РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 4 февруари 2014 година
относно мярката за тарифите за електроенергия в Испания: потребители
SA.21817 (C 3/07) (ex. NN 66/06) прилагана от Испания
(нотифицирано под номер С(2014) 7741)
(само текстът на испански език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2014/456/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
след като прикани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с посочените по-горе разпоредби (1) и като взе предвид тези мнения,
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
(1)
С писмо от 27 април 2006 г. дружествата Centrica plc и Centrica Energía S.L.U. (заедно наричани по-нататък „Centrica“) подадоха жалба до Комисията относно системата на регулираните тарифи за електроенергия, прилагана в Испания през 2005 г.
(2)
С писмо от 27 юли 2006 г. Комисията поиска от испанските власти да предоставят информация относно горепосочената мярка. Комисията получи въпросната информация с писмо от 22 август 2006 г.
(3)
На 12 октомври 2006 г. делото беше заведено като помощ, за която не е постъпило уведомление (Дело NN 66/06).
(4)
С писмо от 9 ноември 2006 г. Комисията поиска от испанските власти да предоставят допълнителни разяснения относно горепосочената мярка. Испанските власти отговориха с писмо от 12 декември 2006 г.
(5)
С писмо от 24 януари 2007 г. Комисията уведоми испанските власти, че е взела решение да започне процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора за функционирането на Европейския съюз, по отношение на мярката.
(6)
Решението на Комисията беше публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (2). Комисията прикани заинтересованите страни да представят мненията си по отношение на мярката.
(7)
Испанските власти представиха мненията си с писмо от 26 февруари 2007 г.
(8)
Комисията получи мнения от следните заинтересовани страни: правителството на автономна област Галисия (писмо от 23 март 2007 г.), Centrica (писма от 26 март 2007 г. и 3 юли 2007 г.), ACIE - Asociación de Comercializadores Independientes de Energía (писмо от 26 март 2007 г.), правителството на автономна област Астурия (писмо от 27 март 2007 г.), AEGE - Asociación de empresas con gran consumo de energía (писмо от 2 април 2007 г., допълнено на 21 ноември 2011 г.), Asturiana de Zinc - AZSA (писмо от 3 април 2007 г.), Ferroatlántica - производител на метали (писмо от 3 април 2007 г.), Alcoa (писмо от 3 април 2007 г.), UNESA - Asociación Española de la Industria Eléctrica (писмо от 25 април 2007 г.), ENEL Viesgo (писмо от 26 април 2007 г.), Iberdrola (писмо от 26 април 2007 г.), Unión Fenosa Distribución (писмо от 27 април 2007 г.), Hidrocantábrico Distribución Eléctrica (писмо от 27 април 2007 г.), Endesa Distribución Eléctrica (писмо от 27 април 2007 г.).
(9)
С писма от 15 май и 6 юли 2007 г. Комисията изпрати мненията на заинтересованите страни на испанските власти, за да могат те на свой ред да представят коментарите си, които бяха получени с писмо от 2 август 2007 г.
(10)
Centrica предостави допълнителна информация с писма от 1 юни 2007 г., 28 август 2007 г., 4 февруари 2008 г. и 1 март 2008 г.; AEGE направи същото с писмо от 21 ноември 2011 г., а Ferroatlantica с писмо от 5 декември 2011 г.
(11)
С писма от 30 юли 2009 г., 19 март 2010 г., 6 октомври 2011 г., 12 април 2012 г., 31 август 2012 г., 4 февруари 2013 г. и 17 юли 2013 г. Комисията поиска допълнителни разяснения относно въпросната мярка от испанските власти. Те отговориха с писма съответно от 5 октомври 2009 г., 26 април 2010 г., 7 декември 2011 г., 12 юни 2012 г., 18 октомври 2012 г., 11 февруари 2013 г. и 4 октомври 2013 г.
(12)
На 19 април 2013 г. досието се раздели на две части: настоящото дело SA.21817 (C3/07 ех NN 66/06) относно помощите за крайните потребители на електроенергия и дело SA. 36559 (C3a/07 ех NN 66/06) относно помощите за електроразпределителните дружества. Настоящото решение се отнася само до евентуалните помощи за крайните потребители на електроенергия, включени в обхвата на процедурата, т.е. без битовите потребители и малките предприятия.
2. ПОДРОБНО ОПИСАНИЕ НА МЯРКАТА
ИСПАНСКАТА ЕЛЕКТРОЕНЕРГИЙНА СИСТЕМА ПРЕЗ 2005 Г.
(13)
В контекста на законодателната рамка, установена със Закон 54/1997 от 27 ноември 1997 г. за електроенергийния сектор (наричан по-нататък „ЗЕС“), приложим през 2005 г., доставката на електроенергия на крайни потребители по регулирани тарифи беше считана за регулирана дейност. Съгласно закона тази задача е била възложена на електроразпределителните дружества.
(14)
През 2005 г. всички крайни потребители на електроенергия на испанския пазар можеха да изберат да сключат договори за доставка с независими доставчици или да получават електроенергия по регулираните тарифи, определени от държавата. На регулирания пазар всички изявили желание крайни потребители имаха право да получават електроенергия от местното електроразпределително дружество по пакетна регулирана тарифа (всеобхватна цена), съобразена с техния профил и обем на потребление. На свободния пазар потребителите заплащаха такса за достъп до мрежата, която също беше регулирана, след което трябваше да поемат и разходите за доставката на електроенергия. След като реформата в електроенергийния сектор приключи през 2009 г., разпределителните дружества вече не доставят електроенергия по пакетни регулирани тарифи.
(15)
Пакетните регулирани тарифи и регулираните такси за достъп до мрежата се определяха предварително за цялата година, обикновено преди края на година N - 1, но можеха да бъдат коригирани през годината (3). Въпреки това годишното увеличение на тарифите беше ограничено от максимална горна граница (4). По принцип тарифите и таксите се определяха на базата на прогнози така, че да се гарантира, че регулираните приходи, произтичащи от прилагането им, са достатъчни, за да покрият всички регулирани разходи на електроенергийната система. Тези регулирани разходи на системата през 2005 г. включваха разходите за доставка на електроенергия по пакетни тарифи, разходите за закупуване на енергия, произведена при специални условия (възобновяеми източници, когенерация и т.н.), разходите за пренос и разпределение, мерките за управление на търсенето, допълнителните разходи за производство на електроенергия на испанските острови, помощите за въгледобивния сектор, дефицитите през предходните години и пр. Не съществуваха правила за отнасяне на всички или част от определена категория приходи към всички или част от определена категория разходи. В резултат на това приходите, например от таксата за достъп до мрежата, не бяха предназначени изцяло или частично за финансирането например на субсидии в подкрепа на електроенергията от възобновяеми източници или на производството на електроенергия на територията на испанските острови.
(16)
През 2005 г. имаше не по-малко от 25 регулирани тарифи за крайните потребители в зависимост от равнището, профила или предназначението на потреблението и захранващото напрежение. Същевременно за крайните потребители на свободния пазар се прилагаха девет други регулирани такси за достъп до мрежата, също основани на захранващото напрежение и на други характеристики.
(17)
На 30 декември 2004 г. испанските власти установиха тарифите за електроенергия, приложими през 2005 г. (5), за следните категории потребители:
ПАКЕТНИ ТАРИФИ
Ниско напрежение
1.0.
Мощност до 770 kW
2.0.
Обща за мощност, непревишаваща 15 кW
3.0.
Обща
4.0.
Обща за дългосрочно потребление
B.0
Улично осветление
R.0
Селскостопанско напояване
Високо напрежение
Общи тарифи
Краткосрочно потребление
1.1.
Обща за напрежение, не по-голямо от 36 kV
1.2.
Обща за напрежение, по-голямо от 36 kV, но непревишаващо 72,5 kV
1.3.
Обща за напрежение, по-голямо от 72,5 kV, но непревишаващо 145 kV
1.4.
Обща за напрежение, по-голямо от 145 kV
Средносрочно потребление
2.1.
Непревишаващо 36 kV
2.2.
По-голямо от 36 kV, но непревишаващо 72,5 kV
2.3.
По-голямо от 72,5 kV, но непревишаващо 145 kV
2.4.
По-голямо от 145 kV
Дългосрочно потребление
3.1.
Непревишаващо 36 kV
3.2.
По-голямо от 36 kV, но непревишаващо 72,5 kV
3.3.
По-голямо от 72,5 kV, но непревишаващо 145 kV
3.4.
По-голямо от 145 kV
Тарифи за тягова електроенергия
T.1
Непревишаващо 36 kV
T.2
По-голямо от 36 kV, но непревишаващо 72,5 kV
T.3
По-голямо от 72,5 kV и 145 kV
Тарифи за селскостопанско напояване
R.1
Непревишаващо 36 kV
R.2
По-голямо от 36 kV, но непревишаващо 72,5 kV
R.3
По-голямо от 72,5 kV, но непревишаващо 145 kV
Ж. Тарифа за големи потребители (G4)
Тарифи за продажби на електроразпределителните дружества
D.1
Непревишаващо 36 kV
D.2
По-голямо от 36 kV, но непревишаващо 72,5 kV
D.3
По-голямо от 72,5 kV, но непревишаващо 145 kV
D.4
По-голямо от 145 kV
ТАРИФИ ЗА ДОСТЪП
Ниско напрежение
2,0 A
Обикновена тарифа за достъп за ниско напрежение
2,0 NA
Обикновени тарифи за достъп за ниско напрежение с дневен и нощен режим
3,0 A
Обща тарифа за достъп за ниско напрежение
Високо напрежение
3.1.A
Тарифа за достъп за напрежение, непревишаващо 36 kV (мощност, не по-голяма от 450 kW)
6.1
Тарифа за достъп за напрежение, непревишаващо 36 kV (мощност над 450 kW)
6.2
Тарифа за достъп за напрежение, по-голямо от 36 kV, но непревишаващо 72,5 kV (мощност над 450 kW)
6.3
Тарифа за достъп за напрежение, по-голямо от 72,5, но непревишаващо 145 kV (мощност над 450 kW)
6.4
Тарифа за достъп за напрежение, по-голямо от 145 kV (мощност над 450 kW)
6.5
Тарифа за достъп при международен обмен
(18)
Пакетните регулирани тарифи можеха да бъдат разделени на компонент, предназначен за покриване на разходите за пренос, разпределение и разходите на системата от общ характер (такса за достъп до мрежата) и на компонент, който отразява разходите за закупуване на електроенергия на пазара на едро (енергиен компонент). Освен това за пакетните тарифи за услугите по управление на търсенето се прилагаше система на отстъпки (например приемливи прекъсвания в захранването, извършени с предварително предизвестие, или потребление, концентрирано в ненатоварените часове). От 2005 г. насам Испания е направила промени в системата на регулираните тарифи. Последната промяна е от 2013 г., когато Испания прие нова законодателна рамка за електроенергийния сектор (Закон 24/13), която включва, наред с други мерки, регулаторна реформа на цените на пазара на дребно. Испания обяви, че този нов закон и правилата за прилагането му ще бъдат разработени през 2014 г. Следват някои базови пакетни тарифи за най-ниското ниво на горепосочените категории (т.е. за напрежение, непревишаващо 145 kV), приложими от 1 януари 2005 г.:
Таблица 1
Основна сума на пакетните регулирани тарифи за 2005 г.
A/Компонент мощност
Б/Енергиен компонент
Пакетна тарифа за компонента мощност-енергия
EUR/kW на месец
EUR/kWh
EUR/MWh
Ниско напрежение
1.0
Мощност 770 W
0,277110
0,062287
62,67
3.0
Обща
1,430269
0,083728
85,71
4.0
Обща за дългосрочно потребление
2,284634
0,076513
79,69
Високо напрежение
1.4
Краткосрочно потребление, обща за напрежение 145 kV
1,759358
0,058412
60,86
2.4
Средносрочно потребление, обща за напрежение 145 kV
3,632629
0,053224
58,27
3.4
Дългосрочно потребление, обща за напрежение 145 kV
9,511921
0,042908
56,12
Ж.
Големи потребители G4
10,208070
0,011265
25,44
Източник: приложение I към Кралски указ 2392/2004, изчисления на Комисията.
(19)
Националната комисия по енергетиката (Comisión Nacional de la Energía, CNE) - испанският регулаторен орган - посочва, че средно за 2005 г. пакетните тарифи не отразяваха всички разходи за доставка, и по-специално разходите за закупуване на електроенергия на пазара на едро. По-специално, както е показано в графиката по-долу, само през пет месеца от 2005 г., а именно януари-февруари и април-юни, цените, заложени в средните пакетни регулирани тарифи, са били по-ниски от средните цени на пазара на едро на електроенергия. За разлика от това, между октомври 2006 г. и декември 2007 г. се случи обратното - по време на тези 14 месеца средните цени на едро спаднаха значително под цените на енергията, заложени в средните пакетни регулирани тарифи, с доста по-голяма разлика от наблюдаваната през седемте месеца на 2005 г., през които цените на едро са били по-високи от заложените в пакетните тарифи цени.
Графика 1
Среднопретеглена цена на едро и цена на електроенергията, заложена в пакетната тарифа
Източник: CNE - Доклад относно развитието на конкуренцията на пазарите на газ и електроенергия. Период 2005-2007 г., стр. 84.
ТАРИФНИЯТ ДЕФИЦИТ ПРЕЗ 2005 Г.
(20)
Сметките на електроенергийната система, основани на приходите и на действителните регулирани разходи, се уравняват веднъж годишно. През 2005 г. нивото, на което бяха установени регулираните тарифи и таксите за достъп до мрежата, не доведе до генериране на достатъчно приходи, за да бъдат възстановени всички вписани впоследствие регулирани разходи на системата за цялата година. Окончателната процедурата по уравняване за 2005 г., извършена от CNE в края на годината, даде дефицит от 3 811 милиона евро. Това не е първият път, в който процедурата по уравняване регистрира дефицит, но този от 2005 г. достигна безпрецедентна стойност. През 2000, 2001 и 2002 г. е бил регистриран по-малък дефицит.
(21)
Правителството подцени най-вече реалните разходи за закупуване на електроенергия. Всъщност, макар че консумацията на електроенергия от крайните потребители на регулирания пазар и свободния пазар през 2005 г. протече приблизително според предвижданията от декември 2004 г., редица непредвидени повишения на цените през годината доведоха до цени на едро от 62,4 EUR/MWh през 2005 г., които през 2004 г. бяха 35,61 EUR/MWh, така че средната цена на едро през 2005 г. достигна до 59,47 EUR/MWh. Сред причините за това увеличение бяха изключително сухата година (което доведе до намаляване на производството на електроенергия от водноелектрически централи с 55 %), повишаването на цените на нефта, въздействието върху пазарната цена на квотите за емисии на CO2, получени безплатно по схемата на ЕС за търговия с емисии на парникови газове, и нарастване на търсенето на енергия, надвишаващо ръста на БВП.
(22)
Друг важен фактор, който допринесе за увеличаването на общите разходи на системата, беше високото ниво на помощите за производство на енергия от възобновяеми източници. По-специално производителите на енергия от възобновяеми източници можеха да изберат да участват пряко в енергийния пазар на едро или в „общ резерв“. През 2005 г. тази възможност беше особено привлекателна, така че в „общия резерв“ участва по-голям от очаквания брой производители на енергия от възобновяеми източници, което доведе до по-високи разходи за системата. Освен това преките помощи за енергийните разходи за електроенергията, произведена при специални условия (от възобновяеми източници, когенерация), които бяха вписани като регулиран разход в сметките, за 2005 г. възлизаха на 2 701 милиона евро. За сравнение разходите за пренос и разпределение на системата през 2005 г. възлизаха на 4 410 милиона евро.
Механизъм, приет за предварително финансиране на дефицита
(23)
Образуването на дефицита не мина незабелязано. Още през март 2005 г., когато стана ясно, че се трупа тарифен дефицит, испанските власти разпоредиха по силата на член 24 от Кралски указ-закон 5/2005 (6) необходимите за покриване на разликата между разходите и приходите за електроенергийната система средства да бъдат предоставени от петте големи „електрически компании с право на вземания“, които имаха право да получат компенсация за невъзвръщаемите разходи (7) при следните проценти:
-
Iberdrola, S.A.: 35,01 %;
-
Unión Eléctrica Fenosa, S.A.: 12,84 %;
-
Hidroeléctrica del Cantábrico; S.A: 6,08 %;
-
Endesa, S.A.: 44,16 %;
-
Elcogas, S.A.: 1,91 %
(24)
В Указ-закон № 5/2005 предвижда, че бъдещият дефицит може да бъде записан на петте посочени по-горе дружества като отрицателно салдо по съществуваща депозитна сметка, която CNE използва за покриване на невъзвръщаемите разходи на тези дружества. Това означаваше, че на практика доставчиците трябва да осигурят средства в аванс. Отрицателното салдо по сметката за невъзвръщаемите разходи би породило права на вземания, които оправомощават доставчиците да събират приходи от потребителите на електроенергия в бъдеще. Доставчиците можеха да секюритизират тези права и да ги предлагат на пазара. Вземанията, приписани на тези доставчици, носеха минимален лихвен процент (тримесечен EURIBOR, изчислен въз основа на средната стойност на ставките на EURIBOR за месец ноември на предходната година, без спред).
Механизъм, приет за възстановяване на дефицита чрез крайните потребители
(25)
През юни 2006 г. испанските власти взеха решение относно условията за възстановяване на дефицита от 2005 г. чрез потребителите на електроенергия посредством регулираните тарифи. С Кралски указ 809/2006 (8) испанските власти постановиха, че потребителите ще започнат да плащат дефицита през 2007 г. (или по-точно вземанията, предоставени на доставчиците) и ще го изплащат 14 1/2 години посредством специална надбавка, прилагана както към пакетните тарифи, така и към тарифите за достъп. Надбавката, изчислена като годишна сума, необходима за линейното възстановяване на текущата нетна стойност на дефицита за 2005 г. за период от 14 1/2 години, беше фиксирана на 1,378 % от пакетната тарифа и на 3,975 % от тарифата за достъп за 2006 г. Приложимият лихвен процент беше тримесеченият EURIBOR.
(26)
Тази надбавка беше представена като „такса със специална цел“. Испанските власти разпоредиха приходите от вноската за финансиране на дефицита за 2005 г. да се събират в депозитна сметка, управлявана от CNE. След това CNE е щяла да прехвърли средствата към титулярите на вземанията, т.е. произвеждащите електроенергия дружества, които са финансирали дефицита, или към субектите, които впоследствие са закупили вземанията, според дела на дефицита, финансиран от всеки от тях.
Въздействие на тарифния дефицит върху испанския пазар
(27)
През 2005 г. свободният пазар задоволи 37,49 % от търсенето на електроенергия в Испания. Това количество съответства на сравнително малък брой потребители, тъй като само 8,5 % от потребителите закупиха енергия на свободния пазар, докато 91,5 % все още се придържаха към регулираните тарифи (по-малко в сравнение с 97 % през 2004 г.). Потребителите на високо напрежение (предимно промишлени предприятия) бяха основната група, присъстваща на свободния пазар, като 38,9 % от тях избраха този пазар и закупените от тях количества представляваха 29 % от общото потребление на електроенергия в континентална Испания през 2005 г. По-голямата част от битовите потребители и потребителите на ниско напрежение, които от 2003 г. насам можеха да изберат свободния пазар (9), се придържаха към регулираните тарифи; въпреки това през 2005 г. голяма част от тях се насочи и към свободния пазар. Към 31 декември 2005 г. на свободния пазар имаше над два милиона потребители (1,3 милиона през 2004 г.).
(28)
Въпреки това относителното предимство на цените, предлагано от регулираните тарифи през 2005 г., трябва да се разглежда паралелно с връщането на потребителите на регулирания пазар, макар и с известно закъснение. Както е показано в таблица 2 по-долу, броят на потребителите, обслужвани на свободния пазар, нарастваше през цялата 2005 г., но през 2006 г. намаля, достигайки процент (8,15 %), регистриран още през първата половина на 2005 г. Също така, наблюдаваната през декември 2004 г. тенденция на намаляване на количеството доставена на крайните потребители енергия в рамките на свободния пазар се запази през първото тримесечие на 2005 г. и въпреки че претърпя значително забавяне между юни и септември 2005 г., продължи през декември 2004 г. и през цялата 2006 г.
Таблица 2
Дял на центровете за доставка на електроенергия на свободния пазар (като процент от целия пазар) за периода 2004-2006 г.
Електроенергия
2004 г.
2005 г.
2006 г.
март
юни
септември
декември
март
юни
септември
декември
март
юни
септември
декември
Като % от центровете за доставка
1,53
2,82
4,21
5,73
7,42
9,42
10,37
10,66
10,20
9,28
8,86
8,15
Като % от енергията
29,30
33,60
36,19
33,57
33,15
35,34
41,39
37,41
29,38
27,10
25,74
24,87
Източник: Доклад на CNE „Информационна бележка относно доставките на електроенергия и природен газ на либерализираните пазари, актуализирана към 31 декември 2006 г.“
(29)
Въпреки че въздействието на загубите, понесени от доставчиците, започнаха да се усещат към средата на 2005 г., когато цените на едро започнаха да нарастват драстично, договорите за доставка не можеха да бъдат прекратени незабавно. Поради това доставчиците на свободния пазар, особено онези, които нямаха капацитет за производство и трябваше да купуват електроенергия на пазара на едро, бяха принудени да предлагат оферти в условията на свободен пазар, които са равностойни на регулираната тарифа, независимо от възможността да претърпят загуби, или да налагат по-високи цени, които да отразяват действителните разходи за получаване на електроенергията, като по този начин губят пазарен дял.
3. РЕШЕНИЕ ЗА ЗАПОЧВАНЕ НА ПРОЦЕДУРА ПО ЧЛЕН 108, ПАРАГРАФ 2 ОТ ДФЕС
(30)
Решението на Комисията за започване на официално разследване съдържаше сравнение на регулираните тарифи, заплащани от различни категории крайни потребители, и предполагаемите цени, които те биха платили на свободния пазар при липса на въпросните тарифи. Прогнозните пазарни цени бяха изчислени въз основа на цената на електроенергията на пазара на едро, разходите за достъп до мрежата и среден марж на пазарна реализация в размер на 10 EUR/MWh, представен от Centrica.
Таблица 3
Сравнение на цените по категории потребители
Категория потребители
Регулирана тарифа
(EUR/MWh)
Прогнозна пазарна цена (само цена на едро плюс такса за достъп)
(EUR/MWh)
Прогнозна пазарна цена (плюс марж на пазарна реализация в размер на 10 EUR)
1.
Големи промишлени потребители, свързани към мрежата за високо напрежение (тарифа G4)
23,9
61,17
71,17
2.
Големи промишлени потребители, на които може да се прекрати доставката
27,0
73,87-76,47
83,87-76,47
3.
Потребители, свързани към мрежата за високо напрежение
76,2
81,57
91,57
4.
Битови потребители
101,2
107,75
117,75
5.
Малки промишлени потребители или дружества за предоставяне на услуги, свързани към мрежата за ниско напрежение
103,9
101,07
111,07
Източник: Centrica.
(31)
Тази таблица показва значително предимство за първите две категории, които включват големи промишлени потребители. За другите категории крайни потребители сравнението не е толкова убедително, но все пак се наблюдава малко предимство.
(32)
В решението се посочва, че това предимство е било предоставено избирателно, тъй като изкуствено занижените цени на регулираната тарифа благоприятстват дружествата, използващи електричество, а не например газ, като източник на енергия. Налице е също избирателност de facto и de jure поради факта, че този ущърб е бил несъразмерно по-голям за големите промишлени крайни потребители, които в някои случаи са се ползвали от общи цени за компонента енергия, на стойност по-малко от половината от предполагаемите цени на свободния пазар.
(33)
В решението за започване на процедурата се посочва, че чрез насърчаване на крайните потребители да се върнат на регулирания пазар системата би могла също да облагодетелства електроразпределителните дружества, които явно са се ползвали с гарантирана печалба за своите регулирани дейности.
(34)
Наред с това в решението беше отбелязано, че системата предвижда прехвърляне на държавни ресурси, тъй като включеният в цената налог, използван за изплащане на дефицита, съставлява парафискална такса, постъпленията от която преминават през CNE - испанския регулаторен орган (публичен орган) - преди да бъдат насочени към крайните бенефициери. В решението се стига до заключението, че в светлината на съдебната практика на Съда по този въпрос тези средства следва да се разглеждат като държавни ресурси.
(35)
Като се има предвид, че крайните потребители извършват дейност на пазари, които по принцип са отворени за конкуренция и търговия в рамките на Съюза, в решението за започване на процедурата Комисията заключи, че са изпълнени всички критерии по член 107, параграф 1, и че мярката представлява държавна помощ в полза на крайните потребители.
(36)
В решението за започване на процедурата беше отбелязано, че нито една от дерогациите по член 107 от ДФЕС не изглежда приложима, и съответно беше разгледан въпросът дали доставката на електроенергия по регулирани тарифи може да се счита за услуга от общ икономически интерес (УОИИ) и като такава да се ползва от дерогацията, предвидена в член 106, параграф 2 от ДФЕС. В решението се посочва, че свободата на преценка на държавите членки при определянето на задължения за обществено обслужване в сектора на електроенергията е ограничена от Директива 2003/54/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 26 юни 2003 г. относно общите правила за вътрешния пазар на електроенергия и отменяща Директива 96/92/ЕО (10) (наричана по-долу „Директива за електроенергията“). Тази директива изисква държавите членки да установят задължение за всеобщо обслужване (включваща по-специално правото на получаване на електроенергия на разумни цени) само за битовите потребители и малките предприятия (11). В решението се стига до заключението, че в светлината на директивата за електроенергията доставката на електроенергия по регулирани тарифи за средни и големи предприятия не би могла да се счита по естество за УОИИ.
(37)
Ето защо Комисията изрази сериозни съмнения, че елементите на помощта, включени в регулираните тарифи, приложими за предприятията, различни от малките предприятия, могат да се считат за съвместими с вътрешния пазар.
(38)
В решението за започване на процедурата също беше отбелязано, че е възможно електроразпределителните дружества да са получили държавна помощ. Тази част от случая е предмет на друго решение (дело C 3a/07).
4. МНЕНИЯ НА ЗАИНТЕРЕСОВАНИТЕ СТРАНИ
(39)
На поканата на Комисията за представяне на мнения по решението за започване на задълбочено разследване отговориха множество големи промишлени потребители, електроразпределителни дружества, независими доставчици и правителства на автономни области в Испания. Тук са обобщени само мненията, свързани с твърдения за наличието на държавна помощ в полза на крайните потребители на електроенергия.
МНЕНИЯ НА НЕЗАВИСИМИ ДОСТАВЧИЦИ
(40)
Бяха получени мненията на Centrica и ACIE - Асоциацията на независимите търговци на енергия. Техните аргументи и заключения са сходни в голяма степен.
Мнения на Centrica и ACIE
(41)
Основният аспект в мнението на Centrica е предполагаемото предимство, предоставено на електроразпределителните дружества. Въпреки това представените от това дружество данни и аргументи сочат също и наличието на държавна помощ за крайните потребители на електроенергия.
(42)
Според Centrica съвместното съществуване на свободния пазар и регулирания пазар, и по-специално възможността крайните потребители да преминават свободно от единия на другия, означава, че регулираните тарифи са действали като референтната цена или de factoкато ограничение на цените на свободния пазар. Доставчиците не са могли да определят цени, по-високи от включените в регулираната тарифа - в противен случай не биха привличали нови клиенти и биха загубили съществуващите.
(43)
По принцип на свободния пазар цената, която крайните потребители заплащат, се образува от два компонента: такса за достъп до мрежата и „компонент доставка“, който е формиран от пазарните механизми и засяга доставчика на дребно. При снабдяването на дребно рентабилността зависи от това дали „компонентът доставка“, който заплащат клиентите, покрива разходите на доставчика (т.е. разходите за закупуване на енергия на пазара на едро или разходите за собствено производство на електроенергия в случай на вертикално интегрирани предприятия) и един „марж на пазарна реализация“, който включва други разходи по снабдяването (разходи за пускане на пазара, информационни системи, изготвяне на сметки и пр.), както и възнаграждение върху инвестирания капитал. Поради тази причина един доставчик на свободния пазар би могъл да функционира рентабилно в определен пазарен сегмент само ако има „положителен марж на пазарна реализация“, т.е. разлика между общите разходи на доставчика за предоставянето на услугата и регулираната тарифа.
(44)
Centrica доказа наличието на неблагоприятно конкурентно положение на доставчиците на свободния пазар чрез изчисления, от които стана ясно, че през 2005 г. не е имало маржове на пазарна реализация за никоя категория потребители (12) (или че маржовете от началото на годината по-късно не са били налични). Това означава, че регулираните тарифи са били твърде ниски, за да може независимите доставчици да се конкурират рентабилно. Според Centrica не е било възможно да има конкуренция за определени категории крайни потребители (по-специално потребителите на големи количества енергия по тарифа G4 и други големи промишлени потребители), дори преди появата на тарифен дефицит, тъй като пакетните тарифи никога не биха дали възможност за това. Неблагоприятното конкурентно положение, посочено от Centrica, е възникнало най-вече за категорията потребители, състояща се от дружества за предоставяне на услуги и малки предприятия, свързани към мрежата за ниско напрежение, и за сегмента на битовите потребители.
(45)
В решението на Комисията за започване на процедурата се използват данните, предоставени от Centrica, и по-специално сравнението между регулираните тарифи и прогнозите за пазарните цени (вж. съображение 30 и таблица 3).
(46)
Според Centrica системата е нарушила Директивата за електроенергията не само поради дискриминационния характер на дефицитния режим (който компенсира загубите на електроразпределителните дружества, но не и тези на доставчиците), но и защото потребителите са били лишени от правото на прозрачни цени и тарифи (13). Тъй като част от цената, която трябваше да се плати за електроенергията през 2005 г., беше отложена за бъдещи години, окончателните цени бяха непрозрачни за потребителите.
(47)
Освен това Centrica твърдеше, че механизмът за изплащане на дефицита не е балансиран по две основни причини: на първо място дефицитът ще бъде възстановен преди всичко от крайните потребители на ниско напрежение, при все че потребителите, които са допринесли в най-голяма степен за създаването му, са именно големите крайни потребители на високо напрежение. На второ място, от крайните потребители на свободния пазар се изисква да изплащат дефицит, за чието образуване нямат никакъв принос.
(48)
Centrica подкрепи предварителното становище на Комисията, според което при испанския дефицитен режим е налично прехвърляне на държавни ресурси. Centrica добави също, че решението на испанското правителство да позволи на произвеждащите електроенергия дружества да секюритизират вземанията си предполага използването на такива ресурси.
(49)
Асоциацията на независимите търговци на енергия (ACIE) е изчислила, че прогнозната цена за закупуване на енергия, взета за основа на регулирани тарифи през 2005 г., е била с 68 % по-ниска от реалната цена, платена от доставчиците за закупуване на енергия на пазара на едро. ACIE изтъкна сериозните последствия за независимите доставчици в резултат на тарифния дефицит от 2005 г. Според асоциацията, доставчиците на свободния пазар са поддържали покупни цени, подобни на тези на електроразпределителните дружества. Нещо повече, те са били принудени да се съобразят с нивото на установената от правителството пакетна тарифа за всяка категория клиенти, в противен случай не биха били в състояние да привличат нови клиенти, нито да запазят съществуващите. По-специално ACIE посочва, че в началото на 2005 г. неговите членове са сключили договори, основани на прогнозите на правителството за цените на едро, и по-късно е трябвало да се съобразяват с тях, макар да не е било рентабилно. В резултат на това независимите доставчици са претърпели загуби. Centrica оценява понесените през 2005 г. загуби на 10 милиона евро. Според ACIE редица доставчици, включително Saltea Comercial, Electranorte, CYD Energía и RWE, са били принудени да напуснат пазара.
МНЕНИЯ НА ПОТРЕБИТЕЛИТЕ С ГОЛЯМО ЕНЕРГОПОТРЕБЛЕНИЕ
(50)
Потребителите на големи количества енергия се включиха в процедурата чрез своята асоциация AEGE (асоциация на предприятия с високо енергопотребление). Някои от тях (Asturiana de Zinc, Ferroatlántica и Alcoa) се включиха и индивидуално. Дружество Alcoa е производител на алуминий, разполагащ с три производствени обекта в Испания - в San Ciprián, La Coruña и Avilés, и през 2005 г. се е ползвало от пакетната тарифа G4 (предназначена за потребители с голямо енергопотребление с възможност за прекъсваемо снабдяване). Дружество Ferroаtlántica е производител на алуминиеви сплави и желязо, което се е ползвало от тарифа по безсрочен договор 3.4. Дружество Asturiana de Zinc е производител на цинк, което се е ползвало от тарифа G4 в завода си в San Juan de Nieva.
(51)
В бележките си потребителите с голямо енергопотребление поставиха под въпрос заключението на Комисията, че промишлените тарифи (G4 и други тарифи по безсрочни договори) представляват държавна помощ, тъй като считат, че тези тарифи не предоставят икономическо предимство, не включват държавни ресурси и не влияят върху конкуренцията и търговията между държавите членки.
Липса на икономически предимства
(52)
Според потребителите с голямо енергопотребление референтната стойност, използвана в решението за започване на процедурата с цел да се прецени дали е налично предимство, не е правилна. Комисията сравни промишлените тарифи със средната цена на пазара на едро (цената на „общия резерв“), която счете за представителна за сумата, която тези предприятия биха платили на пазара при обичайни условия. Тъй като промишлените тарифи се оказаха по-ниски от цената на „общия резерв“, в решението за започване на процедурата се стигна до заключението, че тарифите са предоставили икономическо предимство на техните бенефициери.
(53)
Потребителите с голямо енергопотребление твърдят, че „общият резерв“ е спот пазар, където електроенергията се определя на всеки час за следващия ден. Според потребителите с голямо енергопотребление, „общият резерв“ има някои недостатъци, които се отразяват неблагоприятно на неговата ефективност и конкурентоспособност, поради това, че цените му не дават достоверна представа за маргиналните разходи за производството и съответно не отразяват положението на съвършена конкуренция. Големите крайни потребители, които консумират мащабни количества електроенергия и отчитат постоянно потребление, не придобиват електроенергията в „общ резерв“, а сключват по-скоро двустранни договори с доставчиците на електроенергия. Това бе потвърдено и в доклада от 2005 г. на OMEL, според който само седем от потребителите, отговарящи на изискванията и представляващи 5 % от търгуваната електроенергия, са придобили електроенергия пряко в „общия резерв“.
(54)
При всички случаи, дори ако се предположи, че регистрираните в „общия резерв“ цени могат да бъдат считани за валидна референтна стойност, не би било правилно да се използва (както направи Комисията) средната цена на едро през 2005 г., тъй като тя отразява търсенето на електроенергия от страна на доставчици, които предоставят услуга на широка гама от крайни потребители, сред които битови потребители и малки предприятия. Според AEGE, Ferroatlántica и Asturiana de Zinc подходяща референтна стойност би била минималната цена, регистрирана в „общия резерв“ през 2005, т.е. 18,36 EUR/MWh, тъй като тази цена би отразила най-конкурентните пазарни условия за „общия резерв“ (поради това, че производителите предлагат електроенергията на цена, съответстваща на маргиналните им разходи). Положението на големите промишлени потребители не може да се сравнява с това на другите крайни потребители, и по-специално на битовите потребители. Поради това средната цена на „общия резерв“ не би представлявала подходяща референтна стойност. Според Alcoa Комисията следва по-скоро да сравни оспорваните тарифи с цените по двустранните договори, сключени от големите крайни потребители.
(55)
Alcoa представи пример за двустранно договорена пазарна цена и посочи, че трите му завода за алуминий винаги са се ползвали от тарифата G4. Alcoa обаче притежава друг завод за диалуминиев триоксид (Alúmina Española), за който сключи двустранен договор с доставчик в края на 2004 г. Договорът е сключен за срок от две години, с възможност за подновяване за още една година. Трите завода за алуминий имат същия профил на постоянно потребление като заводите за диалуминиев триоксид. При все това, последните консумират много по-малки количества електроенергия (0,35 TWh в сравнение с 1,3 TWh в заводите в Aviles и La Coruña, и 3,4 TWh в завода в San Ciprián). Средната цена, договорена съгласно този договор, е 34,45 EUR/MWh (включително разходите за ядрения мораториум, разходите за достъп до мрежата и други допълнителни разходи). Тази цена беше получена чрез търг, като разликите между офертите на доставчиците са били под пет евро.
(56)
Според Alcoa разликата между тази двустранно договорена цена (34,45 EUR/MWh) и тарифата G4 (23,90 EUR/MWh) може да се обясни с обективни фактори. По-специално, потребителите на тарифата G4 са били подложени на регулаторни ограничения, които не се прилагат за двустранните договори, като например задължението да се използва цялото количество електроенергия, договорено по тарифа G4 (с налагане на санкции при неспазване), задължението за наличие на оборудване за контрол на напрежението и плащане в рамките на двадесет дни (като се има предвид, че двустранните договори съдържат по-благоприятни условия за плащане).
(57)
Поради това Alcoa стига до заключение, че хипотетичната пазарна цена, приложима за трите му завода за алуминий, би била много по-ниска от 34,45 EUR/MWh поради по-голямото потребление на тези заводи. От друга страна, ако се отчете и средният марж на пазарна реализация в размер на 10 EUR/MWh, нетната цена за доставка на завода за диалуминиев триоксид ще бъде 24,25 EUR/MWh - стойност много близка до пакетната тарифа G4.
(58)
Ferroatlántica отбеляза, че в решението за започване на процедурата използваната от дружеството през 2005 г. регулирана тарифа 3.4 се тълкува неправилно, като погрешно включва отстъпки по основната тарифа и я сравнява с такса за достъп, десет пъти по-висока от приложимата в неговия случай (както и в случая на по-големите потребители). Ferroatlántica представи също доказателства, че макар и през 2004 г. средната месечна пазарна цена за бъдещи споразумения за доставка на електроенергия през 2005 г. да е била 31,68 EUR/MWh, през декември 2004 г. тази цена е била 31,05 EUR/MWh. Оттук следва, че едно предприятие би получило доставка на електроенергия през 2005 г. на тази цена в момента на установяването на регулирани тарифи. След добавянето на „допълнителни услуги“ (3,92 EUR/MWh) и на съответната такса за достъп (1,70 EUR/MWh), един промишлен потребител би получил пазарна цена от 36,67 EUR/MWh, което е по-малко от сумата от 56,11 EUR/MWh по тарифа 3.4, приложима за потребителите с голямо енергопотребление.
(59)
В действителност други отстъпки от тази тарифа обезпечават капацитета за предоставяне на услуги по управление на търсенето и приемането ѝ в полза на системата. Във връзка с това Ferroаtlántica добавя, че отстъпката от тарифата отразява различни предоставени услуги, а именно времевото разграничение (с нощно потребление и потребление в почивните дни), непрекъсваемостта (приемането на доставка по искане на оператора на мрежата), сезонността (с концентрация на доставките през месеците на слабо търсене) и управлението на реактивната енергия. Именно тези отстъпки, които са били променливи и са се определяли с наредба от 1995 г. насам, а не нивото на регулираната тарифа, обясняват и според Ferroatlántica оправдават по-ниската средна цена за електроенергията, заплащана през 2005 г.
(60)
Потребителите с голямо енергопотребление поставят под съмнение твърдението в решението за започване на процедурата, че предимството не е било съразмерно на употребените количества и като цяло е било по-голямо за големите потребители. Във връзка с това въпросните потребители заявяват например, че самата CNE е потвърдила, че нивото на тарифата G4 би следвало да е било дори още по-ниско. Потребителите с голямо енергопотребление отбелязват, че големите потребители по тарифи G4 или 3.4 са консумирали хиляди пъти повече електроенергия от средните потребители на високо напрежение, а са плащали само три пъти по-малко от тях.
(61)
Също така би било уместно големите потребители да получат по-голяма единична отстъпка от цената. С оглед на това, според потребителите с голямо енергопотребление, изводът, че промишлените тарифи водят до предимство, е доста спорен. Те припомнят, че във всички случаи Комисията е тази, която следва да представи убедителни доказателства за наличието на въпросното предимство.
(62)
Също така, Alcoa посочи, че цената, която е плащало в Испания, е била почти същата като среднопретеглената цена, заплащана от заводите за алуминий в Съюза, и е била дори по-висока от среднопретеглената цена, плащана в ЕИП.
Липса на участие на държавни ресурси
(63)
Потребителите с голямо енергопотребление твърдят, че именно те са изплащали пряко по промишлените тарифи на електроразпределителните дружества, без средствата да остават под контрола на държавата и следователно, в съответствие със съдебната практика по делото PreussenElektra, въпросният режим не е включвал държавни ресурси.
(64)
Потребителите с голямо енергопотребление посочват, че между установяването на тарифите в края на 2004 г. и приемането на механизма за възстановяване на дефицита чрез потребителите, което се случи едва през юни 2006 г., е изтекъл определен период от време. В решението за започване на процедурата Комисията твърди, че са използвани държавни ресурси поради въвеждането на налог върху сметките на потребителите на енергия, окачествена като парафискална такса. Потребителите с голямо енергопотребление твърдят, че ако това предположение бъде прието, мярка, която не е представлявала помощ през 2005 г., би се трансформирала в помощ (последваща) през 2006 г., което би било в противоречие с основните принципи на правото на Съюза, като правната сигурност и оправданите правни очаквания. Тези потребители посочват, че дали дадена мярка има естество на помощ зависи единствено от обстоятелства, които са съществували към датата на приемането ѝ, и не може да зависи от бъдещите развития, особено когато те не могат да бъдат логично предвидени. Цитат от генералния адвокат Jacobs по дело Van Calster (14): „положението трябва да се преценява към датата на първоначалното установяване на таксите и да не може да се променя със задна дата“.
(65)
Потребителите с голямо енергопотребление твърдят, че регулираните тарифи от 2005 г. не представляват държавна помощ за тази година. Тези предприятия посочват, че при тези обстоятелства анализът на механизма за финансиране е без значение, тъй като въпросният механизъм не е бил въведен до 2006 г. Проучването на метода на финансиране би било от значение само ако мярката е била държавна помощ от самото начало. Тъй като тарифите не са включвали помощи, според мнението на потребителите с голямо енергопотребление Комисията не може да се позове на налога, за да достигне до противоположния извод.
(66)
Потребителите с голямо енергопотребление твърдят, че в случая с парафискалните такси начинът на финансиране на дадена мярка при всички случаи е от значение за оценяване на държавната помощ, само когато таксата е „задължително свързана по предназначение с помощта“, т.е. когато е налице пряка и непосредствена връзка между мярката и нейното финансиране (15). Потребителите с голямо енергопотребление отричат съществуването на такава връзка, тъй като налогът е предназначен да покрие дефицит, произтичащ от преустановяването на регулираните дейности, засягащи не само доставката на електроенергия по регулирани тарифи, но също и други разходи на системата. Поради това налогът не е била наложен специално за покриване на загубите, произтичащи от доставката по регулирани тарифи. На второ място, не е имало пряка или непряка връзка между нивото на тарифите и наложения налог, тъй като тарифата, определена през 2004 г., е била безусловна (не е била предмет на допълнителни корекции през следващите години).
(67)
Потребителите с голямо енергопотребление също твърдят, че налогът не е представлявал парафискална такса или данък, тъй като не е бил фискална мярка съгласно испанското право. Фискалните мерки се използват за финансиране на публични разходи, докато в този случай налогът е имал за цел да се възстанови дефицитът, генериран от частните оператори (електроразпределителни дружества), извършващи регулирани дейности в рамките на електроенергийната система. В съответствие с испанската конституция нова данъчна мярка може да бъде въведена само със закон (а не чрез кралски указ). От друга страна държавата никога не е собственик, нито може да разполага с приходите от налога, тъй като тези средства се прехвърлят към депозитна сметка, управлявана от CNE, и държавата не може да ги присвои. Процесът на ликвидация е напълно автоматичен и CNE няма право на преценка, автономия и контрол върху предназначението или размера на средствата, които трябва да се изплатят на различните участници.
(68)
Според потребителите с голямо енергопотребление Комисията отчита този факт в своето решение за невъзвръщаемите разходи на Испания (16), в което посочва, че „транзитното преминаване на средства през CNE има преди всичко счетоводен характер“, и не стига до извод, че мярката включва държавни ресурси.
(69)
Тези потребители твърдят, че положението е същото като при „невъзвръщаемите разходи“, тъй като и в двата случая правителството въведе налог за компенсиране на постоянните разходи на системата. Изглежда същият начин на разсъждение е бил приложен и в случая, засягащ Обединеното кралство (17).
Липса на въздействие върху конкуренцията и търговията
(70)
Asturiana de Zinc и Alcoa твърдят, че поради особеностите на пазарите на алуминий и цинк, никоя мярка по отношение на цената на електроенергията, използвана за производството на тези метали, не засяга търговията в Съюза, тъй като металите са базови продукти и цените им се определят в световен мащаб на Лондонската борса за метали. При тези обстоятелства разликите в местните разходи за производство не водят до разлики в световните цени.
(71)
Двете дружества твърдят, че при нарастващия недостиг на производство на алуминий и цинк в Съюза търсенето се задоволява във все по-голяма степен чрез износ от трети държави.
(72)
Ако производството на алуминий и цинк в Испания се преустанови, нито един нов участник на пазара от Съюза няма да запълни тази ниша, тъй като заводите (за алуминий) в Съюза работят на пълен капацитет и нито един нов или вече установен производител не би имал стимул да увеличи капацитета си, тъй като перспективите за използването на енергия на достъпни цени в дългосрочен план са несигурни. Следователно недостигът ще бъде преодолян изключително чрез внос.
(73)
Alcoa също е на мнение, че тарифите не застрашават интересите на останалите европейски производители, тъй като те предлагат електроенергия на цена, идентична на средната цена, плащана от други производители на алуминий в ЕС-25.
Дори ако промишлените тарифи по безсрочни договори представляваха помощ, то тя щеше да е „вече съществуваща помощ“
(74)
Потребителите с голямо енергопотребление твърдят, че оспорваните тарифи са съществували преди присъединяването на Испания към ЕС.
(75)
Въпреки че наименованието „тарифа G4“ беше въведено официално с министерското постановление от 6 март 1986 г., на практика тя съществува от преди 1 януари 1986 г. - датата на присъединяване на Испания към Съюза - тъй като съответства на предишната „тарифа I, промишлена, дългосрочно потребление“, установена с министерското постановление от 14 октомври 1983 г., т.е. преди присъединяването на Испания. Всички крайни потребители на електроенергия, ползващи се от промишлена тарифа I, преминаха автоматично към тарифа G4, която представлява същата тарифа, но с друго наименование.
(76)
Другите тарифи по безсрочни договори също бяха изрично предвидени в министерското постановление от 1983 г.
(77)
От друга страна, според потребителите с голямо енергопотребление мярката би представлявала съществуваща помощ съгласно член 15 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 108 от Договора за функционирането на Европейския съюз (18) поради изтичането на давностен срок от десет години.
Оправданите правни очаквания биха попречили на възстановяването на помощите
(78)
Потребителите с голямо енергопотребление твърдят, че дори и да се предположи, че тарифите не могат да се считат за съществуваща помощ, принципът на оправданите правни очаквания би попречил на нейното възстановяване. През цялата 2005 г. тарифите представляваха преки плащания между частни оператори. Потребителите не биха могли да предвидят, че тарифите, определени през декември 2004 г., ще бъдат преобразувани в помощ по силата на правителствена мярка, приета през юни 2006 г.. Никой икономически оператор, колкото и разумен да е той, не е в състояние да предвиди тази промяна в правното си положение. Поради тази причина потребителите са имали оправдани правни очаквания, че тарифите им не включват държавна помощ.
КОМЕНТАРИ НА ПРАВИТЕЛСТВОТО НА АВТОНОМНА ОБЛАСТ ГАЛИСИЯ И АВТОНОМНА ОБЛАСТ АСТУРИЯ
(79)
По отношение на евентуалните помощи за потребителите с голямо енергопотребление правителството на автономна област Галисия твърди, че Комисията погрешно е използвала цената на „общия резерв“ като заместител на пазарната цена, тъй като тези потребители често сключват дългосрочни договори при много по-благоприятни условия.
(80)
Като се има предвид, че либерализацията на испанския пазар все още не е приключила, и по-специално липсата на двустранни договори между производителите и големите потребители, правителството на автономна област Галисия счита за целесъобразно като референтна стойност да се използват действителните разходи на производителите за доставката на електроенергия на тези клиенти. Друг начин за получаването на референта цена би бил тя да се образува въз основа на техническата библиография (Wilson, 1993 (19) и Castro-Rodríguez (20), 1999), като са вземат надлежно предвид цената на най-ефикасната за задоволяване на специфичните нужди на потребителите с високо енергопотребление технология, както и средната цена на електроенергията през различните часове на деня. Разликата между получената по този начин референтна цена и регулираната тарифа в сила през 2005 г. ще бъде много по-малка. Правителството на автономна област Галисия счита също, че при всички случаи всички испански потребители, включително тези с голямо енергопотребление, в даден момент ще дадат своя дял за възстановяването на дефицита, натрупан в резултат на прилаганите през 2005 г. ниски тарифи.
(81)
Освен това, според правителството на автономна област Галисия селективността на тарифната система през 2005 г. не е била законово обезпечена, тъй като държавата не е имала намерение да предостави предимство на крайните потребители, а просто е допуснала грешки при прогнозите си за пазарните тенденции и цени, въз основа на които е определила тарифите си през 2004 г. Правителството на автономна област Галисия също така оспорва заключението, че системата е оказала въздействие върху търговията в рамките на Съюза.
(82)
Забележките на автономна област Астурия са подобни на представените от правителството на Испания, към които правят препратка.
МНЕНИЕ И КОМЕНТАРИ НА ИСПАНИЯ
(83)
Испания твърди, че системата на регулираните тарифи през 2005 г. не е включвала помощи нито за крайните потребители, нито за електроразпределителните дружества.
Не съществува никаква причинно-следствена връзка между държавните мерки и дефицита и той не може да се припише на държавата
(84)
Испания счита, че дефицитът не може да бъде приписан на държавата, тъй като е бил причинен от непредвидими външни обстоятелства, а не от съзнателното намерение на държавата за субсидиране на определени дейности.
(85)
Испания твърди, че законодателството на Съюза в сила през 2005 г. не е възпрепятствало доставката на електроенергия по определени от държавата регулирани тарифи. Следователно регулаторната намеса на държавата е била юридически обоснована като израз на националния суверенитет. Един такъв суверенен прерогатив е определянето на тарифи така, че предполагаемите разходи да отговарят на предполагаемото търсене.
(86)
Испания заявява, че дефицитът за 2005 г. е бил причинен от несъответствие между прогнозите на правителството за цените на едро на електроенергията и реалните цени, регистрирани в „общия резерв“. Цените през 2005 г. са били твърде високи, за да бъдат предизвикани от непредвидими причини, представляващи непреодолима сила.
(87)
Тъй като събитието, довело до предполагаемата помощ, е било нарастване на цените на едро над прогнозите, предполагаемото предимство не би могло да се припише на правен инструмент. Дори да се допусне, че такова предимство е съществувало (quod non), то би било породено от обстоятелства, които не са свързани с намеренията на държавата. Съществуването на непреодолима сила, според Испания, прекъсва причинно-следствената връзка между административното решение за определяне на тарифите и конкурентното предимство, което би довело до държавна помощ. Дори да се предположи (quod non), че е изпълнено обективното условие за наличие на причинно-следствена връзка, не би било налично субективното условие за преднамереност (отговорност) от страна на държавата.
Липса на участие на държавни ресурси
(88)
Испания посочва, че тарифите не включват публични средства. На първо място в това отношение Испания твърди, че налогът не е „такса“ по смисъла на съдебната практика на Съда на Европейския съюз в сферата на парафискалните такси, тъй като не е събиран от държавата и няма характер на такса. Според Испания налогът е неразделна част от тарифата и има същото естество. Следователно тарифата представлява частна цена.
(89)
На второ място, средствата не се събират от държавата, нито са насочени към фонд, посочен от последната. Тарифите се налагат от електроразпределителните дружества, а не от държавата, и следователно са частни цени, които гарантират справедливо възнаграждение на участниците (предвидено в ЗЕС). Не са нито данъци, нито публични цени. Държавата не предоставя никакво плащане, по-скоро е системата, която би осигурила заплащане по силата на пазарните механизми за нерегулираните дейности и на установени от държавата тарифи за достъп за регулираните дейности. Тъй като в подобна система не съществува тежест за държавата, в нея не участват държавни ресурси (съгласно делото Sloman Neptune (21). Освен това тези средства не се вливат в държавната хазна, не са споменати в бюджетните закони, Сметната палата не им прави проверка и не могат да бъдат възстановени от длъжниците с административни средства. За дълговете към електроенергийната система не се прилага лихвеният процент, приложим за дълговете към държавата.
(90)
Испания отново заявява, че тези средства се управляват от испанския регулаторен орган CNE в качеството му на обикновен счетоводен посредник. Според Испания, в решението си за невъзвръщаемите разходи от 2011 г. (S.A. NN 49/99) Комисията вече е определила, че „транзитното преминаване на средства през CNE има преди всичко счетоводен характер. Финансовите средства, прехвърлени по сметката на името на CNE, никога не са били собственост на този орган и незабавно се изплащат на бенефициерите в съответствие с предварително определен размер, който CNE не може да променя по никакъв начин“. Въз основа на тази констатация Комисията стигна до заключението, че „не е в състояние да определи дали приходите от таксата, установена в рамките на режима на невъзвръщаеми разходи, представляват държавни ресурси“.
Липса на предимства
(91)
Испания не споделя мнението на Комисията, че тарифите са предоставили икономическо предимство на крайните потребители (или на електроразпределителните дружества).
(92)
Що се отнася до крайните потребители, като припомня, че дефицитът е произтекъл от непреодолима сила, Испания твърди, че това не е облагодетелствало големите потребители, тъй като е дало отражение плюс лихви върху тарифите през следващите години. Следователно предполагаемото икономическо предимство, произтичащо от по-ниска цена на електроенергията, е само привидно, тъй като потребителите са върнали заедно с лихвите разликата спрямо цените на свободния пазар.
Доставката по регулирани тарифи представлява услуга от общ икономически интерес
(93)
Испания твърди, че през 2005 г. наличието на регулирани тарифи не е било в противоречие със законодателството на Съюза, тъй като крайният срок за либерализация на пазара за всички потребители, включително битовите потребители, е бил 1 юли 2007 г.
(94)
По-специално, според испанските власти доставката на електрическа енергия е услуга от общ интерес и държавата трябва да се намеси, за да се избегнат злоупотреби с господстващо положение, произтичащо от наличието на една-единствена мрежа (естествен монопол).
(95)
Параметрите за определяне на тарифите са били установени по обективен и прозрачен начин. Сложната регулаторна рамка, при която се определят тарифите, и процедурата по ликвидация показват, според испанските органи, че тарифната система се основава на задълбочен анализ на разходите и приходите на системата, както и на анализ на търсенето на електроенергия.
Ангажимент на Испания
(96)
Както е посочено в съображения 25 и 26, генерираният през 2005 г. дефицит е изплатен чрез годишни вноски с лихвен процент, равен на EURIBOR без спред. Без това да засяга коментарите ѝ, Испания пое ангажимент да увеличи със задна дата лихвения процент за потребителски дружества, свързани към мрежа с напрежение над 1 kV. Това увеличение ще бъде пропорционално на вноската за дефицита от 2005 г. на потребителските дружествата, които са предмет на процедурата в ход и които са получавали доставка по пакетни тарифи. То ще се равнява на спред от 65 б.т. над референтния EURIBOR, като по този начин се привежда в съответствие с процента, прилаган за дефицита през следващите години.
(97)
Съответната сума ще бъде изплатена от потребителските дружества по следния начин: по отношение на годишните плащания по тази част от дефицита от 2005 г., която вече е изплатена, ще се приложи увеличение единствено на таксата за достъп; по отношение на сумите, които все още не са изплатени, за всяка следваща годишна вноска ще се прилага директно по-висок лихвен процент, отново под формата на увеличение на тарифите за достъп.
5. ОЦЕНКА НА МЯРКАТА
НАЛИЧИЕ НА ДЪРЖАВНА ПОМОЩ ПО СМИСЪЛА НА ЧЛЕН 107, ПАРАГРАФ 1 ОТ ДФЕС
(98)
Една мярка представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС, ако са изпълнени следните условия: а) мярката предоставя икономическо предимство на бенефициера, б) предоставя се от държавата или чрез публични ресурси, в) е селективна, г) засяга търговията в рамките на Съюза и може да наруши конкуренцията в рамките на Съюза. Тъй като всички тези условия трябва да бъдат изпълнени, Комисията ще ограничи оценката си до наличието на икономическо предимство за бенефициерите.
Наличие на икономическо предимство
(99)
Дружествата се считат за облагодетелствани по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС, ако им бъде предоставено икономическо предимство, което не биха могли да получат под друга форма в пазарни условия. В настоящия случай разследването трябва да оцени, като се вземе предвид и изплащането на дефицита на електроенергийната система през 2005 г., дали е имало положителна разлика между установените през 2005 г. регулирани тарифи и пазарните цени, на които потенциалните бенефициери би трябвало да са закупили електроенергията и предоставените им услуги в рамките на тарифния режим. Всяко предимство по отношение на пазарните условия следва да се разглежда във връзка с действителните пазарни цени. Тези аспекти, а именно съществуването на положителни разлики или липсата на такива, между цените на електроенергията от „общия резерв“, пазарните цени и регулираните тарифи, и изплащането на дефицита, са последователно разгледани по-долу.
Сравнение със средните цени на електроенергията от „общия резерв“
(100)
Средните цени на електроенергията от „общия резерв“ са индикатор за общото ниво на пазарните цени на едро. Тази референтна средна цена е била 59,47 EUR/MWh през цялата 2005 г. Както е описано и онагледено в съображение 19 (графика 1), за седем непоследователни месеца през 2005 г. средните цени на едро са били по-високи от цените на електроенергията по регулираните пакетни тарифи, прилагани към всички крайни потребители. Следователно средната тарифа, определена с Наредба № 2392/2004, изглежда е дала положителна разлика в полза на всички крайни потребители, които са избрали регулираните тарифи, поне за повечето месеци на 2005 г.
(101)
Въпреки това за месечни периоди, по-кратки от една година, такава разлика не е била налична - например за петте месеца между януари и май 2005 г., поради което и не е било налице предимство за цялата система на регулираните тарифи. Освен това, ако се направи съпоставка на периоди, надвишаващи една година, например до 30 декември 2007 г., евентуалното предимство, акумулирано от юни 2005 г., изобщо не е било налице поради спада в средните цени на „общия резерв“, които намаляха драстично, достигайки до 37 EUR/MWh през март 2007 г., докато заложените в регулираните тарифи цени през същия период бяха около 68 EUR/MWh. Всъщност от октомври 2006 г. цените на електроенергията по регулираните тарифи са били много по-високи от цените на едро за доставка (вж. графика 1). Съответно, икономическите ползи и предимства за потребителите, получаващи доставка по регулирани тарифи, налични, когато цените на „общия резерв“ са по-високи от цените на електроенергията по регулираните тарифи, може и да се неутрализират, когато цените на „общия резерв“ са по-ниски от цените на електроенергията, заложени в регулираните тарифи.
(102)
От това следва, че както за по-кратки от една година месечни периоди през 2005 г., така и за двугодишни периоди, обхващащи част от 2005 г., цените на електроенергията по приложимите през 2005 г. регулирани тарифи не изглежда да са предоставили предимство на групата от потребители, получавали доставка по регулирани тарифи, в сравнение с цените на електроенергия на едро от „общия резерв“ При все това е факт, че приходите от таксите за достъп и регулираните тарифи, заплащани от цялата електроенергийна система, не са били достатъчни, за да се покрият разходите на регулираната система през 2005 г. Следователно е необходимо да се разгледа дали се въвежда подходящ механизъм, гарантиращ изплащането на дефицита.
Изплащане на дефицита на електроенергийната система през 2005 г.
(103)
Както е обяснено в съображения 15, 20 и 22, отчетите на електроенергийната система през 2005 г. включват всички регулирани разходи и приходи на системата, без определени приходи да се разпределят за специфични разходи. Например, разходите за пренос и разпределение (4 410 млн. евро) или разходите за помощи за когенерация и за възобновяеми източници на електроенергия (2 701 млн. евро) нито бяха разделени съответно между регулираните приходи от пакетните тарифи на регулирания пазар и/или приходите от регулираните такси за достъп на свободния пазар, нито бяха финансирани при разграничение между тези два вида приходи. Всъщност всички потребители на системата извличат полза и би могло да се очаква да допринесат за покриването на разходите за помощи за ефективни начини на когенерация и за възобновяеми източници на електроенергия, или за услугите по преноса и разпределението. В тази система на некумулативни разходи за всяка тарифа, е невъзможно разходите да се разпределят обективно със задна дата на потребителите на свободния пазар и на потребителите на регулираните тарифи, а в рамките на втората категория - и на 25-те тарифни нива, приложими през 2005 г. От това следва, че е уместно да се анализират потенциалните предимства или липсата на такива в резултат на дефицита за 2005 г. за електроенергийната система като цяло.
(104)
Във връзка с това в Испания е създаден механизъм за възстановяване в пълен размер на дефицита от 2005 г., който е съвместим с универсалността на отчетите на приложимата по това време система. Проблемът с дефицита на регулирани приходи на електроенергийната система за покриване на разходите на системата беше решен чрез вливане на средства, събрани чрез „такса със специална цел“, предвидена в Кралски указ 809/2006. Възстановяването започна от средата на 2006 г. чрез прилагане на налог от 1,378 % върху пакетните регулирани тарифи и 3,975 % върху таксите за достъп и след това на налози, необходими за възстановяването на сумата от 3,8 милиарда евро, плюс лихвите, за период от 14,5 години, който приключва през 2020 г. (вж. съображения 25 и 26).
(105)
От това следва, че с увеличението, необходимо за последващото изравняване на отчетите на системата от 2005 г., приходите от специалната вноска, предназначени за финансирането на дефицита от 2005 г., позволяват да бъдат изплатени сметките за електроенергия на потребителите на системата, макар и със значително закъснение.
(106)
При тези обстоятелства, единствената спорна характеристика на избрания през 2006 г. метод за изплащане на дефицита на електроенергийната система през 2005 г. и за изравняване на отчетите би била ниският лихвен процент, приложим първоначално за годишните плащания за възстановяване на дефицита, а именно референтният EURIBOR без спред. Както е посочено по-подробно в съображения 96 и 97, Испания се е ангажирала да увеличи лихвените проценти, приложими за потребителските дружества - предмет на настоящата процедура. Испания поема ангажимент да приложи спред от 65 б.т. над референтния лихвен процент.
(107)
Въвеждането на това изменение на първоначално прилаганата за възстановяване на дефицита от 2005 г. мярка, което изключва битовите потребители и малките предприятия, абонирани на по-високи регулирани тарифи в сравнение с механизма за корекции, изключва всякакво хипотетично предимство за предприятията в резултат на разсрочването на плащанията от 2006 г. насам. Освен това прилагането на налог към стойността на тарифата води до пряко пропорционална зависимост за всяко дружество между абсолютната стойност на възстановената сума и потреблението му на електроенергия. Колкото повече електроенергия се консумира, толкова по-голям е налогът.
Сравнение с цените на пазара на електроенергия
(108)
На второ място, както изтъкват някои заинтересовани страни, цените на електроенергията, регистрирани в „общия резерв“, не представляват адекватна база за сравнение на цените на електроенергията, плащани от големите потребители в контекста на регулирани тарифи, и пазарните цени. Всъщност с оглед на данните от доклада от 2005 г. на оператора на електроенергийния пазар OMEL, само седем крайни потребители са представлявали 5 % от идващата директно от „общия резерв“ електроенергия, в сравнение със стотици промишлени потребители и големи дружества. Промишлените потребители и други големи потребители, по-специално тези с голямо енергопотребление, за които енергията представлява значителна част от производствените разходи (обикновено 30-40 % за производството на алуминий), искат и получават предвидими условия за цените и доставките. Тези условия фигурират в договори със срокове над един ден. Цените, котирани на час при овърнайт пазар, като при „общия резерв“ на електроенергия, илюстрират средните пазарни цени за доставчиците, обслужващи разнороден набор от клиенти, включително битовите потребители. При все това те не са подходяща база за определяне на цените, които трябва да плащат потребителите с голямо енергопотребление на свободния пазар по договори със срокове над един ден. Противно на становището, изразено в решението за започване на процедурата, разследването показа, че по-ниските от средните цени за „общия резерв“ регулирани тарифи не водят непременно до предимство при пазарните условията за промишлените потребители, тъй като цените на „общия резерв“ не са пазарните цени за по-голямата част от тези потребители, с което се разсейват съмненията в това отношение.
(109)
Освен това изборът в полза на свободния пазар не е бил необратим в Испания през 2005 г. Потребителите са могли непрекъснато да избират сред най-изгодните оферти на регулирания пазар и свободния пазар, което е довело до определено сближаване на цените. Възможността за смяна на опциите за доставка непременно създава предпоставка за намаляване на цените на пазара на дребно по време на най-големите увеличения на цените на едро, като регистрираните в Испания от април 2005 г., докато - когато тази ситуация се обърне, се наблюдава обратният стимул - увеличаване на цените на свободния пазар с цел привеждането им в съответствие с най-високите нива на регулираната тарифа.
(110)
Както бе потвърдено от Асоциацията на независимите доставчици (съображения 42-49), през 2005 г. доставчиците на свободния пазар е трябвало да изпълнят договорите си или да ги прекратят едностранно, ако е възможно, или да предоговарят и да коригират в посока увеличаване цените си, като по този начин поемат риска клиентите да изберат регулирания пазар. Загубите, които доставчиците на свободния пазар твърдят, че са понесли, показват, че цените на свободния пазар през 2005 г., по-специално тези по договорите за една година, които са били изпълнени, са се задържали близко до нивата на съответните регулираните тарифи и поради това тарифите на практика не са осигурили икономическо предимство спрямо реалните цени на свободния пазар.
(111)
Това предполага, че двама хипотетични промишлени потребители, които се конкурират помежду си, би трябвало да имат, при сходни останали фактори, почти едни и същи разходи за електроенергия, ако единият е работил по договор за доставка на електроенергия със срок от една година (от януари до декември 2005 г.) по цените на свободния пазар, а другият е извършвал доставка по регулираните тарифи в рамките на същия период. Всъщност единственото въздействие, оказано от нивото на регулираните тарифи върху цените на свободния пазар през 2005 г., се е изразявало в предоставянето на потребителите на свободния пазар на косвена полза, състояща се в ограничаване на увеличението на цените, дори да се приеме, че такова увеличение е било договорно възможно в хода на годината или за по-дълъг срок (обхващащ цялата 2005 г.). На практика реалната или потенциалната конкуренция между промишлените потребители, които са се снабдявали с електроенергия съответно на свободния или на регулирания пазар, не би могла да бъде нарушена от регулираните тарифи.
(112)
Трето, в своето решение за започване на процедурата Комисията изтъкна по-специално ниските нива на регулираната тарифа (23,9 EUR/MWh и 27,0 EUR/MWh), които бяха прилагани през 2005 г. съответно за големите промишлени потребители (тарифа G4) и големите промишлени потребители на безсрочни договори (напр. тарифа 3.4), както е показано в таблица 3 от съображение 30. Както посочват някои трети страни, нивата на регулираните тарифи, които са предмет на оспорване в решението за започване на процедурата, не представляват тарифи, а средни цени след отстъпките. Без отстъпките нивата на базовата тарифа, определени в Указ 2392/2004, които са показани в таблица 1, са били съответно 56,12 EUR/MWh (тарифа 3.4) и 25,44 EUR/MWh (тарифа G4).
(113)
Във връзка с това в рамките на официалното разследване са представени доказателства, че регулираните тарифи, приложими към промишлените потребители, посочени в решението за започване на процедурата, са били на нивото на пазарните цени, приложими за целия период между януари и декември 2005 г., както следва:
(114)
На първо място, бяха предоставени доказателства, че са били налице двустранно договорени пазарни цени на стойност 34,45 EUR/MWh, приложими към потребители с голямо енергопотребление на свободния пазар през 2005 г. (съображения 55-57). Предвид включения в нея марж на пазарна реализация, по-малък от средния марж от десет евро, посочен в решението за започване на официална процедура по разследване, тази пазарна цена сочи цена за доставка около 25,44 EUR/MWh по най-ниската регулирана тарифа (G4) (23,9 EUR/MWh последваща средна цена). Като се вземат предвид обективните разлики, свързани с доставките по регулираната тарифа, напр. 9,7 пъти по-високите обеми на доставките, инвестициите в оборудване за контрол и сроковете за плащане, фактът, че регулираната тарифа е била по-ниска, не изглежда да е предоставил неправомерно икономическо предимство на бенефициерите.
(115)
На второ място, наличните доказателства показват, че през декември 2004 г. са могли да бъдат сключени едногодишни договори за доставка на основно натоварване, основани на пазарни цени от 31,05 EUR/MWh, за периода януари-декември 2005 г. Регистрирана е крайна пазарна цена (с допълнителни услуги и такса за достъп) от 36,67 EUR/MWh, което е по-малко от съответната основна тарифа (тарифа 3.4) за промишлени потребители на безсрочни договори със силна модулация на натоварването (вж. съображения 16, 18 и 58).
(116)
Допълнителните отстъпки при регулираните тарифи за управление на търсенето (например модулация на натоварването, непрекъсваемост) позволяват да се постигнат най-ниски средни цени на регулирания пазар за потребителите, които предоставят такива услуги (22). Тези отстъпки, които не са специално разгледани в решението за започване на процедурата, са били предназначени за заплащането на ориентирани към търсенето полезни услуги за мрежата, изискващи корекции, инвестиции или ограничения в рамките на търговски или промишлени процеси. Модулацията на натоварването изисква промишлените или търговските процеси с голямо енергопотребление да се извършват в ненатоварените периоди, а не в пиковите часове, като по този начин се намалява потреблението и напрежението в електрическа мрежа. Аналогично, услугите по непрекъсваемост, предоставяни на мрежата, са икономически полезни, тъй като изискват съгласието на даден промишлен потребител операторът на системата да може прекъсва доставката на електроенергия с кратко предизвестие (от няколко секунди до два часа) и за дълъг период (от един до дванадесет часа), какъвто беше случаят със съответните регулирани тарифи в Испания.
(117)
Ползите от тези услуги, а именно гарантиране на непрекъснатост на доставката на електроенергия, са признати в законодателството на Общността. Директива 2005/89/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 18 януари 2006 г. относно мерки за гарантиране сигурност на доставките на електрическа енергия и инфраструктурните инвестиции (23) изисква от държавите членки да вземат предвид техниките за управление на търсенето и да предприемат мерки за намаляване на пречките, които препятстват сключването на безсрочни договори, с цел да се поддържа баланса между търсенето и предлагането. Тези услуги допълват и може дори да заменят други регулаторни средства, използвани от оператора на мрежата за осигуряване на съответствие между предлагането и търсенето на електроенергия в мрежата, като по този начин се избягват смущения и прекъсвания на електроенергията, които от социална и икономическа гледна точка са скъпоструващи и могат да доведат до налагане на санкции или задължения.
(118)
Конкретно в случая с Испания липсата на голям капацитет за междусистемно свързване с други държави членки и значителното навлизане на периодични доставки от възобновяеми енергийни източници през 2005 г. правят тези услуги особено ценни. Мащабът на тяхната икономическа стойност и евентуалните разходи, които е възможно да се избегнат в рамките на електроенергийната система, могат да бъдат илюстрирани чрез направените от испанския оператор на мрежата Red Eléctrica de España разходи за покупката на услуги по балансиране. През 2005 г. Red Eléctrica de España плащаше средно по 65 EUR/MWh за услуги по вторично регулиране за увеличаване на енергията (добавяне на допълнителна енергия в рамките на срок между 15 секунди и 15 минути за балансиране на мрежата); за третично регулиране на увеличаването (добавяне на допълнителна енергия в рамките на срок между 15 минути и 2 часа за попълване на енергийните резерви след вторичното регулиране), като средната цена през 2005 г. е била 78 EUR/MWh, с увеличения до 600 EUR/MWh (24). За улесняване на търсенето и пренасочването му от пиковите часове (модулация на натоварването) или с цел предлагане на капацитет за намаляване на търсенето в критични ситуации (услуги по непрекъсваемост), отстъпките за съответните регулирани тарифи (напр. около 32 EUR/MWh за тарифа 3.4) изглеждат икономически обосновани.
(119)
При липса на такива отстъпки за мерки за управление на търсенето, регулираните тарифи за потребителите, свързани към мрежата за високо напрежение (тарифи 1.4 и 2.4), биха били на много по-високо ниво (между 58 и 61 EUR/MWh) за базовата тарифа и 76,2 EUR/MWh за действителната средна цена. При сравнение с пазарните цени от 31,05 EUR/MWh за периода от януари до декември 2005 г., не може да се счита, че пазарните цени са били по-високи от регулираните тарифи, приложими за по-голямата част от промишлените и търговските потребители с голямо потребление.
(120)
Това означава, че макар цените на електроенергията, регистрирани в „общия резерв“, да не са подходяща база за сравнение на цените за електроенергия, заплащани от големите промишлени и търговски потребители, реалните пазарни цени за доставката на електроенергия на крайни потребители по регулираните тарифи през 2005 г. са били съобразени със съответните нива на регулираните тарифи.
6. ЗАКЛЮЧЕНИЯ ОТНОСНО МЯРКАТА
(121)
С оглед на горните съображения, Комисията смята за установено, на първо място, че предприятията, на които е била доставяна електроенергия по пакетни регулирани тарифи, не са извлекли ползи от нивото на тези тарифи и на второ място, предвид поетия от Испания ангажимент за изменение на мярката, закъснението на тези дружества в плащането на част от сметките им за електроенергия за 2005 г. ще доведе до натрупване на съответен лихвен процент.
(122)
Следователно тази мярка не води до икономическо предимство в полза на потребителските дружествата. Тъй като критериите по член 107, параграф 1 от ДФЕС са кумулативни, не е необходимо да се разглежда дали са изпълнени другите критерии.
(123)
Следователно Комисията стига до заключението, че с оглед на схемата, приета от Испания за събиране на дълга от крайните потребители към електроенергийната система, системата на регулирани тарифи, прилагана през 2005 г., не е довела до държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС. Това заключение се отнася за ситуацията и периода от време, обхванати от жалбата, без да се засяга евентуалната оценка от страна на Комисията на мерките, предприети от Испания след 2005 г.,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Системата на регулирани тарифи, приложена от Кралство Испания през 2005 г., не представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора за функционирането на Европейския съюз.
Член 2
Адресат на настоящото решение е Кралство Испания.
Съставено в Брюксел на 4 февруари 2014 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 4ης Φεβρουαρίου 2014
σχετικά με το μέτρο των τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας στην Ισπανία: καταναλωτές
SA.21817 (C 3/07) (πρώην NN 66/06) που έθεσε σε εφαρμογή η Ισπανία
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2013) 7741]
(Το κείμενο στην ισπανική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2014/456/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις προαναφερθείσες διατάξεις (1) και έλαβε υπόψη τις εν λόγω παρατηρήσεις,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Με επιστολή της 27ης Απριλίου 2006, οι επιχειρήσεις Céntrica plc και Céntrica Energía S.L.U. (στο εξής καλούμενες συλλήβδην «Céntrica») υπέβαλαν στην Επιτροπή καταγγελία σχετικά με το σύστημα των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων ηλεκτρικής ενέργειας που εφαρμόστηκε στην Ισπανία το 2005.
(2)
Με επιστολή της 27ης Ιουλίου 2006, η Επιτροπή ζήτησε από τις ισπανικές αρχές να παράσχουν πληροφορίες σχετικά με το ως άνω αναφερόμενο μέτρο. Η Επιτροπή έλαβε τις εν λόγω πληροφορίες με επιστολή της 22ας Αυγούστου 2006.
(3)
Στις 12 Οκτωβρίου 2006, η υπόθεση καταχωρίστηκε ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση (υπόθεση NN 66/06).
(4)
Με επιστολή της 9ης Νοεμβρίου 2006, η Επιτροπή ζήτησε από τις ισπανικές αρχές πρόσθετες διευκρινίσεις σχετικά με το εν λόγω μέτρο. Οι ισπανικές αρχές απάντησαν με επιστολή της 12ης Δεκεμβρίου 2006.
(5)
Με επιστολή της 24ης Ιανουαρίου 2007, η Επιτροπή ανακοίνωσε στις ισπανικές αρχές την απόφασή της να κινήσει σε σχέση με το μέτρο τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
(6)
Η απόφαση της Επιτροπής δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2). Η Επιτροπή κάλεσε τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με το μέτρο.
(7)
Οι ισπανικές αρχές υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους με επιστολή της 26ης Φεβρουαρίου 2007.
(8)
Η Επιτροπή έλαβε παρατηρήσεις από τους ακόλουθους ενδιαφερομένους: κυβέρνηση της Γαλικίας (επιστολή της 23ης Μαρτίου 2007), Céntrica (επιστολές της 26ης Μαρτίου 2007 και της 3ης Ιουλίου 2007), ACIE - Ένωση ανεξάρτητων προμηθευτών ενέργειας (επιστολή της 26ης Μαρτίου 2007), κυβέρνηση των Αστουριών (επιστολή της 27ης Μαρτίου 2007), AEGE - Ένωση επιχειρήσεων μεγάλης κατανάλωσης ενέργειας (επιστολή της 2ας Απριλίου 2007, η οποία συμπληρώθηκε στις 21 Νοεμβρίου 2011), Asturiana de Zinc - AZSA (επιστολή της 3ης Απριλίου 2007), Ferroatlántica - παραγωγός μετάλλων (επιστολή της 3ης Απριλίου 2007), Alcoa (επιστολή της 3ης Απριλίου 2007), UNESA - Ισπανική ένωση του κλάδου της ηλεκτρικής ενέργειας (επιστολή της 25ης Απριλίου 2007), ENEL Viesgo (επιστολή της 26ης Απριλίου 2007), Iberdrola (επιστολή της 26ης Απριλίου 2007), Unión Fenosa Distribución (επιστολή της 27ης Απριλίου 2007), Hidrocantábrico Distribución Eléctrica (επιστολή της 27ης Απριλίου 2007), Endesa Distribución Eléctrica (επιστολή της 27ης Απριλίου 2007).
(9)
Με επιστολές της 15ης Μαΐου και της 6ης Ιουλίου 2007, η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις των ενδιαφερομένων στις ισπανικές αρχές, για να υποβάλουν με τη σειρά τους σχόλια, τα οποία λήφθηκαν με επιστολή της 2ας Αυγούστου 2007.
(10)
Η Céntrica υπέβαλε συμπληρωματικές πληροφορίες με τις επιστολές της 1ης Ιουνίου 2007, της 28ης Αυγούστου 2007, της 4ης Φεβρουαρίου 2008 και της 1ης Μαρτίου 2008· το ίδιο έπραξαν η AEGE με επιστολή της 21ης Νοεμβρίου 2011 και η Ferroatlántica με επιστολή της 5ης Δεκεμβρίου 2011.
(11)
Με επιστολές της 30ής Ιουλίου 2009, της 19ης Μαρτίου 2010, της 6ης Οκτωβρίου 2011, της 12ης Απριλίου 2012, της 31ης Αυγούστου 2012, της 4ης Φεβρουαρίου 2013 και της 17ης Ιουλίου 2013, η Επιτροπή ζήτησε νέες διευκρινίσεις σχετικά με το μέτρο από τις ισπανικές αρχές, οι οποίες απάντησαν με επιστολές της 5ης Οκτωβρίου 2009, της 26ης Απριλίου 2010, της 7ης Δεκεμβρίου 2011, της 12ης Ιουνίου 2012, της 18ης Οκτωβρίου 2012, της 11ης Φεβρουαρίου 2013 και της 4ης Οκτωβρίου 2013, αντίστοιχα.
(12)
Στις 19 Απριλίου 2013, ο φάκελος διαιρέθηκε σε δύο μέρη: την παρούσα υπόθεση με αριθμό SA.21817 (C3/07 πρώην NN 66/06), η οποία αφορά τις ενισχύσεις προς τους τελικούς χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας, και την υπόθεση με αριθμό SA.36559 (C3a/07 πρώην NN 66/06), η οποία αφορά τις ενισχύσεις προς τους διανομείς ηλεκτρικής ενέργειας. Η παρούσα απόφαση αφορά μόνον τις ενδεχόμενες ενισχύσεις προς τους τελικούς χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας οι οποίοι εμπίπτουν στο πεδίο της διαδικασίας, δηλαδή μη συμπεριλαμβανομένων των νοικοκυριών και των μικρών επιχειρήσεων.
2. ΑΝΑΛΥΤΙΚΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
ΤΟ ΣΥΣΤΗΜΑ ΗΛΕΚΤΡΙΚΗΣ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ ΤΟ 2005
(13)
Στο νομοθετικό πλαίσιο που θέσπισε ο νόμος 54/1997, της 27ης Νοεμβρίου 1997, για τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας (στο εξής, ο «νόμος για τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας»), το οποίο ίσχυε το 2005, η προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους τελικούς χρήστες βάσει διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων χαρακτηριζόταν διοικητικά ρυθμιζόμενη δραστηριότητα. Ο νόμος ανέθετε το συγκεκριμένο καθήκον στους διανομείς.
(14)
Το 2005, όλοι οι τελικοί χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας στην ισπανική αγορά μπορούσαν να επιλέξουν μεταξύ της διαπραγμάτευσης συμβάσεων προμήθειας με ανεξάρτητους προμηθευτές ή της εξασφάλισης της προμήθειάς τους βάσει των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων που θέσπιζε το κράτος. Στη ρυθμιζόμενη αγορά, όσοι τελικοί χρήστες το επιθυμούσαν μπορούσαν να εξασφαλίσουν προμήθεια από τον τοπικό διανομέα τους βάσει του συνολικού διοικητικά ρυθμιζόμενου τιμολογίου (συνολική τιμή), το οποίο εφαρμοζόταν ανάλογα με τα χαρακτηριστικά και τον όγκο της κατανάλωσής τους. Στην ελεύθερη αγορά, οι πελάτες κατέβαλλαν ένα τέλος πρόσβασης στο δίκτυο, το οποίο ήταν επίσης διοικητικά ρυθμιζόμενο, και επιβαρύνονταν επίσης με τα έξοδα προμήθειας της ενέργειας. Μετά την ολοκλήρωση της μεταρρύθμισης του τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας το 2009, οι διανομείς δεν προμηθεύουν πλέον ηλεκτρική ενέργεια βάσει συνολικών διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων.
(15)
Τα συνολικά διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια και τα ρυθμιζόμενα τέλη πρόσβασης στο δίκτυο αποφασίζονταν εκ των προτέρων για ολόκληρο το έτος, συνήθως πριν από το τέλος του έτους N - 1, αλλά μπορούσαν να αναπροσαρμοστούν στη διάρκεια του έτους (3). Ωστόσο, η ετήσια αύξηση των τιμολογίων υπέκειτο σε ανώτατο όριο (4). Καταρχήν, τα τιμολόγια και τα τέλη πρόσβασης θεσπίζονταν, βάσει προβλέψεων, με σκοπό να διασφαλίζεται ότι τα ρυθμιζόμενα έσοδα από την εφαρμογή τους θα επαρκούν για την κάλυψη όλων των ρυθμιζόμενων εξόδων του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας. Τα εν λόγω ρυθμιζόμενα έξοδα του συστήματος περιελάμβαναν το 2005 τα έξοδα προμήθειας της ενέργειας βάσει συνολικών τιμολογίων, το κόστος αγοράς ενέργειας από ειδικά καθεστώτα (ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, συμπαραγωγή κ.λπ.), τα έξοδα μεταφοράς και διανομής, τα μέτρα διαχείρισης της ζήτησης, τα πρόσθετα έξοδα παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας στα νησιά της Ισπανίας, τις ενισχύσεις στον άνθρακα, τα ελλείμματα προηγούμενων ετών κ.λπ. Δεν υπήρχαν κανόνες οι οποίοι να αποδίδουν μια συγκεκριμένη κατηγορία εσόδων, ή μέρος αυτών, σε μια συγκεκριμένη κατηγορία εξόδων, ή μέρος αυτών. Ως εκ τούτου, τα έσοδα, για παράδειγμα, του τέλους πρόσβασης στο δίκτυο δεν προορίζονταν, εν όλω ή εν μέρει, για τη χρηματοδότηση, για παράδειγμα, των επιδοτήσεων της παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ή της παραγωγής στα νησιωτικά εδάφη της Ισπανίας.
(16)
Το 2005 υπήρχαν 25 διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια για τελικούς χρήστες ανάλογα με το επίπεδο, τα χαρακτηριστικά ή τον προορισμό της κατανάλωσης και την τάση της σύνδεσης στο δίκτυο. Ταυτόχρονα, εφαρμόζονταν άλλα εννέα ρυθμιζόμενα τέλη πρόσβασης στο δίκτυο στους τελικούς χρήστες της ελεύθερης αγοράς, βασισμένα επίσης στην τάση σύνδεσης και σε άλλα χαρακτηριστικά.
(17)
Στις 30 Δεκεμβρίου 2004, οι ισπανικές αρχές θέσπισαν τα τιμολόγια ηλεκτρικής ενέργειας για το 2005 (5), τα οποία αντιστοιχούσαν στις ακόλουθες κατηγορίες χρηστών:
ΣΥΝΟΛΙΚΑ ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ
Χαμηλή τάση
1.0.
Ισχύς έως 770 kW
2.0.
Γενικό, ισχύς έως 15 kW
3.0.
Γενικό
4.0.
Γενικό, χρήση μεγάλης διάρκειας
B.0
Δημόσιος φωτισμός
R.0
Γεωργική άρδευση
Υψηλή τάση
Γενικά τιμολόγια
Χρήση βραχείας διάρκειας
1.1.
Γενικό έως 36 kV
1.2.
Γενικό άνω των 36 kV και κάτω των 72,5 kV
1.3.
Γενικό άνω των 72,5 kV και κάτω των 145 kV
1.4.
Γενικό, άνω των 145 kV
Χρήση μεσαίας διάρκειας
2.1.
Έως 36 kV
2.2.
Άνω των 36 kV και κάτω των 72,5 kV
2.3.
Άνω των 72,5 kV και κάτω των 145 kV
2.4.
Άνω των 145 kV
Χρήση μεγάλης διάρκειας
3.1.
Έως 36 kV
3.2.
Άνω των 36 kV και κάτω των 72,5 kV
3.3.
Άνω των 72,5 kV και κάτω των 145 kV
3.4.
Άνω των 145 kV
Τιμολόγια έλξης
T.1
Έως 36 kV
T.2
Άνω των 36 kV και κάτω των 72,5 kV
T.3
Άνω των 72,5 kV και 145 Kv
Τιμολόγια γεωργικής άρδευσης
R.1
Έως 36 kV
R.2
Άνω των 36 kV και κάτω των 72,5 kV
R.3
Άνω των 72,5 kV και κάτω των 145 Kv
G. Τιμολόγια μεγάλων καταναλωτών (G4)
Τιμολόγια πώλησης σε διανομείς
D.1
Έως 36 kV
D.2
Άνω των 36 kV και κάτω των 72,5 kV
D.3
Άνω των 72,5 kV και κάτω των 145 Kv
D.4
Άνω των 145 kV
ΤΙΜΟΛΟΓΙΑ ΠΡΟΣΒΑΣΗΣ
Χαμηλή τάση
2,0 A
Απλό τιμολόγιο πρόσβασης χαμηλής τάσης
2,0 NA
Απλά τιμολόγια πρόσβασης χαμηλής τάσης με διάκριση μεταξύ ημέρας και νύχτας
3,0 A
Γενικό τιμολόγιο πρόσβασης χαμηλής τάσης
Υψηλή τάση
3.1.A
Τιμολόγιο πρόσβασης για τάσεις έως 36 kV (ισχύς έως 450 kW)
6.1
Τιμολόγιο πρόσβασης για τάσεις έως 36 kV (ισχύς άνω των 450 kW)
6.2
Τιμολόγιο πρόσβασης για τάσεις άνω των 36 kV και κάτω των 72,5 kV (ισχύς άνω των 450 kW)
6.3
Τιμολόγιο πρόσβασης για τάσεις άνω των 72,5 και κάτω των 145 kV (ισχύς άνω των 450 kW)
6.4
Τιμολόγιο πρόσβασης για τάσεις άνω των 145 kV (ισχύς άνω των 450 kW)
6.5
Τιμολόγιο πρόσβασης για διεθνείς ανταλλαγές
(18)
Τα συνολικά διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια περιελάμβαναν ένα σκέλος προοριζόμενο να καλύπτει τα έξοδα μεταφοράς, διανομής και γενικής φύσης του συστήματος (τέλος πρόσβασης στο δίκτυο) και ένα σκέλος το οποίο αντικατόπτριζε το κόστος της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά χονδρικής (σκέλος ενέργειας). Από την άλλη πλευρά, εφαρμοζόταν ένα σύστημα εκπτώσεων στα συνολικά τιμολόγια για τις υπηρεσίες διαχείρισης της ζήτησης (για παράδειγμα, αποδοχή διακοπών της προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας κατόπιν ειδοποίησης ή συγκέντρωση κατανάλωσης στις ώρες χαμηλών φορτίων). Από το 2005, η Ισπανία επέφερε αλλαγές στο σύστημα των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων. Η τελευταία αλλαγή είναι αυτή του 2013, όταν η Ισπανία θέσπισε ένα νέο νομοθετικό πλαίσιο για τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας (νόμος 24/13), το οποίο περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων μέτρων, τη μεταρρύθμιση της ρύθμισης των τιμών της αγοράς λιανικής. Η Ισπανία ανακοίνωσε ότι ο νέος αυτός νόμος και οι κανόνες εφαρμογής του θα τεθούν σε εφαρμογή εντός του 2014. Στη συνέχεια παρουσιάζονται μερικά βασικά συνολικά τιμολόγια του χαμηλότερου επιπέδου των προαναφερθεισών κατηγοριών (δηλαδή, κάτω των 145 kV), τα οποία ίσχυαν από την 1η Ιανουαρίου 2005:
Πίνακας 1
Βασικό ποσό των συνολικών διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων το 2005
Α/Σκέλος ισχύος
Β/Σκέλος ενέργειας
Συνολικό τιμολόγιο του σκέλους ισχύος-ενέργειας
EUR/kW μηνιαίως
EUR/kWh
EUR/MWh
Χαμηλή τάση
1.0
Ισχύς 770 W
0,277110
0,062287
62,67
3.0
Γενικό
1,430269
0,083728
85,71
4.0
Γενικό, χρήσης μεγάλης διάρκειας
2,284634
0,076513
79,69
Υψηλή τάση
1.4
Χρήση βραχείας διάρκειας, γενικό 145 kV
1,759358
0,058412
60,86
2.4
Χρήση μεσαίας διάρκειας, γενικό 145 kV
3,632629
0,053224
58,27
3.4
Χρήση μεγάλης διάρκειας, γενικό 145 kV
9,511921
0,042908
56,12
G.
Μεγάλοι καταναλωτές G4
10,208070
0,011265
25,44
Πηγή: παράρτημα I του Βασιλικού Διατάγματος 2392/2004, υπολογισμοί της Επιτροπής.
(19)
Η Εθνική Επιτροπή Ενέργειας (Comisión Nacional de Energía, CNE), ρυθμιστικός φορέας της Ισπανίας, επισήμανε ότι, κατά μέσο όρο, τα συνολικά τιμολόγια του 2005 δεν αντικατόπτριζαν το σύνολο των εξόδων προμήθειας και, ιδίως, το κόστος αγοράς της ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά χονδρικής. Ειδικότερα, όπως φαίνεται στο ακόλουθο γράφημα, οι τεκμαρτές τιμές των μέσων συνολικών διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων ήταν κατώτερες των μέσων τιμών της χονδρικής αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας μόνον στους πέντε μήνες από τον Ιανουάριο έως τον Φεβρουάριο του 2005 και από τον Απρίλιο έως τον Ιούνιο του 2005. Αντιθέτως, από τον Οκτώβριο του 2006 έως τον Δεκέμβριο του 2007 συνέβη το αντίθετο, καθώς επί δεκατέσσερις μήνες οι μέσες τιμές χονδρικής έπεσαν απότομα κάτω από τις τεκμαρτές τιμές της ενέργειας των μέσων συνολικών διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων, ξεπερνώντας κατά πολύ τη διαφορά που παρατηρήθηκε στους επτά μήνες του 2005 κατά τους οποίους οι τιμές χονδρικής ήταν υψηλότερες από τις τεκμαρτές τιμές των συνολικών τιμολογίων.
Γράφημα 1
Μέση σταθμισμένη τιμή χονδρικής και τεκμαρτή τιμή ενέργειας στο συνολικό τιμολόγιο
Πηγή: CNE - Έκθεση σχετικά με την εξέλιξη του ανταγωνισμού στις αγορές φυσικού αερίου και ηλεκτρικής ενέργειας. Περίοδος 2005-2007, σ. 84.
ΤΟ ΤΙΜΟΛΟΓΙΑΚΟ ΕΛΛΕΙΜΜΑ ΤΟΥ 2005
(20)
Η εκκαθάριση των λογαριασμών του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, στη βάση των πραγματικών ρυθμιζόμενων εσόδων και εξόδων, πραγματοποιούνταν άπαξ ετησίως. Το 2005, το επίπεδο στο οποίο θεσπίστηκαν τα ρυθμιζόμενα τιμολόγια και τα τέλη πρόσβασης στο δίκτυο δεν παρήγαγε επαρκή έσοδα ώστε το σύστημα να μπορέσει να ανακτήσει το σύνολο των ρυθμιζόμενων εξόδων, όπως τεκμηριώθηκαν εκ των υστέρων, για το σύνολο του έτους. Από την τελική διαδικασία εκκαθάρισης του 2005, η οποία πραγματοποιήθηκε από τη CNE στο τέλος του έτους, προέκυψε έλλειμμα 3,811 δισεκατ. ευρώ. Δεν ήταν η πρώτη φορά που από τη διαδικασία εκκαθάρισης προέκυπτε έλλειμμα, αλλά το ύψος του ελλείμματος του 2005 ήταν πρωτόγνωρο. Τα ελλείμματα το 2000, το 2001 και το 2002 ήταν μικρότερα.
(21)
Η κυβέρνηση υποτίμησε ιδίως το πραγματικό κόστος αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας. Πράγματι, ενώ η κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας από τους τελικούς χρήστες της ρυθμιζόμενης αγοράς και της ελεύθερης αγοράς εξελίχθηκε το 2005 περίπου όπως είχε προβλεφθεί τον Δεκέμβριο του 2004, μια σειρά από απρόβλεπτες αυξήσεις των τιμών κατά τη διάρκεια του έτους εκτόξευσε τις τιμές χονδρικής σε 62,4 EUR/MWh το 2005, από 35,61 EUR/MWh το 2004, με αποτέλεσμα η μέση τιμή χονδρικής το 2005 να ανέλθει σε 59,47 EUR/MWh. Στα αίτια της εν λόγω αύξησης συγκαταλέγονται η μεγάλη ξηρασία κατά το συγκεκριμένο έτος (η οποία προκάλεσε μείωση της παραγωγής υδροηλεκτρικής ενέργειας κατά 55 %), η αύξηση των τιμών του πετρελαίου, η επίπτωση της τιμής αγοράς των δικαιωμάτων εκπομπών CO2 τα οποία λήφθηκαν δωρεάν από το κοινοτικό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών και η αύξηση της ζήτησης ενέργειας σε επίπεδα υψηλότερα από εκείνα της αύξησης του ΑΕγχΠ.
(22)
Ένας άλλος σημαντικός παράγοντας, ο οποίος συνέβαλε στην αύξηση των γενικών εξόδων του συστήματος, ήταν το υψηλό επίπεδο των ενισχύσεων για την παραγωγή ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές. Ειδικότερα, οι παραγωγοί ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές μπορούσαν να επιλέξουν να συμμετάσχουν απευθείας στη χονδρική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας (ή «pool»). Το 2005, η επιλογή αυτή ήταν ιδιαίτερα ελκυστική, με αποτέλεσμα να συμμετάσχει στη χονδρική αγορά αριθμός παραγωγών ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές μεγαλύτερος από τον αναμενόμενο, πράγμα που προκάλεσε την αύξηση των εξόδων του συστήματος. Επιπλέον, οι άμεσες ενισχύσεις στα έξοδα παραγωγής της ηλεκτρικής ενέργειας του ειδικού καθεστώτος (ανανεώσιμες πηγές, συμπαραγωγή), τα οποία καταχωρίστηκαν ως ρυθμιζόμενα έξοδα στους λογαριασμούς, ανήλθαν σε 2,701 δισεκατ. ευρώ το 2005. Ενδεικτικά, τα έξοδα μεταφοράς και διανομής του συστήματος ανήλθαν σε 4,410 δισεκατ. ευρώ το 2005.
Θεσπισθείς μηχανισμός για την προχρηματοδότηση του ελλείμματος
(23)
Η δημιουργία του ελλείμματος δεν πέρασε απαρατήρητη. Ήδη τον Μάρτιο του 2005, όταν κατέστη εμφανής η δημιουργία του τιμολογιακού ελλείμματος, οι ισπανικές αρχές όρισαν, μέσω του άρθρου 24 του Βασιλικού Νομοθετικού Διατάγματος 5/2005 (6), ότι τα αναγκαία κεφάλαια για την κάλυψη της διαφοράς μεταξύ εξόδων και εσόδων του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας θα καταβάλλονταν από τις πέντε μεγαλύτερες «επιχειρήσεις ηλεκτρικής ενέργειας με δικαιώματα είσπραξης», δηλαδή εκείνες που είχαν δικαίωμα είσπραξης αντιστάθμισης για το λανθάνον κόστος (7), σύμφωνα με τα ακόλουθα ποσοστά:
-
Iberdrola, SA: 35,01 %·
-
Unión Eléctrica Fenosa, SA: 12,84 %·
-
Hidroeléctrica del Cantábrico: S.A: 6,08 %·
-
Endesa, SA: 44,16 %·
-
Elcogas, SA: 1,91 %.
(24)
Το Νομοθετικό Διάταγμα 5/2005 προέβλεπε ότι το μελλοντικό έλλειμμα θα καταλογιστεί στις πέντε προαναφερθείσες επιχειρήσεις ως αρνητικό υπόλοιπο σε ήδη υφιστάμενο λογαριασμό καταθέσεων, τον οποίο χρησιμοποιούσε η CNE για την καταβολή του λανθάνοντος κόστους στις εν λόγω επιχειρήσεις. Επομένως, αυτό σήμαινε ότι οι προμηθεύτριες επιχειρήσεις έπρεπε να συνεισφέρουν τα κεφάλαια εκ των προτέρων. Το αρνητικό υπόλοιπο του λογαριασμού λανθάνοντος κόστους συνεπαγόταν δικαιώματα είσπραξης, τα οποία συνίσταντο στο δικαίωμα των προμηθευτριών επιχειρήσεων να εισπράξουν έσοδα από τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας στο μέλλον. Οι προμηθεύτριες επιχειρήσεις μπορούσαν να τιτλοποιήσουν τα εν λόγω δικαιώματα και να τα πωλήσουν στην αγορά. Τα δικαιώματα είσπραξης που χορηγήθηκαν στις εν λόγω προμηθεύτριες επιχειρήσεις τοκίζονταν με ελάχιστο επιτόκιο (Euribor τριών μηνών, υπολογισμένο στη βάση των μέσων επιτοκίων Euribor του Νοεμβρίου του προηγούμενου έτους με μηδενικό περιθώριο).
Θεσπισθείς μηχανισμός για την ανάκτηση του ελλείμματος μέσω των τελικών χρηστών
(25)
Τον Ιούνιο του 2006, οι ισπανικές αρχές εξέδωσαν απόφαση σχετικά με τον τρόπο ανάκτησης του ελλείμματος του 2005 από τους καταναλωτές ηλεκτρικής ενέργειας μέσω των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων. Με το Βασιλικό Διάταγμα 809/2006 (8), οι ισπανικές αρχές όρισαν ότι οι καταναλωτές θα πληρώσουν το έλλειμμα του 2005 (ή, για την ακρίβεια, τα δικαιώματα είσπραξης που παραχωρήθηκαν στις προμηθεύτριες επιχειρήσεις) σε διάστημα 14,5 ετών μέσω ειδικής επιβάρυνσης, επιβαλλόμενης τόσο στα συνολικά τιμολόγια όσο και στα τιμολόγια πρόσβασης. Η επιβάρυνση, υπολογισμένη ως το αναγκαίο ετήσιο ποσό για τη γραμμική ανάκτηση της πραγματικής καθαρής αξίας του ελλείμματος του 2005 σε διάστημα 14,5 ετών, ορίστηκε σε 1,378 % του συνολικού τιμολογίου και σε 3,975 % του τιμολογίου πρόσβασης για το 2006. Ως εφαρμοστέο επιτόκιο ορίστηκε το Euribor τριών μηνών.
(26)
Η επιβάρυνση εξομοιώθηκε με «εισφορά ειδικού σκοπού». Οι ισπανικές αρχές όρισαν ότι τα έσοδα της εισφοράς για τη χρηματοδότηση του ελλείμματος του 2005 θα συγκεντρωθούν στον λογαριασμό καταθέσεων που διαχειρίζεται η CNE. Ακολούθως, η CNE θα μεταβιβάσει τα κεφάλαια στους δικαιούχους των δικαιωμάτων είσπραξης, δηλαδή στις επιχειρήσεις παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που χρηματοδότησαν το έλλειμμα ή στις οντότητες που αγόρασαν μεταγενέστερα από αυτές τα δικαιώματα είσπραξης, ανάλογα με το μερίδιο του ελλείμματος που χρηματοδότησε καθεμία εξ αυτών.
Συνέπειες του τιμολογιακού ελλείμματος στην ισπανική αγορά
(27)
Το 2005, η ελεύθερη αγορά κάλυπτε 37,49 % της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στην Ισπανία. Το ποσοστό αυτό αντιστοιχεί σε σχετικά περιορισμένο αριθμό καταναλωτών, καθώς μόλις 8,5 % των καταναλωτών αγόραζαν ενέργεια στην ελεύθερη αγορά, ενώ 91,5 % εξακολουθούσε να προμηθεύεται ενέργεια βάσει των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων (ποσοστό κατώτερο του 97 % το 2004). Οι πελάτες υψηλής τάσης (κυρίως οι βιομηχανικοί πελάτες) αποτελούσαν την κύρια ομάδα στην ελεύθερη αγορά, καθώς 38,9 % εξ αυτών είχαν ασκήσει το σχετικό δικαίωμα και οι αγορές τους αντιπροσώπευαν 29 % της συνολικής κατανάλωσης ηλεκτρικής ενέργειας στην ηπειρωτική Ισπανία το 2005. Η μεγάλη πλειονότητα των νοικοκυριών και των καταναλωτών χαμηλής τάσης, οι οποίοι μπορούσαν να επιλέξουν την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας από την ελεύθερη αγορά από το 2003 (9), προμηθεύονταν ηλεκτρική ενέργεια βάσει των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων· ωστόσο, σημαντική μερίδα αυτών επέλεξε επίσης την ελεύθερη αγορά το 2005. Την 31η Δεκεμβρίου 2005, η ελεύθερη αγορά αριθμούσε περισσότερα από δύο εκατ. καταναλωτές (1,3 εκατ. το 2004).
(28)
Ωστόσο, το μέσο πλεονέκτημα τιμής που παρείχαν τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια το 2005 πρέπει να εξεταστεί παράλληλα με την επιστροφή των καταναλωτών στη ρυθμιζόμενη αγορά, μολονότι με κάποια καθυστέρηση. Όπως καταδεικνύεται στον πίνακα 2 που ακολουθεί, ο αριθμός των καταναλωτών που προμηθεύονταν ηλεκτρική ενέργεια από την ελεύθερη αγορά αυξήθηκε κατά τη διάρκεια του 2005, αλλά μειώθηκε το 2006, πέφτοντας στο ποσοστό (8,15 %) που είχε επιτευχθεί κατά το πρώτο εξάμηνο του 2005. Ομοίως, η πτώση της ποσότητας ενέργειας που προμήθευε η ελεύθερη αγορά στους τελικούς χρήστες, η οποία παρατηρήθηκε τον Δεκέμβριο του 2004, συνεχίστηκε κατά το πρώτο τρίμηνο του 2005 και, παρότι ανακόπηκε σημαντικά μεταξύ Ιουνίου και Σεπτεμβρίου του 2005, συνεχίστηκε τον Δεκέμβριο του 2005 και καθ' όλη τη διάρκεια του 2006.
Πίνακας 2
Μερίδιο κέντρων προμήθειας και ενέργειας στην ελεύθερη αγορά (εκπεφρασμένο σε ποσοστό της συνολικής αγοράς) κατά την περίοδο 2004-2006
Ηλεκτρική ενέργεια
2004
2005
2006
Μαρ
Ιουν
Σεπ
Δεκ
Μαρ
Ιουν
Σεπ
Δεκ
Μαρ
Ιουν
Σεπ
Δεκ
ως ποσοστό των κέντρων προμήθειας
1,53
2,82
4,21
5,73
7,42
9,42
10,37
10,66
10,20
9,28
8,86
8,15
ως ποσοστό της ενέργειας
29,30
33,60
36,19
33,57
33,15
35,34
41,39
37,41
29,38
27,10
25,74
24,87
Πηγή: Έκθεση της CNE, «Ενημερωτικό σημείωμα σχετικά με την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας και φυσικού αερίου στις ελευθερωμένες αγορές, επικαιροποίηση 31 Δεκεμβρίου 2006».
(29)
Παρότι οι επιπτώσεις των ζημιών που υφίσταντο οι προμηθευτές άρχισαν να γίνονται αισθητές από τα μέσα του 2005, όταν άρχισε η σημαντική αύξηση των τιμών χονδρικής, οι συμβάσεις προμήθειας δεν μπορούσαν να καταγγελθούν αμέσως. Για τον λόγο αυτό, οι προμηθευτές της ελεύθερης αγοράς, και ιδίως εκείνοι που δεν διέθεταν ικανότητα παραγωγής, αλλά έπρεπε να αγοράζουν ηλεκτρική ενέργεια στην αγορά χονδρικής, υποχρεώθηκαν είτε να κάνουν προσφορές σε συνθήκες ελεύθερης αγοράς ισοδύναμες με το διοικητικά ρυθμιζόμενο τιμολόγιο, παρά το ενδεχόμενο να υποστούν ζημίες, είτε να εισπράξουν τιμές υψηλότερες, οι οποίες αντικατόπτριζαν το πραγματικό κόστος αγοράς, χάνοντας έτσι μερίδιο της αγοράς.
3. ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΠΡΟΒΛΕΠΟΜΕΝΗΣ ΣΤΟ ΑΡΘΡΟ 108 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 2 ΣΛΕΕ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(30)
Στην απόφαση της Επιτροπής να κινήσει την επίσημη διαδικασία έρευνας συγκρίνονται τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια που πλήρωναν οι διάφορες κατηγορίες τελικών χρηστών με τις τιμές που εκτιμάται ότι θα κατέβαλλαν στην ελεύθερη αγορά, απουσία των εν λόγω τιμολογίων. Οι εκτιμήσεις της τιμής της αγοράς υπολογίστηκαν στη βάση της τιμής της ηλεκτρικής ενέργειας στην αγορά χονδρικής, των αντίστοιχων εξόδων πρόσβασης στο δίκτυο και ενός μέσου περιθωρίου εμπορίας, το οποίο εκτιμήθηκε σε 10 EUR/MWh και υποβλήθηκε από τη Céntrica.
Πίνακας 3
Σύγκριση τιμών ανά κατηγορία καταναλωτών
Κατηγορία καταναλωτών
Διοικητικά ρυθμιζόμενο τιμολόγιο
(EUR/MWh)
Εκτιμώμενη τιμή αγοράς (μόνον τιμή χονδρικής συν τέλος πρόσβασης)
(ευρώ/MWh)
Εκτιμώμενη τιμή αγοράς (συν 10 EUR περιθώριο εμπορίας)
1.
Μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές συνδεδεμένοι στο δίκτυο υψηλής τάσης (τιμολόγιο G4)
23,9
61,17
71,17
2.
Μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές στους οποίους η προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας μπορεί να διακόπτεται
27,0
73,87-76,47
83,87-86,47
3.
Καταναλωτές συνδεδεμένοι στο δίκτυο υψηλής τάσης
76,2
81,57
91,57
4.
Νοικοκυριά
101,2
107,75
117,75
5.
Μικροί βιομηχανικοί καταναλωτές ή επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών συνδεδεμένοι στο δίκτυο χαμηλής τάσης
103,9
101,07
111,07
Πηγή: Céntrica.
(31)
Από τον ως άνω πίνακα προκύπτει σημαντικό πλεονέκτημα για τις δύο πρώτες κατηγορίες, στις οποίες περιλαμβάνονται οι μεγάλοι βιομηχανικοί χρήστες. Για τις λοιπές κατηγορίες τελικών χρηστών, οι διαφορές που προκύπτουν από τη σύγκριση είναι λιγότερο έντονες, αλλά παρατηρείται μικρό πλεονέκτημα.
(32)
Στην απόφαση διατυπώνεται η θέση ότι το εν λόγω πλεονέκτημα χορηγήθηκε επιλεκτικά, καθώς οι τεχνητά χαμηλές τιμές του διοικητικά ρυθμιζόμενου τιμολογίου ευνοούσαν τις επιχειρήσεις που χρησιμοποιούσαν ως πηγή ενέργειας την ηλεκτρική ενέργεια και όχι, για παράδειγμα, το φυσικό αέριο. Παρατηρήθηκε επίσης de facto και de jure επιλεκτικότητα, επειδή το μειονέκτημα είναι δυσανάλογα μεγαλύτερο για τους μεγάλους βιομηχανικούς τελικούς χρήστες, οι οποίοι σε συγκεκριμένες περιπτώσεις απολάμβαναν συνολικών τιμών κατώτερων του ημίσεος του σκέλους της ενέργειας των εκτιμώμενων τιμών της ελεύθερης αγοράς.
(33)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας αναφέρεται ότι, παροτρύνοντας τους τελικούς χρήστες να επιστρέψουν στη ρυθμιζόμενη αγορά, το σύστημα μπορεί να ωφέλησε επίσης τους διανομείς, οι οποίοι φαίνεται ότι απολάμβαναν εγγυημένου περιθωρίου κέρδους στις ρυθμιζόμενες δραστηριότητές τους.
(34)
Επίσης, κατά την απόφαση, το σύστημα συνεπαγόταν μεταβίβαση κρατικών πόρων, καθώς η επιβάρυνση επί της τιμής που χρησιμοποιήθηκε για την κάλυψη του ελλείμματος συνιστά φόρο υπέρ τρίτων, τα έσοδα του οποίου διέρχονται από τον ρυθμιστικό φορέα της Ισπανίας, τη CNE (έναν δημόσιο οργανισμό), προτού διοχετευθούν στους τελικούς δικαιούχους. Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα στην απόφασή της ότι, λαμβάνοντας υπόψη τη σχετική νομολογία του Δικαστηρίου, τα εν λόγω κεφάλαια πρέπει να θεωρηθούν κρατικοί πόροι.
(35)
Λαμβάνοντας υπόψη ότι οι τελικοί χρήστες δραστηριοποιούνται σε αγορές οι οποίες είναι γενικά ανοικτές στον ανταγωνισμό και στο εμπόριο εντός της Ένωσης, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι πληρούνταν όλα τα κριτήρια που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ και ότι το μέτρο συνιστούσε κρατική ενίσχυση υπέρ των τελικών χρηστών.
(36)
Αφού επισήμανε ότι δεν φαίνεται να συντρέχει καμία από τις εξαιρέσεις που προβλέπονται στο άρθρο 107 ΣΛΕΕ, η Επιτροπή εξέτασε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας κατά πόσον η προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας βάσει διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων μπορούσε να θεωρηθεί υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος και, ως τέτοια, να εμπίπτει στην εξαίρεση που προβλέπεται στο άρθρο 106 παράγραφος 2 ΣΛΕΕ. Κατά την απόφαση, η διακριτική ευχέρεια των κρατών μελών για τη θέσπιση υποχρεώσεων δημόσιας υπηρεσίας στον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας περιορίζεται από την οδηγία 2003/54/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 26ης Ιουνίου 2003, σχετικά με τους κοινούς κανόνες για την εσωτερική αγορά ηλεκτρικής ενέργειας και την κατάργηση της οδηγίας 96/92/ΕΚ (10) (στο εξής, η «οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια»). Η οδηγία ορίζει ότι τα κράτη μέλη πρέπει να θεσπίσουν υποχρέωση καθολικής υπηρεσίας (η οποία περιλαμβάνει, ειδικότερα, το δικαίωμα προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας σε λογικές τιμές) μόνον για τα νοικοκυριά και τις μικρές επιχειρήσεις (11). Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα στην απόφασή της ότι, λαμβάνοντας υπόψη την οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια, η προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας βάσει διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων σε μεσαίες και μεγάλες επιχειρήσεις δεν μπορεί να θεωρηθεί υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος.
(37)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή διατύπωσε σοβαρές αμφιβολίες για το κατά πόσον τα στοιχεία ενίσχυσης που περιέχονται στα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια που εφαρμόζονται σε επιχειρήσεις εκτός των μικρών μπορούν να θεωρηθούν συμβατά με την εσωτερική αγορά.
(38)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας επισημαίνεται επίσης ότι κρατικές ενισχύσεις ενδέχεται να έλαβαν και οι διανομείς ηλεκτρικής ενέργειας. Το συγκεκριμένο μέρος της υπόθεσης αποτελεί αντικείμενο άλλης απόφασης (υπόθεση C 3a/07).
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ
(39)
Στην πρόσκληση της Επιτροπής να υποβάλουν παρατηρήσεις επί της απόφασης κίνησης διεξοδικής έρευνας απάντησαν πολλοί μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές, διανομείς, ανεξάρτητοι προμηθευτές και κυβερνήσεις των αυτόνομων κοινοτήτων της Ισπανίας. Στη συνέχεια συνοψίζονται μόνον οι παρατηρήσεις οι οποίες αφορούν την εικαζόμενη κρατική ενίσχυση υπέρ των τελικών χρηστών ηλεκτρικής ενέργειας.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΑΝΕΞΑΡΤΗΤΩΝ ΠΡΟΜΗΘΕΥΤΩΝ
(40)
Λήφθηκαν παρατηρήσεις από τη Céntrica και την ACIE, Ένωση ανεξάρτητων προμηθευτών ενέργειας. Οι ισχυρισμοί και τα συμπεράσματά τους συμπίπτουν σε μεγάλο βαθμό.
Παρατηρήσεις της Céntrica και της ACIE
(41)
Κύριο στοιχείο των παρατηρήσεων της Céntrica είναι το εικαζόμενο πλεονέκτημα που χορηγήθηκε στους διανομείς ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, τα αριθμητικά στοιχεία και οι ισχυρισμοί που υπέβαλε η εταιρεία υποδεικνύουν επίσης την ύπαρξη κρατικών ενισχύσεων για τους τελικούς χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας.
(42)
Κατά τη Céntrica, η συνύπαρξη της ελεύθερης αγοράς και της ρυθμιζόμενης αγοράς και, ειδικότερα, η δυνατότητα των τελικών χρηστών να μεταπηδούν ελεύθερα από τη μία στην άλλη, σήμαινε ότι τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια λειτουργούσαν ως τιμή αναφοράς, ή de facto περιορισμό των τιμών της ελεύθερης αγοράς. Οι προμηθευτές δεν μπορούσαν να εισπράττουν τιμές υψηλότερες από εκείνες του διοικητικά ρυθμιζόμενου τιμολογίου, καθώς, εάν έπρατταν κάτι τέτοιο, δεν θα αποκτούσαν νέους πελάτες και θα έχαναν εκείνους που ήδη είχαν.
(43)
Κανονικά, σε μια ελεύθερη αγορά, η τιμή που πληρώνουν οι τελικοί χρήστες για την ηλεκτρική ενέργεια περιλαμβάνει δύο σκέλη: το τέλος πρόσβασης στο δίκτυο και ένα «σκέλος προμήθειας», το οποίο προκύπτει από τους μηχανισμούς της αγοράς και μετακυλίεται στον προμηθευτή λιανικής. Στη λιανική προμήθεια, η αποδοτικότητα εξαρτάται από το κατά πόσον το «σκέλος προμήθειας» που πληρώνουν οι πελάτες καλύπτει τα έξοδα του προμηθευτή (δηλαδή, το κόστος αγοράς της ενέργειας στην αγορά χονδρικής ή τα δικά του έξοδα παραγωγής, εάν πρόκειται για κάθετα ολοκληρωμένη επιχείρηση) και ένα «περιθώριο εμπορίας» το οποίο περιλαμβάνει άλλα έξοδα προμήθειας (έξοδα εμπορίας, συστήματα πληροφορικής, τιμολόγηση κ.λπ.) καθώς και μια αμοιβή για το επενδυμένο κεφάλαιο. Για τον λόγο αυτό, ένας προμηθευτής της ελεύθερης αγοράς μπορεί να λειτουργεί αποδοτικά σε συγκεκριμένο τμήμα της αγοράς μόνον εάν υφίσταται «θετικό περιθώριο εμπορίας», δηλαδή, διαφορά μεταξύ των γενικών εξόδων που πραγματοποιηθεί ο προμηθευτής για την παροχή της υπηρεσίας στους πελάτες του και του διοικητικά ρυθμιζόμενου τιμολογίου.
(44)
Η Céntrica κατέδειξε την ύπαρξη ανταγωνιστικού μειονεκτήματος για τους προμηθευτές της ελεύθερης αγοράς μέσω υπολογισμών που δείχνουν ότι δεν υπήρχαν περιθώρια εμπορίας το 2005 για καμία κατηγορία καταναλωτών (12) (ή ότι τα περιθώρια τα οποία υπήρχαν στην αρχή του έτους εξαφανίστηκαν κατά τη διάρκεια του ίδιου έτους). Αυτό σήμαινε ότι τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια ήταν υπερβολικά χαμηλά για να μπορέσουν οι ανεξάρτητοι προμηθευτές να ανταγωνιστούν με αποδοτικό τρόπο. Κατά τη Céntrica, δεν ήταν εφικτός ο ανταγωνισμός σε συγκεκριμένες κατηγορίες τελικών χρηστών (ιδίως, τους χρήστες μεγάλων ποσοτήτων ενέργειας του τιμολογίου G4 και άλλους μεγάλους βιομηχανικούς χρήστες), ακόμη και πριν από την εμφάνιση του τιμολογιακού ελλείμματος, καθώς τα συνολικά τιμολόγια δεν άφηναν ποτέ περιθώριο για κάτι τέτοιο. Το ανταγωνιστικό μειονέκτημα που επικαλείται η Céntrica αφορούσε κυρίως την κατηγορία των χρηστών που περιλαμβάνει τις επιχειρήσεις παροχής υπηρεσιών και τις μικρές βιομηχανίες που είναι συνδεδεμένες στο δίκτυο χαμηλής τάσης στο τμήμα των οικιακών καταναλωτών.
(45)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή χρησιμοποιεί τα αριθμητικά στοιχεία που υπέβαλε η Céntrica, και ειδικότερα τη σύγκριση μεταξύ των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων και των εκτιμήσεων των τιμών της αγοράς (βλέπε αιτιολογική σκέψη 30 και πίνακα 3).
(46)
Κατά τη Céntrica, το σύστημα παραβίασε την οδηγία για την ηλεκτρική ενέργεια, όχι μόνον λόγω του διακριτικού χαρακτήρα του καθεστώτος του ελλείμματος (το οποίο αντιστάθμιζε τις ζημίες των διανομέων, αλλά όχι εκείνες των προμηθευτών), αλλά και επειδή στέρησε από τους καταναλωτές το δικαίωμά τους σε διαφανείς τιμές και τιμολόγια (13). Δεδομένου ότι μέρος της τιμής που έπρεπε να καταβάλουν για την ηλεκτρική ενέργεια το 2005 αναβλήθηκε για επόμενα έτη, οι τελικές τιμές που εισπράττονταν ήταν αδιαφανείς για τους καταναλωτές.
(47)
Επιπλέον, η Céntrica ισχυρίστηκε ότι ο μηχανισμός κάλυψης του ελλείμματος δεν ήταν ισορροπημένος, και τούτο για δύο κυρίως λόγους: πρώτον, το έλλειμμα θα καλυφθεί κυρίως από τους τελικούς χρήστες χαμηλής τάσης, ενώ οι χρήστες οι οποίοι συνέβαλαν περισσότερο στη δημιουργία του είναι οι μεγάλοι τελικοί χρήστες υψηλής τάσης. Δεύτερον, οι τελικοί χρήστες της ελεύθερης αγοράς υποχρεώθηκαν να καλύψουν ένα έλλειμμα στη δημιουργία του οποίου δεν συνέβαλαν.
(48)
Η Céntrica συμφώνησε με την προκαταρκτική άποψη της Επιτροπής ότι το καθεστώς κάλυψης του ισπανικού ελλείμματος συνεπάγεται τη μεταβίβαση κρατικών πόρων. Η Céntrica υποστήριξε επίσης ότι η απόφαση της ισπανικής κυβέρνησης να επιτρέψει στους παραγωγούς να τιτλοποιήσουν τα δικαιώματα είσπραξής τους συνεπαγόταν τέτοιους πόρους.
(49)
Η Ένωση ανεξάρτητων προμηθευτών ενέργειας (ACIE) υπολογίζει ότι το εκτιμώμενο κόστος αγοράς ενέργειας που λήφθηκε ως βάση για τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια το 2005 ήταν κατά 68 % κατώτερο του πραγματικού κόστους που κατέβαλλαν οι προμηθευτές για την αγορά ενέργειας στην αγορά χονδρικής. Η ACIE υπογράμμισε τις σοβαρές επιπτώσεις του τιμολογιακού ελλείμματος του 2005 για τους ανεξάρτητους προμηθευτές. Κατά την ACIE, το κόστος αγοράς των προμηθευτών της ελεύθερης αγοράς ήταν παρόμοιο με εκείνο των διανομέων. Επιπλέον, ήταν υποχρεωμένοι εκ των πραγμάτων να προσαρμοστούν στο επίπεδο του συνολικού τιμολογίου που θέσπισε η κυβέρνηση για κάθε κατηγορία πελατών, διαφορετικά δεν μπορούσαν να προσελκύσουν νέους πελάτες ή να διατηρήσουν τους ήδη υφιστάμενους. Ειδικότερα, η ACIE επισημαίνει ότι, στις αρχές του 2005, τα μέλη της συνήψαν συμβάσεις βασισμένες στις κρατικές προβλέψεις για τις τιμές χονδρικής, τις οποίες υποχρεώθηκαν αργότερα να τηρήσουν, παρά το γεγονός ότι δεν ήταν αποδοτικές. Συνεπεία τούτου, οι ανεξάρτητοι προμηθευτές υπέστησαν ζημίες. Η Céntrica εκτιμά ότι το 2005 υπέστη ζημίες ύψους 10 εκατ. ευρώ. Κατά την ACIE, διάφοροι προμηθευτές, μεταξύ των οποίων οι Saltea Comercial, Electranorte, CYD Energía και RWE, αναγκάστηκαν να εγκαταλείψουν την αγορά.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΧΡΗΣΤΩΝ ΜΕ ΜΕΓΑΛΗ ΚΑΤΑΝΑΛΩΣΗ ΕΝΕΡΓΕΙΑΣ
(50)
Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας παρενέβησαν στη διαδικασία μέσω της ένωσής τους, της AEGE (Ένωση επιχειρήσεων μεγάλης κατανάλωσης ενέργειας). Ορισμένοι εξ αυτών (Asturiana de Zinc, Ferroatlántica και Alcoa) παρενέβησαν επίσης ατομικά. Η Alcoa είναι παραγωγός αλουμινίου και εκμεταλλεύεται τρεις μονάδες παραγωγής στην Ισπανία, οι οποίες βρίσκονται στο San Ciprián, στην La Coruña και στο Avilés και επωφελήθηκαν το 2005 του συνολικού τιμολογίου G4 (το τιμολόγιο για τους χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας με δυνατότητα διακοπής της προμήθειας). Η Ferroatlántica είναι παραγωγός κραμάτων αλουμινίου και σιδήρου, η οποία επωφελήθηκε του διακοπτόμενου τιμολογίου 3.4. Η Asturiana de Zinc είναι παραγωγός ψευδαργύρου, η οποία επωφελήθηκε του τιμολογίου G4 στη μονάδα της στο San Juan de Nieva.
(51)
Στις παρατηρήσεις τους, οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας αμφισβητούν το συμπέρασμα της Επιτροπής σύμφωνα με το οποίο τα βιομηχανικά τιμολόγια (G4 και άλλα διακοπτόμενα τιμολόγια) συνιστούν κρατική ενίσχυση, και ισχυρίζονται ότι τα εν λόγω τιμολόγια δεν παρείχαν οικονομικό πλεονέκτημα, δεν περιείχαν κρατικούς πόρους και δεν έθιγαν ούτε τον ανταγωνισμό ούτε το εμπόριο μεταξύ των κρατών μελών.
Ανυπαρξία οικονομικών πλεονεκτημάτων
(52)
Κατά τους χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας, η τιμή αναφοράς που έλαβε υπόψη η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας για τον καθορισμό της ύπαρξης πλεονεκτήματος δεν είναι ορθή. Η Επιτροπή συνέκρινε τα βιομηχανικά τιμολόγια με τη μέση τιμή της αγοράς χονδρικής (τιμή του «pool»), την οποία θεώρησε αντιπροσωπευτική του κόστους που θα είχαν καταβάλει οι εν λόγω επιχειρήσεις στην αγορά υπό κανονικές συνθήκες. Καθώς τα βιομηχανικά τιμολόγια θεωρήθηκαν χαμηλότερα της τιμής του «pool», η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας ότι τα τιμολόγια παρείχαν οικονομικό πλεονέκτημα στους δικαιούχους τους.
(53)
Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας ισχυρίζονται ότι το «pool» είναι μια αγορά τοις μετρητοίς στην οποία η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας καθορίζεται κάθε ώρα για την επόμενη ημέρα. Κατά τους χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας, το «pool» εμφανίζει ορισμένες αδυναμίες, οι οποίες επηρεάζουν αρνητικά την αποδοτικότητα και την ανταγωνιστικότητά του, με αποτέλεσμα οι τιμές του να μην αντικατοπτρίζουν ορθά το οριακό κόστος παραγωγής και, επομένως, να μην αντικατοπτρίζουν μια κατάσταση τέλειου ανταγωνισμού. Οι μεγάλοι τελικοί χρήστες, οι οποίοι καταναλώνουν μεγάλες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας και εμφανίζουν χαρακτηριστικά συνεχούς φορτίου, δεν αγοράζουν ηλεκτρική ενέργεια από το «pool», αλλά συνηθίζουν να συνάπτουν διμερείς συμβάσεις με προμηθευτές ηλεκτρικής ενέργειας. Αυτό επιβεβαιώνεται στην έκθεση του OMEL του 2005, σύμφωνα με την οποία μόνον επτά από τους χρήστες που πληρούσαν τις προϋποθέσεις και αντιπροσώπευαν 5 % της ηλεκτρικής ενέργειας που αποτέλεσε αντικείμενο διαπραγμάτευσης αγόρασαν ηλεκτρική ενέργεια απευθείας από το «pool».
(54)
Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και εάν θεωρηθεί ότι οι τιμές του «pool» μπορούν να θεωρηθούν έγκυρη τιμή αναφοράς, δεν είναι ορθό να χρησιμοποιηθεί (όπως έπραξε η Επιτροπή) η μέση τιμή χονδρικής του 2005, καθώς η συγκεκριμένη μέση τιμή αντικατοπτρίζει τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας προμηθευτών που παρείχαν υπηρεσίες σε ποικίλο χαρτοφυλάκιο τελικών χρηστών, το οποίο περιελάμβανε νοικοκυριά και μικρές επιχειρήσεις. Σύμφωνα με τις AEGE, Ferroatlántica και Asturiana de Zinc, κατάλληλη τιμή αναφοράς θα ήταν η ελάχιστη τιμή του «pool» το 2005, ήτοι 18,36 EUR/MWh, καθώς η τιμή αυτή αντικατοπτρίζει τις πιο ανταγωνιστικές συνθήκες αγοράς του «pool» (στο οποίο οι παραγωγοί προσφέρουν ηλεκτρική ενέργεια σε τιμή αντίστοιχη με το οριακό κόστος τους). Οι μεγάλοι βιομηχανικοί καταναλωτές δεν βρίσκονται σε θέση συγκρίσιμη με εκείνη των λοιπών τελικών χρηστών και, ιδίως, των νοικοκυριών. Για τον λόγο αυτό, η μέση τιμή του «pool» δεν αποτελεί κατάλληλη τιμή αναφοράς. Κατά την Alcoa, η Επιτροπή οφείλει να συγκρίνει μάλλον τα επίδικα τιμολόγια με τις τιμές των διμερών συμβάσεων που συνήψαν οι μεγάλοι τελικοί χρήστες.
(55)
Η Alcoa παρουσίασε ένα παράδειγμα διμερούς τιμής αγοράς και ανέφερε ότι οι τρεις μονάδες της παραγωγής αλουμινίου επωφελήθηκαν πάντοτε του τιμολογίου G4. Ωστόσο, η Alcoa διαθέτει και άλλη μονάδα αλουμίνας (Alúmina Española) για την οποία συνήψε διμερή σύμβαση με προμηθευτή στα τέλη του 2004. Η εν λόγω σύμβαση είχε διάρκεια δύο ετών, με δυνατότητα παράτασης για ένα ακόμη έτος. Οι τρεις μονάδες αλουμινίου εμφανίζουν τα ίδια χαρακτηριστικά συνεχούς φορτίου με τη μονάδα αλουμίνας. Ωστόσο, η μονάδα αλουμίνας καταναλώνει πολύ μικρότερες ποσότητες ηλεκτρικής ενέργειας (0,35 TWh σε σύγκριση με 1,3 TWh στις μονάδες του Avilés και της La Coruña, και 3,4 TWh στη μονάδα του San Ciprián). Η μέση συμφωνηθείσα τιμή στην εν λόγω σύμβαση ήταν 34,45 EUR/MWh (και περιελάμβανε το κόστος αναστολής της χρήσης πυρηνικών μονάδων, τα έξοδα πρόσβασης στο δίκτυο και άλλα παρεπόμενα έξοδα). Η τιμή αυτή εξασφαλίστηκε μέσω πρόσκλησης υποβολής προσφορών και οι διαφορές μεταξύ των προσφορών των προμηθευτών ήταν κατώτερες των πέντε ευρώ.
(56)
Κατά την Alcoa, η διαφορά μεταξύ της διμερούς αυτής τιμής (34,45 EUR/MWh) και του τιμολογίου G4 (23,90 EUR/MWh) μπορεί να αποδοθεί σε αντικειμενικούς παράγοντες. Ειδικότερα, οι χρήστες του τιμολογίου G4 υπόκεινται σε κανονιστικούς περιορισμούς οι οποίοι δεν ισχύουν στις διμερείς συμβάσεις, όπως την υποχρέωση χρήσης του συνόλου της ηλεκτρικής ενέργειας που αγοράζουν βάσει του τιμολογίου G4 (με επιβολή ποινών σε αντίθετη περίπτωση), την υποχρέωση να διαθέτουν εξοπλισμό ελέγχου της τάσης και την υποχρέωση πληρωμής εντός προθεσμίας είκοσι ημερών (ενώ οι διμερείς συμβάσεις περιέχουν ευνοϊκότερους όρους πληρωμής).
(57)
Έτσι, η Alcoa καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η υποθετική τιμή αγοράς που ισχύει για τις τρεις μονάδες αλουμινίου που διαθέτει είναι πολύ κατώτερη των 34,45 EUR/MWh, λόγω της μεγαλύτερης κατανάλωσης των εν λόγω μονάδων. Από την άλλη πλευρά, εάν ληφθεί υπόψη ένα μέσο περιθώριο εμπορίας ύψους 10 EUR/MWh, το καθαρό κόστος προμήθειας της μονάδας αλουμίνας είναι 24,25 EUR/MWh, τιμή η οποία προσεγγίζει σημαντικά εκείνη του συνολικού τιμολογίου G4.
(58)
Η Ferroatlántica επισήμανε ότι στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας η Επιτροπή ερμήνευσε εσφαλμένα το διοικητικά ρυθμιζόμενο τιμολόγιο 3.4 που χρησιμοποίησε το 2005, συμπεριλαμβάνοντας εσφαλμένα τις εκπτώσεις στο βασικό τιμολόγιο και συγκρίνοντάς το με ένα τέλος πρόσβασης δεκαπλάσιο από το εφαρμοζόμενο στην περίπτωσή της (και στους πολύ μεγάλους καταναλωτές). Η Ferroatlántica υπέβαλε επίσης στοιχεία σύμφωνα με τα οποία, μολονότι η μέση μηνιαία τιμή της αγοράς το 2004 για μελλοντικά συμβόλαια προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας το 2005 ήταν 31,68 EUR/MWh, η συγκεκριμένη τιμή ήταν 31,05 EUR/MWh τον Δεκέμβριο του 2004. Από αυτό συνάγεται ότι μια επιχείρηση θα είχε εξασφαλίσει τη βασική προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας το 2005 στη συγκεκριμένη τιμή κατά τη θέσπιση των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων. Μετά την προσθήκη των «πρόσθετων υπηρεσιών» (3,92 EUR/MWh) και του αντίστοιχου τέλους πρόσβασης (1,70 EUR/MWh), ένας βιομηχανικός χρήστης θα είχε εξασφαλίσει τιμή αγοράς 36,67 EUR/MWh, η οποία είναι κατώτερη των 56,11 EUR/MWh του τιμολογίου 3.4 που εφαρμοζόταν στους χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας.
(59)
Στην πραγματικότητα, άλλες εκπτώσεις επί του συγκεκριμένου τιμολογίου αντάμειβαν την ικανότητα παροχής υπηρεσιών διαχείρισης της ζήτησης και την αποδοχή της εν λόγω διαχείρισης προς όφελος του συστήματος. Συναφώς, η Ferroatlántica προσθέτει ότι η έκπτωση επί του τιμολογίου αντικατόπτριζε διάφορες παρεχόμενες υπηρεσίες, ήτοι τη διάκριση μεταξύ ωρών κατανάλωσης (κατανάλωση τη νύχτα και τα σαββατοκύριακα), τη διακοπή (αποδοχή της διακοπής της προμήθειας κατόπιν αιτήματος του φορέα εκμετάλλευσης του δικτύου), την εποχικότητα (συγκέντρωση της προμήθειας στους μήνες χαμηλής ζήτησης) και την παθητική διαχείριση της ενέργειας. Κατά την Ferroatlántica, μόνον οι συγκεκριμένες εκπτώσεις, οι οποίες ήταν μεταβλητές και θεσπίζονταν μέσω κανονισμού από το 1995, και όχι στο επίπεδο του διοικητικά ρυθμιζόμενου τιμολογίου, εξηγούν και δικαιολογούν την καταβολή το 2005 χαμηλότερης μέσης τιμής για την ηλεκτρική ενέργεια.
(60)
Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας αμφισβητούν τον ισχυρισμό που διατυπώνεται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, σύμφωνα με τον οποίο το πλεονέκτημα δεν ήταν αναλογικό προς την καταναλωθείσα ποσότητα και ήταν αυξημένο για τους μεγάλους καταναλωτές. Συναφώς, οι εν λόγω χρήστες ισχυρίζονται, για παράδειγμα, ότι η ίδια η CNE επιβεβαίωσε ότι το επίπεδο του τιμολογίου G4 έπρεπε να είναι ακόμη χαμηλότερο. Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας επισημαίνουν ότι οι μεγάλοι καταναλωτές των τιμολογίων G4 ή 3.4 κατανάλωσαν χιλιάδες φορές περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια από ό,τι οι μέσοι καταναλωτές υψηλής τάσης και πλήρωσαν μόνον τρεις φορές λιγότερο από εκείνους.
(61)
Επιπλέον, θα ήταν φυσιολογικό οι μεγάλοι καταναλωτές να τυγχάνουν μεγαλύτερης μοναδιαίας έκπτωσης στην τιμή. Εν όψει τούτου, κατά τους χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας, το συμπέρασμα ότι τα βιομηχανικά τιμολόγια ενείχαν πλεονέκτημα είναι εξαιρετικά αμφισβητήσιμο. Υπενθυμίζουν ότι, σε κάθε περίπτωση, εναπόκειται στην Επιτροπή να παρουσιάσει πειστικές αποδείξεις για την ύπαρξη του εν λόγω πλεονεκτήματος.
(62)
Η Alcoa ανέφερε επίσης ότι η τιμή που πλήρωνε στην Ισπανία ήταν σχεδόν ίδια με τη μέση σταθμισμένη τιμή που πληρώνουν οι μονάδες αλουμινίου στην Ένωση και ότι ήταν υψηλότερη από τη μέση σταθμισμένη τιμή που πληρώνουν οι μονάδες αλουμινίου στον ΕΟΧ.
Απουσία χρήσης κρατικών πόρων
(63)
Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας ισχυρίζονται ότι πλήρωσαν οι ίδιοι άμεσα τα βιομηχανικά τιμολόγια στους διανομείς, χωρίς να τεθούν τα κεφάλαια υπό τον έλεγχο του κράτους και, επομένως, σύμφωνα με τη νομολογία στην υπόθεση PreussenElektra, το εν λόγω καθεστώς δεν έκανε χρήση κρατικών πόρων.
(64)
Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας εξηγούν ότι μεσολάβησε ένα χρονικό διάστημα μεταξύ της θέσπισης των τιμολογίων, στα τέλη του 2004, και της θέσπισης του μηχανισμού για την κάλυψη του ελλείμματος μέσω των καταναλωτών, τον Ιούνιο του 2006. Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή ισχυρίστηκε ότι χρησιμοποιήθηκαν κρατικοί πόροι λόγω της ένταξης της επιβάρυνσης στους λογαριασμούς των χρηστών, η οποία χαρακτηρίστηκε φόρος υπέρ τρίτων. Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας ισχυρίζονται ότι, εάν γίνει δεκτή η υπόθεση αυτή, ένα μέτρο το οποίο δεν συνιστούσε ενίσχυση το 2005 θα μετατραπεί (εκ των υστέρων) σε ενίσχυση το 2006, πράγμα το οποίο αντίκειται στις θεμελιώδεις αρχές του δικαίου της Ένωσης, όπως η ασφάλεια δικαίου και η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη. Οι συγκεκριμένοι χρήστες επισημαίνουν ότι ο χαρακτήρας ενίσχυσης ενός μέτρου εξαρτάται μόνον από τις υφιστάμενες κατά την ημερομηνία έγκρισής του συνθήκες και δεν μπορεί να εξαρτάται από μελλοντικά γεγονότα, ιδίως όταν αυτά δεν μπορούν να προβλεφθούν εύλογα. Ειδικότερα, παραπέμπουν στις προτάσεις του γενικού εισαγγελέα Jacobs στην υπόθεση Van Calster (14): «Η κατάσταση πρέπει να αξιολογηθεί κατά τον χρόνο της αρχικής επιβολής των εισφορών και δεν μπορεί να μεταβληθεί αναδρομικά».
(65)
Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας ισχυρίζονται ότι τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια του 2005 δεν συνιστούσαν κρατική ενίσχυση το συγκεκριμένο έτος. Οι επιχειρήσεις επισημαίνουν ότι, υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες, είναι αλυσιτελής η ανάλυση του μηχανισμού χρηματοδότησης, καθώς αυτός θεσπίστηκε το 2006. Η εξέταση του τρόπου χρηματοδότησης έχει σημασία μόνον εάν το μέτρο συνιστούσε εξαρχής κρατική ενίσχυση. Εφόσον τα τιμολόγια δεν ενείχαν ενισχύσεις, οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας φρονούν ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να βασιστεί στην επιβάρυνση για να καταλήξει στο αντίθετο συμπέρασμα.
(66)
Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας ισχυρίζονται ότι, στην περίπτωση των φόρων υπέρ τρίτων, ο τρόπος χρηματοδότησης ενός μέτρου έχει σημασία σε κάθε περίπτωση μόνον για την αξιολόγηση της κρατικής ενίσχυσης όταν ο φόρος αποτελεί «αναπόσπαστο τμήμα του μέτρου», δηλαδή όταν υπάρχει ευθεία και άμεση σχέση μεταξύ του μέτρου και της χρηματοδότησής του (15). Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας αρνούνται την ύπαρξη τέτοιας σχέσης, καθώς η επιβάρυνση προοριζόταν να καλύψει ένα έλλειμμα το οποίο προέκυψε από την εκκαθάριση ρυθμιζόμενων δραστηριοτήτων, οι οποίες δεν αφορούσαν μόνον την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας βάσει διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων αλλά και άλλα έξοδα του συστήματος. Για τον λόγο αυτό, η επιβάρυνση δεν διατέθηκε ειδικά για την κάλυψη των ζημιών από την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας βάσει ρυθμιζόμενων τιμολογίων. Δεύτερον, δεν υπάρχει ούτε άμεση ούτε έμμεση σχέση μεταξύ του επιπέδου των τιμολογίων και της εφαρμοστέας επιβάρυνσης, καθώς το τιμολόγιο που καθορίστηκε το 2004 δεν τελούσε υπό όρους (δεν εξαρτιόταν από νέες προσαρμογές σε επόμενα έτη).
(67)
Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας ισχυρίζονται επίσης ότι η επιβάρυνση δεν συνιστούσε φόρο ούτε φόρο υπέρ τρίτων, καθώς δεν αποτελούσε μέτρο φορολογικού χαρακτήρα σύμφωνα με το ισπανικό δίκαιο. Τα φορολογικά μέτρα χρησιμοποιούνται για τη χρηματοδότηση των δημόσιων δαπανών, ενώ, εν προκειμένω, σκοπός της επιβάρυνσης ήταν η κάλυψη ενός ελλείμματος ιδιωτικών φορέων εκμετάλλευσης (διανομέων), οι οποίοι ασκούσαν ρυθμιζόμενες δραστηριότητες στο πλαίσιο του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας. Σύμφωνα με το Σύνταγμα της Ισπανίας, ένα νέο φορολογικό μέτρο μπορεί να θεσπιστεί μόνον με νόμο (και όχι μέσω βασιλικού διατάγματος). Από την άλλη πλευρά, το κράτος δεν είναι ποτέ κύριος των εσόδων της επιβάρυνσης ούτε μπορεί να διαθέτει τα έσοδα της επιβάρυνσης, καθώς τα εν λόγω κεφάλαια μεταβιβάζονται σε λογαριασμό καταθέσεων, τον οποίο διαχειρίζεται η CNE, το δε κράτος δεν μπορεί να τα ιδιοποιηθεί. Η διαδικασία εκκαθάρισης είναι πλήρως αυτοματοποιημένη, η δε CNE δεν διαθέτει διακριτική ευχέρεια, αυτονομία ή έλεγχο επί του προορισμού ή του ύψους των κεφαλαίων που πρέπει να καταβληθούν στους διάφορους παράγοντες.
(68)
Κατά τους χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας, η Επιτροπή αναγνωρίζει την κατάσταση αυτή στην απόφασή της σχετικά με το λανθάνον κόστος της Ισπανίας (16), στην οποία αναφέρει ότι η διέλευση των ποσών από τη CNE είναι κυρίως λογιστικής φύσης και δεν θεωρεί ότι το μέτρο ενέχει κρατικούς πόρους.
(69)
Οι εν λόγω χρήστες ισχυρίζονται ότι η παρούσα κατάσταση είναι ίδια με εκείνη του «λανθάνοντος κόστους», καθώς, σε αμφότερες τις περιπτώσεις, η κυβέρνηση θέσπισε μια επιβάρυνση με σκοπό την αντιστάθμιση ενός μόνιμου εξόδου του συστήματος. Η συγκεκριμένη επιχειρηματολογία φαίνεται ότι επιβεβαιώθηκε επίσης σε υπόθεση που αφορούσε το Ηνωμένο Βασίλειο (17).
Απουσία επιπτώσεων στον ανταγωνισμό και στο εμπόριο
(70)
Η Asturiana de Zinc και η Alcoa ισχυρίζονται ότι, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών των αγορών αλουμινίου και ψευδαργύρου, ένα μέτρο σχετικό με την τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας που χρησιμοποιείται για την παραγωγή των εν λόγω μετάλλων δεν επηρεάζει το εμπόριο της Ένωσης, καθώς τα μέταλλα είναι βασικά προϊόντα και οι τιμές τους θεσπίζονται σε παγκόσμιο επίπεδο στο Χρηματιστήριο Μετάλλων του Λονδίνου. Υπό τις συνθήκες αυτές, οι μεταβολές του τοπικού κόστους παραγωγής δεν μεταφράζονται σε διαφορές στις παγκόσμιες τιμές.
(71)
Οι δύο επιχειρήσεις ισχυρίζονται ότι υπάρχει αυξανόμενο έλλειμμα παραγωγής αλουμινίου και ψευδαργύρου στην Ένωση, ενώ η ζήτηση ικανοποιείται ολοένα και περισσότερο μέσω εξαγωγών τρίτων χωρών.
(72)
Εάν οι κλάδοι του αλουμινίου και του ψευδαργύρου εξαφανιστούν στην Ισπανία, κανένας νέος φορέας εκμετάλλευσης της Ένωσης δεν θα πάρει τη θέση τους, καθώς οι μονάδες (αλουμινίου) της Ένωσης χρησιμοποιούν πλήρως το παραγωγικό δυναμικό τους και κανένας νέος ή ήδη εγκαταστημένος παραγωγός δεν θα είχε κίνητρα να αυξήσει την παραγωγική ικανότητά του, δεδομένου ότι οι προοπτικές εξασφάλισης ενέργειας σε προσιτές τιμές μακροπρόθεσμα είναι αβέβαιες. Ως εκ τούτου, το έλλειμμα θα καλυφθεί αποκλειστικά με εισαγωγές.
(73)
Η Alcoa ισχυρίζεται επίσης ότι τα τιμολόγια δεν απειλούν τα συμφέροντα άλλων ευρωπαίων παραγωγών, καθώς προσφέρουν ηλεκτρική ενέργεια στην ίδια τιμή με τη μέση τιμή που καταβάλλουν άλλοι παραγωγοί αλουμινίου στην ΕΕ-25.
Ακόμη και αν τα διακοπτόμενα βιομηχανικά τιμολόγια συνιστούν ενίσχυση, πρόκειται για «ήδη υφιστάμενη ενίσχυση»
(74)
Οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας ισχυρίζονται ότι τα επίδικα τιμολόγια υπήρχαν ήδη πριν από την προσχώρηση της Ισπανίας στην Ένωση.
(75)
Παρότι η ονομασία «τιμολόγιο G4» θεσπίστηκε επίσημα μέσω της υπουργικής απόφασης της 6ης Μαρτίου 1986, υπήρχε ήδη εκ των πραγμάτων πριν από την 1η Ιανουαρίου 1986, ημερομηνία προσχώρησης της Ισπανίας στην Ένωση, καθώς αντιστοιχεί στο προηγούμενο «Βιομηχανικό τιμολόγιο I μακράς χρήσης», το οποίο είχε θεσπιστεί με την υπουργική απόφαση της 14ης Οκτωβρίου 1983, δηλαδή πριν από την προσχώρηση της Ισπανίας. Όλοι οι τελικοί χρήστες ηλεκτρικής ενέργειας που επωφελούνταν του βιομηχανικού τιμολογίου I μετέβησαν αυτομάτως στο τιμολόγιο G4, το οποίο είναι στην πραγματικότητα το ίδιο τιμολόγιο με διαφορετική ονομασία.
(76)
Τα λοιπά τιμολόγια διακοπτόμενης προμήθειας προβλέπονταν επίσης ρητώς στην υπουργική απόφαση του 1983.
(77)
Εξάλλου, κατά τους χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας, το μέτρο συνιστούσε υφιστάμενη ενίσχυση βάσει του άρθρου 15 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (18), λόγω της παρέλευσης της δεκαετούς προθεσμίας παραγραφής.
Η δικαιολογημένη εμπιστοσύνη εμποδίζει την ανάκτηση των ενισχύσεων
(78)
Οι καταναλωτές με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας ισχυρίζονται ότι, ακόμη και εάν υποτεθεί ότι τα τιμολόγια δεν μπορούν να θεωρηθούν ήδη υφιστάμενη ενίσχυση, η αρχή της δικαιολογημένης εμπιστοσύνης εμποδίζει την ανάκτησή τους. Καθ' όλη τη διάρκεια του 2005, τα τιμολόγια αποτέλεσαν άμεση πληρωμή μεταξύ ιδιωτικών φορέων εκμετάλλευσης. Οι χρήστες δεν μπορούσαν να προβλέψουν ότι τα τιμολόγια που θεσπίστηκαν τον Δεκέμβριο του 2004 θα μετατρέπονταν σε ενίσχυση βάσει κρατικού μέτρου εγκριθέντος τον Ιούνιο του 2006. Κανένας οικονομικός παράγοντας, όση σύνεση και αν επιδείκνυε, δεν μπορούσε να προβλέψει τη συγκεκριμένη αλλαγή στη νομική του κατάσταση. Για τον λόγο αυτό, οι χρήστες πίστευαν δικαιολογημένα ότι τα τιμολόγιά τους δεν εμπεριείχαν κρατική ενίσχυση.
ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΓΑΛΙΚΙΑΣ ΚΑΙ ΤΟΥ ΠΡΙΓΚΙΠΑΤΟΥ ΤΩΝ ΑΣΤΟΥΡΙΩΝ
(79)
Σε σχέση με την ενδεχόμενη ενίσχυση στους χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας, η κυβέρνηση της Γαλικίας ισχυρίζεται ότι η Επιτροπή έσφαλε χρησιμοποιώντας την τιμή του «pool» ως υποκατάστατο της τιμής της αγοράς, καθώς οι συγκεκριμένοι χρήστες συνάπτουν συνήθως μακροχρόνιες συμβάσεις με όρους πολύ πιο ευνοϊκούς.
(80)
Λαμβάνοντας υπόψη ότι η ελευθέρωση της ισπανικής αγοράς δεν έχει ολοκληρωθεί ακόμη και, ιδίως, λαμβάνοντας υπόψη την ανυπαρξία διμερών συμβάσεων μεταξύ παραγωγών και μεγάλων καταναλωτών, η κυβέρνηση της Γαλικίας θεωρεί σκόπιμο να χρησιμοποιηθεί ως τιμή αναφοράς το πραγματικό κόστος που κατέβαλλαν οι παραγωγοί για την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας στους συγκεκριμένους πελάτες. Μια άλλη δυνατότητα είναι η εξασφάλιση τιμής αναφοράς από την τεχνική βιβλιογραφία [Wilson, 1993 (19) και Castro-Rodríguez (20), 1999], λαμβάνοντας υπόψη είτε το κόστος της αποδοτικότερης τεχνολογίας για την κάλυψη των συγκεκριμένων αναγκών των χρηστών με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας είτε το μέσο κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας κατά τις διάφορες ώρες της ημέρας. Η διαφορά μεταξύ της προκύπτουσας κατ' αυτόν τον τρόπο τιμής αναφοράς και του διοικητικά ρυθμιζόμενου τιμολογίου που καταβαλλόταν το 2005 θα είναι πολύ χαμηλότερη. Η κυβέρνηση της Γαλικίας ισχυρίζεται επίσης ότι, σε κάθε περίπτωση, όλοι οι ισπανοί χρήστες, συμπεριλαμβανομένων εκείνων με μεγάλη κατανάλωση, θα καλύψουν κάποτε το έλλειμμα που προκλήθηκε από τα χαμηλά τιμολόγια που εφαρμόστηκαν το 2005.
(81)
Πέραν τούτου, κατά την κυβέρνηση της Γαλικίας, το σύστημα τιμολογίων που ίσχυε το 2005 δεν ήταν νόμιμα επιλεκτικό, καθώς το κράτος δεν είχε την πρόθεση να παράσχει πλεονέκτημα στους τελικούς χρήστες, αλλά διέπραξε απλώς σφάλματα στις προβλέψεις του όσον αφορά τις τάσεις και τις τιμές της αγοράς όταν καθόρισε τα τιμολόγια το 2004. Η κυβέρνηση της Γαλικίας αρνείται επίσης το συμπέρασμα σύμφωνα με το οποίο το σύστημα είχε επιπτώσεις στο εσωτερικό εμπόριο της Ένωσης.
(82)
Οι παρατηρήσεις του Πριγκιπάτου των Αστουριών είναι παρόμοιες με εκείνες της ισπανικής κυβέρνησης, στις οποίες παραπέμπουν.
ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΣΧΟΛΙΑ ΤΗΣ ΙΣΠΑΝΙΑΣ
(83)
Η Ισπανία υποστηρίζει ότι το σύστημα διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων του 2005 δεν ενείχε ενισχύσεις ούτε για τους τελικούς χρήστες ούτε για τους διανομείς.
Δεν υφίσταται κανένας αιτιώδης σύνδεσμος μεταξύ των κρατικών μέτρων και του ελλείμματος, το δε έλλειμμα δεν μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος
(84)
Η Ισπανία υποστηρίζει ότι το έλλειμμα δεν μπορεί να καταλογιστεί στο κράτος, επειδή προκλήθηκε από εξωτερικές απρόβλεπτες περιστάσεις και όχι λόγω της πρόθεσης του κράτους να επιδοτήσει συγκεκριμένες δραστηριότητες.
(85)
Η Ισπανία ισχυρίζεται ότι η ισχύουσα το 2005 νομοθεσία της Ένωσης δεν εμπόδιζε την προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας βάσει ρυθμιζόμενων τιμολογίων καθορισμένων από το κράτος. Επομένως, η ρυθμιστική παρέμβαση του κράτους είναι νομικά ισχυρή, καθώς αποτελεί έκφραση εθνικής κυριαρχίας. Ένα από τα προνόμια της κυριαρχίας συνίσταται στον καθορισμό των τιμολογίων με τέτοιο τρόπο ώστε τα προβλεπόμενα έξοδα να καλύπτουν την προβλεπόμενη ζήτηση.
(86)
Η Ισπανία ισχυρίζεται ότι το έλλειμμα του 2005 προκλήθηκε λόγω της διαφοράς μεταξύ των προβλέψεων της κυβέρνησης για τις τιμές χονδρικής της ηλεκτρικής ενέργειας και των πραγματικών τιμών που καταγράφηκαν στο «pool». Οι τιμές του 2005 υπήρξαν εξαιρετικά υψηλές και οφείλονταν σε απρόβλεπτα αίτια τα οποία συνιστούν ανωτέρα βία.
(87)
Επειδή το γεγονός που προκάλεσε την εικαζόμενη ενίσχυση είναι μια αύξηση των τιμών χονδρικής πέραν των προβλέψεων, το θεωρούμενο πλεονέκτημα δεν μπορεί να καταλογιστεί σε μια νομική πράξη. Ακόμη και αν υποτεθεί ότι υπήρξε τέτοιο πλεονέκτημα (quod non), προήλθε από περιστάσεις οι οποίες δεν σχετίζονται με τις προθέσεις του κράτους. Η συνδρομή ανωτέρας βίας προκαλεί, κατά την Ισπανία, διάρρηξη του αιτιώδους συνδέσμου μεταξύ της διοικητικής απόφασης καθορισμού των τιμολογίων και του ανταγωνιστικού πλεονεκτήματος που συνεπάγεται την κρατική ενίσχυση. Ακόμη και αν υποτεθεί (quod non) ότι πληρούται η αντικειμενική προϋπόθεση του αιτιώδους συνδέσμου, δεν συντρέχει η υποκειμενική προϋπόθεση της πρόθεσης (καταλογισμός) εκ μέρους του κράτους.
Απουσία χρήσης κρατικών πόρων
(88)
Η Ισπανία ισχυρίζεται ότι τα τιμολόγια δεν έκαναν χρήση δημόσιων πόρων. Πρώτον, η Ισπανία ισχυρίζεται συναφώς ότι η επιβάρυνση δεν αποτελεί «φόρο» κατά την έννοια της νομολογίας του Δικαστηρίου της Ένωσης σε θέματα φόρων υπέρ τρίτων, επειδή δεν εισπράττεται από το κράτος ούτε αντιστοιχεί σε εισφορά. Κατά την Ισπανία, η επιβάρυνση αποτελεί αναπόσπαστο μέρος του τιμολογίου και έχει τον ίδιο χαρακτήρα. Επομένως, το τιμολόγιο αποτελεί ιδιωτική τιμή.
(89)
Δεύτερον, τα κεφάλαια δεν εισπράττονται από το κράτος ούτε προορίζονται για ένα ταμείο καθορισμένο από το κράτος. Τα τιμολόγια εισπράττουν οι διανομείς και όχι το κράτος και, επομένως, πρόκειται για ιδιωτικές τιμές οι οποίες διασφαλίζουν τη δίκαιη αμοιβή των φορέων (η οποία προβλέπεται στον νόμο για τον τομέα της ηλεκτρικής ενέργειας). Δεν είναι φόροι ούτε δημόσιες τιμές. Το κράτος δεν αμείβει τίποτε, καθώς το σύστημα είναι εκείνο που προσφέρει μια αμοιβή βάσει των δυνάμεων της αγοράς για μη ρυθμιζόμενες δραστηριότητες και τελών πρόσβασης καθορισμένων από το Δημόσιο για ρυθμιζόμενες δραστηριότητες. Δεδομένου ότι στο εν λόγω σύστημα δεν υφίσταται επιβάρυνση για το κράτος, δεν γίνεται χρήση κρατικών πόρων, σύμφωνα με τη νομολογία στην υπόθεση Sloman Neptune (21). Επιπλέον, τα εν λόγω κεφάλαια δεν καταλήγουν ποτέ στα ταμεία του κράτους, δεν αναφέρονται στους νόμους για τον προϋπολογισμό, δεν ελέγχονται από το Tribunal de Cuentas (Ελεγκτικό Συνέδριο) και δεν μπορούν να ανακτηθούν από τους οφειλέτες με διοικητικά μέσα. Στις οφειλές του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας δεν εφαρμόζεται το επιτόκιο που εφαρμόζεται στις οφειλές του Δημοσίου.
(90)
Η Ισπανία επαναλαμβάνει ότι τα εν λόγω κεφάλαια διαχειρίζεται ο ρυθμιστικός φορέας της Ισπανίας, η CNE, η οποία λειτουργεί απλώς ως λογιστικός ενδιάμεσος. Κατά την Ισπανία, στην απόφασή της σχετικά με το λανθάνον κόστος της Ισπανίας του 2011 (S.A. NN 49/99), η Επιτροπή είχε ήδη κρίνει ότι η διαβίβαση κεφαλαίων μέσω της CNE έχει ουσιαστικά λογιστικό χαρακτήρα. Τα κεφάλαια που μεταβιβάζονται στον λογαριασμό που τηρείται στο όνομα της CNE δεν ανήκαν ποτέ στον εν λόγω οργανισμό και καταβλήθηκαν αμέσως στους δικαιούχους κατά το ποσό που καθορίστηκε εκ των προτέρων, το οποίο η CNE δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να τροποποιήσει. Με το σκεπτικό αυτό, η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι δεν ήταν σε θέση να καθορίσει κατά πόσον τα έσοδα της επιβάρυνσης που θεσπίστηκε στο πλαίσιο του καθεστώτος λανθάνοντος κόστους συνιστούσαν κρατικούς πόρους.
Απουσία πλεονεκτημάτων
(91)
Η Ισπανία δεν συμμερίζεται την άποψη της Επιτροπής σύμφωνα με την οποία τα τιμολόγια παρέχουν οικονομικό πλεονέκτημα στους τελικούς χρήστες (ή στους διανομείς).
(92)
Όσον αφορά τους τελικούς χρήστες, αφού επαναλαμβάνει ότι το έλλειμμα είναι αποτέλεσμα γεγονότος ανωτέρας βίας, η Ισπανία υποστηρίζει ότι αυτό δεν ωφέλησε τους μεγάλους καταναλωτές, αφού μετακυλίστηκε με τόκο στα τιμολόγια των επόμενων ετών. Για τον λόγο αυτό, το θεωρούμενο οικονομικό πλεονέκτημα από μια χαμηλότερη τιμή ηλεκτρικής ενέργειας είναι μόνον φαινομενικό, καθώς οι καταναλωτές καταβάλλουν με τόκο τη διαφορά σε σχέση με τις τιμές της ελεύθερης αγοράς.
Η προμήθεια βάσει διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων είναι υπηρεσία γενικού οικονομικού συμφέροντος
(93)
Η Ισπανία ισχυρίζεται ότι, το 2005, η ύπαρξη διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων δεν αντέκειτο στη νομοθεσία της Ένωσης, καθώς η προθεσμία για την ελευθέρωση της αγοράς για το σύνολο των καταναλωτών, συμπεριλαμβανομένων των νοικοκυριών, έληγε την 1η Ιουλίου 2007.
(94)
Ειδικότερα, σύμφωνα με τις ισπανικές αρχές, η προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας αποτελεί υπηρεσία γενικού συμφέροντος και το κράτος πρέπει να παρεμβαίνει ώστε να αποφεύγεται η κατάχρηση δεσποζουσών θέσεων που οφείλονται στην ύπαρξη ενός και μόνον δικτύου (φυσικό μονοπώλιο).
(95)
Οι παράμετροι καθορισμού των τιμολογίων καθορίστηκαν με αντικειμενικό και διάφανο τρόπο. Το πολύπλοκο ρυθμιστικό πλαίσιο καθορισμού των τιμολογίων και η διαδικασία εκκαθάρισης αποδεικνύουν, κατά τις ισπανικές αρχές, ότι το σύστημα των τιμολογίων βασιζόταν σε διεξοδική ανάλυση των εξόδων και των εσόδων του συστήματος, καθώς και σε ανάλυση της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας.
Δέσμευση της Ισπανίας
(96)
Όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 25 και 26, το έλλειμμα του 2005 καταβάλλεται σε ετήσιες δόσεις, οι οποίες τοκίζονται με βάση το επιτόκιο Euribor με μηδενικό περιθώριο. Με την επιφύλαξη των παρατηρήσεών της, η Ισπανία δεσμεύτηκε να αυξήσει αναδρομικά το επιτόκιο που εισπράττει από τις επιχειρήσεις χρήστες με συνδέσεις άνω του 1 kV. Η αύξηση αυτή θα καθοριστεί αναλογικά προς τη συμβολή στο έλλειμμα του 2005 των επιχειρήσεων χρηστών που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας και προμηθεύονταν ηλεκτρική ενέργεια βάσει συνολικών τιμολογίων. Κάτι τέτοιο ισοδυναμεί με την εφαρμογή περιθωρίου 65 μονάδων βάσης επί του Euribor αναφοράς, εναρμονίζοντάς το έτσι σε γενικές γραμμές με το επιτόκιο που εφαρμόστηκε στο έλλειμμα τα επόμενα έτη.
(97)
Το αντίστοιχο ποσό θα εισπραχθεί από τις επιχειρήσεις χρήστες με τον ακόλουθο τρόπο: όσον αφορά τις ετήσιες πληρωμές του μέρους του ελλείμματος του 2005 το οποίο ήδη καλύφθηκε, θα εφαρμοστεί ενιαία αύξηση των τελών πρόσβασης· όσον αφορά τα ποσά που απομένουν να καλυφθούν, θα εφαρμοστεί άμεσα ένα υψηλότερο επιτόκιο σε κάθε ετήσια δόση, επίσης με τη μορφή αύξησης των τελών πρόσβασης.
5. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
ΥΠΑΡΞΗ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΣΥΜΦΩΝΑ ΜΕ ΤΟ ΑΡΘΡΟ 107 ΠΑΡΑΓΡΑΦΟΣ 1 ΣΛΕΕ
(98)
Ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ, εάν πληρούνται οι ακόλουθες προϋποθέσεις: α) το μέτρο παρέχει οικονομικό πλεονέκτημα στον δικαιούχο, β) χορηγείται από το κράτος ή με δημόσιους πόρους, γ) είναι επιλεκτικό, δ) έχει αντίκτυπο στο εμπόριο στο εσωτερικό της Ένωσης και μπορεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό στο εσωτερικό της Ένωσης. Δεδομένου ότι πρέπει να πληρούνται όλες αυτές οι προϋποθέσεις, η Επιτροπή θα περιορίσει την αξιολόγησή της στην ύπαρξη οικονομικού πλεονεκτήματος προς τους δικαιούχους.
Ύπαρξη οικονομικού πλεονεκτήματος
(99)
Οι επιχειρήσεις τυγχάνουν ευνοϊκής μεταχείρισης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ, εάν εξασφαλίζουν οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσαν να εξασφαλίσουν με άλλον τρόπο υπό τις συνθήκες της αγοράς. Εν προκειμένω, η εξέταση πρέπει να διαπιστώσει, λαμβάνοντας επίσης υπόψη την κάλυψη του ελλείμματος του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας το 2005, εάν υπήρξε θετική διαφορά μεταξύ των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων που θεσπίστηκαν το 2005 και των τιμών αγοράς που έπρεπε να είχαν καταβάλει οι δυνητικοί δικαιούχοι για την ηλεκτρική ενέργεια που αγόρασαν και τις παρασχεθείσες υπηρεσίες στο πλαίσιο του τιμολογιακού καθεστώτος τους. Κάθε πλεονέκτημα όσον αφορά τις συνθήκες της αγοράς πρέπει να αποδεικνύεται σε σχέση με τις πραγματικές αναφορές των τιμών της αγοράς. Οι πτυχές αυτές, δηλαδή η ύπαρξη, ή η απουσία, θετικών διαφορών μεταξύ των τιμών του «pool» ηλεκτρικής ενέργειας, των τιμών αγοράς και των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων και η κάλυψη του ελλείμματος, εξετάζονται διαδοχικά στη συνέχεια.
Σύγκριση με τις μέσες τιμές του «pool» ηλεκτρικής ενέργειας
(100)
Οι μέσες τιμές του «pool» ηλεκτρικής ενέργειας παρέχουν μια ένδειξη του γενικού επιπέδου των τιμών της αγοράς χονδρικής. Αυτή η μέση τιμή αναφοράς ήταν 59,47 EUR/MWh το 2005, καθ' όλη τη διάρκεια του έτους. Όπως αναφέρεται και καταδεικνύεται στην αιτιολογική σκέψη 19 (γράφημα 1), σε επτά μη διαδοχικούς μήνες το 2005, οι μέσες τιμές χονδρικής ήταν υψηλότερες από τις τεκμαρτές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας των συνολικών διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων που εφαρμόζονταν σε όλους τους τελικούς χρήστες. Επομένως, το μέσο τιμολόγιο που θεσπίστηκε με το Διάταγμα 2392/2004 φαίνεται να ενείχε θετική διαφορά υπέρ όλων των τελικών χρηστών που επέλεξαν τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια, τουλάχιστον κατά τους περισσότερους μήνες του 2005.
(101)
Ωστόσο, σε μηνιαία διαστήματα κατώτερα του έτους, η εν λόγω διαφορά δεν παρατηρήθηκε στους πέντε μήνες από τον Ιανουάριο έως τον Μάιο του 2005, και, επομένως, δεν παρασχέθηκε πλεονέκτημα στο σύνολο του συστήματος διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων. Επιπλέον, εάν γίνει σύγκριση μεταξύ διαστημάτων μεγαλύτερων του έτους, για παράδειγμα, έως την 30ή Δεκεμβρίου 2007, το ενδεχόμενο πλεονέκτημα που συσσωρεύτηκε από τον Ιούνιο του 2005 αναιρείται με διαφορά λόγω της πτώσης των μέσων τιμών του «pool», οι οποίες μειώθηκαν απότομα σε 37 EUR/MWh τον Μάρτιο του 2007, ενώ οι τεκμαρτές τιμές των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων κυμαίνονταν περίπου σε 68 EUR/MWh κατά το ίδιο διάστημα. Στην πραγματικότητα, από τον Οκτώβριο του 2006, οι τεκμαρτές τιμές της ηλεκτρικής ενέργειας στα συνολικά τιμολόγια ήταν πολύ ανώτερες από τις χονδρικές τιμές προμήθειας (βλέπε γράφημα 1). Επομένως, τα οφέλη και τα οικονομικά πλεονεκτήματα των καταναλωτών που προμηθεύονται ηλεκτρική ενέργεια βάσει διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων όταν οι τιμές του «pool» είναι υψηλότερες από το τεκμαρτό κόστος της ηλεκτρικής ενέργειας στα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια μπορούν να αναιρεθούν όταν οι τιμές του «pool» είναι κατώτερες του τεκμαρτού κόστους της ηλεκτρικής ενέργειας.
(102)
Από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι, τόσο σε μηνιαία διαστήματα κατώτερα του έτους το 2005 όσο και σε διαστήματα διετίας που περιλαμβάνουν μέρος του 2005, οι τεκμαρτές τιμές της ενέργειας στα εφαρμοστέα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια το 2005 δεν φαίνεται να παρείχαν πλεονέκτημα στην ομάδα των καταναλωτών που προμηθεύονταν ενέργεια βάσει διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων σε σύγκριση με τις τιμές χονδρικής του «pool» ηλεκτρικής ενέργειας. Ωστόσο, είναι γεγονός ότι τα τέλη πρόσβασης και τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια που κατέβαλε το σύνολο του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας δεν επαρκούσαν για την κάλυψη των ρυθμιζόμενων εξόδων του συστήματος το 2005. Επομένως, πρέπει να εξεταστεί κατά πόσον τέθηκε σε εφαρμογή κατάλληλος μηχανισμός ώστε να διασφαλιστεί η κάλυψη του ελλείμματος.
Κάλυψη του ελλείμματος του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας του 2005
(103)
Όπως εξηγείται στις αιτιολογικές σκέψεις 15 και 20 έως 22, οι λογαριασμοί του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας το 2005 περιελάμβαναν όλα τα ρυθμιζόμενα έξοδα και έσοδα του συστήματος χωρίς να αποδίδουν συγκεκριμένα έσοδα σε συγκεκριμένα έξοδα. Για παράδειγμα, τα έξοδα μεταφοράς και διανομής (4,410 δισεκατ. ευρώ) ή τα έξοδα των ενισχύσεων στη συμπαραγωγή και στις ανανεώσιμες πηγές ηλεκτρικής ενέργειας (2,701 δισεκατ. ευρώ) ούτε κατανέμονταν, αντίστοιχα, μεταξύ των ρυθμιζόμενων εσόδων από τα συνολικά τιμολόγια της ρυθμιζόμενης αγοράς ή/και τα έσοδα των ρυθμιζόμενων τελών πρόσβασης της ελεύθερης αγοράς ούτε χρηματοδοτούνταν διακρίνοντας μεταξύ των δύο αυτών τύπων εσόδων. Επομένως, όλοι οι χρήστες του συστήματος λαμβάνουν ένα όφελος και μπορεί να αναμένεται ότι συνεισφέρουν στην κάλυψη των εξόδων των ενισχύσεων σε αποδοτικές μορφές συμπαραγωγής και ανανεώσιμες πηγές ενέργειας ή των εξόδων μεταφοράς και διανομής. Στο συγκεκριμένο σύστημα μη σωρευτικών εξόδων για κάθε τιμολόγιο, είναι αδύνατον να αποδοθεί αντικειμενικά εκ των υστέρων η κατανομή των εξόδων στους χρήστες της ελεύθερης αγοράς και στους χρήστες των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων και, στο εσωτερικό της τελευταίας κατηγορίας, στις 25 τιμολογιακές κλίμακες, οι οποίες ίσχυαν το 2005. Από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι τα ενδεχόμενα πλεονεκτήματα, ή η απουσία αυτών, του ελλείμματος του 2005 πρέπει να αναλυθούν για το σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας στο σύνολό του.
(104)
Υπό την έννοια αυτή, η Ισπανία θέσπισε έναν μηχανισμό για την ανάκτηση του ελλείμματος του 2005 στο σύνολό του, ο οποίος είναι συμβατός με την καθολικότητα των λογαριασμών του συστήματος που εφαρμοζόταν τότε. Το έλλειμμα ρυθμιζόμενων εσόδων του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας για την κάλυψη των εξόδων του συστήματος αντιμετωπίστηκε με την εισροή πόρων που εισπράχθηκαν μέσω «εισφοράς ειδικού σκοπού», η οποία θεσπίστηκε με το Βασιλικό Διάταγμα 809/2006. Από τα μέσα του 2006, η ανάκτηση ξεκίνησε με την εφαρμογή επιβάρυνσης επί της αξίας ύψους 1,378 % στα συνολικά διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια και 3,975 % στα τέλη πρόσβασης και, έπειτα, με την εφαρμογή των αναγκαίων επιβαρύνσεων για τη διασφάλιση της ανάκτησης των 3,8 δισεκατ. ευρώ, επιπλέον τόκων, σε διάστημα 14,5 ετών έως το 2020 (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 25 και 26).
(105)
Από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι τα έσοδα της ειδικής εισφοράς με σκοπό τη χρηματοδότηση του ελλείμματος του 2005 επιτρέπουν την πληρωμή των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας των χρηστών του συστήματος, με την αναγκαία αύξηση για την ισοσκέλιση εκ των υστέρων των λογαριασμών του συστήματος του 2005, με σημαντική καθυστέρηση.
(106)
Υπό τις συνθήκες αυτές, το μόνο αμφιλεγόμενο χαρακτηριστικό της μεθόδου που επιλέγηκε το 2006 για την κάλυψη του ελλείμματος του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας του 2005 και την ισοσκέλιση των λογαριασμών είναι το χαμηλό επιτόκιο που εφαρμόστηκε αρχικά στις ετήσιες πληρωμές για την κάλυψη του ελλείμματος, ήτοι το επιτόκιο αναφοράς Euribor με μηδενικό περιθώριο. Όπως εξηγείται αναλυτικά στις αιτιολογικές σκέψεις 96 και 97, η Ισπανία δεσμεύτηκε να αυξήσει το εφαρμοστέο επιτόκιο στις επιχειρήσεις χρήστες που αποτελούν αντικείμενο της παρούσας διαδικασίας. Η Ισπανία δεσμεύεται να εφαρμόσει ένα περιθώριο 65 μονάδων βάσης επί του επιτοκίου αναφοράς.
(107)
Με την εφαρμογή της συγκεκριμένης τροποποίησης του μέτρου που εφαρμόστηκε αρχικά για την κάλυψη του ελλείμματος του 2005, η οποία εξαιρεί τα νοικοκυριά και τις μικρές επιχειρήσεις που κατέβαλαν τα υψηλότερα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια του διορθωτικού μηχανισμού, αναιρείται κάθε υποθετικό πλεονέκτημα το οποίο μπορεί να εξασφάλισαν οι επιχειρήσεις από την αναβολή των πληρωμών από το 2006. Επιπλέον, η εφαρμογή επιβάρυνσης στην αξία του τιμολογίου έχει ως αποτέλεσμα το απόλυτο ανακτούμενο ποσό να είναι, για κάθε επιχείρηση, ευθέως ανάλογο προς την κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας. Όσο περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια καταναλώνεται τόσο μεγαλύτερη θα είναι η επιβάρυνση.
Σύγκριση με τις τιμές της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας
(108)
Δεύτερον, όπως επισημαίνουν ορισμένοι ενδιαφερόμενοι, οι τιμές που καταγράφονται στο «pool» ηλεκτρικής ενέργειας δεν συνιστούν κατάλληλη αναφορά για τη σύγκριση των τιμών της ηλεκτρικής ενέργειας που κατέβαλλαν οι μεγάλοι καταναλωτές στο πλαίσιο των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων με τις τιμές της αγοράς. Πράγματι, λαμβάνοντας υπόψη τα στοιχεία που περιέχονται στην έκθεση του 2005 του διαχειριστή της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας OMEL, μόνον επτά τελικοί χρήστες αντιπροσώπευαν 5 % της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας προερχόμενης απευθείας από το «pool» έναντι εκατοντάδων βιομηχανικών χρηστών και μεγάλων επιχειρήσεων. Οι βιομηχανικοί καταναλωτές και άλλοι μεγάλοι καταναλωτές, ιδίως εκείνοι με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας για τους οποίους η ενέργεια αντιπροσωπεύει σημαντικό μέρος του κόστους παραγωγής (συνήθως 30- 40 % στην περίπτωση της παραγωγής αλουμινίου), ζητούν και εξασφαλίζουν προβλέψιμους όρους τιμής και προμήθειας. Οι όροι αυτοί αναφέρονται σε συμβάσεις με προθεσμίες μεγαλύτερες της μιας ημέρας. Οι τιμές που καταγράφονται κάθε ώρα στην αγορά μιας ημέρας, όπως το «pool» ηλεκτρικής ενέργειας, αποτελούν τις μέσες τιμές της αγοράς για τους προμηθευτές που παρέχουν υπηρεσίες σε διαφοροποιημένο χαρτοφυλάκιο πελατών, συμπεριλαμβανομένων των νοικοκυριών. Ωστόσο, δεν αποτελούν κατάλληλη αναφορά για τον καθορισμό των τιμών που θα έπρεπε να καταβάλλουν οι χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας στην ελεύθερη αγορά, με συμβατικές προθεσμίες μεγαλύτερες της μιας ημέρας. Εν αντιθέσει προς την άποψη που υποστηρίχθηκε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η έρευνα κατέδειξε ότι τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια τα οποία είναι κατώτερα των μέσων τιμών του «pool» δεν συνεπάγονται κατ' ανάγκη πλεονέκτημα σε σχέση με τις συνθήκες αγοράς για τους βιομηχανικούς χρήστες, επειδή οι τιμές του «pool» δεν είναι οι τιμές της αγοράς για τη μεγάλη πλειονότητα των εν λόγω χρηστών, με αποτέλεσμα να μην υπάρχουν πλέον αμφιβολίες ως προς αυτό.
(109)
Επιπλέον, η επιλογή της ελεύθερης αγοράς δεν ήταν ανεπίστρεπτη στην Ισπανία το 2005. Οι καταναλωτές μπορούσαν να επιλέγουν συνεχώς μεταξύ των πλέον ελκυστικών προσφορών της ρυθμιζόμενης αγοράς και της ελεύθερης αγοράς, πράγμα που συνέτεινε σε κάποια σύγκλιση των τιμών. Η δυνατότητα αντιστροφής των επιλογών προμήθειας συμβάλλει οπωσδήποτε στη μείωση των τιμών της αγοράς λιανικής κατά τις αιχμές των τιμών χονδρικής, όπως αυτές που καταγράφηκαν στην Ισπανία από τον Απρίλιο του 2005, ενώ το αντίθετο κίνητρο για την αύξηση των τιμών της ελεύθερης αγοράς, ώστε να προσεγγίσουν τα υψηλότερα επίπεδα του διοικητικά ρυθμιζόμενου τιμολογίου, υπάρχει όταν η κατάσταση αντιστρέφεται.
(110)
Όπως επιβεβαιώνει η Ένωση ανεξάρτητων προμηθευτών (αιτιολογικές σκέψεις 42 έως 49), οι προμηθευτές της ελεύθερης αγοράς έπρεπε να εκτελέσουν τις συμβάσεις τους το 2005 ή να τις καταγγείλουν μονομερώς, εάν αυτό ήταν εφικτό, ή να επαναδιαπραγματευτούν και να αναπροσαρμόσουν προς τα πάνω τις τιμές τους και να αναλάβουν τον κίνδυνο να επιλέξουν οι πελάτες τη ρυθμιζόμενη αγορά. Οι ζημίες τις οποίες ισχυρίζονται ότι υπέστησαν οι προμηθευτές της ελεύθερης αγοράς δείχνουν ότι οι τιμές στην ελεύθερη αγορά το 2005, και ιδίως εκείνες των συμβάσεων ενός έτους οι οποίες εκτελέστηκαν, διατηρήθηκαν κοντά στα επίπεδα των αντίστοιχων διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων και, επομένως, ότι τα τιμολόγια δεν παρείχαν εκ των πραγμάτων οικονομικό πλεονέκτημα σε σχέση με τις πραγματικές τιμές της ελεύθερης αγοράς.
(111)
Επομένως, αυτό σημαίνει ότι δύο υποθετικοί βιομηχανικοί χρήστες οι οποίοι είναι ανταγωνιστές, εκ των οποίων ο πρώτος λειτουργεί με σύμβαση προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας διάρκειας ενός έτους σε τιμές ελεύθερης αγοράς από τον Ιανουάριο έως τον Δεκέμβριο του 2005 και ο δεύτερος προμηθεύεται ενέργεια βάσει διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων κατά το ίδιο διάστημα, επιβαρύνονται, εφόσον όλοι οι λοιποί παράγοντες είναι ίδιοι, με παρόμοιο κόστος ηλεκτρικής ενέργειας. Πράγματι, η μοναδική επιρροή που άσκησε το επίπεδο των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων στις τιμές της ελεύθερης αγοράς το 2005 ήταν στην πραγματικότητα η παροχή στους χρήστες της ελεύθερης αγοράς του έμμεσου οφέλους του περιορισμού της αύξησης των τιμών, υποθέτοντας ότι οι λόγω αυξήσεις ήταν συμβατικά εφικτές κατά τη διάρκεια του έτους, ή πιο μακροπρόθεσμα, καλύπτοντας ολόκληρο το 2005. Επομένως, τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια, δεν μπόρεσαν να στρεβλώσουν τον πραγματικό ή δυνητικό ανταγωνισμό μεταξύ βιομηχανικών χρηστών που εξασφάλιζαν ηλεκτρική ενέργεια στην ελεύθερη αγορά ή στη ρυθμιζόμενη αγορά, αντίστοιχα.
(112)
Τρίτον, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή έκανε ειδική αναφορά στα χαμηλά επίπεδα του διοικητικά ρυθμιζόμενου τιμολογίου των 23,9 EUR/MWh και 27,0 EUR/MWh, που εφαρμόστηκαν το 2005 στους μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές (τιμολόγιο G4) και στους μεγάλους βιομηχανικούς καταναλωτές με διακοπτόμενη προμήθεια ηλεκτρικής ενέργειας (για παράδειγμα, τιμολόγιο 3.4), αντίστοιχα, όπως φαίνεται στον πίνακα 3 της αιτιολογικής σκέψης 30. Όπως επισημαίνουν ορισμένοι τρίτοι, τα υπό κρίση στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας επίπεδα των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων, δεν είναι τιμολόγια αλλά μέσες τιμές κατόπιν εκπτώσεων. Χωρίς εκπτώσεις, τα επίπεδα του βασικού τιμολογίου που θεσπίζονται με το Διάταγμα 2392/2004, τα οποία αναφέρονται στον πίνακα 1, ήταν αντίστοιχα 56,12 EUR/MWh (τιμολόγιο 3.4) και 25,44 EUR/MWh (τιμολόγιο G4).
(113)
Συναφώς, από την επίσημη έρευνα προέκυψαν στοιχεία σύμφωνα με τα οποία τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια που εφαρμόζονταν στους βιομηχανικούς χρήστες που αναφέρονται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας βρίσκονταν στο επίπεδο των τιμών της αγοράς που εφαρμόστηκαν καθ' όλο το διάστημα από τον Ιανουάριο έως τον Δεκέμβριο του 2005, όπως εξηγείται στη συνέχεια:
(114)
Πρώτον, αποδείχθηκε ότι υπήρχαν διμερείς τιμές αγοράς ύψους 34,45 EUR/MWh, οι οποίες εφαρμόζονταν στους χρήστες με μεγάλη κατανάλωση ενέργειας στην ελεύθερη αγορά το 2005 (αιτιολογικές σκέψεις 55 έως 57). Με περιθώριο εμπορίας κατώτερο από το μέσο περιθώριο των δέκα ευρώ που προστέθηκε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας επίσημης έρευνας, η συγκεκριμένη τιμή αγοράς αναδεικνύει κόστος προμήθειας περίπου 25,44 EUR/MWh του κατώτερου ρυθμιζόμενου τιμολογίου (G4) (23,9 EUR/MWh της μέσης εκ των υστέρων τιμής). Εάν ληφθούν υπόψη οι αντικειμενικές διαφορές που αφορούν την προμήθεια στο πλαίσιο του διοικητικά ρυθμιζόμενου τιμολογίου, όπως όγκοι προμήθειας υψηλότεροι κατά 9,7 φορές, η επένδυση σε εξοπλισμό ελέγχου και οι προθεσμίες πληρωμής, το γεγονός ότι το διοικητικά ρυθμιζόμενο τιμολόγιο ήταν χαμηλότερο δεν φαίνεται να παρείχε αδικαιολόγητο οικονομικό πλεονέκτημα στους δικαιούχους.
(115)
Δεύτερον, τα διαθέσιμα στοιχεία δείχνουν ότι τον Δεκέμβριο του 2004 μπορούσαν να συναφθούν συμβάσεις προμήθειας βασικού φορτίου διάρκειας ενός έτους, βάσει τιμών προθεσμιακής αγοράς 31,05 EUR/MWh, για παράδοση από τον Ιανουάριο έως τον Δεκέμβριο του 2005. Η τελική τιμή αγοράς (με πρόσθετες υπηρεσίες και τέλος πρόσβασης) ήταν 36,67 EUR/MWh, η οποία είναι κατώτερη του αντίστοιχου βασικού τιμολογίου (τιμολόγιο 3.4) για τους βιομηχανικούς χρήστες διακοπτόμενου φορτίου με υψηλή διακύμανση φορτίου (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 16, 18 και 58).
(116)
Πρόσθετες εκπτώσεις στο πλαίσιο των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων για τη διαχείριση της ζήτησης (για παράδειγμα, διακύμανση φορτίου, διακοπτόμενο φορτίο) επέτρεπαν την εξασφάλιση χαμηλότερων μέσων τιμών στη ρυθμιζόμενη αγορά για τους χρήστες που παρείχαν τις εν λόγω υπηρεσίες (22). Οι εν λόγω εκπτώσεις, οι οποίες δεν εξετάστηκαν ειδικά στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, αντάμειβαν πολύτιμες υπηρεσίες για το δίκτυο προσανατολισμένες στη ζήτηση, οι οποίες απαιτούσαν προσαρμογές, επενδύσεις ή περιορισμούς σε εμπορικές ή βιομηχανικές διεργασίες. Η διακύμανση φορτίου απαιτεί την εκτέλεση των βιομηχανικών ή εμπορικών διεργασιών με υψηλή κατανάλωση ηλεκτρικής ενέργειας στις ώρες χαμηλών φορτίων και όχι στις ώρες αιχμής, μειώνοντας κατ' αυτόν τον τρόπο την κατανάλωση και την τάση στο δίκτυο ηλεκτρικής ενέργειας. Ομοίως, οι παρεχόμενες στο δίκτυο υπηρεσίες διακοπτόμενου φορτίου είναι οικονομικά χρήσιμες καθώς συνίστανται, για τον συγκεκριμένο βιομηχανικό χρήστη, στην αποδοχή της διακοπής της προμήθειας από τον διαχειριστή του συστήματος με βραχεία προειδοποίηση (από μερικά δευτερόλεπτα έως δύο ώρες) και για μεγάλο χρονικό διάστημα (από μία έως δύο ώρες), όπως συνέβη με τα οικεία διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια στην Ισπανία.
(117)
Η κοινοτική νομοθεσία αναγνωρίζει τα οφέλη των συγκεκριμένων υπηρεσιών για τη διασφάλιση της συνέχειας της προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας. Η οδηγία 2005/89/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 18ης Ιανουαρίου 2006, περί μέτρων διασφάλισης του εφοδιασμού με ηλεκτρισμό και περί επενδύσεων υποδομής (23) απαιτεί από τα κράτη μέλη να λαμβάνουν υπόψη τις τεχνολογίες διαχείρισης της ζήτησης και να λαμβάνουν μέτρα για τη μείωση των εμποδίων στη χρήση διακοπτόμενων συμβάσεων με σκοπό τη διατήρηση της ισορροπίας μεταξύ προσφοράς και ζήτησης. Οι υπηρεσίες αυτές συμπληρώνουν, ή μπορεί ακόμη και να υποκαθιστούν, άλλα μέσα ρύθμισης τα οποία χρησιμοποιεί ο διαχειριστής του δικτύου για τη διασφάλιση της αντιστοίχισης της προσφοράς και της ζήτησης ηλεκτρικής ενέργειας στο δίκτυο, αποφεύγοντας έτσι τις διακοπές και τις συσκοτίσεις, οι οποίες έχουν κοινωνικό και οικονομικό κόστος και μπορούν να οδηγήσουν στην επιβολή κυρώσεων ή στη δημιουργία υποχρεώσεων.
(118)
Συγκεκριμένα, στην περίπτωση της Ισπανίας, η απουσία σημαντικής ικανότητας διασύνδεσης με άλλα κράτη μέλη και η σημαντική διείσδυση της διακοπτόμενης προμήθειας ηλεκτρικής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας το 2005 καθιστούν τις συγκεκριμένες υπηρεσίες ιδιαίτερα πολύτιμες. Η τάξη μεγέθους της οικονομικής αξίας τους και των εξόδων που μπορούν ενδεχομένως να αποφευχθούν στο σύστημα ηλεκτρικής ενέργειας καταδεικνύεται από τα έξοδα με τα οποία επιβαρύνεται ο ισπανικός φορέας διαχείρισης του δικτύου Red Eléctrica de España για την αγορά υπηρεσιών εξισορρόπησης. Το 2005, η Red Eléctrica de España κατέβαλε κατά μέσο όρο 65 EUR/MWh για υπηρεσίες δευτερογενούς ρύθμισης της αύξησης ηλεκτρικής ενέργειας (προσθέτοντας επιπλέον ηλεκτρική ενέργεια σε απευθείας σύνδεση για διάστημα από 15 δευτερόλεπτα έως 15 λεπτά για την εξισορρόπηση του δικτύου)· για υπηρεσίες τριτογενούς ρύθμισης της αύξησης (προσθέτοντας επιπλέον ηλεκτρική ενέργεια σε απευθείας σύνδεση για διάστημα από 15 λεπτά έως 2 ώρες για την αποκατάσταση του αποθέματος ενέργειας δευτερεύουσας ρύθμισης), η μέση τιμή το 2005 ήταν 78 EUR/MWh, με αυξήσεις έως 600 EUR/MWh (24). Λόγω της εξισορρόπησης της κατανομής της ζήτησης και της απομάκρυνσής της από τις ώρες αιχμής (διακύμανση φορτίου) ή της παροχής της δυνατότητας μείωσής της σε κρίσιμες καταστάσεις (διακοπτόμενες υπηρεσίες), οι εκπτώσεις στα σχετικά διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια (για παράδειγμα, περίπου 32 EUR/MWh στο τιμολόγιο 3.4) φαίνονται αιτιολογημένες από οικονομική άποψη.
(119)
Απουσία των εκπτώσεων για τα μέτρα διαχείρισης της ζήτησης, τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια για τους συνδεδεμένους στο δίκτυο υψηλής τάσης χρήστες (τιμολόγια 1.4 και 2.4) θα κυμαίνονταν σε πολύ υψηλότερο επίπεδο, από 58 έως 61 EUR/MWh για το βασικό τιμολόγιο και σε 76,2 EUR/MWh για τη μέση πραγματική τιμή. Σε σύγκριση με τις τιμές της προθεσμιακής αγοράς των 31,05 EUR/MWh για το διάστημα από τον Ιανουάριο έως τον Δεκέμβριο του 2005, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι οι τιμές της αγοράς ήταν υψηλότερες από τα διοικητικά ρυθμιζόμενα τιμολόγια που εφαρμόζονταν στη μεγάλη πλειονότητα των βιομηχανικών και εμπορικών χρηστών υψηλής κατανάλωσης.
(120)
Από τα προαναφερθέντα προκύπτει ότι, μολονότι οι τιμές του «pool» ηλεκτρικής ενέργειας δεν αποτελούν κατάλληλη αναφορά για τη σύγκριση των τιμών ηλεκτρικής ενέργειας που καταβάλλουν οι μεγάλοι βιομηχανικοί και εμπορικοί χρήστες, οι πραγματικές τιμές της αγοράς οι οποίες εφαρμόζονταν στις προμήθειες ηλεκτρικής ενέργειας για τελικούς χρήστες που προμηθεύονταν ηλεκτρική ενέργεια βάσει διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων το 2005 ευθυγραμμίζονταν με τα αντίστοιχα επίπεδα των διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων.
6. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΟ ΜΕΤΡΟ
(121)
Λαμβάνοντας υπόψη τα προαναφερθέντα, η Επιτροπή θεωρεί αποδεδειγμένο, πρώτον, ότι οι επιχειρήσεις οι οποίες προμηθεύθηκαν ηλεκτρική ενέργεια βάσει συνολικών διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων δεν επωφελήθηκαν από το επίπεδο των εν λόγω τιμολογίων και, δεύτερον, λαμβάνοντας υπόψη τη δέσμευση που ανέλαβε η Ισπανία σχετικά με την τροποποίηση του μέτρου, ότι η καθυστέρηση πληρωμής μέρους των λογαριασμών ηλεκτρικής ενέργειας από τις εν λόγω επιχειρήσεις το 2005 θα τοκιστεί με κατάλληλο επιτόκιο.
(122)
Επομένως, το μέτρο δεν συνεπάγεται οικονομικό πλεονέκτημα για τις επιχειρήσεις χρήστες. Δεδομένου ότι τα κριτήρια που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ πρέπει να πληρούνται σωρευτικά, παρέλκει η εξέταση της πλήρωσης των λοιπών κριτηρίων.
(123)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, λαμβάνοντας υπόψη το καθεστώς που θέσπισε η Ισπανία για την ανάκτηση του χρέους από τους τελικούς χρήστες του συστήματος ηλεκτρικής ενέργειας, το σύστημα διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων που εφαρμόστηκε το 2005 δεν αποτέλεσε κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ. Το συμπέρασμα αυτό αφορά την κατάσταση και το χρονικό διάστημα που καλύπτει η καταγγελία και δεν εμποδίζει την ενδεχόμενη αξιολόγηση από την Επιτροπή μέτρων ληφθέντων από την Ισπανία μετά το 2005,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Το σύστημα διοικητικά ρυθμιζόμενων τιμολογίων που εφάρμοσε το Βασίλειο της Ισπανίας το 2005 δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Ισπανίας.
Βρυξέλλες, 4 Φεβρουαρίου 2014.