airport (10), το Γενικό Δικαστήριο έκρινε ότι η κατασκευή και η εκμετάλλευση πολιτικού αερολιμένα συνιστούν οικονομική δραστηριότητα. Μοναδική εξαίρεση αποτελούν ορισμένες δραστηριότητες που άπτονται, κατά κανόνα, της άσκησης προνομίων δημόσιας εξουσίας και δεν μπορούν, ως εκ τούτου, να θεωρηθούν οικονομικές δραστηριότητες. Το κράτος που χρηματοδοτεί δραστηριότητες αυτού του είδους δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Ως εκ τούτου, δεν υπάρχει αμφιβολία ότι η SO.G.A.S. συνιστά επιχείρηση για τους σκοπούς του δικαίου των κρατικών ενισχύσεων, καθόσον διαχειρίζεται τον αερολιμένα Stretto και παρέχει αερολιμενικές υπηρεσίες έναντι αμοιβής σε οικονομικούς φορείς (κυρίως αεροπορικές εταιρείες) που δραστηριοποιούνται στον αερολιμένα.
7.1.1. Κρατικοί πόροι
(61)
Η έννοια της κρατικής ενίσχυσης αφορά κάθε πλεονέκτημα το οποίο χορηγείται άμεσα ή έμμεσα, χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους, χορηγείται από το ίδιο το κράτος ή από ενδιάμεσο φορέα που ενεργεί βάσει των εξουσιών που του έχουν εκχωρηθεί από το κράτος. Επομένως, αφορά όλα τα πλεονεκτήματα που χορηγούνται από περιφερειακούς ή τοπικούς φορείς των κρατών μελών, οποιοδήποτε και αν είναι το καθεστώς και η ονομασία τους (11).
(62)
Στις παραγράφους 27 και 28 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή επισήμανε ότι τα υπό αξιολόγηση μέτρα αφορούσαν τη μεταβίβαση κεφαλαίων στη SO.G.A.S. από διάφορες περιφερειακές και τοπικές αρχές, και συγκεκριμένα από την περιφέρεια της Καλαβρίας, την επαρχία της Reggio Calabria, τον δήμο της Messina και τον δήμο της Reggio Calabria. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή έκρινε ότι τα επίμαχα μέτρα αφορούσαν κρατικούς πόρους και καταλογίζονταν στο κράτος. Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι οι πόροι των ιταλικών εμπορικών επιμελητηρίων είναι κρατικοί πόροι. Τα εμπορικά επιμελητήρια είναι δημόσιοι φορείς και διέπονται από το δημόσιο δίκαιο, σύμφωνα με το οποίο αποτελούν μέρος της δημόσιας διοίκησης και επιφορτίζονται με δημόσια καθήκοντα και, για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή έκρινε ότι οι αποφάσεις τους καταλογίζονται στο ιταλικό κράτος. Με βάση τα ανωτέρω, οι πόροι του εμπορικού επιμελητηρίου της Messina συνιστούσαν κρατικούς πόρους και η μεταφορά τους μπορούσε να καταλογιστεί στο κράτος. Κατά τη διάρκεια της έρευνας ούτε η Ιταλία ούτε οποιοδήποτε άλλο ενδιαφερόμενο μέρος αμφισβήτησαν το προκαταρκτικό αυτό συμπέρασμα.
(63)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επιβεβαιώνει ότι όλα τα υπό αξιολόγηση μέτρα χορηγήθηκαν μέσω κρατικών πόρων και καταλογίζονται στο κράτος.
7.1.2. Επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα
(64)
Η δημόσια χρηματοδότηση είναι επιλεκτική, δεδομένου ότι ευνοεί μία μόνο επιχείρηση, τη SO.G.A.S. Καλύπτει τις ζημίες που υπέστη η SO.G.A.S. κατά τη διεξαγωγή της συνήθους εμπορικής δραστηριότητάς της.
(65)
Εφόσον η κατασκευή και η εκμετάλλευση της υποδομής ενός αερολιμένα συνιστά οικονομική δραστηριότητα, η Επιτροπή κρίνει ότι η δημόσια χρηματοδότηση που χορηγήθηκε στη SO.G.A.S., που είναι φορέας διαχείρισης μιας τέτοιας υποδομής, και με την οποία καλύπτονται δαπάνες τις οποίες κατά κανόνα θα έπρεπε να καλύπτει ο φορέας διαχείρισης του αερολιμένα, παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στη SO.G.A.S, δεδομένου ότι ενισχύει τη θέση της στην αγορά και εμποδίζει την επέλευση των φυσιολογικών συνεπειών των υφισταμένων στην αγορά δυνάμεων (12).
(66)
Μολονότι κατά το προκαταρκτικό στάδιο η Ιταλία δήλωσε ότι δεν είχε ανατεθεί επισήμως στον αερολιμένα η παροχή ΥΓΟΣ, η Επιτροπή σημειώνει ότι, κατόπιν της έκδοσης της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, η Ιταλία αναθεώρησε τη θέση της και ισχυρίστηκε ότι η επίμαχη δημόσια χρηματοδότηση συνιστούσε όντως κρατική αντιστάθμιση για την εκπλήρωση υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας (13).
(67)
Στην απόφασή του στην υπόθεση Altmark το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης όρισε τα ακόλουθα κριτήρια για τον καθορισμό του κατά πόσον η αντιστάθμιση για την παροχή ΥΓΟΣ παρέχει πλεονέκτημα υπό την έννοια του άρθρου 107 της ΣΛΕΕ (14):
1)
η δικαιούχος επιχείρηση πρέπει να είναι πράγματι επιφορτισμένη με την εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας, ενώ η υποχρέωση αυτή πρέπει να είναι σαφώς καθορισμένη (πρώτο κριτήριο Altmark)·
2)
οι βασικές παράμετροι βάσει των οποίων υπολογίζεται η αντιστάθμιση πρέπει να έχουν προσδιοριστεί προηγουμένως αντικειμενικά και με διαφάνεια (δεύτερο κριτήριο Altmark)·
3)
η αντιστάθμιση δεν μπορεί να υπερβαίνει το μέτρο του αναγκαίου για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους των δαπανών που πραγματοποιούνται για την εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός ευλόγου κέρδους για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών (τρίτο κριτήριο Altmark)·
4)
όταν η επιλογή της επιχειρήσεως στην οποία πρόκειται να ανατεθεί η εκπλήρωση υποχρεώσεως παροχής δημόσιας υπηρεσίας σε συγκεκριμένη περίπτωση δεν πραγματοποιείται στο πλαίσιο διαδικασίας συνάψεως δημοσίας συμβάσεως, παρέχουσας τη δυνατότητα επιλογής του υποψηφίου που είναι σε θέση να παράσχει τις σχετικές υπηρεσίες με το μικρότερο για το κοινωνικό σύνολο κόστος, το επίπεδο της απαραίτητης αντισταθμίσεως πρέπει να καθορίζεται βάσει αναλύσεως των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με μεταφορικά μέσα προς ικανοποίηση των απαιτήσεων σχετικά με την παροχή δημόσιας υπηρεσίας προκειμένου να εκπληρώσει τις ως άνω υποχρεώσεις, λαμβάνοντας υπόψη τα σχετικά έσοδα και ένα εύλογο κέρδος από την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών (τέταρτο κριτήριο Altmark).
7.1.2.1. Το πρώτο κριτήριο Altmark
(68)
Η απαίτηση του πρώτου κριτηρίου Altmark συμπίπτει με την απαίτηση που ορίζεται στο άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ, σύμφωνα με την οποία η υπηρεσία πρέπει να ανατίθεται και να ορίζεται με σαφήνεια (15).
(69)
Καταρχάς, το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ εφαρμόζεται μόνο σε «επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος». Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει επανειλημμένως υπογραμμίσει την ανάγκη ύπαρξης πράξης δυνάμει της οποίας ανατίθεται η παροχή της υπηρεσίας (16). Η πράξη ανάθεσης είναι απαραίτητη προκειμένου να ορίζονται οι υποχρεώσεις της επιχείρησης και του κράτους. Απουσία παρόμοιας επίσημης πράξης, δεν είναι γνωστό το συγκεκριμένο αντικείμενο της επιχείρησης και δεν μπορεί να προσδιοριστεί σε τι συνίσταται η δίκαιη αντιστάθμιση (17). Ως εκ τούτου, η ανάγκη σαφούς ορισμού της ΥΓΟΣ είναι εγγενής και άρρηκτα συνδεδεμένη με την έννοια της ανάθεσης και απορρέει απευθείας από το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ. Κάθε φορά που ανατίθεται μια υπηρεσία σε επιχείρηση, είναι λογικό η υπηρεσία αυτή να πρέπει να ορίζεται.
(70)
Ήδη από την έκδοση της ανακοίνωσης του 2001 για τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος, η Επιτροπή είχε επιστήσει την προσοχή στον σύνδεσμο μεταξύ του ορισμού της ανάθεσης και της αναγκαιότητας και αναλογικότητας της αντιστάθμισης που χορηγείται για την εκτέλεση ΥΓΟΣ δυνάμει του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (18). Στην παράγραφο 22 της ανακοίνωσης αναφέρεται ότι «σε κάθε περίπτωση, προκειμένου να ισχύει η εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 86 παράγραφος 2, η αποστολή κοινής ωφέλειας πρέπει να ορίζεται σαφώς και να ανατίθεται ρητά από πράξη της δημόσιας αρχής … Η υποχρέωση αυτή είναι απαραίτητη ώστε να διασφαλίζεται η νομική ασφάλεια καθώς και διαφάνεια έναντι των πολιτών, και είναι επίσης απαραίτητη ώστε να μπορεί να ελέγχει η Επιτροπή αν τηρείται το κριτήριο της αναλογικότητας». Ως εκ τούτου, η ανάθεση και ο ορισμός συνιστούν εύλογο προαπαιτούμενο οποιασδήποτε ουσιώδους αξιολόγησης της αναλογικότητας τυχόν αντιστάθμισης. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει επανειλημμένως υπογραμμίσει την ανάγκη σαφούς ορισμού των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας για την εφαρμογή τόσο της εξαίρεσης Altmark όσο και του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ (19).
(71)
Το κοινοτικό πλαίσιο του 2005 για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας (20) επιβεβαιώνει την προσέγγιση αυτή. Στην παράγραφο 8 του πλαισίου ορίζεται ότι η αντιστάθμιση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας που συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ μπορεί να κηρυχθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, εφόσον πληρούνται οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στο εν λόγω πλαίσιο. Οι προϋποθέσεις αυτές περιλαμβάνουν, συγκεκριμένα, ανάθεση της ΥΓΟΣ με μία ή περισσότερες τυπικές πράξεις οι οποίες πρέπει, μεταξύ άλλων, να προσδιορίζουν την ακριβή φύση και τη διάρκεια των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας, τις παραμέτρους για τον υπολογισμό, τον έλεγχο και την αναθεώρηση της αντιστάθμισης και τους όρους της αποφυγής και της επιστροφής ενδεχόμενης υπέρμετρης αντιστάθμισης (παράγραφος 12 του πλαισίου).
(72)
Στην ανακοίνωση της Επιτροπής του 2011 σχετικά με την εφαρμογή των κανόνων της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις στην αντιστάθμιση για παροχή δημόσιας υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος (21) αναφέρεται επίσης ότι τόσο η ΥΓΟΣ όσο και οι υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας πρέπει να ορίζονται με σαφήνεια εκ των προτέρων. Σύμφωνα με την παράγραφο 51 της ανακοίνωσης, «για να ισχύσει το άρθρο 106 παράγραφος 2 της Συνθήκης, η λειτουργία μιας ΥΓΟΣ πρέπει να έχει ανατεθεί σε μία ή περισσότερες επιχειρήσεις. Ως εκ τούτου, πρέπει να έχει ανατεθεί στις εν λόγω επιχειρήσεις μια ιδιαίτερη αποστολή από το κράτος. Επίσης, το πρώτο κριτήριο Altmark απαιτεί η επιχείρηση να ενέχει υποχρέωση παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Συνεπώς, για να είναι συμβατή με τη νομολογία της υπόθεσης Altmark, η ανάθεση της δημόσιας υπηρεσίας πρέπει απαραίτητα να προσδιορίζει τις υποχρεώσεις των εν λόγω επιχειρήσεων, καθώς και της Αρχής». Στην παράγραφο 52 αναφέρεται ότι η αποστολή δημόσιας υπηρεσίας πρέπει να ανατίθεται με πράξη ή με σειρά πράξεων που πρέπει να προσδιορίζουν τουλάχιστον το περιεχόμενο και τη διάρκεια των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας· την επιχείρηση και, κατά περίπτωση, τη σχετική περιοχή· τη φύση ενδεχόμενων αποκλειστικών ή ειδικών δικαιωμάτων που παραχωρούνται στην επιχείρηση από την εν λόγω Αρχή· παραμέτρους για τον υπολογισμό, τον έλεγχο και την αναθεώρηση της αντιστάθμισης· και τις ρυθμίσεις για την αποφυγή και την ανάκτηση ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης.
(73)
Ωστόσο, οι ιταλικές αρχές ισχυρίζονται ότι η προσέγγιση της Επιτροπής είναι υπερβολικά τυπολατρική και ότι είχε πράγματι ανατεθεί στη SO.G.A.S. η παροχή ΥΓΟΣ· προς στήριξη του ισχυρισμού αυτού βασίζονται, ως επί το πλείστον, σε έγγραφα με ημερομηνία μεταγενέστερη της ημερομηνίας έγκρισης των επίμαχων μέτρων.
(74)
Σύμφωνα με την Ιταλία, το συμπέρασμα ότι η διαχείριση του αερολιμένα Stretto συνιστά ΥΓΟΣ μπορεί να συναχθεί από αρκετές αποφάσεις περιφερειακών αρχών, οι οποίες αναφέρονται στο δημόσιο συμφέρον που ενυπάρχει στις αερολιμενικές υπηρεσίες και στον καθοριστικό ρόλο που διαδραματίζουν για την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής. Ωστόσο, στις εν λόγω αποφάσεις περιφερειακών αρχών δεν παρατίθεται ρητός ορισμός των εικαζόμενων ΥΓΟΣ που ανατέθηκαν στον φορέα διαχείρισης του αερολιμένα ούτε κανόνες που να διέπουν την αντιστάθμιση. Επιπλέον, οι εν λόγω πράξεις εκδόθηκαν από το 2007 και ύστερα και, ως εκ τούτου, έπονται της εικαζόμενης έναρξης της παροχής υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος, δηλαδή εκδόθηκαν μετά τις δραστηριότητες του αερολιμένα κατά την περίοδο 2004-2006. Επίσης, η Ιταλία δεν έθεσε στη διάθεση της Επιτροπής κανένα άλλο έγγραφο με ημερομηνία προγενέστερη του 2004 στο οποίο να προσδιορίζεται το αντικείμενο των φερόμενων υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας που επιβλήθηκαν στον δικαιούχο.
(75)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εκτιμά ότι στην υπό εξέταση υπόθεση η εικαζόμενη ΥΓΟΣ δεν είχε ανατεθεί δεόντως στον δικαιούχο.
(76)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί το επιχείρημα των ιταλικών αρχών ότι η παροχή ΥΓΟΣ μπορεί να αντισταθμιστεί νομίμως ακόμη και όταν η υπηρεσία δεν έχει οριστεί εκ των προτέρων ως ΥΓΟΣ και δεν έχει ανατεθεί στον δικαιούχο επί τη βάσει αυτή. Εάν συνέβαινε αυτό, τα κράτη μέλη θα είχαν την ευχέρεια να επανεξετάζουν εκ των υστέρων και κατά το δοκούν την ανάγκη επιβολής υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Από τη στιγμή που μια επιχείρηση εμφάνιζε λειτουργικές ζημίες, τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να αναθέσουν στην επιχείρηση αυτή υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας και να της χορηγήσουν αντιστάθμιση, ως μέσο για να παράσχουν στήριξη στην επιχείρηση, ανεξαρτήτως οποιασδήποτε εκ των προτέρων αξιολόγησης της πραγματικής ανάγκης για παροχή της υπηρεσίας γενικού συμφέροντος. Η προσέγγιση αυτή δεν συμβιβάζεται με την απαίτηση σύμφωνα με την οποία οι ΥΓΟΣ πρέπει να ανατίθενται στη σχετική επιχείρηση με μία ή περισσότερες τυπικές πράξεις, στις οποίες ορίζονται, μεταξύ άλλων, η φύση και η διάρκεια των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, οι παράμετροι για τον υπολογισμό, τον έλεγχο και την αναθεώρηση της αντιστάθμισης και οι απαραίτητες ρυθμίσεις για την αποφυγή και την ανάκτηση ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης. Ο ισχυρισμός των ιταλικών αρχών ότι οι αερολιμενικές υπηρεσίες είναι ουσιώδεις για την οικονομική ανάπτυξη της περιοχής δεν αρκεί για να αποδειχθεί ότι η παροχή ΥΓΟΣ είχε ανατεθεί στον δικαιούχο ορθώς, δεδομένου ότι οι υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας και οι κανόνες που διέπουν την αντιστάθμιση δεν είχαν καθοριστεί με διαφάνεια εκ των προτέρων.
(77)
Επιπλέον, τυχόν υιοθέτηση της πρακτικής που προτείνουν οι ιταλικές αρχές, σύμφωνα με την οποία τα κράτη μέλη θα μπορούσαν να αναθέτουν την παροχή ΥΓΟΣ εκ των υστέρων, θα συνεπαγόταν ευνοϊκότερη μεταχείριση κρατών μελών που θα είχαν ενεργήσει κατά παράβαση των υποχρεώσεων κοινοποίησης και αναστολής της εφαρμογής. Τα εν λόγω κράτη μέλη θα ήταν σε θέση να ισχυριστούν ότι η ενίσχυση που χορηγήθηκε παρανόμως σε επιχείρηση ήταν πράγματι απαραίτητη για την κάλυψη δαπανών δημόσιας υπηρεσίας, η οποία έτυχε να παρέχεται από τον δικαιούχο χωρίς, ωστόσο, να έχει οριστεί ή ανατεθεί εκ των προτέρων στην επιχείρηση. Αντιθέτως, τα κράτη μέλη που θα επέλεγαν να συμμορφωθούν με την υποχρέωσή τους περί κοινοποίησης θα έπρεπε να αναθέτουν και να ορίζουν με σαφήνεια την ΥΓΟΣ εκ των προτέρων, προκειμένου να συμμορφώνονται με τους κανόνες για τις ΥΓΟΣ και τη νομολογία Altmark.
(78)
Αυτό θα δημιουργούσε ένα κίνητρο για τα κράτη μέλη να μην κοινοποιούν τις νέες κρατικές ενισχύσεις, πράγμα που αντίκειται στην παγιωμένη αρχή ότι τα κράτη μέλη που δεν κοινοποιούν κρατικές ενισχύσεις δεν μπορούν να αντιμετωπίζονται ευνοϊκότερα από τα κράτη μέλη που προβαίνουν στις σχετικές κοινοποιήσεις (22).
(79)
Συνοπτικά, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι δεν πληρούται το πρώτο κριτήριο Altmark, ενώ φρονεί επίσης ότι δεν πληρούνται ούτε τα υπόλοιπα κριτήρια Altmark, για τους λόγους που παρατίθενται στη συνέχεια.
7.1.2.2. Το δεύτερο κριτήριο Altmark
(80)
Οι παράμετροι για τον υπολογισμό της αντιστάθμισης δεν έχουν προσδιοριστεί εκ των προτέρων. Οι πράξεις με τις οποίες, σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, έχουν ανατεθεί οι υπηρεσίες δεν αναφέρουν λεπτομερώς τις υπηρεσίες που πρόκειται να παρέχονται από τον δικαιούχο και δεν θεσπίζουν κανέναν μηχανισμό χορήγησης αντιστάθμισης για τη δημόσια αποστολή που φέρεται να τους ανατίθεται.
7.1.2.3. Το τρίτο κριτήριο Altmark
(81)
Σύμφωνα με το τρίτο κριτήριο Altmark, η αντιστάθμιση που εισπράττεται για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας δεν μπορεί να υπερβαίνει το μέτρο του αναγκαίου για την κάλυψη του συνόλου ή μέρους των δαπανών που πραγματοποιούνται, λαμβανομένων υπόψη των σχετικών εσόδων και ενός εύλογου κέρδους για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών.
(82)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί το επιχείρημα της Ιταλίας σύμφωνα με το οποίο, καθώς η χρηματοδότηση περιορίστηκε στην αντιστάθμιση των λειτουργικών ζημιών, ο αερολιμένας έλαβε μόνο τη δημόσια χρηματοδότηση που απαιτούνταν για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Μία από τις θεμελιώδεις αρχές για την αξιολόγηση της αναλογικότητας της αντιστάθμισης είναι ότι η χορήγηση αντιστάθμισης είναι δυνατή μόνο για τις καθαρές δαπάνες που πραγματοποιούνται από τον δημόσιο φορέα εκμετάλλευσης για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Ελλείψει σαφούς ορισμού των υποχρεώσεων που επιβλήθηκαν στον δικαιούχο, η Επιτροπή δεν μπορεί να προσδιορίσει με βεβαιότητα τις δαπάνες που θα έπρεπε να είχαν συνεκτιμηθεί κατά τον υπολογισμό της αντιστάθμισης.
(83)
Ακόμη και όταν η συνολική διαχείριση ενός αερολιμένα μπορεί να θεωρηθεί ΥΓΟΣ, ορισμένες δραστηριότητες που δεν συνδέονται άμεσα με τις βασικές δραστηριότητες όπως, μεταξύ άλλων, η κατασκευή, η χρηματοδότηση, η χρήση και η μίσθωση γης και κτιρίων για γραφεία, αποθηκευτικούς χώρους, ξενοδοχεία και βιομηχανικές επιχειρήσεις που βρίσκονται εντός του αερολιμένα και για καταστήματα, εστιατόρια και χώρους στάθμευσης αυτοκινήτων, δεν εμπίπτουν στο πεδίο των ΥΓΟΣ και επομένως δεν μπορούν να επιδοτούνται με βάση τους κανόνες για τις ΥΓΟΣ. Οι ιταλικές αρχές δεν έχουν παράσχει κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι δεν επιδοτήθηκαν δραστηριότητες που δεν συνδέονται άμεσα με τις βασικές δραστηριότητες του αερολιμένα, όπως απαιτείται στις παραγράφους 34 και 53 στοιχείο iv) των κατευθυντηρίων γραμμών του 2005 για τις αερομεταφορές.
7.1.2.4. Το τέταρτο κριτήριο Altmark
(84)
Σύμφωνα με το τέταρτο κριτήριο Altmark, εάν η αντιστάθμιση δεν περιλαμβάνει ενίσχυση, πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο. Το κριτήριο θεωρείται ότι πληρούται εάν ο δικαιούχος της αντιστάθμισης έχει επιλεγεί κατόπιν διαδικασίας υποβολής προσφορών, ή ελλείψει αυτού, εάν η αντιστάθμιση έχει υπολογιστεί με βάση τις δαπάνες μιας αποδοτικής επιχείρησης.
(85)
Στην παρούσα υπόθεση ο δικαιούχος δεν επελέγη κατόπιν δημόσιας διαδικασίας υποβολής προσφορών. Επίσης, η Ιταλία δεν προσκόμισε στην Επιτροπή κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει ότι το επίπεδο της αντιστάθμισης καθορίστηκε βάσει ανάλυσης των δαπανών στις οποίες θα προέβαινε μια μέση επιχείρηση, με χρηστή διαχείριση και κατάλληλα εξοπλισμένη με υλικά μέσα για την κάλυψη των απαιτήσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, προκειμένου να εκπληρώσει τις ως άνω υποχρεώσεις, λαμβάνοντας υπόψη τα σχετικά έσοδα, καθώς ένα εύλογο κέρδος για την εκπλήρωση των υποχρεώσεων αυτών. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εκτιμά ότι δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εν λόγω δημόσια χρηματοδότηση είχε καθοριστεί με βάση τις δαπάνες μιας αποδοτικής επιχείρησης.
(86)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή δεν μπορεί να διαπιστώσει ότι ο δικαιούχος παρείχε τις υπηρεσίες με το ελάχιστο δυνατό κόστος για την κοινότητα.
(87)
Για λόγους πληρότητας, η Επιτροπή παρατηρεί ότι κατά τη διάρκεια της έρευνας ο δικαιούχος υποστήριξε ότι τα μέτρα συμμορφώνονταν με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Μολονότι ο φορέας διαχείρισης του αερολιμένα είχε καταγράψει ζημίες, θα μπορούσε ευλόγως να υποτεθεί ότι η δραστηριότητα θα απέφερε κέρδος.
(88)
Σε αντίθεση με τον ισχυρισμό του δικαιούχου, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, πρώτον, κατά τη διάρκεια της έρευνας η Ιταλία δεν ισχυρίστηκε ότι το κράτος επένδυσε στον φορέα διαχείρισης του αερολιμένα με την προσδοκία ότι θα ήταν κερδοφόρος και έχει, μάλιστα, υποστηρίξει ότι η αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς δεν εφαρμόζεται στην παρούσα υπόθεση (βλέπε αιτιολογική σκέψη 49).
(89)
Δεύτερον, προκειμένου να πραγματοποιηθεί αξιολόγηση με βάση την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, είναι απαραίτητο να καθοριστεί κατά πόσον, σε παρόμοιες περιστάσεις, ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε συμπεριφερθεί με παρόμοιο τρόπο. Το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης έχει αποφανθεί ότι καίτοι η συμπεριφορά του ιδιώτη επενδυτή, προς τον οποίο πρέπει να συγκριθεί η παρέμβαση του δημοσίου επενδυτή που επιδιώκει στόχους οικονομικής πολιτικής, δεν αντιστοιχεί κατ' ανάγκη προς τη συμπεριφορά του κοινού επενδυτή που τοποθετεί κεφάλαια χάριν αποδοτικότητας υπό κατά το μάλλον ή ήττον βραχυπρόθεσμη προοπτική, οφείλει, τουλάχιστον, να ακολουθεί τη συμπεριφορά μιας ιδιωτικής εταιρείας holding ή ενός ιδιωτικού ομίλου επιχειρήσεων που επιδιώκουν μία διαρθρωτική πολιτική, γενική ή κλαδική, με γνώμονα προοπτικές μακροπρόθεσμης αποδοτικότητας (23). Για να εξακριβωθεί ότι το Δημόσιο επέδειξε συμπεριφορά συνετού επενδυτή που ενεργεί υπό συνθήκες οικονομίας της αγοράς, το ζήτημα κατά πόσον η συμπεριφορά του Δημοσίου ήταν ορθολογική από οικονομική άποψη πρέπει να κριθεί εντός του χρονικού πλαισίου εντός του οποίου ελήφθησαν τα μέτρα χρηματοδοτικής στήριξης και να αποφεύγεται συνεπώς οποιαδήποτε εκτίμηση με βάση μεταγενέστερες καταστάσεις (24). Κατά πάγια νομολογία, στην περίπτωση που κράτος μέλος επικαλείται, κατά τη διοικητική διαδικασία, το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή σε οικονομία αγοράς, εν αμφιβολία, σε αυτό απόκειται να αποδείξει πλήρως και επί τη βάσει αντικειμενικών και επαληθεύσιμων στοιχείων ότι το μέτρο που έλαβε συναρτάται με την ιδιότητά του ως μετόχου. Από τα στοιχεία αυτά πρέπει να προκύπτει σαφώς ότι το συγκεκριμένο κράτος μέλος είχε λάβει, πριν ή συγχρόνως με τη χορήγηση του οικονομικού πλεονεκτήματος, την απόφαση να προβεί, με το μέτρο που πράγματι έλαβε, σε επένδυση στην ελεγχόμενη από αυτό δημόσια επιχείρηση (25).
(90)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να δεχθεί τον ισχυρισμό του δικαιούχου ότι τα υπό αξιολόγηση μέτρα υπαγορεύονταν από τις προοπτικές κερδοφορίας της εταιρείας, όπως ορίζονταν στο επιχειρηματικό σχέδιο που είχε ως στόχο την αποκατάσταση της βιωσιμότητάς της και το οποίο καταρτίστηκε το 2008, μεταγενέστερα δηλαδή της απόφασης για τη λήψη των υπό εξέταση μέτρων. Η Επιτροπή εκτιμά ότι ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε προβεί σε εισφορές νέων κεφαλαίων σε εταιρεία της οποίας το κεφάλαιο υπολειπόταν του νόμιμου ορίου, όπως στην περίπτωση της SO.G.A.S., μόνον εάν κατά τον χρόνο της εισφοράς θα είχε λόγο να αναμένει ότι η εταιρεία θα ανακτούσε τη βιωσιμότητά της εντός ευλόγου χρονικού διαστήματος. Δεδομένου ότι ούτε οι ιταλικές αρχές ούτε η SO.G.A.S. προσκόμισαν συγκεκριμένα αποδεικτικά στοιχεία που να αντιστοιχούν χρονικά στην περίοδο κατά την οποία ελήφθησαν τα μέτρα και από τα οποία να προκύπτει ότι οι δημόσιες αρχές επιθυμούσαν να επενδύσουν και μπορούσαν ευλόγως να αναμένουν οικονομική απόδοση της επένδυσής τους, η οποία θα ήταν αποδεκτή και από ιδιώτη επενδυτή, και δεδομένου ότι η Ιταλία είχε ρητώς επιβεβαιώσει ότι η αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς δεν εφαρμοζόταν στην παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα δεν συμμορφώνονται με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς.
7.1.2.5. Συμπέρασμα
(91)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι, εν προκειμένω, δεν πληρούται κανένα από τα τέσσερα κριτήρια που ορίστηκαν από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης στην υπόθεση Altmark και ότι τα μέτρα δεν συμμορφώνονται με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Κατά συνέπεια, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα επίμαχα μέτρα, ήτοι οι εισφορές κεφαλαίου για την κάλυψη των ζημιών που υπέστη η SO.G.A.S. κατά τα έτη 2004, 2005 και 2006, παρέχουν στη SO.G.A.S. οικονομικό πλεονέκτημα.
7.1.3. Στρέβλωση του ανταγωνισμού και επίδραση στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών
(92)
Όσον αφορά τη στρέβλωση του ανταγωνισμού, η Ιταλία επισημαίνει ότι, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές του 2005 για τις αερομεταφορές, «η χρηματοδότηση μικρών περιφερειακών αερολιμένων (της κατηγορίας Δ) έχει μικρές πιθανότητες να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές σε βαθμό που να αντίκειται προς το κοινό συμφέρον». Ωστόσο, η διάταξη αυτή αφορά την αξιολόγηση της συμβατότητας των κρατικών ενισχύσεων δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ και σκοπός της δεν είναι να νοηθεί ότι η δημόσια χρηματοδότηση μικρών αερολιμένων δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1.
(93)
Επιπλέον, στην παράγραφο 40 των κατευθυντηρίων γραμμών του 2005 για τις αερομεταφορές αναφέρεται ότι «πέραν όμως αυτών των γενικών ενδείξεων, δεν είναι δυνατόν να γίνει διάγνωση για όλες τις πιθανές περιπτώσεις, και ιδίως για τους αερολιμένες των κατηγοριών Γ και Δ. Γι' αυτό ακριβώς, κάθε μέτρο που μπορεί να αποτελεί κρατική ενίσχυση ενός αερολιμένα πρέπει να κοινοποιείται για να εξετάζεται η επίπτωσή του στον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών και, ενδεχομένως, εάν είναι συμβιβάσιμο».
(94)
Ο αερολιμένας Stretto βρίσκεται στο νότιο άκρο της ιταλικής χερσονήσου και είναι ένας από τους τρεις αερολιμένες της περιφέρειας της Καλαβρίας. Η επιβατική κίνηση στον αερολιμένα παραμένει σταθερά μικρότερη από ένα εκατ. επιβάτες (26). Κατά τον χρόνο που τέθηκαν σε εφαρμογή τα υπό εξέταση μέτρα, ο αερολιμένας ανήκε στην κατηγορία Δ «μικροί περιφερειακοί αερολιμένες», για τους σκοπούς των κατευθυντήριων γραμμών του 2005 για τις αερομεταφορές. Ωστόσο, η κίνηση των επιβατών που διαχειρίζεται ο αερολιμένας διπλασιάστηκε μεταξύ 2004 και 2012.
(95)
Η αγορά διαχείρισης και εκμετάλλευσης αερολιμένων, συμπεριλαμβανομένων των μικρών περιφερειακών αερολιμένων, είναι μια αγορά ανοικτή στον ανταγωνισμό, στην οποία δραστηριοποιούνται αρκετές ιδιωτικές και δημόσιες επιχειρήσεις σε όλη την Ένωση. Αυτό επιβεβαιώνεται από το γεγονός ότι η Ιταλία αποπειράθηκε να προβεί σε μερική ιδιωτικοποίηση του αερολιμένα Stretto και για τον σκοπό αυτό δημοσίευσε το 2007 πρόσκληση υποβολής προσφορών, η οποία ήταν ανοικτή σε επιχειρήσεις από όλα τα κράτη μέλη της ΕΕ (βλέπε αιτιολογική σκέψη 32). Ως εκ τούτου, η παροχή δημόσιας χρηματοδότησης σε φορέα διαχείρισης αερολιμένα μπορεί να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό στην αγορά για την εκμετάλλευση και τη διαχείριση αερολιμενικών υποδομών. Επιπλέον, οι αερολιμένες μπορούν να ανταγωνίζονται μεταξύ τους για την προσέλκυση επιβατών, ακόμη και αν έχουν διαφορετικές ζώνες επιρροής. Έως έναν βαθμό και για μια μερίδα επιβατών, ορισμένοι προορισμοί μπορούν να υποκαθίστανται μεταξύ τους. Η δημόσια χρηματοδότηση των αερολιμένων μπορεί, κατά συνέπεια, να στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάσει τις συναλλαγές στην αγορά των αεροπορικών μεταφορών σε όλη την Ένωση.
(96)
Κατά τον χρόνο των πραγματικών περιστατικών, ο αερολιμένας Stretto εξυπηρετούσε κυρίως εγχώριους προορισμούς και δύο διεθνή δρομολόγια -Παρίσι και Μάλτα- και χάρη στα κεφάλαια που έλαβε κατόρθωσε να παραμείνει στην αγορά και να διευρύνει σημαντικά τις λειτουργίες του· συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα επίμαχα μέτρα μπορεί να έχουν στρεβλώσει τον ανταγωνισμό και να έχουν επηρεάσει τις μεταξύ των κρατών μελών συναλλαγές.
7.1.4. Συμπέρασμα σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης
(97)
Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι οι εισφορές κεφαλαίων που χορηγήθηκαν στη SO.G.A.S. από τους δημόσιους μετόχους της, προκειμένου να καλυφθούν οι ζημίες που υπέστη κατά τα έτη 2004, 2005 και 2006, συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
7.2. Η νομιμότητα της ενίσχυσης
(98)
Τα υπό έρευνα μέτρα τέθηκαν σε εφαρμογή πριν να λάβουν την επίσημη έγκριση της Επιτροπής, εκ του οποίου συνάγεται ότι η Ιταλία δεν τήρησε την υποχρέωση αναστολής της εφαρμογής βάσει του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ.
7.3. Το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης
7.3.1. Συμβιβάσιμο βάσει των κανόνων για τις ΥΓΟΣ
(99)
Η SO.G.A.S. ισχυρίζεται ότι το μέτρο είναι συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
(100)
Το άρθρο 106 παράγραφος 2 ορίζει ότι «οι επιχειρήσεις που είναι επιφορτισμένες με τη διαχείριση υπηρεσιών γενικού οικονομικού συμφέροντος ή που έχουν χαρακτήρα δημοσιονομικού μονοπωλίου υπόκεινται στους κανόνες των Συνθηκών, ιδίως στους κανόνες ανταγωνισμού, κατά το μέτρο που η εφαρμογή των κανόνων αυτών δεν εμποδίζει νομικά ή πραγματικά την εκπλήρωση της ιδιαίτερης αποστολής που τους έχει ανατεθεί. Η ανάπτυξη των συναλλαγών δεν πρέπει να επηρεάζεται σε βαθμό ο οποίος θα αντέκειτο προς το συμφέρον της Ένωσης».
(101)
Το άρθρο αυτό προβλέπει εξαίρεση από την απαγόρευση της κρατικής ενίσχυσης που περιέχεται στο άρθρο 107 της ΣΛΕΕ, στον βαθμό που η κρατική ενίσχυση είναι απαραίτητη και αναλογική για τη διασφάλιση της εκτέλεσης της ΥΓΟΣ υπό αποδεκτούς οικονομικούς όρους. Σύμφωνα με το άρθρο 106 παράγραφος 3, είναι καθήκον της Επιτροπής να μεριμνά για την εφαρμογή του άρθρου αυτού, μεταξύ άλλων, προσδιορίζοντας τις προϋποθέσεις υπό τις οποίες κρίνει ότι πληρούνται τα κριτήρια της αναγκαιότητας και της αναλογικότητας.
(102)
Πριν από τις 31 Ιανουαρίου 2012 η πολιτική της Επιτροπής για την εφαρμογή της εξαίρεσης του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ προβλεπόταν στο κοινοτικό πλαίσιο για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης παροχής δημόσιας υπηρεσίας (το πλαίσιο του 2005 για τις ΥΓΟΣ) (27) και στην απόφαση 2005/842/ΕΚ.
(103)
Στις 31 Ιανουαρίου 2012 τέθηκε σε ισχύ μια νέα δέσμη μέτρων για τις ΥΓΟΣ, η οποία περιλάμβανε το πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης για τις κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας (2011) (το πλαίσιο του 2011 για τις ΥΓΟΣ) (28) και την απόφαση 2012/21/ΕΕ της Επιτροπής (29).
7.3.1.1. Συμβιβάσιμο βάσει της απόφασης 2005/842/ΕΚ
(104)
Τα μέτρα λήφθηκαν τον Ιούνιο του 2004, τον Ιούνιο του 2005 και τον Δεκέμβριο του 2007. Ο δικαιούχος υποστηρίζει ότι τα μέτρα απαλλάσσονταν από την απαίτηση κοινοποίησης δυνάμει της απόφασης 2005/842/ΕΚ.
(105)
Σύμφωνα με την απόφαση 2005/842/ΕΚ, οι κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας που χορηγούνται σε επιχειρήσεις σε σχέση με τις υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος είναι συμβιβάσιμες εάν συμμορφώνονται με τους όρους που θέτει η εν λόγω απόφαση. Ειδικότερα, σύμφωνα με την απόφαση, συμβιβάσιμες θεωρούνται οι κρατικές ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας σε αερολιμένες i) με ετήσια επιβατική κίνηση που δεν υπερβαίνει το ένα εκατ. επιβάτες ή ii) με ετήσιο κύκλο εργασιών προ φόρων μικρότερο των 100 εκατ. ευρώ κατά τα δύο οικονομικά έτη που προηγούνται της ανάθεσης της υπηρεσίας γενικού οικονομικού συμφέροντος, και εφόσον το ετήσιο ύψος της αντιστάθμισης για την εν λόγω υπηρεσία παραμένει μικρότερο των 30 εκατ. ευρώ (30).
(106)
Η απόφαση 2005/842/ΕΚ ίσχυε μόνο για τις ενισχύσεις υπό μορφή αντιστάθμισης για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας που σχετίζονταν με πραγματικές υπηρεσίες γενικού οικονομικού συμφέροντος. Προκειμένου να μπορεί να επωφεληθεί της απαλλαγής, η αντιστάθμιση για την παροχή δημόσιας υπηρεσίας για τη διαχείριση ΥΓΟΣ έπρεπε επίσης να συμμορφώνεται με τους λεπτομερείς όρους που θεσπίζονταν στα άρθρα 4, 5 και 6 της απόφασης (31).
(107)
Σύμφωνα με το άρθρο 4 της απόφασης 2005/842/ΕΚ, οι ΥΓΟΣ έπρεπε να ανατίθενται στη σχετική επιχείρηση με μία ή περισσότερες τυπικές πράξεις, οι οποίες έπρεπε να καθορίζουν, μεταξύ άλλων, τη φύση και τη διάρκεια των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας, τις παραμέτρους για τον υπολογισμό, τον έλεγχο και την αναθεώρηση της αντιστάθμισης και τις ρυθμίσεις για την αποφυγή και την επιστροφή ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης. Στο άρθρο 5 της απόφασης οριζόταν ότι το ποσό της αντιστάθμισης δεν έπρεπε να υπερβαίνει εκείνο που απαιτείται για να καλυφθεί το κόστος εκτέλεσης των υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας, λαμβάνοντας υπόψη τα σχετικά έσοδα και ένα εύλογο κέρδος. Τέλος, σύμφωνα με το άρθρο 6 της απόφασης τα κράτη μέλη όφειλαν να διενεργούν τακτικούς ελέγχους ώστε να διασφαλίζεται ότι η αντιστάθμιση που λαμβάνουν οι επιχειρήσεις δεν υπερβαίνει το ποσό που έχει καθοριστεί σύμφωνα με το άρθρο 5.
(108)
Για τους λόγους που εκτίθενται στο τμήμα 7.1.2.1, η Επιτροπή διαπιστώνει ότι ούτε ο δικαιούχος ούτε οι ιταλικές αρχές έχουν αποδείξει ότι είχαν ανατεθεί στη SO.G.A.S. σαφώς καθορισμένες υποχρεώσεις παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Επίσης, δεν έχουν αποδείξει ότι οι πράξεις με τις οποίες εικάζεται ότι ανατέθηκε η υπηρεσία, τις οποίες και επικαλέστηκαν, όριζαν παραμέτρους για τον υπολογισμό, τον έλεγχο και την αναθεώρηση της αντιστάθμισης ή ρυθμίσεις για την αποφυγή ή την επιστροφή ενδεχόμενης υπεραντιστάθμισης. Ως εκ τούτου, δεν πληρούνται οι απαιτήσεις των άρθρων 4, 5 και 6 της απόφασης 2005/842/ΕΚ σχετικά με το περιεχόμενο των πράξεων ανάθεσης.
(109)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή θεωρεί ότι η κάλυψη που παρασχέθηκε για τις ζημίες του φορέα διαχείρισης του αερολιμένα Stretto δεν ήταν συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά ούτε απαλλασσόταν από την απαίτηση κοινοποίησης δυνάμει της απόφασης 2005/842/ΕΚ.
(110)
Ομοίως, απουσία σαφούς ορισμού των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας που επιβλήθηκαν στη SO.G.A.S., το μέτρο δεν μπορεί ούτε να θεωρηθεί συμβατό με την εσωτερική αγορά ούτε να εξαιρεθεί από την απαίτηση προηγούμενης κοινοποίησης βάσει του άρθρου 10 στοιχείο β) της απόφασης 2012/21/ΕΕ. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή έχει βασίσει την εκτίμησή της σχετικά με το κατά πόσον το μέτρο μπορεί να θεωρηθεί συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά στην παράγραφο 69 του πλαισίου του 2011 για τις ΥΓΟΣ, σύμφωνα με την οποία «Η Επιτροπή θα εφαρμόσει τις αρχές που καθορίζονται στην παρούσα ανακοίνωση σε παράνομες ενισχύσεις για τις οποίες λαμβάνει απόφαση μετά τις 31 Ιανουαρίου 2012, ακόμα και αν η ενίσχυση χορηγήθηκε πριν από την εν λόγω ημερομηνία».
7.3.1.2. Συμβιβάσιμο βάσει του πλαισίου του 2011 για τις ΥΓΟΣ
(111)
Στην παράγραφο 16 του πλαισίου του 2011 για τις ΥΓΟΣ καθορίζονται οι απαιτήσεις που πρέπει να πληρούνται προκειμένου να θεωρείται έγκυρη η ανάθεση ΥΓΟΣ. Στην παράγραφο 16 στοιχείο α) ορίζεται ότι η πράξη με την οποία ανατίθεται η υπηρεσία πρέπει να προσδιορίζει το περιεχόμενο και τη διάρκεια των υποχρεώσεων παροχής δημόσιας υπηρεσίας. Ως εκ τούτου, για τους λόγους που έχουν ήδη εκτεθεί στο τμήμα 7.1.2.1., τα επίμαχα μέτρα ενίσχυσης δεν μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα βάσει του πλαισίου του 2011 για τις ΥΓΟΣ. Ειδικότερα, η συνολική διαχείριση του αερολιμένα δεν έχει ανατεθεί με σαφήνεια στον δικαιούχο ως ΥΓΟΣ. Η Επιτροπή δεν έχει λάβει κανένα νομικό έγγραφο στο οποίο να ορίζεται με σαφήνεια και εκ των προτέρων η ΥΓΟΣ που ανατέθηκε στον δικαιούχο ή το δικαίωμα αντιστάθμισης του δικαιούχου. Δεν έχει υποβληθεί κανένα στοιχείο στην Επιτροπή που να αποδεικνύει τη συμμόρφωση με τις παραγράφους 17 και 18 του πλαισίου του 2011 για τις ΥΓΟΣ.
(112)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το υπό εξέταση μέτρο ενίσχυσης δεν μπορεί να κριθεί συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά δυνάμει του άρθρου 106 παράγραφος 2 της ΣΛΕΕ.
(113)
Για λόγους πληρότητας, η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με την παράγραφο 9 του πλαισίου του 2011 για τις ΥΓΟΣ, η αντιστάθμιση για την παροχή ΥΓΟΣ που χορηγείται σε προβληματικές εταιρείες πρέπει να αξιολογείται με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α).
(114)
Κατά τα πρώιμα στάδια της υπόθεσης, η Ιταλία υποστήριξε ότι η SO.G.A.S. ήταν προβληματική επιχείρηση, κατά την έννοια των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α. Ωστόσο, η Ιταλία υποστήριξε επίσης ότι τα υπό αξιολόγηση μέτρα δεν αποτελούσαν μέρος σχεδίου αναδιάρθρωσης και ότι δεν υφίστατο τέτοιο σχέδιο. Συνεπώς, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή έκρινε ότι τα μέτρα δεν μπορούσαν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών Δ&Α.
(115)
Κατά την επίσημη έρευνα, η Ιταλία δεν εξακολούθησε να υποστηρίζει ότι ο φορέας διαχείρισης του αερολιμένα αντιμετώπιζε προβλήματα κατά τον χρόνο λήψης των μέτρων ενίσχυσης και ότι, κατ' επέκταση, η ενίσχυση θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη βάσει των κατευθυντηρίων γραμμών Δ&Α.
(116)
Ως εκ τούτου, δεν υπάρχουν αποδεικτικά στοιχεία που να παρέχουν τη δυνατότητα στην Επιτροπή να αξιολογήσει το συμβιβάσιμο των μέτρων με βάση τις κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α, και η Επιτροπή δεν μπορεί επομένως να τα κρίνει συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά δυνάμει των κατευθυντήριων γραμμών Δ&Α.
7.3.2. Συμβιβάσιμο βάσει των νέων κατευθυντηρίων γραμμών για τις αερομεταφορές
(117)
Στις 31 Μαρτίου 2014 η Επιτροπή εξέδωσε ανακοίνωση στην οποία θεσπίζονται οι κατευθυντήριες γραμμές για τις κρατικές ενισχύσεις σε αερολιμένες και αεροπορικές εταιρείες (οι νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις αερομεταφορές) (32). Οι νέες κατευθυντήριες γραμμές εφαρμόζονται σε ενισχύσεις λειτουργίας που χορηγήθηκαν σε αερολιμένες πριν από τις 31 Μαρτίου 2014.
(118)
Οι ενισχύσεις λειτουργίας που χορηγήθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος των νέων κατευθυντήριων γραμμών για τις αερομεταφορές μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμες ως προς το σύνολο των μη καλυπτόμενων λειτουργικών δαπανών εφόσον πληρούνται οι εξής όροι:
-
συμβολή στην επίτευξη ενός σαφώς καθορισμένου στόχου κοινού ενδιαφέροντος: η προϋπόθεση αυτή πληρούται όταν, μεταξύ άλλων, η ενίσχυση αυξάνει την κινητικότητα των πολιτών της ΕΕ και τη συνδεσιμότητα των περιοχών ή διευκολύνει την περιφερειακή ανάπτυξη (33)·
-
ανάγκη για κρατική παρέμβαση: οι κρατικές ενισχύσεις θα πρέπει να είναι προσανατολισμένες σε καταστάσεις στις οποίες οι ενισχύσεις αυτές μπορούν να επιφέρουν ουσιαστική βελτίωση την οποία δεν δύναται να επιτύχει η ίδια η αγορά (34)·
-
λειτουργία της ενίσχυσης ως κινήτρου: η προϋπόθεση αυτή πληρούται εάν είναι πιθανόν, σε περίπτωση μη χορήγησης ενίσχυσης λειτουργίας και λαμβάνοντας υπόψη την πιθανή παρουσία επενδυτικής ενίσχυσης και το μέγεθος της κίνησης, να μειωθεί σημαντικά το επίπεδο της οικονομικής δραστηριότητας του συγκεκριμένου αερολιμένα (35)·
-
αναλογικότητα του ποσού της ενίσχυσης (περιορισμός της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο): προκειμένου να είναι αναλογικές, οι ενισχύσεις λειτουργίας σε αερολιμένες πρέπει να περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο για την πραγματοποίηση της ενισχυόμενης δραστηριότητας (36)·
-
αποφυγή αδικαιολόγητων αρνητικών επιπτώσεων για τον ανταγωνισμό και τις συναλλαγές (37).
(119)
Σύμφωνα με τις ιταλικές αρχές, η περιφέρεια της Καλαβρίας αντιμετωπίζει σημαντικές δυσκολίες οι οποίες οφείλονται στην απομακρυσμένη γεωγραφική θέση της και την ανεπαρκή κινητικότητα εμπορευμάτων, η οποία αποτελεί σε μεγάλο βαθμό συνέπεια της έλλειψης κατάλληλων υποδομών. Η Ιταλία έχει δηλώσει ότι τα υπό εξέταση μέτρα αποτελούν μέρος ενός ευρύτερου σχεδίου ενίσχυσης του δικτύου μεταφορών της Καλαβρίας. Τα μέτρα θα παρείχαν τη δυνατότητα στη SO.G.A.S. να βελτιώσει την υποδομή και τις υπηρεσίες που προσφέρονται στον αερολιμένα, στο πλαίσιο της νέας περιφερειακής στρατηγικής που αποσκοπεί στη βελτίωση του δικτύου μεταφορών και στη διασφάλιση της βελτιωμένης πρόσβασης στην περιοχή.
(120)
Η Επιτροπή θεωρεί, επομένως, ότι οι ενισχύσεις λειτουργίας που χορηγήθηκαν στη SO.G.A.S. έχουν συμβάλει στην επίτευξη ενός στόχου γενικού συμφέροντος, βελτιώνοντας την προσβασιμότητα, τη συνδεσιμότητα και την περιφερειακή ανάπτυξη μέσω της ανάπτυξης ασφαλών και αξιόπιστων υποδομών αεροπορικών μεταφορών.
(121)
Σύμφωνα με τις νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις αερομεταφορές, οι μικρότεροι αερολιμένες ενδέχεται να αντιμετωπίζουν δυσκολίες κατά την εξασφάλιση χρηματοδότησης προκειμένου να λειτουργούν χωρίς δημόσια χρηματοδότηση. Στην παράγραφο 118 των νέων κατευθυντηρίων γραμμών για τις αερομεταφορές αναφέρεται ότι οι αερολιμένες με ετήσια κίνηση επιβατών έως 700 000 επιβάτες ενδέχεται να μην είναι σε θέση να καλύπτουν μεγάλο μέρος των λειτουργικών δαπανών τους. Η κίνηση στον αερολιμένα Stretto παραμένει διαρκώς κάτω από 700 000 επιβάτες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εκτιμά ότι η ενίσχυση ήταν απαραίτητη, με την έννοια ότι διευκόλυνε τη βελτίωση της συνδεσιμότητας της περιφέρειας της Καλαβρίας, την οποία η αγορά δεν θα μπορούσε να επιτύχει από μόνη της.
(122)
Χωρίς την ενίσχυση η δραστηριότητα του δικαιούχου θα είχε μειωθεί σημαντικά ή μπορεί και να είχε παύσει εξ ολοκλήρου. Συγχρόνως, η ενίσχυση δεν υπερέβη το ποσό που απαιτείται για την κάλυψη των λειτουργικών ζημιών και, ως εκ τούτου, δεν υπερέβη το ελάχιστο αναγκαίο μέτρο για την υλοποίηση της ενισχυόμενης δραστηριότητας.
(123)
Δεν υπάρχει άλλος αερολιμένας στην ίδια ζώνη επιρροής (38): όπως έχει προαναφερθεί, ο πλησιέστερος αερολιμένας βρίσκεται σε απόσταση μεγαλύτερη των 130 km Επιπλέον, η Ιταλία έχει επιβεβαιώσει ότι η υποδομή του αερολιμένα είναι διαθέσιμη σε όλες τις αεροπορικές εταιρείες επί ίσοις όροις. Ούτε από τις πληροφορίες που βρίσκονται στη διάθεση της Επιτροπής ούτε από τις παρατηρήσεις που υπέβαλαν τα ενδιαφερόμενα μέρη κατά τη διάρκεια της έρευνας προκύπτει οποιαδήποτε μεροληπτική μεταχείριση όσον αφορά την πρόσβαση στην υποδομή.
(124)
Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι πληρούνται οι όροι συμβατότητας που ορίζονται στις νέες κατευθυντήριες γραμμές για τις αερομεταφορές.
7.3.3. Συμπέρασμα σχετικά με το συμβιβάσιμο της ενίσχυσης
(125)
Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το κοινοποιηθέν μέτρο ενίσχυσης είναι συμβιβάσιμο με την εσωτερική αγορά σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ.
(126)
Η Επιτροπή καταλήγει στη διαπίστωση αυτή κατ' εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις, με την επιφύλαξη εφαρμογής άλλων διατάξεων του δικαίου της ΕΕ, όπως διατάξεων της περιβαλλοντικής νομοθεσίας της ΕΕ.
8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
(127)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι η Ιταλία έθεσε παρανόμως σε εφαρμογή την επίμαχη ενίσχυση, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της ΣΛΕΕ. Ωστόσο, υπό το πρίσμα της ανωτέρω αξιολόγησης, η Επιτροπή αποφάσισε να μην προβάλει αντιρρήσεις για την ενίσχυση, για τον λόγο ότι είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ και των νέων κατευθυντήριων γραμμών για τις αερομεταφορές.
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η κρατική ενίσχυση που χορήγησε η Ιταλία στην εταιρεία διαχείρισης του αερολιμένα Stretto SO.G.A.S. SpA, ύψους 6 392 847 ευρώ, είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ιταλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 11 Ιουνίου 2014.