РЕШЕНИЕ (ЕС) 2015/455 НА КОМИСИЯТА
от 23 юли 2014 година
относно държавната помощ (SA.34826 (2012/C), SA.36005 (2013/NN), предоставена от Гърция в полза на Piraeus Bank Group във връзка с рекапитализацията и преструктурирането на Piraeus Bank S.A.
(нотифицирано под номер C(2014) 5217)
(само текстът на английски език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като покани държавите членки и други заинтересовани страни да представят мненията си в съответствие с посочените разпоредби (1),
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
1.1. ПРОЦЕДУРА, СВЪРЗАНА С PIRAEUS BANK
(1)
С решение от 19 ноември 2008 г. Комисията одобри схема с наименование „Мерки в помощ на кредитните институции в Гърция“ („схема за подпомагане на гръцките банки“), предназначена да гарантира стабилността на гръцката финансова система. Със схемата за подпомагане на гръцките банки се предвижда предоставянето на помощ по включените в нея три мерки: мярка за рекапитализация, мярка за гаранции и мярка за държавни облигационни заеми (2). През май 2009 г. Piraeus Bank („Банката“ (3)) беше рекапитализирана от Гърция по мярката за рекапитализация.
(2)
В съображение 14 от Решението от 19 ноември 2008 г. е отбелязано, че на Комисията следва да бъде представен план за преструктуриране по отношение на получателите на мярката за рекапитализация.
(3)
На 23 юли 2010 г. гръцките органи представиха на Комисията план за преструктуриране. Този план и последващите му актуализации, както и допълнителната информация, представена от гръцките органи, бяха регистрирани от Комисията като дело SA.30342 (PN 26/2010) и след това дело SA.32787 (2011/PN).
(4)
Банката нееднократно е ползвала държавни гаранции и държавни облигационни заеми в рамките на схемата за подпомагане на гръцките банки (4). Тя се е ползвала и от гарантирана от държавата спешна помощ за осигуряване на ликвидност („гарантирана от държавата СПОЛ“).
(5)
На 20 април 2012 г. Гръцкият фонд за финансова стабилност („HFSF“) предостави на Банката писмо за поемане на ангажимент да участва в планирано увеличение на акционерния капитал на Банката. На 28 май 2012 г. HFSF извърши мостова рекапитализация на Банката на стойност 4 700 млн. евро („първа мостова рекапитализация“).
(6)
На 10 май 2012 г. гръцките органи официално уведомиха Комисията за писмото за поемане на ангажимент от HFSF към Банката. Комисията го регистрира като помощ, за която не е постъпило уведомление (дело SA.34826 (2012/NN), тъй като мярката вече е била приведена в действие.
(7)
С решение от 27 юли 2012 г. Комисията откри официална процедура по разследване по отношение на първата мостова рекапитализация („решението за откриване по отношение на Piraeus“) (5).
(8)
През декември 2012 г. HFSF извърши втора мостова рекапитализация на Банката на стойност 1 553 млн. евро („втора мостова рекапитализация“). На 21 декември 2012 г. HFSF предостави на Банката и писмо за поемане на ангажимент за участие в увеличението на акционерния капитал на Банката и в конвертируемите капиталови инструменти, които трябва да бъдат емитирани, в общ размер на 1 082 млн. евро (6). Гръцките органи уведомиха Комисията за тези мерки на 20 декември 2012 г. (7).
(9)
През септември 2012 г. Банката обяви намерението си да придобие Geniki от Société Générale S.A. („Société Générale“). През септември и октомври Комисията проведе множество телеконференции и обмен на електронна кореспонденция с представители на гръцките органи и на Банката във връзка с придобиването на Geniki.
(10)
На 19 октомври 2012 г. Банката подписа споразумение за покупка на дялове със Société Générale относно придобиването на общия дял на Société Générale (99,08 %) в Geniki.
(11)
На 12 декември 2012 г. службите на Комисията изпратиха писмо до Гърция, включващо предварителната им оценка за придобиването на Geniki.
(12)
На 26 февруари 2013 г. Банката информира Комисията за намерението си да придобие Millennium Bank Greece S.A. („MBG“). Комисията проведе множество телеконференции и обмен на електронна кореспонденция с гръцките органи и с Банката във връзка с придобиването на MBG.
(13)
На 25 март 2013 г. службите на Комисията изпратиха писмо до Гърция, включващо предварителната им оценка за придобиването на MBG.
(14)
На 22 април 2013 г. Банката съобщи, че е сключила споразумение с Millennium Banco Comercial Portugues („BCP“) относно придобиването на целия акционерен капитал на MBG и участието на BCP в предстоящото увеличение на капитала на Piraeus.
(15)
На 3 юни 2013 г. HFSF частично преобразува първата и втората мостови рекапитализации в собствен капитал на обща стойност 5 891 млн. евро. HFSF предостави на Банката и допълнителна сума в размер на 1 094 млн. евро в съответствие с ангажимента, поет в момента, в който Банката придоби „добрата“ част на Agricultural Bank of Greece („ATE“) и гръцките клонове на трите кипърски банки (вж. раздел 1.2). В допълнение частни инвеститори вляха 1 444 млн. евро. Общата рекапитализация възлезе на 8 429 млн. евро и е известна като „рекапитализацията от пролетта на 2013 г.“
(16)
На 19 декември 2013 г. гръцките органи представиха на Комисията информация по отношение на условията на рекапитализацията от пролетта на 2013 г.
(17)
На 25 юни 2014 г. гръцките органи представиха на Комисията окончателен план за преструктуриране на Банката („план за преструктуриране“). На същата дата те предоставиха информация относно гарантирана от държавата СПОЛ. Те обявиха намерението си да продължат да предоставят помощ за ликвидност на Банката, както и държавни гаранции по дългови инструменти и държавни облигационни заеми в рамките на схемата за подпомагане на гръцките банки.
(18)
В хода на административната процедура Комисията проведе множество срещи, телеконференции и обмен на електронна кореспонденция с представители на гръцките органи и на Банката.
(19)
Гърция изрази съгласие по изключение настоящото решение да бъде прието само на английски език.
1.2. ПРОЦЕДУРА, СВЪРЗАНА С ПРИДОБИТИТЕ ПРЕДПРИЯТИЯ
1.2.1. Процедура, свързана с ATE
(20)
През април 2011 г. Гърция вля 1 445 млн. евро в ATE (сума, която включваше и 675 млн. евро, предоставени първоначално по линия на гръцката схема за рекапитализация). Освен това ATE получи помощ за осигуряване на ликвидност в размер на 6 103 млн. евро. С решение от 23 май 2011 г. Комисията одобри тези мерки въз основа на план за преструктуриране на ATE („решението за преструктуриране на ATE“) (8).
(21)
На 29 декември 2011 г. Гърция участва в емитиране на капиталови права на ATE на стойност 290 млн. евро.
(22)
На 22 март 2012 г. Гърция представи доклад на Банката на Гърция, в който се предлагаше преструктуриране на ATE посредством прилагането на процедура за придобиване и поемане на задължения (9) към избрани активи и пасиви на ATE („прехвърлените дейности на ATE“), докато оставащите активи и пасиви бъдат преструктурирани чрез отделянето им в „лоша“ банка.
(23)
През юли 2012 г. Банката обяви придобиването чрез поглъщане на „добрата“ част от ATE, която беше обявена за ликвидация.
(24)
В същото време HFSF се ангажира да покрие капиталовите нужди на Банката, произтичащи от придобитите активи. На 27 януари 2013 г. Банката на Гърция заключи, че капиталът, необходим за регулаторни цели в резултат на придобиването на прехвърлените дейности на ATE, възлиза на 570 млн. евро, които ще се покрият от HFSF.
(25)
С решение от 3 май 2013 г. (10) („решението за ликвидация на ATE“) Комисията заключи, че мерките за подпомагане, предоставени по време на трансфера на прехвърлените дейности на ATE, не представляват държавна помощ за Банката, а за прехвърлените дейности на ATE. Освен това Комисията заключи, че тази помощ би била съвместима с вътрешния пазар, ако планът за преструктуриране на Банката, който понастоящем включва и прехвърлените дейности на ATE, дава възможност за възстановяване на жизнеспособността ѝ в дългосрочен план.
(26)
През юни 2013 г. HFSF вля 570 млн. евро в Банката в рамките на рекапитализацията от пролетта на 2013 г. (11).
1.2.2. Процедура, свързана с гръцките дейности на Bank of Cyprus, Cyprus Popular Bank и Hellenic Bank („трите кипърски банки“)
(27)
След извънредното заседание на Еврогрупата (12) от 15 март 2013 г., кипърските власти и Европейският съюз, Международният валутен фонд („МВФ“) и Европейската централна банка („ЕЦБ“) постигнаха политическо съгласие по политиката в основата на бъдещата програма за макроикономически корекции. По-конкретно, наред с другото, беше договорено, че дейностите на трите кипърски банки в Гърция ще бъдат прехвърлени към гръцка банка.
(28)
Банката и други гръцки банки изразиха интерес към придобиването на дейностите на трите кипърски банки в Гърция.
(29)
На 22 март 2013 г. HFSF изрази съгласие Банката да направи оферта за придобиването на гръцките клонове, депозити и заеми на трите кипърски банки. Офертата на Банката беше обвързана с предоставянето на собствен капитал от HFSF за Банката в размер, равностоен на цената, платена за собствения капитал на придобитото предприятие.
(30)
Гръцките власти и HFSF информираха подробно службите на Комисията за напредъка на процеса, както и за условията на придобиването.
(31)
На 26 март 2013 г. Банката подписа споразумение за продажба и трансфер с всяка от трите кипърски банки по отношение на техните гръцки дейности (депозити, заеми и клонова мрежа).
(32)
В съответствие с договореното през март 2013 г. HFSF вля капитал в размер на 524 млн. евро в Банката (13), за да покрие капиталовите нужди, възникнали с придобиването на тези активи.
2. ОПИСАНИЕ
2.1. БАНКАТА И НЕЙНИТЕ ЗАТРУДНЕНИЯ
2.1.1. Общо положение на гръцкия банков сектор
(33)
Реалният брутен вътрешен продукт („БВП“) на Гърция спадна с 20 % в периода 2008-2012 г., както е показано в таблица 1. В резултат на това гръцките банки бяха изправени пред бързо повишаващ се процент на неизпълнение по кредитите на гръцките домакинства и дружества (14). Тези тенденции оказаха неблагоприятно въздействие върху показателите на активите на гръцките банки и породиха капиталови нужди.
Таблица 1
Ръст на реалния БВП на Гърция, 2008-2013 г.
Гърция
2008 г.
2009 г.
2010 г.
2011 г.
2012 г.
2013 г.
Ръст на реалния БВП (%)
-0,2
-3,1
-4,9
-7,1
-7,0
-3,9
Източник:
Евростат, на разположение онлайн на: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115
(34)
Освен това през февруари 2012 г. Гърция осъществи обмен на облигации с частния сектор, известен като участие на частния сектор („програма за PSI“). Гръцките банки взеха участие в програмата за PSI, в чиито рамки гръцкото правителство предлагаше на съществуващите частни притежатели на облигации нови ценни книжа (включително нови гръцки държавни облигации („гръцки държавни облигации“), ценни книжа, свързани с БВП, и известия за плащане по PSI, емитирани от Европейския фонд за финансова стабилност („ЕФФС“), срещу съществуващи гръцки държавни облигации с номинална отстъпка от 53,5 % и по-дългосрочен матуритет (15). На 9 март 2012 г. (16) гръцките органи обявиха резултатите от този обмен на облигации. Обменът доведе до значителни загуби за притежателите на облигации (изчислени от Банката на Гърция средно на 78 % от номиналната стойност на старите гръцки държавни облигации за гръцките банки) и капиталови нужди, които бяха записани със задна дата във финансовите отчети на гръцките банки за 2011 г. Общите загуби на основните гръцки банки, свързани с програмата за PSI, са обобщени в таблица 2.
Таблица 2
Общи загуби на основните гръцки банки, свързани с програмата за PSI (млн. EUR)
Банки
Номинална стойност на гръцките държавни облигации
Номинална стойност на свързаните с държавата кредити
Обща номинална стойност
Загуба по гръцките държавни облигации вследствие на PSI
Загуба по свързани с държавата кредити вследствие на PSI
Обща брутна загуба вследствие на PSI
Обща брутна загуба вследствие на PSI/Основен капитал от първи ред (%)
Обща брутна загуба вследствие на PSI/Общо активи (%)
NBG
13 748
1 001
14 749
10 985
751
11 735
161,0
11,0
Eurobank
7 001
335
7 336
5 517
264
5 781
164,5
7,5
Alpha
3 898
2 145
6 043
3 087
1 699
4 786
105,7
8,1
Piraeus
7 063
280
7 343
5 686
225
5 911
226,0
12,0
ATEbank
5 164
608
5 772
3 873
456
4 329
1 144
17,1
Geniki
384
7
391
287
5
292
78,1
8,9
MBG
185
0
185
137
0
137
29
2,2
Източник:
Банка на Гърция, Доклад относно рекапитализацията и преструктурирането на гръцкия банков сектор, (Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector), декември 2012 г., стр. 14.
(35)
Тъй като гръцките банки бяха изправени пред значителен недостиг на капитал в резултат на програмата за PSI и продължаващата рецесия, за рекапитализацията на тези банки бяха предоставени средства по линия на Меморандума за икономически и финансови политики („МИФП“) в рамките на Втората програма за корекции за Гърция между гръцкото правителство, Европейския съюз, МВФ и ЕЦБ от 11 март 2012 г. Гръцките органи направиха оценка, че общо нуждите от банкова рекапитализация и разходите за преструктуриране, които следва да бъдат финансирани по тази програма, възлизат на 50 млрд. евро (17). Тази сума беше изчислена въз основа на стрес тест, проведен от Банката на Гърция в периода декември 2011 г. - декември 2014 г. („стрес тест от 2012 г.“), който беше базиран на прогнозата за загуби по кредити, направена от Blackrock (18). Средствата за рекапитализацията на гръцките банки бяха предоставени чрез HFSF. В таблица 3 е обобщено изчислението на капиталовите нужди за основните гръцки банки, направено в резултат на стрес теста от 2012 г.
Таблица 3
Стрес тест от 2012 г.: капиталови нужди на основните гръцки банки (млн. EUR)
Банки
Референтен основен капитал от първи ред (дек. 2011 г.)
Обща брутна загуба вследствие на PSI (декември 2011 г.)
Провизии, свързани с PSI (юни 2011 г.)
Брутна кумулативна загуба Прогнози за кредитен риск
Резерви за загуби от кредити (декември 2011 г.)
Вътрешно генериране на капитал
Целеви основен капитал от първи ред (дек. 2014 г.)
Капиталови нужди
NBG
7 287
-11 735
1 646
-8 366
5 390
4 681
8 657
9 756
Eurobank
3 515
-5 781
830
-8 226
3 514
2 904
2 595
5 839
Alpha
4 526
-4 786
673
-8 493
3 115
2 428
2 033
4 571
Piraeus
2 615
-5 911
1 005
-6 281
2 565
1 080
2 408
7 335
ATEbank
378
-4 329
836
-3 383
2 344
468
1 234
4 920
Geniki
374
- 292
70
-1 552
1 309
-40
150
281
MBG
473
- 137
0
- 638
213
-79
230
399
Източник:
Банка на Гърция, Доклад относно рекапитализацията и преструктурирането на гръцкия банков сектор (Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector), декември 2012 г., стр. 8.
(36)
В съответствие с МИФП от март 2012 г. „на банките, които представят жизнеспособни планове за набиране на капитал, ще се предостави възможност да кандидатстват за публично подпомагане и да получат такова по начин, който да запази стимулите за вливане на капитал от частния сектор и следователно да сведе до минимум тежестта за данъкоплатците“ (19). Банката на Гърция установи, че само четирите най-големи банки (Eurobank, National Bank of Greece, Банката и Alpha Bank) са представили жизнеспособни планове за набиране на капитал (20). Те получиха от HFSF средства за първа рекапитализация през май 2012 г.
(37)
Вътрешните депозити в банките в Гърция намаляха с общо 37 % между края на 2009 г. и юни 2012 г. вследствие на рецесията и политическата несигурност. Тези банки трябваше да плащат по-високи лихвени проценти, за да се опитат да задържат депозитите. Разходите по депозитите нараснаха, което намали нетния лихвен марж на банките. Тъй като гръцките банки нямаха достъп до пазарите за финансиране на едро, те станаха изцяло зависими от финансирането от Евросистемата (21), все по-голяма част от което е под формата на гарантирана от държавата СПОЛ, предоставена от Банката на Гърция.
(38)
На 3 декември 2012 г. Гърция стартира програма за обратно изкупуване на новите гръцки държавни облигации, получени от инвеститорите в рамките на програмата за PSI, по цени в диапазона 30,2 % - 40,1 % от тяхната номинална стойност (22). Гръцките банки участваха в тази програма за обратно изкупуване, вследствие на което реализираха допълнителни загуби по техните счетоводни баланси, тъй като по-голямата част от счетоводната загуба (т.е. разликата между пазарната стойност и номиналната стойност), записана на тези нови гръцки държавни облигации по времето на програмата за PSI, става окончателна и необратима (23).
(39)
През декември 2012 г. четирите най-големи гръцки банки получиха средства за втора мостова рекапитализация от HFSF.
(40)
През пролетта на 2013 г. мостовата рекапитализация на четирите банки беше преобразувана в постоянна рекапитализация под формата на обикновени акции, като HFSF държеше повече от 80 % от дяловото участие на всяка от четирите банки. За банките, които успяха да привлекат предварително определена сума частен капитал (Банката, Alpha Bank и National Bank of Greece), HFSF получи дялове без право на глас, а частните инвеститори получиха гаранции за акциите на HFSF.
(41)
През юли 2013 г. Банката на Гърция възложи на консултант задачата да извърши диагностично проучване на кредитните портфейли на всички гръцки банки. Въпросният консултант направи прогнози за загуби по кредити („ПЗК“) по всички вътрешни кредитни портфейли на гръцките банки, както и по кредити, които носят гръцки риск в чуждестранни клонове и дъщерни дружества, за период, надвишаващ над три и половина години, и за целия срок на кредитите. След анализа бяха направени ПЗК при два макроикономически сценария - базов и неблагоприятен. Банката на Гърция направи ПЗК за чуждестранните кредитни портфейли въз основа на сведения от консултанта.
(42)
Въз основа на оценката на ПЗК от консултанта през есента на 2013 г. Банката на Гърция стартира нов стрес тест („стрес тестът от 2013 г.“), за да прецени стабилността на капиталовата позиция на гръцките банки при базов и при неблагоприятен сценарий. Банката на Гърция направи оценка на капиталовите нужди с техническата помощ на втори консултант.
(43)
Основните компоненти на оценката на капиталовите нужди по стрес теста от 2013 г. бяха следните: i) ПЗК (24) по кредитните портфейли на банките на консолидирана база за гръцки риск и чуждестранен риск, без съществуващи резерви за заеми; и ii) прогнозната доходност от дейността на банките за периода от юни 2013 г. до декември 2016 г. въз основа на консервативна корекция на плановете за преструктуриране, които са били представени на Банката на Гърция през четвъртото тримесечие на 2013 г. В таблица 4 е обобщено изчислението на капиталовите нужди на основните гръцки банки на консолидирана база при базовия сценарий за въпросния стрес тест от 2013 г.
Таблица 4
Стрес тест от 2013 г.: капиталови нужди на гръцките банки на консолидирана база при базовия сценарий (млн. евро)
Банки
Референтен основен капитал от първи ред (юни 2013 г.) (1)
Резерви за загуби от кредити (юни 2013 г.) (2)
ПЗК за гръцки риск (3)
ПЗК за чуждестранен риск (25) (4)
Вътрешно генериране на капитал (5)
Съотношение на основния капитал от първи ред при стрес теста (дек. 2016 г.) (6)
Капиталови нужди (7)=(6)-(1)-(2)-(3)-(4)-(5)
NBG (26)
4 821
8 134
-8 745
-3 100
1 451
4 743
2 183
Eurobank (27)
2 228
7 000
-9 519
-1 628
2 106
3 133
2 945
Alpha
7 380
10 416
-14 720
-2 936
4 047
4 450
262
Piraeus
8 294
12 362
-16 132
-2 342
2 658
5 265
425
(44)
На 6 март 2014 г. Банката на Гърция обяви резултатите от стрес теста от 2013 г. и поиска от банките да представят до средата на април 2014 г. своите планове за набиране на капитал с оглед на покриването на капиталовите нужди при базовия сценарий.
(45)
Между края на март 2014 г. и началото на май 2014 г. банките извършиха увеличенията на капитала.
2.1.2. Бенефициерът
(46)
Банката предоставя универсални банкови услуги основно в Гърция и в Централна, Източна и Югоизточна Европа (Румъния, България, Сърбия, Албания, Украйна и Кипър), както и в Египет. Тя предлага пълната гама от банкови и финансови продукти и услуги за домакинства и за фирми. Банката осъществява банкиране на дребно, корпоративно и частно банкиране, управление на активи, трезор и инвестиционно банкиране. Банката е учредена в Гърция и акциите ѝ се котират на Атинската фондова борса. На 30 декември 2012 г. служителите на Банката наброяват общо 18 597 души (28).
(47)
Банката взе участие в програмата за PSI, като обмени гръцки държавни облигации и свързани с държавата кредити с номинална стойност от 7,7 млрд. евро. Общата начислена сума, свързана с PSI, е в размер на около 5 911 млн. евро преди данъчно облагане и е изцяло записана в отчетите ѝ за 2011 г. (29). В рамките на програмата за обратно изкупуване от декември 2012 г. Банката продаде новите гръцки държавни облигации, които получи по линия на програмата за PSI, с голяма отстъпка от номиналната стойност. Вследствие на тази продажба станаха ясни загубите ѝ по новите гръцки държавни облигации.
(48)
Основните цифри за Банката към декември 2010 г., декември 2011 г., декември 2012 г. и декември 2013 г. (консолидирани данни) са представени в таблица 5.
Таблица 5
Основни цифри на Piraeus Bank, 2010 г., 2011 г., 2012 г. и 2013 г.
Печалба и загуба
(млн. евро)
2010 г.
2011 г.
2012 г. (30)
2013 г. (31)
Нетни приходи от лихви
1 207
1 194
1 047
1 664
Общо приходи от дейността
1 510
1 245
1 921
2 205
Общо разходи от дейността
(884)
(840)
(931)
(1 680)
Приходи преди провизии
625
405
989
525
Загуби от обезценка за покриване на кредитния риск
(611)
(1 973)
(2 519)
(2 536)
Загуби от обезценка, свързани с гръцки държавни облигации, и кредити, които отговарят на условията за PSI
(5 911)
Отрицателна репутация
351
3 810
Нетна печалба/загуба
(21)
(6 618)
(507)
2 546
Селективни цифри за обемите
(млн. EUR)
31 декември 2010 г.
31 декември 2011 г.
31 декември 2012 г. (31)
31 декември 2013 г. (32)
Общо нетни кредити и авансови плащания към клиенти
(нетна стойност)
40 150
35 634
44 613
62 366
Депозити
29 475
21 796
36 971
54 279
Общо активи
57 561
49 352
70 408
92 010
Общ собствен капитал (30)
3 273
(1 940)
(2 316)
8 543
(49)
От таблица 5 е видно, че, освен огромните загуби, записани през 2011 г. вследствие на програмата за PSI (5 911 млн. евро (33)), Банката бележи спад в приходите (наред с другото и поради по-високите разходи по депозитите) и високи и нарастващи загуби от обезценка по нейните кредитни портфейли в Гърция и в чужбина до средата на 2012 г. Позицията на ликвидност на Банката е сериозно засегната от отлива на депозити. Тази ситуация се подобри донякъде след като Банката започна да прави придобивания през юли 2012 г.
(50)
При стрес теста от 2013 г. Банката на Гърция определи капиталовите нужди на Банката на 465 млн. евро при базовия сценарий.
(51)
През март 2014 г. Банката извърши увеличение на капитала в размер на 1 752 млн. евро за покриване на капиталовите нужди, посочени в съображение 50, и за изплащане на 940 млн. евро в привилегировани акции, държани от Гърция (34). За разлика от увеличението на капитала на Eurobank от април 2014 г., HFSF не пое към Банката задължение за вливане на капитал в рамките на увеличението на капитала в случай на недостатъчно търсене от частния сектор. Увеличението на капитала на Банката е осъществено чрез непреференциално предлагане на собствен капитал (т.е. увеличение на капитала с отменяне на правата на акционерите на преференциално изкупуване) на международни инвеститори и чрез публично предлагане в Гърция. Цената на записването е определена на 1,7 евро на акция.
(52)
След увеличението на капитала Банката обяви на 22 май 2014 г., че е изкупила обратно привилегированите акции на Гърция, за обща сума в размер на 750 млн. евро (35).
2.2. ПРИДОБИВАНИЯ ОТ БАНКАТА НА БАНКОВИ ДЕЙНОСТИ В ГЪРЦИЯ
2.2.1. Придобиване на ATE
(53)
ATE е учредена от Гърция през 1929 г. като организация с нестопанска цел. До началото на 90-те години ATE е специализирана финансова институция, която подпомага развитието на селскостопанския сектор от името на гръцката държава. През декември 2000 г. дружеството започва да се котира на Атинската фондова борса. На 14 ноември 2011 г. Гърция е основният акционер на ATE с дял от 89,9 %.
(54)
ATE извършва всички банкови дейности, както банкиране на дребно, така и корпоративно банкиране, предоставя финансови услуги като застраховане и лизинг, и придобива мажоритарно участие в дружества с дейност в нефинансовия сектор, включително сектора на производство на захар и сектора на производство на мляко и млечни продукти.
(55)
През юли 2012 г. ATE предлага своите услугите чрез мрежата си от 468 клона и има 5 024 служители. През юли 2012 г. общата сума на депозитите ѝ възлиза на 14,9 млрд. евро при обща сума на активите в размер на 21,8 млрд. евро (36).
(56)
От 2006 г. насам ATE предлага услугите си и извън пределите на Гърция с 74 % дял в ATE Bank Romania и дял от 20,3 % от общия акционерен капитал и 25 % от привилегированите акции в AIKBanka Serbia.
(57)
Трудностите на ATE възникват преди кризата с гръцкия държавен дълг основно в резултат на лошо качество на активите и на традиционно ниската рентабилност преди загубите. Освен това кризата с гръцкия държавен дълг засегна всички гръцки банки, включително ATE, по два начина: i) загубата на достъп на Гърция до международните дългови пазари засегна сериозно позицията на ликвидност на гръцките банки, и ii) качеството на активите се влоши и се увеличиха загубите.
(58)
През април 2011 г. Гърция вля 1 445 млн. евро в ATE (включително 675 млн. евро, предоставени първоначално по линия на гръцката мярка за рекапитализация). Освен това ATE получи помощ за осигуряване на ликвидност в размер на 6 103 млн. евро. Комисията одобри тези мерки в Решението за преструктуриране на ATE.
(59)
Въпреки това, през втората половина на 2011 г. положението на ATE по отношение на капитала се влоши основно поради нейното участие в програмата за PSI. Както е показано в таблица 2, общата начислена сума, свързана с PSI, е в размер на около 4 329 млн. евро преди данъчно облагане и е изцяло записана в отчетите ѝ за 2011 г. Както е показано в таблица 3, капиталовите нужди на прехвърлените дейности на ATE са оценени на 4 920 млн. евро.
(60)
На 22 март 2012 г. Гърция представи доклад на Банката на Гърция, съдържащ предложение за преструктуриране на ATE посредством процедура за придобиване и поемане на задълженията по отношение на прехвърлените дейности на ATE и за преструктуриране на оставащите активи и пасиви чрез отделянето им в „лоша“ банка. Банката и друга голяма гръцка банка представиха необвързващи оферти на HFSF. На 26 юли 2012 г. съветът на директорите на HFSF одобри предложението на Банката.
(61)
На 27 юли 2012 г. Банката на Гърция осъществи трансфера на прехвърлените дейности на ATE към Банката (37).
(62)
Тъй като прехвърлените дейности на ATE съдържат по-малко активи по справедлива стойност, отколкото пасиви, HFSF, в съответствие с решението на Банката на Гърция от 28 януари 2013 г., трябваше да покрие разликата между прехвърлените активи и прехвърлените пасиви, т.е. недостига от финансиране. Банката на Гърция заключи въз основа на одитираните стойности, че недостигът от финансиране би бил в размер на 7 471 млн. евро и че HFSF е предоставил на Банката облигации на Европейския инструмент за финансова стабилност („облигации на EFSF“) на стойност 7 471 млн. евро.
(63)
Освен това HFSF се ангажира да предостави капитал на Банката, за да може прехвърлените дейности на ATE да бъдат капитализирани до 9 %. Тази сума първоначално е определена на 500 млн. евро, но окончателната сума е определена на 570 млн. евро. HFSF вля окончателната сума в Банката срещу обикновени акции в рамките на рекапитализацията от пролетта на 2013 г.
(64)
Банката придоби прехвърлените дейности на ATE на покупна цена от 95 млн. евро.
2.2.2. Придобиване на Geniki
(65)
Geniki е създадена през 1937 г. Geniki предоставя финансови услуги в секторите банкиране на дребно, корпоративно банкиране и услуги на капиталовия пазар. През 2004 г. Société Générale придоби мажоритарен дял от акциите на Geniki. Geniki има 104 клона и 1 391 служители към 31 декември 2012 г. (38) Общата стойност на активите възлиза на 2,6 млрд. евро, общите нетни кредити - на 1,9 млрд. евро, а депозитите - на приблизително 2 млрд. евро (39).
(66)
Кризата с гръцкия държавен дълг оказа много отрицателно въздействие върху резултатите в банковия сектор. Освен това, участието на гръцките банки в програмата за PSI доведе до бързо влошаване на положението им по отношение на капитала. Както е показано в таблица 2, общата начислена сума на Geniki, свързана с PSI, е в размер на приблизително 292 млн. евро преди данъчно облагане и е изцяло записана в отчетите ѝ за 2011 г. Както е показано в таблица 3, капиталовите нужди на Geniki са оценени на 281 млн. евро и са изчислени въз основа на стрес теста, извършен от Банката на Гърция.
(67)
През юни 2012 г. Société Générale осъществи връзка и с четирите големи гръцки банки в опит да продаде Geniki. Единствено Банката изрази интерес към придобиването на Geniki.
(68)
Преговорите между Société Générale и Банката за продажбата на Geniki доведоха до официално споразумение на 19 октомври 2012 г., съгласно което: i) Société Générale трябваше да продаде, а Банката да закупи дела от 99,08 %, който Société Générale държи в Geniki, и ii) Société Générale трябваше да преотстъпи и прехвърли, а Банката да придобие 100 % от авансовите плащания за акционерен капитал на Geniki, които Société Générale е договорила и ще договори в бъдеще. В крайна сметка Société Générale се съгласи да направи авансово плащане на приблизително 290 млн. евро на Geniki и да закупи облигации, емитирани от Банката в размер на приблизително 170 млн. евро. След това Банката придоби Geniki за 1 млн. евро.
(69)
На 14 декември 2012 г. Банката обяви, че придобиването на дела на Société Générale в Geniki е приключено.
2.2.3. Придобиване на гръцките дейности на трите кипърски банки
(70)
Bank of Cyprus, Cyprus Popular Bank и Hellenic Bank са създадени съответно през 1899 г., 1901 г. и 1976 г.
(71)
След извънредното заседание на Еврогрупата от 15 март 2013 г. беше постигнато споразумение относно основните параметри на плана за спасяване на Кипър от Европейския съюз, МВФ и ЕЦБ. Гръцкият съвет за системна стабилност („HSSB“) с единодушие предложи гръцките активи и пасиви от клоновете на трите кипърски банки в Гърция да бъдат прехвърлени към съществуваща гръцка банка. По-конкретно, HSSB посочи, че „[…] (40) споразумението дава пълна сигурност на вложителите на гръцките клонове [на трите кипърски банки], гарантира гръцкия обществен интерес и финансовата стабилност и не представлява тежест за гръцкия държавен дълг“.
(72)
Банката на Гърция е натоварена да проучи дали гръцките банки са потенциално заинтересовани и в този контекст отправи покана за изразяване на интерес. Освен това, HFSF постигна съгласие да покрие капиталовите нужди (на купувача), които ще възникнат при придобиването на гръцките клонове на трите кипърски банки.
(73)
В таблица 6 са обобщени активите и пасивите на трите кипърски банки, които в крайна сметка са прехвърлени към Банката („кипърски прехвърлени дейности“).
Таблица 6
Прехвърлени дейности на трите кипърски банки
Прехвърлени дейности
Активи
Всички гръцки кредити, включително лизинг и факторинг
Кредити от сектора на корабоплаването и други кредити, предоставени и управлявани в Гърция и записани в кипърския кредитен портфейл
Дълготрайни активи (без активите с отсрочен данък)
Пасиви
Всички депозити на трите кипърски банки, събирани в Гърция
Източник:
Договорености, „Обособяване и продажба на гръцките активи на кипърските банки“ (Carve out and sale of the Greek assets of Cypriot banks), 10 април 2013 г.
(74)
Активите, прехвърлени на Банката, възлизат на приблизително 18,9 млрд. евро, а пасивите - на приблизително 15 млрд. евро. Въпреки това, страните по сделката постигнаха съгласие да вземат под внимание размера на загубите, който беше прогнозиран в доклада на PIMCO за банките в Кипър, при неблагоприятен сценарий (41). Съгласно доклада на PIMCO стойността на активите, които ще се прехвърлят на Банката, възлиза на приблизително 16,5 млрд. евро. Прехвърлените пасиви възлизат на приблизително 14,5 млрд. евро.
(75)
На 21 и 22 март 2013 г. само три банки, включително Банката, представиха необвързващи оферти.
(76)
На 22 март 2013 г. HFSF даде съгласието си за придобиването на дейностите на трите кипърски банки в Гърция от Банката. Общата сума, платена от Банката за придобиването на кипърските прехвърлени дейности, е 524 млн. евро. По-конкретно е постигната договореност, че Банката ще плати 237 млн. евро за придобиването на прехвърлените дейности на Bank of Cyprus, 258 млн. евро за придобиването на прехвърлените дейности на Cyprus Popular Bank и 29 млн. евро за придобиването на прехвърлените дейности на Hellenic Bank.
(77)
През юни 2013 г., в рамките на рекапитализацията от пролетта на 2013 г. (42), HFSF вля капитал в размер на 524 млн. евро в Банката, за да покрие покупната цена, платена от Банката.
2.2.4. Придобиване на MBG
(78)
MBG е създадена през 2000 г. MBG има 119 клона и 1 174 служители към 31 декември 2012 г. (43).
(79)
На 22 април 2013 г. Банката подписа окончателно споразумение с BCP относно придобиването на целия акционерен капитал на MBG и участието на BCP в предстоящото увеличение на капитала на Банката.
(80)
Съгласно това споразумение BCP трябваше да допринесе с 400 млн. евро за регулаторната рекапитализация на MBG (от която 139 млн. евро вече са предоставени от BCP през декември 2012 г.) посредством преобразуването на подчинените и първостепенните кредити от BCP на MBG в собствен капитал. Освен това, цялото финансиране, предоставено от BCP на MBG в миналото, трябваше да бъде възстановено от MBG в два транша: 650 млн. евро да бъдат платени на датата на приключване на сделката, а сумата от приблизително 250 млн. евро да бъде платена в срок от шест месеца от приключването. Накрая, BCP трябваше да допринесе с 400 млн. евро за рекапитализацията на Банката посредством частни емисии на ценни книжа с изключение на преференциални права. Тогава Банката трябваше да придобие изцяло рекапитализираната MBG за 1 млн. евро.
(81)
На 19 юни 2013 г. Банката обяви, че придобиването на MBG е приключено.
2.2.5. Преглед на комбинирания ефект от придобиванията
(82)
В таблица 7 се прави преглед на последиците от последователните придобивания върху размера и състоянието на Банката в Гърция (нито един от придобитите субекти не включва чуждестранни активи, с изключение на прехвърлените дейности на ATE, които съдържат малко румънски активи). В резултат на тези придобивания Банката понастоящем има най-големия пазарен дял от гръцкия пазар на депозити и кредити.
Таблица 7
Последици от последователните придобивания върху размера на Piraeus в Гърция
31.12.2012 г.
Само Гърция
Само Piraeus
ATE
Geniki
Кипърски банки
MBG
НОВА ГРУПА
Общо заеми
27 727
12 200
3 308
24 194
4 710
72 138
част от новата група
38 %
17 %
5 %
34 %
7 %
100 %
Нетни кредити
24 811
11 527
1 909
19 481
4 236
61 964
част от новата група
40 %
19 %
3 %
31 %
7 %
100 %
Депозити
15 412
14 986
2 014
14 427
2 912
49 752
част от новата група
31 %
30 %
4 %
29 %
6 %
100 %
Служители
5 926
5 019
1 420
5 268
1 186
18 819
част от новата група
31 %
27 %
8 %
28 %
6 %
100 %
Клонове
325
460
104
307
120
1 316
част от новата група
25 %
35 %
8 %
23 %
9 %
100 %
Източник:
данни, представени на 10 юни 2014 г. от Piraeus Bank
2.3. МЕРКИ ЗА ПОМОЩ
2.3.1. Мерки за помощ, предоставени на Банката по схемата за подпомагане на гръцките банки (мерки L1 & A)
(83)
Банката е получила помощ под различна форма по схемата за подпомагане на гръцките банки, по мярката за рекапитализация, по мярката за гаранции и по мярката за държавни облигационни заеми.
2.3.1.1. Държавна помощ за ликвидност, предоставена по мярката за гаранции и по мярката за държавни облигационни заеми (мярка L1)
(84)
Банката е ползвала и продължава да ползва помощ по мярката за гаранции и по мярката за държавни облигационни заеми. Въпросната помощ ще бъде наричана в настоящото решение „мярка L1“. През 2010 г. Банката емитира държавно гарантирани облигации на обща стойност 9,9 млрд. евро. Гърция също отпуска заем на Банката в размер на 1 289 млн. евро под формата на държавни облигации. В края март 2014 г. размерът на неизкупените държавни облигации възлиза на 1 024 млн. евро (44).
(85)
В плана за преструктуриране на Банката, представен от гръцките органи на Комисията на 25 юни 2014 г., гръцките органи поискаха разрешение да продължат да предоставят гаранции и заеми от държавни облигации на Банката по схемата за подпомагане на гръцките банки по време на периода на преструктуриране, ако възникне необходимост от подобна помощ за ликвидност, въпреки че не се очаква това да се случи.
2.3.1.2. Държавна рекапитализация, предоставена по мярката за рекапитализация (мярка A)
(86)
През май 2009 г. и декември 2011 г. Банката получи от Гърция по мярката за рекапитализация към схемата за подпомагане на гръцките банки вливания на капитал съответно в размер на 370 млн. евро и 380 млн. евро, в общ размер от 750 млн. евро (мярка А), които се равняват на приблизително 2,1 % от рисково претеглените активи (45) на Банката за този период.
(87)
Рекапитализацията е извършена под формата на привилегировани акции, записани от Гърция, като купонът е 10 %, а падежът - пет години.
(88)
Банката е изкупила привилегированите акции на 22 май 2014 г., както е посочено в съображение 52.
2.3.2. Гарантирана от държавата СПОЛ (мярка L2)
(89)
СПОЛ представлява извънредна мярка, която дава възможност на платежоспособна финансова институция, изправена пред временни проблеми с ликвидността, да получи финансиране от Евросистемата, без въпросната операция да е включена в единната парична политика. Лихвеният процент, който дадена финансова институция заплаща за СПОЛ, е […] базисни пункта по-висок, отколкото лихвата, която тя плаща за обичайното рефинансиране от Централната банка.
(90)
Банката на Гърция отговаря за програмата за СПОЛ, което означава, че всички разходи за предоставянето на СПОЛ и рисковете, които произтичат от това, са за сметка на Банката на Гърция (46). Гърция е предоставила на Банката на Гърция държавна гаранция, която важи за целия размер на СПОЛ, предоставена от Банката на Гърция. Приемането на член 50, параграф 7 от Закон 3943/2011, с който се изменя член 65, параграф 1 от Закон 2362/1995, дава възможност на министъра на финансите да предоставя на Банката на Гърция гаранции от името на държавата, за да бъдат обезпечени вземанията на Банката на Гърция от кредитни институции. Банките, които се ползват от СПОЛ, трябва да заплащат на държавата такса за гаранцията в размер на […] базисни пункта.
(91)
Към 31 декември 2011 г. банката е ползвала гарантирана от държавата СПОЛ в размер на 11,64 млрд. евро, докато към 31 декември 2012 г. банката е ползвала гарантирана от държавата СПОЛ в размер на 31,4 млрд. евро (47). След рязък спад през 2013 г. към края на същата година Банката се е възползвала от гарантирана от държавата СПОЛ в размер на едва от 750 млн. евро.
2.3.3. Мерки за помощ, предоставени на Банката по линия на HFSF (мерки B1, B2, B3 & B4)
(92)
От 2012 г. насам Банката се е възползвала от няколко мерки за капиталова подкрепа, предоставени от HFSF. В таблица 8 е направен преглед на споменатите мерки за помощ.
Таблица 8
Мерки за помощ, предоставени на Банката чрез HFSF
1-ва мостова рекапитализация - май 2012 г.
(млн. евро)
2-ра мостова рекапитализация - декември 2012 г.
(млн. евро)
Писмо за поемане на ангажимент - декември 2012 г.
(млн. евро)
Участие в рекапитализацията от май 2013 г.
(млн. евро) (48)
Мярка
B1
B2
B3
B4
Размер
(млн. евро)
4 700
1 553
1 082
5 891
2.3.3.1. Първата мостова рекапитализация (мярка B1)
(93)
В съображения 14-33 от решението за откриване по отношение на Piraeus е дадено подробно описание на първата мостова рекапитализация от май 2012 г. (мярка B1). В настоящия раздел са представени контекстът и основните характеристики на тази мярка.
(94)
На 20 април 2012 г. HFSF предостави на Банката писмо с ангажимент за участие в планираното увеличение на капитала на Банката със сума в размер до 5 млрд. евро.
(95)
По мярка B1 през май 2012 г. HFSF прехвърля на Банката 4,7 млрд. евро под формата на облигации на Европейския инструмент за финансова стабилност (EFSF) в съответствие с разпоредбите за мостови рекапитализации, определени в Закон 3864/2010 за създаването на HFSF („Закон за HFSF“). В съображение 53 от решението за откриване по отношение на Piraeus Комисията вече е определила, че „Мостовата рекапитализация, която е била финализирана на 28 май 2012 г., е извършена в изпълнение на поетото задължение в писмото за поемане на ангажимент и следователно представлява продължение на същата помощ“. Както предвидените в писмото за поемане на ангажимент суми, така и тези в първата мостова рекапитализация, са били изчислени от Банката на Гърция по такъв начин, че да се гарантира, че Банката ще достигне капиталово съотношение от общо 8 % към 31 декември 2011 г. - датата, на която мостовата рекапитализация е записана със задна дата в отчетите на Банката. Както е видно от таблица 3, мярка B1 покрива само част от общите капиталови нужди, които са били установени от стрес теста от 2012 г. Предвидено е било Банката да набере капитал чрез бъдещо увеличение на капитала, а целта на мостовата рекапитализация е била единствено да гарантира, че Банката ще отговаря на условията за финансиране от ЕЦБ до извършването на въпросното увеличение на капитала.
(96)
За периода между датата на първата мостова рекапитализация и датата на преобразуването на първата мостова рекапитализация в обикновени акции и други конвертируеми финансови инструменти, в сключеното между Банката и HFSF споразумение преди записването е било предвидено Банката да плаща на HFSH годишна такса в размер на 1 % от номиналната стойност на дълговите ценни книжа на EFSF и че всички плащания на купони и начислени лихви по дългови ценни книжа на EFSF за този период ще се считат за допълнителна вноска в капитала, направена от HFSF за Банката (49).
2.3.3.2. Втората мостова рекапитализация (мярка B2)
(97)
През есента на 2012 г. Банката е записала допълнителни загуби. По тази причина капиталът ѝ отново е спаднал под минималните капиталови изисквания, на които трябва да отговаря за да се ползва от рефинансиране от ЕЦБ.
(98)
В резултат на това се е наложило да бъде извършена втората мостова рекапитализация. На 20 декември 2012 г. HFSF извърши втора мостова рекапитализация в размер на 1 553 млн. евро (мярка B2), която отново е платена посредством прехвърлянето на облигации на EFSF към Банката.
2.3.3.3. Писмото за поемане на ангажимент от 20 декември 2012 г. (мярка B3)
(99)
В допълнение към втората мостова рекапитализация, на 20 декември 2012 г. HFSF предостави на Банката писмо за поемане на ангажимент, че ще участва в увеличението на акционерния капитал на Банката и в конвертируемите инструменти, които трябва да бъдат емитирани, със сума в общ размер до 1 082 млн. евро (мярка B3).
(100)
Общият размер на двете мостови рекапитализации (мерки B1 и B2) и на допълнителната сума, за която е поет ангажимент през декември 2012 г. (мярка B3), означава, че HFSF е поел ангажимент за покриване на всички капиталови нужди, които са били установени от стрес теста от 2012 г. (7 335 млн. евро (50)).
2.3.3.4. Участие на HFSF в рекапитализацията от пролетта на 2013 г. (мярка B4) и частично изплащане по мерки B1 и B2
(101)
На 23 април 2013 г. общото събрание на акционерите на Банката одобри увеличение на акционерния капитал в размер на 8 429 млн. евро (51). Тази сума е изчислена като сумата от:
i)
7 335 млн. евро за покриване на капиталовите нужди, установени от стрес теста от 2012 г.; от тази сума HFSF записа 5 891 млн. евро (мярка B4), а частните инвеститори записаха 1 444 млн. евро;
ii)
570 млн. евро, предоставени от HFSF с цел да се отговори на регулаторните капиталови изисквания, възникнали от придобитата стопанска дейност на ATE Bank, в съответствие с ангажимента, поет през юли 2012 г.; Комисията оцени тази мярка в Решението за ликвидация на ATE и установи, че тя не представлява помощ за Банката;
iii)
524 млн. евро, предоставени от HFSF с цел да се отговори на капиталовите нужди, възникнали при плащането на покупната цена за гръцките дейности на трите кипърски банки; тази част от увеличението на капитала представлява мярка C (52).
(102)
Цената на новите акции е определена на 1,70 евро за акция, което съответства на 50 % от средната цена, претеглена спрямо обема на акциите, през 50-те дни на търгуване преди определянето на цената.
(103)
На 3 юни 2013 г. съветът на директорите на Банката обяви емитирането на 3 888 268 914 нови акции с номинална стойност от 0,30 евро при цена от 1,70 евро за акция (53). Банката обяви на 28 юни 2013 г. (54), че съветът на директорите е удостоверил пълното изплащане на общото увеличение на акционерен капитал на обща стойност от 8 429 млн. евро, включително размера на премиите.
(104)
Общото частно участие в увеличението на акционерния капитал на Банката възлиза на 1 444 млн. евро (55). Тази сума включва и участието на BCP, както е описано в съображение 80.
(105)
Поради това участието на HFSF в увеличението на акционерния капитал на Банката възлиза на 6 985 млн. евро.
(106)
Непосредствено след рекапитализацията от пролетта на 2013 г. HFSF става мажоритарен акционер в Банката с дял от 81 % (56). HFSF предостави гаранции и предостави на частните инвеститори гаранция за всяка закупена акция безвъзмездно (57). Всяка гаранция включва право на закупуване на 4,48 акции от HFSF през определени периоди и по цени на упражняване. Първата възможна дата е 2 януари 2014 г., а след тази дата правата, включени в гаранциите, могат да се упражняват на всеки шест месеца до 2 януари 2018 г. Цената на упражняване е равна на цената на записване от 1,70 евро, увеличена с годишен лихвен процент (4 % за първата година, 5 % за втората година, 6 % за третата година, 7 % за четвъртата година и след това 8 % на годишна основа за останалите шест месеца) (58).
(107)
Съгласно закона за HFSF в изменения му вид от 2014 г. само цените на упражняване на гаранциите могат да бъдат коригирани при емитиране на права. Освен това, всяка подобна корекция ще се извършва впоследствие и само в границите на размера на сумата от реализираните постъпления от продажбата на преференциални права на HFSF. Не се предвиждат корекции в случай на незадължително увеличение на акционерния капитал.
2.3.4. Мерки за помощ за придобитите предприятия (мярка C)
2.3.4.1. Мерки за помощ за ATE
(108)
Както е посочено в съображение 58, към момента на приемането на Решението за преструктуриране на ATE, ATE вече се е ползва от мерки за помощ.
(109)
През декември 2011 г. гръцката държава вля 290 млн. евро в ATE.
(110)
Преструктурирането от 27 юли 2012 г., както е описано в съображения 62 и 63, включва също допълнително подпомагане от държавата. HFSF предостави на Банката облигации на EFSF на стойност 7 471 млн. евро с цел да покрие недостига от финансиране. HFSF пое и ангажимент да рекапитализира Банката за сума в размер на 570 млн. евро.
(111)
Като цяло помощта, свързана с процедурата за придобиване и поемане на задължения, възлиза на 8 041 млн. евро.
2.3.4.2. Мерки за помощ за гръцките дейности на трите кипърски банки (мярка C)
(112)
Както вече е посочено в съображения 77 и 101, по време на придобиването на гръцките дейности на трите кипърски банки, HFSF пое ангажимент да предостави на Банката капитал в размер на 524 млн. евро (мярка C). Този ангажимент е изпълнен през юни 2013 г. (59).
2.4. ПЛАНЪТ ЗА ПРЕСТРУКТУРИРАНЕ
2.4.1. Национални операции
(113)
Според плана за преструктуриране Банката ще се съсредоточи върху своите основни банкови дейности в Гърция.
(114)
Основният акцент е да се възстанови доходността и жизнеспособността на гръцките банкови дейности. За тази цел в плана за преструктуриране са включени редица мерки, целящи подобряването на оперативната ефективност и нетния лихвен марж на Банката, както и мерки за подобряване на нейната капиталова позиция и структурата на счетоводния ѝ баланс.
(115)
По отношение на оперативната ефективност, Банката вече започна да изпълнява мащабна програма за рационализиране.
(116)
От 31 декември 2011 г. до 31 декември 2013 г. Банката намали физическото си присъствие в Гърция с общо 322 клона, като отчете преструктурирането на придобитите субекти след датата на придобиване. Банката продължи да поддържа възприетия ритъм през 2014 г., като още през първото полугодие приключи затварянето на […] субекта.
Таблица 9
Преструктуриране на гръцката клонова мрежа 2010 г. - първо полугодие на 2014 г.
Период
2011 г.
2012 г.
2013 г.
Първо полугодие на 2014 г.
Общ брой на клоновете в началото на периода или към датата на придобиване
360
918
1 316
1 037
От които на банка Piraeus
[…]
[…]
[…]
[…]
На банка ATE
[…]
[…]
На банка Geniki
[…]
[…]
Клоновете в Кипър
[…]
[…]
[…]
На банка MBG
[…]
[…]
[…]
Общо в края на периода
346
889
1 037
899
Общо закриване на клонове в рамките на периода
14
29
279
138
Източник:
план за преструктуриране, представен на 25 юни 2014 г., стр. 40 и 125, годишни доклади за 2011 и 2012 г.
(117)
Банката съкрати и общия брой на персонала, зает в осъществяването на банкови и небанкови действия в Гърция, през периода 2011-2013 г. с 2 519 служители. По-специално, 2 114 поста бяха освободени в рамките на прилаганата от Банката схема за доброволно оттегляне.
Таблица 10
Съкращаване на персонал в Гърция за периода 2010-2013 г.
Период
2011 г.
2012 г.
2013 г.
Обща численост на персонала в началото на периода или към датата на придобиване
6 370
12 616
18 628
От които на банка Piraeus
[…]
[…]
[…]
На банка ATE
[…]
[…]
На банка Geniki
[…]
[…]
Клоновете в Кипър
[…]
[…]
[…]
На банка MBG
[…]
[…]
[…]
Общо в края на периода
6 172
12 365
16 558
Съкращаване на персонал
198
251
2 070
Източник:
план за преструктуриране, представен на 25 юни 2014 г., стр. 40 и 125, годишни доклади за 2011 и 2012 г.
(118)
Банката планира допълнително съкращаване на персонала си в Гърция за периода от декември 2013 г. до края на 2017 г. (от 16 558 на […] служители) и на размера на мрежата си (от 1 037 на […] клона) (60) […].
(119)
Повишената ефективност от гледна точка на клонове и персонал ще допринесе за намаляването на общите разходи за дейностите на Банката в Гърция с […] % от 1 394 млн. евро на прогнозна база през 2013 г. на […] млн. евро (61) през 2017 г. (62). В резултат на това очакваното съотношение на разходите към приходите на дейностите на Банката в Гърция следва да спадне под […] % в края на периода на преструктуриране.
(120)
В плана за преструктуриране е описано също как Банката ще намали своите разходи за финансиране, което е от съществено значение за възстановяването на жизнеспособността. Банката очаква да може да плаща по-ниски лихвени проценти по депозитите в нея благодарение на по-стабилната среда, и по-специално очакваното стабилизиране и възстановяване на гръцката икономика, която трябва да започне да отбелязва растеж от 2014 г. нататък.Очаква се спредовете по депозитите в Гърция да се понижат (63). Това понижение на спредовете ще бъде постигнато главно посредством плащането на много по-ниски проценти по срочните депозити. По същия начин, зависимостта на Банката от спешна помощ за осигуряване на ликвидност (СПОЛ) и по-голямо финансиране от Евросистемата ще намалее от над 45 % от общите ѝ активи през 2012 г. на по-малко от […] % през 2017 г. (64).
(121)
Според плана за преструктуриране се очаква Банката да укрепи също така своя счетоводен баланс. Нетното ѝ съотношение на кредитите към депозитите в Гърция ще намалее до […] % през 2017 г. (от 114 % през 2013 г. (65)), а капиталовата ѝ адекватност ще се подобри допълнително.
(122)
Друг приоритет на Банката е управлението на необслужваните кредити. Банката ще подобри своята кредитна политика както по отношение на предоставянето на кредити (по-добро покритие на обезпечението и по-малки лимити), така и по отношение на управлението на необслужваните кредити. Делът на необслужваните кредити ще бъде близо […]% през […] г. и след това ще започне да се понижава, като се очаква да достигне приблизително […] % в края на периода на преструктуриране (66). Свързаните с риска разходи (загуби от обезценка на заемите) ще се понижат от близо 2 млрд. евро през 2013 г. до по-малко от […] млн. евро през 2018 г. (67).
(123)
Подобряването на оперативната ефективност, повишаването на нетния лихвен марж и намаляващите разходи за риска ще дадат възможност на Банката да възстанови своята доходност в Гърция от […] г. нататък. Банката очаква печалбите ѝ да надвишат […] млрд. евро през 2018 г. за вътрешни дейности.
2.4.2. Международни банкови дейности
(124)
С оглед на подобряването на доходността от чуждестранните дейности Банката вече започна да изпълнява програма за значително намаляване на разходите в международната мрежа. За периода от края на 2011 г. до март 2014 г. броят на служителите беше намален с 10 %, от 6 634 на 5 948 души, а броят на клоновете с 18 %, от 499 на 410 (68). Структурата на международния портфейл на Банката също беше опростена, за да се намали разходната база (69).
(125)
В плана за преструктуриране е подчертана необходимостта да се намали зависимостта на чуждестранните дъщерни предприятия от тяхното гръцко дружество майка, що се касае до техните нужди от финансиране, и да се продължи поддържането на капиталовата позиция на Банката.
(126)
През септември 2012 г. Банката продаде дъщерното си предприятие в САЩ, на което се падаха приблизително 0,7 млрд. евро от активите (13 клона и 158 служители).
(127)
Банката ще намали експозицията си в чуждестранни активи до […] млрд. евро към края на юни 2018 г. Тази стойност представлява намаление от […]% (70) спрямо края на 2012 г. (71).
(128)
Намалението на чуждестранните активи ще бъде малко по-незначително - до […] млрд. евро в случай […] (72). При това положение общото намаление на чуждестранните активи ще възлезе на […]% спрямо равнището от края на 2012 г.
(129)
Вместо обаче да се съобрази с горепосочения размер на общите активи към края на юни 2018 г., Банката може да реши да пристъпи към продажба […] (73). В този случай запазените дейности няма да представляват повече от […]% от общите чуждестранни дейности на Банката към края на 2012 г.
(130)
Банката ще намали своето общо финансиране на чуждестранните си дъщерни предприятия.
2.4.3. Набиране на частен капитал и вноски от съществуващите акционери и подчинени кредитори
(131)
Банката успя да набере значителен капитал на пазара и по този начин намали размера на необходимата ѝ държавна помощ.
(132)
Първо, Банката успя да набере определен частен капитал през 2011 г. чрез емитирането на права в размер на 807 млн. евро (74). Както е посочено в съображение 104, Банката успя да набере капитал и от частни инвеститори чрез рекапитализацията от пролетта на 2013 г. Броят на вече съществуващите акционери също намаля значително като резултат от рекапитализацията от пролетта на 2013 г., след която 81 % от акциите на Банката се държат от HFSF, 17 % от нови инвеститори, което оставя на старите акционери едва 2 % дялово участие. От 2008 г. насам не са плащани никакви дивиденти в парични средства.
(133)
Банката успя да набере на пазара капитал в размер на 1 750 млн. евро през април 2014 г. за покриване на нуждите от допълнителен капитал и изплащане на държаните от Гърция привилегировани акции. Новите акции бяха емитирани на цена 1,7 евро, което представлява цената, платена от HFSF в рамките на рекапитализацията от пролетта на 2013 г.
(134)
Банката генерира капитал и чрез обратно изкупуване на собствените си хибридни и подчинени дългови инструменти с отстъпка от номиналната стойност. През март 2012 г. Банката предложи да изкупи обратно част от хибридните инструменти и инструменти от по-нисък втори ред. Цената, изчислена на базата на пазарната стойност и включваща премия от най-много десет процентни пункта, беше определена на 37 % от номиналната стойност за хибридните инструменти и на 50 % от номиналната стойност за инструментите от по-нисък втори ред. Процентите на участие бяха съответно 52,8 % и 18,2 %. През май 2013 г. Банката стартира допълнителна операция по управление на пасивите за обратно изкупуване на ценни книжа, задълженията по които не са погасени, на стойност до 321 млн. евро. Процентът на участие беше 20 %. Тази поредица от обратни изкупувания доведе до реализиране на обща капиталова печалба от приблизително 120 млн. евро (75).
2.5. ПОЕТИ ЗАДЪЛЖЕНИЯ ОТ ГРЪЦКИТЕ ОРГАНИ
(135)
На 25 юни 2014 г. Гърция пое задължение Банката и нейните филиали да изпълнят представения на същия ден план за преструктуриране, както и допълнителни задължения по отношение на изпълнението на плана за преструктуриране („поети задължения“). В настоящия раздел са обобщени задълженията, които са изложени в приложението.
(136)
Първо, гръцките органи поеха задължение Банката да преструктурира своите търговски операции в Гърция, като определиха максимален брой клонове и служители към 31 декември 2017 г. в Гърция, както и максимален размер на общите разходи за дейностите в Гърция през 2017 г. (76).
(137)
Освен това гръцките органи поеха задължение Банката да намали разходите за депозити, събирани в Гърция. Това следва да е съобразено с максималното съотношение на нетните кредити към депозитите към 31 декември 2017 г. (77) […].
(138)
Що се отнася до чуждестранните дъщерни предприятия на Банката, гръцките органи поеха задължението Банката да намали задлъжнялостта по отношение на чуждестранните си активи до 30 юни 2018 г. (78). Освен това подкрепата за ликвидността и капиталовата подкрепа за тези дъщерни предприятия е силно ограничена като номинален размер и може да се използва само при конкретни обстоятелства.
(139)
Гръцките органи поеха задължението Банката да продаде някои ценни книжа. Освен това Банката няма да купува неинвестиционни ценни книжа с някои ограничени изключения (79).
(140)
Гръцките органи поеха редица задължения, свързани с корпоративното управление на Банката. Те се задължиха да ограничат възнаграждението на служителите и управителите на Банката (80).
(141)
Гръцките органи поеха и задължението Банката да прилага разумна кредитна политика, за да се гарантира, че решенията за предоставянето и преструктурирането на кредити целят увеличаване до максимум на жизнеспособността и доходността на Банката. Банката ще съблюдава високите стандарти по отношение на наблюдението на кредитния риск и преструктурирането на кредитите (81).
(142)
Поети са редица задължения по отношение на операциите на Банката със свързани кредитополучатели. Целта на тези задължения е да се гарантира, че Банката няма да се отклони от благоразумните банкови практики при предоставянето или преструктурирането на кредити на своите служители, управители и акционери, както и на публични субекти, политически партии и медийни дружества (82).
(143)
Накрая, гръцките органи поеха задължението Банката да се съобразява с някои ограничения по отношения на дейността като забрана за изплащане на дивиденти и купони, забрана за придобиване и забрана за рекламиране на държавна подкрепа (83).
(144)
Изпълнението на тези задължения ще се следи до 31 декември 2018 г. от контролиращо доверено лице.
(145)
Отделно, в представените на 25 юни 2014 г. документи гръцките органи посочиха, че ще искат одобрението на Комисията преди обратно изкупуване на гаранции от Банката или от държавен орган, включително HFSF (84).
3. ОСНОВАНИЯ ЗА ОТКРИВАНЕ НА ОФИЦИАЛНА ПРОЦЕДУРА ПО РАЗСЛЕДВАНЕ ПО ОТНОШЕНИЕ НА ПЪРВАТА МОСТОВА РЕКАПИТАЛИЗАЦИЯ
(146)
На 27 юли 2012 г. Комисията откри официална процедура по разследване, за да провери дали са изпълнени условията на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. (85) по отношение на целесъобразността, необходимостта и пропорционалността на първата мостова рекапитализация, предоставена от HFSF в полза на Банката (мярка B1).
(147)
Що се отнася до целесъобразността на мярката, предвид факта, че помощта е предоставена след предходна рекапитализация и помощ за осигуряване на ликвидност, и предвид продължителния период на оздравяване, Комисията изрази съмнения относно това дали Банката е предприела всички възможни действия, за да избегне необходимостта от помощ в бъдеще (86). Освен това за Комисията не е ясно кой ще контролира Банката в бъдеще, след като първата мостова рекапитализация бъде заменена от постоянна рекапитализация (87), тъй като Банката може да попадне или под контрола на държавата, или под контрола на миноритарни частни собственици. Комисията посочи, че и в двата случая качеството на управление на Банката, и по-специално дейността по отпускане на кредити, следва да се запази, за да се приеме първата мостова рекапитализация за целесъобразна.
(148)
Що се отнася до необходимостта от първата мостова рекапитализация, в съображение 70 от решението за откриване по отношение на Piraeus Комисията постави под въпрос дали са били взети всички възможни мерки, за да се избегне възможността Банката отново да има нужда от помощ в бъдеше. Освен това, тъй като не беше ясно колко ще продължи мостовата рекапитализация, Комисията не успя да стигне до заключение дали е била достатъчна и дали е отговаряла на принципите за възнаграждение и споделяне на тежестта в съответствие с правилата за държавна помощ. Освен това, тъй като условията на преобразуването на първата мостова рекапитализация в постоянна рекапитализация не са били известни към момента на вземане на решението за откриване по отношение на Piraeus, Комисията не беше в състояние да ги оцени.
(149)
Що се отнася до пропорционалността на мярката, Комисията изрази съмнения относно това дали предпазните мерки (забрана за рекламиране на държавна подкрепа, забрана за изплащане на купони и дивиденти, забрана за кол опция и забрана за обратно изкупуване, както са описани в съображение 76 от решението за откриване по отношение на Piraeus) са били достатъчни по отношение на първата мостова рекапитализация. Освен това, в съображение 77 от решението за откриване по отношение на Piraeus Комисията посочи, че липсата на правила, които да не позволяват на HFSF да координира четирите основни гръцки банки (а именно Банката, Eurobank, NBG и Alpha Bank), и отсъствието на адекватни предпазни мерки, които да не допускат споделянето на чувствителна търговска информация между тях, би могло да доведе до нарушаване на конкуренцията. В този контекст Комисията предложи да бъде назначено контролиращо доверено лице, което физически да присъства в Банката.
4. КОМЕНТАРИ НА ЗАИНТЕРЕСОВАНИ СТРАНИ ОТНОСНО ОФИЦИАЛНАТА ПРОЦЕДУРА ПО РАЗСЛЕДВАНЕ ПО ОТНОШЕНИЕ НА ПЪРВАТА МОСТОВА РЕКАПИТАЛИЗАЦИЯ
4.1. КОМЕНТАРИ НА БАНКАТА
(150)
На 30 август 2012 г. Комисията получи коментарите на Банката във връзка с решението за откриване по отношение на Piraeus.
(151)
По отношение на целесъобразността на мерките Банката отбеляза, че ситуацията с дълговата криза в Гърция и в еврозоната е безпрецедентна. Вливането на капитал от май 2009 г., който се равнява на 1,0 % от рисково претеглените активи, представлява конкретен отговор на извънредните смущения на световните финансови пазари. В края на 2011 г. допълнителното вливане на капитал в размер на 380 млн. евро, получено от Гърция, се равнява на 1,1 % от рисково претеглените активи на Банката към този момент и е предназначено да покрие недостига от капитал, очакван вследствие на задълбочаващата се рецесия. Извършената от HFSF рекапитализация на Банката на стойност 4,7 млрд. евро е първата част на рекапитализацията, имаща за цел да покрие недостига на капитал, който е резултат от участието на частния сектор, оценката на кредитните портфейли, извършена от Blackrock (88), и задълбочаващата се рецесия.
(152)
Беше изразено становището, че назначаването от гръцките органи и от HFSF съответно на един и двама представители в съвета на директорите на Банката и на един представител на HFSF като член на комитета на Банката за оценка на риска, наред с останалото гарантира, че няма да се поема прекомерен риск.
(153)
По отношение на необходимите мерки Банката посочи, че решението за провеждане на рекапитализацията под формата на мостово финансиране е взето от гръцките власти и от Европейския съюз, МФВ и ЕЦБ, и че сумата на мостовата рекапитализация в размер на 4,7 млрд. евро до голяма степен компенсира ефекта от участието на частния сектор. Що се отнася до преобразуването на мостовата рекапитализация в постоянен капитал, Банката посочи, че след продължителния период през второто тримесечие на 2012 г., в който Гърция нямаше правителство, и след одобряването на окончателната структура, неминуемо ще произтече значително намаляване на дяловото участие на съществуващите акционери и ще се договори адекватно възнаграждение (в зависимост от прилаганите условия и инструменти).
(154)
По отношение на пропорционалността на мерките Банката отбеляза, че от 2009 г. насам са коригирани кредитните политики чрез прилагането на по-строги кредитни критерии, по-кратки срокове за погасяване и по-ниски кредитни лимити. От първото тримесечие на 2009 г. всички искания за кредити над конкретна сума се преразглеждат и одобряват от заместник-директора и управителя на отдел „Кредити“. Това няма да промени настоящите бизнеспрактики, посочени в представения на Банката на Гърция бизнесплан, и няма да изложи на риск настоящите стандарти за кредитиране. Тези стандарти са едни от най-стриктните в сектора, което беше потвърдено и посредством добрите резултати на Банката при надзорната проверка на Blackrock Solutions. Осъществяването на тези намерения ще бъде подсигурено и от факта, че гръцките органи и HFSF имат свои представители в съвета на директорите на Банката.
(155)
По отношение на предложението на Комисията да бъде назначено контролиращо доверено лице, Банката смята, че няколко трети страни вече извършват внимателно наблюдение, в т.ч. Банката на Гърция, външни одитори, представителите на гръцките органи и представителите на HFSF.
4.2. КОМЕНТАРИ НА ДРУГА ГРЪЦКА БАНКА
(156)
На 3 януари 2013 г. Комисията получи коментарите на една гръцка банка във връзка с решението за откриване по отношение на Piraeus. Въпросната гръцка банка посочва, че рекапитализацията на гръцки банки от HFSF по принцип представлява желана стъпка в посока на една по-здрава и по-жизнеспособна банкова система и не изразява възражения по отношение на рекапитализацията на Банката.
(157)
Въпреки че изразява пълната си подкрепа за принципната рекапитализация на гръцките банки от HFSF, въпросната банка обаче обясни, че за да се сведат до минимум нарушенията на конкуренцията и да се избегне дискриминация, тя е очаквала рекапитализацията от HFSF да бъде на разположение на всички банки, които осъществяват дейност в Гърция, при сходни условия.
5. КОМЕНТАРИ НА ГРЪЦКИТЕ ОРГАНИ ОТНОСНО ОФИЦИАЛНАТА ПРОЦЕДУРА ПО РАЗСЛЕДВАНЕ ПО ОТНОШЕНИЕ НА ПЪРВАТА МОСТОВА РЕКАПИТАЛИЗАЦИЯ
(158)
На 5 септември 2012 г. гръцките органи представиха кометнарите си, изготвени от Банката на Гърция и от HFSF.
5.1. КОМЕНТАРИ НА БАНКАТА НА ГЪРЦИЯ
(159)
Що се отнася до целесъобразността на първата мостова рекапитализация, Банката на Гърция отбеляза, че сумата в размер на 18 млрд. евро капитал, с която HFSF е рекапитализирал четирите най-големи гръцки банки през май 2012 г., е била по-малка от окончателната сума, необходима за постепенното постигане и поддържане от тези банки на съотношението на базовия капитал от първи ред, определено на 10 %, до юни 2012 г., и съотношението на базовия капитал от първи ред, определено на 7 %, при тригодишен неблагоприятен сценарий. Тя отбеляза също, че първата мостова рекапитализация е била временна предвид факта, че процесът на рекапитализация ще приключи с увеличения на акционерния капитал на тези четири банки.
(160)
Банката на Гърция посочи още, че рекапитализацията на най-големите гръцки банки е част от по-дългосрочното преструктуриране на гръцкия банков сектор. Тя отбеляза, че ако дадена банка остане частна собственост, най-вероятно ще се запази същото ръководство, а ако стане държавна собственост (т.е. притежавана от HFSF), HFSF може да назначи ново ръководство, което при всички случаи ще бъде оценявано от Банката на Гърция. Банката на Гърция отбеляза, че редовно оценява рамката за корпоративно управление, адекватността на управлението и рисковия профил на всяка банка, за да се увери, че не се поема прекомерен риск. Тя отбеляза също, че HFSF вече е назначил представители в съвета на директорите на рекапитализираните банки.
(161)
Що се отнася до необходимостта от първата мостова рекапитализация, Банката на Гърция посочи, че рекапитализацията на Банката е била ограничена, за да се гарантира покриването на приложимите към въпросния момент минимални капиталови изисквания (8 %). Тя посочи още, че продължителният период от време преди рекапитализациите е бил следствие от бързото влошаване на работната среда в Гърция и въздействието на програмата за участието на частния сектор, сложността на целия проект и необходимостта от постигане на максимално участие на частните инвеститори в увеличенията на акционерния капитал.
(162)
Що се отнася до пропорционалността на първата мостова рекапитализация, Банката на Гърция посочи, че цялостното изпълнение на плана за преструктуриране, който трябва да бъде представен на Комисията, ще се гарантира въз основа на факта, че при съществено нарушение на плана за преструктуриране ще бъде преустановено временното отнемане на правото на глас на HFSF. Банката на Гърция отбеляза също, че затрудненията на Банката не се дължат нито на подценяването на риска от страна на ръководството на Банката, нито на агресивни търговски действия.
5.2. КОМЕНТАРИ НА HFSF
(163)
Що се отнася до целесъобразността на първата мостова рекапитализация, с цел да се избегне потенциална държавна намеса в случай на предоставяне на държавна помощ в голям размер чрез HFSF и пълно право на глас на HFSF, HFSF посочи, че банките, които финансира, не се считат за публични субекти или за субекти под държавен контрол и че те няма да се контролират от държавата след постоянната им рекапитализация от HFSF. HFSF отбеляза, че той е напълно независимо юридическо лице по частното право, което взема автономни решения. Фондът не е предмет на държавен контрол в съответствие с член 16В, параграф 2 от Закона за HFSF, според който кредитните институции, на които HFSF е предоставил капиталова подкрепа, не са част от по-широкия публичен сектор. Той се позова също така на структурата на управление на HFSF.
(164)
Що се отнася до намесата на HFSF в управлението на Банката, HFSF отбеляза, че ще зачита автономността на Банката и няма да се намесва в ежедневното ѝ управление, като се има предвид, че функциите му са ограничени до предвиденото в Закона за HFSF. Фондът посочва, че няма да има каквато и да било държавна намеса или координиране и че решенията на Банката по отношение на кредитния процес (наред с останалото, по отношение на обезпечения, ценообразуване и платежоспособност на кредитополучателите) ще се вземат на базата на търговски критерии.
(165)
HFSF отбеляза, че в Закона за HFSF и в споразумението преди записването са предвидени подходящи предпазни мерки, за да се предотврати поемането на прекомерен риск от съществуващите частни акционери. Фондът изтъкна следните елементи i) назначаването на представители на HFSF като независими членове на съвета на директорите на Банката без изпълнителни функции, и присъствието им в комитетите; ii) извършването на надлежна проверка на Банката от HFSF, както и iii) факта, че след окончателната рекапитализация правото му на глас ще бъде ограничено само дотолкова, доколкото Банката спазва условията на плана за преструктуриране.
(166)
Освен това HFSF заяви, че са взети подходящи мерки, за да се гарантира, че банките, в които участва HFSF, няма да споделят помежду си чувствителна търговска информация. Тези мерки включват назначаването на различни представители на HFSF във въпросните банки, предоставянето на мандати на тези представители, които осигуряват специфична гаранция срещу изтичането на информация от един представител към друг, и ясни вътрешни инструкции за тези представители да не предават чувствителна търговска информация за банките. Освен това HFSF заяви, че не упражнява правата си във връзка с банките по начин, който може да попречи, ограничи, наруши или значително намали или възпрепятства ефективната конкуренция. На последно място, HFSF посочи, че членовете на съвета на директорите и служителите му са предмет на строги правила за поверителност и фидуциарни задължения и са обвързани от разпоредби за професионална тайна по отношение на действията на фонда.
6. ОЦЕНКА НА ПОМОЩТА, СВЪРЗАНА С ПРИДОБИВАНЕТО НА ATE И ГРЪЦКИТЕ ДЕЙНОСТИ НА ТРИТЕ КИПЪРСКИ БАНКИ
6.1. ОЦЕНКА НА ПОМОЩТА, СВЪРЗАНА С ATE
(167)
В решението относно преструктурирането на ATE Комисията заключи, че мерките, които се съдържат в съображения 58 и 108 от посоченото решение, представляват държавна помощ и са в съответствие с вътрешния пазар.
(168)
В решението относно ликвидацията на ATE Комисията заключи, че мерките, които се съдържат в съображения 109 и 110 от посоченото решение, представляват държавна помощ за прехвърлените дейности на ATE. Освен това Комисията заключи, че помощта за АТЕ би била съвместима с вътрешния пазар единствено ако интегрирането на прехвърлените дейности на ATE бъде осъществено по план и ако планът за преструктуриране на Банката, който включва прехвърлените дейности на ATE, позволи възстановяване на жизнеспособността в дългосрочен план. Възстановяването на жизнеспособността в дългосрочен план ще бъде разгледано в раздел 7.6.2.
(169)
Поради тази причина не е необходимо Комисията да прави нова оценка на посочените мерки и потвърждава, че те са съвместими с вътрешния пазар.
6.2. ОЦЕНКА НА ПОМОЩТА, СВЪРЗАНА С ГРЪЦКИТЕ ДЕЙНОСТИ НА ТРИТЕ КИПЪРСКИ БАНКИ (МЯРКА C)
6.2.1. Наличие и размер на помощта
(170)
Комисията трябва да установи наличието на държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора по отношение на мярка С. Съгласно посочената по-горе разпоредба държавна помощ е всяка помощ, предоставена от държава членка или чрез ресурси на държава членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите членки.
(171)
Рекапитализацията на Банката от страна на HFSF в размер на 524 млн. евро беше възложена през март 2013 г. по време на тръжната процедура за придобиването на прехвърлените кипърски дейности. Мярката следователно е била одобрена през март 2013 г. Действителната рекапитализация беше осъществена в рамките на рекапитализацията от пролетта на 2013 г. (89).
(172)
Рекапитализацията на Банката е осъществена от HFSF, който е създаден и се финансира от Гърция за подкрепа на банките, и следователно плащанията са направени с държавни ресурси.
(173)
Що се отнася до бенефициера на държавната помощ, рекапитализацията, както е посочено в съображение 72, е била необходима за покриване на капиталовите нужди, които ще възникнат в резултат от придобиването на прехвърлените кипърски дейности. Освен това която и да е гръцка банка, която придобие прехвърлените кипърски дейности, ще има възможност за рекапитализация. В офертата на Банката, представена за одобрение на HFSF, беше взета предвид рекапитализация от HFSF. В този момент гръцките банки разполагат с ограничен капитал и никоя от тях нямаше да придобие прехвърлените кипърски дейности без обещание за рекапитализация. Следователно, макар Банката да е формалният получател на предоставения от HFSF капитал, Комисията счита, че бенефициер на държавната помощ са прехвърлените кипърски дейности, тъй като мярката позволява прехвърлените кипърски дейности да бъдат купени от гръцка банка. Без рекапитализацията на Банката прехвърлените кипърски дейности нямаше да бъдат придобити от гръцка банка. Те щяха да останат част от групи с извънредно големи затруднения (и Cyprus Popular Bank, и Bank of Cyprus са били в процес на преструктуриране предвид нуждата им от значителен капитал), поради което щяха да фалират или най-малко да претърпят масово изтегляне на депозити. По отношение на наличието на предимство Комисията отбелязва още, че рекапитализацията на Банката от HFSF не отговаря на принципа на инвеститора в условията на пазарна икономика: при висока степен на несигурност частен инвеститор, който действа при нормални пазарни условия, няма да се ангажира с бъдещото вливане на капитал в големи размери в Банката, без да знае предварително условията за това вливане (т.е. емисионната цена).
(174)
Освен това, мярката е по дефиниция селективна, тъй като се прилага изключително за прехвърлените кипърски дейности (всяка от които представлява дружество) и за никое друго дружество.
(175)
На последно място, прехвърлените кипърски дейности, т.е. гръцките клонове на три кипърски банки, се конкурират с други банки, включително дъщерни предприятия на чуждестранни банки, които развиват дейност в Гърция или са потенциално заинтересовани да навлязат на гръцкия пазар. Следователно оздравяването на тези дейности нарушава конкуренцията и въздейства върху търговския обмен между държавите членки.
(176)
По тази причина Комисията стига до заключението, че рекапитализацията на Банката от страна на HFSF в размер на 524 млн. евро представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
Бенефициер на държавната помощ
(177)
Както вече беше обяснено в съображение 173, Комисията счита прехвърлените кипърски дейности за бенефициер на средствата, отпуснати от HFSF под формата на облигации на Европейския инструмент за финансова стабилност (EFSF).
(178)
Освен това, както вече беше обяснено в съображения 71 и 173, прехвърлените кипърски дейности, т.е. гръцките клонове на три кипърски банки, е трябвало да бъдат придобити от друга банка от съображения за финансова стабилност и главно поради факта, че трите кипърски банки са били в много трудно положение. Следователно продажбата на прехвърлените кипърски дейности и доколко тази продажба е свързана с държавна помощ за купувача, т.е за Банката, следва да се разгледат в съответствие с раздел „Жизнеспособност чрез продажба на банка“ от Съобщението относно преструктурирането (90).
(179)
За целите на тази продажба Банката на Гърция реши да се свърже само с най-големите местни банки, опериращи в Гърция, от които само Банката и две други банки представиха необвързващи оферти. Банката е единственият оферент, подал валидна обвързваща оферта. Ограниченият брой потърсени купувачи не изключва открития характер на тръжната процедура предвид факта, че разумно не е можело да се очаква официално предложение от други инвеститори. Действително, към този момент, поради финансовата нестабилност на гръцката банкова система, която отчиташе големи загуби по кредитите поради дълбоката и продължителна рецесия, чуждестранните банки в Гърция са продали или е предстояло да продадат гръцките си активи (напр. Geniki, MBG, Emporiki Bank). С други думи, те са били на етап да напуснат гръцкия пазар, а не да търсят нови възможности за инвестиране в Гърция. Освен това може разумно да се приеме, че само инвеститор, който е в състояние бързо да стабилизира и да направи жизнеспособни придобитите дейности - т.е. голяма банкова група - би проявил интерес към тези дейности. Накрая, поради твърде кратките срокове за приключване на продажбата, наложени от финансовата криза, в условията на която са работели продаващите банки, е било много малко вероятно в процедурата по продажбата да се включат чуждестранни банки или други видове инвеститори; такива инвеститори нормално биха изисквали да извършат надлежна проверка на предлаганите за продажба активи, преди да представят официална оферта.
(180)
Ето защо Комисията прави заключението, че продажната цена на прехвърлените кипърски дейности е била пазарната цена и че може да се изключи държавна помощ за купувача, т.е. за Банката.
6.2.2. Правно основание на оценката на съвместимостта
(181)
С член 107, параграф 3, буква б) от Договора Комисията се оправомощава да определи помощта за съвместима с вътрешния пазар, ако тя е предназначена „за преодоляването на сериозни затруднения в икономиката на държава членка“.
(182)
Комисията е признала, че световната финансова криза може да създаде сериозни затруднения в икономиката на дадена държава членка и че с мерките за подпомагане на банките тези затруднения могат да се преодолеят. Това е потвърдено в Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно преструктурирането. Комисията поддържа мнението си, че изискванията за одобряване на държавната помощ в съответствие с член 107, параграф 3, буква б) от Договора са изпълнени с оглед на повторната поява на напрежение на финансовите пазари. Комисията потвърди това становище, като прие Съобщението относно удължаването от 2011 г. (91) и Съобщението относно банковия сектор от 2013 г. (92).
(183)
Що се отнася до гръцката икономика, в решенията си за одобряване и удължаване на схемата за подпомагане на гръцките банки, както и в своите разрешения за мерките за държавна помощ, предоставени от Гърция на отделни банки (93), Комисията потвърди, че е налице заплаха от сериозни затруднения в гръцката икономика и че чрез държавната подкрепа за банките тези затруднения биха могли да бъдат преодолени. Следователно правното основание за оценката на мерките за помощ следва да бъде член 107, параграф 3, буква б) от Договора.
(184)
По време на финансовата криза Комисията разработи критерии за съвместимост на различните видове мерки за помощ. Принципите за оценка на мерките за помощ са посочени за пръв път в Съобщението относно банковия сектор от 2008 г.
(185)
В съответствие с точка 15 от Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., помощта е съвместима с член 107, параграф 3, буква б) от Договора, ако отговаря на общите критерии за съвместимост:
а)
Целесъобразност: помощта трябва да бъде насочена правилно, за да може ефективно да постигне целта за преодоляване на сериозно затруднение в икономиката. Случаят не би бил такъв, ако мярката не е целесъобразна за преодоляване на затруднението.
б)
Необходимост: мярката трябва да е необходима по размер и форма за постигането на целта. Следователно размерът ѝ трябва да бъде минималният необходим за постигането на целта и тя трябва да е под най-целесъобразната форма за преодоляване на затруднението.
в)
Пропорционалност: положителните въздействия от мярката трябва да бъдат балансирани по подходящ начин спрямо нарушенията на конкуренцията, за да може нарушенията да се сведат до необходимия минимум за постигането на целите на мярката.
(186)
По време на финансовата криза Комисията разработи критерии за съвместимост на различните видове мерки за помощ. Принципите за оценка на мерките за помощ бяха посочени за пръв път в Съобщението относно банковия сектор от 2008 г.
(187)
В Съобщението относно рекапитализацията Комисията дава допълнителни насоки относно равнището на възнаграждението, което се изисква при вливания на капитал от държавата.
(188)
Накрая, в Съобщението относно преструктурирането Комисията обяснява как ще оценява плановете за преструктуриране. В оценката си на плана за преструктуриране на Банката в съответствие със Съобщението относно преструктурирането Комисията ще вземе предвид всички мерки, посочени в таблица 11.
6.2.3. Съвместимост на мярката за помощ C със Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. и Съобщението относно рекапитализацията
6.2.3.1. Целесъобразност
(189)
По отношение на целесъобразността на мярката, т.е. на ангажимента на HFSF да рекапитализира Банката с 524 млн. евро, Комисията счита, че тази мярка е целесъобразна, тъй като е позволила гръцките дейности на трите кипърски банки да бъдат продадени на Банката.
(190)
Без тази мярка нито една гръцка банка, в т.ч. Банката, не би пожелала да придобие прехвърлените кипърски дейности в момент, когато нито една банка извън Гърция не е желаела да навлезе на пазара. Ако прехвърлените кипърски дейности не са били придобити, тези дейности и по-специално депозитите на гръцките клонове биха били застрашени. Следователно мярката е гарантирала запазването на финансовата стабилност в Гърция. На тази база Комисията счита, че мярката е целесъобразна като помощ за оздравяване.
6.2.3.2. Необходимост
(191)
В съответствие със Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., от гледна точка на своя размер и форма мярката за помощ трябва да е необходима за постигането на своята цел. Това предполага, че вливането на капитал например трябва да е в минималния необходим размер за постигането на въпросната цел.
(192)
В момент, когато за гръцките банки е било много трудно да намерят капитал, мярката е покрила капиталовите нужди, които биха произтекли от плащането на покупната цена за придобиване на прехвърлените кипърски дейности, така че придобиването да стане възможно.
(193)
Нещо повече, Комисията отбелязва със сигурност, че помощта е приела формата на вливане на капитал в рамките на рекапитализацията от пролетта на 2013 г., тъй като HFSF не е предоставил безвъзмездни средства на Банката, а е получил обикновени акции на същата стойност.
(194)
Ето защо мярката е необходима за постигането на целта за ограничаване на затрудненията в гръцката банкова система и в икономиката като цяло.
6.2.3.3. Пропорционалност
(195)
Дейностите, за които е отпусната помощта, са продадени, след като гръцките органи отправят покана за оферти. Освен това придобитите дейности са интегрирани бързо в Банката. Помощта не е позволила дейностите, за които е отпусната, да останат като отделни конкуренти на пазара.
(196)
Нещо повече, размерът на помощта е бил относително малък, тъй като възлиза на около 3 % от общите нетни кредити на прехвърлените кипърски дейности (или около 3 % от техните рисково претеглени активи) (94).
(197)
Ето защо Комисията счита, че тази мярка е замислена по начин, който да сведе до минимум ненужните нарушения на конкуренцията.
6.2.3.4. Заключение относно съвместимостта на мерките за помощ със Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. и Съобщението относно рекапитализацията
(198)
Въз основа на анализа в съображения (189)-(197) се налага заключението, че рекапитализацията на Банката от страна на HFSF в размер на 524 млн. евро е била целесъобразна, необходима за постигане на целта да се ограничат затрудненията в гръцката банкова система и в икономиката като цяло и е замислена по начин, който да сведе до минимум ненужните нарушения на конкуренцията, както и че тя съответства на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. и Съобщението относно рекапитализацията.
6.2.4. Съответствие на мярката за помощ със Съобщението относно преструктурирането
(199)
Както е обяснено в съображение 178, продажбата на прехвърлените кипърски дейности попада в обхвата на раздел „Жизнеспособност чрез продажба на банка“ от Съобщението относно преструктурирането. В съответствие с точка 17 от Съобщението относно преструктурирането при продажбата на банка в затруднение на друга финансова институция трябва да се спазват изискванията за жизнеспособност, собствен принос и ограничения на нарушенията на конкуренцията.
6.2.4.1. Жизнеспособност в дългосрочен план на прехвърлените кипърски дейности чрез продажба
(200)
В точка 17 от Съобщението относно преструктурирането е пояснено, че продажбата на банка в затруднение на друга финансова институция може да допринесе за възстановяването на жизнеспособността в дългосрочен план, ако купувачът е жизнеспособен и е в състояние да поеме трансфера на Банката в затруднение, и може да спомогне за възвръщането на доверието на пазара.
(201)
Банката е интегрирала успешно прехвърлените кипърски дейности. Както е посочено в раздел 7.6, според нейния план за преструктуриране Банката може да се счита за жизнеспособен субект. Следователно фактът, че прехвърлените кипърски дейности са били прехвърлени на Банката, дава възможност за възстановяването на тяхната жизнеспособност в дългосрочен план.
6.2.4.2. Собствен принос и споделяне на тежестта
(202)
По отношение на приноса на акционерите на трите кипърски банки за разходите по преструктурирането Комисията отбелязва, че трите кипърски банки не са продали прехвърлените кипърски дейности по счетоводна стойност, а по стойност, коригирана в съответствие с доклада на PIMCO. Освен това дори и след корекцията трите кипърски банки са прехвърлили повече активи, отколкото пасиви на Банката. Ето защо е постигнато достатъчно споделяне на тежестта от страна на акционерите, тъй като загубата от стойността на прехвърлените кипърски дейности е понесена от продавачите.
6.2.4.3. Мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията
(203)
По отношение на мерките за ограничаване на нарушенията на конкуренцията, в точка 30 от Съобщението относно преструктурирането е предвидено, че „[п]ри оценката си на нуждата от такива мерки Комисията взема за отправна точка размера, мащаба и обхвата на дейностите, които въпросната банка би имала след прилагане на надежден план за преструктуриране... Естеството и формата на тези мерки ще зависят от два критерия: първо, от размера на помощта и от условията и обстоятелствата, при които е предоставена, и второ, от характеристиките на пазара или пазарите, на които извършва дейност Банката бенефициер.“
(204)
Както е описано в съображение 196, размерът на помощта възлиза на около 3 % от рисково претеглените активи на прехвърлените кипърски дейности. Ето защо Комисията счита, че тази помощ е относително малка, предвид факта, че е позволила продажбата на прехвърлените кипърски дейности и, както е обяснено в съображение 190, е осигурила запазването на финансовата стабилност в Гърция.
(205)
След продажбата на прехвърлените кипърски дейности гръцките клонове са спрели да съществуват като самостоятелни конкуренти, тъй като са били цялостно интегрирани в Банката.
(206)
Заключението на Комисията е, че предвид относително малкия размер на помощта, отпусната на прехвърлените кипърски дейности, и на факта, че те няма да продължат да съществуват като самостоятелни конкуренти, не са налице ненужни нарушения на конкуренцията.
6.2.4.4. Заключение относно съответствието със Съобщението относно преструктурирането
(207)
Въз основа на анализа в съображения 199-206 се счита, че продажбата на прехвърлените кипърски дейности и интегрирането им в Банката гарантира тяхната жизнеспособност в дългосрочен план, така също че помощта е ограничена до необходимия минимум и че не е налице ненужно нарушаване на конкуренцията, в съответствие със Съобщението относно преструктурирането.
(208)
Следователно рекапитализацията на Банката от страна на HFSF в размер на 524 млн. евро следва да бъде обявена за съвместима с вътрешния пазар.
7. ОЦЕНКА НА ПОМОЩТА, ПРЕДОСТАВЕНА НА БАНКАТА
7.1. НАЛИЧИЕ И РАЗМЕР НА ПОМОЩТА
(209)
Комисията трябва да установи наличието на отпусната държавна помощ в полза на Банката по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
7.1.1. Наличие на помощ в мерките, предоставени по схемата за подпомагане на гръцките банки
7.1.1.1. Държавно подпомагане за осигуряване на ликвидност, предоставено по мерките за гаранции и за държавни облигационни заеми (мярка L1)
(210)
В своите решения за одобряване и удължаване на схемата за подпомагане на гръцките банки (95) Комисията вече е установила, че предоставеното по схемата подпомагане за осигуряване на ликвидност представлява помощ. През 2011 г. Банката е емитирала държавно гарантирани облигации на обща стойност 9,9 млрд. евро. Гърция също е отпуснала заем на Банката в размер на 1 289 млн. евро под формата на държавни облигации. В края на март 2014 г. размерът на неизкупени държавно гарантирани облигации и държавни облигации възлиза съответно на 9,9 млрд. евро и 1 024 млн. евро (96). Бъдещо подпомагане за осигуряване на ликвидност по линия на схемата за подпомагане на гръцките банки също би представлявало помощ.
7.1.1.2. Държавна рекапитализация, предоставена по мярката за рекапитализация (мярка A)
(211)
В решението си от 19 ноември 2008 г. относно схемата за подпомагане на гръцките банки Комисията вече е установила, че рекапитализациите, които ще се предоставят по включената в схемата за подпомагане на гръцките банки мярка за рекапитализация, представляват помощ. Банката е получила 750 млн. евро под формата на привилегировани акции, което представлява 2,1 % от рисково претеглените активи на Банката (97).
7.1.2. Наличие на помощ в гарантираната от държавата СПОЛ (мярка L2)
(212)
В точка 51 от Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. Комисията пояснява, че предоставянето на средства от централните банки за финансови институции не представлява помощ, ако са изпълнени четири кумулативни условия, свързани с платежоспособността на финансовата институция, обезпечеността на механизма, лихвения процент, начислен на финансовата институция, и липсата на насрещна гаранция от държавата. Тъй като предоставената на Банката гарантирана от държавата СПОЛ не съответства на тези четири кумулативни условия, по-специално тъй като е гарантирана от държавата и се отпуска успоредно с други мерки за подпомагане, не може да се направи изводът, че гарантираната от държавата СПОЛ не представлява държавна помощ.
(213)
Гарантираната от държавата СПОЛ отговаря на изискванията, определени в член 107, параграф 1 от Договора. Първо, тъй като тази мярка включва държавна гаранция в полза на Банката на Гърция, всяка евентуална загуба ще е за сметка на държавата. Следователно мярката включва държавни ресурси. СПОЛ дава възможност на банките да получат финансиране в момент, в който нямат достъп до пазара за финансиране на едро и до редовни операции за рефинансиране от Евросистемата. Следователно гарантираната от държавата СПОЛ предоставя предимство на Банката. Понеже СПОЛ е ограничена до банковия сектор, мярката е селективна. Поради това, че гарантираната от държавата СПОЛ дава възможност на Банката да продължи да осъществява своята дейност на пазара и да избегне неизпълнение и необходимостта да напусне пазара, тя нарушава конкуренцията. Тъй като Банката осъществява дейност в други държави членки и тъй като финансови институции от други държави членки осъществяват дейност или потенциално биха били заинтересовани от осъществяването на дейност в Гърция, предоставеното на Банката предимство засяга търговията между държавите членки.
(214)
Въз основа на посоченото по-горе Комисията счита, че гарантираната от държавата СПОЛ (мярка L2) представлява държавна помощ. Размерът на гарантираната от държавата СПОЛ се е променял с течение на времето. Към 31 декември 2012 г. нейният размер е бил около 31,4 млрд. евро. След рязък спад през 2013 г., към края на същата година тя възлиза едва на 750 млн. евро.
7.1.3. Наличие на помощ в мерките, предоставени чрез HFSF
7.1.3.1. Първа мостова рекапитализация (мярка B1)
(215)
В раздел 5.1 от решението за откриване по отношение на Piraeus Комисията вече е определила, че първата мостова рекапитализация представлява държавна помощ. Полученият капитал е бил в размер на 4,7 млрд. евро.
7.1.3.2. Втора мостова рекапитализация (мярка B2)
(216)
Мярка B2 е била осъществена с ресурси на HFSF, което, както е обяснено в съображение 65 от решението за откриване по отношение на Piraeus, включва държавни ресурси.
(217)
Що се отнася до наличието на предимство, мярка B2 е довела до увеличаване на капиталовото съотношение на Банката до равнище, което ѝ е дало възможност да продължи да функционира на пазара и да има достъп до финансиране от Евросистемата. Освен това възнаграждението за мярка B2 се е състояло от начислените лихви по дълговите ценни книжа на EFSF и допълнителна такса от 1 %. Тъй като посоченото възнаграждение очевидно е по-ниско от възнаграждението по сходни капиталови инструменти на пазара, Банката определено не би могла да набере този капитал при същите условия на пазара. Следователно мярка B2 е предоставила предимство с държавни ресурси на Банката. Тъй като мярката е била предоставена само на Банката, по своя характер тя е селективна.
(218)
Позицията на Банката е била засилена в резултат на мярка B2, тъй като са ѝ били предоставени необходимите финансови ресурси, за да продължи да изпълнява капиталовите изисквания, което е довело до нарушения на конкуренцията. Тъй като Банката осъществява дейност на банковите пазари в други държави членки и тъй като финансови институции от други държави членки осъществяват дейност или потенциално биха били заинтересовани от осъществяването на дейност в Гърция, мярка B2 засяга търговията между държавите членки.
(219)
Комисията счита, че мярка B2 представлява държавна помощ. Националните органи са изпратили уведомление за нея като за държавна помощ. Полученият капитал е бил в размер на 1 553 млн. евро.
7.1.3.3. Писмо за поемане на ангажимент (мярка B3)
(220)
С мярка B3 HFSF е поел ангажимент да предостави допълнителния капитал, необходим за завършването на рекапитализацията на Банката, до размера, изискван от Банката на Гърция в рамките на стрес теста от 2012 г. HFSF получава средствата си от държавата. Следователно с писмото се поема ангажимент за отпускането на държавни ресурси. Обстоятелствата, при които HFSF може да предоставя подпомагане на финансови институции, са точно определени и ограничени от закона. Съответно използването на тези държавни ресурси е присъщо на държавата. HFSF е поел ангажимент да предостави допълнителен капитал в размер до 1 082 млн. евро.
(221)
Писмото за поемане на ангажимент е предоставило предимство на Банката, тъй като чрез него вложителите са получили увереност, че Банката ще може да набере цялата сума на необходимия ѝ капитал, т.е. HFSF е щял да предостави капитала, ако Банката не успее да го набере на пазара. Този ангажимент е улеснил така също набирането на частен капитал на пазара, тъй като инвеститорите са се уверили, че ако Банката не може да намери част от капитала на пазара, HFSF ще го предостави. Никой частен инвеститор не би се съгласил да поеме ангажимент, преди да са известни условията на рекапитализацията, а към въпросния момент Банката не е имала достъп до капиталовите пазари. Предимството е селективно, тъй като не е предоставено на всички банки, извършващи дейност в Гърция.
(222)
Тъй като Банката осъществява дейност в други държави членки и тъй като финансови институции от други държави членки осъществяват дейност или потенциално биха били заинтересовани от осъществяването на дейност в Гърция, мярка В3 има вероятност да засегне също търговията между държавите членки и да наруши конкуренцията.
(223)
Следователно мярка B3 представлява помощ и гръцките органи са изпратили уведомление за нея като за държавна помощ.
7.1.3.4. Участие на HFSF в рекапитализацията от пролетта на 2013 г. за покриване на капиталовите нужди на стрес теста от 2013 г. (мярка В4)
(224)
Участието на HFSF в рекапитализацията от пролетта на 2013 г., която има за цел да бъдат покрити капиталовите нужди, набелязани по време на стрес теста от 2012 г. (мярка В4), се изразява в частичното преобразуване на първата и втората мостова рекапитализация (мерки В1 и В2) в постоянна рекапитализация в размер на 5 891 млн. евро под формата на обикновени акции. Тъй като мярка B4 представлява частично преобразуване на вече предоставена помощ, тя отново включва държавни ресурси, но не увеличава номиналния размер на помощта. За определена номинална стойност на помощта обаче тя увеличава предимството за Банката (а оттам и нарушенията на конкуренцията), тъй като представлява постоянна рекапитализация, а не временна рекапитализация, както в случая на мерки B1 и B2.
(225)
Комисията отбелязва, че такова подпомагане не е било предоставено на всички банки, осъществяващи дейност в Гърция. Що се отнася до нарушенията на конкуренцията и последиците за търговията, Комисията отбелязва например, че помощта е дала възможност на Банката да продължи да осъществява дейността си в други държави членки. Ликвидацията на Банката би довела до прекратяване на нейните дейности в чужбина чрез ликвидиране на въпросните дейности или тяхната продажба. Освен това някои банки от други държави членки са осъществявали дейност в Гърция. Следователно мярката нарушава конкуренцията и засяга търговията между държавите членки. Поради това Комисията счита, че мярка B4 представлява държавна помощ.
7.1.3.5. Заключение относно мерки B1, B2, B3 и B4
(226)
Мерки B1, B2, B3 и B4 представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора. Размерът на държавната помощ, включена в мерки B1, B2, B3 и B4, е 7 335 млн. евро. Както е посочено в точка 7.1.3.3, тъй като Банката е привлякла частен капитал в размер на 1 444 млн. евро при рекапитализацията от пролетта на 2013 г., само част от първата и втората мостова рекапитализация (мерки В1 и В2) е била преобразувана в постоянна рекапитализация (мярка В4). Допълнителният капитал в размер на 1 082 млн. евро (мярка В3), за който HFSF е поел ангажимент, не е бил необходим и поради тази причина не е изплатен. Следователно размерът на изплатената държавна подкрепа е бил равен само на сбора от първата и втората мостова рекапитализация, т.е. 6 253 млн. евро, и част от тази помощ е била върната в рамките на шест месеца при рекапитализацията от пролетта на 2013 г. (мярка В4), тъй като частното участие е превишило размера на сумата, за която е бил поет ангажимент.
(227)
В точка 31 от Съобщението относно преструктурирането е посочено, че освен абсолютния размер на помощта Комисията трябва да вземе предвид помощта „във връзка с рисково претеглените активи на Банката“. Мерки B1, B2 и B3 са били предоставени в рамките на период от една година - от месец април 2012 г. до месец май 2013 г. През този период рисково претеглените активи на Банката са нараснали значително след поредицата от придобивания. Следователно възниква въпросът кое ниво на рисково претеглените активи следва да се използва, и по-конкретно дали държавната помощ следва да бъде оценявана спрямо рисково претеглените активи, съществували към началото на периода или към края на периода. Целта на мерки B1, B2 и B3 е да бъде покрита капиталова нужда, която е била установена от Банката на Гърция през месец март 2012 г. (стрес теста от 2012 г.). С други думи, капиталовите нужди, към които са насочени тези мерки за държавна подкрепа, са съществували още през март 2012 г. Ето защо Комисията счита, че размерът на помощта, включена в мерки В1, В2 и В3, следва да бъде сравняван с рисково претеглените активи на Банката към 31 март 2012 г. Комисията напомня също така, че след месец март 2012 г. и до рекапитализацията от пролетта на 2013 г. Банката на Гърция не е взела предвид придобиванията, извършени от гръцките банки, за да коригира, било то в посока нагоре или надолу, техните капиталови нужди. Този фактор допълнително показва, че мерки B1, B2 и B3 са били мерки за помощ, свързани с периметъра на Банката във вида му към 31 март 2012 г.
(228)
Отпуснатата помощ на Банката възлиза на сбора от първата и втората мостова рекапитализация (мерки В1 и В2) и поетия ангажимент на HFSF (мярка В3), т.е. 7 335 млн. евро или 21,5 % от рисково претеглените активи на Банката към 31 март 2012 г.
(229)
Изплатената помощ на Банката възлиза на сбора от първата и втората мостова рекапитализация (мерки В1 и В2), а именно 6 253 млн. евро или 18,4 % от рисково претеглените активи на Банката към 31 март 2012 г.
(230)
Тъй като Банката е успяла да привлече частен капитал, размерът на сумата, влята окончателно от HFSF в Банката под формата на обикновени акции, е възлязъл на 5 891 млн. евро, което представлява 17,3 % от рисково претеглените активи на Банката към 31 март 2012 г.
7.1.4. Заключение относно наличието и общия размер на получената помощ от Банката
(231)
Мерки A, B1, B2, B3, B4, L1 and L2 представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора. Тези мерки са обобщени в таблица 11.
Таблица 11
Преглед на общия размер на помощта, получена от Банката
Реф.
Мярка
Вид на мярката
Размер на помощта
Помощ/Рисково претеглени активи
A
Привилегировани акции
Капиталова подкрепа
750 млн. евро
2,1 %
B1
B2
B3
Първа мостова рекапитализация
Втора мостова рекапитализация
Писмо за поемане на ангажимент
Капиталова подкрепа
4 700 млн. евро
1 553 млн. евро
1 082 млн. евро
13,8 %
4,5 %
3,2 %
Общ размер на капиталовата помощ, отпусната на Банката A + B1 + B2 + B3
8 085 млн. евро
23,7 %
Общ размер на капиталовата помощ, отпусната на Банката A + B1 + B2
7 003 млн. евро
21,6 %
B4
Рекапитализация
Капиталова подкрепа
5 891 млн. евро
17,3 %
Общ размер на капиталовата помощ, изплатена на Банката, минус помощта, върната в рамките на 6 месеца
6 641 млн. евро
19,4 %
Реф.
Мярка
Вид на мярката
Номинален размер на помощта
L1
Подпомагане за осигуряване на ликвидност
Гаранция
Облигационен заем
Гаранции: 9,9 млрд. евро
Облигационни заеми: 1,3 млрд. евро
L2
Гарантирана от държавата СПОЛ
Финансиране и гаранция
31,4 млрд. евро
Общ размер на помощта за осигуряване на ликвидност, предоставена на Банката
42,6 млрд. евро
7.2. ПРАВНО ОСНОВАНИЕ НА ОЦЕНКАТА НА СЪВМЕСТИМОСТТА
(232)
Както е посочено в съображение 183, правното основание за оценката на мерките за помощ следва да бъде член 107, параграф 3, буква б) от Договора (98).
(233)
По време на финансовата криза Комисията разработи критерии за съвместимост за различните видове мерки за помощ. Принципите за оценка на мерките за помощ бяха посочени за пръв път в Съобщението относно банковия сектор от 2008 г.
(234)
Насоки относно мерките за рекапитализация са дадени в Съобщението относно рекапитализацията и в Съобщението относно удължаването от 2011 г.
(235)
В Съобщението относно преструктурирането е определен възприетият от Комисията подход по отношение на оценката на планове за преструктуриране, по-специално необходимостта да се възвърне жизнеспособността, да се гарантира надлежното участие на получателя на помощта и да се ограничат нарушенията на конкуренцията.
(236)
Тази рамка беше допълнена от Съобщението относно банковия сектор от 2013 г., като се прилага за мерки за помощ, за които е изпратено уведомление или които са предоставени без предварително одобрение от Комисията след 31 юли 2013 г.
7.2.1. Правно основание на оценката на съвместимостта на подпомагането за осигуряване на ликвидност на Банката (мярка L1)
(237)
Подпомагането за осигуряване на ликвидност, което вече е било получено от Банката, е било одобрено окончателно чрез поредица от решения за разрешаване на мерките по схемата за подпомагане на гръцките банки и измененията и удълженията на тази схема (99). Всяка бъдещо подпомагане за осигуряване на ликвидност за Банката ще трябва да бъде предоставено по надлежно одобрена от Комисията схема. Комисията ще трябва да даде разрешение по отношение на условията на въпросното подпомагане преди предоставянето му и следователно не е необходимо тези условия да се оценяват по-нататък в настоящото решение.
7.2.2. Правно основание на оценката на съвместимостта на привилегированите акции (мярка A)
(238)
Предоставената през 2009 г. рекапитализация под формата на привилегировани акции (мярка A) е била осигурена по мярката за рекапитализация в рамките на схемата за подпомагане на гръцките банки, одобрена през 2008 г. по силата на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. Следователно не е необходимо да ѝ се прави нова оценка по Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. и тя трябва да бъде оценена единствено в съответствие със Съобщението относно преструктурирането.
7.2.3. Правно основание на оценката на съвместимостта на гарантираната от държавата СПОЛ (мярка L2)
(239)
Съвместимостта на гарантираната от държавата СПОЛ (мярка L2) първо следва да бъде оценена въз основа на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. и Съобщението относно удължаването от 2011 г. Всяка гарантирана от държавата СПОЛ, предоставена без предварително одобрение от Комисията след 31 юли 2013 г., попада в приложното поле на Съобщението относно банковия сектор от 2013 г.
7.2.4. Правно основание на оценката на съвместимостта на рекапитализациите от HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4)
(240)
Съвместимостта на рекапитализациите от HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4), по-специално по отношение на възнаграждението, първо следва да бъде оценена в съответствие със Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно удължаването от 2011 г. В решението за откриване по отношение на Piraeus Комисията изрази съмнения относно съвместимостта на мярка B1 със споменатите съобщения. Тъй като тези мерки са били осъществени преди 1 август 2013 г., те не попадат в приложното поле на Съобщението относно банковия сектор от 2013 г. Съвместимостта на рекапитализациите от HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4) следва да бъде оценена така също в съответствие със Съобщението относно преструктурирането.
7.3. СЪОТВЕТСТВИЕ НА МЯРКА L2 СЪС СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО БАНКОВИЯ СЕКТОР ОТ 2008 г., СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО РЕКАПИТАЛИЗАЦИЯТА И СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО УДЪЛЖАВАНЕТО ОТ 2011 г.
(241)
Помощта е съвместима с член 107, параграф 3, буква б) от Договора, ако отговаря на общите критерии за съвместимост: целесъобразност, необходимост и пропорционалност.
(242)
Тъй като гръцките банки не са имали достъп до пазарите на едро и са станали изцяло зависими от финансирането от централната банка, както е посочено в съображение (37), и тъй като Банката не е могла да заеме достатъчно средства посредством стандартни операции за рефинансиране, Банката е разчитала на гарантирана от държавата СПОЛ, за да получи достатъчна ликвидност, което да я предпази от неизпълнение. Комисията счита, че мярка L2 представлява целесъобразен механизъм за преодоляване на сериозните затруднения, които биха били причинени от неизпълнението на Банката.
(243)
Тъй като гарантираната от държавата СПОЛ води до относително високи разходи за финансиране за Банката, тя има достатъчен стимул да избягва да разчита на този източник на финансиране за развитието на своите дейности. Банката е трябвало да плаща лихва, по-висока с […] базисни пункта, отколкото по стандартните операции за рефинансиране от Евросистемата. Освен това Банката е трябвало да плати на държавата гаранционна такса в размер на […] базисни пункта. В резултат на това общите разходи за гарантираната от държавата СПОЛ за Банката са много по-високи от нормалните разходи за рефинансиране от ЕЦБ. По-специално, разликата между първите и вторите е по-голяма от гаранционната такса, която се изисква в съответствие със Съобщението относно удължаването от 2011 г. Това означава, че общото възнаграждение, което се изисква от държавата, може да се счита за достатъчно. Що се отнася до размера на гарантираната от държавата СПОЛ, той редовно се преразглежда от Банката на Гърция и от ЕЦБ въз основа на действителните нужди на Банката. Те следят отблизо използването на СПОЛ, за да гарантират ограничаването ѝ до необходимия минимум. Следователно мярка L2 не осигурява на Банката прекомерно голяма ликвидност, която би могла да се използва за финансиране на дейности, нарушаващи конкуренцията. Помощта по тази мярка е ограничена до минималния необходим размер.
(244)
Подобно наблюдение отблизо на използването на гарантираната от държавата СПОЛ и редовната проверка дали използването ѝ е ограничено до минимум гарантират също така, че ликвидността е пропорционална и не води до ненужно нарушаване на конкуренцията. Комисията отбелязва също, че Гърция е поела ангажимент Банката да изпълни план за преструктуриране, с който да се намали зависимостта ѝ от финансиране от централната банка, и да спазва ограниченията по отношение на дейността, анализирани в раздел 7.6. Тези фактори гарантират, че зависимостта от подпомагане за осигуряване на ликвидност ще приключи възможно най-скоро и че тази помощ е пропорционална.
(245)
Следователно мярка L2 съответства на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. и на Съобщението относно удължаването от 2011 г. Тъй като със Съобщението относно банковия сектор от 2013 г. не са въведени допълнителни изисквания по отношение на гаранциите, мярка L2 отговаря също така на Съобщението относно банковия сектор от 2013 г.
7.4. СЪОТВЕТСТВИЕ НА МЕРКИ B1, B2, B3 И B4 СЪС СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО БАНКОВИЯ СЕКТОР ОТ 2008 г., СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО РЕКАПИТАЛИЗАЦИЯТА, СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО УДЪЛЖАВАНЕТО ОТ 2011 г. И СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО БАНКОВИЯ СЕКТОР ОТ 2013 г.
(246)
Както е посочено в съображение 241 и в съответствие с точка 15 от Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., помощта е съвместима с член 107, параграф 3, буква б) от Договора, ако отговаря на общите критерии за съвместимост (100): целесъобразност, необходимост и пропорционалност.
(247)
В Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно удължаването от 2011 г. са определени допълнителни насоки относно равнището на изискваното възнаграждение за вливания на капитал от държавата.
7.4.1. Целесъобразност на мерките
(248)
Комисията счита, че рекапитализациите от HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4) са целесъобразни, защото позволяват на Банката да спази капиталовите изисквания. Без рекапитализациите от HFSF Банката нямаше да може да продължи да осъществява своите дейности и би загубила достъп до операциите за рефинансиране на ЕЦБ.
(249)
В това отношение в решението за откриване по отношение на Piraeus Комисията отбеляза, че Банката е една от най-големите банкови институции в Гърция както от гледна точка на отпускането на кредити, така и на приемането на депозити. В това си качество Банката е от системно значение за Гърция. Следователно неизпълнението на Банката би създало сериозни затруднения в гръцката икономика. Предвид преобладаващите по това време обстоятелства, финансовите институции в Гърция са имали затруднения в достъпа до финансиране. Липсата на финансиране е ограничила тяхната възможност да предоставят кредити на гръцката икономика. В този контекст затрудненията на икономиката биха били допълнително влошени от неизпълнението на Банката. Освен това, мерки B1, B2, B3 и B4 са били наложени в значителна степен поради програмата за PSI - едно крайно извънредно и непредвидимо обстоятелство - а не в резултат на погрешно управление или прекомерно поемане на рискове от Банката. Следователно мерките са насочени главно към справянето с последиците от програмата за PSI и допринасят за запазване на финансовата стабилност в Гърция.
(250)
В решението за откриване по отношение на Piraeus Комисията изрази съмнения относно това дали незабавно са били предприети всички възможни мерки, за да се избегне вероятността в бъдеще Банката отново да има нужда от помощ. Както е посочено в съображения 140 и 141 от настоящото решение, Гърция е поела ангажимент да осъществи редица действия, свързани с корпоративното управление и търговските дейности на Банката. Както е описано в съображения 115, 116 и 117, Банката е преструктурирала също дейността си в значителна степен, като е намалила много от разходите си. Следователно съмненията на Комисията бяха разсеяни.
(251)
В решението за откриване по отношение на Piraeus Комисията изрази съмнения също така дали са били предвидени достатъчни предпазни мерки, в случай че Банката попадне под контрола на държавата или в случай че частните акционери запазят контрола си, като същевременно по-голямата част от акциите са собственост на държавата. Описаните в съображения 140 и 141 от настоящото решение поети задължения гарантират, че кредитните дейности на Банката ще се осъществяват на търговска основа и ежедневната ѝ дейност ще бъде предпазена от държавна намеса. Договорената между HFSF и Банката рамка на взаимоотношенията също гарантира защита на интересите на държавата като основен акционер от прекомерно поемане на рискове от страна на ръководството на Банката.
(252)
Следователно мерки B1, B2, B3 и B4 гарантират запазването на финансовата стабилност в Гърция. Предприети са били важни действия, за да бъдат сведени до минимум бъдещите загуби и за да се гарантира, че дейностите на Банката няма да бъдат застрашени вследствие на неудачно управление. Въз основа на това Комисията определя, че мерки B1, B2, B3 и B4 са целесъобразни.
7.4.2. Необходимост - ограничаване на помощта до минимум
(253)
В съответствие със Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., от гледна точка на своя размер и форма мярката за помощ трябва да е необходима за постигането на своята цел. Това означава, че вливането на капитал трябва да бъде в минималния необходим размер за постигането на целта.
(254)
Размерът на капиталовата подкрепа е бил изчислен от Банката на Гърция в рамките на стрес теста от 2012 г., за да се гарантира, че съотношението на базовия капитал от първи ред на Банката ще остане над определено равнище през периода 2012-2014 г., което е отразено в таблица 3. Ето защо с мерки В1, В2, В3 и В4 на Банката не се осигурява прекомерно голям капитал. Както е обяснено в съображение 250, били са предприети действия за намаляване на риска Банката да има нужда от допълнителна помощ в бъдеще.
(255)
Що се отнася до възнаграждението за първата и втората мостова рекапитализация (мерки B1 и B2), Комисията напомня, че то е било предоставено съответно през месец май 2012 г. и през месец декември 2012 г. и е било осъществено чрез непарични вноски под формата на дългови ценни книжа на EFSF. От датата на изплащането на тези дългови ценни книжа на EFSF до датата на рекапитализацията от пролетта на 2013 г. HFSF е получил като възнаграждение начислената лихва по дълговите ценни книжа на EFSF плюс такса от 1 % (101). Както е подчертано в решението за откриване по отношение на Piraeus, това възнаграждение е по-ниско от диапазона 7 % - 9 %, посочен в Съобщението относно рекапитализацията. Периодът с ниско възнаграждение обаче е бил ограничен до една година за мярка B1 и пет месеца за мярка B2 (т.е. до преобразуването на мостовата рекапитализация в стандартна рекапитализация в обикновени акции, а именно мярка B4). Макар че първата и втората мостова рекапитализация не са довели до намаляване на дяловото участие на съществуващите акционери, рекапитализацията от пролетта на 2013 г., която се е изразявала в частично преобразуване на първата и втората мостова рекапитализация, сериозно е намалила дяловото участие на въпросните акционери, тъй като делът им в собствения капитал на Банката е спаднал до 2,3 %. Това е сложило край на необичайната ситуация, настъпила от датата на първата мостова рекапитализация. Следователно изразените в решението за откриване по отношение на Piraeus съмнения са разсеяни.
(256)
Второ, предвид необичайния източник на затрудненията на Банката, където загубите са следствие главно от опрощаване на дългове в полза на държавата (програмата за PSI и обратното изкупуване на дългове, което осигурява значително предимство за държавата, т.е намаляване на дълговете) и от последиците от продължителната рецесия на националната икономика, Комисията може да приеме подобно временно отклонение от стандартните изисквания за възнаграждение, определени в Съобщението относно рекапитализацията (102).
(257)
По отношение на мярка В3, тя е представлявала ангажимент за предоставянето на капитал в рамките на бъдещо увеличение на капитала. Този ангажимент, поет през декември 2012 г., е могъл да бъде изпълнен при действително капиталово вливане през май-юни 2013 г., едва пет месеца по-късно, когато Банката е увеличила капитала си. Тъй като Банката е привлякла частни инвеститори, не се е наложило HFSF да влее капитала, за който е бил поел ангажимент. Предвид краткия период, през който е съществувал ангажиментът за предоставяне на капитал, и поради причините, изложени в съображение 256, фактът, че за този ангажимент не е платено възнаграждение, е приемлив.
(258)
Що се отнася до мярка B4, в съответствие с точка 8 от Съобщението относно удължаването от 2011 г., вливанията на капитал следва да се впишат при достатъчна отстъпка от цената на акция (след корекция по отношение на „ефекта на разреждане“), за да се даде разумна гаранция за подходящо възнаграждение за държавата. Въпреки че в рамките на мярка В4 не е била предвидена значителна отстъпка от цената на акция, коригирана по отношение на ефекта на разреждане, всъщност не е било възможно да се постигне значителна отстъпка от теоретичната цена на минали права (103). Преди рекапитализацията от пролетта на 2013 г. пазарната капитализация на Банката е била едва няколко стотин милиона евро. При такива обстоятелства възниква въпросът дали съществуващите акционери е трябвало да бъдат напълно отстранени. Комисията отбелязва, че емисионната цена е била определена с 50 % отстъпка от средната пазарна цена през петдесетте дни, предшестващи определянето на емисионната цена. Комисията отбелязва също така, че е било налице значително намаляване на дяловото участие на старите акционери, тъй като след рекапитализацията от пролетта на 2013 г. те са притежавали едва 2,3 % дялово участие в Банката. Следователно, прилагането на допълнителна отстъпка от пазарната цена би оказало слабо въздействие върху възнаграждението на HFSF. С оглед на специфичната ситуация на гръцките банки, обяснена в съображение 256, и предвид факта, че необходимостта от помощ произтича в голяма степен от опрощаването на дългове в полза на държавата, Комисията счита, че емисионната цена на акциите, записани от държавата, е била достатъчно ниска.
(259)
HFSF също така е емитирал гаранции и е предоставил по една гаранция за всяка нова акция, записана от частен инвеститор, участвал в рекапитализацията от пролетта на 2013 г. HFSF епредоставил тези гаранции безвъзмездно. Както бе обяснено в съображение 106, във всяка гаранция е заложено правото на закупуване на 4,48 акции от HFSF през определени периоди от време по цени на упражняване. Цената на упражняване е равна на цената на записване от HFSF, увеличена с годишен и кумулативен марж (4 % за първата година, 5 % за втората година, 6 % за третата година, 7 % за четвъртата година и 8 % на годишна основа за останалите шест месеца). Таванът на полученото от HFSF възнаграждение за притежаваните от него акции де факто е бил на тези равнища. Това възнаграждение е по-ниско от диапазона 7 % - 9 %, посочен в Съобщението относно рекапитализацията. Тъй като обаче тези гаранции са били решаващ фактор за успеха на емисията на права и на емисията за частни инвестиции, направени от Банката в рамките на рекапитализацията от пролетта на 2013 г., Комисията счита, че тези гаранции са позволили на Банката да намали размера на помощта с 1 444 млн. евро. Действително, поради ниския коефициент на капиталова адекватност на Банката преди рекапитализацията и високата несигурност, която преобладава към този момент, наличните тогава симулации са показали, че без гаранциите частните инвеститори е нямало да постигнат достатъчна възвращаемост и е нямало да участват. Поради причините, обяснени в съображения 249 и 256, тъй като HFSF е щял да получи минимално положително възнаграждение при евентуално упражняване на гаранциите и понеже целта на МИФП е била да се привлекат някои частни инвеститори, за да бъде запазено частното управление в някои банки и да се избегнат ситуациите, в които целият банков сектор се контролира от HFSF, Комисията може да приеме това отклонение от стандартните изисквания за възнаграждение, определени в Съобщението относно рекапитализацията. Това приемане се основава и на факта, че в изменения през март 2014 г. закон за HFSF не е предвидена никаква корекция на гаранциите в случай на непреференциално увеличение на акционерния капитал и че в случай на емисия на права може да се коригира единствено цената на упражняване на гаранциите и корекцията е възможна единствено впоследствие и само до сумата на постъпленията, реализирани от продажбата на права на предпочтително изкупуване на HFSF. Нещо повече, ангажиментът, поет от Гърция, да потърси одобрението на Комисията, преди каквото и да било обратно изкупуване на гаранциите, емитирани от HFSF, ще позволи на Комисията да направи необходимото евентуалното бъдещо обратно изкупуване да не намали допълнително възнаграждението на HFSF и да увеличи възнаграждението на притежателите на гаранциите.
(260)
Колкото до факта, че акциите на HFSF са без право на глас, Комисията припомня, че необходимостта от помощ не произтича главно от поемането на прекомерни рискове. Освен това МИФП е имал за цел да бъде запазено частното управление в някои банки. Нещо повече, рамката на взаимоотношенията и автоматичното повторно въвеждане на правата на гласуване в случай на неизпълнение на плана за преструктуриране са предпазна мярка срещу бъдещо поемане на прекомерни рискове от страна на частните управители. Накрая, PSI и обратното изкупуване от декември 2012 г. са един вид възнаграждение за държавата, тъй като нейният дълг към Банката е намалял с няколко милиарда евро. Поради всички тези причини Комисията може да приеме, че HFSF получава акции без право на глас. Ето защо заключението на Комисията е, че мярка В4 е била необходима.
(261)
В заключение мерки B1, B2, B3 и B4 са необходими като помощ за оздравяване от гледна точка както на техния размер, така и на тяхната форма.
7.4.3. Пропорционалност - мерки за ограничаване на разпространението на отрицателните последици
(262)
Банката е получила държавна помощ в много голям размер. Поради това тази ситуация може да доведе до сериозни нарушения на конкуренцията. Гръцките органи обаче са поели задължение да осъществят редица мерки, целящи намаляването на разпространението на отрицателните последици. По-специално, поето е задължение да продължи осъществяването на дейностите на Банката на търговска база, както е обяснено в съображения 136 и 137. Гърция се е ангажирала също със забрана на придобиванията и с редица намаления на задълженията, както е описано в съображения 138, 139 и 143. Ограниченията на нарушенията на конкуренцията ще бъдат оценени допълнително в раздел 7.6.
(263)
В Банката е било назначено контролиращо доверено лице, което да следи за правилното изпълнение на поетите задължения във връзка с корпоративното управление и търговските дейности. С това ще се избегнат каквито и да било вредни промени в търговската практика на Банката и ще бъде намалено потенциалното разпространение на отрицателните последици.
(264)
Накрая, на 25 юни 2014 г. на Комисията беше представен нов всеобхватен план за преструктуриране. Този план за преструктуриране ще бъде оценен в раздел 7.6.
(265)
В заключение може да се посочи, че изразените в решението за откриване по отношение на Piraeus съмнения са разсеяни. Мерки B1, B2, B3 и B4 са пропорционални с оглед на точка 15 от Съобщението относно банковия сектор от 2008 г.
7.4.4. Заключение относно съответствието на рекапитализациите от HFSF със Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно удължаването от 2011 г.
(266)
Във връзка с посоченото по-горе заключението на Комисията е, че рекапитализациите от HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4) са целесъобразни, необходими и пропорционални предвид точка 15 от Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно удължаването от 2011 г.. Следователно мерки B1, B2, B3 и B4 съответстват на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно удължаването от 2011 г.
7.5. СЪОТВЕТСТВИЕ НА ПРИДОБИВАНИЯТА НА ПРЕХВЪРЛЕНИТЕ ДЕЙНОСТИ НА ATE, GENIKI, ПРЕХВЪРЛЕНИТЕ КИПЪРСКИ ДЕЙНОСТИ И MBG СЪС СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО ПРЕСТРУКТУРИРАНЕТО
(267)
В точка 23 от Съобщението относно преструктурирането е обяснено, че придобиванията на предприятия от подпомогнати банки не могат да бъдат финансирани чрез държавна помощ, освен ако това е от основно значение за възстановяването на жизнеспособността на предприятието. Освен това, в точки 40 и 41 от Съобщението относно преструктурирането се посочва, че банките не следва да използват държавна помощ за придобиване на конкурентни дружества, освен ако придобиването е част от процес на консолидация, необходим за възстановяване на финансовата стабилност или за осигуряване на ефективна конкуренция. В допълнение, придобиванията могат да застрашат или да усложнят възстановяването на жизнеспособността. Следователно Комисията трябва да прецени дали извършените от Банката придобивания могат да бъдат определени за съответстващи на Съобщението относно преструктурирането.
7.5.1. Съответствие на придобиването на прехвърлените дейности на ATE със Съобщението относно преструктурирането
7.5.1.1. Въздействие на придобиването на прехвърлените дейности на ATE върху жизнеспособността на Банката в дългосрочен план
(268)
Придобиването на прехвърлените дейности на ATE донесе на Банката голяма съвкупност от депозити и много по-малко количество нетни кредити (104). Следователно то допринесе за значителното намаляване на извънредно високото съотношение на кредитите към депозитите в Банката.
(269)
Освен това, придобиването даде възможност за значителни синергии, например по отношение на разходите - чрез намаляване на клоновете, на служителите и чрез интегриране на ИТ, по отношение на финансирането и по отношение на приходите.
(270)
Ето защо се счита, че придобиването е оказало много благотворно въздействие за възстановяването на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план.
7.5.1.2. Въздействие на придобиването на прехвърлените дейности на ATE върху размера на помощта, от която е имала нужда Банката
(271)
В съответствие с точка 23 от Съобщението относно преструктурирането помощта за преструктуриране не следва да се използва за придобиването на други дружества, а само за покриване на разходите по преструктурирането, които са необходими за възстановяването на жизнеспособността на Банката.
(272)
Заплатената от Банката сума за придобиването на прехвърлените дейности на АТЕ беше определена на 0,6 % от стойността на прехвърлените депозити и възлизаше приблизително на 95 млн. евро. Тази сума се равняваше на 0,02 % от общите активи на Банката към момента на придобиването. Следователно тази сума може да се счита за малка, но не за незначителна.
(273)
Придобиването на прехвърлените дейности на ATE подобри драстично силно затруднената позиция на ликвидност на Банката и я направи много по-жизненоспособна. Комисията припомня, че […]. Следователно може да се приеме, че придобиването с ниската заплатена за него цена е от съществено значение за възстановяването на дългосрочната жизнеспособност на Банката и попада в рамките на изключението по точка 23 от Съобщението относно преструктурирането.
7.5.1.3. Нарушаване на конкуренцията вследствие на придобиването на прехвърлените дейности на ATE
(274)
В съответствие с точки 39 и 40 от Съобщението относно преструктурирането държавната помощ не следва да бъде използвана в ущърб на неподпомогнати дружества, и по-специално за придобиването на конкурентни дружества. В точка 41 от Съобщението относно преструктурирането е посочено също, че придобиванията могат да бъдат разрешени, когато са част от процес на консолидация, необходим за възстановяване на финансовата стабилност или за осигуряване на ефективна конкуренция. При такива обстоятелства процесът на придобиване следва да бъде справедлив и придобиването да гарантира условия на ефективна конкуренция на съответния пазар.
(275)
ATE не беше счетена за жизнеспособна сама по себе си от Банката на Гърция при направения от последната преглед на жизнеспособността на всички гръцки банки в началото на 2012 г. Освен това, Банката на Гърция анализира различни алтернативи за ATE (например ликвидация) и стигна до заключението, че продажбата на прехвърлените дейности на ATE е най-благоприятният вариант, тъй като ще ограничи риска от изпълнението и ще намали до минимум разходите за Гърция. Следователно сделката може да се счита за част от процес на консолидация, необходим за възстановяване на финансовата стабилност, като описания в точка 41 от Съобщението относно преструктурирането.
(276)
Освен това, нито един участник в търга, който не получава подкрепа, не е представил оферта за придобиването на прехвърлените дейности на ATE.
(277)
Накрая, тъй като придобиването на прехвърлените дейности на ATE е било разрешено от Гръцкия орган за защита на конкуренцията (105), може да се приеме, че резултатът от процеса на продажба не застрашава ефективната конкуренция в Гърция.
(278)
Ето защо придобиването на прехвърлените дейности на ATE е в съответствие с раздел 4 от Съобщението относно преструктурирането.
7.5.1.4. Заключение относно придобиването на прехвърлените дейности на ATE
(279)
Заключението е, че с оглед на уникалната по рода си ситуация на гръцките банки и специфичните особености, свързани с придобиването на прехвърлените дейности на ATE, въпросното придобиване е в съответствие с изискванията, определени в Съобщението относно преструктурирането.
7.5.2. Съответствие на придобиването на Geniki със Съобщението относно преструктурирането
7.5.2.1. Въздействие на придобиването на Geniki върху жизнеспособността на Банката в дългосрочен план
(280)
От гледна точка на доходността на дейността, придобиването на Geniki ще подобри възвръщането на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план. Според анализа, представен от Банката към момента на това придобиване, сливането на две банки в рамките на един и същи географски пазар ще създаде синергии, например по отношение на спестяването на разходи чрез намаляване на служителите и затваряне на клонове. Банката ще придобие клиентите и вложителите на Geniki и следователно значително ще намали разходите за своята издръжка.
(281)
От гледна точка на позицията на ликвидност, както е посочено в съображение 65, Geniki е имала повече депозити, отколкото нетни кредити. Следователно придобиването е увеличило ликвидността на Банката и е спомогнало за намаляването на съотношението на кредитите към депозитите. Освен това, Geniki е била адекватно капитализирана, преди да бъде придобита от Банката. Ето защо, няма вероятност придобиването да генерира каквито и да било бъдещи капиталови нужди за Банката.
(282)
Поради това се счита, че придобиването е оказало положително въздействие за възстановяването на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план.
7.5.2.2. Въздействие на придобиването на Geniki върху размера на помощта, от която е имала нужда Банката
(283)
В съответствие с точка 23 от Съобщението относно преструктурирането помощта за преструктуриране не следва да се използва за придобиването на други дружества, а само за покриване на разходите по преструктурирането, които са необходими за възстановяването на жизнеспособността на Банката. В този случай, макар че придобиването е оказало положително въздействие върху жизнеспособността на банката, то не е от съществено значение за нейната жизнеспособност по смисъла на точка 23 от Съобщението относно преструктурирането.
(284)
Банката обаче е платила само 1 млн. евро за закупуването на Geniki, което се счита за много малка сума. Освен това, Geniki е била адекватно капитализирана и, като условие за сключване на сделката, Société Générale е вляла значителен капитал в Банката (106).
(285)
Комисията стига до заключение, че с оглед на особеностите на сделката (придобиване на много ниска цена на напълно капитализирана банка и вливане на капитал от страна на продавача в Банката) придобиването не генерира допълнителна капиталова нужда за Банката и поради това придобиването на Geniki по изключение не противоречи на принципа, че помощта следва да бъде ограничена до необходимия минимум.
7.5.2.3. Нарушаване на конкуренцията вследствие на придобиването на Geniki
(286)
Както е посочено в съображение 274, в съответствие с точки 39 и 40 от Съобщението относно преструктурирането, държавната помощ не следва да бъде използвана в ущърб на неподпомогнати дружества, и по-специално за придобиването на конкурентни дружества, освен при специфични обстоятелства.
(287)
Geniki не беше счетена за жизнеспособна сама по себе си от Банката на Гърция при направения от последната преглед на жизнеспособността на всички гръцки банки в началото на 2012 г. Geniki носеше големи загуби на Société Générale, която по тази причина поиска да я продаде или евентуално да я остави да фалира, в случай че не може да се осъществи продажба. Следователно сделката може да се счита за част от процес на консолидация, необходим за възстановяване на финансовата стабилност, като описания в точка 41 от Съобщението относно преструктурирането.
(288)
Освен това, нито един участник в търга, който не получава подкрепа, не е представил валидна оферта за придобиването на Geniki. Следователно Банката не е изместила никой участник в търга, който не получава подкрепа.
(289)
В допълнение, тъй като въпросното придобиване е било разрешено от Гръцкия орган за защита на конкуренцията (107), може да се приеме, че резултатът от процеса на продажба не застрашава ефективната конкуренция в Гърция.
(290)
Накрая, покупната цена е била много ниска. Следователно не може да се счита, че Банката е получила държавна помощ за финансиране на придобиването. С оглед на тези елементи може да се направи заключение, че придобиването на Geniki попада в рамките на изключението по точка 41 от Съобщението относно преструктурирането.
7.5.2.4. Заключение относно придобиването на Geniki
(291)
Заключението е, че с оглед на уникалната по рода си ситуация на гръцките банки и специфичните особености, свързани с придобиването на Geniki, въпросното придобиване е в съответствие с изискванията, определени в Съобщението относно преструктурирането.
7.5.3. Съответствие на придобиването на прехвърлените кипърски дейности със Съобщението относно преструктурирането
7.5.3.1. Въздействие на придобиването на прехвърлените кипърски дейности върху жизнеспособността на Банката в дългосрочен план
(292)
Придобиването на прехвърлените кипърски дейности повишава жизнеспособността на Банката в дългосрочен план.
(293)
Според анализа, представен от Банката към момента на придобиването, сделката ще доведе до значителни синергии, например по отношение на разходите, чрез спестявания по линия на административните процедури и служителите и значително подобрение на разходите за депозити. След придобиването Банката е интегрирала напълно гръцките дейности на трите кипърски банки, променила е търговското наименование на всички клонове на въпросните три банки и е осъществила добър напредък в оптимизирането на мрежата.
(294)
Провизиите по кредитните портфейли на гръцките дейности на трите кипърски банки бяха в голям размер. Действително Банката придоби тези кредити на цена, по-ниска от номиналната им стойност: покупната цена беше занижена, за да бъдат отразени бъдещите загуби, изчислени от PIMCO в рамките на стрес тест. По този начин рискът от загуби по кредити, надвишаващи вече заложените в ниската покупна цена, е ограничен.
(295)
Банката придоби и голяма съвкупност от депозити - почти толкова голяма, колкото придобитите нетни кредити. Следователно тя е укрепила позицията си на ликвидност.
(296)
Поради това придобиването е оказало положително въздействие за възстановяването на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план.
7.5.3.2. Въздействие на придобиването на прехвърлените кипърски дейности върху размера на помощта, от която е имала нужда Банката
(297)
В съответствие с точка 23 от Съобщението относно преструктурирането помощта за преструктуриране не следва да се използва за придобиването на други дружества, а само за покриване на разходите по преструктурирането, които са необходими за възстановяването на жизнеспособността на Банката.
(298)
Съгласно анализа в раздел 7.3 помощта е била необходима за покриването на капиталовите нужди на купувача на прехвърлените кипърски дейности, тъй като тяхното придобиване би допринесло за поддържането на финансовата стабилност в Гърция. Крайната изплатена от Банката цена за придобиването на прехвърлените кипърски дейности е била много по-ниска от балансовата стойност на придобития портфейл. Тя е била по-ниска дори от стойността на кредитите след коригирането на последната в посока надолу, за да бъдат отразени бъдещите загуби по кредитите, изчислени от PIMCO в рамките на стрес тест. Следователно цената на придобиването би могла да се приеме за отрицателна. Това заключение се подкрепя и от факта, че при придобиването на прехвърлените кипърски дейности Банката е добавила в баланса си голяма сума по перо „отрицателна репутация“, което е довело до увеличаване на капитала ѝ.
(299)
Обаче ако въпреки това се приеме, че Банката е платила положителна цена, Комисията отбелязва, че като предварително условие за осъществяване на придобиването HFSF е поела задължение към купувача да влее стойността, съответстваща на покупната цена, в капитала. HFSF е изпълнила това задължение в рамките на рекапитализацията от пролетта на 2013 г. Това вливане на капитал представлява помощ за прехвърлените кипърски дейности, а не за Банката, както е обяснено в раздел 6.2.1. Поради това придобиването не е създало нужда от допълнителна държавна помощ за Банката.
(300)
Заключението е, че предвид необичайните условия (ниска покупна цена и поето от HFSF задължение за вливане на покупната цена в капитала с цел увеличаването му) придобиването на прехвърлените кипърски дейности по изключение не противоречи на принципа, че помощта следва да е ограничена до необходимия минимум.
7.5.3.3. Нарушаване на конкуренцията вследствие на придобиването на прехвърлените кипърски дейности
(301)
Както е посочено в съображение 274, в съответствие с точки 39 и 40 от Съобщението относно преструктурирането, държавната помощ не следва да бъде използвана в ущърб на неподпомогнати дружества, и по-специално за придобиването на конкурентни дружества, освен при специфични обстоятелства.
(302)
Продажбата на гръцките дейности на кипърските банки е имала за цел да се запази стабилността на гръцката банкова система и да се гарантира, че кипърските банки ще могат да продадат тези дейности, преди те да загубят каквато и да било част от стойността си. Следователно сделката може да се счита за част от процес на консолидация, необходим за възстановяване на финансовата стабилност, като описания в точка 41 от Съобщението относно преструктурирането.
(303)
Освен това, нито един участник в търга, който не получава подкрепа, не е представил валидна оферта за придобиването на трите кипърски банки. Процесът на продажба е бил открит, прозрачен и недискриминационен.
(304)
Накрая, тъй като въпросното придобиване е било разрешено от Гръцкия орган за защита на конкуренцията (108), може да се приеме, че резултатът от процеса на продажба не застрашава ефективната конкуренция в Гърция.
(305)
С оглед на тези елементи може да се направи заключението, че придобиването на прехвърлените кипърски дейности попада в рамките на изключението по точка 41 от Съобщението относно преструктурирането.
7.5.3.4. Заключение относно придобиването на прехвърлените кипърски дейности
(306)
В заключение се счита, че с оглед на уникалната по рода си ситуация на гръцките банки и специфичните особености, свързани с придобиването на прехвърлените кипърски дейности, въпросното придобиване е съвместимо с изискванията, определени в Съобщението относно преструктурирането.
7.5.4. Съответствие на придобиването на MBG със Съобщението относно преструктурирането
7.5.4.1. Въздействие на придобиването на MBG върху жизнеспособността на Банката в дългосрочен план
(307)
Придобиването на напълно рекапитализираната MBG повишава жизнеспособността на Банката в дългосрочен план.
(308)
Според анализа, представен от Банката към момента на придобиването, сделката ще доведе до значителни синергии, например по отношение на разходите - чрез намаляване на клоновете, служителите и на разходите по депозитите, както и по отношение на приходите. Междувременно Банката напълно интегрира MBG.
(309)
Освен това, тъй като MBG е била адекватно капитализирана, преди да бъде придобита от Банката и тъй като Банката е заплатила покупна цена от 1 млн. евро, няма вероятност придобиването да генерира каквито и да било бъдещи капиталови нужди за Банката. Наред с това, купувачът е поел задължение, като част от сделката, да влее в Банката капитал на стойност 400 млн. евро. Това задължение е било изпълнено в рамките на рекапитализацията от пролетта на 2013 г., по време на която BCP е вляла в Банката 400 млн. евро.
(310)
В заключение се счита, че придобиването е оказало положително въздействие за възстановяването на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план и че покупната цена за MBG е била достатъчно ниска, за да не попречи на това помощта да бъде ограничена до необходимия минимум.
7.5.4.2. Въздействие на придобиването на MBG върху размера на помощта, от която е имала нужда Банката
(311)
В съответствие с точка 23 от Съобщението относно преструктурирането помощта за преструктуриране не следва да се използва за придобиването на други дружества, а само за покриване на разходите по преструктурирането, които са необходими за възстановяването на жизнеспособността на Банката. В този случай, макар че придобиването е оказало положително въздействие върху жизнеспособността на банката, то не е от съществено значение за нейната жизнеспособност по смисъла на точка 23 от Съобщението относно преструктурирането.
(312)
Банката обаче е платила само 1 млн. евро за закупуването на MBG, което се счита за много малка сума. Освен това, MBG е била адекватно капитализирана от BCP и, като условие за сключване на сделката, BCP е вляла в Банката капитал в размер на 400 млн. евро (109).
(313)
В заключение се счита, че с оглед на особеностите на сделката (придобиване на много ниска цена на напълно капитализирана банка и вливане на капитал от страна на продавача в Банката) придобиването на MBG не генерира допълнителни капиталови нужди за Банката и поради това то по изключение не противоречи на изискването, че помощта следва да бъде ограничена до минимум.
7.5.4.3. Нарушаване на конкуренцията вследствие на придобиването на MBG
(314)
Както е посочено в съображение 274, в съответствие с точки 39 и 40 от Съобщението относно преструктурирането, държавната помощ не следва да бъде използвана в ущърб на неподпомогнати дружества, и по-специално за придобиването на конкурентни дружества, освен при специфични обстоятелства.
(315)
MBG не беше счетена за жизнеспособна сама по себе си от Банката на Гърция при направения от последната преглед на жизнеспособността на всички гръцки банки в началото на 2012 г. MBG е носела големи загуби на BCP, която по тази причина е поискала да я продаде или евентуално да я остави да фалира, в случай че не може да се осъществи продажба. Продажбата на MBG е била освен това част от плана за преструктуриране на BCP (110). Следователно сделката може да се счита за част от процес на консолидация, необходим за възстановяване на финансовата стабилност, като описания в точка 41 от Съобщението относно преструктурирането.
(316)
Освен това, нито един участник в търга, който не получава подкрепа, не е представил валидна оферта за придобиването на MBG.
(317)
С оглед на тези елементи може да се заключи, че придобиването на MBG попада в рамките на изключението по точка 41 от Съобщението относно преструктурирането.
7.5.4.4. Заключение относно придобиването на MBG
(318)
В заключение се счита, че с оглед на уникалната по рода си ситуация на гръцките банки и специфичните особености, свързани с придобиването на MBG, въпросното придобиване е съвместимо с изискванията, определени в Съобщението относно преструктурирането.
7.6. СЪОТВЕТСТВИЕ НА МЕРКИТЕ A, B1, B2, B3 И B4 СЪС СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО ПРЕСТРУКТУРИРАНЕТО
7.6.1. Източници на затруднения и последици във връзка с оценката според Съобщението относно преструктурирането
(319)
Както е посочено в раздели 2.1.1 и 2.1.2, затрудненията, пред които е изправена Банката, са следствие главно от кризата с гръцкия държавен дълг и дълбоката рецесия в Гърция и Южна Европа. Що се отнася до първия фактор, гръцкото правителство е изгубило достъп до финансовите пазари и в крайна сметка е трябвало да договори споразумение със своите вътрешни и международни кредитори (програма за PSI), което е довело до процентното намаление на вземанията от държавата с 53,3 %. Освен това, 31,5 % от вземанията са били обменени за нови гръцки държавни облигации с по-ниски лихвени проценти и по-продължителен срок на падежа. Държавата е изкупила обратно тези нови гръцки държавни облигации от гръцките банки през декември 2012 г. на цена между 30,2 % и 40,1 % от тяхната номинална стойност, което е довело до реализирането на допълнителна загуба за гръцките банки. Освен въздействието върху нейната капиталова позиция, оказано от програмата за PSI и обратното изкупуване на дълга, Банката е претърпяла също така значителен отлив на депозити между 2010 г. и средата на 2012 г. поради риска, че Гърция може да излезе от еврозоната вследствие на неустойчивия си публичен дълг и икономическата рецесия.
(320)
Предоставената на Банката помощ, т.е. сумата по мерки B1, B2, B3 и B4 или 7 335 млн. евро, надвишава стойността на загубите, записани вследствие на програмата за PSI (5 911 млн. евро).
(321)
Голяма част от капиталовите нужди произтичат от стандартната експозиция на финансова институция по отношение на държавния риск на собствената ѝ държава. Този факт е отбелязан също в съображения 63 и 74 от решението за откриване по отношение на Piraeus. В резултат на това не е имало толкова голяма нужда Банката да разглежда въпроси, свързани с моралния риск, в своя план за преструктуриране, колкото при други подпомагани финансови институции, които са поемали прекомерно големи рискове. Тъй като мерките за помощ не са толкова нарушаващи, предприетите мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията следва съответно да бъдат смекчени по пропорционален начин. Тъй като програмата за PSI и обратното изкупуване на дълга представляват опрощаване на дългове в полза на държавата, възнаграждението на държавата за рекапитализирането на банките може да е по-ниско. Комисията отбелязва обаче, че експозицията на Банката по отношение на гръцкия държавен риск е била по-голяма, отколкото тази на другите големи гръцки банки (111). В резултат на това не всички загуби, свързани с гръцки държавни облигации, могат да бъдат отдадени на стандартната експозиция на финансова институция по отношение на държавния риск на собствената ѝ държава.
(322)
Вторият източник на загуби за Банката са загубите по нейните кредити за гръцките домакинства и фирми. Комисията счита, че тези загуби се дължат главно на изключително сериозното и продължително свиване на БВП, в резултат на рецесията, с приблизително 25 % за период от пет години, а не на практики на Банката, свързани с рисково кредитиране. В резултат на това предоставената помощ за покриването на тези загуби не създава морален риск, какъвто е случаят, когато помощта предпазва дадена Банката от последиците от нейните рискови практики в миналото. Следователно помощта предизвиква по-малки нарушения (112).
(323)
Част от капиталовите нужди и загубите по кредити на Банката обаче са реализирани от някои международни дъщерни предприятия. Проведените през 2012 г. стрес тестове с цел определяне на капиталовите нужди на Банката са показали, че прогнозите за загуби по чуждестранните кредити са в размер на 1 314 млн. евро според базовия сценарий и 1 624 млн. евро според неблагоприятния сценарий. Няколко от тези чуждестранни предприятия са били на загуба през последните години. Загубите от международните дейности са били на стойност 244 млн. евро преди данъците през 2012 г. (113). Чуждестранните активи също допринесоха за намаляването на ликвидността.
(324)
Следователно може да се направи заключението, че значителна част от загубите и нуждата от помощ попадат в обхвата на точка 14 от Съобщението относно удължаването от 2011 г., което дава възможност на Комисията да смекчи своите изисквания. По същия начин, част от нуждата от помощ произтича от изключително дълбоката рецесия в Гърция, а не от рисково кредитиране. Тази помощ не създава морален риск и следователно не води до толкова големи нарушения.
(325)
Накрая, част от нуждата от помощ идва от поемането на рискове от самата Банка, по-специално свързани с притежаването в голям размер на държавен дълг и с чуждестранните ѝ дъщерни предприятия.
7.6.2. Жизнеспособност
(326)
Планът за преструктуриране трябва да гарантира, че финансовата институция може да възстанови своята жизнеспособност в дългосрочен план до края на периода на преструктуриране (раздел 2 от Съобщението относно преструктурирането). В разглеждания случай периодът на преструктуриране е определен като периода между датата на приемане на настоящото решение и 31 декември 2018 г.
(327)
В съответствие с точки 9, 10 и 11 от Съобщението относно преструктурирането гръцките органи са представили цялостен и подробен план за преструктуриране, който дава пълна информация за бизнес модела на Банката. В плана са посочени също така причините за затрудненията, с които се е сблъскала Банката, както и предприетите мерки за справяне с всички срещнати от нея проблеми, свързани с жизнеспособността. По-специално в плана за преструктуриране е описана избраната стратегия за запазване на оперативната ефективност на Банката и за справяне с високото равнище на необслужваните кредити, уязвимите ѝ позиции на ликвидност и капиталови позиции, както и чуждестранните ѝ предприятия, които през последните години са разчитали на дружеството майка за финансирането и капитала си.
7.6.2.1. Гръцки банкови дейности
(328)
Що се отнася до ликвидността (114) и зависимостта на Банката от финансиране от Евросистемата, в плана за преструктуриране е предвиден ограничен растеж на счетоводния баланс в Гърция, докато базата на депозитите отново следва да започне да се разраства. Зависимостта от гарантираната от държавата СПОЛ, която вече е намаляла, ще продължи да се понижава, което също ще помогне на Банката да намали разходите си за финансиране.
(329)
С посоченото в съображение 137 поето задължение, свързано със съотношението на кредитите към депозитите, се гарантира, че структурата на счетоводния баланс на Банката ще бъде устойчива към края на периода на преструктуриране. Продажбата на ценни книжа и други странични дейности ще укрепи също позицията на ликвидност на Банката. Поради все още затруднената позиция на ликвидност на Банката Комисията може да приеме искането на гръцките органи да им бъде разрешено да предоставят средства за осигуряване на ликвидност на Банката по мерките за гаранции и за държавни облигационни заеми в рамките на схемата за подпомагане на гръцките банки и гарантираната от държавата СПОЛ.
(330)
С оглед намаляване на разходите за финансиране Гърция също така е поела задължение Банката да продължи да намалява лихвените проценти, които плаща по депозити в Гърция, както е описано в съображение 137 Осъществяването на подобно намаляване на разходите по депозити ще изиграе ключова роля за подобряване на доходността на Банката преди включването на провизии.
(331)
От началото на кризата Банката е реализирала големи придобивания, които драстично увеличиха нейния размер и база на депозити. Банката успешно интегрира придобитите предприятия в изключително кратък срок. Понастоящем Банката се опитва да осъществи всички възможни синергии в резултат на тези придобивания. Тя започна да рационализира своята търговска мрежа в Гърция посредством намаляване на броя на клоновете и на служителите (115). До 2017 г. общите разходи на Банката в Гърция ще са намалели с още […]% спрямо 2013 г. За да постигне тази цел, Гърция е поела задължение Банката да намали клоновете и служителите си в Гърция съответно на […] и […] към 31 декември 2017 г., при максималната сума на разходите в Гърция от […] млрд. евро. Очакваното съотношение на разходите към приходите ще бъде под […] % в края на периода на преструктуриране. Комисията счита, че с плана за преструктуриране се запазва ефективността на Бнката в новата пазарна среда.
(332)
Една от най-важните области е управлението на необслужваните кредити, тъй като те са били в размер на 36 % от портфейла на Банката към 31 декември 2013 г. (116). Банката планира да засили кредитната си политика (ограничения, покритие на обезпечението) и да се съсредоточи върху основната дейност, за да ограничи до минимум загубите си. Гърция е поела също задължение Банката да изпълни високите стандарти по отношение на кредитната си политика, за да овладее рисковете и да увеличи до максимум стойността за Банката на всеки етап от кредитния процес, включително преструктурирането на кредитите, както е описано в съображение 141.
7.6.2.2. Корпоративно управление
(333)
Друг аспект, който заслужава внимание, е управлението на Банката, предвид това, че HFSF притежава по-голямата част от акциите на Банката след рекапитализацията от пролетта на 2013 г., но има ограничени права на гласуване. Освен това, някои от частните инвеститори, които контролират Банката, притежават и гаранции и следователно ще получат максимална полза, в случай че цените на акциите се покачат през периода на преструктуриране. Тъй като тази ситуация може да създаде морален риск, през 2013 г. Банката и HFSF договориха специална рамка за отношенията си. С това споразумение се защитава ежедневната дейност на Банката от всякаква намеса от страна на основните ѝ акционери, като в същото време се гарантира, че HFSF ще може да следи изпълнението на плана за преструктуриране и да възпира поемането на прекомерни рискове от страна на ръководството на Банката посредством подходящи процедури за консултиране. Банката е поела и задължение да следи отблизо експозицията си по отношение на свързани кредитополучатели. Комисията отбелязва с одобрение факта, че HFSF автоматично възстановява своите права на гласуване, ако Банката не изпълни плана си за преструктуриране.
7.6.2.3. Международни дейности
(334)
В миналото някои от международните дейности на Банката са довели до постепенното намаляване на нейния капитал и ликвидност, както е обяснено в съображение 323.
(335)
Според плана за преструктуриране се очаква Банката да продължи пренасочването си към своя вътрешен пазар. Банката вече е продала дъщерното си предприятие в САЩ. Тя е започнала също да рационализира другите дъщерни предприятия, да укрепва процеса на гарантиране на кредити и да намалява недостига от финансиране на дъщерните си предприятия. Тя планира по-нататъшна рационализация на мрежата си в запазените дъщерни предприятия, както е описано в съображение 130.
(336)
Следователно общата сума на чуждестранните активи ще намалее в бъдеще. Към края на периода на преструктуриране те ще са в размер на […] част от общия счетоводен баланс на Банката.
(337)
Следователно Комисията е убедена, че Банката ще успее в достатъчна степен да преструктурира и намали размера на тези чуждестранни предприятия, за да се избегне излагането ѝ в бъдеще на допълнителни капиталови нужди и недостиг на ликвидност. Описаното в съображение 138 задължение Банката да се въздържа от вливането на капитал в големи размери в международните си дъщерни предприятия допринася също за това да се гарантира, че чуждестранните дъщерни предприятия няма да представляват заплаха за капиталовата позиция или позицията на ликвидност на Банката.
7.6.2.4. Заключение относно жизнеспособността
(338)
Описаният в раздел 2.4 базов сценарий показва, че към края на периода на преструктуриране Банката ще може да реализира възвръщаемост, даваща ѝ възможност да покрива всички свои разходи и да осигури подходяща възвръщаемост на собствения капитал, като се вземе предвид нейният рисков профил. Същевременно капиталовата позиция на Банката се очаква да остане на задоволително ниво.
(339)
Накрая, Комисията отбелязва неблагоприятния сценарий, описан в представения от гръцките органи план за преструктуриране на Банката. Неблагоприятният сценарий е базиран на набор от допускания, които са били съгласувани с HFSF. При него е отчетена по-продължителна и по-дълбока рецесия, както и по-голяма дефлация на цените на недвижимите имоти. Планът за преструктуриране показва, че Банката може да устои на разумно напрежение, тъй като - дори при неблагоприятния сценарий - тя ще продължи да реализира печалба и ще остане добре капитализирана към края на периода на преструктуриране.
(340)
Размерът на допълнителния капитал, който беше набран през 2014 г., а именно 1 750 млн. евро, е достатъчен за справяне при базовия сценарий със стрес теста от 2013 г. през периода на преструктуриране и за изплащане на привилегированите акции, което Банката направи през май 2014 г. (117) […] Комисията напомня, че в оценката на капиталовите нужди при базовия сценарий Банката на Гърция вече е направила някои корекции, които са довели до увеличаване на прогнозните капиталови нужди в сравнение с изчислените от Банката капиталови нужди в собствения ѝ базов сценарий. Поради това Комисията счита, че изчислените от Банката на Гърция базови капиталови нужди съответстват на определена степен на напрежение. За да направи заключението, че Банката е жизнеспособна, Комисията не изисква Банката предварително да разполага с достатъчно капитал, за да покрие капиталовите нужди при неблагоприятния сценарий, които са изчислени от Банката на Гърция, тъй като така изчислените нужди съответстват на високо равнище на напрежение и тъй като набраният през март 2014 г. капитал показва, че Банката е възвърнала достъпа си до капиталовите пазари.
(341)
Друг положителен факт е, че Банката няма да извършва допълнителни инвестиции в неинвестиционни ценни книжа, което спомага за запазването на нейната капиталова позиция и позиция на ликвидност.
(342)
Поради това заключението е, че комбинацията от вече извършеното преструктуриране и предложеното допълнително преструктуриране е достатъчна за възстановяването на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план.
7.6.3. Собствен принос и споделяне на тежестта
(343)
Както е посочено в раздел 3 от Съобщението относно преструктурирането, банките и техните акционери трябва да участват в преструктурирането във възможно най-голяма степен, за да се гарантира, че помощта е ограничена до необходимия минимум. Следователно банките следва да използват свои собствени ресурси за финансиране на преструктурирането, например чрез продажбата на активи, докато акционерите трябва по възможност да поемат загубите на банката.
7.6.3.1. Собствен принос на Банката: продажби и съкращаване на разходите
(344)
Банката вече е продала някои малки чуждестранни предприятия (в САЩ) и е намалила задлъжнялостта по част от портфейла си, за да укрепи капиталовата си адекватност и позицията си на ликвидност. В плана за преструктуриране се предвижда намаляване на задлъжнялостта по отношение на чуждестранните ѝ дейности, както е описано в съображения 125-129. Като се има предвид вече извършеното намаляване на задлъжнялостта и предприетите продажби и след приключването на задълженията, свързани с намаляването на задлъжнялостта и продажбата на чуждестранните предприятия, Банката в значителна степен ще е намалила своето географско присъствие в […]. Намаляването на международните активи на Банката също ще намали значително условния риск от необходимост от помощ в бъдеще. Следователно то допринася за намаляването на размера на помощта до минимум.
(345)
С цел да ограничи капиталовите си нужди Банката няма да използва капитал за подпомагане или за разширяване на чуждестранните си дъщерни предприятия, както е описано в съображение 138. Също така, Гърция е поела задължения да гарантира, че Банката няма да осъществява скъпоструващи придобивания.
(346)
Банката се е ангажирала също така с мащабна програма за намаляване на разходите, както е посочено в раздел 2.4.2. Разходите ѝ ще се понижават допълнително до 2017 г. […] В момента служителите ѝ се намаляват и заплатите се понижават. Гърция е поела задължение и да ограничи възнаграждението на управителите на Банката […].
7.6.3.2. Споделяне на тежестта от старите акционери и нов капитал, набран на пазара
(347)
Участието на старите акционери на Банката намаля с извършеното през 2009 г. емитиране на права (118) и след това с рекапитализацията на HFSF (мярка B4) и набирането на частен капитал през 2013 г. и март 2014 г. Например притежаваният от акционерите на Банката дял, който по онова време включваше и инвеститорите, които са влели средства през 2009 г., намаля от 100 % преди рекапитализацията от пролетта на 2013 г. на едва 2,3 % след тази рекапитализация. Освен това, Банката не е плащала никакви дивиденти в парични средства от 2008 г. насам. Освен споделянето на тежестта от старите акционери, от началото на кризата през 2008 г. Банката набра значително количество частен капитал, а именно 807 млн. евро през 2009 г., 1 444 млн. евро през 2013 г. и 1 750 млн. евро през 2014 г.
7.6.3.3. Споделяне на тежестта от притежателите на подчинен дълг
(348)
Притежателите на хибриден и на подчинен дълг на Банката са допринесли за разходите за преструктурирането ѝ. Банката е извършила няколко операции за управление на пасивите, за да генерира капитал, както е описано в съображение 134.
(349)
Все още неизплатените инструменти са обект на забраната за изплащане на купони, посочена в съображение 143. Следователно Комисията счита, че е осигурено адекватно споделяне на тежестта от страна на притежателите на хибриден и на подчинен дълг на Банката и че са изпълнени изискванията на Съобщението относно преструктурирането в това отношение.
7.6.3.4. Заключение относно собствения принос и споделянето на тежестта
(350)
В сравнение с получената обща рекапитализация от държавата, собственият принос и споделянето на тежестта, особено под формата на продажба на активи и намаляване на кредитния портфейл, са много по-ниски от нивата, които Комисията обикновено би приела за достатъчни. Намаляването засяга само чуждестранни дейности, които представляват ограничена част от дейността на Банката (119), а в рамките на преструктурирането не се предвижда никакво намаляване на размера на кредитните и депозитните портфейли в Гърция, които вместо това са се увеличили драстично през последната година в резултат на придобиванията. Комисията обаче взема под внимание разгледаните в раздел 7.6.1 елементи, и по-конкретно фактите, че получената помощ частично отговаря на условията за освобождаване, изложени в точка 14 от Съобщението относно удължаването от 2011 г., според които Комисията може да приеме по-ниски нива на собствен принос и споделяне на тежестта. Комисията също отбелязва като положителен факта, че Банката е набрала 1 444 млн. евро на пазара през май 2013 г. и 1 750 млн. евро през март 2014 г., […]. Освен това, капиталът през март 2014 г. е бил набран при цена на акция, равна на цената на акция, при която HFSF е записала акции в рамките на рекапитализацията от пролетта на 2013 г. (мярка B4). Следователно високата емисионна цена е ограничила ефекта на разреждане за HFSF. Банката също така е изплатила привилегированите акции (мярка A). Предвид всички тези елементи може да се счита, че планът за преструктуриране предвижда достатъчно мерки по отношение на собствения принос и споделянето на тежестта, за да се ограничи помощта до необходимия минимум.
7.6.4. Мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията
(351)
В Съобщението относно преструктурирането се изисква планът за преструктуриране да предлага мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията и за гарантиране на конкурентоспособността на банковия сектор. Освен това, тези мерки следва да отстраняват също така моралния риск и да гарантират, че държавната помощ не се използва за финансиране на антиконкурентни практики.
(352)
В точка 31 от Съобщението относно преструктурирането е посочено, че при оценяването на размера на помощта и произтичащите нарушения на конкуренцията Комисията трябва да вземе предвид както абсолютния, така и относителния размер на получената държавна помощ, както и степента на споделянето на тежестта и позицията на финансовата институция на пазара след преструктурирането. В това отношение Комисията напомня, че Банката е получила капиталова подкрепа от държавата в размер на 23,7 % от нейните рисково претеглени активи (120). Наред с това през 2010 г. Банката е получила гаранции за осигуряване на ликвидност в размер на 9,9 млрд. евро и държавни облигационни заеми в размер на 1,3 млрд. евро, които заедно представляват почти 25 % от счетоводния баланс на Банката. Освен това, Банката е получила гарантирана от държавата СПОЛ. Поради това, с оглед на големия размер на помощта, са необходими мерки за ограничаване на евентуалните нарушения на конкуренцията. Освен това, пазарният дял на Банката в Гърция е голям. Придобиването на прехвърлените дейности на ATE, Geniki, MBG и прехвърлените кипърски дейности увеличи пазарните дялове на Банката. След тези придобивания пазарният дял на Банката от депозитите в Гърция достигна до 29 % в края на 2013 г., докато пазарните ѝ дялове от жилищните ипотеки, потребителските кредити и корпоративните кредити бяха съответно 25 %, 22 % и 35 % (в сравнение със съответно 10 %, 8 %, 8 % и 14 % през 2011 г.) (121).
(353)
Комисията припомня, че затрудненията на Банката се дължат до голяма степен на външни сътресения като кризата с гръцкия държавен дълг и продължителната рецесия, които причиниха срив в гръцката икономика от 2008 г. насам, както вече беше отбелязано в съображение 74 от решението за откриване по отношение на Piraeus. Следователно е намалена необходимостта от разглеждане на въпроси, свързани с моралния риск. Както е посочено в раздел 7.6.1 от настоящото решение, предвид тези фактори нарушенията на конкуренцията вследствие на мерките за помощ не са толкова големи, което важи и за необходимостта от мерки за ограничаването на такива нарушения. Поради тези причини Комисията по изключение може да приеме, въпреки големия размер на помощта и големите пазарни дялове, че в плана за преструктуриране не е предвидено намаляване на размера на счетоводния баланс и кредитите в Гърция. Би било проблематично обаче, ако най-подпомаганата от четирите големи гръцки банки, която също се разрасна най-много в резултат на придобивания през последните години, продължи да расте в периода на преструктуриране с по-бързи от пазарните темпове и евентуално измести по-малко подпомаганите банки. Поради това Комисията приветства ангажимента Банката да не се разраства с по-бързи от пазарните темпове.
(354)
Комисията обаче отбелязва, че рекапитализациите от държавата са дали възможност на Банката да продължи да осъществява банковите си дейности на чуждестранни пазари.
(355)
Комисията посочва, че в допълнение към вече извършеното намаляване на задлъжнялостта и преструктуриране, Банката ще продължи преструктурирането и ще намали още повече своите чуждестранни активи до 30 юни 2018 г. (122). Освен това, Банката е поела задължение да не използва помощта за финансиране на разрастването на тези дейности. Следователно помощта няма да се използва за нарушаване на конкуренцията на тези чуждестранни пазари.
(356)
Гърция е поела също така задължение Банката да не осъществява скъпоструващи придобивания, като следи тя да не използва получената държавна помощ, за да придобива нови предприятия. Тази забрана допринася за това да се гарантира, че помощта ще се използва единствено за подпомагане на възстановяването на жизнеспособността на банковите дейности в Гърция, а не например за разрастване на чуждестранните пазари.
(357)
Задължението за намаляване на неустойчиво високите нива на лихвата, плащана по гръцките депозити, също гарантира, че помощта няма да се използва за финансиране на неустойчиви стратегии за привличане на депозити, които нарушават конкуренцията на гръцкия пазар. Аналогично, задължението за въвеждане на строги насоки по отношение на ценообразуването на нови кредити, базирано на надлежна оценка на кредитния риск, ще възпрепятства Банката да нарушава конкуренцията на гръцкия пазар чрез нецелесъобразни стратегии за ценообразуване на потребителските кредити.
(358)
Като се има предвид специфичната ситуация, описана в раздел 7.6.1, и предвидените в плана за преструктуриране мерки, Комисията счита, че са налице достатъчни предпазни мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията.
7.6.5. Мониторинг
(359)
В съответствие с раздел 5 от Съобщението относно преструктурирането са необходими редовни доклади, за да може Комисията да следи за надлежното изпълнение на плана за преструктуриране. Както е посочено в поетите от Гърция задължения (123), гръцките органи ще гарантират, че до края на периода на преструктуриране, а именно 31 декември 2018 г., контролиращото доверено лице, което е назначено от Банката с одобрението на Комисията, ще следи за спазването на поетите от гръцките органи задължения във връзка с преструктурирането на дейностите в Гърция и в чужбина и във връзка с корпоративното управление и търговските дейности. Следователно Комисията счита, че е осигурен надлежен мониторинг на изпълнението на плана за преструктуриране.
7.6.6. Заключение относно съответствието на мерките A, B1, B2, B3 и B4 със Съобщението относно преструктурирането
(360)
Комисията счита, че планът за преструктуриране, разглеждан заедно с поетите задължения в приложението към настоящото решение, гарантира възстановяването на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план, достатъчен е от гледна точка на споделяне на тежестта и собствен принос, целесъобразен е, за да бъдат компенсирани последиците от нарушенията на конкуренцията вследствие на разглежданите в настоящото решение мерки за помощ, и е пропорционален. Планът за преструктуриране и поетите задължения, представени на Комисията, изпълняват критериите на Съобщението относно преструктурирането.
8. ЗАКЛЮЧЕНИЕ
(361)
Комисията изразява съжаление, че гръцките органи неправомерно са привели в действие мерки за помощ B2, B3 и B4 в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора, тъй като въпросните мерки са били осъществени преди изпращането на официално уведомление. При все това може да се приеме, че тези мерки, както и другите анализирани в настоящото решение мерки, са съвместими с вътрешния пазар,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
1. Следните мерки, които са осъществени от гръцките органи, представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора:
а)
спешна помощ за осигуряване на ликвидност, предоставена на Piraeus Bank S.A. от Банката на Гърция и гарантирана от Гърция (мярка L2);
б)
втора мостова рекапитализация в размер на 1 553 млн. евро, предоставена от гръцкия фонд за финансова стабилност („HFSF“) на Piraeus Bank S.A. през месец декември 2012 г. (мярка B2);
в)
писмо за поемане на ангажимент в размер на 1 082 млн. евро, предоставено от HFSF на Piraeus Bank S.A. на 20 декември 2012 г. (мярка B3);
г)
рекапитализация в размер на 5 891 млн. евро, предоставена от HFSF на Piraeus Bank S.A. през пролетта на 2013 г. (мярка B4); и
д)
рекапитализация в размер на 524 млн. евро, предоставена от HFSF на Piraeus Bank S.A. през пролетта на 2013 г. (мярка C).
2. Като се има предвид планът за преструктуриране на Piraeus Bank Group, която включва Piraeus Bank S.A. и всички нейни дъщерни предприятия и клонове, представен на 25 юни 2014 г., и поетите на тази дата задължения от страна на Гърция, следната държавна помощ е съвместима с вътрешния пазар:
а)
вливане на капитал в размер на 750 млн. евро, предоставен от Гърция на Piraeus Bank S.A. през месец май 2009 г. и месец декември 2011 г. по схемата за рекапитализация (мярка A);
б)
спешна помощ за осигуряване на ликвидност, предоставена на Piraeus Bank S.A. от Банката на Гърция и гарантирана от Гърция след месец юли 2011 г., в размер на 30,4 млрд. евро към 31 декември 2012 г. (мярка L2);
в)
първа мостова рекапитализация в размер на 4,7 млрд. евро, предоставена от HFSF на Piraeus Bank S.A. през месец май 2012 г. (мярка B1);
г)
втора мостова рекапитализация в размер на 1 553 млн. евро, предоставена от HFSF на Piraeus Bank S.A. през месец декември 2012 г. (мярка B2);
д)
писмо за поемане на ангажимент в размер на 1 082 млн. евро, предоставено от HFSF на Piraeus Bank S.A. на 20 декември 2012 г. (мярка B3);
е)
рекапитализация в размер на 5 891 млн. евро, предоставена от HFSF на Piraeus Bank S.A. през пролетта на 2013 г. (мярка B4); и
ж)
рекапитализация в размер на 524 млн. евро, предоставена от HFSF на Piraeus Bank S.A. през пролетта на 2013 г. (мярка C).
Член 2
Адресат на настоящото решение е Република Гърция.
Съставено в Брюксел на 23 юли 2014 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ (ΕΕ) 2015/455 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 23ης Ιουλίου 2014
σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις SA.34826 (2012/C), SA.36005 (2013/NN) που εφάρμοσε η Ελλάδα για τον όμιλο της Τράπεζας Πειραιώς σχετικά με την ανακεφαλαιοποίηση και την αναδιάρθρωση της Τράπεζας Πειραιώς ΑΕ
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2014) 5217]
(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα κράτη μέλη και τα λοιπά ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
1.1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΠΕΙΡΑΙΩΣ
(1)
Με απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2008, η Επιτροπή ενέκρινε καθεστώς ενισχύσεων με τίτλο «Μέτρα στήριξης για τα πιστωτικά ιδρύματα της Ελλάδας» («καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών») με σκοπό να διασφαλιστεί η σταθερότητα του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών προβλέπει τη χορήγηση ενισχύσεων βάσει των τριών συστατικών μέτρων του: ενός μέτρου ανακεφαλαιοποίησης, ενός μέτρου παροχής εγγυήσεων και ενός μέτρου στήριξης με ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου (2). Τον Μάιο του 2009 η Τράπεζα Πειραιώς («η Τράπεζα» (3)) ανακεφαλαιοποιήθηκε από το ελληνικό κράτος βάσει του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης.
(2)
Στην αιτιολογική σκέψη 14 της απόφασης της 19ης Νοεμβρίου 2008 αναφερόταν ότι επρόκειτο να κοινοποιηθεί σχέδιο αναδιάρθρωσης στην Επιτροπή όσον αφορά τους δικαιούχους του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης.
(3)
Στις 23 Ιουλίου 2010 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή σχέδιο αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή καταχώρισε το εν λόγω σχέδιο και τις μεταγενέστερες επικαιροποιήσεις, καθώς και πρόσθετες πληροφορίες που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές, ως υπόθεση αριθ. SA. 30342 (PN 26/2010) και στη συνέχεια ως υπόθεση αριθ. SA. 32789 (2011/PN).
(4)
Η Τράπεζα έχει λάβει επανειλημμένως κρατικές εγγυήσεις και ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (4). Έλαβε επίσης επείγουσα παροχή ρευστότητας με κρατική εγγύηση («ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου»).
(5)
Στις 20 Απριλίου 2012 το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («ΕΤΧΣ») χορήγησε στην Τράπεζα επιστολή με την οποία δεσμεύεται να συμμετάσχει σε προβλεπόμενη αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας. Στις 28 Μαΐου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε ποσό 4 700 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα ως προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση («η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση»).
(6)
Στις 10 Μαΐου 2012 οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν επισήμως στην Επιτροπή την επιστολή δέσμευσης που χορήγησε το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα. Η Επιτροπή την καταχώρισε ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση (υπόθεση αριθ. SA. 34825 (2012/NN)), διότι το μέτρο είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή.
(7)
Με απόφαση της 27ης Ιουλίου 2012, η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας σχετικά με την πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση («απόφαση για την κίνηση διαδικασίας για την Πειραιώς») (5).
(8)
Τον Δεκέμβριο του 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα ποσό 1 553 εκατ. ευρώ ως δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση («η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση»). Στις 21 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε επίσης στην Τράπεζα επιστολή δέσμευσης σχετικά με τη συμμετοχή του στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας και στην έκδοση μετατρέψιμων κεφαλαιακών μέσων, για συνολικό ποσό ύψους 1 082 εκατ. ευρώ (6). Οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν τα εν λόγω μέτρα στην Επιτροπή στις 20 Δεκεμβρίου 2012 (7).
(9)
Τον Σεπτέμβριο του 2012 η Τράπεζα ανακοίνωσε την πρόθεσή της να εξαγοράσει τη Γενική από τη Société Générale SA («Société Générale»). Κατά τη διάρκεια του Σεπτεμβρίου και του Οκτωβρίου η Επιτροπή πραγματοποίησε πολλές τηλεδιασκέψεις και ανταλλαγές μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών και της Τράπεζας όσον αφορά την εξαγορά της Γενικής.
(10)
Στις 19 Οκτωβρίου 2012 η Τράπεζα υπέγραψε συμφωνία αγοράς μετοχών με τη Société Générale σχετικά με την εξαγορά του συνολικού μεριδίου που κατείχε η Société Générale (99,08 %) στη Γενική.
(11)
Στις 12 Δεκεμβρίου 2012 οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέστειλαν επιστολή στην Ελλάδα στην οποία περιλαμβανόταν η προκαταρκτική τους αξιολόγηση για την εξαγορά της Γενικής.
(12)
Στις 26 Φεβρουαρίου 2013 η Τράπεζα ενημέρωσε την Επιτροπή σχετικά με την πρόθεσή της να εξαγοράσει τη Millennium Bank Ελλάδος ΑΕ (Millennium Bank Greece, «MBG»). Η Επιτροπή πραγματοποίησε σειρά τηλεδιασκέψεων και ανταλλαγών μηνυμάτων ηλεκτρονικού ταχυδρομείου με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών και της Τράπεζας σχετικά με την εξαγορά της MBG.
(13)
Στις 25 Μαρτίου 2013 οι υπηρεσίες της Επιτροπής απέστειλαν επιστολή στην Ελλάδα στην οποία περιλαμβανόταν η προκαταρκτική τους αξιολόγηση όσον αφορά την εξαγορά της MBG.
(14)
Στις 22 Απριλίου 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε ότι είχε συνάψει συμφωνία με τη Millennium Banco Comercial Portugues («BCP») σχετικά με την εξαγορά του συνολικού μετοχικού κεφαλαίου της MBG και τη συμμετοχή της BCP στην επικείμενη αύξηση κεφαλαίου της Πειραιώς.
(15)
Στις 3 Ιουνίου 2013 το ΕΤΧΣ μετέτρεψε μέρος της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε ίδια κεφάλαια για συνολικό ποσό 5 891 εκατ. ευρώ. Το ΕΤΧΣ εισέφερε επιπλέον το συμπληρωματικό ποσό των 1 094 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα, όπως είχε δεσμευτεί όταν η Τράπεζα προέβη στις εξαγορές του «καλού» τμήματος της Αγροτικής Τράπεζας της Ελλάδος («ΑΤΕ») και των ελληνικών υποκαταστημάτων τριών κυπριακών τραπεζών (βλέπε τμήμα 1.2). Επιπλέον, επενδυτές από τον ιδιωτικό τομέα εισέφεραν το ποσό των 1 444 εκατ. ευρώ. Το συνολικό ποσό της ανακεφαλαιοποίησης ανήλθε σε 8 429 εκατ. ευρώ και αναφέρεται ως «η ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013».
(16)
Στις 19 Δεκεμβρίου 2013 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή πληροφορίες σχετικά με τους όρους της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013.
(17)
Οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν τελικό σχέδιο αναδιάρθρωσης για την Τράπεζα («το σχέδιο αναδιάρθρωσης») στην Επιτροπή στις 25 Ιουνίου 2014. Την ίδια ημερομηνία παρείχαν πληροφορίες σχετικά με την ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου. Δήλωσαν την πρόθεσή τους να συνεχίσουν να παρέχουν στην Τράπεζα αυτή τη στήριξη ρευστότητας, καθώς και κρατικές εγγυήσεις για χρεόγραφα και ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών.
(18)
Κατά τη διάρκεια της διοικητικής διαδικασίας η Επιτροπή πραγματοποίησε πολλές συσκέψεις, τηλεδιασκέψεις και ανταλλαγές ηλεκτρονικών μηνυμάτων με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών και της Τράπεζας.
(19)
Η Ελλάδα αποδέχεται η παρούσα απόφαση να εκδοθεί κατ’ εξαίρεση μόνο στην αγγλική γλώσσα.
1.2. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΙΣ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΕΞΑΓΟΡΑΣΤΗΚΑΝ
1.2.1. Διαδικασία σχετικά με την ATE
(20)
Τον Απρίλιο του 2011 η Ελλάδα εισέφερε 1 445 εκατ. ευρώ στην ΑΤΕ (ποσό στο οποίο συμπεριλαμβάνονται τα 675 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκαν αρχικά στο πλαίσιο του ελληνικού καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης). Επιπλέον, η ΑΤΕ έλαβε στήριξη ρευστότητας που ανήλθε σε 6 103 εκατ. ευρώ. Με απόφαση της 23ης Μαΐου 2011, η Επιτροπή ενέκρινε τα μέτρα αυτά βάσει σχεδίου αναδιάρθρωσης της ΑΤΕ («η απόφαση για την αναδιάρθρωση της ΑΤΕ») (8).
(21)
Στις 29 Δεκεμβρίου 2011 η Ελλάδα συμμετείχε σε έκδοση δικαιωμάτων για αύξηση του κεφαλαίου της ΑΤΕ για ποσό 290 εκατ. ευρώ.
(22)
Στις 22 Μαρτίου 2012 η Ελλάδα υπέβαλε έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος στην οποία προτεινόταν η εξυγίανση της ΑΤΕ μέσω μιας διαδικασίας αγοράς και ανάληψης (Purchase & Assumption) (9) επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της ΑΤΕ («μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ»), ενώ τα υπόλοιπα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού θα εξυγιαίνονταν μέσω τράπεζας επισφαλειών («κακής τράπεζας»).
(23)
Τον Ιούλιο του 2012 η Τράπεζα ανακοίνωσε την εξαγορά μέσω απορρόφησης του «καλού» τμήματος της ΑΤΕ η οποία είχε τεθεί σε καθεστώς εκκαθάρισης.
(24)
Παράλληλα, το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε να καλύψει τις κεφαλαιακές ανάγκες της Τράπεζας που απέρρεαν από τα εξαγορασθέντα στοιχεία ενεργητικού. Στις 27 Ιανουαρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το κεφάλαιο που απαιτούνταν για κανονιστικούς σκοπούς ως αποτέλεσμα της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ ανερχόταν σε 570 εκατ. ευρώ, τα οποία θα καλύπτονταν από το ΕΤΧΣ.
(25)
Με απόφαση της 3ης Μαΐου 2013 (10) («η απόφαση εκκαθάρισης της ΑΤΕ») η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα στήριξης που παρασχέθηκαν κατά τον χρόνο της μεταβίβασης των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ δεν συνιστούν χορήγηση κρατικής ενίσχυσης στην Τράπεζα αλλά στις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ. Επιπλέον, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η εν λόγω ενίσχυση θα θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, εάν το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας, το οποίο περιλαμβάνει πλέον τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ, διευκολύνει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς της.
(26)
Τον Ιούνιο του 2013 το ΕΤΧΣ εισέφερε 570 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013 (11).
1.2.2. Διαδικασία σχετικά με τις ελληνικές δραστηριότητες της Τράπεζας Κύπρου, της Λαϊκής Τράπεζας Κύπρου και της Ελληνικής Τράπεζας («οι τρεις κυπριακές τράπεζες»)
(27)
Σε συνέχεια της έκτακτης συνεδρίασης της Ευρωομάδας (12) στις 15 Μαρτίου 2013, οι κυπριακές αρχές και η Ευρωπαϊκή Ένωση, το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο («ΔΝΤ») και η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα («ΕΚΤ») κατέληξαν σε πολιτική συμφωνία σχετικά με την πολιτική στην οποία θα βασιζόταν ένα μελλοντικό πρόγραμμα μακροοικονομικής προσαρμογής. Συγκεκριμένα, συμφωνήθηκε, μεταξύ άλλων, ότι οι δραστηριότητες των τριών κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα θα μεταβιβάζονταν σε ελληνική τράπεζα.
(28)
Η Τράπεζα και άλλες ελληνικές τράπεζες εξέφρασαν ενδιαφέρον για την εξαγορά των δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα.
(29)
Στις 22 Μαρτίου 2013 το ΕΤΧΣ συναίνεσε στην υποβολή προσφοράς από την Τράπεζα για εξαγορά των ελληνικών υποκαταστημάτων, καταθέσεων και δανείων των τριών κυπριακών τραπεζών. Στην προσφορά της Τράπεζας ετίθετο ως όρος η χορήγηση ιδίων κεφαλαίων από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα σε ποσό ισάξιο με την καταβαλλόμενη τιμή για τα ίδια κεφάλαια των εξαγοραζόμενων επιχειρηματικών δραστηριοτήτων.
(30)
Οι ελληνικές αρχές και το ΕΤΧΣ τηρούσαν τις υπηρεσίες της Επιτροπής ενήμερες σχετικά με την εξέλιξη της διαδικασίας, καθώς και σχετικά με τους όρους της εξαγοράς.
(31)
Στις 26 Μαρτίου 2013 η Τράπεζα υπέγραψε συμφωνία πώλησης και μεταβίβασης με καθεμία από τις τρεις κυπριακές τράπεζες όσον αφορά τις ελληνικές δραστηριότητές τους (καταθέσεις, δάνεια και δίκτυο υποκαταστημάτων).
(32)
Όπως συμφωνήθηκε τον Μάρτιο του 2013, το ΕΤΧΣ εισέφερε κεφάλαιο 524 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα (13) προκειμένου να καλυφθούν οι κεφαλαιακές ανάγκες που προέκυψαν από την εξαγορά των εν λόγω στοιχείων ενεργητικού.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
2.1. Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΗΣ
2.1.1. Γενικό πλαίσιο του ελληνικού τραπεζικού τομέα
(33)
Το πραγματικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν (ΑΕγχΠ) της Ελλάδας μειώθηκε κατά 20 % από το 2008 έως το 2012, όπως παρουσιάζεται στον πίνακα 1. Ως εκ τούτου, οι ελληνικές τράπεζες αντιμετώπισαν ένα ταχέως αυξανόμενο ποσοστό αθέτησης των υποχρεώσεων εξυπηρέτησης δανείων ελληνικών νοικοκυριών και επιχειρήσεων (14). Οι εξελίξεις αυτές επηρέασαν αρνητικά την απόδοση των περιουσιακών στοιχείων των ελληνικών τραπεζών και προκάλεσαν κεφαλαιακές ανάγκες.
Πίνακας 1
Αύξηση του πραγματικού ΑΕγχΠ στην Ελλάδα, 2008-2013
Ελλάδα
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Αύξηση του πραγματικού ΑΕγχΠ, %
-0,2
-3,1
-4,9
-7,1
-7,0
-3,9
Πηγή:
Eurostat, διαθέσιμο στον διαδικτυακό τόπο: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115
(34)
Επιπλέον, τον Φεβρουάριο του 2012 η Ελλάδα εφάρμοσε ανταλλαγή ομολόγων του ιδιωτικού τομέα, γνωστή ως συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα («πρόγραμμα PSI»). Οι ελληνικές τράπεζες συμμετείχαν στο πρόγραμμα PSI, κατά τη διάρκεια του οποίου η ελληνική κυβέρνηση προσέφερε σε ήδη υπάρχοντες ιδιώτες ομολογιούχους νέους τίτλους (συμπεριλαμβανομένων των νέων ομολόγων του ελληνικού Δημοσίου («ΟΕΔ»), τίτλων συνδεδεμένων με το ελληνικό ΑΕγχΠ και ομολόγων πληρωμής PSI που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («EFSF») σε αντάλλαγμα των υφιστάμενων ΟΕΔ, με ονομαστική έκπτωση 53,5 % και μεγαλύτερες διάρκειες (15). Οι ελληνικές αρχές ανακοίνωσαν τα αποτελέσματα της εν λόγω ανταλλαγής ομολόγων στις 9 Μαρτίου 2012 (16). Η ανταλλαγή είχε ως αποτέλεσμα σημαντικές ζημίες για τους ομολογιούχους (που εκτιμώνται από την Τράπεζα της Ελλάδας στο 78 % του ονομαστικού ποσού των παλαιών ΟΕΔ κατά μέσο όρο για τις ελληνικές τράπεζες) και κεφαλαιακές ανάγκες οι οποίες καταλογίστηκαν αναδρομικά στις οικονομικές καταστάσεις των ελληνικών τραπεζών του 2011. Οι συνολικές ζημίες των κυριότερων ελληνικών τραπεζών λόγω PSI συνοψίζονται στον πίνακα 2.
Πίνακας 2
Συνολικές ζημίες των κυριότερων ελληνικών τραπεζών λόγω PSI (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Ονομαστικό ποσό των ΟΕΔ
Ονομαστικό ποσό των δανείων που σχετίζονται με το Δημόσιο
Συνολικό ονομαστικό ποσό
Ζημία στα ΟΕΔ λόγω PSI
Ζημία στα δάνεια που σχετίζονται με το Δημόσιο λόγω PSI
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI /Βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 (%)
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI /Σύνολο στοιχείων ενεργητικού (%)
ΕΤΕ
13 748
1 001
14 749
10 985
751
11 735
161,0
11,0
Eurobank
7 001
335
7 336
5 517
264
5 781
164,5
7,5
Alpha
3 898
2 145
6 043
3 087
1 699
4 786
105,7
8,1
Πειραιώς
7 063
280
7 343
5 686
225
5 911
226,0
12,0
ATEbank
5 164
608
5 772
3 873
456
4 329
1 144
17,1
Γενική
384
7
391
287
5
292
78,1
8,9
MBG
185
0
185
137
0
137
29
2,2
Πηγή:
Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση για την ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάταξη του ελληνικού τραπεζικού τομέα, Δεκέμβριος 2012, σ. 14.
(35)
Λόγω του ότι οι ελληνικές τράπεζες αντιμετώπισαν σημαντικές κεφαλαιακές ελλείψεις εξαιτίας του προγράμματος PSI και της συνεχιζόμενης ύφεσης, το μνημόνιο οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής («ΜΟΧΠ») του δεύτερου προγράμματος προσαρμογής για την Ελλάδα μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του ΔΝΤ και της ΕΚΤ της 11ης Μαρτίου 2012 χορήγησε κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση αυτών των τραπεζών. Οι ελληνικές αρχές υπολόγισαν τις συνολικές ανάγκες ανακεφαλαιοποίησης και το κόστος εξυγίανσης των τραπεζών που θα χρηματοδοτούνταν από το πρόγραμμα σε 50 δισεκατ. ευρώ (17). Το ποσό αυτό υπολογίστηκε με βάση την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων που διενήργησε η Τράπεζα της Ελλάδος για την περίοδο από τον Δεκέμβριο του 2011 έως τον Δεκέμβριο του 2014 («προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012»), η οποία βασίστηκε στις προβλέψεις ζημιών από δάνεια που διενήργησε η BlackRock (18). Τα κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών είναι διαθέσιμα μέσω του ΕΤΧΣ. Στον πίνακα 3 συνοψίζεται ο υπολογισμός των κεφαλαιακών αναγκών για τις κυριότερες ελληνικές τράπεζες όπως προκύπτουν από την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012.
Πίνακας 3
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων 2012: Κεφαλαιακές ανάγκες των κυριότερων ελληνικών τραπεζών (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Κύρια βασικά ίδια κεφάλαια αναφοράς κατηγορίας 1 (Δεκ. 2011)
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI (Δεκ. 2011)
Προβλέψεις σχετικά με το PSI (Ιούνιος 2011)
Ακαθάριστη αθροιστική ζημία Προβλέψεις για τον πιστωτικό κίνδυνο
Αποθεματικά για ζημίες από δάνεια (Δεκ. 2011)
Εσωτερική δημιουργία κεφαλαίων
Στόχος για βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 (Δεκ. 2014)
Κεφαλαιακές ανάγκες
ΕΤΕ
7 287
-11 735
1 646
-8 366
5 390
4 681
8 657
9 756
Eurobank
3 515
-5 781
830
-8 226
3 514
2 904
2 595
5 839
Alpha
4 526
-4 786
673
-8 493
3 115
2 428
2 033
4 571
Πειραιώς
2 615
-5 911
1 005
-6 281
2 565
1 080
2 408
7 335
ATEbank
378
-4 329
836
-3 383
2 344
468
1 234
4 920
Γενική
374
- 292
70
-1 552
1 309
-40
150
281
MBG
473
- 137
0
- 638
213
-79
230
399
Πηγή:
Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση για την ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάταξη του ελληνικού τραπεζικού τομέα, Δεκέμβριος 2012, σ. 8.
(36)
Σύμφωνα με το ΜΟΧΠ του Μαρτίου 2012, «οι τράπεζες που υποβάλλουν βιώσιμα σχέδια άντλησης κεφαλαίων θα έχουν την ευκαιρία να αιτηθούν και να λάβουν δημόσια στήριξη κατά τρόπο που να διατηρεί κίνητρα για τον ιδιωτικό τομέα όσον αφορά την εισφορά κεφαλαίων και, ως εκ τούτου, να ελαχιστοποιεί το βάρος προς τους φορολογούμενους» (19). Η Τράπεζα της Ελλάδος διαπίστωσε ότι μόνο οι τέσσερις μεγαλύτερες τράπεζες (Eurobank, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, η Τράπεζα και η Alpha Bank) υπέβαλαν βιώσιμα σχέδια άντλησης κεφαλαίων (20). Οι τράπεζες αυτές έλαβαν μία πρώτη ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ τον Μάιο του 2012.
(37)
Οι εγχώριες καταθέσεις στις τράπεζες της Ελλάδας μειώθηκαν κατά 37 % συνολικά από το τέλος του 2009 έως τον Ιούνιο του 2012, λόγω της ύφεσης και της πολιτικής αβεβαιότητας. Οι τράπεζες αυτές αναγκάστηκαν να χορηγήσουν υψηλότερα επιτόκια στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν τις καταθέσεις. Το κόστος των καταθέσεων αυξήθηκε, μειώνοντας το καθαρό περιθώριο επιτοκίου των τραπεζών. Καθώς οι ελληνικές τράπεζες αποκλείστηκαν από τις αγορές χονδρικής χρηματοδότησης, κατέστησαν εξ ολοκλήρου εξαρτημένες από τη χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος (21), όλο και μεγαλύτερο μέρος της οποίας είχε τη μορφή επείγουσας παροχής ρευστότητας («ΕΠΡ») που χορηγούνταν από την Τράπεζα της Ελλάδος.
(38)
Στις 3 Δεκεμβρίου 2012 η Ελλάδα έθεσε σε εφαρμογή πρόγραμμα επαναγοράς των νέων ΟΕΔ που ελήφθησαν από τους επενδυτές στο πλαίσιο του προγράμματος PSI, σε τιμές που κυμαίνονταν από το 30,2 % έως το 40,1 % της ονομαστικής τους αξίας (22). Οι ελληνικές τράπεζες συμμετείχαν στο εν λόγω πρόγραμμα επαναγοράς που επέφερε περαιτέρω ζημίες στον ισολογισμό τους, δεδομένου ότι η λογιστική ζημία (δηλαδή η διαφορά μεταξύ της αγοραίας αξίας και της ονομαστικής αξίας) που καταλογίστηκε στα εν λόγω νέα ΟΕΔ όταν εφαρμόστηκε το πρόγραμμα PSI κατέστη οριστική και αμετάκλητη (23).
(39)
Τον Δεκέμβριο του 2012 οι τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες έλαβαν δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ.
(40)
Την άνοιξη του 2013 η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση των τεσσάρων τραπεζών μετετράπη σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση με κοινές μετοχές, στο πλαίσιο της οποίας το ΕΤΧΣ απέκτησε περισσότερο από το 80 % του μετοχικού μεριδίου καθεμιάς από τις τέσσερις αυτές τράπεζες. Για τις τράπεζες που κατόρθωσαν να προσελκύσουν ένα προκαθορισμένο ποσό ιδιωτικών κεφαλαίων (η Τράπεζα, η Alpha Bank και η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος), το ΕΤΧΣ έλαβε μετοχές χωρίς δικαιώματα ψήφου και οι ιδιώτες επενδυτές έλαβαν δικαιώματα αγοράς των μετοχών του ΕΤΧΣ.
(41)
Τον Ιούλιο του 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ανέθεσε σε σύμβουλο τη διενέργεια διαγνωστικής μελέτης σχετικά με τα χαρτοφυλάκια δανείων όλων των ελληνικών τραπεζών. Ο εν λόγω σύμβουλος πραγματοποίησε προβλέψεις ζημιών από δάνεια («ΠΖΔ») για όλα τα χαρτοφυλάκια εγχώριων δανείων των ελληνικών τραπεζών καθώς και για δάνεια που εμπεριέχουν ελληνικό κίνδυνο σε υποκαταστήματα και θυγατρικές του εξωτερικού σε διάστημα τρεισήμισι ετών και σε ορίζοντα διάρκειας δανείου. H ανάλυση παρείχε ΠΖΔ στο πλαίσιο δύο μακροοικονομικών σεναρίων, ενός βασικού και ενός δυσμενούς. Οι ΠΖΔ για δανειακά χαρτοφυλάκια του εξωτερικού εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος με τη χρήση ορισμένων στοιχείων που παρασχέθηκαν από τον σύμβουλο.
(42)
Με βάση την εκτίμηση του συμβούλου όσον αφορά τις ΠΖΔ, το φθινόπωρο του 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος έθεσε σε εφαρμογή νέα διαδικασία προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων («η προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013») με σκοπό να αξιολογηθεί η ευρωστία της κεφαλαιακής θέσης των ελληνικών τραπεζών στο πλαίσιο τόσο του βασικού όσο και του δυσμενούς σεναρίου. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτίμησε τις κεφαλαιακές ανάγκες με την τεχνική υποστήριξη δεύτερου συμβούλου.
(43)
Τα βασικά στοιχεία της εκτίμησης των κεφαλαιακών αναγκών σύμφωνα με την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013 ήταν i) οι ΠΖΔ (24) από τα χαρτοφυλάκια δανείων των τραπεζών που εμπεριέχουν ελληνικό κίνδυνο και κίνδυνο εξωτερικού σε ενοποιημένη βάση, αφαιρουμένων των υφιστάμενων αποθεματικών για ζημίες από δάνεια, και ii) η εκτιμώμενη λειτουργική κερδοφορία των τραπεζών για την περίοδο μεταξύ Ιουνίου 2013 και Δεκεμβρίου 2016, με βάση μια συντηρητική προσαρμογή των σχεδίων αναδιάρθρωσης που είχαν υποβληθεί στην Τράπεζα της Ελλάδος κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2013. Στον πίνακα 4 συνοψίζεται ο υπολογισμός των κεφαλαιακών αναγκών των κυριότερων ελληνικών τραπεζών σε ενοποιημένη βάση σύμφωνα με το βασικό σενάριο για την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013.
Πίνακας 4
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων 2013: Κεφαλαιακές ανάγκες των ελληνικών τραπεζών σε ενοποιημένη βάση σύμφωνα με το βασικό σενάριο (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Κύρια βασικά ίδια κεφάλαια αναφοράς κατηγορίας 1 (Ιούνιος 2013) (1)
Αποθεματικά για ζημίες από δάνεια (Ιούνιος 2013) (2)
ΠΖΔ για τον ελληνικό κίνδυνο (3)
ΠΖΔ για τον κίνδυνο εξωτερικού (25) (4)
Εσωτερική δημιουργία κεφαλαίων (5)
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων δείκτη κυρίων βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 (Δεκέμβριος 2016) (6)
Κεφαλαιακές ανάγκες (7)=(6)-(1)-(2)-(3)-(4)-(5)
ΕΤΕ (26)
4 821
8 134
-8 745
-3 100
1 451
4 743
2 183
Eurobank (27)
2 228
7 000
-9 519
-1 628
2 106
3 133
2 945
Alpha
7 380
10 416
-14 720
-2 936
4 047
4 450
262
Πειραιώς
8 294
12 362
-16 132
-2 342
2 658
5 265
425
(44)
Στις 6 Μαρτίου 2014 η Τράπεζα της Ελλάδος ανακοίνωσε τα αποτελέσματα της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013 και ζήτησε από τις τράπεζες να υποβάλουν, έως τα μέσα Απριλίου 2014, τα σχέδια άντλησης κεφαλαίων για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών τους σύμφωνα με το βασικό σενάριο.
(45)
Την περίοδο από τα τέλη Μαρτίου 2014 έως αρχές Μαΐου 2014, οι τράπεζες προέβησαν σε αυξήσεις κεφαλαίου.
2.1.2. Ο δικαιούχος
(46)
Η Τράπεζα παρέχει καθολικές τραπεζικές υπηρεσίες κυρίως στην Ελλάδα και στην κεντρική, ανατολική και νοτιοανατολική Ευρώπη (Ρουμανία, Βουλγαρία, Σερβία, Αλβανία, Ουκρανία και Κύπρος), καθώς και στην Αίγυπτο. Προσφέρει ένα πλήρες φάσμα τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών προϊόντων και υπηρεσιών σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Δραστηριοποιείται στη λιανική, επιχειρηματική και ιδιωτική τραπεζική, τη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, τη διαχείριση κεφαλαίων και την επενδυτική τραπεζική. Η Τράπεζα έχει συσταθεί στην Ελλάδα και οι μετοχές της είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Στις 30 Δεκεμβρίου 2012 η Τράπεζα απασχολούσε συνολικά 18 597 άτομα (28).
(47)
Η Τράπεζα συμμετείχε στο πρόγραμμα PSI, ανταλλάσσοντας ΟΕΔ και δάνεια που σχετίζονται με το Δημόσιο ονομαστικής αξίας 7,7 δισεκατ. ευρώ. Οι συνολικές της επιβαρύνσεις στο πλαίσιο του PSI ανήλθαν σε περίπου 5 911 εκατ. ευρώ προ φόρων και εγγράφηκαν εξ ολόκληρου στους λογαριασμούς του 2011 (29). Κατά τη διάρκεια του προγράμματος επαναγοράς του Δεκεμβρίου 2012, η Τράπεζα προέβη σε πώληση των νέων ΟΕΔ που έλαβε στο πλαίσιο του PSI σε τιμή σημαντικά χαμηλότερη από την ονομαστική τους αξία. Με την πώληση παγιώθηκαν οι ζημίες της Τράπεζας στα νέα ΟΕΔ.
(48)
Τα βασικά στοιχεία της Τράπεζας του Δεκεμβρίου 2010, του Δεκεμβρίου 2011, του Δεκεμβρίου 2012 και του Δεκεμβρίου 2013 (ενοποιημένα δεδομένα) παρουσιάζονται στον πίνακα 5.
Πίνακας 5
Βασικά αριθμητικά στοιχεία της Τράπεζας Πειραιώς, 2010, 2011, 2012 και 2013
Κέρδη και ζημίες
(σε εκατ. ευρώ)
2010
2011
2012 (30)
2013 (31)
Καθαρά έσοδα από τόκους
1 207
1 194
1 047
1 664
Συνολικά λειτουργικά έσοδα
1 510
1 245
1 921
2 205
Συνολικές λειτουργικές δαπάνες
(884)
(840)
(931)
(1 680)
Έσοδα πριν από τις προβλέψεις
625
405
989
525
Ζημίες απομείωσης για την κάλυψη του πιστωτικού κινδύνου
(611)
(1 973)
(2 519)
(2 536)
Ζημίες απομείωσης από τα ΟΕΔ και τα επιλέξιμα δάνεια για το PSI
(5 911)
Αρνητική υπεραξία
351
3 810
Καθαρό κέρδος/ζημία
(21)
(6 618)
(507)
2 546
Επιλεκτικά στοιχεία για τον όγκο πωλήσεων
(σε εκατ. ευρώ)
31 Δεκεμβρίου 2010
31 Δεκεμβρίου 2011
31 Δεκεμβρίου 2012 (31)
31 Δεκεμβρίου 2013 (32)
Καθαρό σύνολο δανείων και προκαταβολών σε πελάτες
40 150
35 634
44 613
62 366
Καταθέσεις
29 475
21 796
36 971
54 279
Σύνολο στοιχείων ενεργητικού
57 561
49 352
70 408
92 010
Σύνολο ιδίων κεφαλαίων (30)
3 273
(1 940)
(2 316)
8 543
(49)
Ο πίνακας 5 δείχνει ότι, εκτός από τις τεράστιες απώλειες που κατέγραψε το 2011 λόγω του προγράμματος PSI (5 911 εκατ. ευρώ (33)), η Τράπεζα υπέστη μείωση εσόδων (μεταξύ άλλων και λόγω του υψηλότερου κόστους των καταθέσεων) και από τις υψηλές και αυξανόμενες ζημίες απομείωσης στα χαρτοφυλάκια δανείων της στην Ελλάδα και την αλλοδαπή έως τα μέσα του 2012. Η θέση ρευστότητας της Τράπεζας επλήγη σοβαρά από την εκροή καταθέσεων. Η κατάσταση βελτιώθηκε ελαφρώς όταν η Τράπεζα άρχισε να προβαίνει σε εξαγορές τον Ιούλιο του 2012.
(50)
Στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτίμησε τις κεφαλαιακές ανάγκες της Τράπεζας σε 465 εκατ. ευρώ σύμφωνα με το βασικό σενάριο.
(51)
Τον Μάρτιο του 2014 η Τράπεζα προέβη σε αύξηση κεφαλαίου ύψους 1 752 εκατ. ευρώ για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη (50) και για την αποπληρωμή των 940 εκατ. ευρώ σε προνομιακές μετοχές που ανήκαν στο Δημόσιο (34). Σε αντίθεση με την αύξηση κεφαλαίου της Eurobank τον Απρίλιο του 2014, το ΕΤΧΣ δεν παρείχε στην Τράπεζα δέσμευση για εισφορά κεφαλαίου στο πλαίσιο της κεφαλαιακής αύξησης στην περίπτωση ανεπαρκούς ζήτησης από τον ιδιωτικό τομέα. Η αύξηση κεφαλαίου της Τράπεζας επετεύχθη μέσω προσφοράς μετοχών χωρίς δικαίωμα προαγοράς (δηλαδή αύξηση κεφαλαίου με ακύρωση των δικαιωμάτων προτίμησης των μετόχων) σε διεθνείς επενδυτές και μέσω δημόσιας προσφοράς στην Ελλάδα. Η τιμή εγγραφής ορίστηκε στα 1,7 ευρώ ανά μετοχή.
(52)
Έπειτα από την αύξηση κεφαλαίου, η Τράπεζα ανακοίνωσε στις 22 Μαΐου 2014 ότι είχε εξοφλήσει τις προνομιούχες μετοχές στο ελληνικό Δημόσιο για συνολικό ποσό 750 εκατ. ευρώ (35).
2.2. ΟΙ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΤΡΑΠΕΖΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΠΟΥ ΕΞΑΓΟΡΑΣΤΗΚΑΝ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ
2.2.1. Εξαγορά της ATE
(53)
Η ΑΤΕ ιδρύθηκε το 1929 από το ελληνικό κράτος ως μη κερδοσκοπικός οργανισμός. Έως τις αρχές της δεκαετίας του 1990 η ΑΤΕ αποτελούσε εξειδικευμένο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα το οποίο παρείχε στήριξη για την ανάπτυξη του γεωργικού τομέα εξ ονόματος του ελληνικού κράτους. Τον Δεκέμβριο του 2000 η εταιρεία εισήχθη στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Στις 14 Νοεμβρίου 2011 το ελληνικό κράτος ήταν ο κύριος μέτοχος της ΑΤΕ με μερίδιο 89,9 %.
(54)
Η ΑΤΕ δραστηριοποιούνταν σε όλους τους τομείς τραπεζικών δραστηριοτήτων, τόσο στη λιανική όσο και στην επιχειρηματική τραπεζική, παρείχε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες όπως δραστηριότητες ασφάλισης και μίσθωσης και εξαγόραζε σημαντικές συμμετοχές σε εταιρείες που δραστηριοποιούνταν σε μη χρηματοοικονομικούς τομείς, συμπεριλαμβανομένων της βιομηχανίας παραγωγής ζάχαρης και της βιομηχανίας παραγωγής γαλακτοκομικών προϊόντων.
(55)
Τον Ιούλιο του 2012 η ΑΤΕ προσέφερε υπηρεσίες μέσω ενός δικτύου 468 υποκαταστημάτων και απασχολούσε 5 024 άτομα. Τον Ιούλιο του 2012 οι συνολικές καταθέσεις της ανέρχονταν σε 14,9 δισεκατ. ευρώ σε σύνολο στοιχείων ενεργητικού ύψους 21,8 δισεκατ. ευρώ (36).
(56)
Από το 2006 η ΑΤΕ προσέφερε επίσης υπηρεσίες εκτός Ελλάδος κατέχοντας μερίδιο 74 % της ΑΤΕ Bank Ρουμανίας και μερίδιο 20,3 % του κεφαλαίου κοινών μετοχών και μερίδιο 25 % των προνομιούχων μετοχών της AIKBanka Σερβίας.
(57)
Οι δυσκολίες της ΑΤΕ προέκυψαν πριν από την κρίση εθνικού χρέους της Ελλάδας, κυρίως ως αποτέλεσμα της κακής ποιότητας των περιουσιακών στοιχείων και της παραδοσιακά χαμηλής κερδοφορίας προ της απομείωσης. Επιπλέον, η κρίση εθνικού χρέους της Ελλάδας έπληξε όλες τις ελληνικές τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της ΑΤΕ, με δύο τρόπους: i) η απώλεια πρόσβασης της Ελλάδας στις διεθνείς αγορές χρέους επηρέασε σοβαρά τη θέση ρευστότητας των ελληνικών τραπεζών και ii) επιδεινώθηκε η ποιότητα των περιουσιακών στοιχείων και αυξήθηκαν οι απομειώσεις.
(58)
Τον Απρίλιο του 2011 η Ελλάδα εισέφερε 1 445 εκατ. ευρώ στην ΑΤΕ (ποσό στο οποίο συμπεριλαμβάνονται τα 675 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκαν αρχικά στο πλαίσιο του ελληνικού καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης). Επιπλέον, η ΑΤΕ έλαβε στήριξη ρευστότητας που ανήλθε σε 6 103 εκατ. ευρώ. Η Επιτροπή ενέκρινε τα μέτρα αυτά στην απόφαση για την αναδιάρθρωση της ΑΤΕ.
(59)
Ωστόσο, κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2011, η κεφαλαιακή κατάσταση της ΑΤΕ επιδεινώθηκε κυρίως λόγω της συμμετοχής της στο πρόγραμμα PSI. Όπως φαίνεται στο πίνακα 2, οι συνολικές της επιβαρύνσεις στο πλαίσιο του PSI ανήλθαν σε περίπου 4 329 εκατ. ευρώ προ φόρων και εγγράφηκαν εξ ολόκληρου στους λογαριασμούς του 2011. Όπως παρουσιάζεται στον πίνακα 3, οι κεφαλαιακές ανάγκες των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ εκτιμούνταν στα 4 920 εκατ. ευρώ.
(60)
Στις 22 Μαρτίου 2012 η Ελλάδα υπέβαλε έκθεση της Τράπεζας της Ελλάδος στην οποία προτεινόταν η εξυγίανση της ΑΤΕ μέσω μιας διαδικασίας αγοράς και ανάληψης (Purchase & Assumption) όσον αφορά τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ, ενώ τα υπόλοιπα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού θα εξυγιαίνονταν μέσω τράπεζας επισφαλειών. Μη δεσμευτικές προσφορές υπέβαλαν στο ΕΤΧΣ η Τράπεζα και άλλες μεγάλες ελληνικές τράπεζες. Στις 26 Ιουλίου 2012 το διοικητικό συμβούλιο του ΕΤΧΣ ενέκρινε την προσφορά της Τράπεζας.
(61)
Στις 27 Ιουλίου 2012 η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη στη μεταβίβαση των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ στην Τράπεζα (37).
(62)
Δεδομένου ότι οι μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ περιείχαν λιγότερα στοιχεία ενεργητικού σε ονομαστική αξία απ’ ό,τι στοιχεία παθητικού, το ΕΤΧΣ, σύμφωνα με την απόφαση της Τράπεζας της Ελλάδος της 28ης Ιανουαρίου 2013, υποχρεώθηκε να καλύψει τη διαφορά μεταξύ των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού, ήτοι το χρηματοδοτικό κενό. Η Τράπεζα της Ελλάδος κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, βάσει των ελεγμένων αριθμητικών στοιχείων, το χρηματοδοτικό κενό ανερχόταν σε 7 471 εκατ. ευρώ και το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα ομόλογα του Ευρωπαϊκού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («ομόλογα EFSF») αξίας 7 471 εκατ. ευρώ.
(63)
Επιπλέον, το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε να παράσχει κεφάλαιο στην Τράπεζα προκειμένου να κεφαλαιοποιηθούν οι μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ σε ποσοστό έως 9 %. Το ποσό αυτό εκτιμήθηκε αρχικά σε 500 εκατ. ευρώ, αλλά το τελικό ποσό καθορίστηκε σε 570 εκατ. ευρώ. Το ΕΤΧΣ εισέφερε το τελικό ποσό στην Τράπεζα έναντι κοινών μετοχών στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013.
(64)
Η Τράπεζα εξαγόρασε τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ σε τιμή αγοράς 95 εκατ. ευρώ.
2.2.2. Εξαγορά της Γενικής
(65)
Η Γενική ιδρύθηκε το 1937 και παρείχε χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες στους τομείς της λιανικής τραπεζικής και επιχειρηματικής τραπεζικής, καθώς και υπηρεσίες κεφαλαιαγοράς. Το 2004 η Société Générale εξαγόρασε την πλειονότητα των μετοχών της Geniki. Η Γενική είχε 104 υποκαταστήματα και απασχολούσε 1 391 υπαλλήλους στις 31 Δεκεμβρίου 2012 (38). Το συνολικό ενεργητικό της ανερχόταν σε 2,6 δισεκατ. ευρώ, το σύνολο των καθαρών δανείων σε 1,9 δισεκατ. ευρώ και οι καταθέσεις σε περίπου 2 δισεκατ. ευρώ (39).
(66)
Η κρίση εθνικού χρέους της Ελλάδας είχε πολύ αρνητικές επιπτώσεις στις επιδόσεις του τραπεζικού τομέα. Επιπλέον, η συμμετοχή των ελληνικών τραπεζών στο πρόγραμμα PSI είχε ως αποτέλεσμα την ταχεία επιδείνωση της κεφαλαιακής τους κατάστασης. Όπως φαίνεται στον πίνακα 2, οι συνολικές επιβαρύνσεις της Γενικής στο πλαίσιο του PSI ανήλθαν σε περίπου 292 εκατ. ευρώ προ φόρων και εγγράφηκαν εξ ολόκληρου στους λογαριασμούς του 2011. Όπως φαίνεται στον πίνακα 3, οι κεφαλαιακές ανάγκες της Γενικής εκτιμήθηκαν σε 281 εκατ. ευρώ και υπολογίστηκαν με βάση άσκηση προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων που διενέργησε η Τράπεζα της Ελλάδος.
(67)
Τον Ιούνιο του 2012 η Société Générale προσέγγισε και τις τέσσερις μεγάλες ελληνικές τράπεζες σε μια απόπειρα να προβεί σε πώληση της Γενικής. Η Τράπεζα ήταν η μόνη που εξέφρασε ενδιαφέρον για την εξαγορά της Γενικής.
(68)
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ της Société Générale και της Τράπεζας για την αγοραπωλησία της Γενικής κατέληξαν σε επίσημη συμφωνία στις 19 Οκτωβρίου 2012 σύμφωνα με την οποία: i) η Société Générale θα προέβαινε σε πώληση και η Τράπεζα σε αγορά του μεριδίου της τάξης του 99,08 % που κατείχε η Société Générale στη Γενική, και (ii) η Société Générale θα ανέθετε και θα μεταβίβαζε και η Τράπεζα θα αποκτούσε το 100 % των προκαταβολών μετοχικού κεφαλαίου της Γενικής τις οποίες η Société Générale είχε συμφωνήσει ή θα συμφωνούσε στο μέλλον. Η Société Générale εντέλει συμφώνησε σε προκαταβολική πληρωμή ύψους περίπου 290 εκατ. ευρώ στη Γενική και σε εγγραφή ομολόγου που εκδόθηκε από την Τράπεζα για ποσό ύψους 170 εκατ. ευρώ περίπου. Η Τράπεζα εξαγόρασε στη συνέχεια τη Γενική για 1 εκατ. ευρώ.
(69)
Στις 14 Δεκεμβρίου 2012 η Τράπεζα ανακοίνωσε ότι η εξαγορά του μεριδίου που κατείχε η Société Générale στη Γενική ολοκληρώθηκε.
2.2.3. Εξαγορά των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών
(70)
Η Τράπεζα Κύπρου, η Λαϊκή Τράπεζα Κύπρου και η Ελληνική Τράπεζα ιδρύθηκαν το 1899, το 1901 και το 1976, αντιστοίχως.
(71)
Σε συνέχεια της έκτακτης συνεδρίασης της Ευρωομάδας στις 15 Μαρτίου 2013, επετεύχθη συμφωνία σχετικά με τις βασικές παραμέτρους ενός σχεδίου διάσωσης της Κύπρου από την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΔΝΤ και την ΕΚΤ. Το ελληνικό συμβούλιο συστημικής ευστάθειας («ΕΣΣΕ») πρότεινε ομόφωνα τη μεταβίβαση των ελληνικών στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των υποκαταστημάτων των τριών κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα σε υφιστάμενη ελληνική τράπεζα. Συγκεκριμένα, το ΕΣΣΕ δήλωσε ότι «η ως άνω συμφωνία διαφυλάσσει πλήρως τους καταθέτες των υποκαταστημάτων που βρίσκονται στην Ελλάδα, διασφαλίζει το ελληνικό δημόσιο συμφέρον και τη χρηματοπιστωτική σταθερότητα και δεν επιβαρύνει τη διαχείριση του ελληνικού χρέους».
(72)
Η Τράπεζα της Ελλάδος ανέλαβε να διερευνήσει το πιθανό ενδιαφέρον από την πλευρά των ελληνικών τραπεζών και, στο πλαίσιο αυτό, προέβη σε πρόσκληση εκδήλωσης ενδιαφέροντος. Επιπλέον, το ΕΤΧΣ συμφώνησε να καλύψει τις κεφαλαιακές ανάγκες (του αγοραστή) που θα προέκυπταν από την εξαγορά των ελληνικών υποκαταστημάτων των τριών κυπριακών τραπεζών.
(73)
Στον πίνακα 6 συνοψίζονται το ενεργητικό και το παθητικό των τριών κυπριακών τραπεζών που μεταβιβάστηκαν εντέλει στην Τράπεζα («κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες»).
Πίνακας 6
Μεταβιβασθείσες δραστηριότητες των τριών κυπριακών τραπεζών
Μεταβιβασθείσες δραστηριότητες
Στοιχεία ενεργητικού
Όλα τα ελληνικά δάνεια, συμπεριλαμβανομένων της χρηματοδοτικής μίσθωσης και πρακτόρευσης
Ναυτιλιακά δάνεια και άλλα δάνεια ελληνικής προέλευσης και διαχείρισης που εγγράφηκαν σε κυπριακό χαρτοφυλάκιο δανείων
Πάγια στοιχεία ενεργητικού (εξαιρούμενων των αναβαλλόμενων φορολογικών απαιτήσεων)
Στοιχεία παθητικού
Όλες οι καταθέσεις των τριών κυπριακών τραπεζών στην Ελλάδα
Πηγή:
Δανειοδοτικοί όροι, Carve out and sale of the Greek assets of Cypriot banks, 10 Απριλίου 2013.
(74)
Τα στοιχεία ενεργητικού που μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα ανέρχονταν σε περίπου 18,9 δισεκατ. ευρώ και τα στοιχεία του παθητικού σε περίπου 15 δισεκατ. ευρώ. Ωστόσο, τα μέρη της πράξης συμφώνησαν να λάβουν υπόψη το ύψος των ζημιών που είχαν προβλεφθεί στην έκθεση της PIMCO για τις κυπριακές τράπεζες, στο πλαίσιο ενός δυσμενούς σεναρίου (40). Σύμφωνα με την έκθεση της PIMCO, η αξία των στοιχείων ενεργητικού που θα μεταβιβάζονταν στην Τράπεζα ανερχόταν σε περίπου 16,5 δισεκατ. ευρώ. Τα στοιχεία παθητικού που μεταβιβάστηκαν ανέρχονταν περίπου σε 14,5 δισεκατ. ευρώ.
(75)
Στις 21 και 22 Μαρτίου 2013 μόνον τρεις τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της Τράπεζας, υπέβαλαν μη δεσμευτικές προσφορές.
(76)
Στις 22 Μαρτίου 2013 το ΕΤΧΣ συναίνεσε στην εξαγορά των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών από την Τράπεζα. Το συνολικό τίμημα που κατέβαλε η Τράπεζα για την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων ήταν 524 εκατ. ευρώ. Συγκεκριμένα, συμφωνήθηκε ότι η Τράπεζα θα κατέβαλλε 237 εκατ. ευρώ για την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της Τράπεζας Κύπρου, 258 εκατ. ευρώ για την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της Λαϊκής Τράπεζας Κύπρου και 29 εκατ. ευρώ για την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της Ελληνικής Τράπεζας.
(77)
Τον Ιούνιο του 2013, στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013 (41), το ΕΤΧΣ εισέφερε κεφάλαιο ύψους 524 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα για την κάλυψη της τιμής αγοράς που καταβλήθηκε από την Τράπεζα.
2.2.4. Εξαγορά της MBG
(78)
Η MBG ιδρύθηκε το 2000 και στις 31 Δεκεμβρίου 2012 διέθετε 119 υποκαταστήματα και απασχολούσε 1 174 υπαλλήλους (42).
(79)
Στις 22 Απριλίου 2013 η Τράπεζα υπέγραψε οριστική συμφωνία με την BCP σχετικά με την εξαγορά του συνόλου του μετοχικού κεφαλαίου της MBG και τη συμμετοχή της BCP σε επικείμενη αύξηση κεφαλαίου της Τράπεζας.
(80)
Βάσει της εν λόγω συμφωνίας, η BCP θα συνεισέφερε 400 εκατ. ευρώ για την κανονιστική ανακεφαλαιοποίηση της MBG (από τα οποία η BCP είχε ήδη συνεισφέρει 139 εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2012) μέσω μετατροπής πιστώσεων εξοφλητικής προτεραιότητας και μειωμένης εξασφάλισης από την BCP στην MBG σε ίδια κεφάλαια. Επιπλέον, το σύνολο της χρηματοδότησης που είχε παρασχεθεί από την BCP στην MBG στο παρελθόν θα επιστρεφόταν από την τελευταία σε δύο δόσεις: 650 εκατ. ευρώ θα καταβάλλονταν κατά την ημερομηνία οριστικοποίησης της πράξης και περίπου 250 εκατ. ευρώ θα καταβάλλονταν εντός έξι μηνών από την οριστικοποίηση. Τέλος, η BCP θα συνεισέφερε 400 εκατ. ευρώ για την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας μέσω ιδιωτικής τοποθέτησης χωρίς δικαιώματα προτίμησης. Η Τράπεζα θα αποκτούσε στη συνέχεια πλήρως ανακεφαλαιοποιημένη την MBG για 1 εκατ. ευρώ.
(81)
Στις 19 Ιουνίου 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της εξαγοράς της MBG.
2.2.5. Επισκόπηση του συνδυαστικού αντίκτυπου των εξαγορών
(82)
Στον πίνακα 7 παρέχεται επισκόπηση του αντίκτυπου των διαδοχικών εξαγορών στο μέγεθος και στη μορφή της Τράπεζας στην Ελλάδα (καμία από τις εξαγορασθείσες οντότητες δεν περιλάμβανε στοιχεία ενεργητικού του εξωτερικού, εξαιρουμένων των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ που περιλάμβαναν ρουμανικά στοιχεία ενεργητικού). Ως αποτέλεσμα των ανωτέρω εξαγορών, η Τράπεζα κατέχει σήμερα το μεγαλύτερο μερίδιο στην ελληνική αγορά καταθέσεων και δανείων.
Πίνακας 7
Αντίκτυπος των διαδοχικών εξαγορών στο μέγεθος της Πειραιώς στην Ελλάδα
31.12.2012
Μόνο στην Ελλάδα
Πειραιώς χωρίς τις εξαγορασθείσες οντότητες
ATE
Γενική
Κυπριακές τράπεζες
MBG
ΝΕΟΣ ΟΜΙΛΟΣ
Ακαθάριστα δάνεια
27 727
12 200
3 308
24 194
4 710
72 138
ποσοστό επί του συνόλου του νέου ομίλου
38 %
17 %
5 %
34 %
7 %
100 %
Καθαρά δάνεια
24 811
11 527
1 909
19 481
4 236
61 964
ποσοστό επί του συνόλου του νέου ομίλου
40 %
19 %
3 %
31 %
7 %
100 %
Καταθέσεις
15 412
14 986
2 014
14 427
2 912
49 752
ποσοστό επί του συνόλου του νέου ομίλου
31 %
30 %
4 %
29 %
6 %
100 %
Υπάλληλοι
5 926
5 019
1 420
5 268
1 186
18 819
ποσοστό επί του συνόλου του νέου ομίλου
31 %
27 %
8 %
28 %
6 %
100 %
Υποκαταστήματα
325
460
104
307
120
1 316
ποσοστό επί του συνόλου του νέου ομίλου
25 %
35 %
8 %
23 %
9 %
100 %
Πηγή:
στοιχεία που υπέβαλε η Τράπεζα Πειραιώς στις 10 Ιουνίου 2014
2.3. ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
2.3.1. Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (μέτρα L1 & A)
(83)
Η Τράπεζα έλαβε διάφορες μορφές ενίσχυσης στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, σύμφωνα με το μέτρο ανακεφαλαιοποίησης, το μέτρο παροχής εγγυήσεων και το μέτρο στήριξης με ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου.
2.3.1.1. Κρατική στήριξη της ρευστότητας που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του μέτρου παροχής εγγυήσεων και του μέτρου στήριξης με ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου (μέτρο L1)
(84)
Η Τράπεζα έχει ωφεληθεί και εξακολουθεί να ωφελείται από την ενίσχυση που χορηγείται στο πλαίσιο του μέτρου παροχής εγγυήσεων και του μέτρου στήριξης με ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου. Η εν λόγω ενίσχυση περιγράφεται στην παρούσα απόφαση ως «μέτρο L1». Το 2010 η Τράπεζα εξέδωσε ομόλογα με εγγύηση του Δημοσίου που ανήλθαν συνολικά στο ποσό των 9,9 δισεκατ. ευρώ. Το κράτος δάνεισε επίσης στην Τράπεζα ομόλογα του Δημοσίου αξίας 1 289 εκατ. ευρώ. Στο τέλος του Μαρτίου του 2014 το ποσό των κρατικών ομολόγων που εκκρεμούσε ανερχόταν σε 1 024 εκατ. ευρώ (43).
(85)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας που υπέβαλαν στην Επιτροπή στις 25 Ιουνίου 2014, οι ελληνικές αρχές ζήτησαν την άδεια να συνεχίσουν τη χορήγηση εγγυήσεων και τον δανεισμό ομολόγων του Δημοσίου στην Τράπεζα στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης, εάν προκύψει ανάγκη για παροχή τέτοιου είδους στήριξης ρευστότητας, παρότι κάτι τέτοιο δεν θεωρούνταν πιθανό.
2.3.1.2. Κρατική ανακεφαλαιοποίηση που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)
(86)
Τον Μάιο του 2009 και τον Δεκέμβριο του 2011 η Τράπεζα έλαβε από την Ελλάδα στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών εισφορές κεφαλαίου ύψους 370 εκατ. ευρώ και 380 εκατ. ευρώ αντιστοίχως, οι οποίες ανήλθαν συνολικά σε 750 εκατ. ευρώ (μέτρο Α), ποσό που αντιστοιχεί περίπου σε ποσοστό 2,1 % των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού (risk weighted assets, «RWA») (44) της Τράπεζας τη δεδομένη χρονική στιγμή.
(87)
Η ανακεφαλαιοποίηση έλαβε τη μορφή προνομιούχων μετοχών που αναλήφθηκαν από το ελληνικό Δημόσιο με τοκομερίδιο 10 % και διάρκεια πέντε ετών.
(88)
Η Τράπεζα εξόφλησε τις προνομιούχες μετοχές στις 22 Μαΐου 2014, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη (52).
2.3.2. Επείγουσα παροχή ρευστότητας (ΕΠΡ) με εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(89)
Η ΕΠΡ αποτελεί έκτακτο μέτρο που επιτρέπει σε ένα φερέγγυο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που αντιμετωπίζει προσωρινά προβλήματα ρευστότητας να λάβει χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα, χωρίς αυτή η πράξη να αποτελεί μέρος της ενιαίας νομισματικής πολιτικής. Το επιτόκιο που καταβάλλουν χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για ΕΠΡ είναι κατά […] (45) μονάδες βάσης υψηλότερο από το επιτόκιο που καταβάλλουν για την τακτική αναχρηματοδότηση από την κεντρική τράπεζα.
(90)
Η Τράπεζα της Ελλάδος είναι αρμόδια για το πρόγραμμα ΕΠΡ, το οποίο σημαίνει ότι το κόστος και οι κίνδυνοι που απορρέουν από τη χορήγηση της ΕΠΡ αναλαμβάνονται από την Τράπεζα της Ελλάδος (46). Το ελληνικό Δημόσιο χορήγησε στην Τράπεζα της Ελλάδος κρατική εγγύηση η οποία καλύπτει το συνολικό ποσό της ΕΠΡ που χορηγεί η Τράπεζα της Ελλάδος. Η θέσπιση του άρθρου 50 παράγραφος 7 του νόμου 3943/2011, με το οποίο τροποποιήθηκε το άρθρο 65 παράγραφος 1 του νόμου 2362/1995, επέτρεψε στον Υπουργό Οικονομικών να χορηγεί εγγυήσεις εξ ονόματος του Δημοσίου προς την Τράπεζα της Ελλάδος προκειμένου να διασφαλιστούν οι απαιτήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος έναντι των πιστωτικών ιδρυμάτων. Οι τράπεζες που λαμβάνουν ΕΠΡ οφείλουν να καταβάλλουν στο κράτος προμήθεια εγγύησης ύψους […] μονάδων βάσης.
(91)
Στις 31 Δεκεμβρίου 2011 η Τράπεζα είχε λάβει ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου ύψους 11,64 δισεκατ. ευρώ, ενώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012 η Τράπεζα είχε λάβει ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου ύψους 31,4 δισεκατ. ευρώ (47). Ύστερα από σημαντική μείωση που σημειώθηκε το 2013, η Τράπεζα είχε λάβει στο τέλος του εν λόγω έτους ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου που ανερχόταν μόλις σε 750 εκατ. ευρώ.
2.3.3. Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα μέσω του ΕΤΧΣ (μέτρα B1, B2, B3 & B4)
(92)
Από το 2012 η Τράπεζα επωφελήθηκε από διάφορα μέτρα κεφαλαιακής στήριξης που χορηγήθηκαν από το ΕΤΧΣ. Στον πίνακα 9 παρέχεται επισκόπηση αυτών των μέτρων ενίσχυσης.
Πίνακας 8
Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα μέσω του ΕΤΧΣ
1η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση - Μάιος 2012
(σε εκατ. ευρώ)
2η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση - Δεκέμβριος 2012
(σε εκατ. ευρώ)
Επιστολή δέσμευσης - Δεκέμβριος 2012
(σε εκατ. ευρώ)
Συμμετοχή στην ανακεφαλαιοποίηση του Μαΐου του 2013
(σε εκατ. ευρώ) (48)
Μέτρο
B1
Β2
B3
B4
Ποσό
(σε εκατ. ευρώ)
4 700
1 553
1 082
5 891
2.3.3.1. Η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β1)
(93)
Οι αιτιολογικές σκέψεις 14 έως 33 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς παρέχουν λεπτομερή περιγραφή της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης του Μαΐου 2012 (μέτρο Β1). Το πλαίσιο και τα κύρια χαρακτηριστικά του εν λόγω μέτρου παρατίθενται στο παρόν τμήμα.
(94)
Στις 20 Απριλίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα επιστολή με την οποία δεσμευόταν να συμμετάσχει σε προβλεπόμενη αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας για ποσό ύψους έως 5 δισεκατ. ευρώ.
(95)
Στο πλαίσιο του μέτρου Β1, τον Μάιο του 2012 το ΕΤΧΣ μεταβίβασε στην Τράπεζα ομόλογα του EFSF αξίας 4,7 δισεκατ. ευρώ, σύμφωνα με τις διατάξεις περί προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης που ορίζονται στον νόμο 3864/2010 για την ίδρυση του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («νόμος του ΕΤΧΣ»). Η Επιτροπή απεφάνθη, στην αιτιολογική σκέψη 53 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, ότι «η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση που οριστικοποιήθηκε στις 28 Μαΐου 2012 είναι η εκπλήρωση της αναληφθείσας υποχρέωσης στην επιστολή δέσμευσης, και συνεπώς αποτελεί συνέχεια της ίδιας ενίσχυσης». Τα ποσά που προβλέπονταν τόσο στην επιστολή δέσμευσης όσο και στην πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση υπολογίστηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος για να διασφαλιστεί ότι η Τράπεζα είχε συνολικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας 8 % στις 31 Δεκεμβρίου 2011, ημερομηνία της αναδρομικής λογιστικής καταχώρισης της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης στα βιβλία της Τράπεζας. Όπως προκύπτει από τον πίνακα 3, το μέτρο Β1 κάλυπτε μόνο ένα μέρος των συνολικών κεφαλαιακών αναγκών που διαπιστώθηκαν κατά την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012. Η Τράπεζα εικαζόταν ότι θα αντλήσει κεφάλαιο μέσω μελλοντικής αύξησης κεφαλαίου και αποκλειστικός σκοπός της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης ήταν η διατήρηση του δικαιώματος χρηματοδότησης της Τράπεζας από την ΕΚΤ έως ότου πραγματοποιηθεί η εν λόγω αύξηση κεφαλαίου της.
(96)
Για το διάστημα μεταξύ της ημερομηνίας της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης και της ημερομηνίας της μετατροπής της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε κοινές μετοχές και άλλα μετατρέψιμα χρηματοοικονομικά μέσα, η συμφωνία προεγγραφής μεταξύ της Τράπεζας και του ΕΤΧΣ όριζε ότι η Τράπεζα έπρεπε να καταβάλλει στο ΕΤΧΣ ετήσια προμήθεια ύψους 1 % επί της ονομαστικής αξίας των ομολόγων του EFSF και ότι τυχόν πληρωμές τοκομεριδίων και οι δεδουλευμένοι τόκοι για τα ομόλογα του EFSF για την περίοδο αυτή θα υπολογίζονταν ως πρόσθετη εισφορά κεφαλαίου από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα (49).
2.3.3.2. Η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β2)
(97)
Η Τράπεζα κατέγραψε περαιτέρω ζημίες το φθινόπωρο του 2012. Ως εκ τούτου, το κεφάλαιό της μειώθηκε εκ νέου σε επίπεδο κατώτερο από αυτό των ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων που θα της επέτρεπαν να διατηρήσει δικαίωμα αναχρηματοδότησης από την ΕΚΤ.
(98)
Αυτό κατέστησε αναγκαία τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση. Στις 20 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ προέβη σε δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 553 εκατ. ευρώ (μέτρο Β2), η οποία πραγματοποιήθηκε και πάλι με τη μεταβίβαση ομολόγων του EFSF στην Τράπεζα.
2.3.3.3. Η επιστολή δέσμευσης της 20ής Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)
(99)
Εκτός από τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση, στις 20 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε επιστολή δέσμευσης στην Τράπεζα για τη συμμετοχή του στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας και στην έκδοση μετατρέψιμων τίτλων που επρόκειτο να εκδοθούν για συνολικό ποσό ύψους 1 082 εκατ. ευρώ (μέτρο Β3).
(100)
Συνολικά, με τις δύο προσωρινές ανακεφαλαιοποιήσεις (μέτρα Β1 και Β2) και το πρόσθετο ποσό που δεσμεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β3), το ΕΤΧΣ είχε αναλάβει την κάλυψη των συνολικών κεφαλαιακών αναγκών που διαπιστώθηκαν κατά την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012 (7 335 εκατ. ευρώ (50)).
2.3.3.4. Η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4) και η μερική αποπληρωμή των μέτρων Β1 και Β2
(101)
Στις 23 Απριλίου 2013 η γενική συνέλευση των μετόχων της Τράπεζας ενέκρινε αύξηση μετοχικού κεφαλαίου ύψους 8 429 εκατ. ευρώ (51). Το ποσό αυτό υπολογίστηκε ως το άθροισμα των ακόλουθων ποσών:
i)
7 335 εκατ. ευρώ για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που διαπιστώθηκαν με την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012· από το ποσό αυτό, το ΕΤΧΣ ενέγραψε 5 891 εκατ. ευρώ (μέτρο Β4) και ιδιώτες επενδυτές ενέγραψαν 1 444 εκατ. ευρώ·
ii)
570 εκατ. ευρώ που εισέφερε το ΕΤΧΣ για την εκπλήρωση των κανονιστικών κεφαλαιακών απαιτήσεων που προέκυψαν από τις εξαγορασθείσες επιχειρηματικές δραστηριότητες της ATE Bank, βάσει της δέσμευσης του Ιουλίου του 2012· το εν λόγω μέτρο αξιολογήθηκε από την Επιτροπή στην απόφαση για την εκκαθάριση της ΑΤΕ, όπου και συνάχθηκε το συμπέρασμα ότι δεν συνιστούσε ενίσχυση προς την Τράπεζα·
iii)
524 εκατ. ευρώ που εισέφερε το ΕΤΧΣ για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που προέκυψαν από την καταβολή της τιμής κτήσης των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών· αυτό το μέρος της κεφαλαιακής αύξησης συνιστά το μέτρο Γ (52).
(102)
Η τιμή των νέων μετοχών ορίστηκε σε 1,70 ευρώ ανά μετοχή, που αντιστοιχεί στο 50 % της μέσης χρηματιστηριακής τιμής σταθμισμένης με τον ημερήσιο όγκο των συναλλαγών κατά τις τελευταίες 50 ημέρες διαπραγμάτευσης που προηγήθηκαν του καθορισμού της.
(103)
Στις 3 Ιουνίου 2013 το διοικητικό συμβούλιο της Τράπεζας ανακοίνωσε την έκδοση 3 888 268 914 νέων μετοχών με ονομαστική αξία 0,30 ευρώ στην τιμή των 1,70 ευρώ ανά μετοχή (53). Η Τράπεζα ανακοίνωσε στις 28 Ιουνίου 2013 (54) ότι το διοικητικό συμβούλιο βεβαίωσε την πλήρη καταβολή της συνολικής αύξησης κεφαλαίου σε μετοχές για ποσό συνολικού ύψους 8 429 εκατ. ευρώ, συμπεριλαμβανομένων των πριμοδοτήσεων.
(104)
Η συνολική ιδιωτική συμμετοχή στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας ανήλθε στο ποσό των 1 444 εκατ. ευρώ (55). Στο ποσό αυτό περιλαμβάνεται η συμμετοχή της BCP όπως περιγράφηκε στην αιτιολογική σκέψη 80.
(105)
Ως εκ τούτου, η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας ανήλθε σε 6 985 εκατ. ευρώ.
(106)
Αμέσως μετά την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, το ΕΤΧΣ μετετράπη στον βασικό μέτοχο της Τράπεζας με μερίδιο 81 % (56). Το ΕΤΧΣ εξέδωσε δικαιώματα αγοράς μετοχών και χορήγησε στους ιδιώτες επενδυτές από ένα δικαίωμα αγοράς για κάθε μετοχή που ενεγράφη, χωρίς αντίτιμο (57). Κάθε δικαίωμα αγοράς περιλαμβάνει δικαίωμα απόκτησης 4,48 μετοχών του ΕΤΧΣ, σε καθορισμένα χρονικά περιθώρια και σε τιμές εκτέλεσης. Η ημερομηνία της πρώτης άσκησης ήταν η 2α Ιανουαρίου 2014, και στη συνέχεια τα δικαιώματα αγοράς θα ασκούνταν ανά εξάμηνο έως τη 2α Ιανουαρίου 2018. Η τιμή άσκησης είναι ίση με την τιμή προεγγραφής ύψους 1,70 ευρώ, επαυξημένη με ετήσιο επιτόκιο (4 % για το πρώτο έτος, 5 % για το δεύτερο, 6 % για το τρίτο, 7 % για το τέταρτο έτος και στη συνέχεια 8 % αναγόμενο σε ετήσια βάση για το τελευταίο εξάμηνο) (58).
(107)
Ο νόμος για το ΕΤΧΣ, όπως τροποποιήθηκε το 2014, προβλέπει ότι στην περίπτωση έκδοσης δικαιωμάτων μπορούν να προσαρμοστούν μόνον οι τιμές εκτέλεσης των δικαιωμάτων αγοράς. Επιπλέον, οποιαδήποτε προσαρμογή αυτού του είδους θα πραγματοποιείται εκ των υστέρων και μόνο για ποσό που δεν θα υπερβαίνει το ύψος των εσόδων που αποκομίστηκαν από την πώληση των δικαιωμάτων προτίμησης του ΕΤΧΣ. Δεν προβλέπεται προσαρμογή σε περίπτωση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου χωρίς δικαίωμα προτίμησης.
2.3.4. Τα μέτρα ενίσχυσης για τις εξαγορασθείσες επιχειρήσεις (μέτρο Γ)
2.3.4.1. Τα μέτρα ενίσχυσης για την ΑΤΕ
(108)
Όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 58, κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης αναδιάρθρωσης της ΑΤΕ, η ΑΤΕ είχε ήδη επωφεληθεί από μέτρα ενίσχυσης.
(109)
Τον Δεκέμβριο του 2011 το ελληνικό Δημόσιο εισέφερε 290 εκατ. ευρώ στην ΑΤΕ.
(110)
Η εξυγίανση της 27ης Ιουλίου 2012, όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 62 και 63, περιλάμβανε επίσης επιπλέον στήριξη από το Δημόσιο. Το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα ομόλογα του EFSF αξίας 7 471 εκατ. ευρώ για την κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού. Το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε επίσης για την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας για ποσό ύψους 570 εκατ. ευρώ.
(111)
Συνολικά, η ενίσχυση που συνδέεται με τη διαδικασία αγοράς & ανάληψης ανέρχεται σε 8 041 εκατ. ευρώ.
2.3.4.2. Τα μέτρα ενίσχυσης για τις ελληνικές δραστηριότητες των τριών κυπριακών τραπεζών (μέτρο Γ)
(112)
Όπως αναφέρθηκε ήδη στις αιτιολογικές σκέψεις 77 και 101, κατά τον χρόνο εξαγοράς των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών, το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε να παράσχει κεφάλαιο ύψους 524 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα (μέτρο Γ). Η δέσμευση αυτή υλοποιήθηκε τον Ιούνιο του 2013 (59).
2.4. ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
2.4.1. Εγχώριες δραστηριότητες
(113)
Μέσω του σχεδίου αναδιάρθρωσης η Τράπεζα θα εστιάσει στις βασικές τραπεζικές δραστηριότητές της στην Ελλάδα.
(114)
Βασικό σημείο εστίασης είναι η επιστροφή των ελληνικών τραπεζικών δραστηριοτήτων στην κερδοφορία και τη βιωσιμότητα. Για τον σκοπό αυτό, το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιλαμβάνει σειρά μέτρων που αποσκοπούν στη βελτίωση της λειτουργικής αποδοτικότητας της Τράπεζας και του καθαρού περιθωρίου επιτοκίου, καθώς και μέτρα για την ενίσχυση της κεφαλαιακής της θέσης και της διάρθρωσης του ισολογισμού.
(115)
Όσον αφορά τη λειτουργική αποδοτικότητα, η Τράπεζα έχει ήδη ξεκινήσει ένα ευρύ πρόγραμμα εξορθολογισμού.
(116)
Από τις 31 Δεκεμβρίου 2011 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα μείωσε τη φυσική της παρουσία στην Ελλάδα κατά συνολικά 322 υποκαταστήματα, λαμβανομένης υπόψη της αναδιάρθρωσης των εξαγορασθεισών οντοτήτων μετά την ημερομηνία εξαγοράς. Η Τράπεζα διατήρησε σταθερό ρυθμό το 2014, με […] κλεισίματα να έχουν ήδη ολοκληρωθεί εντός του πρώτου εξαμήνου.
Πίνακας 9
Αναδιάρθρωση του ελληνικού δικτύου υποκαταστημάτων το 2010 - πρώτο εξάμηνο 2014
Περίοδος
2011
2012
2013
Πρώτο εξάμηνο 2014
Συνολικός αριθμός υποκαταστημάτων κατά την έναρξη της περιόδου ή κατά την ημερομηνία της εξαγοράς
360
918
1 316
1 037
Εκ των οποίων υποκαταστήματα της Πειραιώς
[…]
[…]
[…]
[…]
της ATE
[…]
[…]
της Γενικής
[…]
[…]
των κυπριακών τραπεζών
[…]
[…]
[…]
της MBG
[…]
[…]
[…]
Σύνολο στο τέλος της περιόδου
346
889
1 037
899
Σύνολο υποκαταστημάτων που έκλεισαν κατά τη διάρκεια της περιόδου
14
29
279
138
Πηγή:
σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε στις 25 Ιουνίου 2014, σ. 40 και 125, ετήσιες εκθέσεις του 2011 και του 2012.
(117)
Η Τράπεζα προέβη επίσης σε μείωση του συνολικού αριθμού του προσωπικού των τραπεζικών και μη τραπεζικών δραστηριοτήτων της στην Ελλάδα κατά την περίοδο 2011-2013 κατά 2 519 υπαλλήλους. Ειδικότερα, 2 114 αποχωρήσεις πραγματοποιήθηκαν στο πλαίσιο του προγράμματος εθελουσίας εξόδου που εφάρμοσε η Τράπεζα.
Πίνακας 10
Μείωση συνολικού αριθμού προσωπικού στην Ελλάδα 2010-2013
Περίοδος
2011
2012
2013
Συνολικός αριθμός προσωπικού κατά την έναρξη της περιόδου ή κατά την ημερομηνία της εξαγοράς
6 370
12 616
18 628
Εκ των οποίων προσωπικό της Πειραιώς
[…]
[…]
[…]
της ATE
[…]
[…]
της Γενικής
[…]
[…]
των υποκαταστημάτων των κυπριακών τραπεζών
[…]
[…]
[…]
της MBG
[…]
[…]
[…]
Σύνολο στο τέλος της περιόδου
6 172
12 365
16 558
Μείωση του προσωπικού
198
251
2 070
Πηγή:
Σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε στις 25 Ιουνίου 2014, σ. 40 και 125, ετήσιες εκθέσεις του 2011 και του 2012.
(118)
Από τον Δεκέμβριο του 2013 έως τα τέλη του 2017, η Τράπεζα σκοπεύει να προβεί σε περαιτέρω μείωση του προσωπικού της στην Ελλάδα (από 16 558 σε […] υπαλλήλους), καθώς και του μεγέθους του δικτύου της (από 1 037 σε […] υποκαταστήματα) (60).[…]
(119)
Η αύξηση της αποδοτικότητας από άποψη υποκαταστημάτων και προσωπικού θα συμβάλει στη μείωση του συνολικού κόστους των δραστηριοτήτων της Τράπεζας στην Ελλάδα κατά […]%, από 1 394 εκατ. ευρώ σε προσωρινή βάση το 2013 σε […] εκατ. ευρώ (61) το 2017 (62). Ως εκ τούτου, ο αναμενόμενος δείκτης κόστους προς κέρδη των δραστηριοτήτων της στην Ελλάδα θα υποχωρήσει κάτω του […]% στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(120)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης περιγράφεται επίσης ο τρόπος με τον οποίο η Τράπεζα θα μειώσει το κόστος χρηματοδότησης, στοιχείο καθοριστικό για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Η Τράπεζα εκτιμά ότι θα είναι σε θέση να καταβάλλει χαμηλότερα επιτόκια καταθέσεων βασιζόμενη στο σταθερότερο περιβάλλον, και ιδίως στην αναμενόμενη σταθεροποίηση και ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, η οποία αναμένεται να παρουσιάσει εκ νέου ανάπτυξη από το 2014 και μετά. Τα περιθώρια επιτοκίου καταθέσεων αναμένεται να μειωθούν στην Ελλάδα (63). Αυτή η μείωση των περιθωρίων επιτοκίου θα επιτευχθεί κυρίως με την καταβολή πολύ χαμηλότερων επιτοκίων για τις προθεσμιακές καταθέσεις. Ομοίως, η εξάρτηση της Τράπεζας από την επείγουσα παροχή ρευστότητας και γενικότερα τη χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα θα μειωθεί από ποσοστό άνω του 45 % των συνολικών στοιχείων ενεργητικού το 2012 σε ποσοστό μικρότερο του […]% το 2017 (64).
(121)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει επίσης ενίσχυση του ισολογισμού της Τράπεζας. Ο καθαρός δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις στην Ελλάδα θα μειωθεί σε […]% το 2017 (από 114 % το 2013 (65)), ενώ η κεφαλαιακή της επάρκεια θα σημειώσει περαιτέρω βελτίωση.
(122)
Μια άλλη προτεραιότητα της Τράπεζας είναι η διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ). Η Τράπεζα θα ενισχύσει τις πιστωτικές διαδικασίες όσον αφορά τόσο τη σύναψη των δανείων (καλύτερη κάλυψη με εξασφαλίσεις και μειωμένα όρια) όσο και τη διαχείριση των ΜΕΔ. Ο δείκτης των ΜΕΔ θα φτάσει περίπου το […]% το […] και στη συνέχεια θα αρχίσει να μειώνεται, με αναμενόμενο ρυθμό που θα κυμαίνεται περίπου στο […]% στα τέλη της περιόδου αναδιάρθρωσης (66). Το κόστος κινδύνου (απομειώσεις λόγω ζημιών από δάνεια) θα μειωθεί από σχεδόν 2 δισεκατ. ευρώ το 2013 σε λιγότερο από […] εκατ. ευρώ το 2018 (67).
(123)
Η βελτίωση της λειτουργικής αποδοτικότητας, η αύξηση του καθαρού περιθωρίου επιτοκίου και η μείωση του κόστους κινδύνου θα καταστήσουν δυνατή την κερδοφορία της Τράπεζας στην Ελλάδα από το […] και μετά. Η Τράπεζα αναμένει ότι τα κέρδη της θα υπερβούν τα […] δισεκατ. ευρώ το 2018 για τις εγχώριες δραστηριότητές της.
2.4.2. Διεθνείς τραπεζικές δραστηριότητες
(124)
Για τη βελτίωση της κερδοφορίας των αλλοδαπών δραστηριοτήτων της, η Τράπεζα έχει ήδη αρχίσει να εφαρμόζει πρόγραμμα σημαντικής μείωσης του κόστους στο διεθνές δίκτυο. Από τα τέλη του 2011 έως τον Μάρτιο του 2014, ο αριθμός των υπαλλήλων μειώθηκε κατά 10 %, από 6 634 σε 5 948, και ο αριθμός των υποκαταστημάτων κατά 18 %, από 499 σε 410 (68). Επίσης απλουστεύθηκε η διάρθρωση του διεθνούς χαρτοφυλακίου της για τη μείωση της κοστολογικής βάσης (69).
(125)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης επισημαίνει την ανάγκη μείωσης της εξάρτησης των αλλοδαπών θυγατρικών εταιρειών από την ελληνική μητρική εταιρεία όσον αφορά τις ανάγκες χρηματοδότησής τους, καθώς και τη συνέχιση της διασφάλισης της κεφαλαιακής θέσης της Τράπεζας.
(126)
Η Τράπεζα προέβη στην πώληση της αμερικανικής θυγατρικής της, τα στοιχεία ενεργητικού της οποίας ανέρχονταν σε ποσό ύψους περίπου 0,7 δισεκατ. ευρώ (13 υποκαταστήματα και 158 υπάλληλοι), τον Σεπτέμβριο του 2012.
(127)
Η Τράπεζα θα μειώσει τα αλλοδαπά στοιχεία ενεργητικού της σε […] δισεκατ. ευρώ στα τέλη Ιουνίου 2018. Το εν λόγω αριθμητικό στοιχείο αντιστοιχεί σε μείωση ύψους […]% (70) σε σύγκριση με τα τέλη του 2012 (71).
(128)
Η μείωση των αλλοδαπών στοιχείων ενεργητικού θα είναι ελαφρώς μικρότερη -ανερχόμενη σε […] δισεκατ. ευρώ- σε περίπτωση […] (72). Στην προκειμένη περίπτωση, η συνολική μείωση των αλλοδαπών στοιχείων ενεργητικού θα ανέλθει σε […]% σε σύγκριση με τα τέλη του 2012.
(129)
Ωστόσο, αντί να συμμορφωθεί με το προαναφερθέν ανώτατο όριο των συνολικών στοιχείων ενεργητικού στα τέλη Ιουνίου του 2018, η Τράπεζα μπορεί να αποφασίσει να εκποιήσει […] (73). Στην περίπτωση αυτή, οι δραστηριότητες που θα διατηρηθούν δεν θα αντιστοιχούν σε ποσοστό υψηλότερο του […]% των συνολικών αλλοδαπών δραστηριοτήτων της Τράπεζας στα τέλη του 2012.
(130)
Η Τράπεζα θα μειώσει τη συνολική χρηματοδότηση προς τις αλλοδαπές θυγατρικές της.
2.4.3. Άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων και εισφορές από τους υφιστάμενους μετόχους και πιστωτές μειωμένης εξασφάλισης
(131)
Η Τράπεζα συγκέντρωσε σημαντικά κεφάλαια από την αγορά μειώνοντας ως εκ τούτου το ποσό της κρατικής ενίσχυσης που χρειαζόταν.
(132)
Καταρχάς, η Τράπεζα άντλησε ιδιωτικό κεφάλαιο το 2011 με έκδοση δικαιωμάτων ύψους 807 εκατ. ευρώ (74). Όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 104, η Τράπεζα κατόρθωσε επίσης να αντλήσει κεφάλαιο από ιδιώτες επενδυτές μέσω της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013. Οι υπάρχοντες μέτοχοί της μειώθηκαν σε μεγάλο βαθμό λόγω της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, καθώς το ΕΤΧΣ κατείχε το 81 % των μετοχών της Τράπεζας μετά την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 και οι νέοι επενδυτές το 17 %, με αποτέλεσμα τη μείωση του ποσοστού συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων μόλις στο 2 %. Δεν έχει καταβληθεί κανένα μέρισμα σε μετρητά από το 2008.
(133)
Η Τράπεζα συγκέντρωσε κεφάλαιο ύψους 1 750 εκατ. ευρώ από την αγορά τον Απρίλιο του 2014 προκειμένου να καλύψει τις πρόσθετες κεφαλαιακές ανάγκες της και να αποπληρώσει τις προνομιούχες μετοχές που κατείχε η Ελλάδα. Οι νέες μετοχές εκδόθηκαν σε τιμή 1,7 ευρώ, δηλαδή στην τιμή που καταβλήθηκε από το ΕΤΧΣ στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013.
(134)
Επιπλέον, η Τράπεζα δημιούργησε κεφάλαιο επαναγοράζοντας δικούς της υβριδικούς τίτλους και τίτλους μειωμένης εξασφάλισης με έκπτωση επί της ονομαστικής τους αξίας. Τον Μάρτιο του 2012 η Τράπεζα προσφέρθηκε να προβεί σε επαναγορά ορισμένων υβριδικών τίτλων και τίτλων κατώτερης κατηγορίας 2. Η τιμή, η οποία καθορίστηκε με βάση την αγοραία αξία και περιλάμβανε πριμοδότηση που δεν υπερέβαινε τις δέκα ποσοστιαίες μονάδες, ορίστηκε στο 37 % της ονομαστικής αξίας για τους υβριδικούς τίτλους και στο 50 % της ονομαστικής αξίας για τους τίτλους κατώτερης κατηγορίας 2. Τα αντίστοιχα ποσοστά συμμετοχής ήταν 52,8 % και 18,2 %. Τον Μάιο του 2013 η Τράπεζα δρομολόγησε πρόσθετη άσκηση διαχείρισης παθητικού για την επαναγορά χρεογράφων σε κυκλοφορία ύψους έως 321 εκατ. ευρώ. Το ποσοστό συμμετοχής ήταν 20 %. Αυτές οι διαδοχικές επαναγορές είχαν ως αποτέλεσμα συνολική αύξηση κεφαλαίου ύψους περίπου 120 εκατ. ευρώ (75).
2.5. ΑΝΑΛΗΨΗ ΔΕΣΜΕΥΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ
(135)
Στις 25 Ιουνίου 2014 η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα και οι θυγατρικές της θα εφαρμόσουν το σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε την ίδια ημερομηνία και ανέλαβε πρόσθετες δεσμεύσεις ως προς την εφαρμογή του προγράμματος αναδιάρθρωσης («οι δεσμεύσεις»). Οι δεσμεύσεις, που περιέχονται στο παράρτημα, συνοψίζονται στο παρόν τμήμα.
(136)
Πρώτον, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα προβεί σε αναδιάρθρωση των ελληνικών εμπορικών δραστηριοτήτων της ορίζοντας ανώτατο αριθμό υποκαταστημάτων και εργαζομένων στις 31 Δεκεμβρίου 2017 στην Ελλάδα, καθώς και ανώτατο ποσό των συνολικών δαπανών για τις ελληνικές δραστηριότητες για το έτος 2017 (76).
(137)
Η Ελλάδα δεσμεύτηκε επίσης ότι η Τράπεζα θα μειώσει το κόστος των καταθέσεων που συγκεντρώνονται στην Ελλάδα. Θα συμμορφωθεί δε προς έναν μέγιστο δείκτη καθαρών χορηγήσεων προς καταθέσεις στις 31 Δεκεμβρίου 2017 (77).[…]
(138)
Όσον αφορά τις αλλοδαπές θυγατρικές της Τράπεζας, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα προβεί στην απομόχλευση των αλλοδαπών στοιχείων ενεργητικού της έως τις 30 Ιουνίου 2018 (78). Επιπλέον, η παροχή ρευστότητας ή κεφαλαιακής στήριξης προς τις εν λόγω θυγατρικές περιορίζεται αυστηρά από την άποψη των ονομαστικών ποσών και λαμβάνει χώρα μόνο σε συγκεκριμένες περιστάσεις.
(139)
Η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα εκποιήσει μέρος των τίτλων της. Επιπλέον, η Τράπεζα δεν θα αγοράζει τίτλους μη επενδυτικής κατηγορίας, με περιορισμένες εξαιρέσεις (79).
(140)
Η Ελλάδα ανέλαβε ορισμένες δεσμεύσεις σχετικά με την εταιρική διακυβέρνηση της Τράπεζας. Δεσμεύτηκε για τον περιορισμό των αποδοχών των υπαλλήλων και των στελεχών της Τράπεζας (80).
(141)
Η Ελλάδα έχει αναλάβει επίσης δέσμευση ότι η Τράπεζα θα ασκεί συνετή πιστωτική πολιτική, ώστε να διασφαλίζεται ότι οι αποφάσεις για τη χορήγηση και την αναδιάρθρωση δανείων αποσκοπούν στη μεγιστοποίηση της βιωσιμότητας και της κερδοφορίας της Τράπεζας. Η Τράπεζα θα συμμορφώνεται με υψηλά πρότυπα όσον αφορά την παρακολούθηση των πιστωτικών κινδύνων καθώς και την αναδιάρθρωση των δανείων (81).
(142)
Ορισμένες δεσμεύσεις αφορούν τις πράξεις της Τράπεζας με συνδεδεμένους δανειολήπτες. Σκοπός των εν λόγω δεσμεύσεων είναι να διασφαλιστεί ότι η Τράπεζα δεν παρεκκλίνει από τις συνετές τραπεζικές πρακτικές, για παράδειγμα κατά τη χορήγηση ή την αναδιάρθρωση δανείων που έχουν χορηγηθεί στους υπαλλήλους, στα διοικητικά στελέχη και στους μετόχους της, καθώς και σε δημόσιους φορείς, πολιτικά κόμματα και εταιρείες μέσων ενημέρωσης (82).
(143)
Τέλος, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα συμμορφωθεί με ορισμένους περιορισμούς ως προς τη συμπεριφορά της, όπως η απαγόρευση της καταβολής τοκομεριδίων και μερισμάτων, η απαγόρευση των εξαγορών και η απαγόρευση της διαφήμισης σχετικά με τη δημόσια στήριξη (83).
(144)
Οι εν λόγω δεσμεύσεις θα παρακολουθούνται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2018 από εντολοδόχο παρακολούθησης.
(145)
Σε χωριστό σημείο, στα στοιχεία που υπέβαλε στις 25 Ιουνίου 2014, η Ελλάδα ανέφερε ότι θα ζητούσε την έγκριση της Επιτροπής πριν από οποιαδήποτε επαναγορά των δικαιωμάτων αγοράς από την Τράπεζα ή από οποιονδήποτε κρατικό φορέα, συμπεριλαμβανομένου του ΕΤΧΣ (84).
3. ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
(146)
Στις 27 Ιουλίου 2012 η Επιτροπή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας με σκοπό να διαπιστώσει αν πληρούνται οι όροι της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008 (85) σχετικά με την καταλληλότητα, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ υπέρ της Τράπεζας (μέτρο Β1).
(147)
Όσον αφορά την καταλληλότητα του μέτρου, εφόσον η ενίσχυση χορηγήθηκε ύστερα από προηγούμενη ανακεφαλαιοποίηση και ενίσχυση ρευστότητας και λόγω της παρατεταμένης περιόδου διάσωσης, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το αν η Τράπεζα είχε λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να αποφευχθεί η ανάγκη νέας ενίσχυσης στο μέλλον (86). Επιπλέον, δεν ήταν σαφές για την Επιτροπή ποιος θα είχε τον έλεγχο της Τράπεζας στο μέλλον, μετά την αντικατάσταση της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης από μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση (87) εφόσον η Τράπεζα θα μπορούσε να τεθεί είτε υπό τον έλεγχο του κράτους είτε υπό τον έλεγχο μειοψηφικών ιδιωτών ιδιοκτητών που θα διέθεταν τον έλεγχο και υψηλή μόχλευση. Σε κάθε περίπτωση, η Επιτροπή ανέφερε ότι η ποιότητα της διαχείρισης της Τράπεζας και, ιδίως, της διαδικασίας χορήγησης δανείων θα έπρεπε να διατηρηθεί προκειμένου να κριθεί ορθή η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση.
(148)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, στην αιτιολογική σκέψη 70 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το αν είχαν ληφθεί όλα τα δυνατά μέτρα για να αποφευχθεί η ανάγκη νέας ενίσχυσης της Τράπεζας στο μέλλον. Επιπλέον, δεδομένου ότι η διάρκεια της περιόδου προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης ήταν αβέβαιη, η Επιτροπή δεν μπορούσε να κρίνει αν ήταν επαρκής και σύμφωνη με τις αρχές περί καταβολής αμοιβής και καταμερισμού των επιβαρύνσεων βάσει των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Εξάλλου, καθώς οι όροι μετατροπής της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση δεν ήταν γνωστοί όταν εκδόθηκε η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή δεν μπορούσε να τους αξιολογήσει.
(149)
Όσον αφορά την αναλογικότητα του μέτρου, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον οι διασφαλίσεις (απαγόρευση της διαφήμισης της κρατικής στήριξης, απαγόρευση καταβολής τοκομεριδίων και μερισμάτων, απαγόρευση δικαιώματος προαίρεσης και επαναγοράς, όπως περιγράφονται στην αιτιολογική σκέψη 76 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς) ήταν επαρκείς όσον αφορά την πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση. Επιπλέον, στην αιτιολογική σκέψη 77 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή ανέφερε ότι η έλλειψη κανόνων που να εμποδίζουν το ΕΤΧΣ να συντονίζει τις τέσσερις μεγαλύτερες κεντρικές τράπεζες (δηλαδή την Τράπεζα, τη Eurobank, την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και την Alpha Bank) και η απουσία επαρκών διασφαλίσεων που να αποτρέπουν την ανταλλαγή εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών μεταξύ τους θα μπορούσαν να προκαλέσουν στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό. Η Επιτροπή, συνεπώς, πρότεινε τον διορισμό εντολοδόχου παρακολούθησης με φυσική παρουσία στην Τράπεζα.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΕΠΙΣΗΜΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
4.1. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ
(150)
Στις 30 Αυγούστου 2012 η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις που υπέβαλε η Τράπεζα σχετικά με την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς.
(151)
Όσον αφορά την καταλληλότητα των μέτρων, η Τράπεζα επισήμανε ότι η κρίση χρέους στην Ελλάδα και τη ζώνη του ευρώ αποτελούσε πρωτοφανή κατάσταση. Η εισφορά κεφαλαίου τον Μάιο του 2009, η οποία αντιστοιχούσε στο 1,0 % των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο στοιχείων ενεργητικού της («RWA»), αποτέλεσε άμεση αντίδραση στην ασυνήθιστη αναταραχή που προκλήθηκε στις παγκόσμιες χρηματοπιστωτικές αγορές. Στα τέλη του 2011 η πρόσθετη εισφορά κεφαλαίου από το ελληνικό Δημόσιο ύψους 380 εκατ. ευρώ αντιστοιχούσε στο 1,1 % των RWA της Τράπεζας κατά τη δεδομένη χρονική στιγμή και είχε σχεδιαστεί με σκοπό την αντιμετώπιση των κεφαλαιακών ελλείψεων που αναμένονταν λόγω της εντεινόμενης ύφεσης. Η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ύψους 4,7 δισεκατ. ευρώ από το ΕΤΧΣ αποτέλεσε το πρώτο μέρος της ανακεφαλαιοποίησης που θα αντιμετώπιζε τις κεφαλαιακές ελλείψεις που προκλήθηκαν από το PSI και από την αξιολόγηση των δανειακών χαρτοφυλακίων που διενεργήθηκε από την Blackrock (88), καθώς και από την εμβάθυνση της ύφεσης.
(152)
Η Επιτροπή έκρινε επίσης ότι ο διορισμός από την Ελλάδα και το ΕΤΧΣ ενός και δύο μελών αντίστοιχα στο διοικητικό συμβούλιο της Τράπεζας ως εκπροσώπων τους και ενός μέλους του ΕΤΧΣ ως μέλους στην επιτροπή διαχείρισης κινδύνων της Τράπεζας, παράλληλα με τα άλλα μέλη, διασφάλιζε ότι θα αποτρεπόταν η ανάληψη υπερβολικά υψηλών κινδύνων.
(153)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα των μέτρων, η Τράπεζα παρατήρησε ότι η μορφή της ανακεφαλαιοποίησης ως προσωρινή χρηματοδότηση αποφασίστηκε από τις ελληνικές αρχές και την Ευρωπαϊκή Ένωση, το ΔΝΤ και την ΕΚΤ και ότι το ποσό της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης που ανερχόταν σε 4,7 δισεκατ. ευρώ σχεδόν αντιστάθμιζε τις συνέπειες του PSI. Όσον αφορά τη μετατροπή της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε μόνιμο κεφάλαιο, μετά την παρατεταμένη περίοδο κατά την οποία η Ελλάδα έμεινε χωρίς κυβέρνηση το δεύτερο τρίμηνο του 2012, μόλις θα εγκρινόταν μια τελική δομή, θα ήταν αναπόφευκτη η μείωση της συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων και η σύναψη συμφωνίας για κατάλληλη αμοιβή (ανάλογα με τους όρους και τα μέσα που χρησιμοποιήθηκαν).
(154)
Όσον αφορά την αναλογικότητα των μέτρων, η Τράπεζα επισήμανε ότι από το 2009 είχε προβεί σε προσαρμογή των πρακτικών δανειοδότησης εφαρμόζοντας αυστηρότερα πιστωτικά κριτήρια, επιτάχυνση των όρων αποπληρωμής και μείωση των πιστωτικών ορίων. Από το πρώτο τρίμηνο του 2009, όλα τα αιτήματα εκταμίευσης συγκεκριμένου ποσού επανεξετάζονταν και εγκρίνονταν από τον αναπληρωτή Διευθύνοντα Σύμβουλο και τον Γενικό Διευθυντή Πίστης Ομίλου. Η Τράπεζα δεν επρόκειτο να τροποποιήσει τις τρέχουσες επιχειρηματικές πρακτικές της όπως ορίζονταν στο επιχειρηματικό σχέδιο που υποβλήθηκε στην Τράπεζα της Ελλάδος ούτε και να υποβαθμίσει τα ισχύοντα πρότυπα δανειοδότησης. Τα εν λόγω πρότυπα συγκαταλέγονταν στα αυστηρότερα του κλάδου, όπως καταδείχθηκε και από τα πολύ θετικά αποτελέσματα που σημείωσε η Τράπεζα στο πλαίσιο της διαγνωστικής άσκησης της Blackrock Solutions. Οι προθέσεις αυτές θα εξασφαλίζονταν από την εκπροσώπηση της Ελλάδας και του ΕΤΧΣ στο διοικητικό συμβούλιο της Τράπεζας.
(155)
Όσον αφορά την πρόταση της Επιτροπής για τον διορισμό εντολοδόχου παρακολούθησης, η άποψη της Τράπεζας ήταν ότι υπήρχε ήδη στενή παρακολούθηση από αρκετά τρίτα μέρη, όπως η Τράπεζα της Ελλάδος, εξωτερικοί ελεγκτές, ο εκπρόσωπος της Ελλάδας και οι εκπρόσωποι του ΕΤΧΣ.
4.2. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΑΛΛΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ
(156)
Στις 3 Ιανουαρίου 2013 η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις που υπέβαλε ελληνική τράπεζα σχετικά με την απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς. Η εν λόγω ελληνική τράπεζα παρατήρησε ότι η ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών από το ΕΤΧΣ αποτελούσε, καταρχήν, ένα ευπρόσδεκτο βήμα προς ένα υγιέστερο και περισσότερο βιώσιμο τραπεζικό σύστημα και δεν διατύπωσε καμία αντίρρηση για την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας.
(157)
Ωστόσο, αν και εξέφρασε την πλήρη στήριξή της για την αρχή της ανακεφαλαιοποίησης των ελληνικών τραπεζών από το ΕΤΧΣ, η εν λόγω ελληνική τράπεζα εξήγησε ότι, για να μειωθούν στο ελάχιστο οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να αποφευχθούν οι διακρίσεις, ανέμενε ότι η ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ θα ήταν ανοικτή σε όλες τις τράπεζες που λειτουργούσαν στην Ελλάδα υπό παρόμοιους όρους.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
(158)
Στις 5 Σεπτεμβρίου 2012 η Ελλάδα υπέβαλε παρατηρήσεις τις οποίες διατύπωσαν η Τράπεζα της Ελλάδος και το ΕΤΧΣ.
5.1. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΠΟΥ ΔΙΑΤΥΠΩΣΕ Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
(159)
Όσον αφορά την καταλληλότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος επισήμανε ότι το κεφάλαιο των 18 δισεκατ. ευρώ με το οποίο το ΕΤΧΣ ανακεφαλαιοποίησε τις τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες τον Μάιο του 2012 ήταν μικρότερο από το τελικό ποσό που ήταν αναγκαίο για να σταδιακά και να διατηρήσουν οι εν λόγω τράπεζες δείκτη βασικών κεφαλαίων κατηγορίας 1 που ορίστηκε στο 10 % για τον Ιούνιο του 2012 και δείκτη βασικών κεφαλαίων κατηγορίας 1 που ορίστηκε στο 7 % βάσει τριετούς δυσμενούς σεναρίου ακραίων καταστάσεων. Επισήμανε επίσης ότι η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση δεν είχε μόνιμο χαρακτήρα, δεδομένου ότι η διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης θα ολοκληρωνόταν με αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου από τις εν λόγω τέσσερις τράπεζες.
(160)
Η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε ακόμη ότι η ανακεφαλαιοποίηση των μεγαλύτερων ελληνικών τραπεζών αποτελούσε μέρος της πλέον μακροπρόθεσμης αναδιάρθρωσης του ελληνικού τραπεζικού τομέα. Επισήμανε ότι, όταν μια τράπεζα παραμένει στην κατοχή ιδιωτών, η διαχείριση κατά πάσα πιθανότητα παραμένει η ίδια, ενώ αν μια τράπεζα περιέλθει στην ιδιοκτησία του κράτους (δηλαδή στην κυριότητα του ΕΤΧΣ), το ΕΤΧΣ μπορεί να διορίσει νέα διοίκηση η οποία, σε κάθε περίπτωση, θα αξιολογείται από την Τράπεζα της Ελλάδος. Η Τράπεζα της Ελλάδας ανέφερε ότι αξιολογεί το πλαίσιο της εταιρικής διακυβέρνησης, την επάρκεια της διαχείρισης και το προφίλ κινδύνου κάθε τράπεζας σε συνεχή βάση, ώστε να εξασφαλίζεται ότι δεν αναλαμβάνονται υπερβολικοί κίνδυνοι. Επισήμανε επίσης ότι το ΕΤΧΣ είχε ήδη ορίσει εκπροσώπους στα διοικητικά συμβούλια των τραπεζών που ανακεφαλαιοποιήθηκαν.
(161)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε ότι η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ήταν περιορισμένη, ούτως ώστε να εξασφαλιστεί η εκπλήρωση των τότε εφαρμοστέων ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων (8 %). Επίσης, δήλωσε ότι η παρατεταμένη χρονική περίοδος που προηγήθηκε των ανακεφαλαιοποιήσεων οφειλόταν στην απότομη επιδείνωση του περιβάλλοντος λειτουργίας στην Ελλάδα και στον αντίκτυπο του προγράμματος PSI, στην πολυπλοκότητα του όλου έργου καθώς και στην ανάγκη να μεγιστοποιηθεί η συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών στις αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου.
(162)
Όσον αφορά την αναλογικότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος τόνισε ότι η πλήρης εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης προς υποβολή στην Επιτροπή διασφαλίζεται από το γεγονός ότι η αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου του ΕΤΧΣ αίρεται, μεταξύ άλλων, σε περίπτωση σοβαρής παραβίασης του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε επίσης ότι οι δυσκολίες της Τράπεζας δεν οφείλονταν σε υποτίμηση των κινδύνων από τη διοίκηση της Τράπεζας ούτε σε εμπορικά επιθετικές ενέργειες.
5.2. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΤΧΣ
(163)
Όσον αφορά την καταλληλότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης και προκειμένου να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της πιθανής κρατικής παρέμβασης σε περίπτωση που το κράτος χορηγήσει υψηλά ποσά κρατικών ενισχύσεων μέσω του ΕΤΧΣ και το ΕΤΧΣ διαθέτει πλήρη δικαιώματα ψήφου, το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι οι τράπεζες που λαμβάνουν χρηματοδότηση από το ΕΤΧΣ δεν θεωρούνται δημόσιοι φορείς ή υπό τον έλεγχο του κράτους και ότι δεν θα ελέγχονται από το κράτος μετά τη μόνιμη ανακεφαλαιοποίησή τους από το ΕΤΧΣ. Το ΕΤΧΣ τόνισε ότι αποτελεί απολύτως ανεξάρτητη νομική οντότητα ιδιωτικού δικαίου με αυτονομία αποφάσεων. Δεν υπόκειται σε κρατικό έλεγχο, σύμφωνα με το άρθρο 16Γ παράγραφος 2 του νόμου του ΕΤΧΣ, στο οποίο ορίζεται ότι τα πιστωτικά ιδρύματα που λαμβάνουν κεφαλαιακή στήριξη από το ΕΤΧΣ δεν ανήκουν στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Παρέπεμψε επίσης στη διάρθρωση της διακυβέρνησης του ΕΤΧΣ.
(164)
Όσον αφορά την παρέμβαση του ΕΤΧΣ στη διοίκηση της Τράπεζας, το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι θα σέβεται την αυτονομία της Τράπεζας και δεν θα επηρεάζει την καθημερινή της διαχείριση, δεδομένου ότι ο ρόλος του περιορίζεται στα προβλεπόμενα από τον νόμο του ΕΤΧΣ. Δήλωσε ότι δεν θα υπάρξει καμία κρατική παρέμβαση ή συντονισμός και ότι οι αποφάσεις της Τράπεζας σχετικά με τη διαδικασία δανειοδοτήσεων (μεταξύ άλλων για τις εξασφαλίσεις, την τιμολόγηση και τη φερεγγυότητα των δανειοληπτών) θα λαμβάνονται με βάση εμπορικά κριτήρια.
(165)
Το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι ο νόμος του ΕΤΧΣ και η συμφωνία προεγγραφής περιλάμβαναν κατάλληλες διασφαλίσεις προκειμένου να αποτραπεί η ανάληψη υπερβολικών κινδύνων από τους υφιστάμενους ιδιώτες μετόχους. Επισήμανε στοιχεία όπως i) ο διορισμός εκπροσώπων του ΕΤΧΣ ως ανεξάρτητων μη εκτελεστικών μελών του διοικητικού συμβουλίου της Τράπεζας και η παρουσία τους σε επιτροπές, ii) η επίδειξη της δέουσας επιμέλειας στην Τράπεζα από το ΕΤΧΣ και iii) το γεγονός ότι, μετά την τελική ανακεφαλαιοποίηση, τα δικαιώματα ψήφου του ΕΤΧΣ περιορίζονταν μόνον εφόσον η Τράπεζα τηρούσε τους όρους του σχεδίου αναδιάρθρωσης.
(166)
Το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι έχουν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλιστεί ότι οι τράπεζες στις οποίες συμμετέχει το ΕΤΧΣ δεν ανταλλάσσουν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες μεταξύ τους. Τα μέτρα αυτά περιλαμβάνουν τον διορισμό διαφορετικών εκπροσώπων του ΕΤΧΣ στις τράπεζες αυτές, τις εντολές που αφορούν τους εν λόγω εκπροσώπους οι οποίες διασφαλίζουν ειδικά την προστασία από τη ροή πληροφοριών από έναν εκπρόσωπο σε έναν άλλο, και σαφείς εσωτερικές οδηγίες προς αυτούς τους εκπροσώπους να μη κοινοποιούν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες των τραπεζών. Επιπλέον, το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι δεν ασκεί τα δικαιώματά του σε σχέση με τις τράπεζες κατά τρόπο που θα μπορούσε να εμποδίσει, να περιορίσει, να στρεβλώσει ή να μειώσει σημαντικά ή να παρακωλύσει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Τέλος, το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι τα μέλη του διοικητικού συμβουλίου και οι υπάλληλοί του υπόκεινται σε αυστηρούς κανόνες εμπιστευτικότητας και καθήκοντα θεματοφύλακα και δεσμεύονται από τις διατάξεις περί επαγγελματικού απορρήτου όσον αφορά τις υποθέσεις του.
6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΕΞΑΓΟΡΑ ΤΗΣ ΑΤΕ ΚΑΙ ΤΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΠΡΙΑΚΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ
6.1. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΤΕ
(167)
Στην απόφαση για την αναδιάρθρωση της ΑΤΕ, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 58 και 108 της εν λόγω απόφασης συνιστούν κρατική ενίσχυση και ότι είναι σύμφωνα με την εσωτερική αγορά.
(168)
Στην απόφαση για την εκκαθάριση της ΑΤΕ, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα μέτρα που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 109 και 110 της εν λόγω απόφασης συνιστούν κρατική ενίσχυση προς τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ. Επιπλέον, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση προς την ΑΤΕ θα θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά μόνον εάν η ενσωμάτωση των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ υλοποιηθεί σύμφωνα με το σχέδιο και εάν το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας -το οποίο περιλαμβάνει τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ- καθιστά δυνατή την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς της. Η εν λόγω αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας θα αποδειχθεί στο τμήμα 7.6.2.
(169)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν οφείλει να προβεί σε εκ νέου αξιολόγηση των προαναφερόμενων μέτρων και επιβεβαιώνει ότι είναι συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά.
6.2. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΣΥΝΔΕΕΤΑΙ ΜΕ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΚΥΠΡΙΑΚΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ (ΜΕΤΡΟ Γ)
6.2.1. Ύπαρξη και ύψος της ενίσχυσης
(170)
Η Επιτροπή οφείλει να διαπιστώσει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης όσον αφορά το μέτρο Γ. Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, ως κρατικές ενισχύσεις νοούνται οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη μέλη και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(171)
Η δέσμευση για την ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ της Τράπεζας ύψους 524 εκατ. ευρώ αναλήφθηκε τον Μάρτιο του 2013, κατά τη διάρκεια της διαδικασίας υποβολής προσφορών για την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων. Ως εκ τούτου, το μέτρο χορηγήθηκε τον Μάρτιο του 2013. Η ανακεφαλαιοποίηση αυτή καθαυτή πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013 (89).
(172)
Η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας πραγματοποιήθηκε από το ΕΤΧΣ, το οποίο αποτελεί φορέα που συστάθηκε και χρηματοδοτείται από το ελληνικό Δημόσιο για τη στήριξη των τραπεζών και, ως εκ τούτου, η εκταμίευση πραγματοποιήθηκε με τη χρήση κρατικών πόρων.
(173)
Όσο για τον δικαιούχο της κρατικής ενίσχυσης, η ανακεφαλαιοποίηση, όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 72, στόχευε στην κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που θα απέρρεαν από την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων. Επιπλέον, η ανακεφαλαιοποίηση θα ήταν διαθέσιμη σε οποιαδήποτε ελληνική τράπεζα θα εξαγόραζε τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες. Στην προσφορά της Τράπεζας, όπως υποβλήθηκε στο ΕΤΧΣ για έγκριση, λαμβανόταν υπόψη η ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ. Κατά τη δεδομένη χρονική στιγμή, παρατηρούνταν έλλειψη κεφαλαίου στις ελληνικές τράπεζες και καμία δεν θα μπορούσε να εξαγοράσει τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες χωρίς την υπόσχεση μιας ανακεφαλαιοποίησης. Ως εκ τούτου, μολονότι ο επίσημος αποδέκτης του κεφαλαίου που παρασχέθηκε από το ΕΤΧΣ είναι η Τράπεζα, η Επιτροπή εκτιμά ότι ο δικαιούχος της κρατικής ενίσχυσης είναι οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες, δεδομένου ότι το μέτρο καθιστά δυνατή την πώλησή τους σε ελληνική τράπεζα. Χωρίς την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας, δεν θα είχαν εξαγορασθεί από ελληνική τράπεζα. Θα είχαν παραμείνει στην κατοχή ομίλων που αντιμετώπιζαν σοβαρότατες δυσκολίες (τόσο η Λαϊκή Τράπεζα Κύπρου όσο και η Τράπεζα Κύπρου είχαν υπαχθεί σε διαδικασία εξυγίανσης δεδομένων των μεγάλων κεφαλαιακών τους αναγκών) και θα είχαν, κατά πάσα πιθανότητα, τεθεί σε καθεστώς πτώχευσης ή, τουλάχιστον, θα είχαν υποστεί μεγάλες εκροές καταθέσεων. Αναφορικά με την ύπαρξη πλεονεκτήματος, η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας από το ΕΤΧΣ δεν συνάδει με την αρχή του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς: κατά τη δεδομένη στιγμή όπου επικρατούσε μεγάλη ανασφάλεια, ένας ιδιώτης επενδυτής που θα ενεργούσε υπό κανονικές συνθήκες της αγοράς δεν θα είχε αναλάβει τη δέσμευση για μελλοντική εισφορά σημαντικού κεφαλαίου στην Τράπεζα χωρίς να γνωρίζει εκ των προτέρων τους όρους της μελλοντικής εισφοράς (δηλαδή την τιμή έκδοσης).
(174)
Επιπλέον, το μέτρο φαίνεται εκ πρώτης όψεως να είναι επιλεκτικό, διότι ισχύει αποκλειστικά για τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες (καθεμία εκ των οποίων συνιστά μία επιχείρηση) και για καμία άλλη επιχείρηση.
(175)
Τέλος, οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες, δηλαδή τα ελληνικά υποκαταστήματα των τριών κυπριακών τραπεζών, ανταγωνίζονται άλλες τράπεζες, συμπεριλαμβανομένων θυγατρικών αλλοδαπών τραπεζών, οι οποίες δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα ή ενδιαφέρονται ενδεχομένως να εισέλθουν στην ελληνική αγορά. Ως εκ τούτου, η διάσωση των εν λόγω δραστηριοτήτων προκαλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(176)
Συνεπώς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας από το ΕΤΧΣ που ανήλθε στο ποσό των 524 εκατ. ευρώ συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
Δικαιούχος της κρατικής ενίσχυσης
(177)
Όπως διευκρινίστηκε ήδη στην αιτιολογική σκέψη 173, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες αποτελούν τον δικαιούχο της καταβολής των ομολόγων του EFSF από το ΕΤΧΣ.
(178)
Επιπλέον, όπως διευκρινίστηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 71 και 173, οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες, δηλαδή τα ελληνικά υποκαταστήματα των τριών κυπριακών τραπεζών, έπρεπε να εξαγοραστούν από άλλη τράπεζα για λόγους χρηματοπιστωτικής σταθερότητας και κυρίως διότι οι τρεις κυπριακές τράπεζες βρίσκονταν σε πολύ δεινή θέση. Ως εκ τούτου, η πώληση των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων και το κατά πόσον αυτή περιλαμβάνει κρατική ενίσχυση προς τον αγοραστή, δηλαδή την Τράπεζα, πρέπει να εξεταστούν βάσει του τμήματος με τίτλο «Βιωσιμότητα μέσω της πώλησης τραπεζών» της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης (90).
(179)
Για τον σκοπό της εν λόγω πώλησης, η Τράπεζα της Ελλάδος αποφάσισε να έρθει σε επαφή μόνο με τις μεγαλύτερες εγχώριες τράπεζες που δραστηριοποιούνταν στην Ελλάδα, εκ των οποίων μόνον η Τράπεζα και δύο ακόμα τράπεζες υπέβαλαν μη δεσμευτικές προσφορές. Η Τράπεζα αποτελεί τον μοναδικό προσφέροντα που υπέβαλε έγκυρη δεσμευτική προσφορά. Ο περιορισμένος αριθμός των αγοραστών με τους οποίους επικοινώνησε η Τράπεζα της Ελλάδος δεν συνεπάγεται ότι ο διαγωνισμός δεν είχε ανοιχτό χαρακτήρα, δεδομένου ότι ήταν εύλογο να μην αναμένεται επίσημη προσφορά από άλλους επενδυτές. Για την ακρίβεια, κατά τη δεδομένη χρονική στιγμή, εξαιτίας της χρηματοπιστωτικής αστάθειας του ελληνικού τραπεζικού συστήματος, το οποίο κατέγραφε μεγάλες ζημίες από δάνεια εξαιτίας της βαθιάς και παρατεταμένης ύφεσης, αλλοδαπές τράπεζες με παρουσία στην Ελλάδα είχαν προβεί ή επρόκειτο να προβούν σε εκποίηση των ελληνικών τους δραστηριοτήτων (π.χ. Γενική, MBG, Εμπορική Τράπεζα). Με άλλα λόγια, εξέρχονταν από την ελληνική αγορά και δεν αναζητούσαν νέες επενδυτικές ευκαιρίες στην Ελλάδα. Επιπλέον, είναι εύλογο να υποτεθεί ότι μόνον ένας επενδυτής που θα ήταν σε θέση να σταθεροποιήσει και να καταστήσει βιώσιμες τις εξαγορασθείσες δραστηριότητες σε σύντομο χρονικό διάστημα -δηλαδή ένας μεγάλος τραπεζικός όμιλος- θα επιδείκνυε ενδιαφέρον για τις εν λόγω δραστηριότητες. Τέλος, εξαιτίας του πολύ περιορισμένου χρονικού περιθωρίου για την ολοκλήρωση της πώλησης -το οποίο υπαγορευόταν από τη χρηματοπιστωτική κρίση στο πλαίσιο της οποίας λειτουργούσαν οι τράπεζες που προέβησαν στην πώληση- η συμμετοχή αλλοδαπών τραπεζών ή άλλου είδους επενδυτών στη διαδικασία της πώλησης ήταν μάλλον απίθανη, δεδομένου ότι οι εν λόγω επενδυτές θα επιθυμούσαν υπό κανονικές συνθήκες να επιδείξουν δέουσα επιμέλεια αναφορικά με τα στοιχεία ενεργητικού που είχαν τεθεί προς πώληση πριν από την υποβολή επίσημης προσφοράς.
(180)
Συνεπώς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η τιμή πώλησης των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων ήταν η αγοραία τιμή και ότι μπορεί να αποκλειστεί το ενδεχόμενο χορήγησης ενίσχυσης προς τον αγοραστή, δηλαδή την Τράπεζα.
6.2.2. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου
(181)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να θεωρήσει ότι μια ενίσχυση συμβιβάζεται με την κοινή αγορά, εφόσον αποσκοπεί στην «άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους».
(182)
Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρή διαταραχή στην οικονομία ενός κράτους μέλους και ότι η λήψη μέτρων για τη στήριξη τραπεζών μπορεί να συμβάλει στην άρση της εν λόγω διαταραχής. Η άποψη αυτή επιβεβαιώθηκε στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008, στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή εξακολουθεί να θεωρεί ότι πληρούνται οι απαιτήσεις για την έγκριση της κρατικής ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ, ενόψει της επανεμφάνισης πιέσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές,. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε αυτή την άποψη με την έκδοση της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011 (91) και της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2013 (92).
(183)
Όσον αφορά την ελληνική οικονομία, στις αποφάσεις της για την έγκριση και την παράταση του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, καθώς και για την έγκριση μέτρων κρατικής ενίσχυσης που χορηγήθηκαν από την Ελλάδα σε μεμονωμένες τράπεζες (93), η Επιτροπή αναγνώρισε ότι υφίσταται κίνδυνος σοβαρής διαταραχής της ελληνικής οικονομίας και ότι η κρατική στήριξη των τραπεζών είναι ενδεδειγμένη για την άρση αυτής της διαταραχής. Ως εκ τούτου, η νομική βάση για την αξιολόγηση του μέτρου ενίσχυσης πρέπει να είναι το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(184)
Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Επιτροπή ανέπτυξε κριτήρια όσον αφορά το συμβιβάσιμο διαφόρων ειδών μέτρων ενίσχυσης. Αρχές για την αξιολόγηση των μέτρων ενίσχυσης καθορίστηκαν για πρώτη φορά στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008.
(185)
Σύμφωνα με το σημείο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, για να είναι μια ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να συμμορφώνεται με τα γενικά κριτήρια συμβατότητας:
α)
Καταλληλότητα: η ενίσχυση πρέπει να είναι καλά στοχοθετημένη ώστε να μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικά ο στόχος της αντιμετώπισης σοβαρής διαταραχής της οικονομίας. Αυτό δεν ισχύει εάν το μέτρο δεν είναι κατάλληλο για την άρση της διαταραχής.
β)
Αναγκαιότητα: το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου. Συνεπώς, πρέπει να είναι το ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου και να έχει την πλέον κατάλληλη μορφή για την άρση της διαταραχής.
γ)
Αναλογικότητα: τα θετικά αποτελέσματα του μέτρου ενίσχυσης πρέπει να αντισταθμίζουν καταλλήλως τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, ούτως ώστε οι στρεβλώσεις αυτές να περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του μέτρου.
(186)
Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Επιτροπή ανέπτυξε κριτήρια όσον αφορά το συμβιβάσιμο διαφόρων ειδών μέτρων ενίσχυσης. Αρχές για την αξιολόγηση των μέτρων ενίσχυσης καθορίστηκαν για πρώτη φορά στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008.
(187)
Η ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης περιέχει πρόσθετες οδηγίες σχετικά με το ύψος της αμοιβής που απαιτείται για τις εισφορές κρατικών κεφαλαίων.
(188)
Τέλος, η Επιτροπή διευκρίνισε στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης τον τρόπο με τον οποίο θα προβαίνει στην αξιολόγηση των σχεδίων αναδιάρθρωσης. Κατά την αξιολόγηση του σχεδίου αναδιάρθρωσης της Τράπεζας σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή θα λάβει υπόψη της όλα τα μέτρα που αναφέρονται στον πίνακα 11.
6.2.3. Συμμόρφωση του μέτρου ενίσχυσης Γ με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης
6.2.3.1. Καταλληλότητα
(189)
Όσον αφορά την καταλληλότητα του μέτρου, δηλαδή τη δέσμευση που αναλήφθηκε από το ΕΤΧΣ για ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ύψους 524 εκατ. ευρώ, η Επιτροπή εκτιμά ότι το μέτρο είναι κατάλληλο διότι κατέστησε δυνατή την πώληση στην Τράπεζα των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών.
(190)
Απουσία του μέτρου, καμία από τις ελληνικές τράπεζες, συμπεριλαμβανομένης της Τράπεζας, δεν θα ήταν πρόθυμη να εξαγοράσει τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες σε μια χρονική στιγμή όπου καμία τράπεζα εκτός Ελλάδος δεν ήταν πρόθυμη να εισέλθει στη συγκεκριμένη αγορά. Εάν οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες δεν είχαν εξαγοραστεί, οι εν λόγω δραστηριότητες και ιδίως οι καταθέσεις των ελληνικών υποκαταστημάτων θα απειλούνταν. Ως εκ τούτου, το μέτρο διασφάλισε τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα. Σε αυτή τη βάση, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο είναι κατάλληλο ως ενίσχυση διάσωσης.
6.2.3.2. Αναγκαιότητα
(191)
Σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου του μέτρου. Αυτό σημαίνει ότι, για παράδειγμα, η εισφορά κεφαλαίου πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου αυτού.
(192)
Σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία ήταν πολύ δύσκολο για τις ελληνικές τράπεζες να αντλήσουν κεφάλαια, το μέτρο κάλυψε τις κεφαλαιακές ανάγκες που θα απέρρεαν από την καταβολή της τιμής κτήσεως για την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων, ώστε να καταστεί εφικτή η εξαγορά.
(193)
Επιπλέον, η Επιτροπή σημειώνει θετικά το γεγονός ότι η ενίσχυση έλαβε τη μορφή εισφοράς κεφαλαίου στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, καθώς το ΕΤΧΣ δεν παρείχε επιχορήγηση στην Τράπεζα αλλά έλαβε κοινές μετοχές της ίδιας αξίας.
(194)
Συνεπώς, το μέτρο είναι αναγκαίο για να επιτευχθεί ο στόχος του περιορισμού της διαταραχής στο ελληνικό τραπεζικό σύστημα και στην οικονομία στο σύνολό της.
6.2.3.3. Αναλογικότητα
(195)
Οι δραστηριότητες που έλαβαν ενίσχυση πωλήθηκαν μετά τη δρομολόγηση από τις ελληνικές αρχές πρόσκλησης υποβολής προσφορών. Επιπλέον, οι εξαγορασθείσες δραστηριότητες ενσωματώθηκαν ταχύτατα στην Τράπεζα. Η ενίσχυση δεν παρείχε στις δραστηριότητες που την έλαβαν τη δυνατότητα να παραμείνουν στην αγορά ως αυτόνομοι ανταγωνιστές.
(196)
Επιπλέον, το ποσό της ενίσχυσης ήταν σχετικά μικρό, δεδομένου ότι αντιστοιχεί περίπου στο 3 % των συνολικών καθαρών δανείων των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων (ή περίπου το 3 % των RWA τους) (94).
(197)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο σχεδιάστηκε κατά τέτοιο τρόπο ώστε να ελαχιστοποιηθούν τυχόν αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
6.2.3.4. Συμπέρασμα σχετικά με τη συμμόρφωση με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης
(198)
Με βάση την ανάλυση που παρατίθεται στις αιτιολογικές σκέψεις 189 έως 197, συνάγεται το συμπέρασμα ότι η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας από το ΕΤΧΣ που ανήλθε σε ύψος 524 εκατ. ευρώ ήταν κατάλληλη, αναγκαία για την επίτευξη του στόχου του περιορισμού της διαταραχής του ελληνικού τραπεζικού συστήματος και της οικονομίας στο σύνολό της και είχε σχεδιαστεί κατά τέτοιο τρόπο ώστε να ελαχιστοποιούνται τυχόν αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, ενώ ήταν επίσης σύμφωνη με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης.
6.2.4. Συμμόρφωση των μέτρων ενίσχυσης με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
(199)
Όπως διευκρινίστηκε στην αιτιολογική σκέψη 178, η πώληση των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής του τμήματος με τίτλο «Βιωσιμότητα μέσω της πώλησης τραπεζών» της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης. Σύμφωνα με το σημείο 17 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, στην περίπτωση πώλησης μιας προβληματικής τράπεζας σε άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα, πρέπει να τηρούνται οι απαιτήσεις βιωσιμότητας, ίδιας συνεισφοράς και περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
6.2.4.1. Μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων μέσω πώλησης
(200)
Στο σημείο 17 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης διευκρινίζεται ότι η πώληση μιας προβληματικής τράπεζας σε άλλο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας, εάν ο αγοραστής είναι βιώσιμος και ικανός να απορροφήσει τη μεταβίβαση της προβληματικής τράπεζας, και μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της εμπιστοσύνης της αγοράς.
(201)
Η Τράπεζα ενσωμάτωσε με επιτυχία τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες. Όπως αναφέρθηκε στο τμήμα 7.6, βάσει του σχεδίου αναδιάρθρωσής της, η Τράπεζα μπορεί να θεωρηθεί βιώσιμος φορέας. Επομένως, το γεγονός ότι οι κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες έχουν μεταβιβαστεί στην Τράπεζα καθιστά δυνατή την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς τους.
6.2.4.2. Ίδια συνεισφορά και καταμερισμός των επιβαρύνσεων
(202)
Όσον αφορά τη συνεισφορά των μετόχων των τριών κυπριακών τραπεζών στο κόστος αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή παρατηρεί ότι οι τρεις κυπριακές τράπεζες δεν προέβησαν σε πώληση των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων στη λογιστική αξία τους, αλλά στην αξία που προέκυψε κατόπιν προσαρμογής σύμφωνα με την έκθεση της PIMCO. Επιπλέον, ακόμη και μετά την προσαρμογή αυτή, οι τρεις κυπριακές τράπεζες μεταβίβασαν περισσότερα στοιχεία ενεργητικού στην Τράπεζα από ό,τι στοιχεία παθητικού. Ως εκ τούτου, επιτεύχθηκε επαρκής καταμερισμός των επιβαρύνσεων στους μετόχους, εφόσον τη μείωση της αξίας των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων επωμίσθηκαν οι πωλητές τους.
6.2.4.3. Μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(203)
Όσον αφορά τα μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, το σημείο 30 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης προβλέπει ότι «η Επιτροπή λαμβάνει ως σημείο εκκίνησης για την αξιολόγηση της ανάγκης θέσπισης τέτοιων μέτρων, το μέγεθος, την κλίμακα και την έκταση των δραστηριοτήτων τις οποίες αναμένεται να ασκήσει η οικεία τράπεζα μετά την εφαρμογή ενός αξιόπιστου σχεδίου αναδιάρθρωσης... Η φύση και η μορφή των μέτρων αυτών θα εξαρτηθεί από δύο κριτήρια: πρώτον, από το ύψος της ενίσχυσης και τους όρους και τις συνθήκες υπό τις οποίες χορηγήθηκε και, δεύτερον, από τα χαρακτηριστικά της αγοράς ή των αγορών στις οποίες θα δραστηριοποιηθεί η δικαιούχος τράπεζα.».
(204)
Όπως περιγράφηκε στην αιτιολογική σκέψη 196, το ποσό της ενίσχυσης αντιστοιχεί περίπου στο 3 % των RWA των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εκτιμά ότι το ποσό αυτό είναι σχετικά μικρό, δεδομένου ότι κατέστησε δυνατή την πώληση των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων και, όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 190, εξασφάλισε τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα.
(205)
Σε συνέχεια της πώλησης των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων, τα ελληνικά υποκαταστήματα έπαψαν να υφίστανται ως ανεξάρτητοι ανταγωνιστές καθώς ενσωματώθηκαν πλήρως στην Τράπεζα.
(206)
Η Επιτροπή συνάγει το συμπέρασμα ότι, με δεδομένο το σχετικά χαμηλό ποσό της ενίσχυσης προς τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες και το γεγονός ότι δεν θα εξακολουθήσουν να υφίστανται ως ανεξάρτητοι ανταγωνιστές, δεν υπήρξαν αδικαιολόγητες στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
6.2.4.4. Συμπέρασμα όσον αφορά τη συμμόρφωση με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
(207)
Με βάση την ανάλυση στις αιτιολογικές σκέψεις 199 έως 206, συνάγεται το συμπέρασμα ότι η πώληση των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων και η ενσωμάτωσή τους στην Τράπεζα διασφαλίζει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά τους, ότι η εν λόγω ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο και ότι δεν προκαλείται αδικαιολόγητη στρέβλωση του ανταγωνισμού, σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
(208)
Συνεπώς, η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας που ανήλθε σε ποσό ύψους 524 εκατ. ευρώ από το ΕΤΧΣ θα πρέπει να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά.
7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ
7.1. ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΥΨΟΣ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(209)
Η Επιτροπή οφείλει να διαπιστώσει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης που χορηγήθηκε στην Τράπεζα κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
7.1.1. Ύπαρξη ενίσχυσης στα μέτρα που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών
7.1.1.1. Κρατική στήριξη ρευστότητας που χορηγήθηκε βάσει των μέτρων παροχής εγγυήσεων και ομολογιακών δανείων του Δημοσίου (μέτρο L1)
(210)
Η Επιτροπή έχει ήδη διαπιστώσει, στις αποφάσεις για την έγκριση και την παράταση του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (95), ότι η στήριξη της ρευστότητας που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης συνιστά ενίσχυση. Το 2011 η Τράπεζα εξέδωσε ομόλογα με εγγύηση του Δημοσίου που ανήλθαν συνολικά στο ποσό των 9,9 δισεκατ. ευρώ. Το ελληνικό κράτος δάνεισε επίσης στην Τράπεζα ομόλογα του Δημοσίου αξίας 1 289 εκατ. ευρώ. Στα τέλη Μαρτίου του 2014, τα ποσά των ομολόγων κρατικής εγγύησης και των ομολόγων του Δημοσίου που εκκρεμούσαν ανέρχονταν σε 9,9 δισεκατ. ευρώ και 1 024 εκατ. ευρώ αντίστοιχα (96). Μελλοντική στήριξη ρευστότητας βάσει του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών θα συνιστούσε επίσης ενίσχυση.
7.1.1.2. Κρατική ανακεφαλαιοποίηση που πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)
(211)
Η Επιτροπή έχει ήδη ορίσει στην απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2008 σχετικά με το καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις που πραγματοποιούνται στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης συνιστούν ενίσχυση. Η Τράπεζα έχει εισπράξει 750 εκατ. ευρώ μέσω προνομιούχων μετοχών, ποσό που αντιστοιχεί στο 2,1 % των RWA της Τράπεζας (97).
7.1.2. Ύπαρξη ενίσχυσης κατά την ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(212)
Η Επιτροπή διευκρίνισε στο σημείο 51 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008 ότι η χορήγηση κεφαλαίων της κεντρικής τράπεζας σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν συνιστά ενίσχυση, εάν πληρούνται σωρευτικά τέσσερις προϋποθέσεις όσον αφορά τη φερεγγυότητα του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, την παροχή εξασφαλίσεων για τη διευκόλυνση, το επιτόκιο που χρεώνεται στο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα και την απουσία αντεγγύησης από το κράτος. Δεδομένου ότι η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου που χορηγήθηκε στην Τράπεζα δεν πληροί αυτές τις τέσσερις σωρευτικές προϋποθέσεις, ιδίως επειδή χορηγείται με εγγύηση του Δημοσίου και σε συνδυασμό με άλλα μέτρα στήριξης, δεν μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου δεν συνιστά κρατική ενίσχυση.
(213)
Η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου πληροί τις προϋποθέσεις που ορίζονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Πρώτον, επειδή το μέτρο αυτό περιλαμβάνει εγγύηση του Δημοσίου υπέρ της Τράπεζας της Ελλάδος, οποιαδήποτε ζημία θα βαρύνει το Δημόσιο. Κατά συνέπεια, το μέτρο αφορά κρατικούς πόρους. Η ΕΠΡ παρέχει τη δυνατότητα στις τράπεζες να αντλούν χρηματοδότηση σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία δεν έχουν πρόσβαση στην αγορά χονδρικής χρηματοδότησης και στις τακτικές πράξεις αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος. Κατά συνέπεια, η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου χορηγεί πλεονέκτημα στην Τράπεζα. Δεδομένου ότι η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου περιορίζεται στον τραπεζικό τομέα, το μέτρο είναι επιλεκτικό. Δεδομένου δε ότι η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου παρέχει τη δυνατότητα στην Τράπεζα να συνεχίσει να λειτουργεί στην αγορά και να αποφύγει την αθέτηση των υποχρεώσεών της και την έξοδο από την αγορά, προκαλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού. Καθώς η Τράπεζα δραστηριοποιείται σε άλλα κράτη μέλη και εφόσον χρηματοπιστωτικά ιδρύματα άλλων κρατών μελών δραστηριοποιούνται ή θα ενδιαφέρονταν να δραστηριοποιηθούν στην Ελλάδα, το πλεονέκτημα που χορηγήθηκε στην Τράπεζα επηρεάζει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(214)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή εκτιμά ότι η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2) συνιστά κρατική ενίσχυση. Το ύψος της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου. Στις 31 Δεκεμβρίου 2012 ανερχόταν περίπου σε 31,4 δισεκατ. ευρώ. Έπειτα από απότομη μείωση που σημείωσε το 2013, στα τέλη του έτους αυτού ανερχόταν σε μόλις 750 εκατ. ευρώ.
7.1.3. Ύπαρξη ενίσχυσης στα μέτρα που χορηγήθηκαν μέσω του ΕΤΧΣ
7.1.3.1. Πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β1)
(215)
Στο τμήμα 5.1 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή έχει ήδη αποφανθεί ότι η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση συνιστά κρατική ενίσχυση. Το εισπραχθέν κεφάλαιο ανήλθε σε 4,7 δισεκατ. ευρώ.
7.1.3.2. Δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β2)
(216)
Το μέτρο Β2 τέθηκε σε εφαρμογή με πόρους του ΕΤΧΣ και, όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη (65) της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, ενέχει κρατικούς πόρους.
(217)
Όσον αφορά την ύπαρξη πλεονεκτήματος, το μέτρο Β2 αύξησε τον δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας σε επίπεδο που της επέτρεψε να συνεχίσει να δραστηριοποιείται στην αγορά και να έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος. Επιπλέον, η αμοιβή για το μέτρο Β2 συνίστατο σε δεδουλευμένους τόκους για τα ομόλογα του ΕΤΧΣ και επιπλέον προμήθεια ύψους 1 %. Επειδή η ανωτέρω αμοιβή είναι προδήλως κατώτερη από την αμοιβή για παρόμοια κεφαλαιακά μέσα στην αγορά, η Τράπεζα δεν θα ήταν ασφαλώς σε θέση να αντλήσει αυτό το κεφάλαιο με αυτούς τους όρους στην αγορά. Ως εκ τούτου, το μέτρο Β2 χορήγησε πλεονέκτημα στην Τράπεζα από κρατικούς πόρους. Εφόσον το μέτρο ήταν διαθέσιμο μόνο για την Τράπεζα, έχει επιλεκτικό χαρακτήρα.
(218)
Η θέση της Τράπεζας ενισχύθηκε ως αποτέλεσμα του μέτρου Β2, καθότι της χορηγήθηκαν οι αναγκαίοι χρηματοδοτικοί πόροι για να εξακολουθήσει να ικανοποιεί τις κεφαλαιακές απαιτήσεις, με αποτέλεσμα να σημειώνονται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Εφόσον η Τράπεζα είναι ενεργή στις τραπεζικές αγορές άλλων κρατών μελών και εφόσον χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από άλλα κράτη μέλη δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα ή ενδέχεται να ενδιαφέρονται να δραστηριοποιηθούν στην Ελλάδα, το μέτρο Β2 επηρεάζει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(219)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο Β2 συνιστά κρατική ενίσχυση. Κοινοποιήθηκε ως ενίσχυση από τις εθνικές αρχές. Το εισπραχθέν κεφάλαιο ανήλθε σε 1 553 εκατ. ευρώ.
7.1.3.3. Επιστολή δέσμευσης (μέτρο Β3)
(220)
Με το μέτρο Β3 το ΕΤΧΣ δεσμεύθηκε να χορηγήσει τα πρόσθετα κεφάλαια που είναι αναγκαία για την ολοκλήρωση της ανακεφαλαιοποίησης της Τράπεζας μέχρι το ποσό που ζητήθηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2012. Το ΕΤΧΣ αντλεί τους πόρους του από το κράτος. Κατά συνέπεια, με την επιστολή δεσμεύονται κρατικοί πόροι. Οι περιστάσεις υπό τις οποίες το ΕΤΧΣ μπορεί να χορηγήσει στήριξη σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα είναι επακριβώς καθορισμένες και περιορισμένες από τον νόμο. Επομένως, η χρήση των εν λόγω κρατικών πόρων πρέπει να καταλογιστεί στο κράτος. Το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε να χορηγήσει πρόσθετα κεφάλαια ύψους έως 1 082 εκατ. ευρώ.
(221)
Με την επιστολή δέσμευσης χορηγούνταν πλεονέκτημα στην Τράπεζα, διότι διαβεβαίωνε τους καταθέτες ότι η Τράπεζα θα ήταν σε θέση να αντλήσει το συνολικό ποσό των κεφαλαίων που έπρεπε να αντλήσει, δηλαδή, το ΕΤΧΣ θα χορηγούσε το κεφάλαιο σε περίπτωση που η Τράπεζα δεν θα μπορούσε να το αντλήσει στην αγορά. Η δέσμευση αυτή διευκόλυνε επίσης την άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων από την αγορά, καθώς παρασχέθηκε στους επενδυτές η διαβεβαίωση ότι, εάν η Τράπεζα δεν μπορούσε να αντλήσει μέρος του κεφαλαίου από την αγορά, θα το χορηγούσε το ΕΤΧΣ. Κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα δεχόταν να δεσμευτεί προτού γνωστοποιηθούν οι όροι της ανακεφαλαιοποίησης, και την εποχή εκείνη η Τράπεζα δεν είχε πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές. Το εν λόγω πλεονέκτημα είναι επιλεκτικό, καθώς δεν χορηγήθηκε σε όλες τις τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα.
(222)
Εφόσον η Τράπεζα δραστηριοποιείται σε άλλα κράτη μέλη και καθώς χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από άλλα κράτη μέλη δραστηριοποιούνται ή ενδέχεται να ενδιαφερθούν για έναρξη δραστηριοτήτων στην Ελλάδα, το μέτρο Β3 ενδέχεται επίσης να επηρεάσει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές και να προκαλέσει στρέβλωση του ανταγωνισμού.
(223)
Συνεπώς, το μέτρο Β3 συνιστά ενίσχυση και κοινοποιήθηκε ως κρατική ενίσχυση από τις ελληνικές αρχές.
7.1.3.4. Συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που προέκυψαν από την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013 (μέτρο Β4)
(224)
Η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 που στόχευε στην κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που προσδιορίστηκαν από την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012 (μέτρο Β4) συνίσταται στη μερική μετατροπή της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης (μέτρα Β1 και Β2) σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση ύψους 5 891 εκατ. ευρώ σε κοινές μετοχές. Δεδομένου ότι το μέτρο Β4 συνιστά μερική μετατροπή ενισχύσεων που έχουν ήδη χορηγηθεί, εξακολουθεί να ενέχει κρατικούς πόρους αλλά δεν αυξάνει το ονομαστικό ποσό της ενίσχυσης. Ωστόσο, για δεδομένο ονομαστικό ποσό ενίσχυσης, αυξάνει το πλεονέκτημα για την Τράπεζα (και, κατά συνέπεια, τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού), εφόσον πρόκειται για μόνιμη και όχι προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση, όπως και στην περίπτωση των μέτρων Β1 και Β2.
(225)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η εν λόγω στήριξη δεν χορηγήθηκε σε όλες τις τράπεζες που δραστηριοποιούνται στην Ελλάδα. Όσον αφορά τις στρεβλώσεις στον ανταγωνισμό και τις επιπτώσεις στις συναλλαγές, η Επιτροπή επισημαίνει για παράδειγμα ότι η ενίσχυση παρείχε στην Τράπεζα τη δυνατότητα να ασκήσει τις δραστηριότητές της σε άλλα κράτη μέλη. Ενδεχόμενη εκκαθάριση της Τράπεζας θα είχε ως αποτέλεσμα την παύση των δραστηριοτήτων της στην αλλοδαπή, με την εκκαθάριση των εν λόγω δραστηριοτήτων ή την πώλησή τους. Επιπλέον, ορισμένες τράπεζες από άλλα κράτη μέλη δραστηριοποιούνταν στην Ελλάδα. Ως εκ τούτου, το μέτρο προκαλεί στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. Συνεπώς, η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο Β4 συνιστά κρατική ενίσχυση.
7.1.3.5. Συμπέρασμα σχετικά με τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4
(226)
Τα μέτρα B1, B2, B3 και B4 συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Το ποσό της κρατικής ενίσχυσης που περιλαμβανόταν στα μέτρα Β1, Β2 και Β3 ανέρχεται σε 7 335 εκατ. ευρώ. Όπως καταδείχθηκε στο τμήμα 7.1.3.3, δεδομένου ότι η Τράπεζα άντλησε ιδιωτικά κεφάλαια που ανήλθαν σε ποσό ύψους 1 444 εκατ. ευρώ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, μέρος μόνο της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης (μέτρα Β1 και Β2) μετετράπη σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β4). Το επιπλέον κεφάλαιο ύψους 1 082 εκατ. ευρώ (μέτρο Β3) για την καταβολή του οποίου είχε δεσμευτεί το ΕΤΧΣ δεν ήταν απαραίτητο και, ως εκ τούτου, δεν καταβλήθηκε. Το ποσό της κρατικής στήριξης που καταβλήθηκε ήταν, ως εκ τούτου, μόνο το άθροισμα της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, δηλαδή 6 253 εκατ. ευρώ, και μέρος αυτής της ενίσχυσης αποπληρώθηκε εντός διαστήματος έξι μηνών κατά τη διάρκεια της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4), καθώς η ιδιωτική συμμετοχή υπερέβη το ποσό της δέσμευσης.
(227)
Το σημείο 31 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι, πέραν του ποσού της ενίσχυσης σε απόλυτους όρους, η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη την ενίσχυση «σε σχέση με τα σταθμισμένα ως προς τον κίνδυνο περιουσιακά στοιχεία της τράπεζας». Τα μέτρα Β1, Β2 και Β3 χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια περιόδου ενός έτους, μεταξύ Απριλίου 2012 και Μαΐου 2013. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, τα σταθμισμένα ως προς τον κίνδυνο περιουσιακά στοιχεία («RWA») της Τράπεζας αυξήθηκαν σε σημαντικό βαθμό ύστερα από διαδοχικές εξαγορές. Συνεπώς, προκύπτει το ερώτημα ως προς το επίπεδο των RWA που θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί, και ειδικότερα ως προς το αν η κρατική ενίσχυση πρέπει να αξιολογηθεί σε σχέση με τα RWA που υπήρχαν στην αρχή της περιόδου ή με αυτά που υπήρχαν στο τέλος της περιόδου. Τα μέτρα Β1, Β2 και Β3 αποσκοπούν στην κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που διαπίστωσε η Τράπεζα της Ελλάδος τον Μάρτιο του 2012 (προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012). Με άλλα λόγια, οι κεφαλαιακές ανάγκες τις οποίες επρόκειτο να καλύψουν εκείνα τα μέτρα κρατικής στήριξης υπήρχαν ήδη τον Μάρτιο του 2012. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το ποσό της ενίσχυσης που ενείχαν τα μέτρα Β1, Β2 και Β3 πρέπει να συγκριθεί με τα RWA της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012. Υπενθυμίζεται επίσης ότι, μετά τον Μάρτιο του 2012 και έως την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η Τράπεζα της Ελλάδος δεν έλαβε υπόψη τις εξαγορές που πραγματοποίησαν οι ελληνικές τράπεζες προκειμένου να προσαρμόσει τις κεφαλαιακές ανάγκες τους προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει ακόμη ότι τα μέτρα Β1, Β2 και Β3 αποτέλεσαν μέτρα ενίσχυσης που σχετίζονταν με το μέγεθος της Τράπεζας ως είχε στις 31 Μαρτίου 2012.
(228)
Η ενίσχυση που εγκρίθηκε για χορήγηση προς την Τράπεζα ισοδυναμούσε με το άθροισμα της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης (μέτρα Β1 και Β2) και της δέσμευσης που αναλήφθηκε από το ΕΤΧΣ (μέτρο Β3), δηλαδή 7 335 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 21,5 % των RWA της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012.
(229)
Η ενίσχυση που όντως καταβλήθηκε στην Τράπεζα ισοδυναμούσε με το άθροισμα της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης (μέτρα Β1 και Β2), δηλαδή 6 253 εκατ. ευρώ ή ποσοστό 18,4 % των RWA της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012.
(230)
Εφόσον η Τράπεζα κατόρθωσε να αντλήσει ιδιωτικά κεφάλαια, το ποσό που εισέφερε τελικά το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα υπό μορφή κοινών μετοχών ανήλθε σε 5 891 εκατ. ευρώ που αντιστοιχεί σε ποσοστό 17,3 % των RWA της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012.
7.1.4. Συμπέρασμα σχετικά με την ύπαρξη και το συνολικό ποσό της ενίσχυσης που έλαβε η Τράπεζα
(231)
Τα μέτρα A, B1, B2, B3, B4, L1 και L2 συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Τα μέτρα αυτά συνοψίζονται στον πίνακα 11.
Πίνακας 11
Επισκόπηση της συνολικής ενίσχυσης που έλαβε η Τράπεζα
Αριθ. αναφ.
Μέτρο
Είδος μέτρου
Ύψος της ενίσχυσης
Ενίσχυση/RWA
A
Προνομιούχες μετοχές
Κεφαλαιακή στήριξη
750 εκατ. ευρώ
2,1 %
B1
B2
B3
Πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση
Δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση
Επιστολή δέσμευσης
Κεφαλαιακή στήριξη
4 700 εκατ. ευρώ
1 553 εκατ. ευρώ
1 082 εκατ. ευρώ
13,8 %
4,5 %
3,2 %
Συνολική ενίσχυση κεφαλαίου που εγκρίθηκε προς χορήγηση στην Τράπεζα A + B1 + B2 + B3
8 085 εκατ. ευρώ
23,7 %
Συνολική ενίσχυση που όντως καταβλήθηκε στην Τράπεζα A + B1 + B2
7 003 εκατ. ευρώ
21,6 %
B4
Ανακεφαλαιοποίηση
Κεφαλαιακή στήριξη
5 891 εκατ. ευρώ
17,3 %
Συνολική ενίσχυση κεφαλαίου που καταβλήθηκε στην Τράπεζα μείον την ενίσχυση που αποπληρώθηκε εντός διαστήματος 6 μηνών
6 641 εκατ. ευρώ
19,4 %
Αριθ. αναφ.
Μέτρο
Είδος μέτρου
Ονομαστικό ποσό ενίσχυσης
L1
Ενίσχυση ρευστότητας
Εγγύηση
Ομολογιακό δάνειο
Εγγυήσεις: 9,9 δισεκατ. ευρώ
Ομολογιακά δάνεια: 1,3 δισεκατ. ευρώ
L2
ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου
Χρηματοδότηση και εγγύηση
31,4 δισεκατ. ευρώ
Συνολικό ποσό ενίσχυσης ρευστότητας που χορηγήθηκε στην Τράπεζα
42,6 δισεκατ. ευρώ
7.2. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟΥ
(232)
Σύμφωνα με το συμπέρασμα που συνάχθηκε στην αιτιολογική σκέψη 183, η νομική βάση για την αξιολόγηση των μέτρων ενίσχυσης θα πρέπει να είναι το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης (98).
(233)
Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Επιτροπή ανέπτυξε κριτήρια όσον αφορά το συμβιβάσιμο διαφόρων ειδών μέτρων ενίσχυσης. Αρχές για την αξιολόγηση των μέτρων ενίσχυσης καθορίστηκαν για πρώτη φορά στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008.
(234)
Καθοδήγηση για τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης παρέχεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και στην ανακοίνωση περί παράτασης του 2011.
(235)
Η ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης ορίζει την προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή όσον αφορά την αξιολόγηση των σχεδίων αναδιάρθρωσης, και ιδίως την ανάγκη αποκατάστασης της βιωσιμότητας, διασφάλισης της κατάλληλης συνεισφοράς από τον δικαιούχο και περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
(236)
Το εν λόγω πλαίσιο συμπληρώθηκε με την τραπεζική ανακοίνωση του 2013 που εφαρμόζεται σε μέτρα ενισχύσεων τα οποία κοινοποιήθηκαν ή χορηγήθηκαν χωρίς προηγούμενη έγκριση από την Επιτροπή μετά τις 31 Ιουλίου 2013.
7.2.1. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου της παροχής ενίσχυσης ρευστότητας στην Τράπεζα (μέτρο L1)
(237)
Η ενίσχυση ρευστότητας που έχει ήδη εισπράξει η Τράπεζα εγκρίθηκε οριστικά με τις διαδοχικές αποφάσεις έγκρισης των μέτρων στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών και με τις τροποποιήσεις και παρατάσεις αυτού (99). Κάθε μελλοντική ενίσχυση ρευστότητας της Τράπεζας θα πρέπει να χορηγείται στο πλαίσιο ενός καθεστώτος δεόντως εγκεκριμένου από την Επιτροπή. Οι όροι της εν λόγω ενίσχυσης θα πρέπει να εγκρίνονται από την Επιτροπή πριν από τη χορήγησή της και, ως εκ τούτου, δεν απαιτείται διεξοδικότερη αξιολόγησή τους στην παρούσα απόφαση.
7.2.2. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των προνομιούχων μετοχών (μέτρο Α)
(238)
Η ανακεφαλαιοποίηση που χορηγήθηκε το 2009 με τη μορφή προνομιούχων μετοχών (μέτρο Α) χορηγήθηκε βάσει του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, που εγκρίθηκε το 2008 σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008. Επομένως, δεν απαιτείται εκ νέου αξιολόγησή της σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και πρέπει να αξιολογηθεί μόνο βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.2.3. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(239)
Το συμβιβάσιμο της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2) θα πρέπει πρώτα να αξιολογηθεί με βάση την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Κάθε ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου που χορηγήθηκε χωρίς προηγούμενη έγκριση της Επιτροπής μετά τις 31 Ιουλίου 2013 εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2013.
7.2.4. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των ανακεφαλαιοποιήσεων από το ΕΤΧΣ (μέτρα B1, B2, B3 και B4)
(240)
Το συμβιβάσιμο των ανακεφαλαιοποιήσεων από το ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4), και ιδίως όσον αφορά την αμοιβή, θα πρέπει να αξιολογηθεί καταρχήν με βάση την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες ως προς το συμβιβάσιμο του μέτρου Β1 με τις εν λόγω ανακοινώσεις. Εφόσον τέθηκαν σε εφαρμογή πριν από την 1η Αυγούστου 2013, τα εν λόγω μέτρα δεν εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2013. Το συμβιβάσιμο των ανακεφαλαιοποιήσεων του ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4) θα πρέπει επίσης να αξιολογηθεί βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.3. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ L2 ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2008, ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 2011
(241)
Για να είναι μια ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να πληροί τα γενικά κριτήρια συμβιβάσιμου: καταλληλότητα, αναγκαιότητα και αναλογικότητα.
(242)
Επειδή οι ελληνικές τράπεζες ήταν αποκλεισμένες από τις αγορές χονδρικής και ήταν εξ ολοκλήρου εξαρτημένες από χρηματοδότηση από κεντρική τράπεζα, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη (37), και καθώς η Τράπεζα δεν θα μπορούσε να δανειστεί επαρκές ποσό κεφαλαίων με τις συνήθεις πράξεις αναχρηματοδότησης, η Τράπεζα βασίστηκε σε ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου για να αποκτήσει επαρκή ρευστότητα που θα απέτρεπε τυχόν αθέτηση των υποχρεώσεών της. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο L2 αποτελεί κατάλληλο μηχανισμό για την άρση σοβαρής διαταραχής που θα προκαλούνταν από την αθέτηση υποχρέωσης της Τράπεζας.
(243)
Εφόσον η ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου συνεπάγεται σχετικά υψηλό κόστος χρηματοδότησης για την Τράπεζα, η Τράπεζα έχει επαρκές κίνητρο για να αποφύγει την εξάρτησή της από την εν λόγω πηγή χρηματοδότησης για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της. Η Τράπεζα όφειλε να καταβάλει επιτόκιο κατά […] μονάδες βάσης υψηλότερο από αυτό των συνήθων πράξεων αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος. Επιπλέον, η Τράπεζα όφειλε να καταβάλει προμήθεια εγγύησης […] μονάδων βάσης στο κράτος. Ως εκ τούτου, το συνολικό κόστος της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου για την Τράπεζα είναι πολύ υψηλότερο από το σύνηθες κόστος αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ. Συγκεκριμένα, η διαφορά μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου κόστους είναι υψηλότερη από το επίπεδο της προμήθειας εγγύησης που επιβάλλει η ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Ως εκ τούτου, το συνολικό τίμημα το οποίο χρέωσε το Δημόσιο μπορεί να θεωρηθεί επαρκές. Όσον αφορά το ποσό της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου, αυτό επανεξετάζεται τακτικά από την Τράπεζα της Ελλάδος και την ΕΚΤ με βάση τις πραγματικές ανάγκες της Τράπεζας. Παρακολουθούν στενά τη χρήση του και διασφαλίζουν ότι περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο. Κατά συνέπεια, το μέτρο L2 δεν παρέχει στην Τράπεζα πλεονάζουσα ρευστότητα που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που προκαλούν στρέβλωση στον ανταγωνισμό. Περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
(244)
Ο αυστηρός αυτός έλεγχος της χρησιμοποίησης της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου και η τακτική εξακρίβωση του ότι η χρήση της περιορίζεται στο ελάχιστο διασφαλίζει επίσης ότι η ρευστότητα αυτή είναι αναλογική και δεν προκαλεί αδικαιολόγητη στρέβλωση του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι η Ελλάδα έχει δεσμευτεί ότι η Τράπεζα θα υλοποιήσει σχέδιο αναδιάρθρωσης μειώνοντας την εξάρτησή της από τη χρηματοδότηση μέσω κεντρικής τράπεζας και ότι η Τράπεζα θα συμμορφωθεί με τους περιορισμούς συμπεριφοράς, όπως περιγράφηκαν στο τμήμα 7.6. Οι παράγοντες αυτοί διασφαλίζουν ότι η εξάρτηση από την ενίσχυση ρευστότητας θα παύσει το ταχύτερο δυνατόν και ότι η εν λόγω ενίσχυση είναι αναλογική.
(245)
Το μέτρο L2 συνάδει συνεπώς με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Εφόσον η τραπεζική ανακοίνωση του 2013 δεν όρισε πρόσθετες απαιτήσεις όσον αφορά τις εγγυήσεις, το μέτρο L2 είναι επίσης σύμφωνο και με την τραπεζική ανακοίνωση του 2013.
7.4. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ Β1, Β2, Β3 ΚΑΙ Β4 ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2008, ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗΣ, ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 2011 ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2013
(246)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 241, και σύμφωνα με το σημείο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, για να είναι μια ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να συμμορφώνεται με τα γενικά κριτήρια συμβιβάσιμου (100): καταλληλότητα, αναγκαιότητα και αναλογικότητα.
(247)
Η ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και η ανακοίνωση περί παράτασης του 2011 παρέχουν πρόσθετη καθοδήγηση σχετικά με το ύψος του τιμήματος που απαιτείται για τις κρατικές εισφορές κεφαλαίων.
7.4.1. Καταλληλότητα των μέτρων
(248)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις από το ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4) είναι κατάλληλες, διότι καθιστούν δυνατή τη συμμόρφωση της Τράπεζας με τις κεφαλαιακές απαιτήσεις. Χωρίς τις ανακεφαλαιοποιήσεις του ΕΤΧΣ, η Τράπεζα δεν θα ήταν σε θέση να συνεχίσει τις δραστηριότητές της και θα έχανε την πρόσβαση στις πράξεις αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ.
(249)
Εν προκειμένω, στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή ανέφερε ότι η Τράπεζα είναι ένα από τα μεγαλύτερα τραπεζικά ιδρύματα στην Ελλάδα, τόσο από άποψη χορηγήσεων δανείων όσο και από άποψη καταθέσεων. Ως εκ τούτου, η Τράπεζα είναι σημαντικός παράγοντας του τραπεζικού συστήματος στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια, τυχόν αθέτηση υποχρέωσης της Τράπεζας θα δημιουργούσε σοβαρή διαταραχή στην ελληνική οικονομία. Με βάση τις τότε επικρατούσες συνθήκες, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στην Ελλάδα αντιμετώπιζαν δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Η εν λόγω έλλειψη χρηματοδότησης περιόριζε την ικανότητά τους να χορηγούν δάνεια στην ελληνική οικονομία. Σε εκείνες τις συνθήκες, η αθέτηση υποχρέωσης από την Τράπεζα θα επιδείνωνε τη διαταραχή της οικονομίας. Επιπλέον, τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 ήταν σε μεγάλο βαθμό απόρροια του προγράμματος PSI, ενός εξαιρετικά σπάνιου και απρόβλεπτου γεγονότος, και όχι το αποτέλεσμα κακής διαχείρισης ή ανάληψης υπερβολικών κινδύνων από την Τράπεζα. Τα μέτρα, συνεπώς, στόχευαν κατά κύριο λόγο στην αντιμετώπιση των αποτελεσμάτων του προγράμματος PSI και συνέβαλαν στη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα.
(250)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον είχαν ληφθεί άμεσα όλα τα δυνατά μέτρα για να αποτραπεί το ενδεχόμενο να χρειαστεί η Τράπεζα νέα βοήθεια στο μέλλον. Όπως αναφέρθηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 140 και 141 της παρούσας απόφασης, η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να υλοποιήσει σειρά δράσεων στο πεδίο της εταιρικής διακυβέρνησης και των εμπορικών δραστηριοτήτων της Τράπεζας. Όπως περιγράφηκε στις αιτιολογικές σκέψεις 115, 116 και 117, η Τράπεζα έχει επίσης προβεί σε σημαντική αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων της, έχοντας πραγματοποιήσει ήδη πολλές μειώσεις κόστους. Ως εκ τούτου, οι αμφιβολίες της Επιτροπής έχουν διασκεδαστεί.
(251)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, η Επιτροπή εξέφρασε επίσης αμφιβολίες για το αν υπήρχαν επαρκείς διασφαλίσεις σε περίπτωση που η Τράπεζα ετίθετο υπό κρατικό έλεγχο, ή σε περίπτωση που παρέμενε υπό τον έλεγχο ιδιωτών μετόχων, ενώ το Δημόσιο θα εξακολουθούσε να διατηρεί την πλειοψηφική συμμετοχή. Οι δεσμεύσεις που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 140 και 141 της παρούσας απόφασης διασφαλίζουν ότι οι δανειοδοτικές πράξεις της Τράπεζας θα ασκούνται σε εμπορική βάση και η καθημερινή λειτουργία θα προστατεύεται από κρατική παρέμβαση. Το πλαίσιο των σχέσεων που συμφωνήθηκε μεταξύ του ΕΤΧΣ και της Τράπεζας εξασφαλίζει επίσης ότι τα συμφέροντα του Δημοσίου ως βασικού μετόχου προστατεύονται έναντι της ανάληψης υπερβολικών κινδύνων από τη διοίκηση της Τράπεζας.
(252)
Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4, συνεπώς, εξασφαλίζουν τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα. Έχουν ληφθεί σημαντικά μέτρα για να ελαχιστοποιηθούν μελλοντικές ζημίες και να διασφαλιστεί ότι οι δραστηριότητες της Τράπεζας δεν θα τεθούν σε κίνδυνο λόγω κακοδιοίκησης. Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή διαπιστώνει την καταλληλότητα των μέτρων Β1, Β2, Β3 και Β4.
7.4.2. Αναγκαιότητα - περιορισμός της ενίσχυσης στο ελάχιστο
(253)
Σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου του. Αυτό σημαίνει ότι η εισφορά κεφαλαίου πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου αυτού.
(254)
Το ποσό της κεφαλαιακής στήριξης υπολογίστηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2012 προκειμένου να εξασφαλιστεί ότι τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 της Τράπεζας θα εξακολουθούσαν να υπερβαίνουν ένα ορισμένο επίπεδο κατά την περίοδο 2012-2014, όπως αποτυπώνεται στον πίνακα 3. Συνεπώς, τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 δεν παρέχουν πλεόνασμα κεφαλαίου στην Τράπεζα. Όπως διευκρινίστηκε στην αιτιολογική σκέψη 250, τα μέτρα ελήφθησαν για να μειωθεί ο κίνδυνος να χρειαστεί η Τράπεζα πρόσθετη ενίσχυση στο μέλλον.
(255)
Όσον αφορά το τίμημα για την πρώτη και τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρα Β1 και Β2), η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι χορηγήθηκαν τον Μάιο του 2012 και τον Δεκέμβριο του 2012 αντίστοιχα, και καταβλήθηκαν σε είδος με τη μορφή ομολόγων του EFSF. Το ΕΤΧΣ εισέπραξε ως αμοιβή, από την ημερομηνία εκταμίευσης των ομολόγων του EFSF έως την ημερομηνία της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, τους δεδουλευμένους τόκους από τα ομόλογα του EFSF και πρόσθετη προμήθεια 1 % (101). Όπως επισημάνθηκε στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς, το εν λόγω τίμημα είναι χαμηλότερο από το 7 % έως 9 % που ορίζεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Ωστόσο, η περίοδος του χαμηλού τιμήματος περιορίστηκε σε ένα έτος για το μέτρο Β1 και σε πέντε μήνες για το μέτρο Β2 (δηλαδή πριν από τη μετατροπή της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε συνήθη ανακεφαλαιοποίηση σε κοινές μετοχές, δηλαδή πριν από το μέτρο Β4). Ενώ η πρώτη και η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση δεν προκάλεσαν μείωση της συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων, η ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η οποία ήταν η μερική μετατροπή της πρώτης και δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, μείωσε δραστικά το μερίδιο των παλαιών μετόχων στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας, εφόσον η συμμετοχή τους μειώθηκε στο 2,3 %. Τότε τερματίστηκε η μη φυσιολογική κατάσταση που επικρατούσε από την ημερομηνία της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης. Συνεπώς, έχουν διασκεδαστεί οι αμφιβολίες που διατυπώθηκαν στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς.
(256)
Δεύτερον, λόγω της ασυνήθιστης πηγής των δυσκολιών της Τράπεζας, στο πλαίσιο της οποίας οι ζημίες προέρχονταν κυρίως από τη διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου (με το πρόγραμμα PSI και την επαναγορά χρέους που παρέχουν σημαντικό πλεονέκτημα στο Δημόσιο, δηλαδή μείωση του χρέους) και από τις συνέπειες μιας παρατεταμένης ύφεσης στην εγχώρια οικονομία της, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια προσωρινή παρέκκλιση από τις συνήθεις απαιτήσεις αμοιβής που ορίζονται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης (102).
(257)
Όσον αφορά το μέτρο Β3, επρόκειτο για δέσμευση για την παροχή κεφαλαίου στο πλαίσιο μιας μελλοντικής αύξησης κεφαλαίου. Η εν λόγω δέσμευση του Δεκεμβρίου 2012 θα μπορούσε να είχε τεθεί σε εφαρμογή με πραγματική εισφορά κεφαλαίου τον Μάιο-Ιούνιο του 2013, μόλις πέντε μήνες αργότερα, όταν η Τράπεζα προχώρησε στην αύξηση κεφαλαίου της. Καθώς η Τράπεζα προσέλκυσε ιδιώτες επενδυτές, δεν κατέστη αναγκαία η εισφορά του δεσμευμένου κεφαλαίου από το ΕΤΧΣ. Με δεδομένη τη σύντομη περίοδο κατά τη διάρκεια της οποίας ίσχυσε αυτή η δέσμευση για παροχή κεφαλαίου και για τους λόγους που ορίζονται στην αιτιολογική σκέψη 256, είναι αποδεκτό το γεγονός ότι δεν καταβλήθηκε τίμημα για την εν λόγω δέσμευση.
(258)
Όσον αφορά το μέτρο Β4, σύμφωνα με το σημείο 8 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011, η προεγγραφή σε εισφορές κεφαλαίου πρέπει να γίνεται με επαρκή έκπτωση επί της τιμής της μετοχής, προσαρμοσμένης για να ληφθεί υπόψη το φαινόμενο της μείωσης της συμμετοχής των μετόχων, ώστε να υπάρχει εύλογη βεβαιότητα επαρκούς αμοιβής για το κράτος. Ενώ το μέτρο Β4 δεν προέβλεπε σημαντική έκπτωση επί της τιμής της μετοχής όπως προσαρμόστηκε για να ληφθεί υπόψη το φαινόμενο της μείωσης της συμμετοχής των μετόχων, ήταν πράγματι αδύνατο να επιτευχθεί σημαντική έκπτωση της θεωρητικής τιμής χωρίς δικαίωμα εγγραφής (103). Πριν από την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ανερχόταν μόλις σε λίγες εκατοντάδες εκατ. ευρώ. Υπό τις συνθήκες αυτές, τίθεται το ερώτημα κατά πόσον θα έπρεπε να εκμηδενιστεί η συμμετοχή των υφιστάμενων μετόχων. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η τιμή έκδοσης ορίστηκε στο 50 % της μέσης τιμής της αγοράς των πενήντα τελευταίων ημερών πριν από τον καθορισμό της τιμής έκδοσης. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η μείωση της συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων ήταν τεράστια, δεδομένου ότι μετά την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 κατείχαν μόνο το 2,3 % του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή πρόσθετης έκπτωσης στην τιμή αγοράς θα είχε μικρή επίπτωση στην αμοιβή του ΕΤΧΣ. Λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης κατάστασης των ελληνικών τραπεζών, η οποία διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 256, και δεδομένου ότι η ανάγκη για ενίσχυση οφείλεται σε μεγάλο βαθμό σε διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η τιμή έκδοσης των μετοχών που ενεγράφησαν από το Δημόσιο είναι αρκούντως χαμηλή.
(259)
Το ΕΤΧΣ εξέδωσε επίσης δικαιώματα αγοράς και χορήγησε ένα δικαίωμα για κάθε νέα μετοχή που ενεγράφη από ιδιώτη επενδυτή που συμμετείχε στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013. Το ΕΤΧΣ χορήγησε τα εν λόγω δικαιώματα αγοράς χωρίς αντίτιμο. Όπως διευκρινίζεται στην αιτιολογική σκέψη 106, κάθε δικαίωμα αγοράς περιλαμβάνει δικαίωμα κτήσης 4,48 μετοχών του ΕΤΧΣ, σε καθορισμένα χρονικά περιθώρια και τιμές εκτέλεσης. Η τιμή άσκησης είναι ίση με την τιμή προεγγραφής του ΕΤΧΣ, επαυξημένη κατά ετήσιο και σωρευτικό περιθώριο (4 % για το πρώτο έτος, 5 % για το δεύτερο, 6 % για το τρίτο, 7 % για το τέταρτο και 8 % αναγόμενο σε ετήσια βάση για το τελευταίο εξάμηνο). Το τίμημα που καταβάλλεται στο ΕΤΧΣ για τις μετοχές που κατέχει ανέρχεται εξ ορισμού κατ’ ανώτατο όριο στα επίπεδα αυτά. Το εν λόγω τίμημα είναι χαμηλότερο από το φάσμα 7 % έως 9 % που ορίζεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Ωστόσο, δεδομένου ότι τα εν λόγω δικαιώματα αποτέλεσαν βασικό παράγοντα για την επιτυχία της έκδοσης δικαιωμάτων και της ιδιωτικής τοποθέτησης που δρομολογήθηκε από την Τράπεζα στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, η Επιτροπή θεωρεί ότι τα εν λόγω δικαιώματα αγοράς παρείχαν στην Τράπεζα τη δυνατότητα να μειώσει το ποσό της ενίσχυσης κατά 1 444 εκατ. ευρώ. Πράγματι, εξαιτίας του χαμηλού δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας πριν από την ανακεφαλαιοποίηση και του υψηλού βαθμού ανασφάλειας που επικρατούσε εκείνη την περίοδο, οι προσομοιώσεις που διατίθεντο τότε καταδείκνυαν ότι χωρίς τα δικαιώματα αγοράς, οι ιδιώτες επενδυτές δεν θα είχαν επιτύχει επαρκείς αποδόσεις και δεν θα είχαν συμμετάσχει. Για τους λόγους που διευκρινίστηκαν στις αιτιολογικές σκέψεις 249 και 256, επειδή το ΕΤΧΣ θα λάμβανε ελάχιστη θετική αμοιβή σε περίπτωση που ασκούνταν τα δικαιώματα αγοράς και επειδή ένας από τους στόχους του ΜΟΧΠ ήταν η προσέλκυση ιδιωτών επενδυτών προκειμένου να παραμείνουν ορισμένες τράπεζες υπό ιδιωτική διαχείριση, και να αποφευχθούν καταστάσεις όπου ολόκληρος ο τραπεζικός τομέας θα ελεγχόταν από το ΕΤΧΣ, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια παρέκκλιση από τις συνήθεις απαιτήσεις αμοιβής που ορίζονται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Η αποδοχή αυτή βασίζεται επίσης στο γεγονός ότι ο νόμος για το ΕΤΧΣ, όπως τροποποιήθηκε τον Μάρτιο του 2014, δεν προβλέπει καμία προσαρμογή των δικαιωμάτων αγοράς σε περίπτωση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου χωρίς δικαίωμα προτίμησης, και ότι σε περίπτωση έκδοσης δικαιωμάτων μπορεί να προσαρμοστεί μόνον η τιμή εκτέλεσης του δικαιώματος αγοράς και η προσαρμογή μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον εκ των υστέρων και μόνο για ποσό που δεν υπερβαίνει τα έσοδα που αποκομίστηκαν από την πώληση των δικαιωμάτων προτίμησης του ΕΤΧΣ. Επιπλέον, η δέσμευση που ανέλαβε η Ελλάδα να ζητεί την έγκριση της Επιτροπής πριν από οποιαδήποτε επαναγορά των δικαιωμάτων που εκδίδονται από το ΕΤΧΣ θα παράσχει τη δυνατότητα στην Επιτροπή να διασφαλίσει ότι τυχόν μελλοντική επαναγορά δεν θα μειώσει περαιτέρω την αμοιβή του ΕΤΧΣ και δεν θα αυξήσει την αμοιβή των κατόχων δικαιωμάτων.
(260)
Όσον αφορά το γεγονός ότι οι μετοχές του ΕΤΧΣ δεν περιλαμβάνουν δικαιώματα ψήφου, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η ανάγκη για ενίσχυση δεν απορρέει κυρίως από την ανάληψη υπερβολικού κινδύνου. Επιπλέον, αποτελούσε στόχο του ΜΟΧΠ να παραμείνουν ορισμένες τράπεζες υπό ιδιωτική διαχείριση. Επιπροσθέτως, το πλαίσιο της σχέσης και η αυτόματη επανακαθιέρωση δικαιωμάτων ψήφου σε περίπτωση μη υλοποίησης του σχεδίου αναδιάρθρωσης παρέχουν εγγυήσεις κατά της ανάληψης υπερβολικών κινδύνων από ιδιώτες διαχειριστές. Τέλος, το PSI και η επαναγορά του Δεκεμβρίου του 2012 αποτελούν ένα είδος καταβολής τιμήματος προς το Δημόσιο, καθώς το χρέος του τελευταίου προς την Τράπεζα μειώθηκε κατά αρκετά δισεκατ. ευρώ. Για όλους αυτούς τους λόγους, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί το γεγονός ότι το ΕΤΧΣ έλαβε μετοχές χωρίς δικαιώματα ψήφου. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το μέτρο Β4 ήταν αναγκαίο.
(261)
Εν κατακλείδι, τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 είναι αναγκαία ως ενίσχυση διάσωσης, τόσο ως προς το ύψος και ως προς τη μορφή τους.
7.4.3. Αναλογικότητα - μέτρα που περιορίζουν τις δευτερογενείς αρνητικές επιπτώσεις
(262)
Η Τράπεζα έχει λάβει πολύ μεγάλο ποσό κρατικής ενίσχυσης. Η κατάσταση αυτή μπορεί, συνεπώς, να προκαλέσει σοβαρές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Ωστόσο, η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να εφαρμόσει σειρά μέτρων που αποσκοπούν στη μείωση των αρνητικών δευτερογενών επιπτώσεων. Ειδικότερα, οι δεσμεύσεις προβλέπουν ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει να λειτουργεί σε εμπορική βάση, όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 136 και 137. Επίσης, η Ελλάδα δεσμεύτηκε για την απαγόρευση των εξαγορών και για μια σειρά από εκποιήσεις, όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 138, 139 και 143. Τα όρια στις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού θα αξιολογηθούν διεξοδικότερα στο τμήμα 7.6.
(263)
Έχει διοριστεί στην Τράπεζα ένας εντολοδόχος παρακολούθησης για να παρακολουθεί την ορθή εφαρμογή των δεσμεύσεων σχετικά με την εταιρική διακυβέρνηση και τις εμπορικές δραστηριότητες. Με τον τρόπο αυτό θα αποφευχθούν τυχόν επιζήμιες αλλαγές στις εμπορικές πρακτικές της Τράπεζας, μειώνοντας, ως εκ τούτου τις αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις.
(264)
Τέλος, ένα νέο ολοκληρωμένο σχέδιο αναδιάρθρωσης υποβλήθηκε στην Επιτροπή στις 25 Ιουνίου 2014. Το εν λόγω σχέδιο αναδιάρθρωσης θα αξιολογηθεί στο τμήμα 7.6.
(265)
Εν κατακλείδι, οι αμφιβολίες που διατυπώθηκαν στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς έχουν διασκεδαστεί. Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 είναι αναλογικά βάσει του σημείου 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008.
7.4.4. Συμπέρασμα σχετικά με τη συμμόρφωση των ανακεφαλαιοποιήσεων του ΕΤΧΣ με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011
(266)
Συνάγεται συνεπώς το συμπέρασμα ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις του ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4) είναι κατάλληλες, αναγκαίες και αναλογικές, σύμφωνα με το σημείο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, της ανακοίνωσης περί ανακεφαλαιοποίησης και της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011. Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 συμμορφώνονται συνεπώς με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011.
7.5. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΕΞΑΓΟΡΩΝ ΤΩΝ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΘΕΙΣΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΤΗΣ ΑΤΕ, ΤΗΣ ΓΕΝΙΚΗΣ, ΤΩΝ ΚΥΠΡΙΑΚΩΝ ΜΕΤΑΒΙΒΑΣΘΕΙΣΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΚΑΙ ΤΗΣ MBG ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
(267)
Στο σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης διευκρινίζεται ότι οι εξαγορές επιχειρήσεων από τράπεζες που λαμβάνουν ενίσχυση δεν μπορούν να χρηματοδοτούνται από κρατική ενίσχυση εκτός εάν αυτό είναι απαραίτητο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της επιχείρησης. Επιπλέον, στα σημεία 40 και 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρεται ότι οι τράπεζες δεν πρέπει να χρησιμοποιούν κρατικές ενισχύσεις για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, εκτός εάν η εξαγορά αποτελεί μέρος διαδικασίας εξυγίανσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ή την εξασφάλιση αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Επιπλέον, οι εξαγορές μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο ή να δυσχεράνουν την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Η Επιτροπή οφείλει, συνεπώς, να αξιολογήσει κατά πόσον οι εξαγορές που πραγματοποίησε η Τράπεζα μπορεί να συμβιβάζονται με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.1. Συμμόρφωση της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.1.1. Συνέπεια της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(268)
Με την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ η Τράπεζα απέκτησε μεγάλο όγκο καταθέσεων με πολύ μικρότερο ποσό καθαρών δανείων (104). Ως εκ τούτου, συνέβαλε στη σημαντική μείωση του πολύ υψηλού δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις της Τράπεζας.
(269)
Επιπλέον, η εξαγορά οδήγησε σε σημαντικές συνέργειες, όπως συνέργειες κόστους μέσω της μείωσης του αριθμού των υποκαταστημάτων, του προσωπικού και της ενοποίησης των υπηρεσιών ΤΠ, συνέργειες χρηματοδότησης και συνέργειες εσόδων.
(270)
Ως εκ τούτου, η εξαγορά είναι πολύ θετική για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.5.1.2. Συνέπεια της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ για το ποσό της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(271)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαίο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας.
(272)
Το ποσό που κατέβαλε η Τράπεζα για την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ καθορίστηκε στο 0,6 % της αξίας των καταθέσεων που μεταβιβάστηκαν και ανήλθε περίπου σε 95 εκατ. ευρώ. Ισοδυναμούσε δε με ποσοστό 0,02 % των συνολικών στοιχείων ενεργητικού της Τράπεζας κατά τον χρόνο της εξαγοράς. Συνεπώς, το συγκεκριμένο ποσό μπορεί να θεωρείται μικρό, αλλά όχι αμελητέο.
(273)
Η εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ βελτίωσε δραστικά την ιδιαίτερα επιβαρυμένη θέση της Τράπεζας από άποψη ρευστότητας και βελτίωσε τη βιωσιμότητά της. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι […]. Ως εκ τούτου, η εξαγορά και η χαμηλή τιμή κτήσης μπορούν να θεωρηθούν απαραίτητα για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας και εμπίπτουν στην εξαίρεση που αναφέρεται στο σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.1.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ στον ανταγωνισμό
(274)
Σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος των επιχειρήσεων που δεν λαμβάνουν ενίσχυση και, ειδικότερα, για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων. Στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, ορίζεται επίσης ότι μπορούν να επιτραπούν εξαγορές όταν αποτελούν μέρος διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ή για την εξασφάλιση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Στις περιστάσεις αυτές, η διαδικασία εξαγοράς πρέπει να είναι δίκαιη και η εξαγορά θα πρέπει να διασφαλίζει όρους αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην αντίστοιχη αγορά.
(275)
Η ΑΤΕ δεν κρίθηκε βιώσιμη σε μεμονωμένη βάση από την Τράπεζα της Ελλάδος όταν η τελευταία επανεξέτασε τη βιωσιμότητα όλων των ελληνικών τραπεζών στις αρχές του 2012. Επιπλέον, η Τράπεζα της Ελλάδος ανέλυσε διάφορες εναλλακτικές λύσεις για την ΑΤΕ (για παράδειγμα, την εκκαθάριση) και κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η πώληση των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ αποτελούσε την πλέον ελκυστική επιλογή, διότι θα μείωνε τον κίνδυνο εκτέλεσης και θα ελαχιστοποιούσε το κόστος για την Ελλάδα. Η εξαγορά μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί μέρος διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(276)
Επιπλέον, όλοι οι προσφέροντες στον διαγωνισμό για τις μεταβιβασθείσες δραστηριότητες της ΑΤΕ είχαν λάβει ενίσχυση.
(277)
Τέλος, εφόσον η εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ εγκρίθηκε από την ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού (105), μπορεί να θεωρηθεί ότι το αποτέλεσμα της διαδικασίας πώλησης δεν θέτει σε κίνδυνο τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην Ελλάδα.
(278)
Η εξαγορά των δραστηριοτήτων της ΑΤΕ είναι, συνεπώς, σύμφωνη με το τμήμα 4 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.1.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ
(279)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω της ιδιαίτερης κατάστασης των ελληνικών τραπεζών και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ, η εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.2. Συμμόρφωση της εξαγοράς της Γενικής με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.2.1. Συνέπεια της εξαγοράς της Γενικής για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(280)
Από άποψη λειτουργικής αποδοτικότητας, η εξαγορά της Γενικής θα ενισχύσει την επιστροφή της Τράπεζας σε μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα. Σύμφωνα με ανάλυση που υποβλήθηκε από την Τράπεζα κατά τον χρόνο της εν λόγω εξαγοράς, η συγχώνευση δύο τραπεζών στην ίδια γεωγραφική αγορά θα δημιουργήσει συνέργειες, όπως εξοικονομήσεις κόστους μέσω της μείωσης του προσωπικού και του κλεισίματος υποκαταστημάτων. Η Τράπεζα θα αποκτήσει τους πελάτες και τους καταθέτες της Γενικής, μειώνοντας έτσι σημαντικά το κόστος διανομής.
(281)
Από άποψη κατάστασης ρευστότητας, όπως καταδείχθηκε στην αιτιολογική σκέψη (65), η Γενική διέθετε περισσότερες καταθέσεις από καθαρά δάνεια. Ως εκ τούτου, η εξαγορά αύξησε τη ρευστότητα της Τράπεζας και τη βοήθησε να μειώσει τον δείκτη καταθέσεων προς χορηγήσεις της. Επιπλέον, η Γενική είχε υποβληθεί σε κατάλληλη κεφαλαιοποίηση προτού εξαγοραστεί από την Τράπεζα. Συνεπώς, η εξαγορά δεν αναμένεται να δημιουργήσει τυχόν μελλοντικές κεφαλαιακές ανάγκες για την Τράπεζα.
(282)
Ως εκ τούτου, η εξαγορά είναι θετική για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.5.2.2. Συνέπεια της εξαγοράς της Γενικής για το ποσό ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(283)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαίο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας. Στην προκειμένη περίπτωση, μολονότι η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα της Τράπεζας, δεν είναι αναγκαία για τη βιωσιμότητά της κατά την έννοια του σημείου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(284)
Ωστόσο, η Τράπεζα κατέβαλε μόλις 1 εκατ. ευρώ για την αγορά της Γενικής, ποσό που θεωρείται πολύ χαμηλό. Επιπλέον, η Γενική είχε υποβληθεί σε δέουσα κεφαλαιοποίηση και, η Société Générale, στο πλαίσιο των προβλεπόμενων όρων για την πράξη, εισέφερε κεφάλαιο σημαντικού ύψους στην Τράπεζα (106).
(285)
Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, με δεδομένες τις ιδιαιτερότητες της πράξης (εξαγορά σε πολύ χαμηλή τιμή μιας πλήρως κεφαλαιοποιημένης τράπεζας και εισφορά κεφαλαίου από τον πωλητή στην Τράπεζα), η εξαγορά δεν γεννά περαιτέρω κεφαλαιακές ανάγκες για την Τράπεζα και, συνεπώς, η απόκτηση της Γενικής κατ’ εξαίρεση δεν αντιβαίνει στην αρχή σύμφωνα με την οποία η ενίσχυση πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
7.5.2.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα της εξαγοράς της Γενικής στον ανταγωνισμό
(286)
Όπως ορίστηκε στην αιτιολογική σκέψη 274, σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος εταιρειών που δεν λαμβάνουν ενισχύσεις και, ειδικότερα, για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, εκτός εάν συντρέχουν ειδικές συνθήκες.
(287)
Η Γενική δεν κρίθηκε βιώσιμη σε μεμονωμένη βάση από την Τράπεζα της Ελλάδος όταν η τελευταία επανεξέτασε τη βιωσιμότητα όλων των ελληνικών τραπεζών στις αρχές του 2012. Η Γενική προκαλούσε μεγάλες ζημίες στη Société Générale, η οποία, ως εκ τούτου, επιθυμούσε την πώλησή της και, εάν η πώληση δεν ήταν εφικτή, θα εξέταζε πιθανώς το ενδεχόμενο να τη θέσει σε καθεστώς πτώχευσης. Η εξαγορά μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί ότι αποτελεί μέρος διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(288)
Επιπλέον, μόνο προσφέροντες που είχαν λάβει ενίσχυση υπέβαλαν έγκυρες προσφορές για την εξαγορά της Γενικής. Κατά συνέπεια, δεν υπήρξε κανένας αποκλεισμός μη ενισχυόμενου προσφέροντος από την Τράπεζα.
(289)
Επιπλέον, εφόσον η εξαγορά εγκρίθηκε από την ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού (107), μπορεί να θεωρηθεί ότι το αποτέλεσμα της διαδικασίας πώλησης δεν θέτει σε κίνδυνο τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην Ελλάδα.
(290)
Τέλος, η τιμή αγοράς ήταν πολύ χαμηλή. Συνεπώς, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι η Τράπεζα χρησιμοποίησε κρατική ενίσχυση για τη χρηματοδότηση της εξαγοράς. Με δεδομένα τα εν λόγω στοιχεία, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εξαγορά της Γενικής εμπίπτει στην εξαίρεση του σημείου 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.2.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά της Γενικής
(291)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω της ιδιαίτερης κατάστασης των ελληνικών τραπεζών και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς της Γενικής, η συγκεκριμένη εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.3. Συμμόρφωση της εξαγοράς των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.3.1. Συνέπεια της εξαγοράς των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(292)
Η εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων ενισχύει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας.
(293)
Σύμφωνα με την ανάλυση που υποβλήθηκε από την Τράπεζα κατά τον χρόνο της εξαγοράς, η πράξη θα οδηγήσει σε σημαντικές συνέργειες, όπως συνέργειες κόστους μέσω εξοικονόμησης διοικητικών δαπανών και δαπανών προσωπικού, καθώς και μέσω σημαντικής βελτίωσης του κόστους των καταθέσεων. Από τον χρόνο της εξαγοράς, η Τράπεζα έχει ενσωματώσει πλήρως τις ελληνικές δραστηριότητες των τριών κυπριακών τραπεζών, έχει προβεί στην αλλαγή της εμπορικής επωνυμίας όλων των υποκαταστημάτων των τριών κυπριακών τραπεζών και έχει σημειώσει σημαντική πρόοδο ως προς τον εξορθολογισμό του δικτύου.
(294)
Υπήρξε δέουσα μέριμνα για τα χαρτοφυλάκια δανείων των ελληνικών δραστηριοτήτων των τριών κυπριακών τραπεζών. Για την ακρίβεια, η Τράπεζα εξαγόρασε τα δάνεια αυτά σε τιμή πολύ χαμηλότερη της ονομαστικής τους αξίας: η τιμή αγοράς μειώθηκε ώστε να αντικατοπτρίζει τις μελλοντικές απώλειες που εκτιμήθηκαν από την PIMCO στο πλαίσιο προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων. Συνεπώς, ο κίνδυνος ζημιών από δάνεια που θα υπερέβαιναν εκείνες που αντικατοπτρίζονταν ήδη στη χαμηλή τιμή αγοράς είναι περιορισμένος.
(295)
Η Τράπεζα εξαγόρασε επίσης μεγάλο όγκο καταθέσεων, σχεδόν εξίσου μεγάλο με τον όγκο των καθαρών δανείων που εξαγοράστηκαν. Συνεπώς, ενίσχυσε τη θέση της ως προς τη ρευστότητα.
(296)
Ως εκ τούτου, η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.5.3.2. Συνέπεια της εξαγοράς των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων για το ποσό της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(297)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαίο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας.
(298)
Όπως αναλύθηκε στο τμήμα 7.3, στόχος της ενίσχυσης ήταν να καλυφθούν οι κεφαλαιακές ανάγκες του φορέα που θα προέβαινε στην εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων, εφόσον η εξαγορά τους θα διασφάλιζε τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα. Το αντίτιμο που καταβλήθηκε εντέλει από την Τράπεζα για την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων ήταν πολύ χαμηλότερο από τη λογιστική αξία του χαρτοφυλακίου που εξαγοράστηκε. Ήταν χαμηλότερο από την αξία των δανείων μετά την προς τα κάτω προσαρμογή της προκειμένου να αντικατοπτριστούν οι μελλοντικές ζημίες από δάνεια σύμφωνα με την εκτίμηση της PIMCO στο πλαίσιο προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων. Συνεπώς, η τιμή εξαγοράς θα μπορούσε να θεωρηθεί αρνητική. Το συμπέρασμα αυτό υποστηρίζεται από το γεγονός ότι η Τράπεζα απέκτησε μεγάλη αρνητική υπεραξία κατά την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων, που αύξησε το κεφάλαιό της.
(299)
Ωστόσο, εάν παρά ταύτα θεωρηθεί ότι η Τράπεζα κατέβαλε θετική τιμή, η Επιτροπή παρατηρεί ότι, ως προϋπόθεση της εξαγοράς, το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε απέναντι στον αγοραστή να προχωρήσει σε εισφορά κεφαλαίου ίση με το ποσό της τιμής κτήσης. Το ΕΤΧΣ τήρησε την εν λόγω δέσμευση στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013. Η συγκεκριμένη εισφορά κεφαλαίου συνιστά ενίσχυση προς τις κυπριακές μεταβιβασθείσες δραστηριότητες και όχι προς την Τράπεζα, όπως διευκρινίστηκε στο τμήμα 6.2.1. Ως εκ τούτου, η εξαγορά δεν δημιούργησε ανάγκη για πρόσθετη κρατική ενίσχυση προς την Τράπεζα.
(300)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω των μη συνηθισμένων όρων (χαμηλή τιμή κτήσης και δεσμεύσεις που ανελήφθησαν από το ΕΤΧΣ για εισφορά του ποσού της τιμής κτήσης στο πλαίσιο αύξησης κεφαλαίου), η εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων κατ’ εξαίρεση δεν αντιβαίνει στην αρχή σύμφωνα με την οποία η ενίσχυση πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
7.5.3.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα της εξαγοράς των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων στον ανταγωνισμό
(301)
Όπως ορίζεται στην αιτιολογική σκέψη 274, σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος εταιρειών που δεν λαμβάνουν ενισχύσεις και, ειδικότερα, για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, εκτός εάν συντρέχουν ειδικές συνθήκες.
(302)
Η πώληση των ελληνικών δραστηριοτήτων των κυπριακών τραπεζών αποσκοπούσε στη διασφάλιση της σταθερότητας του ελληνικού τραπεζικού συστήματος και στο να εξασφαλιστεί ότι οι κυπριακές τράπεζες θα κατόρθωναν να προβούν στην πώληση των εν λόγω επιχειρήσεων προτού την αξία τους. Η πράξη μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί μέρος διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(303)
Επιπλέον, μόνο προσφέροντες που είχαν λάβει ενίσχυση υπέβαλαν έγκυρες προσφορές για την εξαγορά των τριών κυπριακών τραπεζών. Η διαδικασία πώλησης ήταν ανοικτή, διαφανής και χωρίς διακρίσεις.
(304)
Τέλος, εφόσον η εν λόγω εξαγορά εγκρίθηκε από την ελληνική Επιτροπή Ανταγωνισμού (108), μπορεί να θεωρηθεί ότι το αποτέλεσμα της διαδικασίας πώλησης δεν θέτει σε κίνδυνο τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό στην Ελλάδα.
(305)
Με δεδομένα τα εν λόγω στοιχεία, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων εμπίπτει στην εξαίρεση του σημείου 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.3.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων
(306)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω της ιδιαίτερης κατάστασης των ελληνικών τραπεζών και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων, η συγκεκριμένη εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.4. Συμμόρφωση της εξαγοράς της MBG με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.4.1. Συνέπεια της εξαγοράς της MBG για τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(307)
Η εξαγορά της πλήρως κεφαλαιοποιημένης MBG ενισχύει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας.
(308)
Σύμφωνα με την ανάλυση που υποβλήθηκε από την Τράπεζα κατά τον χρόνο της εξαγοράς, η πράξη θα οδηγούσε σε σημαντικές συνέργειες, όπως συνέργειες κόστους μέσω μείωσης του αριθμού των υποκαταστημάτων και των μελών του προσωπικού, χαμηλότερο κόστος καταθέσεων και συνέργειες εσόδων. Εν τω μεταξύ, η Τράπεζα ενσωμάτωσε πλήρως την MBG.
(309)
Επιπλέον, εφόσον η MBG είχε υποβληθεί σε επαρκή κεφαλαιοποίηση προτού εξαγοραστεί από την Τράπεζα και, εφόσον η τράπεζα κατέβαλε τιμή κτήσης ύψους 1 εκατ. ευρώ, η εξαγορά δεν αναμένεται να δημιουργήσει τυχόν μελλοντικές κεφαλαιακές ανάγκες για την Τράπεζα. Επιπλέον, ο πωλητής δεσμεύτηκε, στο πλαίσιο της πράξης, να εισφέρει κεφάλαιο ύψους 400 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα. Η εν λόγω δέσμευση υλοποιήθηκε στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, κατά τη διάρκεια της οποίας η BCP εισέφερε ποσό 400 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα.
(310)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας και ότι η τιμή κτήσης της MBG ήταν αρκετά χαμηλή ώστε να μην εμποδίσει τον περιορισμό της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
7.5.4.2. Συνέπεια της εξαγοράς της MBG για το ποσό της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(311)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαίο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας. Στην προκειμένη περίπτωση, μολονότι η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα της Τράπεζας, δεν είναι αναγκαία για τη βιωσιμότητά της κατά την έννοια του σημείου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(312)
Ωστόσο, η Τράπεζα κατέβαλε μόλις 1 εκατ. ευρώ για την αγορά της MBG, ποσό που θεωρείται πολύ χαμηλό. Επιπλέον, η MBG υποβλήθηκε σε δέουσα κεφαλαιοποίηση από την BCP και, στο πλαίσιο των όρων που συμφωνήθηκαν για την πράξη, η BCP εισέφερε κεφάλαιο ύψους 400 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα (109).
(313)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω των ιδιαιτεροτήτων της πράξης (εξαγορά σε πολύ χαμηλή τιμή μιας πλήρως κεφαλαιοποιημένης τράπεζας και εισφορά κεφαλαίου από τον πωλητή στην Τράπεζα), η εξαγορά της MBG δεν γεννά περαιτέρω κεφαλαιακές ανάγκες για την Τράπεζα και, συνεπώς, η εξαγορά της MBG κατ’ εξαίρεση δεν αντιβαίνει στην απαίτηση ελαχιστοποίησης της ενίσχυσης.
7.5.4.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα της εξαγοράς της MBG στον ανταγωνισμό
(314)
Όπως ορίστηκε στην αιτιολογική σκέψη 274, σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος εταιρειών που δεν λαμβάνουν ενισχύσεις και, ειδικότερα, για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, εκτός εάν συντρέχουν ειδικές συνθήκες.
(315)
Η MBG δεν κρίθηκε βιώσιμη σε μεμονωμένη βάση από την Τράπεζα της Ελλάδος, όταν η τελευταία επανεξέτασε τη βιωσιμότητα όλων των ελληνικών τραπεζών στις αρχές του 2012. Η MBG παρήγε μεγάλες ζημίες για την BCP, η οποία επιθυμούσε, ως εκ τούτου, την πώλησή της και, σε περίπτωση που δεν ήταν δυνατή η πώληση, θα εξέταζε το ενδεχόμενο να τη θέσει σε καθεστώς πτώχευσης. Η πώληση της MBG αποτελούσε επίσης μέρος του σχεδίου αναδιάρθρωσης της BCP (110). Η εξαγορά μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί μέρος διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(316)
Επιπλέον, μόνο προσφέροντες που είχαν λάβει ενίσχυση υπέβαλαν έγκυρες προσφορές για την εξαγορά της MBG.
(317)
Με δεδομένα τα εν λόγω στοιχεία, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εξαγορά της MBG εμπίπτει στην εξαίρεση του σημείου 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.4.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά της MBG
(318)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω της ιδιαίτερης κατάστασης των ελληνικών τραπεζών και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς της MBG, η εν λόγω εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.6. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ A, B1, B2, B3 ΚΑΙ Β4 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
7.6.1. Πηγές δυσχερειών και συνέπειες για την αξιολόγηση βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης
(319)
Όπως αναφέρεται στα τμήματα 2.1.1 και 2.1.2, οι δυσχέρειες που αντιμετωπίζει η Τράπεζα προέρχονται κυρίως από την κρίση του ελληνικού δημόσιου χρέους και τη βαθιά ύφεση στην Ελλάδα και τη νότια Ευρώπη. Όσον αφορά το πρώτο στοιχείο, η ελληνική κυβέρνηση έπαψε να έχει πρόσβαση στις χρηματοπιστωτικές αγορές και, εντέλει, αναγκάστηκε να διαπραγματευθεί συμφωνία με τους εγχώριους και διεθνείς πιστωτές της, δηλαδή το πρόγραμμα PSI, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα το κούρεμα των απαιτήσεων έναντι του ελληνικού κράτους κατά 53,3 %. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε ανταλλαγή του 31,5 % των απαιτήσεων με νέα ΟΕΔ με χαμηλότερα επιτόκια και μεγαλύτερες διάρκειες. Το Δημόσιο προέβη σε επαναγορά αυτών των νέων ΟΕΔ από τις ελληνικές τράπεζες τον Δεκέμβριο του 2012 σε τιμή μεταξύ του 30,2 % και του 40,1 % της ονομαστικής αξίας τους και, με τον τρόπο αυτό, οριστικοποιήθηκε πρόσθετη ζημία για τις ελληνικές τράπεζες. Εκτός από τις συνέπειες που είχαν το πρόγραμμα PSI και η επαναγορά χρέους για την κεφαλαιακή θέση της, η Τράπεζα επλήγη επίσης από τεράστιες εκροές καταθέσεων από το 2010 έως τα μέσα του 2012, λόγω του κινδύνου εξόδου της Ελλάδας από τη ζώνη του ευρώ ως επακόλουθου ενός μη βιώσιμου δημόσιου χρέους και της οικονομικής ύφεσης.
(320)
Η ενίσχυση που χορηγήθηκε στην Τράπεζα, δηλαδή το άθροισμα των μέτρων Β1, Β2, Β3 και Β4, ή 7 335 εκατ. ευρώ, είναι υψηλότερη από το ύψος της ζημίας που κατέγραψε σε συνέχεια του προγράμματος PSI (5 911 εκατ. ευρώ).
(321)
Μεγάλο μέρος των κεφαλαιακών αναγκών απορρέουν από τη συνήθη έκθεση ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στον κίνδυνο μη πληρωμής λόγω αδυναμίας του Δημοσίου της οικείας χώρας. Το γεγονός αυτό επισημάνθηκε επίσης στις αιτιολογικές σκέψεις 63 και 74 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς. Κατά συνέπεια, η ανάγκη να αντιμετωπίσει η Τράπεζα ζητήματα ηθικού κινδύνου στο σχέδιο αναδιάρθρωσής της είναι μικρότερη από ό,τι για άλλα ενισχυόμενα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που έχουν συσσωρεύσει υπερβολικούς κινδύνους. Εφόσον τα μέτρα ενίσχυσης είναι λιγότερο στρεβλωτικά, τα μέτρα που ελήφθησαν για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού θα πρέπει, ως εκ τούτου, να είναι αναλογικά ηπιότερα. Εφόσον το πρόγραμμα PSI και η επαναγορά χρέους συνιστούν διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου, η αμοιβή του κράτους κατά την ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών μπορεί να είναι χαμηλότερη. Η Επιτροπή παρατηρεί, ωστόσο, ότι η Τράπεζα ήταν περισσότερο εκτεθειμένη στον κίνδυνο μη πληρωμής λόγω αδυναμίας του Δημοσίου σε σχέση με τις άλλες μεγάλες ελληνικές τράπεζες (111). Ως εκ τούτου, δεν μπορεί το σύνολο των ζημιών στα ΟΕΔ να αποδοθεί στη συνήθη έκθεση ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στον κίνδυνο μη πληρωμής λόγω αδυναμίας του Δημοσίου της οικείας χώρας.
(322)
Η δεύτερη πηγή ζημιών της Τράπεζας είναι οι ζημίες από τα δάνεια που χορήγησε σε ελληνικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ζημίες οφείλονται κυρίως στην εξαιρετικά βαθιά και παρατεταμένη συρρίκνωση του ΑΕΓΧΠ λόγω της ύφεσης κατά περίπου 25 % σε διάστημα πέντε ετών και δεν οφείλονται σε επισφαλείς πρακτικές δανειοδότησης από την Τράπεζα. Κατ’ επέκταση, η ενίσχυση που χορηγήθηκε για να καλυφθούν οι εν λόγω ζημίες δεν δημιουργεί ηθικό κίνδυνο, ο οποίος δημιουργείται όταν μια ενίσχυση προστατεύει μια τράπεζα από τις συνέπειες των επικίνδυνων συμπεριφορών του παρελθόντος. Ως εκ τούτου, η ενίσχυση αυτή είναι λιγότερο στρεβλωτική για τον ανταγωνισμό (112).
(323)
Ωστόσο, μέρος των κεφαλαιακών αναγκών και των ζημιών από δάνεια της Τράπεζας προέρχονται από ορισμένες διεθνείς θυγατρικές. Οι προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων που εκτελέστηκαν το 2012 για τον καθορισμό των κεφαλαιακών αναγκών της Τράπεζας κατέδειξαν ότι οι προβλέψεις ζημιών πιστωτικού κινδύνου λόγω αλλοδαπών δανείων ανέρχονταν σε 1 314 εκατ. ευρώ στο βασικό σενάριο και 1 624 εκατ. ευρώ στο δυσμενές σενάριο. Αρκετές από αυτές τις αλλοδαπές επιχειρήσεις ήταν ζημιογόνες τα τελευταία χρόνια. Οι ζημίες από τις διεθνείς δραστηριότητες ανέρχονταν το 2012 σε 244 εκατ. ευρώ προ φόρων (113). Τα αλλοδαπά στοιχεία ενεργητικού συνέβαλαν επίσης στην απώλεια ρευστότητας.
(324)
Ως εκ τούτου, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι σημαντικό μέρος των ζημιών και της ανάγκης για ενίσχυση εμπίπτει στο σημείο 14 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011, το οποίο επιτρέπει στην Επιτροπή να μειώσει τις απαιτήσεις της. Ομοίως, μέρος της ανάγκης για ενίσχυση απορρέει από την εξαιρετικά βαθιά ύφεση στην Ελλάδα και όχι από δάνεια υψηλού κινδύνου. Αυτού του είδους η ενίσχυση δεν δημιουργεί ηθικό κίνδυνο και, ως εκ τούτου, είναι λιγότερο στρεβλωτική για τον ανταγωνισμό.
(325)
Τέλος, μέρος της ανάγκης για ενίσχυση οφείλεται στην ανάληψη κινδύνων από την ίδια την Τράπεζα, όσον αφορά την τήρηση μεγάλου αριθμού δημόσιου χρέους και των αλλοδαπών θυγατρικών της.
7.6.2. Βιωσιμότητα
(326)
Ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να διασφαλίζει ότι το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα είναι σε θέση να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του έως το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης (τμήμα 2 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης). Στην προκειμένη περίπτωση, ως περίοδος αναδιάρθρωσης ορίζεται το διάστημα μεταξύ της ημερομηνίας έκδοσης της παρούσας απόφασης και της 31ης Δεκεμβρίου 2018.
(327)
Σύμφωνα με τα σημεία 9, 10 και 11 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η Ελλάδα υπέβαλε ολοκληρωμένο και αναλυτικό σχέδιο αναδιάρθρωσης με πλήρη στοιχεία για το επιχειρηματικό μοντέλο της Τράπεζας. Το σχέδιο προσδιορίζει επίσης τις αιτίες των δυσχερειών που αντιμετώπιζε η Τράπεζα καθώς και τα μέτρα που έχουν ληφθεί για να αντιμετωπιστούν όλα τα ζητήματα βιωσιμότητας που αντιμετώπιζε. Συγκεκριμένα, το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιγράφει τη στρατηγική που επελέγη για τη διατήρηση της λειτουργικής αποδοτικότητας της Τράπεζας και την αντιμετώπιση του υψηλού ποσοστού των μη εξυπηρετούμενων δανείων, της επισφαλούς κατάστασής της όσον αφορά τη ρευστότητα και τα κεφάλαια, καθώς και των αλλοδαπών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της, οι οποίες τα τελευταία χρόνια ήταν εξαρτημένες από τη μητρική τους εταιρεία για τη χρηματοδότηση και τα κεφάλαιά τους.
7.6.2.1. Τραπεζικές δραστηριότητες στην Ελλάδα
(328)
Όσον αφορά τη ρευστότητα (114) και την εξάρτηση της Τράπεζας από τη χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα, το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει περιορισμένη αύξηση του ισολογισμού στην Ελλάδα, ενώ εκτιμάται ότι πρέπει να αυξηθεί εκ νέου η βάση των καταθέσεων. Η εξάρτηση από ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου, η οποία έχει ήδη μειωθεί, θα εξακολουθήσει να μειώνεται, γεγονός που θα βοηθήσει επίσης την Τράπεζα να μειώσει το κόστος χρηματοδότησής της.
(329)
Η ανάληψη δέσμευσης για τον δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις που αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 137 διασφαλίζει ότι η διάρθρωση του ισολογισμού της Τράπεζας θα είναι βιώσιμη στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης. Η πώληση τίτλων και άλλων μη βασικών δραστηριοτήτων θα ενισχύσει επίσης τη θέση ρευστότητας της Τράπεζας. Λόγω της πίεσης που εξακολουθεί να ασκείται στη θέση ρευστότητας της Τράπεζας, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί το αίτημα των ελληνικών αρχών να τους επιτραπεί να χορηγήσουν ρευστότητα στην Τράπεζα βάσει των μέτρων εγγύησης και ομολογιακών δανείων του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών και βάσει της ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου.
(330)
Για να μειώσει το κόστος χρηματοδότησης της Τράπεζας, η Ελλάδα έχει αναλάβει επίσης δέσμευση ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει τη μείωση των επιτοκίων καταθέσεων στην Ελλάδα, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 137. Η επίτευξη μιας τέτοιας μείωσης του κόστους των καταθέσεων θα συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της αποδοτικότητας της Τράπεζας προ προβλέψεων.
(331)
Από την έναρξη της κρίσης, η Τράπεζα προέβη σε μεγάλες εξαγορές που αύξησαν δραστικά το μέγεθος και τη βάση των καταθέσεών της. Η Τράπεζα ενσωμάτωσε με επιτυχία τις εξαγορασθείσες επιχειρηματικές δραστηριότητες σε πρωτοφανή χρόνο. Η Τράπεζα επιχειρεί επί του παρόντος να υλοποιήσει όλες τις δυνατές συνέργειες σε συνέχεια των εν λόγω εξαγορών. Έχει ξεκινήσει τον εξορθολογισμό του εμπορικού της δικτύου στην Ελλάδα, μέσω της μείωσης του αριθμού των υποκαταστημάτων και των εργαζομένων (115). Έως το 2017 το συνολικό κόστος της Τράπεζας στην Ελλάδα θα έχει μειωθεί περαιτέρω κατά […]% σε σύγκριση με το 2013. Προκειμένου να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, η Ελλάδα έχει δεσμευτεί ότι η Τράπεζα θα μειώσει τον αριθμό των υποκαταστημάτων και των υπαλλήλων της στην Ελλάδα σε […] και […] αντίστοιχα στις 31 Δεκεμβρίου 2017, με το μέγιστο συνολικό κόστος στην Ελλάδα να ανέρχεται σε […] δισεκατ. ευρώ. Ο αναμενόμενος δείκτης κόστους προς κέρδη θα είναι κατώτερος από […]% στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης διατηρεί την αποδοτικότητα της Τράπεζας στο νέο περιβάλλον της αγοράς.
(332)
Ένα άλλο βασικό στοιχείο είναι η διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων, καθώς τα δάνεια αυτά ανέρχονταν στο 36 % του χαρτοφυλακίου της Τράπεζας στις 31 Δεκεμβρίου 2013 (116). Η Τράπεζα σκοπεύει να ενισχύσει την πιστωτική της πολιτική (όρια, κάλυψη εξασφαλίσεων) και να εστιάσει στις βασικές δραστηριότητες με σκοπό την ελαχιστοποίηση των ζημιών της. Η Ελλάδα έχει επίσης αναλάβει δέσμευση ότι η Τράπεζα θα τηρεί αυστηρά πρότυπα όσον αφορά την πιστωτική πολιτική της, με σκοπό να διαχειρίζεται τους κινδύνους και να μεγιστοποιεί την αξία για την Τράπεζα σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δανειοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της αναδιάρθρωσης των δανείων, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 141.
7.6.2.2. Εταιρική διακυβέρνηση
(333)
Ένα άλλο σημείο στο οποίο πρέπει να δοθεί προσοχή είναι η διακυβέρνηση της Τράπεζας, δεδομένου ότι το ΕΤΧΣ κατέχει την πλειονότητα των μετοχών της Τράπεζας σε συνέχεια της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013, με περιορισμένα ωστόσο δικαιώματα ψήφου. Επιπλέον, ορισμένοι από τους ιδιώτες επενδυτές που ελέγχουν την Τράπεζα κατέχουν επίσης δικαιώματα αγοράς και, συνεπώς, θα επωφεληθούν στο έπακρο σε περίπτωση που η τιμή της μετοχής αυξηθεί απότομα κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης. Δεδομένου ότι η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει ηθικό κίνδυνο, συμφωνήθηκε ειδικό πλαίσιο σχέσης μεταξύ της Τράπεζας και του ΕΤΧΣ το 2013. Μέσω της συμφωνίας αυτής προστατεύονται οι καθημερινές δραστηριότητες της Τράπεζας από τυχόν παρέμβαση των βασικών μετόχων της, εξασφαλίζοντας ότι το ΕΤΧΣ μπορεί να παρακολουθεί την υλοποίηση του σχεδίου αναδιάρθρωσης και να προλαμβάνει την ανάληψη υπερβολικού κινδύνου από τη διοίκηση της Τράπεζας μέσω κατάλληλων διαδικασιών διαβούλευσης. Η Τράπεζα δεσμεύτηκε επίσης να παρακολουθεί στενά την έκθεσή της σε συνδεδεμένους δανειολήπτες. Η Επιτροπή επισημαίνει θετικά το γεγονός ότι το ΕΤΧΣ θα ανακτήσει αυτομάτως δικαιώματα ψήφου, εάν η Τράπεζα δεν εφαρμόσει το σχέδιο αναδιάρθρωσής της.
7.6.2.3. Διεθνείς δραστηριότητες
(334)
Ορισμένες από τις διεθνείς δραστηριότητες της Τράπεζας είχαν εξαντλήσει το κεφάλαιο και τη ρευστότητά της κατά το παρελθόν, όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 323.
(335)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει επίσης ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει την εκ νέου εστίαση στην εγχώρια αγορά. Η Τράπεζα έχει ήδη προβεί στην πώληση της θυγατρικής της στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής. Έχει επίσης ξεκινήσει τον εξορθολογισμό των άλλων θυγατρικών, την ενίσχυση της διαδικασίας αναδοχής δανείων και τη μείωση του χρηματοδοτικού κενού των θυγατρικών. Προβλέπει τον περαιτέρω εξορθολογισμό του δικτύου της στις διατηρούμενες θυγατρικές, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 130.
(336)
Συνεπώς, το συνολικό ποσό των αλλοδαπών στοιχείων ενεργητικού θα συρρικνωθεί στο μέλλον. Στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης, τα εν λόγω στοιχεία ενεργητικού θα απαρτίζουν […] μέρος του συνολικού ισολογισμού της Τράπεζας.
(337)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η Τράπεζα θα έχει αναδιαρθρωθεί επαρκώς και θα έχει μειώσει το μέγεθος των αλλοδαπών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων της, ώστε να μην είναι εκτεθειμένη σε πρόσθετες κεφαλαιακές ανάγκες και ελλείψεις ρευστότητας στο μέλλον. Η δέσμευση που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη (138) περί μη εισφοράς μεγάλων ποσών κεφαλαίων στις διεθνείς θυγατρικές της Τράπεζας συμβάλλει επίσης στη διασφάλιση ότι οι αλλοδαπές θυγατρικές δεν θα αποτελούν κίνδυνο για τα κεφάλαια ή τη θέση ρευστότητας της Τράπεζας.
7.6.2.4. Συμπέρασμα σχετικά με τη βιωσιμότητα
(338)
Σύμφωνα με το βασικό σενάριο που περιγράφεται στο τμήμα 2.4, στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης η Τράπεζα θα είναι σε θέση να επιτύχει απόδοση που θα της επιτρέπει να καλύπτει όλα τα έξοδα της και να παρέχει κατάλληλη απόδοση ιδίων κεφαλαίων, λαμβάνοντας υπόψη το προφίλ κινδύνου. Ταυτόχρονα, η κεφαλαιακή θέση της Τράπεζας προβλέπεται να διατηρηθεί σε ικανοποιητικά επίπεδα.
(339)
Τέλος, η Επιτροπή λαμβάνει υπό σημείωση το δυσμενές σενάριο που περιγράφεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας, όπως υποβλήθηκε από τις ελληνικές αρχές. Το δυσμενές σενάριο βασίζεται σε ένα σύνολο παραδοχών που συμφωνήθηκε με το ΕΤΧΣ. Λαμβάνει υπόψη μια πιο παρατεταμένη και βαθύτερη ύφεση, καθώς και μεγαλύτερη μείωση των τιμών των ακινήτων. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης καταδεικνύει ότι η Τράπεζα είναι σε θέση να αντέξει έναν εύλογο βαθμό πιέσεων καθώς, στο δυσμενές σενάριο, η Τράπεζα εξακολουθεί να σημειώνει κέρδη και να διαθέτει επαρκές κεφάλαιο στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(340)
Το ποσό του επιπλέον κεφαλαίου που αντλήθηκε το 2014, δηλαδή 1 750 εκατ. ευρώ, αρκεί για την αντιμετώπιση του βασικού σεναρίου της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013 κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης και για την αποπληρωμή των προνομιούχων μετοχών, στην οποία η Τράπεζα προέβη τον Μάιο του 2014 (117). […] Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, κατά την εκτίμηση των κεφαλαιακών αναγκών σύμφωνα με το βασικό σενάριο, η Τράπεζα της Ελλάδος επέφερε ήδη διάφορες προσαρμογές που είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση των εκτιμώμενων κεφαλαιακών αναγκών σε σύγκριση με τις κεφαλαιακές ανάγκες όπως είχαν εκτιμηθεί από την Τράπεζα στο δικό της βασικό σενάριο. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή εκτιμά ότι οι βασικές κεφαλαιακές ανάγκες όπως εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος περιλαμβάνουν έναν ορισμένο βαθμό πιέσεων. Για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η Τράπεζα είναι βιώσιμη, η Επιτροπή δεν απαιτεί να διαθέτει η Τράπεζα εξαρχής επαρκή κεφάλαια για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών του σεναρίου ακραίων καταστάσεων όπως εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος, καθώς το επίπεδο των εκτιμήσεων αυτών αντιπροσωπεύει υψηλό επίπεδο πιέσεων και δεδομένου ότι η αύξηση κεφαλαίου του Μαρτίου του 2014 καταδεικνύει ότι η Τράπεζα ανέκτησε την πρόσβαση στις κεφαλαιαγορές.
(341)
Επιπλέον, είναι θετικό το γεγονός ότι η Τράπεζα δεν θα προβεί σε πρόσθετες επενδύσεις σε τίτλους μη επενδυτικής κατηγορίας, κάτι που θα συμβάλει στη διατήρηση της κεφαλαιακής θέσης και της θέσης ρευστότητάς της.
(342)
Συνεπώς, συνάγεται το συμπέρασμα ότι ο συνδυασμός της ήδη υλοποιηθείσας αναδιάρθρωσης και της πρόσθετης προτεινόμενης αναδιάρθρωσης επαρκούν για την αποκατάσταση της μακροχρόνιας βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.6.3. Ίδια συνεισφορά και καταμερισμός των επιβαρύνσεων
(343)
Σύμφωνα με το τμήμα 3 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι τράπεζες και οι μέτοχοί τους πρέπει να συμμετέχουν στην αναδιάρθρωση στο μέτρο του δυνατού, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι η ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο απαραίτητο. Οι τράπεζες θα πρέπει ως εκ τούτου να χρησιμοποιήσουν τους δικούς τους πόρους για να χρηματοδοτήσουν την αναδιάρθρωση, προβαίνοντας, για παράδειγμα, σε πώληση στοιχείων ενεργητικού, ενώ οι μέτοχοι οφείλουν να καλύψουν τις ζημίες του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στον βαθμό του δυνατού.
7.6.3.1. Ίδια συνεισφορά της Τράπεζας: εκποιήσεις και μείωση του κόστους
(344)
Η Τράπεζα έχει προβεί ήδη σε εκποίηση μικρών αλλοδαπών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων (στις Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής) και σε απομόχλευση μέρους του χαρτοφυλακίου της προκειμένου να ενισχύσει τόσο την κεφαλαιακή της επάρκεια όσο και τη θέση ρευστότητάς της. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει την απομόχλευση των αλλοδαπών δραστηριοτήτων της, όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 125 έως 129. Λαμβανομένων υπόψη της απομόχλευσης και των εκποιήσεων που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και μετά την υλοποίηση των δεσμεύσεων που συνδέονται με την απομόχλευση και τις εκποιήσεις αλλοδαπών επιχειρηματικών δραστηριοτήτων, η Τράπεζα θα έχει μειώσει σημαντικά τη γεωγραφική παρουσία της σε […]. Η μείωση του μεγέθους των διεθνών στοιχείων ενεργητικού της Τράπεζας θα μειώσει επίσης σε σημαντικό βαθμό τον ενδεχόμενο κίνδυνο να απαιτηθεί ενίσχυση στο μέλλον. Συνεπώς, θα βοηθήσει στη μείωση του ποσού της ενίσχυσης στο ελάχιστο.
(345)
Προκειμένου να περιορίσει τις κεφαλαιακές της ανάγκες, η Τράπεζα δεν θα χρησιμοποιήσει τα κεφάλαια για να στηρίξει ή να επεκτείνει το μέγεθος των αλλοδαπών θυγατρικών της, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 138. Επιπλέον, οι δεσμεύσεις της Ελλάδας διασφαλίζουν ότι η Τράπεζα δεν θα προβεί σε δαπανηρές εξαγορές.
(346)
Η Τράπεζα δεσμεύτηκε επίσης για ένα φιλόδοξο πρόγραμμα μείωσης του κόστους, όπως αναφέρεται στο τμήμα 2.4.2. Τα έξοδα της θα μειωθούν περαιτέρω έως το 2017. Το εργατικό δυναμικό της μειώνεται και οι μισθοί προσαρμόζονται προς τα κάτω. Η Ελλάδα έχει επίσης δεσμευτεί να περιορίσει την αμοιβή των στελεχών της Τράπεζας, […].
7.6.3.2. Καταμερισμός των επιβαρύνσεων σε παλαιούς μετόχους και άντληση νέων κεφαλαίων στην αγορά.
(347)
Η συμμετοχή των παλαιών μετόχων της Τράπεζας μειώθηκε από την έκδοση δικαιωμάτων που ολοκληρώθηκε το 2009 (118) και στη συνέχεια εκ νέου από την ανακεφαλαιοποίηση του ΕΤΧΣ (μέτρο B4) και την ιδιωτική αύξηση κεφαλαίου του 2013 και του Μαρτίου του 2014. Για παράδειγμα, το μερίδιο που κατείχαν οι μέτοχοι της Τράπεζας, το οποίο τη δεδομένη στιγμή περιλάμβανε τους επενδυτές που εισέφεραν χρηματικά ποσά το 2009, μειώθηκε από 100 % πριν από την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 σε μόλις 2,3 % μετά την εν λόγω ανακεφαλαιοποίηση. Επιπλέον, η Τράπεζα δεν έχει καταβάλει κανένα μέρισμα σε μετρητά από το 2008. Εκτός από αυτόν τον καταμερισμό των επιβαρύνσεων σε παλαιούς μετόχους, η Τράπεζα συγκέντρωσε ιδιωτικό κεφάλαιο σημαντικού ύψους από την έναρξη της κρίσης το 2008, δηλαδή 807 εκατ. ευρώ το 2009, 1 444 εκατ. ευρώ το 2013 και 1 750 εκατ. ευρώ το 2014.
7.6.3.3. Καταμερισμός των επιβαρύνσεων σε ομολογιούχους μειωμένης εξασφάλισης
(348)
Οι κάτοχοι υβριδικών τίτλων και οι ομολογιούχοι μειωμένης εξασφάλισης της Τράπεζας συνέβαλαν στο κόστος αναδιάρθρωσής της. Η Τράπεζα εκτέλεσε πολλές πράξεις διαχείρισης παθητικού με σκοπό τη δημιουργία κεφαλαίων, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 134.
(349)
Τα χρηματοοικονομικά μέσα η διευθέτηση των οποίων εκκρεμεί ακόμη υπόκεινται στην απαγόρευση της πληρωμής τοκομεριδίων που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 143. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι διασφαλίζεται ο επαρκής καταμερισμός των επιβαρύνσεων για τους κατόχους υβριδικών τίτλων και τους ομολογιούχους μειωμένης εξασφάλισης της Τράπεζας και ότι πληρούνται ως προς το θέμα αυτό τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.6.3.4. Συμπέρασμα για την ίδια συνεισφορά και τον καταμερισμό των επιβαρύνσεων
(350)
Σε σχέση με τη συνολική κρατική ανακεφαλαιοποίηση, η ίδια συνεισφορά και ο καταμερισμός των επιβαρύνσεων, ιδίως υπό μορφή πώλησης στοιχείων ενεργητικού και μείωσης του χαρτοφυλακίου δανείων, υπολείπονται σημαντικά από τα επίπεδα που η Επιτροπή θεωρεί συνήθως επαρκή. Η μείωση του μεγέθους αφορά μόνο τις αλλοδαπές δραστηριότητες, οι οποίες αποτελούν περιορισμένο μέρος της Τράπεζας (119), και η αναδιάρθρωση δεν προβλέπει καμία μείωση του μεγέθους των χαρτοφυλακίων δανείων και καταθέσεων στην Ελλάδα, τα οποία, αντιθέτως, σημείωσαν πολύ μεγάλη αύξηση κατά το τελευταίο έτος, μετά τις εξαγορές. Ωστόσο, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τα στοιχεία που περιγράφονται στο τμήμα 7.6.1 και ιδίως το γεγονός ότι η ενίσχυση που ελήφθη μπορεί να υπαχθεί εν μέρει στην εξαίρεση που προβλέπεται στο σημείο 14 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011, σύμφωνα με το οποίο η Επιτροπή μπορεί να αποδεχτεί χαμηλότερη ίδια συνεισφορά και χαμηλότερο καταμερισμό των επιβαρύνσεων. Η Επιτροπή χαρακτηρίζει επίσης θετικό το ότι η Τράπεζα άντλησε 1 444 εκατ. ευρώ από την αγορά τον Μάιο του 2013 και 1 750 εκατ. ευρώ τον Μάρτιο του 2014, […]. Επιπλέον, το κεφάλαιο που συγκεντρώθηκε τον Μάρτιο του 2014 αντλήθηκε με τιμή ανά μετοχή ίση με την τιμή ανά μετοχή στην οποία ενεγράφη το ποσό από το ΕΤΧΣ στο πλαίσιο της ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4). Συνεπώς, η υψηλή τιμή έκδοσης περιόρισε τη μείωση των εσόδων για το ΕΤΧΣ. Η Τράπεζα προέβη επίσης στην αποπληρωμή των προνομιούχων μετοχών (μέτρο Α). Με δεδομένα όλα αυτά τα στοιχεία, το σχέδιο αναδιάρθρωσης μπορεί να θεωρηθεί ότι προβλέπει επαρκή μέτρα ίδιας συνεισφοράς και καταμερισμού των επιβαρύνσεων για τον περιορισμό της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
7.6.4. Μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(351)
Η ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης απαιτεί το σχέδιο αναδιάρθρωσης να προτείνει μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και τη διασφάλιση ενός ανταγωνιστικού τραπεζικού τομέα. Επιπλέον, τα εν λόγω μέτρα θα πρέπει επίσης να αντιμετωπίζουν ζητήματα ηθικού κινδύνου και να διασφαλίζουν ότι η κρατική ενίσχυση δεν χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση αθέμιτης από πλευράς ανταγωνισμού συμπεριφοράς.
(352)
Σύμφωνα με το σημείο 31 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, κατά την αξιολόγηση του ύψους της ενίσχυσης και των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που προκαλούνται από αυτήν, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη τόσο το απόλυτο όσο και το σχετικό ποσό της κρατικής ενίσχυσης, καθώς και τον βαθμό καταμερισμού των επιβαρύνσεων και τη θέση του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στην αγορά μετά την αναδιάρθρωση. Ως προς αυτό, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η Τράπεζα έχει εισπράξει κεφαλαιακή στήριξη από το Δημόσιο, ισοδύναμη με το 23,7 % των RWA της (120). Επιπλέον, η Τράπεζα έλαβε εγγυήσεις ρευστότητας το 2010 που ανέρχονταν σε ύψος 9,9 δισεκατ. ευρώ και ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου ύψους 1,3 δισεκατ. ευρώ, που απαρτίζουν από κοινού σχεδόν το 25 % του ισολογισμού της Τράπεζας. Επιπλέον, η Τράπεζα έλαβε ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου. Επομένως, είναι αναγκαία η λήψη μέτρων για τον περιορισμό δυνητικών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού λόγω του μεγάλου ποσού της ενίσχυσης. Επιπλέον, το μερίδιο της αγοράς που κατέχει η Τράπεζα στην Ελλάδα είναι τεράστιο. Η εξαγορά των μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων της ΑΤΕ, της Γενικής, της MBG και των κυπριακών μεταβιβασθεισών δραστηριοτήτων αύξησε τα μερίδια αγοράς της Τράπεζας. Μετά τις εν λόγω εξαγορές, το μερίδιο της αγοράς της Τράπεζας σε καταθέσεις στην Ελλάδα ανερχόταν σε ποσοστό 29 % στα τέλη του 2013, ενώ τα μερίδια της αγοράς σε στεγαστικά ενυπόθηκα δάνεια, καταναλωτικά και εταιρικά δάνεια ανέρχονταν σε ποσοστό 25 %, 22 % και 35 % αντίστοιχα (σε σύγκριση με 10 %, 8 %, 8 % και 14 % αντίστοιχα το 2011) (121).
(353)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι δυσκολίες της Τράπεζας οφείλονται σε μεγάλο βαθμό σε εξωτερικούς κραδασμούς, όπως η κρίση του δημόσιου χρέους της Ελλάδας και η παρατεταμένη ύφεση που διαταράσσει την ελληνική οικονομία από το 2008, όπως επισημάνθηκε ήδη στην αιτιολογική σκέψη 74 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Τράπεζα Πειραιώς. Συνεπώς, μειώθηκε η ανάγκη αντιμετώπισης ζητημάτων ηθικού κινδύνου. Όπως αναλύθηκε στο τμήμα 7.6.1 της παρούσας απόφασης, το αποτέλεσμα στρέβλωσης του ανταγωνισμού των μέτρων ενίσχυσης είναι μικρότερο υπό το πρίσμα αυτών των παραγόντων, όπως και η ανάγκη να ληφθούν μέτρα για τον περιορισμό των εν λόγω στρεβλώσεων. Για τους ανωτέρω λόγους, η Επιτροπή μπορεί κατ’ εξαίρεση να αποδεχθεί το γεγονός ότι, παρά το υψηλό ποσό της ενίσχυσης και τα υψηλά μερίδια της αγοράς, στο σχέδιο αναδιάρθρωσης δεν προβλέπεται καμία μείωση του ισολογισμού και των δανείων στην Ελλάδα. Ωστόσο, θα αποτελούσε πρόβλημα εάν η τράπεζα που έχει λάβει τη μεγαλύτερη ενίσχυση μεταξύ των τεσσάρων μεγάλων ελληνικών τραπεζών και εκείνη της οποίας το μέγεθος αυξήθηκε περισσότερο μέσω εξαγορών κατά τα τελευταία έτη συνέχιζε να αναπτύσσεται κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης με ταχύτερο ρυθμό από εκείνον της αγοράς, παραγκωνίζοντας ενδεχομένως τις λιγότερο ενισχυμένες τράπεζες. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επικροτεί τη δέσμευση που ανέλαβε η Τράπεζα ότι δεν θα παρουσιάσει ταχύτερη ανάπτυξη από εκείνη της αγοράς.
(354)
Ωστόσο, η Επιτροπή σημειώνει ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις που πραγματοποιήθηκαν από το Δημόσιο παρείχαν στην Τράπεζα τη δυνατότητα να συνεχίσει τις τραπεζικές της δραστηριότητες σε αγορές του εξωτερικού.
(355)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, εκτός από την απομόχλευση και την αναδιάρθρωση που έχουν ήδη επιτευχθεί, η Τράπεζα θα προβεί σε περαιτέρω αναδιάρθρωση και απομόχλευση των αλλοδαπών στοιχείων ενεργητικού της έως τις 30 Ιουνίου 2018 (122). Επιπλέον, η Τράπεζα δεσμεύτηκε να μην χρησιμοποιήσει την ενίσχυση για χρηματοδότηση της ανάπτυξης των εν λόγω δραστηριοτήτων. Συνεπώς, η ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί για στρέβλωση του ανταγωνισμού σε αυτές τις αλλοδαπές αγορές.
(356)
Η Ελλάδα έχει δεσμευθεί επίσης ότι η Τράπεζα δεν θα προβεί σε δαπανηρές εξαγορές, διασφαλίζοντας ότι δεν θα χρησιμοποιήσει την κρατική ενίσχυση που έχει λάβει για την εξαγορά νέας επιχειρηματικής δραστηριότητας. Η εν λόγω απαγόρευση εξασφαλίζει ότι η ενίσχυση χρησιμοποιείται αποκλειστικά για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας των τραπεζικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα και όχι για ανάπτυξη, για παράδειγμα, σε αγορές του εξωτερικού.
(357)
Η δέσμευση για μείωση του επιτοκίου που καταβάλλεται για τις καταθέσεις στην Ελλάδα από μη βιώσιμα υψηλά επίπεδα εξασφαλίζει επίσης ότι η κρατική ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση μη βιώσιμων στρατηγικών συγκέντρωσης καταθέσεων που νοθεύουν τον ανταγωνισμό στην ελληνική αγορά. Παρομοίως, η δέσμευση για την εφαρμογή αυστηρών κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά την τιμολόγηση των νέων δανείων, βάσει κατάλληλης αξιολόγησης πιστωτικών κινδύνων, θα εμποδίσει την Τράπεζα να νοθεύσει τον ανταγωνισμό στην ελληνική αγορά εφαρμόζοντας ακατάλληλες στρατηγικές τιμολόγησης των δανείων σε πελάτες.
(358)
Λαμβανομένης υπόψη της ιδιαίτερης κατάστασης που περιγράφεται στο τμήμα 7.6.1, καθώς και των μέτρων που προβλέπονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχουν επαρκείς διασφαλίσεις για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
7.6.5. Παρακολούθηση
(359)
Σύμφωνα με το τμήμα 5 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, πρέπει να υποβάλλονται συστηματικά εκθέσεις ώστε η Επιτροπή να είναι σε θέση να ελέγχει την ορθή εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Όπως αναφέρεται στις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Ελλάδα (123), η Ελλάδα θα εξασφαλίσει ότι έως το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης, δηλαδή τις 31 Δεκεμβρίου 2018, ο εντολοδόχος παρακολούθησης, ο οποίος έχει διοριστεί από την Τράπεζα με την έγκριση της Επιτροπής, θα παρακολουθεί την υλοποίηση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ελλάδα για την αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και για την εταιρική διακυβέρνηση και τις εμπορικές δραστηριότητες. Κατά την άποψη της Επιτροπής, με τον τρόπο αυτό διασφαλίζεται επομένως η δέουσα παρακολούθηση της υλοποίησης του σχεδίου αναδιάρθρωσης.
7.6.6. Συμπέρασμα σχετικά με τη συμμόρφωση των μέτρων A, B1, B2, B3 και Β4 με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
(360)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης σε συνδυασμό με τις δεσμεύσεις που παρατίθενται στο παράρτημα της παρούσας απόφασης εξασφαλίζει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας, είναι επαρκές όσον αφορά τον καταμερισμό των επιβαρύνσεων και την ίδια συνεισφορά και είναι κατάλληλο για την αντιστάθμιση των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που προκαλούνται από τα εξεταζόμενα στην παρούσα απόφαση μέτρα ενίσχυσης, καθώς και αναλογικό. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης και οι δεσμεύσεις που υποβλήθηκαν στην Επιτροπή πληρούν τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(361)
Η Επιτροπή εκφράζει τη λύπη της για το γεγονός ότι η Ελλάδα εφάρμοσε παράτυπα τα μέτρα ενίσχυσης Β2, Β3 και Β4 κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης, καθώς τα εν λόγω μέτρα εφαρμόστηκαν πριν από την επίσημη κοινοποίησή τους. Ωστόσο, τα μέτρα αυτά, καθώς και τα άλλα μέτρα που αναλύονται στην παρούσα απόφαση, μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Τα κατωτέρω μέτρα που τέθηκαν σε εφαρμογή από την Ελλάδα συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης:
α)
η επείγουσα παροχή ρευστότητας που χορηγήθηκε στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ από την Τράπεζα της Ελλάδος με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου (μέτρο L2)·
β)
η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 553 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («ΕΤΧΣ») στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β2)·
γ)
η επιστολή δέσμευσης για ποσό 1 082 εκατ. ευρώ, η οποία χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ στις 20 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)·
δ)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 5 891 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ την άνοιξη του 2013 (μέτρο Β4)· και
ε)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 524 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ την άνοιξη του 2013 (μέτρο Γ).
2. Υπό το πρίσμα του σχεδίου αναδιάρθρωσης που αφορά τον Όμιλο της Τράπεζας Πειραιώς, ο οποίος περιλαμβάνει την Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ και όλες τις θυγατρικές και τα υποκαταστήματά της, το οποίο υποβλήθηκε στις 25 Ιουνίου 2014, και των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ελλάδα κατά την ημερομηνία αυτή, οι ακόλουθες κρατικές ενισχύσεις είναι συμβιβάσιμες με την εσωτερική αγορά:
α)
η εισφορά κεφαλαίου ύψους 750 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ελληνικό Δημόσιο στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ τον Μάιο του 2009 και τον Δεκέμβριο του 2011 στο πλαίσιο του καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)·
β)
η επείγουσα παροχή ρευστότητας που χορήγησε η Τράπεζα της Ελλάδος στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ με την εγγύηση του ελληνικού Δημοσίου από τον Ιούλιο του 2011, για ποσό ύψους 30,4 δισεκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο L2)·
γ)
η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 4,7 δισεκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ τον Μάιο του 2012 (μέτρο Β1)·
δ)
η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 553 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β2)·
ε)
η δέσμευση για ποσό 1 082 εκατ. ευρώ, η οποία χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ στις 20 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)·
στ)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 5 891 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ την άνοιξη του 2013 (μέτρο Β4)· και
ζ)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 524 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ την άνοιξη του 2013 (μέτρο Γ).
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 23 Ιουλίου 2014.