ДИРЕКТИВА 2013/40/ЕС НА ЕВРОПЕЙСКИЯ ПАРЛАМЕНТ И НА СЪВЕТА
от 12 август 2013 година
относно атаките срещу информационните системи и за замяна на Рамково решение 2005/222/ПВР на Съвета
ЕВРОПЕЙСКИЯТ ПАРЛАМЕНТ И СЪВЕТЪТ НА ЕВРОПЕЙСКИЯ СЪЮЗ,
като взеха предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 83, параграф 1 от него,
като взеха предвид предложението на Европейската комисия,
след предаване на проекта на законодателния акт на националните парламенти,
като взеха предвид становището на Европейския икономически и социален комитет (1),
в съответствие с обикновената законодателна процедура (2),
като имат предвид, че:
(1)
Целите на настоящата директива са да се сближи наказателното право на държавите членки в сферата на атаките срещу информационните системи посредством установяването на минимални правила относно определението на престъпленията и определянето на съответните наказания и да подобри сътрудничеството между компетентните органи, включително полицията и други специализирани правоприлагащи органи на държавите членки, както и компетентните специализирани агенции и органи на Съюза, като Евроюст, Европол и Европейския център по киберпрестъпност към него, както и Европейската агенция за мрежова и информационна сигурност (ENISA).
(2)
Информационните системи представляват ключов елемент от политическото, социалното и икономическото взаимодействие в Съюза. Все по-често и в по-голяма степен обществото зависи от тези системи. Безпроблемното функциониране и сигурността на тези системи в Съюза са от жизненоважно значение за развитието на вътрешния пазар и на конкурентоспособна и иновационна икономика. Осигуряването на подходящи равнища на защита на информационните системи следва да бъде част от цялостна ефективна рамка за превантивни мерки, съпътстваща реакцията на наказателното право спрямо киберпрестъпността.
(3)
Атаките срещу информационните системи, и по-специално атаките, свързани с организираната престъпност, представляват засилваща се опасност както в Съюза, така и в световен мащаб, а съществува и растяща загриженост от вероятни атаки по терористични или политически подбуди срещу информационните системи, които са част от критичната инфраструктура на държавите членки и на Съюза. Това представлява заплаха за постигането на едно по-безопасно информационно общество и за изграждането на пространство на свобода, сигурност и правосъдие, и следователно налага ответна реакция на равнището на Съюза, а също така и по-добра координация и сътрудничество на международно равнище.
(4)
В Съюза съществува определен брой критични инфраструктури, чието нарушаване или унищожаване би имало значителни трансгранични последици. От необходимостта да се подобрят способностите за защита на критичните инфраструктури в Съюза става ясно, че мерките срещу кибератаките следва да бъдат допълнени от строги наказателни санкции, отразяващи тежестта на подобни атаки. Като критична инфраструктура могат да се разглеждат разположени в държавите членки елемент, система или части от нея, които са от основно значение за поддържането на жизненоважни обществени функции, здравето, безопасността, сигурността, икономическото или социалното благосъстояние на населението. като електроцентрали, транспортни мрежи или правителствени мрежи, и чието нарушаване или унищожаване би имало значителни последици в дадената държава членка в резултат на невъзможността да се запазят тези функции.
(5)
Има доказателства за наличието на тенденция към все по-опасни и повтарящи се широкомащабни атаки срещу информационните системи, които често могат да бъдат от решаващо значение за държавите членки или за определени функции в публичния или частния сектор. Тази тенденция е придружена от разработката на все по-усъвършенствани методи, като например създаването и използването на така наречените „ботнети“, които се състоят от няколко етапа на престъпното деяние, при които всеки етап поотделно би могъл да създаде сериозен риск за обществения интерес. Настоящата директива има за цел, inter alia, да въведе наказания за създаването на ботнет, по-конкретно за акта на установяване на контрол от разстояние върху значителен брой компютри посредством заразяването им със зловреден софтуер чрез целенасочени кибератаки. Веднъж създадена, заразената мрежа от компютри, която представлява ботнетът, може да бъде активирана без знанието на потребителите на компютрите, за да извърши широкомащабна кибератака, която обикновено е в състояние да причини сериозни вреди, както е посочено в настоящата директива. Държавите членки следва да могат да определят кое представлява сериозна вреда съгласно националното право и практика, като например нарушаване на системни услуги от важно обществено значение или причиняване на сериозни финансови разходи или загуба на лични данни или чувствителна информация.
(6)
Широкомащабните кибератаки могат да предизвикат съществени икономически вреди както поради прекъсването на информационните системи и комуникации, така и поради загуба или промяна на важна от търговска гледна точка поверителна информация или други данни. Особено внимание следва да се обърне на повишаването на осведомеността на иновативните малки и средни предприятия за заплахи, свързани с подобни атаки, и тяхната уязвимост на такива атаки, тъй като тези предприятия зависят във все по-голяма степен от правилното функциониране и наличност на информационните системи и често разполагат с ограничени ресурси за информационна сигурност.
(7)
Приемането на общи определения в тази област е важно, за да се осигури последователен подход в държавите членки при прилагането на настоящата директива.
(8)
Необходимо е да бъде постигнат общ подход към елементите, съставляващи престъпления, чрез въвеждането на общи престъпления, като незаконния достъп до информационни системи, незаконната намеса в такива системи, незаконната намеса в данни и незаконното прихващане.
(9)
Прихващането включва, но не се ограничава непременно до подслушването, проследяването или наблюдението на съдържанието на съобщения и достигането до съдържанието на данни с технически средства пряко, чрез достъп до информационни системи и тяхното използване, или непряко, чрез използване на електронно подслушване или подслушвателни устройства.
(10)
Държавите членки следва да предвидят наказания за атаките срещу информационните системи. Предвидените наказания следва да бъдат ефективни, пропорционални и възпиращи и следва да включват лишаване от свобода и/или глоби.
(11)
Настоящата директива предвижда наказания най-малкото за случаите, които не се считат за маловажни. Държавите членки следва да могат да решат какво представлява маловажен случай в зависимост от своето национално право и практика. Даден случай може да се счете за маловажен например ако причинените от престъплението вреди и/или рискът, който то поражда за публичните или частните интереси, като например по отношение на целостта на компютърната система или компютърните данни или по отношение на неприкосновеността, правата или други интереси на дадено лице, са незначителни или от такова естество, че не е необходимо да се налага наказание в съответните предвидени в правните разпоредби предели или да се налага наказателна отговорност.
(12)
Установяването и докладването на заплахи, произтичащи от кибератаки, както и на свързаната с тях уязвимост на информационните системи са важни елементи, които имат отношение към ефективната превенция и реакция на кибератаките и към повишаването на сигурността на информационните системи. Осигуряването на стимули за докладване на пропуски по отношение на сигурността би могло да допринесе допълнително за постигането на тези цели. Държавите членки следва да полагат усилия за предоставянето на възможности за откриването в правен аспект и докладването на пропуски по отношение на сигурността.
(13)
Целесъобразно е да се предвидят по-строги наказания, когато атаката срещу дадена информационна система е извършена от престъпна организация съгласно определението в Рамково решение 2008/841/ПВР на Съвета от 24 октомври 2008 г. относно борбата с организираната престъпност (3), когато атаката е широкомащабна и е засегнала значителен брой информационни системи или е причинила сериозни щети, включително когато целта на атаката е създаването на ботнет или когато кибератаката е причинила сериозни вреди, включително когато е извършена посредством ботнет. Също така е целесъобразно да се предвидят по-строги наказания, когато атаката е извършена срещу критична инфраструктура на държавите членки или на Съюза.
(14)
Друг съществен елемент от интегрирания подход срещу киберпрестъпността представлява установяването на ефективни мерки срещу кражбата на самоличност и други престъпления, засягащи самоличността. Евентуалната нужда от действия на Съюза във връзка с този вид престъпно поведение може да се разглежда и в контекста на оценката доколко е необходим цялостен хоризонтален инструмент на Съюза.
(15)
В заключенията на Съвета от 27-28 ноември 2008 г. се посочва, че следва да се разработи нова стратегия с участието на държавите членки и Комисията, като се вземе предвид съдържанието на Конвенцията на Съвета на Европа от 2001 г. за престъпления в кибернетичното пространство. Тази конвенция е референтната правна рамка за борба с престъпленията в кибернетичното пространство, включително и с атаките срещу информационните системи. Настоящата директива се основава на споменатата конвенция. Като приоритет следва да се разглежда приключването на процеса на ратификация на тази конвенция от всички държави членки във възможно най-кратък срок.
(16)
Като се имат предвид различните начини, по които могат да бъдат извършени атаките, и с оглед на бързите промени в хардуера и софтуера, в настоящата директива се съдържа позоваване на „инструментите“, които могат да бъдат използвани за извършване на престъпленията, изброени в нея. Тези инструменти включват зловредния софтуер, включително този, с който могат да се създават ботнети, използвани за извършване на кибератаки. Макар и даден инструмент да бъде подходящ или дори да бъде особено подходящ за извършването на някое от престъпленията, предвидени в настоящата директива, възможно е той да е бил произведен със законна цел, като например за изпитване на надеждността на продукти на информационните технологии или на сигурността на информационни системи. В подобен случай не е достатъчно дадено лице да има общ умисъл за осъществяване на обективните критерии на някое от престъпленията, предвидени в настоящата директива, а то трябва да има пряк умисъл да използва инструментите за извършването на едно или повече от престъпленията, предвидени в настоящата директива.
(17)
Настоящата директива не налага наказателна отговорност в случаите, когато са изпълнени обективните критерии за престъпленията, изброени в настоящата директива, но деянията са извършени без престъпно намерение, като например при незнание, че достъпът не е разрешен, или при възложено изпитване или защита на информационните системи, например когато дружество или продавач възложи на дадено лице изпитването на устойчивостта на системата му за сигурност. В контекста на настоящата директива договорните задължения или споразуменията за ограничаване на достъпа до информационни системи посредством правила за потребителите или условия за използване на услугата, както и трудовите спорове във връзка с достъпа до информационни системи на работодателя и използването им за лични цели не следва да водят до наказателна отговорност, когато достъпът при такива обстоятелства се счита за неразрешен и това представлява единственото основание за наказателно производство. Настоящата директива не засяга правото на достъп до информация, установено в националното законодателство и законодателството на Съюза, като същевременно тя не може да се използва като оправдание за незаконен или произволен достъп до информация.
(18)
Редица обстоятелства могат да улеснят извършването на кибератаки, като например случаите, когато извършителят, в рамките на своята трудова заетост, има достъп до системите за сигурност, които са част от засегнатите информационни системи. В контекста на националното право такива обстоятелства следва да бъдат отчетени в подходяща степен в хода на наказателното производство.
(19)
Държавите членки следва да предвидят в националното си право квалифициращи обстоятелства в съответствие с приложимите правила, предвидени в техните правни системи относно квалифициращите обстоятелства. Те следва да гарантират, че съдиите разполагат с възможност да разглеждат тези квалифициращи обстоятелства при осъждането на извършителите. Съдията по своя преценка оценява тези обстоятелства заедно с останалите факти по конкретния случай.
(20)
Настоящата директива не урежда условията за упражняване на компетентност над което и да било от посочените в нея престъпления, например съобщаване от страна на жертвата на мястото, където е извършено престъплението, съобщаване от страна на държавата на мястото, където е извършено престъплението, или факта, че извършителят не е наказателно преследван на мястото, където е извършено престъплението.
(21)
В контекста на настоящата директива държавите членки и третите държави, както и техните публичните органи продължават в пълна степен да бъдат задължени да гарантират зачитането на правата на човека и основните свободи в съответствие със съществуващите задължения в Съюза и международни задължения.
(22)
С настоящата директива се засилва значението на мрежите, като мрежите на Г-8 или Съвета на Европа, съставени от звена за контакт, които са на разположение 24 часа в денонощието и седем дни в седмицата. Тези звена за контакт следва да бъдат в състояние да осигуряват ефективна помощ и по този начин да улесняват например обмена на подходяща налична информация и предоставянето на технически съвети или правна информация за целите на разследванията или производствата по престъпления, отнасящи се до информационните системи, и свързаните данни, с участието на молещата държава членка. За да се осигури гладкото функциониране на мрежите, всяко звено за контакт следва да разполага с капацитет за бързо свързване със звено за контакт на друга държава членка с помощта на, inter alia, обучен и оборудван персонал. Като се има предвид бързината, с която могат да бъдат извършени широкомащабни кибератаки, държавите членки следва да са в състояние да реагират незабавно на спешни искания, отправени по тази мрежа от звена за контакт. В подобни случаи може да бъде наложително искането за информация да се придружава от телефон за връзка, за да се гарантира, че замолената държава членка ще обработи своевременно искането и обратната информация ще бъде предоставена в рамките на осем часа.
(23)
Сътрудничеството между публичните органи, от една страна, и частния сектор и гражданското общество, от друга, е от голямо значение за превенцията и борбата с атаките срещу информационните системи. Необходимо е да се насърчава и подобрява сътрудничеството между доставчиците на услуги, производителите, правоприлагащите и съдебните органи при пълно зачитане на принципите на правовата държава. Сътрудничеството би могло да включва съдействие от доставчиците на услуги за оказване на помощ за съхраняване на евентуални доказателства, за предоставяне на елементи, които да спомогнат за идентифицирането на извършителите, и като крайна мярка, частичното или пълното спиране в съответствие с националното право и практика на информационните системи или функции, които са били засегнати или използвани за незаконни цели. Държавите членки следва да обмислят също създаването на мрежи за сътрудничество и партньорство с доставчиците на услуги и производителите за обмен на информация във връзка с престъпленията, които попадат в обхвата на настоящата директива.
(24)
Необходимо е да се събират съпоставими данни за престъпленията, посочени в настоящата директива. Съответните данни следва да се предоставят на компетентните специализирани агенции и органи на Съюза, като Европол и ЕNISA, в съответствие със задачите и информационните им потребности, за да се добие по-цялостна представа за проблема с киберпрестъпността и мрежовата и информационна сигурност на равнището на Съюза и по този начин се допринесе за изготвянето на по-ефективна реакция. Държавите членки следва да предоставят на Европол и Европейския център по киберпрестъпност към него информация за начина на действие на извършителите, за да се извършат оценка на заплахите и стратегически анализи на киберпрестъпността в съответствие с Решение 2009/371/ПВР на Съвета от 6 април 2009 г. за създаване на Европейска полицейска служба (Европол) (4). Предоставянето на информация може да улесни по-доброто разбиране на настоящите и бъдещите заплахи, като допринесе за по-подходящо и целенасочено вземане на решения относно борбата с атаките срещу информационните системи и тяхното предотвратяване.
(25)
Комисията следва да представи доклад за прилагането на настоящата директива и ако е необходимо, да направи законодателни предложения, които може да доведат до разширяване на нейния обхват, отчитайки промените в областта на киберпрестъпността. Тези промени могат да включват технологично развитие, като например такова, което позволява по-ефективно правоприлагане в областта на атаките срещу информационните системи или улеснява предотвратяването на подобни атаки или смекчаването на последиците от тях. За тази цел Комисията следва да вземе под внимание наличните анализи и доклади, изготвени от съответните заинтересовани страни, и по-специално от Европол и ENISA.
(26)
С цел ефективна борба с престъпленията в кибернетичното пространство е необходимо също така да се повиши устойчивостта на информационните системи с предприемането на подходящи мерки за по-ефективната им защита от кибератаки. Държавите членки следва да предприемат необходимите мерки за защита от кибератаки на информационните системи, които представляват част от тяхната критична инфраструктура, и следва да обмислят защитата на информационните системи и свързаните данни като част от тази защита. Осигуряването на подходящо равнище на защита и сигурност на информационните системи от юридически лица, например във връзка с предоставянето на общественодостъпни електронни съобщителни услуги в съответствие с действащото законодателство на Съюза относно неприкосновеността на личния живот, електронните съобщения и защитата на данните, представлява съществена част от цялостния подход за ефективна борба срещу киберпрестъпността. Следва да се осигуряват подходящи равнища на защита срещу заплахи и уязвимости, които могат да бъдат разумно идентифицирани, в съответствие със съвременните постижения в конкретните сектори и предвид конкретните ситуации, свързани с обработването на данни. Разходите и тежестта по осигуряване на такава защита следва да бъдат пропорционални на вероятните вреди, които евентуална кибератака може да причини на засегнатите лица. Държавите членки се насърчават да предвидят в националното си право подходящи мерки, водещи до отговорност, за случаите, когато юридическо лице явно не е осигурило подходящо равнище на защита срещу кибератаки.
(27)
Значителните пропуски и различия в законите и наказателните производства на държавите членки в областта на атаките срещу информационните системи могат да възпрепятстват борбата срещу организираната престъпност и тероризма, а също така да усложнят ефективното полицейско и съдебно сътрудничество в тази област. Транснационалният характер на съвременните информационни системи, които функционират отвъд националните граници, предполага, че атаките срещу тези системи имат трансгранично измерение, което показва още веднъж спешната необходимост от осъществяване на допълнителни действия за сближаване на наказателното право в тази област. Освен това координирането на наказателното преследване по дела за атаки срещу информационни системи следва да бъде улеснено с подходящото изпълнение и прилагане на Рамково решение 2009/948/ПВР на Съвета от 30 ноември 2009 г. относно предотвратяване и уреждане на спорове за упражняване на компетентност при наказателни производства (5). В сътрудничество със Съюза държавите членки следва също да се стремят към подобряване на международното сътрудничество, свързано със сигурността на информационните системи, компютърните мрежи и данни. При всяко международно споразумение, включващо обмен на данни, следва надлежно да се разгледа сигурността на прехвърлянето и съхраняването на данните.
(28)
По-доброто сътрудничество между компетентните правоприлагащи и съдебни органи в Съюза е изключително важно за ефективната борба срещу престъпленията в кибернетичното пространство. Във връзка с това следва да се насърчава активизирането на усилията за осигуряване на подходящо обучение за съответните органи, за да се подобри разбирането за киберпрестъпността и нейните последици, и за стимулиране на сътрудничеството и обмена на най-добри практики, например чрез компетентните специализирани агенции и органи на Съюза. Целта на подобно обучение, inter alia, следва да бъде повишаването на осведомеността за различните национални правни системи, евентуалните правни и технически предизвикателства при наказателни разследвания и разпределението на области на компетентност между съответните национални органи.
(29)
В настоящата директива следва да се зачитат правата на човека и основните свободи и да се съблюдават принципите, признати по-специално в Хартата на основните права на Европейския съюз и Европейската конвенция за защита на правата на човека и основните свободи, включително защитата на личните данни, правото на личен живот, свободата на изразяване и на информация, правото на справедлив съдебен процес, презумпцията за невиновност и правото на защита, както и принципите на законност и пропорционалност между престъплението и наказанието. По-специално настоящата директива има за цел да осигури пълното спазване на тези права и принципи и трябва да бъде прилагана в съответствие с това.
(30)
Защитата на личните данни е основно право в съответствие с член 16, параграф 1 от ДФЕС и член 8 от Хартата на основните права на Европейския съюз. Ето защо всяко обработване на лични данни при изпълнението на настоящата директива следва изцяло да зачита съответното законодателство на Съюза относно защитата на данните, прието въз основа на Договорите.
(31)
В съответствие с член 3 от Протокола относно позицията на Обединеното кралство и Ирландия по отношение на пространството на свобода, сигурност и правосъдие, приложен към Договора за Европейския съюз и Договора за функционирането на Европейския съюз, посочените държави членки са уведомили за желанието си да вземат участие в приемането и прилагането на настоящата директива.
(32)
В съответствие с членове 1 и 2 от Протокола относно позицията на Дания, приложен към Договора за Европейския съюз и Договора за функционирането на Европейския съюз, Дания не участва в приемането на настоящата директива и следователно не е обвързана от нея, нито от нейното прилагане.
(33)
Доколкото целите на настоящата директива, а именно да обвърже атаките срещу информационните системи във всички държави членки с ефективни, пропорционални и възпиращи наказания, както и да подобри и насърчи сътрудничеството между съдебните и други компетентни органи, не могат да бъдат постигнати в достатъчна степен от държавите членки и затова поради техния обхват и последици могат да бъдат по-добре постигнати на равнището на Съюза, Съюзът може да приеме мерки в съответствие с принципа на субсидиарност, уреден в член 5 от Договора за Европейския съюз. В съответствие с принципа на пропорционалност, уреден в същия член, настоящата директива не надхвърля необходимото за постигането на тези цели.
(34)
Настоящата директива има за цел да измени и разшири обхвата на разпоредбите на Рамково решение 2005/222/ПВР на Съвета от 24 февруари 2005 г. относно атаките срещу информационните системи (6). Тъй като измененията, които трябва да се направят, са значителни по брой и естество, за по-голяма яснота Рамково решение 2005/222/ПВР следва да бъде изцяло заменено по отношение на държавите членки, участващи в приемането на настоящата директива,
ПРИЕХА НАСТОЯЩАТА ДИРЕКТИВА:
Член 1
Предмет
Настоящата директива установява минимални правила за определянето на престъпленията и наказанията в областта на атаките срещу информационните системи. Тя има за цел също да способства за предотвратяването на тези престъпления и да подобри сътрудничеството между съдебните и други компетентни органи.
Член 2
Определения
За целите на настоящата директива се прилагат следните определения:
а)
„информационна система“ означава устройство или група от взаимосвързани или сходни устройства, едно или повече от които, съобразно дадена програма, извършват автоматизирана обработка на компютърни данни, както и компютърните данни, съхранявани, обработвани, извличани или предавани от такова устройство или група от устройства с цел оперирането с тези данни и използването, защитата и поддръжката им;
б)
„компютърни данни“ означава представяне на факти, информация или понятия във форма, поддаваща се на обработка в информационни системи, включително и програма, която е в състояние да направи така, че дадена информационна система да изпълни определена функция;
в)
„юридическо лице“ означава всяко образувание, притежаващо статут на юридическо лице съгласно приложимото право, с изключение на държави членки, трети държави или други публични органи при упражняване на държавна власт, както и на публични международни организации;
г)
„неправомерно“ означава поведение, което не е разрешено от собственика или от друг притежатели на права върху системата или част от нея, или не е позволено по силата на националното право.
Член 3
Незаконен достъп до информационни системи
Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че когато е извършен умишлено, неправомерният достъп до цялата информационна система или до части от нея е наказуем като престъпление, когато е извършен чрез нарушаване на мярка за сигурност, поне в случаите, които не се считат за маловажни.
Член 4
Незаконна намеса в система
Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че сериозното възпрепятстване или спиране на функционирането на информационна система чрез въвеждане на компютърни данни, пренасяне, увреждане, изтриване, влошаване, променяне или скриване на такива данни или спиране на достъпа до компютърни данни, когато е извършено умишлено и неправомерно, е наказуемо като престъпление, поне в случаите, които не се считат за маловажни.
Член 5
Незаконна намеса в данни
Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че изтриването, увреждането, влошаването, променянето, скриването на компютърни данни в дадена информационна система или спирането на достъпа до такива данни, когато е извършено умишлено и неправомерно, е наказуемо като престъпление, поне в случаите, които не се считат за маловажни.
Член 6
Незаконно прихващане
Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че извършеното с технически средства прихващане на непублични компютърни данни, изпращани до дадена информационна система, от нея или в нейните рамки, включително електромагнитните емисии от информационна система, пренасящи такива компютърни данни, когато е извършено умишлено и неправомерно, е наказуемо като престъпление, поне в случаите, които не се считат за маловажни.
Член 7
Инструменти, използвани за извършване на престъпления
Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че умишленото производство, продажба, набавяне за употреба, внос, разпространяване или друга форма на предоставяне на някой от следните инструменти, когато е извършено неправомерно и с намерение да се използва за извършването на което и да било от престъпленията, посочени в членове 3-6, е наказуемо като престъпление, поне в случаите, които не се считат за маловажни:
а)
компютърна програма, проектирана или адаптирана главно с цел извършване на което и да било от престъпленията, посочени в членове 3-6;
б)
компютърна парола, код за достъп или други подобни данни, с чиято помощ може да се получи достъп до цялата информационна система или до част от нея.
Член 8
Подбудителство, помагачество и опит за извършване на престъпление
1. Държавите членки гарантират, че подбудителството или помагачеството за извършване на някое от престъпленията, посочени в членове 3-7, е наказуемо като престъпление.
2. Държавите членки гарантират, че опитът за извършване на престъпление, посочено в членове 4 и 5, е наказуем като престъпление.
Член 9
Наказания
1. Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че престъпленията, посочени в членове 3-8, са наказуеми с ефективни, пропорционални и възпиращи наказания.
2. Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че престъпленията, посочени в членове 3-7, се наказват с лишаване от свобода с максимален срок не по-малко от две години, поне в случаите, които не се считат за маловажни.
3. Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че когато са извършени умишлено и когато значителен брой информационни системи са били засегнати посредством използването на инструмент, посочен в член 7, проектиран или адаптиран главно за тази цел, посочените в членове 4 и 5 престъпления се наказват с лишаване от свобода с максимален срок не по-малко от три години.
4. Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че престъпленията, посочени в членове 4 и 5, се наказват с лишаване от свобода с максимален срок не по-малко от пет години, когато:
а)
те са извършени в рамките на престъпна организация съгласно определението в Рамково решение 2008/841/ПВР, независимо от размера на наказанието, предвидено в него; или
б)
те са причинили сериозни вреди; или
в)
те са извършени срещу информационна система, която е част от критична инфраструктура.
5. Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че когато престъпленията, посочени в членове 4 и 5, са извършени чрез злоупотреба с лични данни на друго лице, за да се спечели доверието на трето лице, и по този начин са нанесени вреди на законния собственик на самоличността, това може да се разглежда съгласно националното право като квалифициращо обстоятелство, освен ако тези обстоятелства не са вече част от друго престъпление, което е наказуемо съгласно националното право.
Член 10
Отговорност на юридическите лица
1. Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че юридическите лица могат да бъдат подведени под отговорност за престъпленията, посочени в членове 3-8, извършени в тяхна полза от лице, което действа самостоятелно или като част от орган на юридическото лице и което заема ръководна длъжност в това юридическо лице, въз основа на едно от следните:
а)
пълномощие да представлява юридическото лице;
б)
правомощие да взема решения от името на юридическото лице;
в)
правомощие да упражнява контрол в рамките на юридическото лице.
2. Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че юридическите лица могат да бъдат подведени под отговорност, когато липсата на надзор или контрол от страна на лице, посочено в параграф 1, е направила възможно извършването от негово подчинено лице на някое от престъпленията, посочени в членове 3-8, в полза на това юридическо лице.
3. Отговорността на юридическите лица съгласно параграфи 1 и 2 не изключва образуването на наказателни производства срещу физически лица, които са извършители, подбудители или съучастници в престъпленията, посочени в членове 3-8.
Член 11
Санкции спрямо юридически лица
1. Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че юридическо лице, подведено под отговорност съгласно член 10, параграф 1, подлежи на санкции, които са ефективни, пропорционални и възпиращи, включват глоби по наказателното право или друг вид глоби и може да включват други санкции, като например:
а)
лишаване от правото да се ползва от публични облаги или помощи;
б)
временно или постоянно лишаване от правото да упражнява търговска дейност;
в)
поставяне под съдебен надзор;
г)
съдебна ликвидация;
д)
временно или постоянно затваряне на структури, използвани за извършване на престъплението.
2. Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират, че юридическо лице, подведено под отговорност съгласно член 10, параграф 2, подлежи на ефективни, пропорционални и възпиращи санкции или други мерки.
Член 12
Компетентност
1. Държавите членки установяват компетентността си по отношение на престъпленията, посочени в членове 3-8, когато престъплението е извършено:
а)
изцяло или отчасти на тяхната територия; или
б)
от един от техните граждани, поне в случаите, когато деянието се явява престъпление на мястото, където е извършено.
2. При установяването на компетентност в съответствие с параграф 1, буква а) дадената държава членка гарантира, че тя има компетентност, когато:
а)
извършителят извършва престъплението, когато се намира физически на нейната територия, независимо дали престъплението е насочено срещу информационна система, намираща се на нейна територия; или
б)
престъплението е насочено срещу информационна система, намираща се на нейната територия, независимо дали извършителят се намира физически на нейна територия, когато го извършва.
3. Дадена държава членка уведомява Комисията, когато реши да установи компетентност по отношение на престъпления, посочени в членове 3-8, извършени извън нейната територия, включително когато:
а)
извършителят има обичайно местопребиваване на нейната територия; или
б)
престъплението е извършено в полза на юридическо лице, установено на нейната територия.
Член 13
Обмен на информация
1. За целите на обмена на информация, свързана с престъпленията, посочени в членове 3-8, държавите членки осигуряват наличието на оперативно национално звено за контакт и използват съществуващата мрежа от оперативни звена за контакт, които са на разположение 24 часа в денонощието и седем дни в седмицата. Държавите членки гарантират също, че разполагат с процедури, чрез които в случай на спешно искане за съдействие компетентният орган в рамките най-много на 8 часа от получаването посочва поне дали на искането за помощ ще бъде отговорено, както и формата и приблизителното време за отговор.
2. Държавите членки информират Комисията за определеното от тях звено за контакт, посочено в параграф 1. Комисията съобщава тази информация на останалите държави членки и на компетентните специализирани агенции и органи на Съюза.
3. Държавите членки предприемат необходимите мерки, за да гарантират наличието на подходящи канали за докладване с цел да се улесни докладването без необосновано забавяне на компетентните национални органи за престъпления, посочени в членове 3-6.
Член 14
Контрол и статистика
1. Държавите членки гарантират наличието на система за записване, производство и предоставяне на статистически данни за престъпленията, посочени в членове 3-7.
2. Статистическите данни, посочени в параграф 1, като минимум включват съществуващите данни относно броя на посочените в членове 3-7 престъпления, които са регистрирани от държавите членки, както и броя на лицата, срещу които е възбудено наказателно преследване и които са осъдени за престъпления, посочени в членове 3-7.
3. Държавите членки предават на Комисията събраните по настоящия член данни. Комисията прави необходимото консолидираният преглед на тези статистически отчети да бъде публикуван и представен на компетентните специализирани агенции и органи на Съюза.
Член 15
Замяна на Рамково решение 2005/222/ПВР
Рамково решение 2005/222/ПВР се заменя по отношение на държавите членки, които участват в приемането на настоящата директива, без да се засягат задълженията на тези държави членки във връзка със сроковете за транспониране на Рамковото решение в националното право.
По отношение на държавите членки, които участват в приемането на настоящата директива, позоваванията на Рамково решение 2005/222/ПВР се считат за позовавания на настоящата директива.
Член 16
Транспониране
1. Държавите членки въвеждат в сила законовите, подзаконовите и административните разпоредби, необходими, за да се съобразят с настоящата директива, до 4 септември 2015 г.
2. Държавите членки съобщават на Комисията текста на мерките, с които се транспонират в националното им право задълженията, наложени им с настоящата директива.
3. Когато държавите членки приемат тези мерки, в тях се съдържа позоваване на настоящата директива или то се придружава от подобно позоваване при официалното им публикуване. Условията и редът на позоваване се определят от държавите членки.
Член 17
Докладване
До 4 септември 2017 г. Комисията представя на Европейския парламент и на Съвета доклад за оценка на степента, в която държавите членки са предприели необходимите мерки, за да се съобразят с настоящата директива, придружен при необходимост от законодателни предложения. Комисията отчита също техническото и правното развитие в областта на киберпрестъпността, по-специално по отношение на обхвата на настоящата директива.
Член 18
Влизане в сила
Настоящата директива влиза в сила на двадесетия ден след публикуването ѝ в Официален вестник на Европейския съюз.
Член 19
Адресати
Адресати на настоящата директива са държавите членки в съответствие с Договорите.
Съставено в Брюксел на 12 август 2013 година.
ΟΔΗΓΊΑ 2013/40/ΕΕ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΫ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΊΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ
της 12ης Αυγούστου 2013
για τις επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών και την αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2005/222/ΔΕΥ του Συμβουλίου
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 83 παράγραφος 1,
Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (1),
Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία (2),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Οι στόχοι της παρούσας οδηγίας είναι η προσέγγιση του ποινικού δικαίου των κρατών μελών στον τομέα των επιθέσεων κατά συστημάτων πληροφοριών, καθιερώνοντας ελάχιστους κανόνες σχετικά με τον ορισμό των ποινικών αδικημάτων και των σχετικών κυρώσεων, και η βελτίωση της συνεργασίας μεταξύ των αρμόδιων αρχών, συμπεριλαμβανομένης της αστυνομίας και άλλων εξειδικευμένων υπηρεσιών επιφορτισμένων με την επιβολή του νόμου στα κράτη μέλη, καθώς και των αρμόδιων ειδικευμένων οργανισμών της Ένωσης και φορέων της Ένωσης, όπως η Eurojust, η Ευρωπόλ και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ηλεκτρονικού Εγκλήματος, καθώς και ο Ευρωπαϊκός Οργανισμός για την Ασφάλεια δικτύων και Πληροφοριών (ENISA).
(2)
Τα συστήματα πληροφοριών είναι βασικό στοιχείο για την πολιτική, κοινωνική και οικονομική αλληλεπίδραση στην Ένωση. Η κοινωνία εξαρτάται σε υψηλό και αυξανόμενο βαθμό από τέτοια συστήματα. Η ομαλή λειτουργία και η ασφάλεια αυτών των συστημάτων στην Ένωση είναι ζωτικής σημασίας για την ανάπτυξη της εσωτερικής αγοράς και μιας ανταγωνιστικής και καινοτόμου οικονομίας. Η εξασφάλιση κατάλληλων επιπέδων προστασίας των συστημάτων πληροφοριών θα πρέπει να αποτελεί μέρος ενός αποτελεσματικού ολοκληρωμένου πλαισίου από μέτρα πρόληψης τα οποία συνοδεύουν τις απαντήσεις του ποινικού δικαίου στον κυβερνοχώρο.
(3)
Οι επιθέσεις κατά των συστημάτων πληροφοριών, και ιδίως οι επιθέσεις που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα, αποτελούν συνεχώς αυξανόμενη απειλή, τόσο στην Ένωση όσο και παγκοσμίως, και εντείνουν τις ανησυχίες για το ενδεχόμενο τρομοκρατικών επιθέσεων ή επιθέσεων με πολιτικά κίνητρα κατά των συστημάτων πληροφοριών που αποτελούν μέρος των υποδομών ζωτικής σημασίας των κρατών μελών και της Ένωσης. Αυτό αποτελεί απειλή για την επίτευξη μιας ασφαλέστερης κοινωνίας της πληροφορίας και ενός χώρου ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, και, επομένως, απαιτείται απάντηση στο επίπεδο της Ένωσης και βελτιωμένη συνεργασία και συντονισμός σε διεθνές επίπεδο.
(4)
Υπάρχουν ορισμένες υποδομές ζωτικής σημασίας στην Ένωση, η διακοπή ή η καταστροφή των οποίων θα μπορούσε να έχει σημαντικό διασυνοριακό αντίκτυπο. Έχει καταστεί προφανές, λόγω της ανάγκης να ενισχυθεί η προστασία των υποδομών ζωτικής σημασίας στην Ένωση, ότι τα μέτρα κατά των επιθέσεων στον κυβερνοχώρο θα πρέπει να συμπληρώνονται με αυστηρές ποινικές κυρώσεις που να αντανακλούν τη σοβαρότητα των επιθέσεων αυτών. Ως υποδομές ζωτικής σημασίας μπορούν να νοούνται τα περιουσιακά στοιχεία, συστήματα ή μέρη αυτών που ευρίσκονται εντός των κρατών μελών και τα οποία είναι ουσιώδη για τη διατήρηση των ζωτικών κοινωνιακών λειτουργιών, της υγείας, της ασφάλειας, της προστασίας της οικονομικής ή κοινωνικής ευημερίας, όπως εγκαταστάσεις παραγωγής ενεργείας, μεταφορικά δίκτυα ή κυβερνητικά δίκτυα, και η διακοπή ή η καταστροφή των οποίων θα είχε σημαντικό αντίκτυπο για ένα κράτος μέλος, ως αποτέλεσμα της αδυναμίας διατήρησης των λειτουργιών αυτών.
(5)
Υπάρχουν στοιχεία που δείχνουν μια τάση διάπραξης όλο και πιο επικίνδυνων και επαναλαμβανόμενων επιθέσεων μεγάλης κλίμακας κατά συστημάτων πληροφοριών που συχνά μπορούν να έχουν ζωτική σημασία για τα κράτη μέλη ή για ειδικές δραστηριότητες του δημόσιου ή του ιδιωτικού τομέα. Η τάση αυτή συνοδεύεται από την ανάπτυξη όλο και πιο εξελιγμένων μεθόδων, όπως η δημιουργία και η χρήση των αποκαλούμενων «botnet» (δίκτυα προγραμμάτων ρομπότ), η οποία περιλαμβάνει διάφορα στάδια της αξιόποινης πράξης, καθένα από τα οποία μπορεί από μόνο του να θέσει σε σοβαρό κίνδυνο το δημόσιο συμφέρον. Η παρούσα οδηγία σκοπεύει, μεταξύ άλλων, στην εισαγωγή ποινικών κυρώσεων για τη δημιουργία των «botnet», ήτοι πράξη της απόκτησης εξ αποστάσεως ελέγχου σε σημαντικό αριθμό υπολογιστών διά της μολύνσεως τους με κακόβουλο λογισμικό μέσω στοχευμένων επιθέσεων στον κυβερνοχώρο. Μόλις δημιουργηθεί, το προσβεβλημένο δίκτυο υπολογιστών, που συνιστά το «botnet», μπορεί να ενεργοποιείται εν αγνοία των χρηστών των εν λόγω υπολογιστών, με σκοπό την εξαπόλυση επιθέσεων στον κυβερνοχώρο μεγάλης κλίμακας, η οποία συνήθως μπορεί να προκαλέσει σοβαρές ζημίες, όπως αναφέρεται στην παρούσα οδηγία. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να ορίσουν τι συνιστά σοβαρή ζημιά σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο και τις εθνικές τους πρακτικές, όπως διακοπή της λειτουργίας συστημάτων μεγάλης δημόσιας σημασίας ή σημαντική οικονομική ζημιά ή απώλεια δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα ή ευαίσθητων πληροφοριών.
(6)
Επιθέσεις στον κυβερνοχώρο μεγάλης κλίμακας μπορούν να προξενήσουν σημαντικές οικονομικές ζημίες, τόσο μέσω της διακοπής της λειτουργίας των συστημάτων πληροφοριών και των επικοινωνιών όσο και μέσω της απώλειας ή αλλοίωσης σημαντικών εμπορικών εμπιστευτικών πληροφοριών ή άλλων δεδομένων. Θα πρέπει να αποδίδεται ιδιαίτερη προσοχή στην αύξηση της ευαισθητοποίησης των καινοτόμων μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων για απειλές σχετικές με αυτές τις επιθέσεις και για την ευπάθειά τους σε αυτές τις επιθέσεις, επειδή εξαρτώνται, σε μεγάλο βαθμό, από την ορθή λειτουργία και τη διαθεσιμότητα πληροφοριακών συστημάτων και συχνά έχουν περιορισμένους πόρους για την ασφάλεια των πληροφοριών.
(7)
Είναι σημαντικό να υπάρχουν κοινοί ορισμοί στον τομέα αυτό ώστε να διασφαλισθεί η συνεκτική προσέγγιση μεταξύ των κρατών μελών κατά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.
(8)
Είναι ανάγκη να επιτευχθεί κοινή προσέγγιση για τα στοιχεία της αντικειμενικής υπόστασης των ποινικών αδικημάτων, με την πρόβλεψη των κοινών αδικημάτων της παράνομης πρόσβασης σε σύστημα πληροφοριών, της παράνομης παρεμβολής σε σύστημα, της παράνομης παρεμβολής σε δεδομένα και της παράνομης υποκλοπής.
(9)
Η υποκλοπή περιλαμβάνει, ενδεικτικά και όχι εξαντλητικά, την ακρόαση, έλεγχο ή επιτήρηση του περιεχομένου των επικοινωνιών και την παροχή του περιεχομένου των δεδομένων είτε άμεσα, μέσω της πρόσβασης και χρήσης των συστημάτων πληροφοριών, είτε έμμεσα μέσω της χρήσης ηλεκτρονικής συνακρόασης ή συσκευών παγίδευσης με τεχνικά μέσα.
(10)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβλέπουν κυρώσεις για τις επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών. Οι εν λόγω κυρώσεις θα πρέπει να είναι αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές και να περιλαμβάνουν φυλάκιση και/ή χρηματικές ποινές.
(11)
Η παρούσα οδηγία προβλέπει ποινικές κυρώσεις, τουλάχιστον για τις περιπτώσεις που δεν είναι ήσσονος σημασίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να μπορούν να καθορίζουν τι συνιστά περίπτωση ήσσονος σημασίας σύμφωνα με το εθνικό τους δίκαιο και τις εθνικές τους πρακτικές. Η περίπτωση μπορεί να θεωρείται ήσσονος σημασίας όταν, παραδείγματος χάριν, οι ζημίες που προκαλεί το αδίκημα και/ή ο κίνδυνος για το δημόσιο ή το ιδιωτικό συμφέρον, όπως η ακεραιότητα ενός συστήματος υπολογιστών ή ηλεκτρονικών δεδομένων, ή η σωματική ακεραιότητα, τα δικαιώματά ή άλλα συμφέροντα ενός προσώπου, είναι αμελητέα ή τέτοιας φύσης ώστε δεν είναι απαραίτητη η επιβολή ποινικής κύρωσης εντός του νομικού ορίου ή η απόδοση ποινικής ευθύνης.
(12)
Ο προσδιορισμός και η αναφορά απειλών και κινδύνων που προκύπτουν από επιθέσεις στον κυβερνοχώρο και της συναφούς ευπάθειας των συστημάτων πληροφοριών, είναι σχετικές με την αποτελεσματική πρόληψη και αντιμετώπιση των επιθέσεων στον κυβερνοχώρο και τη βελτίωση της ασφάλειας των συστημάτων πληροφοριών. Η παροχή κινήτρων για την αναφορά κενών ασφαλείας θα μπορούσε να συμβάλει προς τον σκοπό αυτό. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προσπαθούν να παρέχουν δυνατότητες για τη νομική ανίχνευση και αναφορά των κενών ασφαλείας.
(13)
Είναι σκόπιμο να προβλεφθούν αυστηρότερες κυρώσεις όταν μια επίθεση κατά συστήματος πληροφοριών διαπράττεται από εγκληματική οργάνωση, όπως ορίζεται στην απόφαση-πλαίσιο 2008/841/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Οκτωβρίου 2008, για την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος (3), όταν η επίθεση στον κυβερνοχώρο διαπράττεται σε μεγάλη κλίμακα και πλήττει έτσι σημαντικό αριθμό συστημάτων πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένης της επίθεσης που έχει ως στόχο τη δημιουργία «botnet» ή όταν η επίθεση στον κυβερνοχώρο προκαλεί σοβαρές ζημίες, μεταξύ άλλων όταν η επίθεση εκτελείται μέσω «botnet». Είναι επίσης σκόπιμο να προβλεφθούν αυστηρότερες κυρώσεις, όταν η επίθεση διεξάγεται κατά υποδομής ζωτικής σημασίας των κρατών μελών ή της Ένωσης.
(14)
Η θέσπιση αποτελεσματικών μέτρων κατά της κλοπής ταυτότητας και άλλων αδικημάτων σχετικών με την ταυτότητα αποτελεί ένα άλλο σημαντικό στοιχείο μιας ολοκληρωμένης προσέγγισης του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο. Η τυχόν ανάγκη για δράση της Ένωσης σχετικά με αυτό το είδος εγκληματικής συμπεριφοράς θα μπορούσε επίσης να εξετάζεται στο πλαίσιο της αξιολόγησης της ανάγκης για μια συνολική οριζόντια πράξη της Ένωσης.
(15)
Τα συμπεράσματα του Συμβουλίου της 27ης και 28ης Νοεμβρίου 2008 ανέφεραν ότι τα κράτη μέλη και η Επιτροπή θα πρέπει να αναπτύξουν νέα στρατηγική, λαμβάνοντας υπόψη το περιεχόμενο της σύμβασης του Συμβουλίου της Ευρώπης του 2001 για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο. Η σύμβαση αυτή είναι το νομικό πλαίσιο αναφοράς για την καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο, συμπεριλαμβανομένων των επιθέσεων κατά συστημάτων πληροφοριών. Η παρούσα οδηγία στηρίζεται στην εν λόγω σύμβαση. Η ολοκλήρωση της διαδικασίας επικύρωσης της εν λόγω σύμβασης από όλα τα κράτη μέλη, το συντομότερο δυνατόν, θα πρέπει να θεωρηθεί προτεραιότητα.
(16)
Λαμβανομένων υπόψη των διαφορετικών τρόπων με τους οποίους μπορούν να πραγματοποιηθούν οι επιθέσεις και της ταχείας εξέλιξης του υλισμικού και του λογισμικού, η παρούσα οδηγία αναφέρεται σε εργαλεία που μπορούν να χρησιμοποιηθούν για τη διάπραξη των αδικημάτων που απαριθμούνται στην παρούσα οδηγία. Τέτοια εργαλεία μπορούν να περιλαμβάνουν το κακόβουλο λογισμικό -συμπεριλαμβανομένων των εργαλείων που μπορούν να δημιουργούν «botnet»- το οποίο χρησιμοποιείται για τη διάπραξη επιθέσεων στον κυβερνοχώρο. Ακόμη και όταν ένα τέτοιο εργαλείο είναι κατάλληλο ή ιδιαιτέρως κατάλληλο για τη διάπραξη ενός εκ των αδικημάτων που ορίζονται στην παρούσα οδηγία, είναι πιθανό το εργαλείο να έχει παραχθεί για νόμιμο σκοπό. Με αιτιολογία την ανάγκη να αποφευχθεί η ποινικοποίηση οσάκις τα εν λόγω εργαλεία παράγονται και διατίθενται στην αγορά για νόμιμους σκοπούς, όπως για τον έλεγχο της αξιοπιστίας των προϊόντων της τεχνολογίας πληροφοριών ή της ασφάλειας των συστημάτων πληροφοριών, εκτός από τη γενική απαίτηση της πρόθεσης, μια απαίτηση άμεσης πρόθεσης να χρησιμοποιήσει τα εργαλεία αυτά για να διαπράξει ένα ή περισσότερα εκ των αδικημάτων που ορίζονται στην παρούσα οδηγία, πρέπει επίσης να πληρούται.
(17)
Η παρούσα οδηγία δεν αποδίδει ποινική ευθύνη όταν πληρούνται τα αντικειμενικά κριτήρια των αδικημάτων που ορίζονται στην παρούσα οδηγία, αλλά οι πράξεις διαπράττονται χωρίς εγκληματική πρόθεση, παραδείγματος χάριν όταν το πρόσωπο δεν γνωρίζει ότι απαγορεύεται η πρόσβαση ή στην περίπτωση εξουσιοδοτημένης δοκιμής ή προστασίας συστημάτων πληροφοριών, όπως όταν μια εταιρεία ή ένας πωλητής αναθέτει σε ένα πρόσωπο να ελέγξει την ισχύ του συστήματος ασφαλείας του. Στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας, συμβατικές υποχρεώσεις ή συμφωνίες να περιορισθεί η πρόσβαση σε συστήματα πληροφοριών με τη μέθοδο της πολιτικής χρηστών ή όρων παροχής υπηρεσίας, καθώς και εργατικές διαφορές όσον αφορά την πρόσβαση και τη χρήση συστημάτων πληροφοριών του εργοδότη για ιδιωτικούς σκοπούς, δεν θα πρέπει να συνεπάγονται ποινική ευθύνη, όταν η πρόσβαση, υπ’ αυτές τις συνθήκες, θα κρινόταν απαγορευμένη και, συνεπώς, θα αποτελούσε τη μοναδική βάση για ποινική διαδικασία. Η παρούσα οδηγία δεν θίγει το δικαίωμα της πρόσβασης σε πληροφορίες, όπως ορίζεται στο εθνικό και στο ενωσιακό δίκαιο, ενώ την ίδια στιγμή δεν μπορεί να χρησιμεύσει ως αιτιολογία για παράνομη ή αυθαίρετη πρόσβαση σε πληροφορίες.
(18)
Οι επιθέσεις στον κυβερνοχώρο μπορούν να διευκολύνονται από διάφορες περιστάσεις, όπως όταν ο δράστης έχει πρόσβαση στα συστήματα ασφαλείας που ενυπάρχουν στα προσβαλλόμενα συστήματα πληροφοριών, μέσα στο πλαίσιο των καθηκόντων του. Στο πλαίσιο του εθνικού δικαίου, τέτοιες περιστάσεις θα πρέπει να λαμβάνονται υπόψη καταλλήλως κατά τη διεξαγωγή ποινικών διαδικασιών.
(19)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προβλέπουν στο εθνικό τους δίκαιο επιβαρυντικές περιστάσεις, σύμφωνα με τους εφαρμοστέους κανόνες περί επιβαρυντικών περιστάσεων που προβλέπονται στα νομικά τους συστήματα. Θα πρέπει να μεριμνούν ώστε αυτές οι επιβαρυντικές περιστάσεις να μπορούν να εξετάζονται από τους δικαστές κατά την επιμέτρηση της ποινής των δραστών. Εμπίπτει στη διακριτική ευχέρεια του δικαστή να αξιολογεί τις εν λόγω περιστάσεις, μαζί με τα άλλα γεγονότα της συγκεκριμένης υπόθεσης.
(20)
Η παρούσα οδηγία δεν διέπει τις προϋποθέσεις κατά την άσκηση δικαιοδοσίας για οποιοδήποτε από τα αδικήματα που αναφέρονται σε αυτή, όπως η κατάθεση από το θύμα στον τόπο όπου διαπράχθηκε το αδίκημα, η καταγγελία από το κράτος στο οποίο διαπράχθηκε το αδίκημα ή η μη άσκηση δίωξης σε βάρος του δράστη στον τόπο όπου διαπράχθηκε το αδίκημα.
(21)
Στο πλαίσιο της παρούσας οδηγίας, κράτη και δημόσιοι φορείς, παραμένουν πλήρως υποχρεωμένα να εγγυώνται τον σεβασμό των ανθρώπινων δικαιωμάτων και των θεμελιωδών ελευθεριών, σύμφωνα με τις υπάρχουσες διεθνείς υποχρεώσεις.
(22)
Η παρούσα οδηγία ενισχύει τη σημασία των δικτύων, όπως το δίκτυο των σημείων επαφής της ομάδας G8 ή του Συμβουλίου της Ευρώπης, που είναι διαθέσιμο σε 24ωρη βάση και τις επτά ημέρες την εβδομάδα. Τα εν λόγω σημεία επαφής θα πρέπει να είναι σε θέση να προσφέρουν αποτελεσματική βοήθεια, παραδείγματος χάριν διευκολύνοντας την ανταλλαγή διαθέσιμων σχετικών πληροφοριών και την παροχή τεχνικών συμβουλών ή νομικών πληροφοριών για έρευνες ή διαδικασίες σχετικές με ποινικά αδικήματα που συνδέονται με συστήματα πληροφοριών και συναφή δεδομένα που αφορούν το κράτος μέλος το οποίο υποβάλλει την αίτηση. Προκειμένου να διασφαλισθεί η ομαλή λειτουργία των δικτύων, κάθε σημείο επαφής θα πρέπει να διαθέτει την ικανότητα να επικοινωνεί με τα σημεία επαφής των άλλων κρατών μελών, βάσει επείγουσας διαδικασίας, με την υποστήριξη, μεταξύ άλλων, εκπαιδευμένου και εξοπλισμένου προσωπικού. Δεδομένης της ταχύτητας με την οποία μπορούν να πραγματοποιηθούν επιθέσεις στον κυβερνοχώρο μεγάλης κλίμακας, τα κράτη μέλη θα πρέπει να είναι σε θέση να ανταποκρίνονται αμέσως σε επείγουσες αιτήσεις που προέρχονται από το εν λόγω δίκτυο σημείων επαφής. Στις περιπτώσεις αυτές, μπορεί να είναι σκόπιμο η αίτηση πληροφοριών να συνοδεύεται από τηλεφωνικό αριθμό επαφής, ώστε να διασφαλίζεται ότι η αίτηση θα διεκπεραιώνεται σύντομα από το κράτος μέλος στο οποίο υποβάλλεται η αίτηση και να δίνεται απάντηση εντός οκτώ ωρών.
(23)
Η συνεργασία μεταξύ των δημόσιων αρχών αφενός, και του ιδιωτικού τομέα και της κοινωνίας των πολιτών αφετέρου, έχει μεγάλη σημασία για την αποτροπή και την καταπολέμηση των επιθέσεων κατά των συστημάτων πληροφοριών. Είναι αναγκαίο να ενισχυθεί και να βελτιωθεί η συνεργασία μεταξύ των παρόχων υπηρεσιών, παραγωγών, οργάνων επιβολής του νόμου και δικαστικών αρχών, με εκ παραλλήλου πλήρη σεβασμό του κράτους δικαίου. Τέτοια συνεργασία θα μπορούσε να περιλαμβάνει υποστήριξη από παρόχους υπηρεσιών υπό μορφή βοήθειας για τη διατήρηση πιθανών αποδεικτικών στοιχείων, παροχής στοιχείων που βοηθούν στον εντοπισμό των δραστών και, ως τελευταία επιλογή, πλήρους ή μερικής παύσης της λειτουργίας παρανόμων συστημάτων ή λειτουργιών που έχουν δεχτεί επίθεση ή έχουν χρησιμοποιηθεί για παράνομους σκοπούς, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο και τις εθνικές πρακτικές. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να εξετάσουν τη δημιουργία δικτύων εταιρικής σχέσης και συνεργασίας με τους παρόχους υπηρεσιών και τους παραγωγούς για την ανταλλαγή πληροφοριών σε σχέση με τα αδικήματα που εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.
(24)
Υπάρχει ανάγκη συλλογής συγκρίσιμων δεδομένων σχετικά με τα αδικήματα που ορίζονται στην παρούσα οδηγία. Τα σχετικά δεδομένα θα πρέπει να τίθενται στη διάθεση των αρμόδιων ειδικευμένων οργανισμών και φορέων της Ένωσης, όπως η Ευρωπόλ και ο ENISA, σύμφωνα με τα καθήκοντά τους και τις ανάγκες πληροφόρησης, ώστε να αποκτούν μια πιο ολοκληρωμένη εικόνα του προβλήματος της εγκληματικότητας στον κυβερνοχώρο και την ασφάλεια δικτύων και πληροφοριών στο επίπεδο της Ένωσης, συμβάλλοντας έτσι στη διαμόρφωση πιο αποτελεσματικής απάντησης. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να υποβάλλουν πληροφορίες σχετικά με το modus operandi που χρησιμοποιείται από τους δράστες στην Ευρωπόλ και το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ηλεκτρονικού εγκλήματος ώστε να προβαίνουν σε αξιολογήσεις περί των απειλών και στρατηγικές αναλύσεις του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο σύμφωνα με την απόφαση 2009/371/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 6ης Απριλίου 2009, για την ίδρυση Ευρωπαϊκής Αστυνομικής Υπηρεσίας (Ευρωπόλ) (4). Η παροχή πληροφοριών μπορεί να διευκολύνει την καλύτερη κατανόηση των σημερινών και μελλοντικών απειλών και να συμβάλει έτσι στη λήψη καταλληλότερων και στοχευμένων αποφάσεων για την καταπολέμηση και την πρόληψη των επιθέσεων κατά των συστημάτων πληροφοριών.
(25)
Η Επιτροπή θα πρέπει να υποβάλει έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας καθώς και τις αναγκαίες νομοθετικές προτάσεις οι οποίες θα μπορούσαν να οδηγήσουν στη διεύρυνση του πεδίου εφαρμογής της, λαμβάνοντας υπόψη τυχόν εξελίξεις στον τομέα του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο. Οι εξελίξεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν τεχνολογικές εξελίξεις, παραδείγματος χάριν αυτές που επιτρέπουν την αποτελεσματικότερη επιβολή της εφαρμογής του νόμου όσον αφορά τις επιθέσεις εναντίον συστημάτων πληροφοριών ή διευκολύνουν την πρόληψη ή την άμβλυνση των επιπτώσεων αυτών των επιθέσεων. Για τον σκοπό αυτό, η Επιτροπή θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη τις διαθέσιμες αναλύσεις και εκθέσεις που συντάσσονται από τους αρμόδιους φορείς και ιδίως την Ευρωπόλ και τον ENISA.
(26)
Προκειμένου να καταπολεμηθεί αποτελεσματικά το έγκλημα στον κυβερνοχώρο, είναι αναγκαίο να αυξηθεί η ανθεκτικότητα των συστημάτων πληροφοριών με τη λήψη των ενδεδειγμένων μέτρων για να προστατεύονται αποτελεσματικότερα από επιθέσεις στον κυβερνοχώρο. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να λαμβάνουν τα απαραίτητα μέτρα για την προστασία των πληροφοριακών τους συστημάτων που αποτελούν μέρος των υποδομών ζωτικής σημασίας από επιθέσεις στον κυβερνοχώρο, ως μέρος των οποίων θα πρέπει να εξετάζουν την προστασία των πληροφοριακών τους συστημάτων και των συναφών δεδομένων. Η εξασφάλιση κατάλληλου επιπέδου προστασίας και ασφάλειας των συστημάτων πληροφοριών από νομικά πρόσωπα, παραδείγματος χάριν σε συνάρτηση με την παροχή υπηρεσιών ηλεκτρονικών επικοινωνιών διαθέσιμων στο κοινό σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία της Ένωσης περί ιδιωτικής ζωής, ηλεκτρονικών επικοινωνιών και προστασίας δεδομένων, αποτελεί ουσιώδες μέρος μιας συνεκτικής προσέγγισης για την αποτελεσματική καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο. Θα πρέπει να παρέχονται κατάλληλα επίπεδα προστασίας έναντι ευλόγως εντοπίσιμων απειλών και ευπαθειών σύμφωνα με την «τελευταία λέξη» της τεχνικής για συγκεκριμένους τομείς και συγκεκριμένες καταστάσεις επεξεργασίας δεδομένων. Το κόστος και ο φόρτος της εν λόγω προστασίας θα πρέπει να αναλογούν με τη βλάβη που είναι πιθανό να προκαλέσει μια επίθεση στον κυβερνοχώρο στα θύματά της. Τα κράτη μέλη παροτρύνονται να προβλέπουν σχετικά μέτρα αναλαμβάνοντας υποχρεώσεις στο πλαίσιο του εθνικού τους δικαίου στις περιπτώσεις που ένα νομικό πρόσωπο σαφώς δεν έχει προβλέψει κατάλληλο επίπεδο προστασίας ενάντια σε επιθέσεις στον κυβερνοχώρο.
(27)
Τα σημαντικά κενά και οι διαφορές ανάμεσα στα δίκαια και τις ποινικές διαδικασίες των κρατών μελών στον τομέα των επιθέσεων κατά των συστημάτων πληροφοριών μπορούν να παρεμποδίσουν την καταπολέμηση του οργανωμένου εγκλήματος και της τρομοκρατίας και να περιπλέξουν την αποτελεσματική αστυνομική και δικαστική συνεργασία στον τομέα αυτό. Ο διεθνικός και χωρίς σύνορα χαρακτήρας των σύγχρονων συστημάτων πληροφοριών σημαίνει ότι, οι επιθέσεις κατά των συστημάτων αυτών, έχουν διασυνοριακή διάσταση, υπογραμμίζοντας έτσι την επείγουσα ανάγκη να ληφθούν περαιτέρω μέτρα για την προσέγγιση του ποινικού δικαίου στον συγκεκριμένο τομέα. Επιπλέον, ο συντονισμός της δίωξης όσον αφορά επιθέσεις κατά συστημάτων πληροφοριών θα πρέπει να διευκολυνθεί με την προσήκουσα υλοποίηση και εφαρμογή της οδηγίας-πλαισίου 2009/948/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 30ής Νοεμβρίου 2009, για την πρόληψη και τον διακανονισμό συγκρούσεων δικαιοδοσίας σε ποινικές υποθέσεις (5). Τα κράτη μέλη, σε συνεργασία με την Ένωση, θα πρέπει επίσης να επιδιώξουν να βελτιώσουν τη διεθνή συνεργασία που αφορά την ασφάλεια των συστημάτων πληροφοριών και των υπολογιστικών δικτύων και δεδομένων. Σε κάθε διεθνή συμφωνία που άπτεται της ανταλλαγής δεδομένων θα πρέπει να λαμβάνεται δεόντως υπόψη η ασφάλεια της μεταφοράς και της αποθήκευσης δεδομένων.
(28)
Η βελτιωμένη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων οργάνων επιβολής του νόμου και των δικαστικών αρχών, στο σύνολο της Ένωσης, είναι ουσιώδους σημασίας για την αποτελεσματική καταπολέμηση του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο. Στο πλαίσιο αυτό, θα πρέπει να ενθαρρυνθεί η επιτάχυνση των προσπαθειών να παρασχεθεί η κατάλληλη κατάρτιση στις αρμόδιες αρχές, προκειμένου να αυξηθεί η κατανόησή τους για το έγκλημα στον κυβερνοχώρο και τις επιπτώσεις του και να ενισχυθεί η συνεργασία και η ανταλλαγή βέλτιστων πρακτικών, παραδείγματος χάριν μέσω των αρμόδιων ειδικευμένων οργανισμών και φορέων της Ένωσης. Η κατάρτιση αυτή θα πρέπει, μεταξύ άλλων, να στοχεύει στην αύξηση της ευαισθητοποίησης σχετικά με τα διάφορα εθνικά νομικά συστήματα, τις ενδεχόμενες νομικές και τεχνικές προκλήσεις που προκύπτουν στις ποινικές έρευνες και την κατανομή αρμοδιοτήτων μεταξύ των αρμόδιων εθνικών αρχών.
(29)
Η παρούσα οδηγία σέβεται τα ανθρώπινα δικαιώματα και τις θεμελιώδεις ελευθερίες και τηρεί τις αρχές που αναγνωρίζονται, ιδίως από τον Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης και την Ευρωπαϊκή σύμβαση περί προάσπισης των Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και των Θεμελιωδών Ελευθεριών, συμπεριλαμβανομένων της προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, της ιδιωτικής ζωής, της ελευθερίας έκφρασης και πληροφόρησης, του δικαιώματος δίκαιης δίκης, του τεκμηρίου αθωότητας και των δικαιωμάτων της υπεράσπισης, καθώς και των αρχών της νομιμότητας και αναλογικότητας των ποινικών αδικημάτων και κυρώσεων. Ειδικότερα, η παρούσα οδηγία επιδιώκει να εξασφαλίσει την πλήρη τήρηση των εν λόγω δικαιωμάτων και των αρχών και πρέπει να εφαρμόζεται αναλόγως.
(30)
Η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμα σύμφωνα με το άρθρο 16 παράγραφος 1 ΣΛΕΕ και το άρθρο 8 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Συνεπώς, κάθε επεξεργασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα στο πλαίσιο της εφαρμογής της παρούσας οδηγίας θα πρέπει να συμμορφώνεται πλήρως με το σχετικό δίκαιο της Ένωσης περί προστασίας δεδομένων.
(31)
Σύμφωνα με το άρθρο 3 του πρωτοκόλλου για τη θέση του Ηνωμένου Βασιλείου και της Ιρλανδίας όσον αφορά τον χώρο ελευθερίας, ασφάλειας και δικαιοσύνης, το οποίο έχει προσαρτηθεί στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, τα εν λόγω κράτη μέλη γνωστοποίησαν την επιθυμία τους να συμμετάσχουν στην έκδοση και την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.
(32)
Σύμφωνα με τα άρθρα 1 και 2 του πρωτοκόλλου σχετικά με τη θέση της Δανίας, το οποίο έχει προσαρτηθεί στη Συνθήκη για την Ευρωπαϊκή Ένωση και στη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η Δανία δεν συμμετέχει στην έκδοση της παρούσας οδηγίας και δεν δεσμεύεται από αυτή ούτε υπόκειται στην εφαρμογή της.
(33)
Δεδομένου ότι οι στόχοι της παρούσας οδηγίας -ήτοι να υπόκεινται οι επιθέσεις κατά των συστημάτων πληροφοριών, σε όλα τα κράτη μέλη, σε αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις και να βελτιωθεί και να ενθαρρυνθεί η συνεργασία μεταξύ δικαστικών και άλλων αρμοδίων αρχών-, δεν μπορούν να επιτευχθούν επαρκώς από τα κράτη μέλη, και δύνανται, συνεπώς, λόγω της κλίμακας και των αποτελεσμάτων τους, να επιτευχθούν καλύτερα στο επίπεδο της Ένωσης, η Ένωση δύναται να θεσπίζει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, όπως ορίζεται στο άρθρο αυτό, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη των στόχων αυτών.
(34)
Σκοπός της παρούσας οδηγίας είναι η τροποποίηση και επέκταση των διατάξεων της απόφασης-πλαισίου 2005/222/ΔΕΥ του Συμβουλίου, της 24ης Φεβρουαρίου 2005, για τις επιθέσεις κατά των συστημάτων πληροφοριών (6). Επειδή οι τροποποιήσεις που πρέπει να επέλθουν είναι ουσιαστικές ως προς τον αριθμό και τη φύση τους, η απόφαση-πλαίσιο 2005/222/ΔΕΥ θα πρέπει, για λόγους σαφήνειας, να αντικατασταθεί στο σύνολό της σε σχέση με τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας οδηγίας,
ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:
Άρθρο 1
Αντικείμενο
Η παρούσα οδηγία θεσπίζει ελάχιστους κανόνες σχετικά με τον ορισμό των ποινικών αδικημάτων και των κυρώσεων στον τομέα των επιθέσεων κατά των συστημάτων πληροφοριών. Σκοπεύει επίσης να διευκολύνει την πρόληψη των αδικημάτων αυτών και να βελτιώσει τη συνεργασία μεταξύ δικαστικών και άλλων αρμόδιων αρχών.
Άρθρο 2
Ορισμοί
Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, εφαρμόζονται οι ακόλουθοι ορισμοί:
α) «σύστημα πληροφοριών»: η συσκευή ή ομάδα διασυνδεδεμένων ή σχετικών μεταξύ τους συσκευών, εκ των οποίων μια ή περισσότερες εκτελούν, σύμφωνα με ένα πρόγραμμα, αυτόματη επεξεργασία ηλεκτρονικών δεδομένων, καθώς και τα ηλεκτρονικά δεδομένα που αποθηκεύονται, αποτελούν αντικείμενο επεξεργασίας, ανακτώνται ή διαβιβάζονται από την εν λόγω συσκευή ή την ομάδα συσκευών με σκοπό τη λειτουργία, τη χρήση, την προστασία και τη συντήρησή τους·
β) «ηλεκτρονικά δεδομένα»: η παρουσίαση γεγονότων, πληροφοριών ή εννοιών σε μορφή κατάλληλη προς επεξεργασία από σύστημα πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένου προγράμματος που παρέχει τη δυνατότητα στο σύστημα πληροφοριών να εκτελέσει μια λειτουργία·
γ) «νομικό πρόσωπο»: κάθε οντότητα που έχει το καθεστώς του νομικού προσώπου βάσει του εφαρμοστέου δικαίου, αλλά δεν περιλαμβάνει κράτη, ή δημόσιους φορείς κατά την άσκηση της εξουσίας τους ή δημόσιους διεθνείς οργανισμούς·
δ) «χωρίς δικαίωμα»: η αναφερόμενη στην παρούσα οδηγία συμπεριφορά, συμπεριλαμβανομένης της πρόσβασης, παρεμβολής ή υποκλοπής, μη εξουσιοδοτημένη από τον ιδιοκτήτη ή από άλλο νόμιμο δικαιούχο του συστήματος ή μέρους του ή μη επιτρεπόμενη δυνάμει του εθνικού δικαίου.
Άρθρο 3
Παράνομη πρόσβαση σε συστήματα πληροφοριών
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι, η απόκτηση πρόσβασης εκ προθέσεως και χωρίς δικαίωμα, στο σύνολο ή σε μέρος του συστήματος πληροφοριών, τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα, οσάκις διαπράττεται παραβιάζοντας μέτρο ασφαλείας, τουλάχιστον όταν δεν πρόκειται για ήσσονος σημασίας περιπτώσεις.
Άρθρο 4
Παράνομη παρεμβολή σε σύστημα
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η σοβαρή παρεμπόδιση ή διακοπή της λειτουργίας συστήματος πληροφοριών, με την εισαγωγή ηλεκτρονικών δεδομένων, διαβίβαση, ζημία, διαγραφή, φθορά, αλλοίωση ή εξάλειψη αυτών των δεδομένων ή με τον αποκλεισμό της πρόσβασης στα δεδομένα αυτά, εκ προθέσεως και χωρίς δικαίωμα, τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα, τουλάχιστον όταν δεν πρόκειται για ήσσονος σημασίας περιπτώσεις.
Άρθρο 5
Παράνομη παρεμβολή σε δεδομένα
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η διαγραφή, ζημία, φθορά, αλλοίωση ή εξάλειψη ηλεκτρονικών δεδομένων ενός συστήματος πληροφοριών ή ο αποκλεισμός της πρόσβασης στα δεδομένα αυτά εκ προθέσεως και χωρίς δικαίωμα, τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα, τουλάχιστον όταν δεν πρόκειται για ήσσονος σημασίας περιπτώσεις.
Άρθρο 6
Παράνομη υποκλοπή
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η υποκλοπή με τεχνικά μέσα, μη δημόσιων διαβιβάσεων ηλεκτρονικών δεδομένων από, προς ή μέσα σε ένα σύστημα πληροφοριών, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρομαγνητικών εκπομπών από ένα σύστημα πληροφοριών που περιέχει τέτοια ηλεκτρονικά δεδομένα, εκ προθέσεως και χωρίς δικαίωμα, τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα, τουλάχιστον όταν δεν πρόκειται για ήσσονος σημασίας περιπτώσεις.
Άρθρο 7
Εργαλεία που χρησιμοποιούνται για τη διάπραξη των αδικημάτων
Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι η εκ προθέσεως παραγωγή, πώληση, προμήθεια προς χρήση, εισαγωγή, διανομή ή με άλλο τρόπο διάθεση ενός εκ των ακόλουθων εργαλείων χωρίς δικαίωμα και με την πρόθεση να χρησιμοποιηθούν προς διάπραξη οποιουδήποτε εκ των αδικημάτων που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 6, τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα, τουλάχιστον όταν δεν πρόκειται για ήσσονος σημασίας περιπτώσεις:
α)
πρόγραμμα υπολογιστή, που έχει σχεδιασθεί ή προσαρμοσθεί κατά κύριο λόγο με σκοπό τη διάπραξη οιουδήποτε εκ των αδικημάτων που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 6·
β)
συνθηματικού κωδικού υπολογιστή, κωδικού πρόσβασης ή παρόμοιων στοιχείων μέσω των οποίων μπορεί να αποκτηθεί πρόσβαση στο σύνολο ή σε μέρος συστήματος πληροφοριών.
Άρθρο 8
Ηθική αυτουργία, υποβοήθηση και συνέργεια και απόπειρα
1. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι η ηθική αυτουργία, ή η υποβοήθηση και η συνέργεια, προς διάπραξη αδικήματος που αναφέρεται στα άρθρα 3 έως 7 τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα.
2. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι η απόπειρα διάπραξης αδικήματος που αναφέρεται στα άρθρα 4 και 5 να τιμωρείται ως ποινικό αδίκημα.
Άρθρο 9
Κυρώσεις
1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8 τιμωρούνται με αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές ποινικές κυρώσεις.
2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 7 τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή, το ανώτατο όριο της οποίας ανέρχεται σε τουλάχιστον δύο έτη, τουλάχιστον για περιπτώσεις που δεν είναι ήσσονος σημασίας.
3. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι, οσάκις τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 4 και 5 διαπράττονται εκ προθέσεως, και εφόσον έχει πληγεί σημαντικός αριθμός συστημάτων πληροφοριών μέσω της χρήσης εργαλείου αναφερομένου στο άρθρο 7, το οποίο έχει σχεδιασθεί ή προσαρμοσθεί πρωτίστως για τον σκοπό αυτό, τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή το ανώτατο όριο της οποίας ανέρχεται σε τουλάχιστον τρία έτη.
4. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να εξασφαλίσουν ότι τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 4 και 5 τιμωρούνται με στερητική της ελευθερίας ποινή το ανώτατο όριο της οποίας ανέρχεται σε τουλάχιστον πέντε έτη, εφόσον:
α)
διαπράττονται στο πλαίσιο εγκληματικής οργάνωσης κατά την έννοια της απόφασης-πλαισίου 2008/841/ΔΕΥ, ανεξαρτήτως της κύρωσης που ορίζεται σε αυτή·
β)
προκαλούν σημαντικές ζημίες, ή
γ)
διαπράττονται κατά συστήματος πληροφοριών που αποτελεί μέρος ζωτικής σημασίας υποδομής.
5. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για να διασφαλίσουν ότι εφόσον τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 4 και 5 διαπράττονται με υφαρπαγή δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα άλλου προσώπου, προκειμένου να αποκτηθεί η εμπιστοσύνη τρίτων, και, ως εκ τούτου, προκαλούν ζημία στον νόμιμο δικαιούχο της ταυτότητας, το γεγονός αυτό μπορεί, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, να εκλαμβάνεται ως επιβαρυντική περίσταση, εκτός εάν οι εν λόγω περιστάσεις καλύπτονται ήδη από άλλο αδίκημα που τιμωρείται σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο.
Άρθρο 10
Ευθύνη νομικών προσώπων
1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι νομικά πρόσωπα είναι δυνατόν να υπέχουν ευθύνη για τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8 τα οποία έχουν τελεσθεί προς όφελός τους από οιοδήποτε πρόσωπο, ενεργώντας είτε ατομικά είτε ως μέλος οργάνου του νομικού προσώπου και το οποίο κατέχει ιθύνουσα θέση εντός του νομικού αυτού προσώπου, βάσει μιας από τις ακόλουθες εξουσίες:
α)
εξουσία εκπροσώπησης του νομικού προσώπου·
β)
εξουσία λήψης αποφάσεων για λογαριασμό του νομικού προσώπου·
γ)
εξουσία άσκησης ελέγχου εντός του νομικού προσώπου.
2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι νομικά πρόσωπα μπορούν να θεωρούνται υπεύθυνα οσάκις η έλλειψη εποπτείας ή ελέγχου εκ μέρους ενός από τα πρόσωπα που αναφέρονται στην παράγραφο 1 έχει επιτρέψει τη διάπραξη οποιουδήποτε εκ των αδικημάτων που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8 προς όφελος του εν λόγω νομικού προσώπου από πρόσωπο που τελεί υπό την εξουσία του.
3. Η ευθύνη των νομικών προσώπων δυνάμει των παραγράφων 1 και 2 δεν αποκλείει την ποινική δίωξη φυσικών προσώπων που είναι αυτουργοί ή ηθικοί αυτουργοί ή συνεργοί στη διάπραξη αδικημάτων που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8.
Άρθρο 11
Κυρώσεις κατά νομικών προσώπων
1. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι το νομικό πρόσωπο το οποίο υπέχει ευθύνη δυνάμει του άρθρου 10 παράγραφος 1 τιμωρείται με αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις, στις οποίες περιλαμβάνονται χρηματικές ποινές ή πρόστιμα και οι οποίες μπορούν να περιλαμβάνουν και άλλες κυρώσεις, όπως:
α)
αποκλεισμό από δημόσιες παροχές ή ενισχύσεις·
β)
προσωρινή ή οριστική απαγόρευση της άσκησης εμπορικών δραστηριοτήτων·
γ)
θέση υπό δικαστική εποπτεία·
δ)
δικαστική εκκαθάριση·
ε)
προσωρινό ή οριστικό κλείσιμο των εγκαταστάσεων που χρησιμοποιήθηκαν για τη διάπραξη του αδικήματος.
2. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα προκειμένου να εξασφαλίσουν ότι το νομικό πρόσωπο το οποίο υπέχει ευθύνη δυνάμει του άρθρου 10 παράγραφος 2 τιμωρείται με αποτελεσματικές, αναλογικές και αποτρεπτικές κυρώσεις ή άλλα μέτρα.
Άρθρο 12
Δικαιοδοσία
1. Τα κράτη μέλη θεμελιώνουν τη δικαιοδοσία τους για τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8, εφόσον το αδίκημα έχει διαπραχθεί:
α)
εν όλω ή εν μέρει στο έδαφος τους· ή
β)
από υπήκοό τους, τουλάχιστον σε περιπτώσεις κατά τις οποίες η πράξη θεωρείται αδίκημα στον τόπο όπου έχει διαπραχθεί.
2. Κράτος μέλος, κατά τη θεμελίωση της δικαιοδοσίας του σύμφωνα με την παράγραφο 1 στοιχείο α), εξασφαλίζει ότι διαθέτει δικαιοδοσία, οσάκις:
α)
ο δράστης διέπραξε το αδίκημα, όταν ευρίσκετο στο έδαφός του, ανεξάρτητα από το εάν το αδίκημα στρεφόταν κατά συστήματος πληροφοριών στο έδαφός του· ή
β)
το αδίκημα στρέφεται κατά συστήματος πληροφοριών στο έδαφός του ανεξάρτητα από το εάν όταν ο δράστης διέπραξε το αδίκημα ευρίσκετο στο έδαφός του.
3. Το κράτος μέλος ενημερώνει σχετικά την Επιτροπή οσάκις αποφασίζει να θεμελιώσει δικαιοδοσία για αδίκημα που αναφέρεται στα άρθρα 3 έως 8, το οποίο διαπράττεται εκτός του εδάφους του, οσάκις, μεταξύ άλλων:
α)
ο δράστης του αδικήματος έχει τη συνήθη κατοικία του στο έδαφος του, ή
β)
το αδίκημα διαπράττεται προς όφελος νομικού προσώπου εγκατεστημένου στο έδαφος του.
Άρθρο 13
Ανταλλαγή πληροφοριών
1. Για τους σκοπούς της ανταλλαγής πληροφοριών σχετικά με τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 8, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι διαθέτουν ένα λειτουργικό εθνικό σημείο επαφής και κάνουν χρήση του υφιστάμενου δικτύου επιχειρησιακών σημείων επαφής που είναι διαθέσιμο σε 24ωρη βάση και τις επτά ημέρες της εβδομάδας. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν επίσης ότι διαθέτουν διαδικασίες ώστε, σε περιπτώσεις επειγουσών αιτήσεων συνδρομής, η αρμόδια αρχή να μπορεί να δηλώσει, εντός οκτώ ωρών από την παραλαβή, τουλάχιστον εάν θα απαντήσει στην αίτηση, καθώς και τη μορφή και τον εκτιμώμενο χρόνο της απάντησης αυτής.
2. Τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για το σημείο επαφής που έχουν ορίσει κατά τα αναφερόμενα στην παράγραφο 1. Η Επιτροπή διαβιβάζει αυτές τις πληροφορίες στα άλλα κράτη μέλη και τους αρμόδιους ειδικευμένους οργανισμούς και φορείς της Ένωσης.
3. Τα κράτη μέλη λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα ώστε να εξασφαλίσουν ότι διατίθενται οι κατάλληλοι δίαυλοι αναφοράς προκειμένου να διευκολυνθεί η υποβολή αναφορών χωρίς αδικαιολόγητη καθυστέρηση σχετικά με αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 6 στις αρμόδιες εθνικές τους αρχές.
Άρθρο 14
Παρακολούθηση και στατιστικές
1. Τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν ότι ένα σύστημα ευρίσκεται σε ετοιμότητα για την καταγραφή, την παραγωγή και την παροχή στατιστικών στοιχείων για τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 7.
2. Τα αναφερόμενα στην παράγραφο 1 στατιστικά στοιχεία καλύπτουν κατ’ ελάχιστον τα υφιστάμενα δεδομένα ως προς τον αριθμό των αδικημάτων που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 7, τα οποία καταγράφονται από τα κράτη μέλη, καθώς και τον αριθμό των προσώπων τα οποία διώχθηκαν και καταδικάστηκαν για τα αδικήματα που αναφέρονται στα άρθρα 3 έως 7.
3. Τα κράτη μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή τα στοιχεία που συγκεντρώνουν σύμφωνα με το παρόν άρθρο. Η Επιτροπή μεριμνά ώστε να δημοσιεύεται και να υποβάλλεται στους αρμόδιους ειδικευμένους οργανισμούς και φορείς της Ένωσης συγκεντρωτική επισκόπηση αυτών των στατιστικών εκθέσεων.
Άρθρο 15
Αντικατάσταση της απόφασης-πλαισίου 2005/222/ΔΕΥ
Η απόφαση-πλαίσιο 2005/222/ΔΕΥαντικαθίσταται όσον αφορά τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας οδηγίας, με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων των κρατών μελών ως προς τις προθεσμίες μεταφοράς της απόφασης-πλαισίου στο εθνικό τους δίκαιο.
Όσον αφορά τα κράτη μέλη που συμμετέχουν στην έκδοση της παρούσας οδηγίας, οι παραπομπές στην απόφαση-πλαίσιο 2005/222/ΔΕΥ θεωρούνται ως παραπομπές στην παρούσα οδηγία.
Άρθρο 16
Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο
1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία έως τις 4 Σεπτεμβρίου 2015.
2. Τα κράτη μέλη διαβιβάζουν στην Επιτροπή το κείμενο των μέτρων με τα οποία μεταφέρουν στο εθνικό τους δίκαιο τις υποχρεώσεις που υπέχουν δυνάμει της παρούσας οδηγίας.
3. Τα εν λόγω μέτρα, όταν θεσπίζονται από τα κράτη μέλη, περιέχουν αναφορά στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια αναφορά κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Ο τρόπος πραγματοποίησης της αναφοράς αυτής καθορίζεται από τα κράτη μέλη.
Άρθρο 17
Υποβολή εκθέσεων
Η Επιτροπή υποβάλλει, μέχρι τις 4 Σεπτεμβρίου 2017, έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και το Συμβούλιο με την οποία αξιολογείται κατά πόσον τα κράτη μέλη έχουν λάβει τα αναγκαία μέτρα για να συμμορφωθούν προς την παρούσα οδηγία, συνοδευόμενη, εφόσον απαιτείται, από νομοθετικές προτάσεις. Η Επιτροπή λαμβάνει επίσης υπόψη τις τεχνικές και νομικές εξελίξεις στον τομέα του εγκλήματος στον κυβερνοχώρο, ιδίως σε σχέση με το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας.
Άρθρο 18
Έναρξη ισχύος
Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 19
Αποδέκτες
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη σύμφωνα με τις Συνθήκες.
Βρυξέλλες, 12 Αυγούστου 2013.