РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 3 юли 2014 година
относно държавна помощ SA.33927 (12/C) (ex 11/NN),
приведена в действие от Белгия - Гаранционна схема за защита на дяловете на съдружниците физически лица на финансови кооперации
(нотифицирано под номер C(2014) 1021)
(само текстовете на френски и нидерландски език са автентични)
(текст от значение за ЕИП)
(2014/686/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
след като прикани заинтересованите страни да представят мненията си съгласно гореспоменатите разпоредби (1) и като разгледа тези мнения,
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
(1)
С писмо от 7 ноември 2011 г. белгийската държава уведоми Комисията, че е установила гаранционна схема (наричана по-нататък „гаранционната схема за кооперациите“ или „мярката“), която защитава дяловете, притежавани от съдружници, които са физически лица, на оторизираните кооперативни дружества, които са обект на пруденциален надзор от националната банка на Белгия (BNB) или които са инвестирали най-малко половината от своите чуждестранни активи в обект, който подлежи на такъв надзор („финансови кооперации“).
(2)
С писмо от 6 декември 2011 г. Комисията информира Белгия, че мярката представлява потенциална неправомерна държавна помощ (2), и прикани белгийската държава да се въздържа от всякакви по-нататъшни действия по прилагане на мярката. Комисията прикани белгийската държава да представи своите съображения относно нейните предварителни заключения и Белгия ги изпрати с писмо от 22 декември 2011 г.
(3)
С решение от 3 април 2012 г. (наричано по-нататък „решението за откриване на процедурата“) Комисията уведоми Белгия, че е открила процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора за функционирането на Европейския съюз („ДФЕС“) по отношение на мярката, и поиска от Белгия в съответствие с член 11, параграф 1 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за определяне на подробни правила за прилагането на член 108 от Договора за функционирането на Европейския съюз (3) да преустанови мярката, докато Комисията вземе решение относно съвместимостта ѝ с вътрешния пазар. Комисията поиска от Белгия да прекрати незабавно всякакви действия по прилагането на гаранционната схема за кооперациите и да се въздържа от каквото и да е плащане по мярката. Решението на Комисията за откриване на процедурата - с което Комисията прикани и заинтересованите страни да представят своите мнения относно мярката - бе публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (4).
(4)
С писма от 24 април 2012 г. и 31 май 2012 г. Белгия поиска удължаване на срока за отговор на решението за откриване на процедура; Комисията не се противопостави на това. С писмо от 18 юни 2012 г. Белгия изпрати своите коментари в отговор на решението за откриване на процедурата и приложи писмо от управителя на BNB, адресирано до белгийския министър на финансите с дата 7 октомври 2011 г.
(5)
На 17 август 2012 г. групата Arco („ARCO“ (5)) също предостави своите мнения в отговор на решението за откриване на процедурата. На 29 август 2012 г. Комисията изпрати този документ на Белгия, като по този начин предостави възможност на държавата членка да отговори на мненията на ARCO. На 16 октомври 2012 г. обаче Белгия заяви, че няма да се възползва от тази възможност.
(6)
Комисията зададе допълнителни въпроси по отношение на мярката, по-специално на 17 септември 2012 г. и 24 юли 2013 г., на които Белгия отговори съответно на 5 декември 2012 г. и на 20 септември 2013 г.
2. КОНТЕКСТ
2.1. Контекст на мярката, предмет на уведомлението
(7)
Създаването на гаранционната схема за кооперациите беше свързано с мерки за оздравяване в друго дело за държавна помощ.
(8)
На 30 септември 2008 г. Dexia съобщи за увеличение на капитала с 6,4 млрд. EUR, записан от съществуващите акционери (сред които и ARCO) и от белгийските, френските и люксембургските власти. Пред специалната комисия на белгийския парламент, натоварена да разгледа условията на закриването на Dexia (комисията „Dexia“), белгийският министър на финансите, който е бил на пост към датата на отпускането на държавната помощ в полза на Dexia през 2008 г., обясни, че поради искания за намеса в полза на ARCO от септември/октомври 2008 г. е имало политическо решение за въвеждане на гаранционната схема за кооперациите. Той обясни, че с оглед постигане на споразумение относно Dexia правителството е трябвало да вземе решение едновременно за ARCO и за Ethias (6). Освен това от декларациите на белгийския министър на финансите излиза, че ангажиментът от 2008 г. е бил поет с цел ARCO да даде своето съгласие да участва в спасяването на Dexia (7).
i) Съобщения за пресата
(9)
На 10 октомври 2008 г. белгийското правителство обяви в прессъобщение на министъра на финансите, че е взело следното решение:
-
увеличаване на покритието на съществуващата схема за гарантиране на депозитите за кредитните институции от 20 000 EUR на 100 000 EUR
-
създаване на подобен режим за други финансови продукти (по-специално животозастрахователни продукти от „клас 21“ (8) и дяловете на финансовите кооперации) (9).
(10)
На 21 януари 2009 г. министър-председателят и министърът на финансите потвърдиха в съвместно съобщение за пресата ангажимента на предишното правителство (10) за въвеждане на гаранционна схема за кооперациите (11). В същия ден ARCO публикува това прессъобщение на белгийското правителство на своя интернет сайт. От своя страна, други финансови кооперации се дистанцираха от аналогията между депозитите и дяловете във финансови кооперации, която предполага въвеждане на гаранционната схема за кооперациите (12).
ii) Законодателен процес
(11)
На 15 октомври 2008 г. белгийският парламент прие закон (13), позволяващ на белгийското правителство да предприеме мерки за насърчаване на финансовата стабилност. На 14 ноември 2008 г. (14) Белгия прие кралски указ за увеличаване на 100 000 EUR на сумата, защитена от гаранционната схема на депозити за кредитните институции, като същевременно въведе подобна гаранционна схема за животозастрахователните продукти от „клас 21“. На 29 октомври 2008 г. Комитетът за финансова стабилност беше представил предварително положително становище относно проекта на кралски указ (15).
(12)
На 14 април 2009 г. (16) Белгия измени закона от 15 октомври 2008 г., позволяващ на правителството да въведе с кралски указ гаранционна система за освободения капитал за възстановяване на съдружниците физически лица на тяхната част от капитала във финансовите кооперативни дружества. С кралски указ от 10 октомври 2011 г. (17) Белгия измени кралския указ от 14 ноември 2008 г. Кралският указ от 10 октомври 2011 г. съдържа допълнителни технически разяснения относно гаранционната схема за кооперациите.
(13)
На 7 октомври 2011 г. управителят на BNB написа писмо до тогавашния министър на финансите, за да даде становище относно (проекта на) кралския указ от 10 октомври 2011 г., като тази процедура се изисква съгласно Закона за устава на BNB (18). В това писмо управителят отбелязва, че правителството може законосъобразно да приеме кралски указ относно гаранционна схема за кооперациите „в случай на внезапна криза на финансовите пазари или в случай на сериозен риск от системна криза“. Управителят заключава, че обстоятелствата изглежда отговарят на тези условия и че гаранционната схема за кооперациите би намалила въздействието от такава криза (19). В същото време обаче той нарочно се въздържа от становище по въпроса дали дяловете на физически лица във финансовите кооперации са по същността си депозити (20). Той отбелязва също, че мярката би могла да създаде проблеми по отношение на съвместимостта с правилата за държавните помощи (21), и изразява загриженост относно незадължителния характер на гаранционната схема за кооперациите, който би предизвикал проблеми, свързани с „неблагоприятния подбор“ (22).
(14)
На 13 октомври 2011 г. трите кооперативни дружества на ARCO (ARCOFIN, ARCOPAR и ARCOPLUS) подадоха заявление за членство в гаранционната схема за кооперациите. Белгийското правителство прие това искане с кралски указ от 7 ноември 2011 г. (23) В контекста на това заявление ARCO също плати вноски в общ размер на 2,05 млн. EUR (24).
(15)
Общите събрания на ARCOFIN, ARCOPAR и ARCOPLUS одобриха на 8 декември 2011 г. предложението на техния административен съвет да извърши доброволна ликвидация на дружествата.
2.2. Директива 94/19/ЕО относно схемите за гарантиране на депозити
(16)
Член 3 от Директива 94/19/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 30 май 1994 г. относно схемите за гарантиране на депозити (25) задължава всяка държава членка да:
„осигурява в рамките на нейната територия да бъдат въведени и официално признати една или повече схеми за гарантиране на депозити. С изключение на [някои] случаи […] никоя кредитна институция (26), оторизирана в тази държава членка […], не може да приема депозити (27), ако не участва в такава схема.“
(17)
През 1998 г. Белгия транспонира в националното право Директива 94/19/ЕО и въведе схема за гарантиране на депозитите, обхващаща всички депозити на даден вложител в случай на неналичност. Белгийската схема за гарантиране на депозитите беше поверена на фонд за гарантиране на депозитите. С кралски указ от 14 ноември 2008 г. впоследствие Белгия създаде специален фонд за защита на депозитите, включващ последващите инициативи на Белгия (28).
(18)
Първоначално член 7 от Директива 94/19/ЕО предвиждаше, че съвкупните депозити на даден вложител ще бъдат гарантирани до 20 000 EUR. На заседанието си на 7 октомври 2008 г. Съветът по икономическите и финансовите въпроси прие увеличение на гаранциите по депозитите, предвидени в Директива 94/19/ЕО. Съгласно неговото съобщение за пресата, той реши:
„всички държави членки ще осигуряват първоначално за период от най-малко една година гаранция върху депозитите на гражданите от най-малко 50 000 EUR, като се отчита, че много държави членки са взели решение да увеличат минимума на 100 000 EUR. Приветстваме намерението на Комисията спешно да направи подходящо предложение за насърчаване на сближаването на схемите за гарантиране на депозитите“ (29).
(19)
По отношение на обхвата член 2 от Директива 94/19/ЕО гласи, че схемите за гарантиране на депозитите не защитават капиталовите инструменти, емитирани от кредитните институции (30).
(20)
С Директива 2009/14/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 11 март 2009 г. за изменение на Директива 94/19/ЕО относно схемите за гарантиране на депозити по отношение на гарантирания размер и срока за изплащане (31) се увеличава гаранцията за схемите за гарантиране на депозитите (първо на минимум 50 000 EUR, а след това по принцип на 100 000 EUR минимум и максимум до 31 декември 2010 г.).
(21)
Директива 97/9/ЕО на Европейския парламент и на Съвета от 3 март 1997 г. относно схемите за обезщетение на инвеститорите (32) предвижда обезщетение за инвеститорите в случаите, в които инвестиционното дружество не е в състояние да върне активите, принадлежащи на инвеститора. Това обезщетение е налично например в случай на измама или нехайство в дадено предприятие или ако възникнат грешки или проблеми в неговите системи. Въпреки това схемите за обезщетение на инвеститорите не покриват рискове, свързани с инвестицията (например когато инвеститор е купил акции, които впоследствие губят своята стойност).
2.3. Белгийска правна рамка за кооперативните дружества
(22)
Белгийският кодекс за дружествата (33), и по-специално членове 350-436 от него, определя правната рамка за кооперативните дружества. В него се предвижда, че едно кооперативно дружество трябва да избере в своя устав формата „société à responsabilité limitée“ (дружество с ограничена отговорност) (загубите на съдружниците не могат да бъдат по-големи от техните вноски) или „société à responsabilité illimitée“ (дружество с неограничена отговорност) (съдружниците носят лична отговорност за дълговете на дружеството и по този начин могат да загубят повече от своите капиталови инвестиции).
(23)
Белгийският кодекс за дружествата (и по-специално членове 362, 364, 366, 367 и 374) разрешава някои ограничения по отношение на прехвърляемостта на дяловете на едно кооперативно дружество. Дяловете на едно кооперативно дружество са свободно прехвърлими на други съдружници на кооперативното дружество, но в устава на кооперативното дружество могат да бъдат включени условия за такова прехвърляне. Прехвърлянията към трети страни могат да се извършват само при условията и към лицата, установени в член 366 от белгийския кодекс за дружествата.
(24)
Белгийският кодекс за дружествата (член 367) предвижда също, че съдружниците на едно кооперативно дружество имат право да напускат кооперативното дружество само през първите шест месеца на счетоводната годината. Когато това право е упражнено, член 374 от белгийския кодекс за дружествата гласи, че съдружникът има право да получи стойността на дяловете си в размера, съдържащ се в счетоводния баланс в края на годината.
(25)
Докато белгийският кодекс за дружествата установява общата рамка за кооперативните дружества; кралският указ от 8 януари 1962 г. (34) определя критериите за „оторизирани кооперативни дружества“ (35). По-специално дадено оторизирано кооперативно дружество не може да откаже членство на съдружници с цел спекулация или да наложи тяхното изключване. Дяловете в капитала на дружеството, независимо от тяхната стойност, дават същите права. Всички съдружници имат равни гласове в общите годишни събрания (ОГС). Общото годишно събрание трябва да назначи администраторите и комисарите. Оперативният излишък (получен след приспадане на всички разходи) може да бъде разпределен на съдружниците само пропорционално на операциите, които са извършили с дружеството, а дивидентите, изплатени на дяловете от капитала, не могат да превишават определен процент, установен с кралски указ.
(26)
Член 21 от Данъчния кодекс на Белгия гласи, че дивидентите на оторизираните кооперативни дружества са освободени от данъци до определена сума (36).
2.4. Описание на мярката
(27)
Гаранционната схема за кооперациите обхваща освободения капитал (а не евентуалните приходи) от съдружниците физически лица на кооперативните дружества в максимален размер от 100 000 EUR.
(28)
Противно на това, което се предвижда за схемите за гарантиране на депозити на кредитните институции, членството в гаранционната схема за кооперациите е по избор.
(29)
Ако финансовите кооперации желаят да участват в гаранционната схема за кооперациите, те трябва да направят заявление до министъра на финансите. Съветът на министрите разполага с един месец, в който да вземе решение относно заявлението за участие на финансова кооперация в гаранционната схема за кооперациите, като при необходимост определя някои условия. Тези условия могат да включват:
а)
задължението да запазят бъдещите публични оферти за институционалните съдружници;
б)
ангажираността на всички институционални съдружници да не оттеглят действие или сума, платена на кооперативното дружество, и да не се отказват от членство, освен в случай на прехвърляне на акции; както и
в)
таван от 4,5 % годишно върху лихвите, дължими на съдружниците.
(30)
След като дадена финансова кооперация е поискала да бъде покрита, тя трябва да остане в схемата за една година. След изтичане на този срок кооперацията може да прекрати участието си, давайки тримесечно предизвестие. Няма да бъде възможно да си възстанови платените вноски под каквато и да е форма. Ако една кооперация реши да напусне гаранционната схема за кооперациите, тя трябва да изчака три години, преди да има право да участва отново.
(31)
Само кооперативните акции, емитирани преди влизането в сила на кралския указ от 10 октомври 2011 г., са обхванати от мярката.
(32)
Гаранционната схема за кооперациите е запазена за съдружниците, които са физически лица, а не за институционалните съдружници на финансовите кооперации.
(33)
Специалният фонд за защита се финансира от:
i)
годишна вноска, съответстваща на 0,15 % от защитената стойност (платима от всички участници); както и
ii)
еднократна входна такса в размер на 0,10 % от защитената стойност (платима от кооперациите).
(34)
Освен това една финансова кооперация може също да бъде задължена да плати вноска на специалния фонд за защита за капиталовите печалби от акциите, които притежава. Тази вноска може да бъде до 10 % от разликата между продажната цена на въпросните акции (или при отсъствие на продажби през период от три години след прекратяването на защитната система, средната борсова котировка при прекратяването на съответната акция за периода от 30 дни преди третата годишнина) и референтната цена, определена от органите в момента, в който дадена финансова кооперация се включва в гаранционната схема за кооперациите.
(35)
Специалният фонд за защита започва да прави плащания, ако финансова кооперация е в несъстоятелност или ако органът за финансов надзор е уведомил фонда, че финансовата кооперация вече не може да плаща на съдружниците си, които желаят да се оттеглят.
(36)
Ако специалният фонд за защита не разполага с достатъчно средства, за да се намеси, Касата за депозити и консигнации (Caisse des dépôts et consignations), която е публична организация без правен статут, изплаща авансово необходимите средства. В зависимост от това дали неплатежоспособната институция е длъжна да участва или дали става дума за финансова кооперация, това авансово плащане впоследствие ще бъде възстановено чрез разпределяне на:
-
50 % от годишните вноски, платими от институциите, задължени да участват;
-
специална годишна вноска, платима от всички финансови кооперации (участието е по избор).
(37)
Ако специалният фонд за защита се намеси, той поема правата на съдружниците физически лица на кооперацията и му се предоставя статут, равен на този на другите съдружници. Тук има разлика с предишната схема за гарантиране на депозити на кредитните институции, която предвижда, че на фонда се предоставя статут, равен на този на другите кредитори на съответното дружество.
2.5. Описание на ARCO
(38)
Първоначално ARCO е бил акционер в Artesia Banking Corporation NV (наричано по-нататък „Artesia“), която от своя страна е притежавала 100 % от банка BACOB и 82 % от застрахователната компания DVV. След сливането на Artesia с Dexia през 2001 г. ARCO стана най-големият акционер с дял от около 15 % (37).
(39)
ARCO е наименованието на групата, в която участват ARCOPAR, ARCOPLUS и ARCOFIN, които всички са оторизирани кооперативни дружества (38). ARCO има повече от 800 000 членове, от които 99 % са частни лица. Капиталът, притежаван от съдружници физически лица в ARCOPAR, ARCOPLUS и ARCOFIN, беше съответно 1,3 млрд. EUR, 46 млн. EUR и 140 млн. EUR.
(40)
В уставите на ARCOPAR, ARCOPLUS и ARCOFIN се определя, че трите дружества са дружества с ограничена отговорност (39).
(41)
Уставите на трите субекта съдържат разпоредби, отнасящи се до съдружниците, които желаят да се оттеглят.
(42)
Уставът на ARCOPAR гласи например, че кооперацията би могла да ограничи напусканията, ако повече от 10 % от общия инвестиран капитал или 10 % от съдружниците изчезнат през една и съща счетоводна година (40). Съдружник, който желае да се оттегли от ARCOPAR, ще си възстанови капитала. Съдружниците с дялове от категория А, Б и В на ARCOPAR (41) също имат право на резерв бонус (42).
(43)
В член 35 от устава на ARCOPAR се описва на какво имат право неговите съдружници в случай на ликвидация. По същество, ако след изплащане на дълговете и вноските за социално осигуряване салдото е положително, съдружниците ще получат възстановяване (43).
(44)
Рисковете, свързани с инвестирането в дялове на ARCO са например описани в проспекта на ARCOPAR, одобрен от белгийските органи през юни 2008 г. и публикуван по време на операция на капиталовия пазар, която се проведе между 7 юли 2008 г. и 30 септември 2008 г. В проспекта ясно се посочва, че печалбата, дължима на Dexia, представлява над 69 % от нетната печалба на ARCOPAR за счетоводните години 2005/2006, 2006/2007 и 2007/2008. В проспекта се споменава също за риска от масови напускания, като се подчертава, че съдружниците могат да загубят всичко в случай на ликвидация. В същото време, в годишните отчети на дружеството ясно се посочва, че ARCO е увеличило своята задлъжнялост чрез получаване на заем за инвестиции (44).
2.6. Основания за откриване на процедурата
(45)
В своето решение за откриване на процедурата Комисията стигна до предварителното заключение, че мярката, предмет на уведомление, отговаря на четирите (кумулативни) критерия за държавна помощ и изразява съмнение относно това дали мярката може да бъде обявена за съвместима с вътрешния пазар.
(46)
Комисията счете, че мярката може да се припише на Белгия, поради това че е била финансирана от специалния фонд за защита. За тази цел Комисията установи, че белгийското законодателство определя вноската, която участниците е трябвало да заплатят в специалния фонд за защита, и определя как тези средства ще бъдат използвани. Освен това Комисията забеляза, че Касата за депозити и консигнации (Caisse des dépôts et consignations) е може да предоставя на капитал на специалния фонд за защита, ако е необходимо. Комисията се запита как Касата за депозити и консигнации би получила възстановяване, тъй като тя не е сигурна, че финансовите кооперации разполагат с достатъчно финансови ресурси. Тя също се запита дали незадължителният характер на участието на финансовите кооперации не би попречило на ефективното рефинансиране на специалния фонд за защита.
(47)
Комисията стигна до заключението, че финансовите кооперации могат да се смятат за предприятия и че мярката им е предоставила избирателно предимство. Що се отнася до предоставянето на избирателно предимство, гаранционната схема за кооперациите изглежда е помогнала на кооперациите да привлекат нов капитал или да запазят съществуващия капитал, като са убедили настоящите си съдружници да не се оттеглят от финансовите кооперации. Такава защита е особено полезна в периоди на финансова несигурност, като този от есента на 2008 г. до датата на приемане на кралския указ, когато финансовите кооперации са били ефективно защитени срещу риска от загуба на големи ресурси поради излизане на съдружници.
(48)
Комисията установи също така, че защитата е била разширена и че Белгия не е взела предвид финансовото състояние на кандидатстващата финансова кооперация в момента, в който да е разрешила нейното влизане в гаранционната схема за кооперациите. В примера на ARCO финансовите кооперации са получили разрешение да се присъединят към гаранционната схема за кооперациите, когато те вече са били неплатежоспособни и скоро след това са били обявени в ликвидация.
(49)
Комисията също така стигна до заключението, че мярката нарушава конкуренцията, тъй като финансовите кооперации са се конкурирали на пазара за инвестиционни продукти на дребно, на който са се ползвали от избирателно предимство, с което не са разполагали другите участници на пазарите, предлагащи подобни продукти.
(50)
Комисията също така счита, че гаранционната схема за кооперациите оказва въздействие върху търговията в Съюза. В действителност много международни доставчици на инвестиционни продукти действат на белгийския пазар и не могат да претендират за същия пазарен дял като този, който една финансова кооперация може да запази благодарение на мярката.
(51)
Комисията се запита дали финансовите кооперации могат да се разглеждат като финансови институции и дали това е оказало влияние върху приложимостта на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. (45) Комисията стигна до заключението, че тъй като финансовите кооперации не изглежда да са финансови институции по смисъла на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., помощта трябва да бъде оценена пряко по силата на Договора.
(52)
По-специално, за да бъде съвместима с вътрешния пазар въз основа на член 107, параграф 3, буква б) от Договора, една мярка трябва да бъде необходима, подходяща и пропорционална. Комисията имаше съмнения по отношение на съвместимостта на мярката с тези три кумулативни критерия. Тя имаше съмнения дали защитата на съдружниците на финансови кооперации е необходима, за да се избегнат сериозни затруднения в белгийската икономика. По отношение на потенциалните вторични ефекти, Комисията отбеляза, че Белгия вече е въвела няколко мерки [напр. увеличаване на гарантирания размер по схемата за гарантиране на депозитите до 100 000 EUR и държавна помощ за няколко банки под различни форми (рекапитализации, парични инжекции, мерки за оздравяване на обезценени активи и други ad hoc мерки)]. Поради това тя не вижда причина защо в допълнение към всички тези мерки е трябвало да се защитят съдружниците на финансовите кооперации.
(53)
Комисията се пита дали е било подходящо да се защитят съдружниците на финансови кооперации. В това отношение тя отбелязва, че финансовите кооперации не са финансови институции и че поради своите размери те не изглежда да са от значение за системата. Комисията поиска Белгия да обясни по каква линия инвестиционните загуби - претърпени също от инвеститорите в общите инвестиционни фондове например - биха оказали силно отрицателно влияние върху белгийската икономика.
(54)
И накрая, Комисията има съмнения относно пропорционалността на мярката. Първо, Комисията не беше сигурна, че финансовите кооперации са заплащали справедлива цена за гаранцията. Второ, Комисията констатира, че свободата да се присъединят към схемата, заедно с липсата на контрол на жизнеспособността, заложени в предвидената от Белгия процедура за участие, предполага, че финансовите кооперации са имали стимул да се присъединят, само когато са били сигурни, че гаранцията ще бъде задействана. Това би могло да доведе до ситуации, в които бенефициерът може да използва гаранцията, като същевременно избягва, до голяма степен, да плаща за това. И накрая, Комисията също така изрази съмнение дали гаранционната схема за кооперациите не нарушава ненужно конкуренцията, като се има предвид, че акционерите на конкурентни дружества не са защитени, което улеснява достъпа до капитал за финансовите кооперации и увеличава техния общ пазарен дял на пазара на инвестиции на дребно.
3. КОМЕНТАРИ НА ЗАИНТЕРЕСОВАНИТЕ СТРАНИ ОТНОСНО РЕШЕНИЕТО ЗА ОТКРИВАНЕ НА ПРОЦЕДУРАТА
3.1. Коментари на ARCO
(55)
Според ARCO на 10 октомври 2008 г. белгийските органи са решили и са оповестили въвеждането на гаранционна схема за кооперациите като част от по-широк пакет (увеличаване до 100 000 EUR на гаранцията върху депозитите за спестовни влогове в кредитни институции, разширяване на гаранционната схема за животозастрахователни продукти от клас 21 и за съдружниците физически лица на финансовите кооперации). ARCO твърди, че решението от 10 октомври 2008 г. е въведено със закона от 15 октомври 2008 г. и кралския указ от 14 ноември 2008 г. за продуктите от клас 21 и със закона от 14 април 2009 г. и кралския указ от 10 октомври 2011 г. за акциите, емитирани от финансови кооперации.
(56)
ARCO твърди, че гаранционната схема за кооперациите не представлява държавна помощ, тъй като не предоставя никакво избирателно предимство на финансовите кооперации. ARCO заяви също, че Комисията е направила заключението, че гаранционната схема за продуктите от клас 21 на застрахователните дружества не съдържа никакъв елемент на държавна помощ, тъй като те са отворени за всички застрахователни дружества и следователно не са избирателни (46). В допълнение ARCO твърди, че гаранционната схема за кооперациите е отворена за всички финансови кооперации при същите условия и следователно не е избирателна.
(57)
В съответствие с мненията на белгийските органи ARCO заяви, че всички характеристики на дяловете във финансовите кооперации потвърждават, че те отговарят на същите нужди на клиентите като депозитите и се третират като такива от законодателя. ARCO подчерта, че Белгия се е опасявала от верижен ефект. Ако Белгия не беше въвела гаранционната схема за кооперациите, доверието на инвеститорите щеше да бъде подкопано и това можеше да доведе до масово изтегляне на всички спестовни продукти.
3.2. Мнение на Белгия
(58)
Белгия твърди, че гаранционната схема за кооперациите не отговаря на всички кумулативни критерии за държавна помощ, посочени в член 107, параграф 1 от Договора, и следователно не представлява държавна помощ. По-специално, Белгия заяви, че три от критериите за държавна помощ не са изпълнени. На първо място, Белгия прие позицията, че мярката представлява помощ в полза на физически лица, а не предприятия. Второ, Белгия твърди, че мярката не предоставя избирателно предимство на финансовите кооперации и, на последно място, че съответната мярка не причинява никакво нарушение на конкуренцията.
(59)
По отношение на аргумента, че помощта не облагодетелства предприятия, Белгия твърди, че обикновената схема за гарантиране на депозити за кредитните институции, включително нейното разширяване (гаранционната схема за кооперациите) е приета в съответствие с решенията на Съвета ЕКОФИН и с Директива 94/19/ЕО, изменена с Директива 97/9/ЕО.
(60)
Белгия прие позицията, че дяловете на финансовите кооперации, притежавани от физически лица, имат всички характеристики на депозити и също се придобиват като такива. Тя подчерта следните елементи:
i)
бенефициерите (физически лица) на гаранционната схема за кооперациите заслужават същата защита, както вложителите в други институции, действащи в същия сектор и подложени на същия контрол;
ii)
за целите на данъчното облагане както дивидентите, изплащани от финансовите кооперации, така и платените лихви по депозитите, са освободени от данъци до определен размер (47);
iii)
съдружниците физически лица на финансовите кооперации могат да запишат до определен максимален размер от капитала съгласно устава на финансовата кооперация;
iv)
съдружниците на финансовите кооперации могат да излязат от дружеството едва след първите шест месеца на счетоводната година, и даден съдружник, който желае да се оттегли, има право да получи печалбите на кооперативното дружество в зависимост от участието си. Според белгийската държава стойността на дяловете в една кооперация не отразява стойността на базовите активи на финансовата кооперация и дяловете във финансовите кооперации не се конкурират с инвестиционните продукти като цяло, а само с подгрупа от продукти, които вече се ползват от държавна гаранция (т.е. депозитите и застраховките живот от клас 21);
v)
дяловете на финансовите кооперации са регистрирани и тяхната прехвърляемост е ограничена от закона (48). Те не могат да се продават свободно, за да създават капиталови печалби. Съдружниците на финансовите кооперации имат право само на малки дивиденти (освободени от данъци) и на възстановяване, когато вече не са акционери;
vi)
дяловете на финансовите кооперации не може да се разглеждат като инвестиция в дяловете на котирано на борсата дружество или публична организация;
vii)
дяловете на финансовите кооперации не може да се разглеждат като рискова инвестиция, като се има предвид, че съдружниците на финансовите кооперации могат да претендират за капиталови печалби;
viii)
гаранционната схема за кооперациите защитава само дяловете на физическите лица (за разлика от институционалните съдружници).
(61)
Що се отнася до липсата на избирателно предимство, Белгия съобщи, че гаранционната схема за кооперациите обхваща само дяловете на финансовите кооперации, емитирани преди 10 октомври 2011 г. Белгия отбеляза, че след тази дата, финансовите кооперации не могат да използват гаранционната схема за кооперациите, за да навлязат на даден пазар. Тя също така уточни, че ARCO не е емитирал никакви нови дялове от септември 2008 г.
(62)
Белгия също така отрече, че гаранционната схема за кооперациите е помогнала на финансовите кооперации да запазят съществуващия си капитал. В подкрепа на тази теза Белгия заяви, че прессъобщението от 10 октомври 2008 г. е било само предложение за стратегическа инициатива, което споменава между другото финансовите кооперации. Според Белгия прессъобщението от 10 октомври 2008 г. не представлява подробно споразумение, публикувано в координация с едновременните съобщения за медиите на финансовите кооперации. В този смисъл Белгия направи разграничение между своето съобщение и тези на органите на Обединеното кралство и на Lloyds по делото Lloyds (49), на които Комисията се позовава в решението за откриване на процедурата. Белгия заключи, че прессъобщението от 10 октомври 2008 г. не е мярка, способна да предостави на финансовите кооперации избирателно предимство. Що се отнася до следващото прессъобщение от 21 януари 2009 г., Белгия заяви, че е било нормално ARCO незабавно да публикува на своя уебсайт това прессъобщение на органите, тъй като всички финансови кооперации (сред които и ARCO) са следили отблизо този случай.
(63)
Белгия настоя Комисията да използва същия подход като при делото Ethias и Комисията да заключи, че гаранционната схема за кооперациите не е избирателна. Белгия също изтъкна, че специалният статут на истинските кооперациите вече е признат от Съда в решението му по дело Paint Graphos (50). Тя се позова по-специално на параграф (61) от това решение, от което е видно, че предвид специфичните им характеристики тези кооперации по принцип не могат да се разглеждат като намиращи се в сходно фактическо и правно положение с това на търговските дружества.
(64)
Белгия също така предостави информация за броя на акционерите на ARCO, които са напуснали предприятието от началото на кризата. През финансовите години, довели до процедурата на доброволна ликвидация, броят на съдружниците на ARCO, които са поискали изплащане на своя капитал, е 9 764 през 2007/2008 г., 21 150 през 2008/2009 г. и 23 762 през 2010/2011 г.
(65)
По отношение на нарушаващото въздействие на мярката Белгия твърди, че Комисията е трябвало да обясни в разумна степен кои са финансовите продукти, които са се конкурирали с дяловете на финансовите кооперации, въпреки че Белгия призна, че в рамките на процедура относно държавна помощ Комисията не е длъжна да даде подробно определение на пазара. По същество Белгия твърди, че съдружниците физически лица на финансови кооперации са се ползвали от същото ниво на защита като това, осигурено на инвеститорите във всички подобни депозитни/спестовни продукти.
(66)
Белгия обясни също, че гаранционната схема за кооперациите има същата цел като Директива 94/19/ЕО, а именно защита на депозитите на частните вложители, поддържане на доверието на вложителите и подобряване на стабилността на финансовите пазари. Белгия счита, че схемите за гарантиране на депозитите на други държави членки също понякога обхващат неконвенционални депозитни продукти, и изтъква, че Комисията е трябвало да вземе това предвид (51).
(67)
Белгия подчерта също, че ако Комисията стигне до заключение, че гаранционната схема за кооперациите представляват държавна помощ, помощта следва да се счита за съвместима с вътрешния пазар въз основа на член 107, параграф 3, буква б) от Договора. Тя направено заключението, че не е необходимо да се установява дали ARCO е финансова институция по смисъла на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. Според Белгия ключовият въпрос, който Комисията следва да разгледа, е дали гаранционната схема за кооперациите е подходяща и необходима за предотвратяване на сериозни затруднения в икономиката.
(68)
Белгия защити становището, че мярката е необходима, ефектите от нея са ограничени до необходимия минимум и съществуват механизми за споделяне на тежестта.
(69)
На първо място, Белгия твърди, че гаранционната схема за кооперациите е подходяща и необходима, за да се вдъхне увереност на вложителите в Белгия.
(70)
Белгия призна, че е теоретично възможно институциите, които имат защитени депозити в своя счетоводен баланс, да извлекат непряко предимство от съществуването на такива схеми за защита, тъй като те помагат за избягване на банковата паника. Тя обаче поясни, че схемите за гарантиране на депозитите са необходими с цел избягване на банкова паника и нарушаване на функционирането на финансовите пазари. Белгия също така твърди, че гаранционната схема за кооперациите е била необходима, за да се избегне спад на общественото доверие в белгийската финансова система. Фактът, че дяловете в кооперациите проявяват основните характеристики на спестовните продукти и че повече от половината от капитала на кооперациите се инвестира в банки, увеличава техните прилики с депозитите и подчертава тяхното значение за белгийската банкова система. Неовладяната липса на плащания на финансовите кооперации би имала лавинообразен ефект върху всички финансови институции и върху белгийската икономика. Ако за дяловете във финансовите кооперации не се прилага същото равнище на защита като тази за традиционните депозити, това би довело до същия риск както ако защитата не се прилага по отношение на депозитите. Това би имало значително въздействие и върху общественото доверие във всички депозитни продукти в Белгия и бе довело до системен риск. В подкрепа на доводите си Белгия се позовава на факта, че броят на съдружниците (физически лица) на финансовите кооперации е висок спрямо общия брой на населението на Белгия (52).
(71)
Белгия също така оспори терминологията, използвана от Комисията в нейното решение за откриване на процедурата, по-специално понятията „capital instruments“ (капиталови инструменти) и „risk capital“ (рисков капитал), използвани в съображение 62 и в бележка под линия 35.
(72)
С цел да докаже необходимостта на гаранционната схема за кооперациите, Белгия препрати писма до Комисията от Съвета за финансова стабилност и от управителя на BNB, адресирани до тогавашния министър на финансите, съответно от 29 октомври 2008 г. (53) и 7 октомври 2011 г. (54).
(73)
Относно съвместимостта на мярката с правилата за държавна помощ Белгия първо се позовава на решението на Комисията относно Ethias. Според нея Комисията е разрешила мерките в полза на Ethias, а именно разширяването на схемата за гарантиране на депозитите до продуктите от „клас 21“, като ги е счела за подходящи и необходими, за да се избегнат сериозни затруднения в белгийската икономика.
(74)
На второ място, Белгия потвърди своето становище, че мярката е пропорционална. Финансовите кооперации споделят тежестта, особено чрез вноските си към специалния фонд за защита. Белгия счита, че равнището на възнаграждението за гаранцията е разумно и подобно на вноските в гаранционните режими на други защитени институции. Белгия оспорва факта, че незадължителният характер на гаранционната схема за кооперациите може да направи мярката непропорционална.
(75)
Белгия заяви, че ако Комисията все пак стигне до заключението, че мярката представлява държавна помощ, тя следва да я разглежда като помощ за ликвидация, съвместима с правилата за държавната помощ. Белгия напомни, че в кралския указ от 7 ноември 2011 г. ясно се посочва, че в случай на ликвидация на кооперация специалният фонд за защита е задължен да се намеси и да компенсира само след представяне на окончателното нареждане за ликвидация, одобрено от общото събрание на засегнатите дружества.
(76)
Белгия също така изрази становището, че поради факта, че физическите лица не са предприятия, разпореждането за преустановяване на Комисията не обхваща плащанията към тях след ликвидацията на ARCO.
(77)
Освен това Белгия представи допълнителни мнения в писмо до Комисията от 18 март 2014 г. след определения срок.
(78)
Белгия счита, че Комисията не може да забрани изпълнението на гаранциите, предоставени на съдружниците, които са физически лица. Тя не може да изисква от държавата да преустанови плащанията по гаранционната схема за кооперациите или да си възстанови плащанията по тази схема, направени в полза на съдружниците, които са физически лица.
(79)
Съдружниците физически лица не са предприятия по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора и изпълнението на гаранцията в полза на съдружниците физически лица не би оказало въздействие върху ARCO или върху перспективите на белгийската държава за възстановяване на помощта, от която са се възползвали тези предприятия.
4. ОЦЕНКА НА МЯРКАТА
4.1. Бенефициери на мярката
(80)
Най-напред, като предварителна забележка, Комисията припомня, че в съображение (18) от решението за откриване на процедурата тя е заявила, че гаранционната схема за кооперациите е била от полза за финансовите кооперации. При все това един цялостен преглед на хронологията и характеристиките на мярката показва, че ARCO е единственият действителен бенефициер на мярката, както е описано в настоящия раздел.
(81)
В настоящия случай Комисията отбелязва, че има голяма разлика между ARCO и другите финансови кооперации, потенциално допустими в гаранционната схема за кооперациите.
(82)
От описанието на фактите (55) се вижда, че гаранционната схема за кооперациите от самото начало е специално насочена към ARCO, което е имало затруднения поради своите инвестиции в Dexia. ARCO в крайна сметка е била единствената финансова кооперация, която е поискала да участва в мярката.
(83)
Що се отнася до другите финансови кооперации, Комисията отбелязва, че членството в гаранционната схема за кооперациите не е задължително, че Съветът на министрите е можел да реши дали да допусне дадена кооперация в гаранционната схема за кооперациите и евентуално при какви условия, както и че никоя от другите финансови кооперации не е поискала да членува в схемата, а някои активно са се дистанцирали. Комисията констатира още, че никоя друга финансова кооперация не е имала проблеми, свързани с нейните инвестиции в същия размер като тези, с които се е сблъскало ARCO в случая Dexia.
(84)
Следователно Комисията стига до заключението, че единственият действителен бенефициер на гаранционната схема за кооперациите, осъществяващ стопанска дейност, е ARCO.
4.2. Обявяването и привеждането в действие на мярката представляват едно и също действие
(85)
Комисията отбелязва, че мярката е била решена и обявена от правителството на 10 октомври 2008 г. (56) Ясно е, че белгийското правителство е взело решение да предостави на ARCO гаранционна схема за кооперациите по времето, когато се е подготвяла мярката в полза на Dexia през 2008 г. (57). Друго прессъобщение от 21 януари 2009 г. дава повече подробности относно мярката. Едва след това е започнало законовото транспониране на ангажимента на правителството.
(86)
Комисията отбелязва, че използваната формулировка и думи („реши“, „задължението“) в съобщенията за пресата от 10 октомври 2008 г. и от 21 януари 2009 г. недвусмислено означават поет ангажимент и позволяват с основание да се мисли, че мярката ще бъде приведена в действие.
(87)
Съобщения за медиите бяха изпратени и чрез официалните канали: прессъобщението от 10 октомври 2008 г. беше изпратено от министерството на финансите, а това от 10 януари 2009 г. беше изпратено от името на министър-председателя и министъра на финансите. Повтарящият се характер на тези съобщения за пресата засили тяхното основно послание.
(88)
Комисията отбелязва, че още в момента на прессъобщението от 10 октомври 2008 г. е било ясно, че гаранционната схема за кооперациите представлява разширяване на схемата за гарантиране на депозитите. Прессъобщението от 21 януари 2009 г. съдържа повече подробности от техническо естество. Веднага след неговото публикуване ARCO го помести на своя уебсайт с ясната цел да вдъхне доверие у своите съдружници физически лица. Освен това Комисията установи съгласуваността на мярката с течение на времето, тъй като тя не се променя чувствително между първоначалното обявяване на 10 октомври 2008 г. и влизането в сила на окончателния указ.
(89)
В решението си от 19 март 2013 г. по съединени дела C-399/10 P и C-401/10 P (58) Съдът на Европейския съюз постанови, че обявяването на една мярка и нейното ефективно прилагане биха могли да се разглеждат като една-единствена намеса, ако това е доказано от тяхната хронология и тяхната цел, както и от състоянието на предприятието по време на тази намеса. По същия начин за настоящата мярка Белгия реши и обяви на 10 октомври 2008 г. мярка, която бе изпълнена по-късно, със същата цел и по отношение на първоначалния бенефициер. Освен това в собствените си решения Комисията приема обявяването и изпълнението за една-единствена мярка и счита, че мярката създава предимство още от датата на обявяването (59). Накрая, действащият белгийски министър на финансите през май 2014 г. квалифицира разглежданата мярка като ангажимент, поет през 2008 г. (60).
(90)
На базата на информацията, посочена в съображения 85 - 89, Комисията заключава, че обявяването и прилагането на гаранционната схема за кооперациите следва да се разглеждат като една и съща мярка.
4.3. Наличие на помощ
(91)
Както е посочено в член 107, параграф 1 от Договора, „[о]свен когато е предвидено друго в Договорите, всяка помощ, предоставена от държава-членка или чрез ресурси на държава-членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите-членки, е несъвместима с вътрешния пазар.“
(92)
Както Белгия, така и ARCO твърдят, че Комисията следва да проучи дали ARCO е получило държавна помощ, като се базира на друго свое решение, а именно решението относно Ethias (61). Въпреки това понятието за държавна помощ е обективна концепция, определена в Договора. За да бъде разглеждана като държавна помощ, дадена мярка трябва да изпълнява следните четири (кумулативни) критерия: тя трябва i) да бъде предоставена от държавата или чрез държавни ресурси; ii) да предоставя избирателно предимство на получателя; iii) да нарушава (потенциално) конкуренцията; и iv) да засяга търговията между държавите членки.
(93)
От Комисията се изисква да оцени мярката в светлината на четирите критерия (вж. съображения 94 - 110).
Държавни ресурси
(94)
Комисията трябва да оцени дали гаранционната схема за кооперациите е финансирана чрез държавни ресурси и може да се припише на държавата.
(95)
Съгласно постоянната съдебна практика (62) всички финансови средства, с които публичните органи могат действително да подпомагат предприятия, независимо от това дали въпросните средства са постоянни активи на държавата, попадат в обхвата на член 107, параграф 1 от Договора, при условие че те остават непрекъснато под публичен контрол и следователно са на разположение на компетентните национални органи.
(96)
В частност съществува държавна помощ, ако средствата произхождат от вноски, наложени от държавното законодателство, и се управляват и разпределят в съответствие с това законодателство, дори когато те са управлявани от недържавна институция. Статут на съответния субект или дружество, което предоставя въпросната помощ, не се смята за определящ елемент за прилагането на правилата за държавните помощи.
(97)
По отношение на организацията на гаранционната схема за кооперациите, Комисията отбелязва, че белгийското законодателство определя размера вноските на участниците и как тези средства ще бъдат използвани. Следователно вноските, които захранват специалния фонд за защита, се считат за ресурси на държавата, дори и да произхождат от частни източници.
(98)
Освен това при необходимост Касата за депозити и консигнации, която е публичноправен субект, плаща предварително необходимите средства, за да финансира плащанията, които специалният фонд за защита трябва да извърши. Във всеки случай, този аспект на гаранционната схема за кооперациите представлява достатъчно конкретен икономически риск за обременяване на бюджета на държавата членка, за да може да се заключи, че се използват държавни ресурси по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора (63).
(99)
Що се отнася до това дали мярката може да се припише на Белгия, става ясно, че гаранционната схема за кооперациите не може да се счита за транспониране на Директива 94/19/ЕО. Директивата изисква от държавите членки да въведат схема за гарантиране на депозитите в кредитните институции и член 2 гласи изрично, че всички инструменти, които биха могли да попаднат в рамките на определението за собствен капитал на кредитните институции, са изключени от възстановяване чрез схемите за гарантиране на депозитите. Ако дадена държава членка реши да създаде други схеми за възстановяване за гарантиране на други финансови продукти, такова решение не произтича от правото на Съюза, а представлява инициатива на самата държава членка (64). Комисията също така отбелязва, че Белгия се позовава на гаранционната схема за обезщетяване на инвеститорите, но това сравнение не е подходящо, тъй като тези схеми не са предназначени за покриване на инвестиционния риск. Както вече бе обяснено в съображение 21, схемите за обезщетяване на инвеститорите са предназначени за случаи, при които едно инвестиционно дружество не е в състояние да върне активите, принадлежащи на инвеститора, например в резултат на измами или проблеми в системите на дружеството.
Избирателно предимство
(100)
Комисията заключава, че гаранционната схема за кооперациите е създала предимство за ARCO. Съдът е приел, че предприятията могат да получат предимство под формата на увеличен достъп до капитал, когато дадена мярка, предприета от държава членка в полза на инвеститорите, засилва тяхното желание да инвестират парите си в даден набор от целеви инвестиции (65). В конкретния случай мярката помага на субектите от групата ARCO да запазят съществуващия си капитал, като убеждават съществуващите съдружници на кооперацията да не се оттеглят от нея (66), което представлява предимство, особено важно с оглед на нервността на пазара непосредствено след фалита на „Леман Брадърс“. На 21 януари 2009 г. ARCO публикува прессъобщението на белгийското правителство на своя уебсайт, за да убеди своите партньори, което ясно показва, че възможността да засили доверието на инвеститорите е било важно предимство за ARCO. В това отношение Комисията отбелязва, че в проспекта на ARCOPAR, публикуван през лятото на 2008 г. (67), се споменава също и за риска, поет от съдружниците физически лица, напускащи финансовата кооперация (68) (69).
(101)
Мярката е определено избирателна. Първо, тя се прилага само за акционерите на една финансова кооперация, а не за притежателите на инвестиционни продукти, издадени от конкурентни предприятия. Финансовите участници, които предлагат средства на пазар на защитни облигации или на паричния пазар или общи средства за гарантиран капитал, следователно не са могли да предложат на своите клиенти подобна гаранция. Белгия посочва, че дяловете, притежавани от частни лица във финансовите кооперации, по същество са аналогични на депозити (70). Няколко елемента, представени от Белгия, се отнасят обаче за кооперациите като цяло, а не за финансовите кооперации. Освен това описанието на дяловете във финансовите кооперации, предоставено от Белгия, не съдържа каквото и да било позоваване на подходяща информация, като например рисковете, свързани с инвестициите в тези инструменти (71) - рискове, които не съществуват при депозитите.
(102)
Избирателният характер на мярката проличава и когато се сравнява третирането на финансовите кооперации с третиране на други оторизирани нефинансови кооперации. Белгия се основава на решението по дело Paint Graphos, за да се застъпи за специалното третиране, с което се ползват съдружниците физически лица на финансовите кооперации. Решението по дело Paint Graphos представлява преюдициално решение във връзка с преюдициално запитване, изпратено от италиански съдия, който пита дали данъчните предимства за кооперативните дружества на производители и работници биха могли да представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора. В решението си Съдът постанови, че данъчното предимство трябва да се оценява с оглед на четирите кумулативни критерия за държавна помощ, и даде по-подробни указания относно това как да се прецени дали такова данъчно предимство представлява избирателно предимство (72). Съдът потвърди, че е необходимо да се провери i) дали такова данъчно предимство може да се обоснове с присъщите особености на разглежданата данъчна система (73); ii) дали съществуват подходящи процедури за контрол и мониторинг (74) и iii) дали данъчното предимство е пропорционално и не надхвърлят пределите на необходимото (75).
(103)
Комисията смята, че аргументацията на Белгия не може да бъде приета, тъй като естеството на предимството, предоставено от мярката, е качествено различно от това, което е било разгледано от Съда по делото Paint Graphos. Мярката, приведена в действие от Белгия, включва предоставянето на предимство, а не данъчно облекчение или освобождаване от плащане на такса. Следователно 3-степенният анализ, приет от Съда, за да се прецени дали дадено данъчно предимство или освобождаване от такса е избирателно, не може да се приложи по отношение на тази мярка.
(104)
Във всеки случай, дори ако решението Paint Graphos беше приложимо за въпросната мярка, нейните специфични елементи са такива, че характерът ѝ пак щеше да бъде определен като избирателен.
(105)
Първо, Комисията отбелязва, че делото Paint Graphos се отнася за всички кооперации на производители и работници, а не за един сравнително малък подсектор като този на финансовите кооперации. Ако, както се твърди от Белгия, беше подходящо да се предостави специално третиране на „истинските“ кооперации, това специално третиране трябваше да се прилага за всички оторизирани кооперации. Следователно фактът, че мярката е ограничена до финансовите кооперации, сам по себе си е достатъчно, за да се установи избирателният ѝ характер.
(106)
Второ, Комисията отбелязва, че според Белгия финансовите кооперации изглежда са заслужавали допълнителни предимства още от 10 октомври 2008 г. Комисията отбелязва, че преди тази дата съществуващите оторизирани кооперации са получили по-благоприятно третиране, произтичащо от техния особен статут, под формата на освобождаване от данък (76). В настоящото решение Комисията не взема отношение по въпроса дали данъчното предимство е пропорционално или не, но счита, че нищо не оправдава внезапното въвеждане на 10 октомври 2008 г. на допълнително обезщетение или защита в полза на предприятия, които имат статут на финансови кооперации.
(107)
Накрая, дори ако Комисията извърши анализа, основаващ се на решението по дело Paint Graphos, както настоява Белгия, тя счита, че не са налице основания за предоставяне на 100 % гаранция на съдружниците физически лица на ARCO (а именно част i) от анализа на решението Paint Graphos), чиито членове са дружества с ограничена отговорност. Като се има предвид естеството на тези дружества, както е установено от белгийските общи правила на дружественото право, съдружниците физически лица на ARCO е трябвало да бъдат наясно, че в случай на ликвидация биха изгубили целия си капитал (77). Освен това защита на 100 % от капитала, записан от съдружниците физически лица на финансовите кооперации, не е пропорционална мярка (част iii) от анализа на решението Paint Graphos), тъй като това би било равнозначно на защита срещу всички рискове, като по този начин се създава необосновано предимство за предприятията, в които тези лица са съдружници (78).
Нарушаване на конкуренцията и засягане на търговията между държавите членки
(108)
Гаранционната схема за кооперациите предоставя на финансовите кооперации предимство, което не се предоставя на операторите, предлагащи инвестиционни продукти на дребно, нито на другите оторизирани нефинансови кооперации. Благодарение на мярката ARCO успя да запази пазарния си дял за по-дълъг период от време. ARCO не пострада от изтичане на капитал, с изключение на по-късна дата и на по-ниско равнище, отколкото при отсъствието на мярката. Следователно другите участници, които е трябвало да се конкурират само въз основа на своите качества и не са можели да разчитат на гаранционната схема за кооперациите, не са се възползвали от капиталите, които биха били на разположение за инвестиции. Следователно гаранционната схема за кооперациите нарушава конкуренцията (79).
(109)
Когато държава членка предоставя помощ на дадено предприятие, дейността на националния ѝ пазар може да се запази или да се развие, така че в резултат на това шансовете на предприятията, установени в други държави членки, да навлязат на пазара (в по-голяма степен), са намалени (80). С оглед на големия брой международни доставчици на инвестиционни продукти на белгийския пазар, мярката без никакво съмнение оказва въздействие върху търговията в рамките на Съюза.
Заключение
(110)
Въз основа на анализа, направен в съображения 91 - 109, Комисията заключава, че гаранционната схема за кооперациите включва държавни ресурси и представлява избирателно предимство за ARCO, нарушава конкуренцията и засяга търговията в Съюза; Поради това тя отговаря на всички критерии, за да се счита за държавна помощ. Всички тези елементи са били налице най-късно в момента на приемане на кралският указ от 10 октомври 2011 г., но предимството, създадено от мярката, е съществувало още след обявяването на мярката на 10 октомври 2008 г. Общият размер на предимството следва да се вземе предвид, когато се оценява съвместимостта на помощта и, ако е необходимо, за нейното възстановяване им от бенефициерите.
4.4. Съвместимост на помощта
(111)
След като установи, че гаранционната схема за кооперациите е държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора, Комисията трябва да оцени дали тази помощ може да се счита за съвместима с вътрешния пазар.
(112)
Член 107, параграф 1 от Договора гласи, че всяка помощ, предоставена от държава членка, е несъвместима с вътрешния пазар и поради това е забранена, освен ако не е предвидено друго в Договора. След това в параграфи 2 и 3 се определят две категории помощи за съвместими с вътрешния пазар.
(113)
В член 107, параграф 2 се изброяват категориите държавна помощ, които автоматично отговарят на критериите за дерогация от принципа на забрана; гаранционната схема за кооперациите не попада в нито една от тези категории.
(114)
В член 107, параграф 3 от Договора след това се изброяват някои категории помощи, които могат да се считат за съвместими с вътрешния пазар. На теория могат да се приложат букви б) или в).
(115)
Що се отнася до член 107, параграф 3, буква в) от Договора, Комисията обясни в насоките как възнамерява да приложи предвиденото в тази разпоредба изключение за някои категории помощ. Комисията отбелязва обаче, че мярката не попада в никоя от категориите помощи, обхванати от насоките. Освен това нито Белгия, нито ARCO са посочили някаква цел от общ интерес, която би позволила да се позоват на тази разпоредба. Следователно Комисията следва да проучи евентуалната съвместимост на мярката само въз основа на член 107, параграф 3, буква б) от Договора.
(116)
Що се отнася до член 107, параграф 3, буква б) от Договора, Комисията отбелязва, че Белгия твърди, че ако Комисията реши, че гаранционната схема за кооперациите представлява държавна помощ, мярката трябва да се преценява с оглед на тази разпоредба, която дава възможност да се обяви помощта за съвместима с вътрешния пазар, ако тя е необходима за преодоляването на сериозни затруднения в икономиката на държава членка.
(117)
Въпреки това член 107, параграф 3, буква б) от Договора изисква ограничително тълкуване на това какво може да се смята за сериозно затруднение в икономиката на държава членка. Въпросните затруднения трябва да засягат цялата икономика на съответната държава членка, а не само един от регионите ѝ или части от територията ѝ (81).
(118)
Когато финансовата криза достигна първата си връхна точка през есента на 2008 г., Комисията реши в Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., че член 107, параграф 3, буква б) от Договора може да се използва, за да се направи оценка на мерките, въведени за справяне с трудностите на финансовите институции (82).
(119)
Извън финансовия сектор Комисията е разработила също, въз основа на член 107, параграф 3, буква б) от Договора, Временната общностна рамка за мерките за държавна помощ за подпомагане на достъпа до финансиране при настоящата финансова и икономическа криза (83). Тази рамка обаче не се прилага за въпросната мярка. Тя е насочена към реалната икономика, като позволява на държавите членки да предприемат адекватни мерки за подобряване на достъпа до финансиране на предприятията, желаещи да инвестират по време на финансовата криза в момент, когато банковото финансиране беше намалено. Проблемите на ARCO не са свързани с липсата на финансиране чрез банковия сектор, а с активи (акциите на Dexia), чиято стойност е трябвало да бъде намалена. Освен това гаранционната схема за кооперациите, която гарантира 100 % от инструмент, който фигурира като пасив, не попада в нито една от категориите помощи, посочени в в точка 4.3 от рамката.
(120)
Финансовите кооперации не са финансови институции за целите на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. (84) и следователно помощта трябва да бъде оценена пряко по силата на Договора. За да отговаря на общите критерии за съвместимост по член 107, параграф 3 от Договора, дадена мярка трябва да отговаря на следните условия (85):
а) Целесъобразност на помощта : помощта трябва да бъде добре насочена, така че целта за преодоляване на сериозни затруднения в икономиката да бъде ефективно постигната, което не е така, ако въпросната мярка не е уместна за преодоляване на ситуацията.
б) Необходимост : по своя размер и форма мярката трябва да бъде необходима за постигане на целта. Нейният размер също трябва да бъде ограничен до необходимия минимум за постигане на целта и формата ѝ трябва да бъде най-подходящата за преодоляване на затрудненията.
в) Пропорционалност : положителното въздействие от мярката трябва адекватно да компенсира нарушенията на конкуренцията, така че те да бъдат ограничени до минимума, необходим за постигане на целите на мярката.
(121)
Що се отнася до целесъобразността на мярката, Комисията отбелязва, че въздействието от финансовите кооперации за цялата икономика е коренно различно от това на традиционните банки, които са изложени на риск от масово изтегляне на вложенията. Ако всички вложители решат да изтеглят парите си едновременно, банката ще бъде задължена да прехвърли всички свои ликвидни активи в кратък срок (чрез извършването на „спешни продажби“), което ще има сериозни последствия върху кредитирането на реалната икономика и би могло да създаде низходяща спирала на цените на активите. От друга страна, финансовите кооперации не кредитират реалната икономика. Те имат също правото да ограничат по закон оттеглянето на съдружниците (86), така че по принцип е възможно да се избегне неорганизираното прехвърлянето на активи. Последният елемент изтъква значителната разлика между депозитите и дружествените дялове във връзка с тяхното въздействие върху системата.
(122)
Също така е ясно, че от юридическа гледна точка съдружниците на финансовите кооперации са акционери на „дружество с ограничена отговорност“. Поради този статут съдружниците физически лица на финансовите кооперации са правно изложени на възможността да загубят цялата или част от своята инвестиция. В това отношение Комисията също отбелязва факта, че управителят на BNB не е потвърдил, че дяловете на финансовите кооперации са сравними със спестовни депозити в кредитни институции (87).
(123)
Комисията отбелязва също така, че позицията на съдружниците физически лица на финансовите кооперации в „каскадната структура“ (88) в случай на ликвидация или обявяване в несъстоятелност на тези предприятия е твърде различна от позицията на собствениците на спестовни депозити в една кредитна институция. Кредитните институции са регулирани образувания, за които регулаторният орган следи за наличността на определен размер на капитала. Този капитал поема първия удар в случай на ликвидация или обявяване в несъстоятелност. От друга страна съдружниците на финансови кооперации не се ползват от никаква защита от този вид. В случай на ликвидация или несъстоятелност те са първите засегнати.
(124)
Въз основа на аргументите, изложени в съображения 121 - 123, Комисията заключава, че гаранционната схема за кооперациите защитава само финансовите кооперации и техните съдружници физически лица от последствията от миналите им инвестиции. Тя обаче не представлява подходяща мярка, за да се избегнат сериозни затруднения в белгийската икономика.
(125)
Що се отнася до необходимостта на мярката, Комисията припомня, че Белгия вече е предприела важни мерки за предотвратяване на затрудненията в белгийската икономика. Тя вече е въвела допълнителни мерки за стабилизиране на финансовата система, и в частност на банките и другите финансови институции, в които инвестират финансовите кооперации. Белгийската схема за гарантиране на депозитите е защитавала депозитите до 100 000 EUR и Белгия е помогнала Fortis, KBC, Dexia и Ethias чрез рекапитализации, парични инжекции, мерки за оздравяване на обезценени активи и ad hoc мерки. Комисията заключава, че не е било необходимо да се защитават определени съдружници физически лица в случая на финансовите кооперации, които в крайна сметка са дружества с ограничена отговорност.
(126)
По отношение на писмото от управителя на BNB, споменато от Белгия, Комисията отбелязва, че то датира от октомври 2011 г., т.е. доста след 10 октомври 2008 г. - датата, на която мярката е обявена, и в него не се посочва, че мярката е необходима, за да се избегне сериозно затруднение в белгийската икономика, а само че то би ограничило (89) отрицателните последици от (системната) криза. Що се отнася до писмото от Комитета за финансова стабилност, Комисията отбелязва, че в него само се споменава за увеличаването на покритието на схемата за гарантиране на депозитите, както и въвеждането на схемата за гарантиране на застрахователните продукти от „клас 21“.
(127)
Що се отнася до пропорционалността на мярката, Комисията отбелязва, че по начина, по който е замислена, мярката не защитава достатъчно срещу неблагоприятния подбор (90). Доброволният характер на гаранционната схема за кооперациите, съчетан с очевидната липса на тест за жизнеспособност, създава стимул за използване на процедурата, щом стане ясно, че гаранцията ще бъде изпълнена. При такъв сценарий бенефициерът може да използва гаранцията, като избягва до голяма степен изплащането на премии за гаранцията до последния момент преди ликвидацията.
(128)
Комисията също така счита, че гаранционната схема за кооперациите да наруша ненужно нормалното функциониране на пазара. Мярката е дала възможност на ARCO да защити своята позиция на пазара за финансови продукти на дребно, което е имало или е можело да има отрицателно въздействие върху пазарния дял и рентабилността на конкурентите на ARCO, които не са могли да се ползват от гаранционната схема за кооперациите.
(129)
В заключение, мярката не може да се счита за съвместима с вътрешния пазар, тъй като тя не е нито целесъобразна, нито необходима, нито пропорционална за целите на прилагането на член 107, параграф 3, буква б) от Договора и не попада в обхвата на никоя друга разпоредба относно съвместимостта на държавни помощи с вътрешния пазар.
4.5. Изчисляване на помощта
(130)
За изчисляването на ползата, която следва да бъде възстановена от ARCO, Комисията взема предвид следните параметри и факти (91):
-
максималният размер на изходящите капитали, определен в устава на ARCO, който представлява 10 % от общия капитал или 10 % от съдружниците (92),
-
фактът, че само съдружниците физически лица са обхванати от гаранционната схема за кооперациите,
-
своеобразието на гаранционната схема за кооперациите, която, от една страна, е незадължителна, предоставяйки на финансовите кооперации свобода да участват или не, и, от друга страна, е отворена към финансовите кооперации с висока степен на риск от несъстоятелност или ликвидация (в случая скоро след като кооперациите са били допуснати до схемата, общите събрания на ARCOFIN, ARCOPAR и ARCOPLUS са одобрили на 8 декември 2011 г. предложението на своя административен съвет да пристъпят към доброволна ликвидация на дружествата),
-
фактът, че много преди ARCO да започне доброволна ликвидация, то вече е било в критично финансово положение, защото - както е посочено в съображения 38, 44 и 82 - е направило значителни инвестиции в акции на Dexia, банка, която през есента на 2008 г. трябваше да бъде спасена от фалит от белгийските, френските и люксембургските власти, вследствие на което всеки значителен спад в стойността на акциите на Dexia продължи да вреди на финансовото състояние на ARCO, по-специално защото ARCO беше финансирало участието си в оздравяването на Dexia чрез поемане на част от нейния дълг,
-
и фактът, че през 2011 г. ARCO е платило премията за участие („входната такса“) и годишната гаранционна премия.
(131)
Ползата, получена от ARCO, е защита срещу изтичане на капитали, което ARCO иначе не би било в състояние да спре единствено чрез прилагане на разпоредбите на своя устав, след достигане на тавана от 10 % (93) от неговия капитал или 10 % от неговите съдружници. Изтичане или оттегляне от такава величина можеше да настъпи веднага щом ARCO се беше озовало в положение на свръхзадлъжнялост или беше участвало в производство по несъстоятелност или ликвидация - или обективно, или по-субективно, както в някои други случаи на масово теглене на депозити (94) - веднага щом неговите съдружници преценят, че дружеството вече не е сигурна инвестиция, например поради високата си експозиция към финансовото положение и пазарната стойност на Dexia.
(132)
Комисията използва предпазлив подход (95), за да се изчисли ползата, която е получило ARCO, като взе предвид потенциалните изходящи потоци на капитал само за една година, а не за няколко периода. По този начин резултатът от изчислението следва да отразява минималния ефект на гаранционната схема за кооперациите, въпреки че в действителност гаранцията също е помогнала на ARCO да избегне няколко пъти изходящи потоци или оттегляне на съдружници до тавана на разрешения максимум. Уставът на ARCO позволява на кооперацията да блокира изходящите капиталови потоци след изтеглянето на 10 % от капитала или след отказването на 10 % от съдружниците. За целите на изчисляването на размера на помощта Комисията предполага, че ARCO би избрало най-ефективния вариант, а именно този, които би му помогнал да запази най-високото равнище на капитал. За варианта, свързан с оттеглянето на съдружници, Комисията ще се базира на най-ниския брой съдружници физически лица през периода, през който е било създадено предимство (от 10 октомври 2008 г.), което представлява консервативна хипотеза, и ще припише на тези съдружници средния дял от капитала през съответната година. За варианта, свързан с изтичането на капитали, Комисията също ще се базира на годината, през която капиталът е най-нисък.
(133)
Комисията също така взема предвид факта, че предимството, предоставено от мярката, е било частично намалено, защото ARCO, състоящо се от три юридически лица, ARCOPAR, ARCOFIN и ARCOPLUS, е трябвало да плати еднократна премия за участие и гаранционна премия за една година, макар и плащанията да са били направени едва през есента на 2011 г., непосредствено преди ARCO да излезе в доброволна ликвидация.
(134)
Предимството, получено от мярката, е по-малката от двете суми, произтичащи от следните две изчисления: а) 10 % от капитала за годината, през която той е бил най-нисък, в рамките на периода между 10 октомври 2008 г. и 8 декември 2011 г., минус общата сума на вече платените премии; и б) 10 % от най-ниския брой съдружници в периода между 10 октомври 2008 г. и 8 декември 2011 г., умножено по средния дял на капитала, държан от всеки съдружник през същата година, минус общата сума на вече платените премии.
(135)
В абсолютно изражение вероятността инвеститорите да изтеглят своя капитал се увеличава с времето, което прави по-трудно изчисляването на лихвите, които трябва да бъдат платени за полученото предимство. С цел да се гарантира премахването на цялото предимство, получено от ARCO, като същевременно се позволи на държавата членка да разполага с оперативен метод за изчисляване на лихвения процент, приложим за възстановяването (96), Комисията счита, че пълният размер на предимството е бил изцяло на разположение поне от 8 декември 2011 г., и настоява сумите, които подлежат на възстановяване, да носят лихва за периода от 8 декември 2011 г. до тяхното пълно възстановяване.
(136)
За да може да провери изчислението на помощта, Комисията изисква от Белгия да ѝ представи списък, съдържащ броя на съдружниците, съответно на ARCOPAR, ARCOFIN и ARCOPLUS, записани в края на всяка година, в периода между 10 октомври 2008 г. и 8 декември 2011 г.
(137)
В допълнителните коментари, представени повече от година и половина след крайния срок за представяне на мнения относно решението за откриване на процедурата, белгийските органи не представиха никаква нова информация по същество. Те считат, че Комисията не може да забрани изпълнението на гаранциите, предоставени на съдружниците, които са физически лица. Тя не може да изисква от държавата да преустанови плащанията по гаранционната схема за кооперациите или да си възстанови плащанията по тази схема. направени в полза на съдружниците, които са физически лица.
(138)
В подкрепа на това мнение белгийските органи припомнят, че съдружниците физически лица не са предприятия по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора, и считат, че изпълнението на гаранцията в полза на съдружниците физически лица не би оказало въздействие върху ARCO или върху перспективите на белгийската държава за възстановяване на помощта.
(139)
В отговор Комисията посочва, че сумите, които настоящото решение разпорежда да бъдат възстановени, представляват помощ в полза на ARCO.
(140)
Тя подчертава, че в приложение на член 108, параграф 2 от Договора констатацията, че помощ, предоставена от държавата, е несъвместима с вътрешния пазар, е достатъчна, за да оправдае нареждането тази помощ да бъде премахната от държавата (97). Поради това белгийските органи не могат да твърдят, че забраната на изпълнението на гаранция, определена като несъвместима помощ, е в противоречие с правото на Съюза.
(141)
Следователно те е трябвало да се съобразят с разпореждането, посочено в решението за откриване на процедурата, да спрат изпълнението на разглежданата мярка, което означава, което означава, че не е трябвало да извършват никакви плащания.
(142)
Поради това е оправдано също така Белгия да продължава да се въздържа от каквото и да е плащане по мярката за помощ.
Заключение
(143)
Комисията отбелязва, че гаранционната схема за кооперациите представлява държавна помощ в полза на ARCOPAR, ARCOFIN и ARCOPLUS, неправомерно приведена в действие от Белгия в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора за функционирането на Европейския съюз. Затова Белгия следва да отмени законодателния акт, на който се основава гаранционната схема за кооперациите (по-специално закона от 14 април 2009 г. и кралския указ от 10 октомври 2011 г.), и да събере предоставеното предимство от ARCOPAR, ARCOFIN и ARCOPLUS,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Гаранционната схема, неправомерно приведена в действие от Белгия в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора за функционирането на Европейския съюз в полза на финансовите кооперации на ARCO, и по-специално в полза на ARCOFIN, ARCOPLUS и ARCOPAR, е несъвместима с вътрешния пазар.
Член 2
1. Белгия е длъжна да накара бенефициерите да възстановят неправомерната помощ, посочена в член 1, чийто размер е резултатът от по-малкото от следните две изчисления:
а)
10 % от капитала за годината, през която капиталът е бил на най-ниско равнище, в периода между 10 октомври 2008 г. и 8 декември 2011 г., минус общия размер на вече платените премии; или
б)
10 % от най-ниския брой съдружници в периода между 10 октомври 2008 г. и 8 декември 2011 г., умножено по средния дял на капитала, държан от всеки съдружник през същата година, минус общата сума на вече платените премии.
2. Сумите, които подлежат на възстановяване, носят лихва за периода от 8 декември 2011 г. до тяхното пълно възстановяване.
3. Лихвеният процент се изчислява с натрупване в съответствие с глава V от Регламент (ЕО) № 794/2004 на Комисията от 21 април 2004 г. за прилагането на Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета относно определянето на подробни правила за прилагането на член 93 от Договора за създаване на Европейската общност (98).
4. Белгия продължава да се въздържа от извършването на всякакви плащания по мярката за помощ, посочена в член 1, считано от датата на уведомяване за настоящото решение.
Член 3
1. Белгия прекратява посочената в член 1 мярка за помощ, доколкото тя е несъвместима с вътрешния пазар.
2. Възстановяването на помощта, посочена в член 1, се извършва незабавно и ефективно.
3. Белгия е длъжна да приведе в изпълнение настоящото решение в срок от четири месеца от датата на неговото оповестяване.
Член 4
1. До два месеца след уведомяването за това решение Белгия изпраща следната информация на Комисията:
а)
подробно описание на мерките, които вече са предприети и които са планирани, за спазване на настоящото решение;
б)
документи, доказващи, че на бенефициерите е наредено да възстановят помощта.
2. Белгия е длъжна да информира Комисията за напредъка на националните мерки, предприети за изпълнение на настоящото решение, до пълното възстановяване на помощта, посочена в член 1. Тя предоставя незабавно, при поискване от страна на Комисията, информация относно вече предприетите и планираните мерки за изпълнение на настоящото решение. Тя предоставя също подробна информация относно сумите на помощта и лихвите, които вече са възстановени от бенефициерите.
Член 5
Адресат на настоящото решение е Кралство Белгия.
Съставено в Брюксел на 3 юли 2014 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 3ης Ιουλίου 2014
σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.33927 (12/C) (πρώην 11/NN)
που εφάρμοσε το Βέλγιο - Σύστημα εγγύησης για την προστασία των μεριδίων φυσικών προσώπων που είναι μέλη χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2014) 1021]
(Τα κείμενα στη γαλλική και ολλανδική γλώσσα είναι τα μόνα αυθεντικά)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2014/686/EΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους κατ' εφαρμογή των ανωτέρω διατάξεων (1) και αφού έλαβε υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Με επιστολή της 7ης Νοεμβρίου 2011, το βελγικό κράτος κοινοποίησε στην Επιτροπή τη θέσπιση συστήματος εγγύησης (εφεξής, το «σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών» ή το «μέτρο») για την προστασία των μεριδίων που κατέχουν φυσικά πρόσωπα σε αναγνωρισμένους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς, οι οποίοι είτε υπόκεινται στην προληπτική εποπτεία της Κεντρικής Τράπεζας του Βελγίου («Banque nationale de Belgique», εφεξής «BNB») είτε έχουν επενδύσει τουλάχιστον το ήμισυ των στοιχείων ενεργητικού τους σε ίδρυμα που υπόκειται σε τέτοια εποπτεία (εφεξής «οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί»).
(2)
Με επιστολή της 6ης Δεκεμβρίου 2011, η Επιτροπή ανέφερε στο βελγικό κράτος ότι το μέτρο συνιστούσε ενδεχομένως παράνομη κρατική ενίσχυση (2) και το κάλεσε να απόσχει από κάθε συμπληρωματική ενέργεια εφαρμογής του μέτρου. Η Επιτροπή κάλεσε το βελγικό κράτος να της υποβάλει τις παρατηρήσεις του επί των προκαταρκτικών συμπερασμάτων της, πράγμα το οποίο το βελγικό κράτος έπραξε με επιστολή της 22ας Δεκεμβρίου 2011.
(3)
Με απόφαση της 3ης Απριλίου 2012 (εφεξής, «η απόφαση κίνησης της διαδικασίας»), η Επιτροπή ενημέρωσε το Βέλγιο ότι κίνησε σε σχέση με το μέτρο τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (εφεξής «η Συνθήκη») και κάλεσε το Βέλγιο, σύμφωνα με το άρθρο 11 παράγραφος 1 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (3), να αναστείλει το εν λόγω μέτρο έως ότου αποφανθεί σχετικά με τη συμβατότητά του με την εσωτερική αγορά. Η Επιτροπή ζήτησε από το Βέλγιο να παύσει αμέσως κάθε ενέργεια συνέχισης της εφαρμογής του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών και να απόσχει από κάθε πληρωμή βάσει του μέτρου. Η απόφαση της Επιτροπής να κινήσει τη διαδικασία -με την οποία η Επιτροπή κάλεσε επίσης τους ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με το μέτρο- δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4).
(4)
Με επιστολές της 24ης Απριλίου 2012 και της 31ης Μαΐου 2012 το Βέλγιο ζήτησε παράταση της προθεσμίας απάντησης στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Η Επιτροπή δεν διατύπωσε αντιρρήσεις στο αίτημα αυτό. Με επιστολή της 18ης Ιουνίου 2012, το Βέλγιο διαβίβασε τις παρατηρήσεις του επί της απόφασης κίνησης της διαδικασίας επισυνάπτοντας ειδικότερα επιστολή του διοικητή της BNB προς τον βέλγο υπουργό Οικονομικών, με ημερομηνία 7 Οκτωβρίου 2011.
(5)
Στις 17 Αυγούστου 2012 ο όμιλος Arco (εφεξής, «ο ARCO») (5) διαβίβασε επίσης τις παρατηρήσεις του σε απάντηση στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Στις 29 Αυγούστου 2012 η Επιτροπή διαβίβασε το εν λόγω έγγραφο στο Βέλγιο, παρέχοντάς του τη δυνατότητα να σχολιάσει τις παρατηρήσεις του ARCO. Ωστόσο, στις 16 Οκτωβρίου 2012 το Βέλγιο ανέφερε ότι δεν θα κάνει χρήση της συγκεκριμένης δυνατότητας.
(6)
Η Επιτροπή υπέβαλε συμπληρωματικές ερωτήσεις σχετικά με το μέτρο, ειδικότερα στις 17 Σεπτεμβρίου 2012 και στις 24 Ιουλίου 2013, στις οποίες το Βέλγιο απάντησε στις 5 Δεκεμβρίου 2012 και στις 20 Σεπτεμβρίου 2013, αντίστοιχα.
2. ΙΣΤΟΡΙΚΟ
2.1. Συνθήκες λήψης του κοινοποιηθέντος μέτρου
(7)
Η θέσπιση του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών συνδέθηκε με μέτρα διάσωσης σε άλλη υπόθεση κρατικής ενίσχυσης.
(8)
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2008 η Dexia ανακοίνωσε αύξηση κεφαλαίου ύψους 6,4 δισεκατ. ευρώ, την οποία κάλυψαν οι υφιστάμενοι μέτοχοί της (συμπεριλαμβανομένου του ARCO) και οι βελγικές, γαλλικές και λουξεμβουργιανές αρχές. Ενώπιον της ειδικής επιτροπής του βελγικού κοινοβουλίου στην οποία ανατέθηκε να εξετάσει τις συνθήκες διάλυσης της Dexia (εφεξής, «η επιτροπή Dexia»), ο βέλγος υπουργός Οικονομικών, αρμόδιος τότε για τη χορήγηση της κρατικής ενίσχυσης στην Dexia το 2008, εξήγησε ότι, σε συνέχεια αιτημάτων παρέμβασης υπέρ του ARCO, λήφθηκε τον Σεπτέμβριο/Οκτώβριο του 2008 πολιτική απόφαση θέσπισης συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών. Εξήγησε ότι, για την επίτευξη συμφωνίας σχετικά με την Dexia, η κυβέρνηση είχε υποχρεωθεί να λάβει ταυτόχρονα απόφαση σχετικά με τους ARCO και Ethias (6). Από τις δηλώσεις του νυν βέλγου υπουργού Οικονομικών προκύπτει επίσης ότι η δέσμευση του 2008 αναλήφθηκε προκειμένου να συγκατατεθεί ο ARCO να συμμετάσχει στη διάσωση της Dexia (7).
i) Ανακοινώσεις στον Τύπο
(9)
Στις 10 Οκτωβρίου 2008 η βελγική κυβέρνηση ανακοίνωσε, με ανακοινωθέν Τύπου που εξέδωσαν οι υπηρεσίες του υπουργού Οικονομικών, ότι είχε λάβει την ακόλουθη απόφαση:
-
αύξηση της παρεχόμενης κάλυψης από το υφιστάμενο σύστημα εγγύησης καταθέσεων για τα πιστωτικά ιδρύματα από 20 000 σε 100 000 ευρώ,
-
θέσπιση παρόμοιου συστήματος για άλλα χρηματοπιστωτικά προϊόντα (και ειδικότερα τα προϊόντα ασφάλειας ζωής που εμπίπτουν στον «κλάδο 21» (8) και τα μερίδια χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών) (9).
(10)
Στις 21 Ιανουαρίου 2009 ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Οικονομικών επιβεβαίωσαν, σε κοινό ανακοινωθέν Τύπου, τη δέσμευση της προηγούμενης κυβέρνησης (10) να θεσπίσει σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών (11). Την ίδια ημέρα ο ARCO δημοσίευσε το εν λόγω ανακοινωθέν Τύπου της βελγικής κυβέρνησης στον δικτυακό τόπο του. Αντιθέτως, άλλοι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί αποστασιοποιήθηκαν από την αναλογία μεταξύ καταθέσεων και μεριδίων χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών στην οποία βασίζεται το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών (12).
ii) Νομοθετική διαδικασία
(11)
Στις 15 Οκτωβρίου 2008 το βελγικό κοινοβούλιο ψήφισε νόμο (13) ο οποίος επέτρεψε στη βελγική κυβέρνηση να λάβει μέτρα για την προώθηση της χρηματοοικονομικής σταθερότητας. Στις 14 Νοεμβρίου 2008 (14) το Βέλγιο δημοσίευσε βασιλικό διάταγμα με το οποίο το ποσό που καλύπτεται από το σύστημα εγγύησης καταθέσεων για τα πιστωτικά ιδρύματα αυξήθηκε σε 100 000 ευρώ, θεσπίζοντας παράλληλα παρόμοιο σύστημα εγγύησης για τα προϊόντα ασφάλειας ζωής που εμπίπτουν στον «κλάδο 21». Προηγουμένως, στις 29 Οκτωβρίου 2008, το συμβούλιο χρηματοοικονομικής σταθερότητας είχε εκδώσει θετική γνωμοδότηση επί του σχεδίου βασιλικού διατάγματος (15).
(12)
Στις 14 Απριλίου 2009 (16) το Βέλγιο τροποποίησε τον νόμο της 15ης Οκτωβρίου 2008, επιτρέποντας στην κυβέρνηση να θεσπίσει, μέσω βασιλικού διατάγματος, ένα σύστημα εγγύησης του καταβεβλημένου κεφαλαίου με σκοπό την επιστροφή των μεριδίων των φυσικών προσώπων στο κεφάλαιο των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών των οποίων τα φυσικά πρόσωπα είναι μέλη. Με βασιλικό διάταγμα της 10ης Οκτωβρίου 2011 (17), το Βέλγιο τροποποίησε το βασιλικό διάταγμα της 14ης Νοεμβρίου 2008. Το βασιλικό διάταγμα της 10ης Οκτωβρίου 2011 περιέχει συμπληρωματικές τεχνικές διευκρινίσεις σχετικά με το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών.
(13)
Στις 7 Οκτωβρίου 2011 ο διοικητής της BNB απέστειλε στον τότε υπουργό Οικονομικών επιστολή με την οποία ζητούσε την έκδοση γνώμης επί του (σχεδίου) βασιλικού διατάγματος της 10ης Οκτωβρίου 2011, διαδικασία η οποία απαιτείται από τον νόμο για τον καθορισμό του καταστατικού της BNB (18). Στην εν λόγω επιστολή, ο κυβερνήτης επισημαίνει ότι η κυβέρνηση μπορεί να εκδώσει νόμιμα βασιλικό διάταγμα σχετικά με σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών «σε περίπτωση απροσδόκητης κρίσης στις χρηματοπιστωτικές αγορές ή σε περίπτωση σοβαρής απειλής συστημικής κρίσης». Ο διοικητής καταλήγει στο συμπέρασμα ότι στη συγκεκριμένη συγκυρία φαίνεται να πληρούνται οι εν λόγω προϋποθέσεις και ότι ένα σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών θα μπορούσε να επιτρέψει τον περιορισμό των συνεπειών μιας τέτοιας κρίσης (19). Ωστόσο, την ίδια στιγμή, αποφεύγει σαφώς να τοποθετηθεί σχετικά με κατά πόσο τα μερίδια φυσικών προσώπων που είναι μέλη χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών είναι, κατ' ουσία, καταθέσεις (20). Ο διοικητής αναφέρει επίσης ότι το μέτρο θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα συμβατότητας με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις (21) και διατυπώνει τον προβληματισμό του όσον αφορά τον προαιρετικό χαρακτήρα του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών, ο οποίος θα μπορούσε να δημιουργήσει προβλήματα «δυσμενούς επιλογής» (22).
(14)
Στις 13 Οκτωβρίου 2011 οι τρεις συνεταιρισμοί του ARCO (ARCOFIN, ARCOPAR και ARCOPLUS) υπέβαλαν αίτηση προσχώρησης στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών. Η βελγική κυβέρνηση έκανε δεκτή την αίτηση με το βασιλικό διάταγμα της 7ης Νοεμβρίου 2011 (23). Στο πλαίσιο της αίτησης αυτής, ο ARCO κατέβαλε επίσης εισφορές συνολικού ύψους 2,05 εκατ. ευρώ (24).
(15)
Οι γενικές συνελεύσεις των ARCOFIN, ARCOPAR και ARCOPLUS ενέκριναν, στις 8 Δεκεμβρίου 2011, την πρόταση του διοικητικού συμβουλίου τους να προβούν σε εθελούσια εκκαθάριση των συνεταιρισμών.
2.2. Οδηγία 94/19/ΕΚ περί των συστημάτων εγγύησης καταθέσεων
(16)
Το άρθρο 3 της οδηγίας 94/19/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 30ής Μαΐου 1994, περί των συστημάτων εγγυήσεως των καταθέσεων (25), υποχρεώνει κάθε κράτος μέλος να:
«φροντίζει να συσταθούν και να αναγνωριστούν επίσημα στο έδαφός του ένα ή περισσότερα συστήματα εγγύησης καταθέσεων. Εκτός από [ορισμένες] περιπτώσεις […], πιστωτικό ίδρυμα (26) με άδεια λειτουργίας στο εν λόγω κράτος μέλος […] δεν δικαιούται να δέχεται καταθέσεις (27) αν δεν είναι μέλος συστήματος εγγύησης καταθέσεων».
(17)
Το 1998 το Βέλγιο μετέφερε την οδηγία 94/19/ΕΚ στο εθνικό δίκαιο και θέσπισε ένα σύστημα εγγύησης καταθέσεων το οποίο καλύπτει το σύνολο των καταθέσεων κάθε καταθέτη σε περίπτωση που οι καταθέσεις καταστούν μη διαθέσιμες. Το βελγικό σύστημα εγγύησης καταθέσεων ανατέθηκε σε ταμείο εγγύησης καταθέσεων. Με βασιλικό διάταγμα της 14ης Νοεμβρίου 2008, το Βέλγιο σύστησε ακολούθως «ειδικό ταμείο προστασίας των καταθέσεων», το οποίο αφορά τις μεταγενέστερες πρωτοβουλίες του Βελγίου (28).
(18)
Αρχικά, το άρθρο 7 της οδηγίας 94/19/ΕΚ όριζε ότι το σύνολο των καταθέσεων κάθε καταθέτη έπρεπε να καλύπτεται έως το ποσό των 20 000 ευρώ. Κατά τη συνεδρίασή του στις 7 Οκτωβρίου 2008, το Συμβούλιο Οικονομικών και Δημοσιονομικών Υποθέσεων (Ecofin) δέχθηκε την αύξηση των εγγυήσεων των καταθέσεων που προβλέπονται στην οδηγία 94/19/ΕΚ. Σύμφωνα με το ανακοινωθέν Τύπου του Συμβουλίου Ecofin:
«για αρχική περίοδο τουλάχιστον ενός έτους όλα τα κράτη μέλη θα παράσχουν εγγυημένη προστασία των καταθέσεων των ιδιωτών ύψους τουλάχιστον 50 000 ευρώ, αναγνωρίζοντας ότι πολλά κράτη μέλη αποφασίζουν να αυξήσουν το ελάχιστο όριο εγγύησής τους στα 100 000 ευρώ. Εκφράζουμε την ικανοποίησή μας για το γεγονός ότι η Επιτροπή προτίθεται να υποβάλει επειγόντως κατάλληλη πρόταση για την προώθηση της σύγκλισης των συστημάτων εγγύησης καταθέσεων» (29).
(19)
Όσον αφορά την κάλυψη, το άρθρο 2 της οδηγίας 94/19/ΕΚ προβλέπει ότι τα συστήματα εγγύησης καταθέσεων δεν προστατεύουν τους τίτλους ιδίων κεφαλαίων των πιστωτικών ιδρυμάτων (30).
(20)
Η οδηγία 2009/14/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 11ης Μαρτίου 2009, για την τροποποίηση της οδηγίας 94/19/ΕΚ περί των συστημάτων εγγυήσεως των καταθέσεων όσον αφορά το επίπεδο κάλυψης και την προθεσμία εκταμίευσης (31), αύξησε το επίπεδο εγγύησης των συστημάτων εγγύησης καταθέσεων (πρώτα σε 50 000 ευρώ κατ' ελάχιστο και, ακολούθως, καταρχήν, σε 100 000 ευρώ κατ' ελάχιστο και κατά μέγιστο στις 31 Δεκεμβρίου 2010).
(21)
Η οδηγία 97/9/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 3ης Μαρτίου 1997, σχετικά με τα συστήματα αποζημίωσης των επενδυτών (32), προβλέπει αποζημίωση των επενδυτών στην περίπτωση που μια επιχείρηση επενδύσεων δεν είναι σε θέση να επιστρέψει στους επενδυτές τα περιουσιακά στοιχεία που τους ανήκουν. Για παράδειγμα, η αποζημίωση αυτή είναι διαθέσιμη σε περίπτωση απάτης ή αμέλειας σε μια επιχείρηση ή σε περίπτωση σφαλμάτων ή προβλημάτων στα συστήματά της. Ωστόσο, τα συστήματα αποζημίωσης των επενδυτών δεν καλύπτουν τους κινδύνους που σχετίζονται με την επένδυση (για παράδειγμα, όταν ένας επενδυτής αγοράζει μετοχές των οποίων η αξία μειώνεται στη συνέχεια).
2.3. Το βελγικό νομικό πλαίσιο για τους συνεταιρισμούς
(22)
Ο βελγικός Κώδικας Εταιρειών (33) -και ιδίως τα άρθρα 350 έως 436- καθορίζει το νομικό πλαίσιο για τους συνεταιρισμούς. Προβλέπει ότι ο συνεταιρισμός πρέπει να επιλέγει, στο καταστατικό του, τον τύπο «εταιρείας περιορισμένης ευθύνης» (société à responsabilité limitée) (οι ζημίες των μελών δεν μπορούν να υπερβαίνουν την εισφορά τους) ή «εταιρείας απεριόριστης ευθύνης» (société à responsabilité illimitée) (τα μέλη ευθύνονται προσωπικά για τις εταιρικές υποχρεώσεις της εταιρείας και, επομένως, η ζημία τους μπορεί να υπερβαίνει το κεφάλαιο που επένδυσαν).
(23)
Ο βελγικός Κώδικας Εταιρειών (και ιδίως τα άρθρα 362, 364, 366, 367 και 374) προβλέπει ορισμένους περιορισμούς όσον αφορά τη δυνατότητα εκχώρησης των μεριδίων του συνεταιρισμού. Τα μερίδια του συνεταιρισμού εκχωρούνται ελεύθερα σε άλλα μέλη του συνεταιρισμού, αλλά βάσει του καταστατικού του συνεταιρισμού οι μεταβιβάσεις αυτές μπορεί να υπόκεινται σε προϋποθέσεις. Οι μεταβιβάσεις σε τρίτους πραγματοποιούνται μόνον υπό τις προϋποθέσεις και στα πρόσωπα που καθορίζονται στο άρθρο 366 του βελγικού Κώδικα Εταιρειών.
(24)
Ο βελγικός Κώδικας Εταιρειών (άρθρο 367) προβλέπει επίσης ότι τα μέλη συνεταιρισμού μπορούν να παραιτηθούν από τον συνεταιρισμό μόνο κατά τους πρώτους έξι μήνες της λογιστικής χρήσης. Όταν ασκείται το δικαίωμα αυτό, το άρθρο 374 του βελγικού Κώδικα Εταιρειών προβλέπει ότι το μέλος δικαιούται να λάβει την αξία των μεριδίων του όπως αυτή προκύπτει από τον ισολογισμό της λογιστικής χρήσης.
(25)
Ο βελγικός Κώδικας Εταιρειών καθορίζει το γενικό πλαίσιο για τους συνεταιρισμούς, το δε βασιλικό διάταγμα της 8ης Ιανουαρίου 1962 (34) καθορίζει τα κριτήρια για τους «αναγνωρισμένους συνεταιρισμούς» (35). Συγκεκριμένα, ένας αναγνωρισμένος συνεταιρισμός δεν μπορεί, με σκοπό την κερδοσκοπία, να αρνηθεί την προσχώρηση μελών ή να αποβάλει μέλη. Τα μερίδια του εταιρικού κεφαλαίου, ανεξαρτήτως αξίας, απονέμουν στο σύνολό τους τα ίδια δικαιώματα, όλα τα μέλη έχουν ισότιμη ψήφο στην ετήσια γενική συνέλευση (ΕΓΕ) και η ΕΓΕ ορίζει τους διαχειριστές και τους ελεγκτές. Το λειτουργικό πλεόνασμα (το οποίο προκύπτει μετά την αφαίρεση όλων των εξόδων) αποδίδεται στα μέλη μόνον αναλογικά προς τις συναλλαγές τους με την εταιρεία, το δε μέρισμα που αποδίδεται στα μερίδια του κεφαλαίου δεν υπερβαίνει ορισμένο ποσοστό, το οποίο καθορίζεται με βασιλικό διάταγμα.
(26)
Το άρθρο 21 του βελγικού φορολογικού κώδικα προβλέπει ότι τα μερίσματα των αναγνωρισμένων συνεταιρισμών απαλλάσσονται από φόρο έως ορισμένο ποσό (36).
2.4. Περιγραφή του μέτρου
(27)
Το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών καλύπτει το καταβεβλημένο κεφάλαιο (και όχι τις τυχόν υπεραξίες) από τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη των συνεταιρισμών έως το ποσό των 100 000 ευρώ.
(28)
Αντίθετα με ό,τι ισχύει για τα συστήματα εγγύησης καταθέσεων για τα πιστωτικά ιδρύματα, η προσχώρηση στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών είναι προαιρετική.
(29)
Εάν οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί επιθυμούν να συμμετάσχουν στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών, οφείλουν να υποβάλουν σχετική αίτηση στον υπουργό Οικονομικών. Το υπουργικό συμβούλιο οφείλει να αποφανθεί εντός προθεσμίας ενός μήνα επί της αίτησης συμμετοχής του χρηματοπιστωτικού συνεταιρισμού στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών, καθορίζοντας ορισμένες προϋποθέσεις, εφόσον απαιτείται. Οι προϋποθέσεις αυτές μπορούν να περιλαμβάνουν:
α)
την υποχρέωση ανάθεσης των μελλοντικών δημόσιων συμβάσεων στα θεσμικά μέλη·
β)
τη δέσμευση όλων των θεσμικών μελών να μην αποσύρουν κανένα μερίδιο και κανένα ποσό που κατέβαλαν στον συνεταιρισμό και να μην παραιτηθούν από μέλη παρά μόνο σε περίπτωση εκχώρησης μεριδίων· και
γ)
ανώτατο όριο 4,5 % ετησίως στους τόκους που καταβάλλονται στα μέλη.
(30)
Εάν ένας χρηματοπιστωτικός συνεταιρισμός ζητήσει να υπαχθεί στο σύστημα, πρέπει να παραμείνει σε αυτό επί ένα έτος. Μετά την παρέλευση του έτους, ο συνεταιρισμός μπορεί να θέσει τέλος στη συμμετοχή του παρέχοντας προειδοποίηση τρεις μήνες νωρίτερα, χωρίς όμως να έχει δικαίωμα ανάκτησης των καταβληθεισών εισφορών υπό καμία μορφή. Εάν ένας συνεταιρισμός αποφασίσει να αποχωρήσει από το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών, δεν μπορεί να συμμετάσχει εκ νέου σε αυτό πριν από την παρέλευση τριών ετών.
(31)
Το μέτρο καλύπτει μόνο τα μερίδια συνεταιρισμών τα οποία εκδόθηκαν πριν από την έναρξη ισχύος του βασιλικού διατάγματος της 10ης Οκτωβρίου 2011.
(32)
Το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών προορίζεται αποκλειστικά για τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών και όχι για τα θεσμικά μέλη τους.
(33)
Το ειδικό ταμείο προστασίας χρηματοδοτείται από:
i)
ετήσια εισφορά η οποία αντιστοιχεί σε 0,15 % του προστατευόμενου ποσού (οφειλόμενη από το σύνολο των συμμετεχόντων)· και
ii)
εφάπαξ τέλος εγγραφής το οποίο αντιστοιχεί σε 0,10 % του προστατευόμενου ποσού (οφειλόμενο από τους συνεταιρισμούς).
(34)
Επιπλέον, οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί ενδέχεται να υποχρεωθούν επίσης να καταβάλουν στο ειδικό ταμείο προστασίας εισφορά για τις υπεραξίες που σχετίζονται με τις εισηγμένες μετοχές που κατέχουν. Η εισφορά αυτή μπορεί να ανέρχεται στο 10 % της διαφοράς μεταξύ της τιμής πώλησης των οικείων μετοχών (ή, σε περίπτωση μη πώλησης εντός διαστήματος τριών ετών από την παύση του συστήματος προστασίας, της μέσης χρηματιστηριακής τιμής κατά το κλείσιμο της οικείας μετοχής κατά την περίοδο των 30 ημερών πριν από την τρίτη επέτειο) και της τιμής αναφοράς που καθορίζουν οι αρχές όταν ένας χρηματοπιστωτικός συνεταιρισμός προσχωρεί στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών.
(35)
Το ειδικό ταμείο προστασίας αρχίζει να πραγματοποιεί πληρωμές εάν ο χρηματοπιστωτικός συνεταιρισμός πτωχεύσει ή εάν η αρχή χρηματοπιστωτικής εποπτείας ειδοποιήσει το εν λόγω ταμείο ότι ο χρηματοπιστωτικός συνεταιρισμός δεν είναι πλέον σε θέση να επιστρέψει στα μέλη που επιθυμούν να αποχωρήσουν τις εισφορές τους.
(36)
Εάν το ειδικό ταμείο προστασίας δεν διαθέτει επαρκή μέσα για να παρέμβει, το ταμείο παρακαταθηκών και δανείων, το οποίο είναι δημόσιο όργανο χωρίς νομικό καθεστώς, προκαταβάλλει τα αναγκαία μέσα. Ανάλογα με το κατά πόσο το ίδρυμα που πτώχευσε υποχρεούται να συμμετέχει ή πρόκειται για χρηματοπιστωτικό συνεταιρισμό, η προκαταβολή αυτή επιστρέφεται αργότερα μέσω της καταβολής:
-
του 50 % των ετήσιων εισφορών τις οποίες οφείλουν τα ιδρύματα που είναι υποχρεωμένα να συμμετέχουν,
-
ειδικής ετήσιας εισφοράς την οποία οφείλουν οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί (των οποίων η συμμετοχή είναι προαιρετική).
(37)
Εάν το ειδικό ταμείο προστασίας παρέμβει, αναλαμβάνει τα δικαιώματα των φυσικών προσώπων μελών του συνεταιρισμού και κατατάσσεται pari passu με τα λοιπά μέλη. Αυτή είναι μια διαφορά σε σχέση με το σύστημα εγγύησης καταθέσεων για τα πιστωτικά ιδρύματα, το οποίο προβλέπει ότι το ταμείο κατατάσσεται pari parssu με τους λοιπούς πιστωτές της ενδιαφερόμενης εταιρείας.
2.5. Περιγραφή του ARCO
(38)
Αρχικά ο ARCO ήταν ο μέτοχος της Artesia Banking Corporation NV (εφεξής «Artesia»), η οποία είχε τον πλήρη έλεγχο (100 %) της τράπεζας BACOB και κατείχε 82 % της ασφαλιστικής εταιρείας DVV. Σε συνέχεια της συγχώνευσης της Artesia με την Dexia το 2001, ο ARCO έγινε ο βασικός μέτοχος της Dexia με συμμετοχή περίπου 15 % (37).
(39)
ARCO είναι το όνομα του ομίλου που περιλαμβάνει τις εταιρείες ARCOPAR, ARCOPLUS και ARCOFIN, οι οποίες είναι όλες αναγνωρισμένοι συνεταιρισμοί (38). Ο ARCO έχει περισσότερα από 800 000 μέλη, εκ των οποίων 99 % είναι φυσικά πρόσωπα. Το κεφάλαιο που κατείχαν τα φυσικά πρόσωπα που ήταν μέλη των ARCOPAR, ARCOPLUS και ARCOFIN ανερχόταν σε 1,3 δισεκατ. ευρώ, 46 εκατ. ευρώ και 140 εκατ. ευρώ, αντίστοιχα.
(40)
Τα καταστατικά των ARCOPAR, ARCOPLUS και ARCOFIN ορίζουν ότι οι τρεις οντότητες είναι εταιρείες περιορισμένης ευθύνης (39).
(41)
Τα καταστατικά των τριών εταιρειών περιέχουν διατάξεις οι οποίες αφορούν τα μέλη που επιθυμούν να παραιτηθούν.
(42)
Για παράδειγμα, το καταστατικό του ARCOPAR ορίζει ότι ο συνεταιρισμός μπορεί να περιορίσει τις παραιτήσεις εάν αυτές συνεπάγονται κατάργηση άνω του 10 % του συνόλου του επενδυμένου κεφαλαίου ή των μελών στην ίδια εταιρική χρήση (40). Με την παραίτησή του από το ARCOPAR, κάθε μέλος ανακτά το κεφάλαιό του. Μέλη τα οποία κατέχουν μερίδια κατηγορίας A, B και C του ARCOPAR (41) δικαιούνται επίσης καταβολή από το αποθεματικό πρόσθετου μερίσματος (42).
(43)
Στο άρθρο 35 του καταστατικού του ARCOPAR περιγράφονται τα δικαιώματα των μελών του σε περίπτωση εκκαθάρισης. Επί της ουσίας, εάν, μετά την πληρωμή των χρεών και των ασφαλιστικών εισφορών, το υπόλοιπο είναι θετικό, τα μέλη δικαιούνται επιστροφή της εισφοράς τους (43).
(44)
Οι κίνδυνοι οι οποίοι σχετίζονται με την επένδυση στα μερίδια του ARCO περιγράφονται, για παράδειγμα, στο ενημερωτικό δελτίο του ARCOPAR, το οποίο εγκρίθηκε από τις βελγικές αρχές τον Ιούνιο του 2008 και δημοσιεύθηκε επ' ευκαιρία πράξης στις κεφαλαιαγορές, η οποία έλαβε χώρα από τις 7 Ιουλίου 2008 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2008. Στο εν λόγω ενημερωτικό δελτίο αναφέρεται σαφώς ότι τα οφειλόμενα στην Dexia κέρδη αντιπροσώπευαν άνω του 69 % των καθαρών κερδών του ARCOPAR για τις εταιρικές χρήσεις 2005/2006, 2006/2007 και 2007/2008. Στο ενημερωτικό δελτίο γίνεται επίσης αναφορά στον κίνδυνο μαζικών παραιτήσεων, με την επισήμανση ότι τα μέλη μπορούν να απολέσουν το σύνολο της επένδυσής τους σε περίπτωση εκκαθάρισης. Την ίδια στιγμή, στις ετήσιες εκθέσεις της εταιρείας αναφερόταν σαφώς ότι ο ARCO είχε αυξήσει τον δείκτη χρέους του προσφεύγοντας σε δανεισμό για να μπορέσει να επενδύσει (44).
2.6. Λόγοι κίνησης της διαδικασίας
(45)
Στην απόφασή της για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι το κοινοποιηθέν μέτρο πληρούσε τα τέσσερα (σωρευτικά) κριτήρια για τις κρατικές ενισχύσεις και διατύπωσε αμφιβολίες για το κατά πόσον το μέτρο μπορούσε να χαρακτηρισθεί συμβατό με την εσωτερική αγορά.
(46)
Η Επιτροπή έκρινε ότι το μέτρο έπρεπε να καταλογιστεί στο Βέλγιο, επειδή χρηματοδοτούνταν από το ειδικό ταμείο προστασίας. Η Επιτροπή κατέληξε σε αυτό το συμπέρασμα διαπιστώνοντας ότι η βελγική νομοθεσία καθόριζε την εισφορά που έπρεπε να καταβάλλουν οι συμμετέχοντες στο ειδικό ταμείο προστασίας, καθώς και τον τρόπο διάθεσης των κεφαλαίων. Επιπλέον, η Επιτροπή παρατήρησε ότι το ταμείο παρακαταθηκών και δανείων θα προκατέβαλλε κεφάλαια στο ειδικό ταμείο προστασίας, εφόσον ήταν απαραίτητο. Η Επιτροπή διερωτήθηκε πώς θα επιστρέφονταν τα κεφάλαια στο ταμείο παρακαταθηκών και δανείων, καθώς δεν ήταν βέβαιο ότι οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί διέθεταν επαρκή χρηματοοικονομικά μέσα. Διερωτήθηκε επίσης κατά πόσον ο προαιρετικός χαρακτήρας της συμμετοχής των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών δεν εμπόδιζε την αποτελεσματική αναχρηματοδότηση του ειδικού ταμείου προστασίας.
(47)
Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί μπορούσαν να θεωρηθούν επιχειρήσεις και ότι το μέτρο τους παρείχε επιλεκτικό πλεονέκτημα. Όσον αφορά το επιλεκτικό πλεονέκτημα, το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών φαίνεται να βοήθησε τους συνεταιρισμούς να προσελκύσουν νέα κεφάλαια ή να διατηρήσουν το υφιστάμενο κεφάλαιό τους πείθοντας τα υφιστάμενα μέλη να μην αποσυρθούν από τον χρηματοπιστωτικό συνεταιρισμό. Μια τέτοια προστασία ήταν ιδιαίτερα χρήσιμη σε περιόδους χρηματοοικονομικής αβεβαιότητας, όπως το διάστημα από το φθινόπωρο του 2008 έως την ημερομηνία έκδοσης του βασιλικού διατάγματος, κατά το οποίο οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί προστατεύονταν αποτελεσματικά κατά του κινδύνου σημαντικών εκταμιεύσεων συνδεόμενων με τις αποχωρήσεις.
(48)
Η Επιτροπή παρατήρησε επίσης ότι η προστασία ήταν εκτενής και ότι το Βέλγιο δεν λάμβανε υπόψη τη χρηματοοικονομική ευρωστία του υποψήφιου χρηματοπιστωτικού συνεταιρισμού για την έγκριση της υπαγωγής του στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών. Στο παράδειγμα του ARCO, επιτράπηκε στους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς να προσχωρήσουν στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών ενώ ήταν ήδη αφερέγγυοι και τέθηκαν τελικά σε εκκαθάριση λίγο αργότερα.
(49)
Η Επιτροπή κατέληξε επίσης στο συμπέρασμα ότι το μέτρο νοθεύει τον ανταγωνισμό, καθώς οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί ανταγωνίζονται στη λιανική αγορά επενδυτικών προϊόντων, στην οποία απολαμβάνουν επιλεκτικό πλεονέκτημα το οποίο δεν διαθέτουν άλλοι παράγοντες της αγοράς που προτείνουν παρόμοια προϊόντα.
(50)
Η Επιτροπή έκρινε, επίσης, ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών έχει συνέπειες στο εμπόριο εντός της Ένωσης. Πράγματι, πολλοί διεθνείς πάροχοι επενδυτικών προϊόντων δραστηριοποιούνται στη βελγική αγορά και δεν μπορούν να διεκδικήσουν το ίδιο μερίδιο αγοράς με εκείνο που μπορεί να διατηρήσει ένας χρηματοπιστωτικός συνεταιρισμός χάρη στο μέτρο.
(51)
Η Επιτροπή διερωτήθηκε κατά πόσον οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί μπορούσαν να θεωρηθούν χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και κατά πόσον ο παράγοντας αυτός επηρέαζε τη δυνατότητα εφαρμογής της ανακοίνωσης του 2008 για τον τραπεζικό τομέα (45). Η Επιτροπή κατέληξε στο συμπέρασμα ότι, καθώς οι χρηματοπιστωτικοί οργανισμοί δεν φαίνεται να είναι χρηματοπιστωτικά ιδρύματα κατά την έννοια της ανακοίνωσης του 2008 για τον τραπεζικό τομέα, η ενίσχυση πρέπει να εκτιμηθεί αμιγώς υπό το πρίσμα της Συνθήκης.
(52)
Συγκεκριμένα, για να συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά, βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, ένα μέτρο πρέπει να είναι αναγκαίο, κατάλληλο και αναλογικό. Η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες όσον αφορά τη συμφωνία του μέτρου με τα τρία αυτά σωρευτικά κριτήρια. Διερωτήθηκε εάν η προστασία των μελών των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών ήταν αναγκαία για την αποφυγή σοβαρής διαταραχής της βελγικής οικονομίας. Όσον αφορά τις δυνητικές επιπτώσεις, η Επιτροπή επισήμανε ότι το Βέλγιο είχε ήδη θεσπίσει αρκετά μέτρα [για παράδειγμα, αύξηση της κάλυψης στο πλαίσιο του συστήματος εγγύησης καταθέσεων σε 100 000 ευρώ και χορήγηση κρατικών ενισχύσεων σε αρκετές τράπεζες υπό διάφορες μορφές (ανακεφαλαιοποιήσεις, ενέσεις ρευστού, μέτρα διάσωσης απομειωμένων στοιχείων ενεργητικού και άλλα ad hoc μέτρα)]. Επομένως, η Επιτροπή δεν αντιλαμβανόταν για ποιον λόγο, επιπλέον όλων αυτών των μέτρων, έπρεπε να προστατευθούν τα μέλη των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών.
(53)
Η Επιτροπή διερωτήθηκε κατά πόσον η προστασία των μελών των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών ήταν κατάλληλο μέτρο. Συναφώς, παρατήρησε ότι οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί δεν είναι χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και ότι, λόγω του μεγέθους τους, δεν φαίνεται να έχουν συστημική σημασία. Η Επιτροπή κάλεσε το Βέλγιο να εξηγήσει με ποιους τρόπους οι επενδυτικές ζημίες -τις οποίες υφίστανται και οι επενδυτές σε αμοιβαία κεφάλαια, για παράδειγμα- μπορούσαν να έχουν σημαντικές επιπτώσεις στη βελγική οικονομία.
(54)
Τέλος, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες όσον αφορά τον αναλογικό χαρακτήρα του μέτρου. Κατά πρώτον, η Επιτροπή δεν θεωρούσε βέβαιο ότι οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί θα κατέβαλλαν δίκαιο αντάλλαγμα για την εγγύηση. Κατά δεύτερον, η Επιτροπή παρατήρησε ότι το δικαίωμα προσχώρησης στο σύστημα, σε συνδυασμό με την απουσία ελέγχου της βιωσιμότητας κατά τη διαδικασία εισόδου που προέβλεψε το Βέλγιο, σήμαινε ότι οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί είχαν συμφέρον να προσχωρήσουν μόνον εφόσον ήταν βέβαιοι για την εκτέλεση της εγγύησης. Κάτι τέτοιο θα έδινε ίσως τη δυνατότητα στους δικαιούχους να χρησιμοποιήσουν την εγγύηση αποφεύγοντας, σε μεγάλο βαθμό, να πληρώσουν για αυτήν. Τέλος, η Επιτροπή διερωτήθηκε επίσης κατά πόσον το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών δεν νόθευε αδικαιολόγητα τον ανταγωνισμό, δεδομένου ότι οι μεριδιούχοι ανταγωνιστικών εταιρειών δεν προστατεύονται, πράγμα το οποίο διευκολύνει την πρόσβαση των χρηματοπιστωτικών οργανισμών στα κεφάλαια και αυξάνει το συνολικό μερίδιό τους στη λιανική αγορά επενδύσεων.
3. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΕΠΙ ΤΗΣ ΑΠΟΦΑΣΗΣ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
3.1. Παρατηρήσεις του ARCO
(55)
Κατά τον ARCO, στις 10 Οκτωβρίου 2008 οι βελγικές αρχές αποφάσισαν και ανακοίνωσαν τη θέσπιση ενός συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών στο πλαίσιο μιας ευρύτερης δέσμης μέτρων (αύξηση σε 100 000 ευρώ της εγγύησης καταθέσεων για τις καταθέσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων, επέκταση του συστήματος εγγύησης στα προϊόντα ασφάλειας ζωής του «κλάδου 21» και στα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών). Ο ARCO ισχυρίστηκε ότι η απόφαση της 10ης Οκτωβρίου 2008 εφαρμόστηκε με τον νόμο της 15ης Οκτωβρίου 2008 και με το βασιλικό διάταγμα της 14ης Νοεμβρίου 2008, όσον αφορά τα προϊόντα του «κλάδου 21», για τα δε παραστατικά μεριδίων που εκδίδουν οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί εφαρμόστηκε με τον νόμο της 14ης Απριλίου 2009 και με το βασιλικό διάταγμα της 10ης Οκτωβρίου 2011.
(56)
Ο ARCO ισχυρίστηκε ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών δεν συνιστά κρατική ενίσχυση, επειδή δεν παρέχει κανένα επιλεκτικό πλεονέκτημα στους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς. Ο ARCO ισχυρίστηκε επίσης ότι η Επιτροπή είχε καταλήξει στο συμπέρασμα ότι ένα σύστημα εγγύησης για τα προϊόντα του «κλάδου 21» των ασφαλιστικών εταιρειών δεν περιέχει κανένα στοιχείο κρατικής ενίσχυσης, καθώς είναι ανοιχτό σε όλες τις ασφαλιστικές εταιρείες και, επομένως, δεν είναι επιλεκτικό (46). Επιπλέον, ο ARCO επικαλέστηκε το γεγονός ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών είναι ανοιχτό στο σύνολο των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών υπό τις ίδιες προϋποθέσεις και, επομένως, δεν είναι επιλεκτικό.
(57)
Στο πνεύμα των παρατηρήσεων του Βελγίου, ο ARCO ισχυρίστηκε ότι όλα τα χαρακτηριστικά των μεριδίων των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών επιβεβαιώνουν ότι ανταποκρίνονται στις ίδιες ανάγκες των πελατών με τις καταθέσεις και ότι αντιμετωπίζονται ως τέτοιες από τον νομοθέτη. Ο ARCO υπογράμμισε ότι το Βέλγιο ανησυχούσε για τυχόν συνέπειες διάχυσης των επιπτώσεων. Εάν το Βέλγιο δεν είχε θεσπίσει το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών, η εμπιστοσύνη των επενδυτών θα κλονιζόταν και αυτό θα μπορούσε να έχει συνέπειες για όλα τα αποταμιευτικά προϊόντα.
3.2. Παρατηρήσεις του Βελγίου
(58)
Το Βέλγιο ισχυρίστηκε ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών δεν πληροί όλα τα σωρευτικά κριτήρια για τις κρατικές ενισχύσεις που προβλέπονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης και, επομένως, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση. Συγκεκριμένα, το Βέλγιο ισχυρίστηκε ότι δεν πληρούνται τρία κριτήρια που αφορούν τις κρατικές ενισχύσεις. Καταρχάς, το Βέλγιο υποστήριξε ότι το μέτρο συνιστά ενίσχυση μόνο προς φυσικά πρόσωπα και όχι προς επιχειρήσεις. Έπειτα, το Βέλγιο ισχυρίστηκε ότι το μέτρο δεν παρέχει κανένα επιλεκτικό πλεονέκτημα στους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς και, τέλος, υποστήριξε ότι το μέτρο δεν προκαλεί καμία στρέβλωση του ανταγωνισμού.
(59)
Όσον αφορά το επιχείρημα σύμφωνα με το οποίο η ενίσχυση δεν ωφελεί τις επιχειρήσεις, το Βέλγιο ανέφερε ότι το κοινό σύστημα εγγύησης καταθέσεων για τα πιστωτικά ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένης της επέκτασής του (δηλαδή του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών), θεσπίστηκε κατ' εφαρμογή και με σεβασμό των αποφάσεων του Συμβουλίου Ecofin, της οδηγίας 94/19/ΕΚ, όπως τροποποιήθηκε, και της οδηγίας 97/9/ΕΚ.
(60)
Το Βέλγιο υποστήριξε ότι τα μερίδια χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών που βρίσκονται στην κατοχή φυσικών προσώπων εμφανίζουν όλα τα χαρακτηριστικά των καταθέσεων και αποκτώνται επίσης ως τέτοιες. Πρόβαλε επίσης τα ακόλουθα επιχειρήματα:
i)
οι δικαιούχοι (φυσικά πρόσωπα) του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών χρήζουν της ίδιας προστασίας με τους καταθέτες άλλων ιδρυμάτων που δραστηριοποιούνται στον ίδιο τομέα και υπόκεινται στον ίδιο έλεγχο·
ii)
για φορολογικούς λόγους, τόσο τα μερίσματα που καταβάλλουν οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί όσο και οι τόκοι που καταβάλλονται για τις καταθέσεις απαλλάσσονται -έως ένα ορισμένο ποσό- από την παρακράτηση στην πηγή του φόρου κινητών αξιών (47)·
iii)
τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών μπορούν να εγγραφούν για την απόκτηση κεφαλαίου μόνον έως ένα μέγιστο συγκεκριμένο ποσό, σύμφωνα με τις διατάξεις του καταστατικού του χρηματοπιστωτικού συνεταιρισμού·
iv)
τα μέλη των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών μπορούν να αποχωρήσουν από την εταιρεία μόνον κατά τους έξι πρώτους μήνες της εταιρικής χρήσης, και το μέλος που επιθυμεί να παραιτηθεί δεν μπορεί να διεκδικήσει υπεραξίες του συνεταιρισμού αναλογικά προς τη συμμετοχή του. Κατά το βελγικό κράτος, η αξία των μεριδίων ενός συνεταιρισμού δεν αντικατοπτρίζει την αξία των υποκείμενων στοιχείων ενεργητικού του χρηματοπιστωτικού συνεταιρισμού και, ως εκ τούτου, τα μερίδια των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών δεν ανταγωνίζονται τα επενδυτικά προϊόντα γενικά, αλλά μόνον το υποσύνολο των προϊόντων που ήδη επωφελούνται από κρατική εγγύηση (δηλαδή, τις καταθέσεις και τις ασφάλειες ζωής τύπου «κλάδου 21»)·
v)
τα μερίδια των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών είναι ονομαστικά και η δυνατότητα εκχώρησής τους περιορίζεται από τον νόμο (48). Δεν μπορούν να πωληθούν ελεύθερα για την εξασφάλιση υπεραξίας. Τα μέλη χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών δικαιούνται μόνον ένα μικρό μέρισμα (απαλλαγμένο φόρου) και επιστροφή του κεφαλαίου τους όταν παύσουν να είναι μεριδιούχοι·
vi)
τα μερίδια των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών δεν μπορούν να θεωρηθούν επένδυση σε μερίδια εταιρείας ή εισηγμένης οντότητας·
vii)
τα μερίδια χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών δεν μπορούν να θεωρηθούν επένδυση που ενέχει κίνδυνο, καθώς τα μέλη των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών δεν μπορούν να διεκδικήσουν υπεραξία·
viii)
το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών προστατεύει μόνο τα μερίδια φυσικών προσώπων (και όχι εκείνα των θεσμικών μελών).
(61)
Όσον αφορά την απουσία επιλεκτικού πλεονεκτήματος, το Βέλγιο επισήμανε ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών καλύπτει μόνο τα μερίδια των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών που εκδόθηκαν πριν από τις 10 Οκτωβρίου 2011. Το Βέλγιο παρατήρησε ότι, μετά την ημερομηνία αυτή, οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί δεν μπορούσαν πλέον να προσφύγουν στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών για να εγκατασταθούν σε μια αγορά. Διευκρίνισε επίσης ότι ο ARCO δεν έχει εκδώσει κανένα νέο μερίδιο από τον Σεπτέμβριο του 2008.
(62)
Το Βέλγιο αρνήθηκε επίσης τον ισχυρισμό ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών βοήθησε τους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς να διατηρήσουν το υφιστάμενο κεφάλαιό τους. Εις επίρρωσιν του επιχειρήματος αυτού, το Βέλγιο ανέφερε ότι το ανακοινωθέν Τύπου της 10ης Οκτωβρίου 2008 ήταν απλώς μια πρόταση στρατηγικής πρωτοβουλίας στην οποία αναφέρονταν, παρεμπιπτόντως, οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί. Κατά το Βέλγιο, το ανακοινωθέν Τύπου της 10ης Οκτωβρίου 2008 δεν αποτελούσε προϊόν ενέργειας συντονισμένης με την παράλληλη δημοσίευση των ανακοινωθέντων Τύπου των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών. Ως εκ τούτου, το Βέλγιο διαχώρισε το ανακοινωθέν του από εκείνο των βρετανικών αρχών και της Lloyds στην υπόθεση Lloyds (49), στα οποία παρέπεμψε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Το Βέλγιο κατέληξε στο συμπέρασμα ότι το ανακοινωθέν Τύπου της 10ης Οκτωβρίου 2008 δεν είναι ένα μέτρο το οποίο μπορούσε να παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα στους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς. Όσον αφορά το επόμενο ανακοινωθέν Τύπου, της 21ης Ιανουαρίου 2009, το Βέλγιο έκρινε ότι ήταν φυσικό να αναδημοσιεύσει αμέσως ο ARCO στον δικτυακό τόπο του το εν λόγω ανακοινωθέν των αρχών, καθώς όλοι οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί (συμπεριλαμβανομένου του ARCO) παρακολουθούσαν στενά το θέμα αυτό τότε.
(63)
Το Βέλγιο τόνισε ότι η Επιτροπή αφενός πρέπει να εφαρμόσει την ίδια προσέγγιση με εκείνη που εφάρμοσε στην υπόθεση Ethias και, αφετέρου, πρέπει να καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών δεν είναι επιλεκτικό. Το Βέλγιο ισχυρίστηκε επίσης ότι το ιδιαίτερο καθεστώς των πραγματικών συνεταιρισμών αναγνωρίστηκε ήδη από το Δικαστήριο στην απόφασή του στην υπόθεση Paint Graphos (50). Παρέπεμψε ειδικότερα στη σκέψη 61 της εν λόγω απόφασης, από την οποία προκύπτει σαφώς ότι, λόγω των ιδιαίτερων χαρακτηριστικών τους, οι συνεταιρισμοί αυτοί δεν μπορούν, καταρχήν, να θεωρηθούν ότι τελούν σε συγκρίσιμη πραγματική και νομική κατάσταση με εκείνη των εμπορικών εταιρειών.
(64)
Το Βέλγιο παρέσχε επίσης πληροφορίες για τον αριθμό των μελών του ARCO που αποχώρησαν από την οντότητα από την αρχή της κρίσης. Κατά τις οικονομικές χρήσεις που οδήγησαν στην εθελούσια εκκαθάριση, ο αριθμός των μελών του ARCO που ζήτησαν επιστροφή του κεφαλαίου τους ανήλθε σε 9 764 κατά την περίοδο 2007/2008, σε 21 150 κατά την περίοδο 2008/2009 και σε 23 762 κατά την περίοδο 2010/2011.
(65)
Όσον αφορά την προκαλούμενη από το μέτρο στρέβλωση του ανταγωνισμού, το Βέλγιο ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή έπρεπε να είχε εξηγήσει σε εύλογο βαθμό ποια είναι τα χρηματοοικονομικά προϊόντα τα οποία ανταγωνίζονται τα μερίδια των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών, παρότι το Βέλγιο αναγνώρισε ότι, στο πλαίσιο διαδικασίας που αφορά τις κρατικές ενισχύσεις, η Επιτροπή δεν υποχρεούται να παρέχει λεπτομερή ορισμό της αγοράς. Ουσιαστικά, το Βέλγιο ισχυρίστηκε ότι τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών επωφελήθηκαν από το ίδιο επίπεδο προστασίας με εκείνο που παρέχεται στους επενδυτές όλων των παρόμοιων προϊόντων καταθέσεων/αποταμίευσης.
(66)
Το Βέλγιο εξήγησε επίσης ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών επιδιώκει τον ίδιο στόχο με την οδηγία 94/19/ΕΚ, δηλαδή την προστασία των καταθέσεων των ιδιωτών αποταμιευτών, τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των καταθετών και τη βελτίωση της σταθερότητας των χρηματοπιστωτικών αγορών. Το Βέλγιο εκτιμά ότι τα συστήματα εγγύησης καταθέσεων άλλων κρατών μελών καλύπτουν επίσης ενίοτε μη συνήθη προϊόντα καταθέσεων και ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή πρέπει να τα λάβει υπόψη (51).
(67)
Το Βέλγιο τόνισε επίσης ότι, εάν η Επιτροπή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το σύστημα εγγύησης των συνεταιρισμών συνιστά κρατική ενίσχυση, αυτή πρέπει να θεωρηθεί συμβατή με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης. Το Βέλγιο εκτιμά, συν τοις άλλοις, ότι, κατά την έννοια της ανακοίνωσης του 2008 για τον τραπεζικό τομέα, δεν συντρέχει λόγος να καθοριστεί κατά πόσον ο ARCO είναι χρηματοπιστωτικό ίδρυμα. Κατά το Βέλγιο, το κρίσιμο ερώτημα στο οποίο πρέπει να απαντήσει η Επιτροπή είναι κατά πόσον το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών συνιστά κατάλληλη και αναγκαία παρέμβαση για την παρεμπόδιση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας.
(68)
Το Βέλγιο ισχυρίστηκε ότι το μέτρο είναι αναγκαίο, ότι οι συνέπειές του περιορίζονται στις αναγκαίες και ότι υπάρχουν μηχανισμοί επιμερισμού των επιβαρύνσεων.
(69)
Πρώτον, το Βέλγιο υποστήριξε ότι το καθεστώς εγγύησης συνεταιρισμών ήταν κατάλληλο και αναγκαίο για να διασκεδάσει τις ανησυχίες των καταθετών στο Βέλγιο.
(70)
Το Βέλγιο παραδέχθηκε ότι είναι θεωρητικά εφικτό για τα ιδρύματα που διαθέτουν προστατευμένες καταθέσεις στον ισολογισμό τους να μπορούν να αντλήσουν έμμεσο πλεονέκτημα από την ύπαρξη τέτοιων συστημάτων προστασίας, καθώς αυτά συμβάλλουν στην αποφυγή του κινδύνου μαζικής απόσυρσης των καταθέσεων. Εξήγησε, ωστόσο, ότι τα συστήματα εγγύησης καταθέσεων είναι αναγκαία για την αποφυγή του κινδύνου μαζικής απόσυρσης των καταθέσεων και διαταραχής των χρηματοπιστωτικών αγορών. Το Βέλγιο υποστήριξε επίσης ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών είναι αναγκαίο για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης του κοινού στο βελγικό χρηματοπιστωτικό σύστημα. Το γεγονός ότι τα μερίδια των συνεταιρισμών εμφανίζουν τα θεμελιώδη χαρακτηριστικά των αποταμιευτικών προϊόντων και ότι άνω του ημίσεως των κεφαλαίων που κατέχουν οι συνεταιρισμοί είναι επενδυμένα σε τράπεζες αυξάνει τα κοινά σημεία τους με τις καταθέσεις και αναδεικνύει τη σημασία τους για το βελγικό τραπεζικό σύστημα. Η μη ελεγχόμενη χρεοκοπία των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών θα είχε συνέπειες σε όλα τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα και στη βελγική οικονομία. Η μη εφαρμογή στα μερίδια των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών του ίδιου επιπέδου προστασίας με εκείνο που παρέχεται στις συνήθεις καταθέσεις θα ενείχε τον ίδιο κίνδυνο με τη μη εφαρμογή προστασίας στις καταθέσεις. Κάτι τέτοιο θα είχε σημαντικές επιπτώσεις στην εμπιστοσύνη του κοινού σε όλα τα καταθετικά προϊόντα στο Βέλγιο δημιουργώντας συστημικό κίνδυνο. Προς υποστήριξη των επιχειρημάτων του, το Βέλγιο ανέφερε ότι ο αριθμός των μελών (φυσικά πρόσωπα) των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών είναι υψηλός σε σχέση με τον συνολικό πληθυσμό του Βελγίου (52).
(71)
Εξάλλου, το Βέλγιο αμφισβήτησε έντονα τη χρησιμοποιηθείσα από την Επιτροπή ορολογία στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, και ιδίως τους όρους «capital instruments» (κεφαλαιακά μέσα) και «risk capital» (κεφάλαιο επιχειρηματικού κινδύνου), που χρησιμοποιούνται στην αιτιολογική σκέψη 62 και στην υποσημείωση 35, αντίστοιχα.
(72)
Για να καταδείξει την αναγκαιότητα του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών, το Βέλγιο διαβίβασε επίσης στην Επιτροπή επιστολές του συμβουλίου χρηματοοικονομικής σταθερότητας και του διοικητή της BNB προς τον τότε υπουργό Οικονομικών, με ημερομηνία 29 Οκτωβρίου 2008 (53) και 7 Οκτωβρίου 2011 (54), αντίστοιχα.
(73)
Όσον αφορά τη συμβατότητα του μέτρου με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις, το Βέλγιο παραπέμπει καταρχάς στην απόφαση της Επιτροπής σχετικά με την Ethias. Με αυτήν, η Επιτροπή επέτρεψε μέτρα υπέρ της Ethias, και ειδικότερα την επέκταση του συστήματος εγγύησης καταθέσεων στα προϊόντα του «κλάδου 21», καθώς τα θεώρησε κατάλληλα και αναγκαία για την αποφυγή σοβαρής διαταραχής της βελγικής οικονομίας.
(74)
Δεύτερον, το Βέλγιο επανέλαβε την άποψή του ότι το μέτρο είναι αναλογικό. Οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί συμμετέχουν στην επιβάρυνση, ιδίως μέσω των εισφορών τους στο ειδικό ταμείο προστασίας. Το Βέλγιο εκτίμησε ότι το επίπεδο αμοιβής για την εγγύηση είναι εύλογο και παρόμοιο με τις εισφορές των συστημάτων εγγύησης άλλων προστατευόμενων ιδρυμάτων. Το Βέλγιο αμφισβήτησε τον ισχυρισμό ότι ο προαιρετικός χαρακτήρας του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών μπορεί να καθιστά το μέτρο δυσανάλογο.
(75)
Το Βέλγιο ισχυρίστηκε ότι η Επιτροπή, εάν καταλήξει παρ' όλα αυτά στο συμπέρασμα ότι το μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, πρέπει να θεωρήσει ότι πρόκειται για ενίσχυση στην εκκαθάριση συμβατή με τους κανόνες για τις κρατικές ενισχύσεις. Το Βέλγιο υπενθύμισε ότι το βασιλικό διάταγμα της 7ης Νοεμβρίου 2011 ορίζει ρητώς ότι, σε περίπτωση εκκαθάρισης συνεταιρισμού, το ειδικό ταμείο προστασίας υποχρεούται να παρέμβει και να προβεί σε αποζημιώσεις μόνο μετά την κατάθεση της τελικής διαταγής εκκαθάρισης κατόπιν έγκρισης από τη γενική συνέλευση των ενδιαφερόμενων εταιρειών.
(76)
Το Βέλγιο υποστήριξε επίσης ότι, καθώς τα φυσικά πρόσωπα δεν είναι επιχειρήσεις, η διαταγή της Επιτροπής για αναστολή του μέτρου δεν καλύπτει τις πληρωμές σε αυτά μετά την εκκαθάριση του ARCO.
(77)
Επιπλέον, το Βέλγιο υπέβαλε πρόσθετες παρατηρήσεις με σημείωμα προς την Επιτροπή της 18ης Μαρτίου 2014, μετά το πέρας της ταχθείσας προθεσμίας.
(78)
Το Βέλγιο εκτιμά ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να απαγορεύσει την εκτέλεση των εγγυήσεων που χορηγήθηκαν στα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη των συνεταιρισμών. Ομοίως, δεν μπορεί να καλέσει το κράτος να αναστείλει κάθε πληρωμή βάσει του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών ούτε να ανακτήσει τις πληρωμές που πραγματοποίησε βάσει του εν λόγω συστήματος στα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη των συνεταιρισμών.
(79)
Πράγματι, τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη των συνεταιρισμών δεν είναι επιχειρήσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης και η εκτέλεση της εγγύησης υπέρ των φυσικών προσώπων μελών των συνεταιρισμών δεν θα έχει κανέναν αντίκτυπο στον ARCO ούτε στις προοπτικές του βελγικού κράτους να ανακτήσει την ενίσχυση από την οποία επωφελήθηκαν οι εταιρείες αυτές.
4. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
4.1. Δικαιούχος του μέτρου
(80)
Καταρχάς, η Επιτροπή υπενθυμίζει προκαταρκτικά ότι, στην αιτιολογική σκέψη 18 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, ισχυρίστηκε ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών ωφελεί τους χρηματοπιστωτικούς οργανισμούς. Ωστόσο, από την εμβριθή εξέταση της χρονολογικής αλληλουχίας και των χαρακτηριστικών του μέτρου κατέστη σαφές ότι ο ARCO ήταν ο μόνος πραγματικός δικαιούχος του μέτρου, όπως περιγράφεται στην παρούσα ενότητα.
(81)
Εν προκειμένω, η Επιτροπή σημειώνει ότι υπάρχει μεγάλη διαφορά μεταξύ του ARCO και των λοιπών χρηματοπιστωτικών οργανισμών που μπορούν δυνητικά να ενταχθούν στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών και να επωφεληθούν από αυτό.
(82)
Από την περιγραφή των πραγματικών περιστατικών (55) συνάγεται σαφώς ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών δημιουργήθηκε εξαρχής ανάλογα με τις ανάγκες του ARCO, ο οποίος αντιμετώπιζε δυσκολίες λόγω των επενδύσεών του στην Dexia. Ο ARCO είναι, εντέλει, ο μοναδικός χρηματοπιστωτικός συνεταιρισμός ο οποίος ζήτησε να υπαχθεί στο μέτρο.
(83)
Όσον αφορά τους άλλους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς, η Επιτροπή σημειώνει ότι η προσχώρηση στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών είναι προαιρετική, ότι το υπουργικό συμβούλιο μπορεί να αποφασίσει να δεχθεί ή να μη δεχθεί την υπαγωγή ενός συνεταιρισμού στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών και, ενδεχομένως, στις σχετικές προϋποθέσεις, ότι κανένας από τους άλλους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς δεν ζήτησε να ενταχθεί στο σύστημα και ότι ορισμένοι αποστασιοποιήθηκαν έμπρακτα από αυτό. Η Επιτροπή διαπιστώνει επίσης ότι κανένας άλλος χρηματοπιστωτικός συνεταιρισμός δεν είχε προβλήματα με τις επενδύσεις του ανάλογα με εκείνα που αντιμετώπισε ο ARCO με την Dexia.
(84)
Κατά συνέπεια, η Επιτροπή συμπεραίνει ότι ο μοναδικός πραγματικός δικαιούχος του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών ο οποίος ασκούσε οικονομικές δραστηριότητες ήταν ο ARCO.
4.2. Η ανακοίνωση και η εφαρμογή του μέτρου συνιστούν ενιαία παρέμβαση
(85)
Η Επιτροπή σημειώνει ότι η κυβέρνηση αποφάσισε και ανακοίνωσε το μέτρο στις 10 Οκτωβρίου 2008 (56). Είναι σαφές ότι η βελγική κυβέρνηση αποφάσισε να παράσχει στον ARCO τη δυνατότητα να επωφεληθεί ενός συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών την εποχή που τελούσε υπό επεξεργασία το μέτρο υπέρ της Dexia το 2008 (57). Ένα άλλο ανακοινωθέν Τύπου της 21ης Ιανουαρίου 2009 περιείχε περισσότερες πληροφορίες σχετικά με το μέτρο. Η μετουσίωση της δέσμευσης της κυβέρνησης σε νομοθετική πράξη δεν ξεκίνησε παρά αργότερα.
(86)
Η Επιτροπή σημειώνει ότι η διατύπωση και οι όροι που χρησιμοποιούνται («αποφάσισε», «η δέσμευση») στα ανακοινωθέντα Τύπου της 10ης Οκτωβρίου 2008 και της 21ης Ιανουαρίου 2009 επιβεβαιώνουν πέραν πάσης αμφιβολίας την αναληφθείσα δέσμευση και οδηγούν εύλογα στο συμπέρασμα ότι το μέτρο επρόκειτο να εφαρμοστεί.
(87)
Τα ανακοινωθέντα Τύπου εστάλησαν επίσης διά της επισήμου οδού: το ανακοινωθέν της 10ης Οκτωβρίου 2008 εστάλη από τις υπηρεσίες του υπουργού Οικονομικών, ενώ εκείνο της 10ης Ιανουαρίου 2009 εστάλη εξ ονόματος του πρωθυπουργού και του υπουργού Οικονομικών. Ο επαναλαμβανόμενος χαρακτήρας των ανακοινωθέντων στον Τύπο ενίσχυσε το υπόρρητο μήνυμά τους.
(88)
Η Επιτροπή σημειώνει ότι ήταν ήδη σαφές από το ανακοινωθέν Τύπου της 10ης Οκτωβρίου 2008 ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών θα αποτελούσε επέκταση του συστήματος εγγύησης καταθέσεων. Το ανακοινωθέν Τύπου της 21ης Ιανουαρίου 2009 περιείχε άλλες διευκρινίσεις τεχνικής φύσης. Μόλις δημοσιεύθηκε, ο ARCO το αναδημοσίευσε στον δικτυακό τόπο του, με προφανή σκοπό να καθησυχάσει τα φυσικά πρόσωπα που ήταν μέλη του. Εξάλλου, η Επιτροπή μπορεί να συναγάγει τη συνεκτικότητα του μέτρου συν τω χρόνω από το γεγονός ότι το μέτρο δεν άλλαξε ιδιαίτερα από την αρχική ανακοίνωσή του στις 10 Οκτωβρίου 2008 έως τη δημοσίευση του τελικού βασιλικού διατάγματος.
(89)
Στην απόφαση που εξέδωσε στις 19 Μαρτίου 2013 στις συνεκδικασθείσες υποθέσεις C-399/10 P και C-401/10 P (58), το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι η ανακοίνωση ενός μέτρου και η πραγματική εφαρμογή του μπορούν να θεωρηθούν ενιαία παρέμβαση, εφόσον αυτό δικαιολογείται λόγω της χρονολογικής αλληλουχίας και του σκοπού τους, καθώς και της κατάστασης της επιχείρησης κατά τον χρόνο της παρέμβασης. Ομοίως, όσον αφορά το παρόν μέτρο, το Βέλγιο αποφάσισε και ανακοίνωσε, στις 10 Οκτωβρίου 2008, ένα μέτρο το οποίο εφαρμόστηκε αργότερα και είχε τον ίδιο σκοπό όσον αφορά τον αρχικό δικαιούχο. Εξάλλου, στις αποφάσεις της, η Επιτροπή θεώρησε την ανακοίνωση και την εφαρμογή ενιαίο μέτρο και εκτίμησε ότι το μέτρο δημιούργησε πλεονέκτημα από την ημερομηνία ανακοίνωσής του (59). Τέλος, ο εν ενεργεία βέλγος υπουργός Οικονομικών τον Μάιο του 2014 χαρακτήρισε το επίμαχο μέτρο δέσμευση αναληφθείσα το 2008 (60).
(90)
Βάσει των πληροφοριών που αναφέρονται στις αιτιολογικές σκέψεις 85 έως 89, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ανακοίνωση και η εφαρμογή του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών πρέπει να θεωρηθούν ενιαίο μέτρο.
4.3. Ύπαρξη ενίσχυσης
(91)
Όπως ορίζει το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, «[ε]νισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές, εκτός αν οι Συνθήκες ορίζουν άλλως».
(92)
Τόσο το Βέλγιο όσο και ο ARCO ισχυρίζονται ότι βάση της διερεύνησης της Επιτροπής σχετικά με το κατά πόσον ο ARCO επωφελήθηκε κρατικής ενίσχυσης πρέπει να αποτελέσει μια άλλη απόφασή της, και συγκεκριμένα εκείνη που αφορούσε την Ethias (61). Ωστόσο, η έννοια της κρατικής ενίσχυσης είναι αντικειμενική έννοια, η οποία ορίζεται στη Συνθήκη. Για να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση, ένα μέτρο πρέπει να πληροί τα ακόλουθα τέσσερα (σωρευτικά) κριτήρια: πρέπει να i) χορηγείται από το κράτος ή με κρατικούς πόρους· ii) να παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα στον δικαιούχο του· iii) να νοθεύει (δυνητικά) τον ανταγωνισμό· και iv) να επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
(93)
Η Επιτροπή οφείλει να αξιολογήσει το μέτρο ως προς τα τέσσερα αυτά κριτήρια (βλέπε αιτιολογικές σκέψεις 94 έως 110).
Κρατικοί πόροι
(94)
Η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσον το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους και καταλογίζεται στο κράτος.
(95)
Σύμφωνα με πάγια νομολογία (62), όλα τα χρηματικά μέσα τα οποία μπορούν πράγματι να χρησιμοποιούν οι δημόσιες αρχές προς στήριξη των επιχειρήσεων, χωρίς να έχει σημασία αν τα μέσα αυτά περιλαμβάνονται μονίμως στην περιουσία του Δημοσίου, εμπίπτουν στο πεδίο εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 1της Συνθήκης, εφόσον παραμένουν διαρκώς υπό δημόσιο έλεγχο και συνεπώς στη διάθεση των αρμόδιων εθνικών αρχών.
(96)
Ειδικότερα, υφίσταται κρατική ενίσχυση όταν τα κεφάλαια προέρχονται από εισφορές επιβαλλόμενες από τη νομοθεσία του κράτους, των οποίων η διαχείριση και η κατανομή διέπεται από τις διατάξεις της εν λόγω νομοθεσίας, ακόμη και αν υπεύθυνοι για τη διαχείρισή τους είναι φορείς άλλοι από τις δημόσιες αρχές. Το καθεστώς της οντότητας ή της επιχείρησης που χορηγεί την εν λόγω ενίσχυση δεν θεωρείται αποφασιστικός παράγοντας για την εφαρμογή των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις.
(97)
Όσον αφορά την οργάνωση του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών, η Επιτροπή σημειώνει ότι η βελγική νομοθεσία καθορίζει τις εισφορές που πρέπει να καταβάλλουν οι συμμετέχοντες καθώς και τον τρόπο χρήσης των σχετικών κεφαλαίων. Κατά συνέπεια, οι εισφορές που τροφοδοτούν το ειδικό ταμείο προστασίας θεωρούνται κρατικοί πόροι ακόμη και αν προέρχονται από ιδιωτικές πηγές.
(98)
Εξάλλου, τα απαιτούμενα κεφάλαια για τη χρηματοδότηση των πληρωμών που πρέπει να πραγματοποιήσει το ειδικό ταμείο προστασίας προκαταβάλλονται, εφόσον απαιτείται, από το ταμείο παρακαταθηκών και δανείων, το οποίο είναι δημόσια οντότητα. Σε κάθε περίπτωση, η εν λόγω πτυχή του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών ενέχει συγκεκριμένο οικονομικό κίνδυνο, ήτοι την επιβάρυνση του προϋπολογισμού του κράτους μέλους σε βαθμό που η επιβάρυνση αυτή ισοδυναμεί με τη χρήση κρατικών πόρων κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης (63).
(99)
Όσον αφορά τη δυνατότητα καταλογισμού του μέτρου στο Βέλγιο, είναι σαφές ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών δεν μπορεί να θεωρηθεί μεταφορά της οδηγίας 94/19/ΕΚ στο εθνικό δίκαιο. Η απαίτηση της οδηγίας περιορίζεται στη θέσπιση από τα κράτη μέλη ενός συστήματος εγγύησης καταθέσεων για τις καταθέσεις των πιστωτικών ιδρυμάτων, το δε άρθρο 2 της οδηγίας ορίζει ρητώς ότι εξαιρούνται από οποιαδήποτε επιστροφή από τα συστήματα εγγύησης των καταθέσεων όλοι οι τίτλοι οι οποίοι εμπίπτουν στον ορισμό των «ιδίων κεφαλαίων» των πιστωτικών ιδρυμάτων. Εάν ένα κράτος μέλος αποφασίσει να θεσπίσει άλλα συστήματα επιστροφής τα οποία εγγυώνται άλλα χρηματοοικονομικά προϊόντα, μια τέτοια απόφαση δεν απορρέει από το δίκαιο της Ένωσης, αλλά αποτελεί πρωτοβουλία του κράτους μέλους (64). Η Επιτροπή σημειώνει επίσης ότι το Βέλγιο παραπέμπει στο σύστημα εγγύησης αποζημίωσης των επενδυτών, αλλά η σύγκριση αυτή δεν είναι λυσιτελής, καθώς το εν λόγω σύστημα δεν προορίζεται για την κάλυψη των κινδύνων που σχετίζονται με τις επενδύσεις. Όπως ήδη αναλύθηκε στην αιτιολογική σκέψη 21, τα συστήματα αποζημίωσης των επενδυτών έχουν σχεδιαστεί μόνο για την περίπτωση που μια επιχείρηση επενδύσεων δεν είναι σε θέση να αποδώσει τα στοιχεία ενεργητικού που ανήκουν σε έναν επενδυτή λόγω, για παράδειγμα, απάτης ή προβλημάτων στα συστήματα της επιχείρησης.
Επιλεκτικό πλεονέκτημα
(100)
Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών δημιούργησε πλεονέκτημα για τον ARCO. Το Δικαστήριο έχει δεχθεί ότι οι επιχειρήσεις μπορούν να αποκτήσουν πλεονέκτημα με τη μορφή αυξημένης πρόσβασης σε κεφάλαια όταν ένα μέτρο που λαμβάνει ένα κράτος μέλος υπέρ των επενδυτών τους ενθαρρύνει να επενδύσουν τα χρήματά τους σε ένα συγκεκριμένο σύνολο στοχευμένων επενδύσεων (65). Εν προκειμένω, το μέτρο βοήθησε τις οντότητες του ομίλου ARCO να διατηρήσουν τα υφιστάμενα κεφάλαιά τους, πείθοντας τα μέλη των συνεταιρισμών να μην αποσυρθούν από αυτούς (66), γεγονός που αποτέλεσε ιδιαίτερα σημαντικό πλεονέκτημα εν μέσω του κλίματος νευρικότητας που επικράτησε στην αγορά στο διάστημα αμέσως μετά την πτώχευση της Lehman Brothers. Στις 21 Ιανουαρίου 2009, ο ARCO αναδημοσίευσε στον δικτυακό τόπο του ανακοινωθέν Τύπου της βελγικής κυβέρνησης με σκοπό να καθησυχάσει τα μέλη του. Η ευχέρεια με την οποία ο ARCO καθησύχασε τους επενδυτές είναι σαφώς ενδεικτική της πλεονεκτικής του θέσης. Συναφώς, η Επιτροπή σημειώνει ότι το ενημερωτικό δελτίο του ARCOPAR που δημοσιεύθηκε το καλοκαίρι του 2008 (67) αναφέρει επίσης τον κίνδυνο που διατρέχουν τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη του συνεταιρισμού σε περίπτωση αποχώρησής τους από τον χρηματοπιστωτικό συνεταιρισμό (68) (69).
(101)
Το μέτρο είναι ομοίως σαφώς επιλεκτικό. Καταρχάς, εφαρμόζεται μόνο στους κατόχους μεριδίων χρηματοπιστωτικού συνεταιρισμού και όχι στους κατόχους επενδυτικών προϊόντων που εκδίδονται από ανταγωνιστικές επιχειρήσεις. Επομένως, οι χρηματοοικονομικοί παράγοντες που πρότειναν κεφάλαια στην αγορά συντηρητικών ομολογιών ή στη χρηματαγορά, ή αμοιβαία κεφάλαια εγγυημένου κεφαλαίου, δεν μπορούσαν να προσφέρουν στην πελατεία τους παρόμοια εγγύηση. Το Βέλγιο ισχυρίζεται ότι τα μερίδια που κατέχουν φυσικά πρόσωπα μέλη των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών μπορούν στην ουσία να εξομοιωθούν με καταθέσεις (70). Ωστόσο, αρκετά στοιχεία που επικαλέστηκε το Βέλγιο παραπέμπουν στους συνεταιρισμούς γενικά και όχι στους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς. Επιπλέον, η περιγραφή των μεριδίων των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών από το Βέλγιο δεν περιέχει καμία αναφορά σε λυσιτελείς πληροφορίες, όπως οι κίνδυνοι που σχετίζονται με την επένδυση στα συγκεκριμένα μέσα (71), κίνδυνοι τους οποίους δεν ενέχουν οι καταθέσεις.
(102)
Ο επιλεκτικός χαρακτήρας του μέτρου προκύπτει επίσης όταν συγκρίνεται η αντιμετώπιση των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών με την αντιμετώπιση που επιφυλάχθηκε σε άλλους αναγνωρισμένους μη χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς. Το Βέλγιο επικαλείται την απόφαση στην υπόθεση Paint Graphos για να δικαιολογήσει την ειδική μεταχείριση που απολαμβάνουν τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη των χρηματοπιστωτικών οργανισμών. Η απόφαση στην υπόθεση Paint Graphos εκδόθηκε επί αιτήσεως προδικαστικής αποφάσεως ιταλικού δικαστηρίου που επιθυμούσε να πληροφορηθεί εάν τα φορολογικά πλεονεκτήματα που απολάμβαναν συνεταιρισμοί παραγωγών και εργατών μπορούσαν να εξομοιωθούν με κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Στην απόφασή του, το Δικαστήριο αποφάνθηκε ότι το φορολογικό πλεονέκτημα έπρεπε να αξιολογηθεί ως προς τα τέσσερα σωρευτικά κριτήρια για τις κρατικές ενισχύσεις και έδωσε λεπτομερέστερες κατευθύνσεις, ιδίως όσον αφορά τον τρόπο αξιολόγησης του κατά πόσον ένα τέτοιο φορολογικό πλεονέκτημα συνιστά επιλεκτικό πλεονέκτημα (72). Το Δικαστήριο έκρινε ότι έπρεπε να διαπιστωθεί i) κατά πόσον ένα τέτοιο φορολογικό πλεονέκτημα μπορούσε να δικαιολογηθεί από τα εγγενή χαρακτηριστικά του επίμαχου φορολογικού συστήματος (73), ii) κατά πόσον υπήρχαν κατάλληλες διαδικασίες ελέγχου και εποπτείας (74), και iii) κατά πόσον το φορολογικό πλεονέκτημα ήταν αναλογικό και δεν υπερέβαινε τα όρια του αναγκαίου (75).
(103)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η επιχειρηματολογία του Βελγίου δεν μπορεί να γίνει δεκτή, επειδή η φύση του πλεονεκτήματος που παρέχει το μέτρο είναι ποιοτικά διαφορετική από εκείνη του μέτρου που εξέτασε το Δικαστήριο στην υπόθεση Paint Graphos. Το μέτρο που εφάρμοσε το Βέλγιο συνεπάγεται τη χορήγηση πλεονεκτήματος και όχι φοροαπαλλαγή ή απαλλαγή από την καταβολή επιβάρυνσης. Κατά συνέπεια, η ανάλυση τριών σταδίων που εφάρμοσε το Δικαστήριο για την αξιολόγηση του κατά πόσον ένα φορολογικό πλεονέκτημα ή μια φοροαπαλλαγή έχει επιλεκτικό χαρακτήρα δεν μπορεί να εφαρμοστεί εν προκειμένω.
(104)
Σε κάθε περίπτωση, ακόμη και αν η νομολογία στην υπόθεση Paint Graphos μπορούσε να εφαρμοστεί στο επίμαχο μέτρο, τα ειδικότερα στοιχεία του είναι τέτοια ώστε το μέτρο να παραμένει επιλεκτικό.
(105)
Πρώτον, η Επιτροπή σημειώνει ότι στην υπόθεση Paint Graphos γίνεται αναφορά σε όλους τους συνεταιρισμούς παραγωγών και εργατών και όχι σε έναν σχετικά περιορισμένο επιμέρους τομέα, όπως είναι αυτός των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών. Εάν, όπως ισχυρίζεται το Βέλγιο, απαιτείται ειδική αντιμετώπιση των «πραγματικών» συνεταιρισμών, η ειδική αυτή αντιμετώπιση θα πρέπει να επιφυλάσσεται σε όλους τους αναγνωρισμένους συνεταιρισμούς. Επομένως, το γεγονός και μόνο ότι το μέτρο προορίζεται αποκλειστικά και μόνο για τους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς αρκεί για να διαπιστωθεί ο επιλεκτικός χαρακτήρας του.
(106)
Δεύτερον, η Επιτροπή σημειώνει ότι, κατά το Βέλγιο, οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί έπρεπε να λάβουν πρόσθετα πλεονεκτήματα από τις 10 Οκτωβρίου 2008. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, πριν από τη συγκεκριμένη ημερομηνία, οι ιστορικοί αναγνωρισμένοι συνεταιρισμοί εξασφάλισαν ένα είδος ευνοϊκής μεταχείρισης, η οποία απέρρεε από το ιδιαίτερο καθεστώς τους, με τη μορφή απαλλαγής από την παρακράτηση στην πηγή του φόρου κινητών αξιών (76). Στο πλαίσιο της παρούσας απόφασης, η Επιτροπή δεν αποφαίνεται επί του αναλογικού ή μη χαρακτήρα του φορολογικού πλεονεκτήματος, αλλά εκτιμά ότι η αιφνίδια θέσπιση, στις 10 Οκτωβρίου 2008, πρόσθετης αντιστάθμισης ή προστασίας για τις επιχειρήσεις με καθεστώς χρηματοπιστωτικού συνεταιρισμού δεν δικαιολογείται με κανέναν τρόπο.
(107)
Τέλος, ακόμη και αν πρέπει να διεξαγάγει, σύμφωνα με τη σύσταση του Βελγίου, ανάλυση κατά το πρότυπο της απόφασης στην υπόθεση Paint Graphos, η Επιτροπή εκτιμά ότι δεν δικαιολογείται επ' ουδενί η χορήγηση εγγύησης ύψους 100 % στα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη του ARCO [δηλαδή, το μέρος υπό i) της ανάλυσης της απόφασης στην υπόθεση Paint Graphos], του οποίου οι οντότητες ήταν εταιρείες περιορισμένης ευθύνης. Λαμβάνοντας υπόψη τη φύση των εταιρειών αυτών, όπως καθορίζεται από τους γενικούς κανόνες του βελγικού εταιρικού δικαίου, τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη του ARCO έπρεπε να γνωρίζουν ότι υπήρχε το ενδεχόμενο να απολέσουν το σύνολο του κεφαλαίου τους σε περίπτωση εκκαθάρισης (77). Εξάλλου, η προστασία του 100 % του δεσμευμένου κεφαλαίου των φυσικών προσώπων που είναι μέλη των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών δεν είναι αναλογικό μέτρο (μέρος υπό iii) της ανάλυσης της απόφασης στην υπόθεση Paint Graphos), στον βαθμό που κάτι τέτοιο ισοδυναμεί με προστασία των εν λόγω μελών κατά παντός κινδύνου, με αποτέλεσμα να δημιουργείται αδικαιολόγητο πλεονέκτημα για τις επιχειρήσεις των οποίων τα εν λόγω φυσικά πρόσωπα είναι μέλη (78).
Στρέβλωση του ανταγωνισμού και επηρεασμός του εμπορίου μεταξύ κρατών μελών
(108)
Το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών παρέχει στους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς πλεονέκτημα από το οποίο δεν επωφελούνται οι παράγοντες που προσφέρουν επενδυτικά προϊόντα στην αγορά λιανικής ούτε οι άλλοι μη χρηματοπιστωτικοί αναγνωρισμένοι συνεταιρισμοί. Χάρη στο μέτρο, ο ARCO μπόρεσε να διατηρήσει το μερίδιο που κατείχε στην αγορά για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα. Ο ARCO δεν εμφάνισε εκροές κεφαλαίων, παρά μόνον αργότερα, και δη σε επίπεδο χαμηλότερο από εκείνο που θα είχε εμφανίσει εάν δεν είχε υπάρξει το μέτρο. Κατά συνέπεια, οι άλλοι παράγοντες, οι οποίοι ήταν αναγκασμένοι να αντιμετωπίσουν τον ανταγωνισμό στηριζόμενοι αποκλειστικά και μόνο στα μέσα που διέθεταν από μόνοι τους χωρίς να υπολογίζουν στο σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών, δεν μπόρεσαν να επωφεληθούν από τα κεφάλαια που επρόκειτο να διατεθούν για επενδύσεις. Επομένως, το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών νοθεύει τον ανταγωνισμό (79).
(109)
Οσάκις κράτος μέλος χορηγεί ενίσχυση σε επιχείρηση, η δραστηριότητά της στο εσωτερικό του μπορεί να διατηρηθεί ή να αυξηθεί, με συνέπεια τη μείωση των πιθανοτήτων διεισδύσεως των εγκατεστημένων σε άλλα κράτη μέλη επιχειρήσεων στην αγορά του εν λόγω κράτους μέλους (80). Δεδομένου του μεγάλου αριθμού διεθνών παρόχων επενδυτικών προϊόντων στη βελγική αγορά, το μέτρο έχει αναμφίβολα συνέπειες στις συναλλαγές του συνόλου της Ένωσης.
Συμπέρασμα
(110)
Βάσει της ανάλυσης που παρατίθεται στις αιτιολογικές σκέψεις 91 έως 109, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών χρησιμοποιεί κρατικούς πόρους, συνιστά επιλεκτικό πλεονέκτημα για τον ARCO, νοθεύει τον ανταγωνισμό και επηρεάζει το εμπόριο στο εσωτερικό της Ένωσης. Επομένως, πληροί όλα τα κριτήρια ώστε να θεωρηθεί κρατική ενίσχυση. Όλα αυτά τα στοιχεία υπήρχαν το αργότερο κατά την έκδοση του βασιλικού διατάγματος της 10ης Οκτωβρίου 2011, αλλά το πλεονέκτημα που δημιούργησε το μέτρο υπήρχε ήδη κατά την έκδοση της ανακοίνωσης για τη θέσπιση του μέτρου στις 10 Οκτωβρίου 2008. Κατά την εξέταση της συμβατότητας της ενίσχυσης και -εφόσον απαιτείται- για την ανάκτηση της ενίσχυσης από τους δικαιούχους πρέπει να ληφθεί υπόψη το συνολικό ποσό του πλεονεκτήματος.
4.4. Συμβατότητα της ενίσχυσης
(111)
Έχοντας διαπιστώσει ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών αποτελεί κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, η Επιτροπή καλείται να προσδιορίσει κατά πόσον η ενίσχυση αυτή μπορεί να θεωρηθεί συμβατή με την εσωτερική αγορά.
(112)
Το άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης ορίζει ότι κάθε ενίσχυση η οποία χορηγείται από ένα κράτος δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά και, επομένως, απαγορεύεται, εκτός εάν συντρέχουν οι εξαιρέσεις που προβλέπονται στη Συνθήκη. Ακολούθως, στις παραγράφους 2 και 3 του ίδιου άρθρου, ορίζονται δύο κατηγορίες ενισχύσεων οι οποίες είναι συμβατές με την εσωτερική αγορά.
(113)
Στο άρθρο 107 παράγραφος 2 της Συνθήκης απαριθμούνται καταρχάς οι κατηγορίες κρατικών ενισχύσεων οι οποίες υπάγονται αυτομάτως σε εξαίρεση από την αρχή της απαγόρευσης. Το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών δεν εμπίπτει σε καμία από τις κατηγορίες αυτές.
(114)
Ακολούθως, στο άρθρο 107 παράγραφος 3 της Συνθήκης απαριθμούνται αρκετές κατηγορίες ενισχύσεων οι οποίες μπορούν να θεωρηθούν συμβατές με την εσωτερική αγορά. Θεωρητικά, θα μπορούσαν να εφαρμόζονται τα στοιχεία β) ή γ) της παραγράφου.
(115)
Όσον αφορά το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της Συνθήκης, η Επιτροπή αναλύει, μέσω κατευθυντήριων γραμμών, τον τρόπο με τον οποίο προτίθεται να εφαρμόσει την εξαίρεση που προβλέπεται στην εν λόγω διάταξη για ορισμένες κατηγορίες ενισχύσεων. Παρατηρεί, ωστόσο, ότι το μέτρο δεν εμπίπτει σε καμία από τις κατηγορίες ενισχύσεων που καλύπτουν οι εν λόγω κατευθυντήριες γραμμές. Επιπλέον, ούτε το Βέλγιο ούτε ο ARCO έκαναν την παραμικρή αναφορά σε στόχο κοινού συμφέροντος ο οποίος θα επέτρεπε την επίκληση της εν λόγω διάταξης. Επομένως, η Επιτροπή πρέπει να εξετάσει την ενδεχόμενη συμβατότητα του μέτρου μόνο βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(116)
Όσον αφορά το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, η Επιτροπή παρατηρεί ότι το Βέλγιο υποστηρίζει ότι, εάν η Επιτροπή καταλήξει στο συμπέρασμα ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών συνιστά κρατική ενίσχυση, το μέτρο πρέπει να εκτιμηθεί υπό το πρίσμα της συγκεκριμένης διάταξης, η οποία επιτρέπει τον χαρακτηρισμό ενίσχυσης ως συμβατής με την εσωτερική αγορά εάν η ενίσχυση είναι αναγκαία για την άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους.
(117)
Ωστόσο, η σοβαρή διαταραχή της οικονομίας κράτους μέλους, κατά το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να ερμηνευθεί συσταλτικά. Μια διαταραχή τέτοιου είδους πρέπει να επηρεάζει ολόκληρη την οικονομία του οικείου κράτους μέλους και όχι μόνο μιας περιοχής του ή τμήματος της επικράτειάς του (81).
(118)
Όταν η χρηματοπιστωτική κρίση κλιμακώθηκε για πρώτη φορά το φθινόπωρο του 2008, η Επιτροπή αποφάσισε, στην ανακοίνωση του 2008 για τον τραπεζικό τομέα, ότι η αξιολόγηση των μέτρων που λαμβάνονταν για την αντιμετώπιση των δυσκολιών των χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων μπορούσε να βασιστεί στο άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης (82).
(119)
Εκτός του χρηματοπιστωτικού τομέα, η Επιτροπή επεξεργάστηκε επίσης, βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, το προσωρινό κοινοτικό πλαίσιο για τη λήψη μέτρων κρατικής ενίσχυσης με σκοπό να στηριχθεί η πρόσβαση στη χρηματοδότηση κατά τη διάρκεια της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής και οικονομικής κρίσης (83). Ωστόσο, το πλαίσιο αυτό δεν εφαρμόζεται στο επίμαχο μέτρο, αλλά αφορά την πραγματική οικονομία. Σκοπός του ήταν να επιτραπεί στα κράτη μέλη να λάβουν κατάλληλα μέτρα ώστε οι επιχειρήσεις που επιθυμούσαν να επενδύσουν μεσούσης της χρηματοπιστωτικής κρίσης να έχουν καλύτερη πρόσβαση σε χρηματοδότηση, πόσω δε μάλλον σε μια περίοδο κατά την οποία η χρηματοδότηση από τις τράπεζες είχε γίνει δύσκολη. Τα προβλήματα που αντιμετώπιζε ο ARCO δεν συνδέονταν με έλλειψη χρηματοδότησης από τον τραπεζικό τομέα, αλλά με στοιχεία ενεργητικού (τις μετοχές της Dexia), των οποίων η αξία αναθεωρήθηκε προς τα κάτω. Επιπλέον, το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών -το οποίο εγγυάται κατά 100 % ένα μέσο που εντάσσεται στο παθητικό- δεν εμπίπτει σε καμία από τις κατηγορίες ενισχύσεων που εξετάζει το πλαίσιο στο σημείο 4.3.
(120)
Δεδομένου ότι οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί δεν είναι χρηματοπιστωτικά ιδρύματα για τους σκοπούς της ανακοίνωσης του 2008 για τον τραπεζικό τομέα (84), η ενίσχυση πρέπει να εκτιμηθεί άμεσα υπό το πρίσμα της Συνθήκης. Για να ανταποκρίνεται στα γενικά κριτήρια συμβατότητας που καθορίζονται στο άρθρο 107 παράγραφος 3 της Συνθήκης, το μέτρο πρέπει να πληροί τις ακόλουθες προϋποθέσεις (85):
α) Καταλληλότητα της ενίσχυσης : η ενίσχυση πρέπει να είναι καλά στοχευμένη, ώστε ο στόχος άρσης της σοβαρής διαταραχής της οικονομίας να μπορεί να επιτευχθεί πραγματικά, πράγμα που δεν συμβαίνει εάν το επίμαχο μέτρο δεν αποτελεί κατάλληλο μέσο για την άρση της.
β) Αναγκαιότητα : το μέτρο πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου. Επομένως, το ύψος του πρέπει να ανέρχεται στο ελάχιστο αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου και η μορφή του πρέπει να είναι η καταλληλότερη για την άρση της διαταραχής.
γ) Αναλογικότητα : τα θετικά αποτελέσματα του μέτρου ενίσχυσης πρέπει αντισταθμίζουν καταλλήλως τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, έτσι ώστε οι στρεβλώσεις αυτές να περιορίζονται στο ελάχιστο απαραίτητο προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του μέτρου.
(121)
Όσον αφορά τον κατάλληλο ή μη χαρακτήρα του μέτρου, η Επιτροπή παρατηρεί ότι ο αντίκτυπος των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών στο σύνολο της οικονομίας είναι θεμελιωδώς διαφορετικός από εκείνον των συνήθων τραπεζών, οι οποίες εκτίθενται στον κίνδυνο μαζικής απόσυρσης των καταθέσεων. Εάν όλοι οι καταθέτες μιας τράπεζας αποφάσιζαν να αποσύρουν τα χρήματά τους την ίδια στιγμή, η τράπεζα θα αναγκαζόταν να εκχωρήσει το σύνολο των μη ρευστοποιήσιμων στοιχείων του ενεργητικού της σε σύντομο χρονικό διάστημα (προβαίνοντας σε «επείγουσες πωλήσεις»), γεγονός που θα είχε σοβαρές συνέπειες για τα δάνεια προς την πραγματική οικονομία και θα μπορούσε επίσης να προκαλέσει την πτώση των τιμών των στοιχείων ενεργητικού. Εν αντιθέσει, οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί δεν χορηγούν δάνεια στην πραγματική οικονομία. Δικαιούνται επίσης από το καταστατικό τους να περιορίζουν τις παραιτήσεις μελών (86), με αποτέλεσμα να είναι καταρχήν εφικτή η αποφυγή κάθε άτακτης εκχώρησης στοιχείων ενεργητικού. Το τελευταίο αυτό στοιχείο αναδεικνύει μια σημαντική διαφορά μεταξύ των καταθέσεων και των μεριδίων των μελών όσον αφορά τον αντίκτυπό τους στο σύστημα.
(122)
Είναι επίσης προφανές ότι, από νομική άποψη, τα μέλη χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών είναι μέτοχοι «εταιρείας περιορισμένης ευθύνης». Ως εκ τούτου, τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών εκτίθενται, από νομική άποψη, στο ενδεχόμενο απώλειας μέρους ή του συνόλου της επένδυσής τους. Συναφώς, η Επιτροπή σημειώνει επίσης το γεγονός ότι ο διοικητής της BNB δεν επιβεβαίωσε ότι τα μερίδια χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών μπορούν να εξομοιωθούν με τις αποταμιευτικές καταθέσεις πιστωτικού ιδρύματος (87).
(123)
Η Επιτροπή παρατηρεί επίσης ότι, λόγω της θέση τους στην «αλυσιδωτή δομή» των χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών (88), τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη τους επηρεάζονται διαφορετικά σε περίπτωση εκκαθάρισης ή πτώχευσης των εν λόγω οντοτήτων από ό,τι οι δικαιούχοι αποταμιευτικών καταθέσεων σε ένα πιστωτικό ίδρυμα. Τα πιστωτικά ιδρύματα είναι οντότητες ρυθμιζόμενες από μια ρυθμιστική αρχή η οποία μεριμνά για τη διαθεσιμότητα κεφαλαίου ορισμένου ύψους. Το κεφάλαιο αυτό επιτρέπει την απορρόφηση των πρώτων κραδασμών σε περίπτωση εκκαθάρισης ή πτώχευσης. Αντιθέτως, τα μέλη χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών δεν διαθέτουν καμία προστασία τέτοιου είδους. Σε περίπτωση εκκαθάρισης ή πτώχευσης, είναι οι πρώτοι που θίγονται από την κατάσταση αυτή.
(124)
Βάσει των επιχειρημάτων που αναπτύσσονται στις αιτιολογικές σκέψεις 121 έως 123, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών προστατεύει απλώς τους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς και τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη τους από τις συνέπειες των προηγούμενων επενδύσεών τους. Ωστόσο, δεν αποτελεί κατάλληλο μέτρο για την αποφυγή σοβαρής διαταραχής της βελγικής οικονομίας.
(125)
Όσον αφορά τον αναγκαίο ή μη χαρακτήρα του μέτρου, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι το Βέλγιο είχε ήδη λάβει σημαντικά μέτρα για την αποφυγή διαταραχής της βελγικής οικονομίας. Είχε ήδη θεσπίσει άλλα μέτρα για τη σταθεροποίηση του χρηματοπιστωτικού συστήματος, και ιδίως των τραπεζών και των λοιπών χρηματοπιστωτικών ιδρυμάτων στα οποία επένδυαν οι χρηματοπιστωτικοί συνεταιρισμοί. Το βελγικό σύστημα εγγύησης καταθέσεων προστάτευε τις καταθέσεις έως το ποσό των 100 000 ευρώ. Το Βέλγιο βοήθησε τις Fortis, KBC, Dexia και Ethias με ανακεφαλαιοποιήσεις, ενέσεις ρευστού, μέτρα διάσωσης απομειωμένων στοιχείων ενεργητικού και ad hoc μέτρα. Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η προστασία ορισμένων φυσικών προσώπων που είναι μέλη χρηματοπιστωτικών συνεταιρισμών, οι οποίοι είναι, σε τελική ανάλυση, εταιρείες περιορισμένης ευθύνης, δεν ήταν αναγκαία.
(126)
Όσον αφορά την επιστολή του διοικητή της BNB που ανέφερε το Βέλγιο, η Επιτροπή σημειώνει ότι αυτή χρονολογείται στον Οκτώβριο του 2011, δηλαδή πολύ μετά τις 10 Οκτωβρίου 2008, ημερομηνία ανακοίνωσης του μέτρου, και ότι δεν αναφέρει ότι το μέτρο είναι αναγκαίο για την αποφυγή σοβαρής διαταραχής της βελγικής οικονομίας, αλλά μόνον ότι θα μπορούσε να επιτρέψει (89) τον περιορισμό των αρνητικών συνεπειών της (συστημικής) κρίσης. Όσον αφορά την επιστολή της επιτροπής χρηματοοικονομικής σταθερότητας, η Επιτροπή παρατηρεί ότι σε αυτήν αναφέρονται απλώς η αύξηση της κάλυψης του συστήματος εγγύησης καταθέσεων και η θέσπιση του συστήματος εγγύησης ασφαλιστικών προϊόντων του «κλάδου 21».
(127)
Όσον αφορά τον αναλογικό ή μη αναλογικό χαρακτήρα του μέτρου, η Επιτροπή παρατηρεί ότι ο τρόπος με τον οποίο έχει σχεδιαστεί το μέτρο δεν παρέχει επαρκή προστασία κατά της δυσμενούς επιλογής (90). Ο προαιρετικός χαρακτήρας του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών, σε συνδυασμό με την πρόδηλη απουσία ελέγχου της βιωσιμότητας, παρέχει κίνητρο προσφυγής στο σύστημα οσάκις καθίσταται προφανές ότι η εγγύηση θα εκτελεστεί. Σε ένα τέτοιο σενάριο, ο δικαιούχος μπορεί να προσφύγει στην εγγύηση αποφεύγοντας παράλληλα σε μεγάλο βαθμό την καταβολή εξόδων εγγύησης έως την τελευταία στιγμή πριν από την εκκαθάριση.
(128)
Η Επιτροπή εκτιμά επίσης ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών νοθεύει αδικαιολόγητα την κανονική λειτουργία της αγοράς. Το μέτρο επέτρεψε στον ARCO να προστατεύσει τη θέση του στη λιανική αγορά χρηματοοικονομικών προϊόντων, πράγμα το οποίο είχε ή θα μπορούσε να έχει αρνητικές συνέπειες για το μερίδιο αγοράς και την αποδοτικότητα των ανταγωνιστών του ARCO, οι οποίοι δεν μπορούσαν να επωφεληθούν από το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών.
(129)
Εν κατακλείδι, το μέτρο δεν μπορεί να θεωρηθεί συμβατό με την εσωτερική αγορά, καθώς δεν είναι ούτε κατάλληλο ούτε αναγκαίο ούτε αναλογικό για τους σκοπούς της εφαρμογής του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης και δεν εμπίπτει στο πεδίο εφαρμογής καμίας άλλης διάταξης η οποία ρυθμίζει τη συμβατότητα των κρατικών ενισχύσεων με την εσωτερική αγορά.
4.5. Υπολογισμός της ενίσχυσης
(130)
Για τον υπολογισμό του πλεονεκτήματος που πρέπει να ανακτηθεί από τον ARCO, η Επιτροπή λαμβάνει υπόψη τις ακόλουθες παραμέτρους και τα ακόλουθα πραγματικά περιστατικά (91):
-
το μέγιστο ύψος εκροών κεφαλαίων που ορίζεται στο καταστατικό του ARCO, το οποίο αντιπροσωπεύει 10 % του συνολικού κεφαλαίου ή 10 % των μελών (92),
-
το γεγονός ότι μόνο τα μέλη που είναι φυσικά πρόσωπα καλύπτονται από το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών,
-
τον ιδιαίτερο σχεδιασμό του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών, το οποίο, αφενός, ήταν προαιρετικό, αφήνοντας ελεύθερους τους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς να αποφασίσουν εάν θα συμμετάσχουν ή όχι σε αυτό και, αφετέρου, ήταν ανοιχτό ακόμη και σε χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς που ενείχαν υψηλό κίνδυνο πτώχευσης ή εκκαθάρισης (εν προκειμένω, λίγο μετά την είσοδο των συνεταιρισμών στο σύστημα, οι γενικές συνελεύσεις των ARCOFIN, ARCOPAR και ARCOPLUS ενέκριναν, στις 8 Δεκεμβρίου 2011, την πρόταση του διοικητικού συμβουλίου τους να προβούν σε εθελούσια εκκαθάριση των εταιρειών),
-
το γεγονός ότι, πολύ πριν από την εθελούσια εκκαθάρισή του, ο ARCO βρισκόταν ήδη σε κρίσιμη χρηματοοικονομική κατάσταση, καθώς είχε επενδύσει μεγάλα ποσά -όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 38, 44 και 82- στις μετοχές της Dexia, μιας τράπεζας η οποία το φθινόπωρο του 2008 απέφυγε τη χρεοκοπία λόγω της παρέμβασης του βελγικού, του γαλλικού και του λουξεμβουργιανού κράτους, με αποτέλεσμα κάθε σημαντική πτώση της αξίας των μετοχών της Dexia να εξακολουθεί να θίγει τη χρηματοοικονομική θέση του ARCO, ιδίως επειδή αυτός είχε χρηματοδοτήσει τη συμμετοχή του στη διάσωση της Dexia αναλαμβάνοντας μέρος των χρεών της, και
-
το γεγονός ότι το 2011 ο ARCO κατέβαλε το τέλος εγγραφής και το ετήσιο τέλος εγγύησης.
(131)
Το πλεονέκτημα που απέκτησε ο ARCO ήταν η προστασία κατά των εκροών κεφαλαίων, τις οποίες δεν θα μπορούσε να αποτρέψει παρά μόνο μετά την απόσυρση του 10 % του κεφαλαίου του ή της παραίτησης του 10 % των μελών του κατά το μέγιστο, εφαρμόζοντας τις διατάξεις του καταστατικού του (93). Εκροές ή παραιτήσεις της έκτασης αυτής μπορούσαν να προκύψουν αφ' ης στιγμής ο ARCO περιερχόταν σε κατάσταση υπερχρέωσης ή ξεκινούσε διαδικασία πτώχευσης ή εκκαθάρισης, είτε για αντικειμενικούς λόγους είτε λόγω υποκειμενικής εκτίμησης των μελών του -όπως σε ορισμένες άλλες περιπτώσεις μαζικών αποσύρσεων καταθέσεων (94)- περί της επισφάλειάς του ως επένδυσης, συνεπεία, παραδείγματος χάριν, της μεγάλης έκθεσής του στη χρηματοοικονομική κατάσταση και στην αγοραία αξία της Dexia.
(132)
Η Επιτροπή εφαρμόζει συντηρητική προσέγγιση (95) για τον υπολογισμό του πλεονεκτήματος που εξασφάλισε ο ARCO, λαμβάνοντας υπόψη τις δυνητικές εκροές κεφαλαίων σε μία και μόνη ετήσια περίοδο και όχι σε περισσότερες περιόδους. Με τον τρόπο αυτό, το αποτέλεσμα του υπολογισμού θα αντικατοπτρίζει τον ελάχιστο αντίκτυπο του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών, παρότι, στην πραγματικότητα, η εγγύηση μπορεί επίσης να επέτρεψε στον ARCO να αποφύγει επανειλημμένες εκροές κεφαλαίων ή παραιτήσεις έως το μέγιστο επιτρεπόμενο όριο. Το καταστατικό του ARCO επέτρεπε στον συνεταιρισμό να απαγορεύει τις εκροές κεφαλαίων είτε μετά την απόσυρση 10 % του κεφαλαίου του είτε μετά την παραίτηση 10 % των μελών του. Για τους σκοπούς του υπολογισμού του ποσού της ενίσχυσης, η Επιτροπή κάνει την παραδοχή ότι ο ARCO θα επέλεγε την αποδοτικότερη εναλλακτική δυνατότητα, δηλαδή εκείνη που θα του επέτρεπε να διατηρήσει το υψηλότερο επίπεδο κεφαλαίου. Όσον αφορά την εναλλακτική δυνατότητα που σχετίζεται με την παραίτηση μελών, η Επιτροπή στηρίζεται στον μικρότερο αριθμό φυσικών προσώπων που είναι μέλη του συνεταιρισμού στο διάστημα κατά το οποίο δημιουργήθηκε πλεονέκτημα (ξεκινώντας από τις 10 Οκτωβρίου 2008), πράγμα που αποτελεί συντηρητική παραδοχή, και αποδίδει στα εν λόγω μέλη το μέσο μερίδιο επί του κεφαλαίου κατά το οικείο έτος. Όσον αφορά την εναλλακτική δυνατότητα που σχετίζεται με τις εκροές κεφαλαίων, η Επιτροπή στηρίζεται επίσης στο έτος κατά το οποίο το ύψος του κεφαλαίου ήταν χαμηλότερο.
(133)
Η Επιτροπή λαμβάνει επίσης υπόψη το γεγονός ότι το πλεονέκτημα που παρέσχε το μέτρο μειώθηκε εν μέρει, επειδή ο ARCO, απαρτιζόμενος από τις τρεις νομικές οντότητες ARCOPAR, ARCOFIN και ARCOPLUS, κλήθηκε να καταβάλει ενιαίο τέλος εγγραφής και τέλος εγγύησης για ένα έτος, παρότι οι εν λόγω πληρωμές έλαβαν χώρα μόλις το φθινόπωρο 2011, λίγο πριν από την εθελούσια εκκαθάριση της ARCO.
(134)
Επομένως, το πλεονέκτημα που απορρέει από το μέτρο είναι το μικρότερο από τα ποσά που προκύπτουν από τους δύο ακόλουθους υπολογισμούς: α) 10 % του κεφαλαίου του έτους με το χαμηλότερο κεφάλαιο στο διάστημα από τις 10 Οκτωβρίου 2008 έως τις 8 Δεκεμβρίου 2011, μείον το συνολικό ποσό των ήδη καταβληθέντων τελών· και β) 10 % του μικρότερου αριθμού μελών κατά το διάστημα από τις 10 Οκτωβρίου 2008 έως τις 8 Δεκεμβρίου 2011, επί το μέσο μερίδιο επί του κεφαλαίου που κατείχε κάθε μέλος κατά το ίδιο έτος, μείον το συνολικό ποσό των ήδη καταβληθέντων τελών.
(135)
Σε απόλυτους όρους, η πιθανότητα να αποσύρουν οι επενδυτές τα κεφάλαιά τους αυξάνεται με την πάροδο του χρόνου, και αυτό δυσχεραίνει τον υπολογισμό του τόκου που πρέπει να καταβληθεί για το αποκτηθέν πλεονέκτημα. Για τον σκοπό, αφενός, της εξάλειψης του συνόλου του πλεονεκτήματος που έλαβε ο ARCO και, αφετέρου, της εφαρμογής, από το κράτος μέλος, μιας λειτουργικής μεθόδου για τον υπολογισμό του εφαρμοστέου στην ανάκτηση επιτοκίου (96), η Επιτροπή θεωρεί ότι το σύνολο του πλεονεκτήματος ήταν πλήρως διαθέσιμο τουλάχιστον από τις 8 Δεκεμβρίου 2011 και ζητεί να τοκιστούν τα ποσά που πρόκειται να ανακτηθούν από τις 8 Οκτωβρίου 2011 έως την πραγματική ανάκτησή τους.
(136)
Για την επαλήθευση του υπολογισμού της ενίσχυσης, η Επιτροπή ζητεί από το Βέλγιο να της παράσχει κατάλογο με τον αντίστοιχο καταχωρισμένο αριθμό μελών των ARCOPAR, ARCOFIN και ARCOPLUS στο τέλος κάθε έτους, για το διάστημα από τις 10 Οκτωβρίου 2008 έως τις 8 Δεκεμβρίου 2011.
(137)
Με τις συμπληρωματικές παρατηρήσεις τους, τις οποίες υπέβαλαν περισσότερο από ενάμιση χρόνο μετά τη λήξη της προθεσμίας για την υποβολή παρατηρήσεων επί της απόφασης κίνησης της διαδικασίας, οι βελγικές αρχές δεν συνεισφέρουν νέα στοιχεία επί της ουσίας. Ισχυρίζονται ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να απαγορεύσει την εκτέλεση των εγγυήσεων που χορηγήθηκαν στα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη του συνεταιρισμού. Διατείνονται επίσης ότι η Επιτροπή δεν μπορεί να καλέσει το κράτος να αναστείλει κάθε πληρωμή βάσει του συστήματος εγγύησης συνεταιρισμών ούτε να ανακτήσει τις πληρωμές που πραγματοποιήθηκαν βάσει του εν λόγω συστήματος στα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη του συνεταιρισμού.
(138)
Για τη στήριξη της παρατήρησης αυτής, οι βελγικές αρχές υπενθυμίζουν ότι τα φυσικά πρόσωπα που είναι μέλη του συνεταιρισμού δεν είναι επιχειρήσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης και εκτιμούν ότι η εκτέλεση της εγγύησης υπέρ των φυσικών προσώπων μελών του συνεταιρισμού δεν θα έχει κανέναν αντίκτυπο στον ARCO ή στις προοπτικές του βελγικού κράτους να ανακτήσει την ενίσχυση.
(139)
Απαντώντας, η Επιτροπή αναφέρει ότι τα ποσά των οποίων η ανάκτηση διατάσσεται με την παρούσα απόφαση αποτελούν πράγματι ενίσχυση υπέρ του ARCO.
(140)
Υπογραμμίζει ότι, κατ' εφαρμογή του άρθρου 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης, η διαπίστωση ότι μια ενίσχυση που χορηγείται από το κράτος δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά αρκεί για να διαταχθεί το κράτος να την καταργήσει (97). Επομένως, οι βελγικές αρχές δεν μπορούν να ισχυριστούν ότι η απαγόρευση εκτέλεσης εγγύησης που χαρακτηρίζεται ενίσχυση ασυμβίβαστη με την εσωτερική αγορά αντιβαίνει στο δίκαιο της Ένωσης.
(141)
Οφείλουν, επομένως, να συμμορφωθούν προς την έκκληση που περιέχεται στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας και να αναστείλουν κάθε εφαρμογή του επίμαχου μέτρου, πράγμα που σημαίνει ότι δεν πρέπει να πραγματοποιήσουν καμία καταβολή.
(142)
Επομένως, δικαιολογείται επίσης η έκκληση να συνεχίσει το Βέλγιο να απέχει από κάθε καταβολή βάσει του μέτρου ενίσχυσης.
Συμπέρασμα
(143)
Η Επιτροπή διαπιστώνει ότι το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών συνιστά κρατική ενίσχυση προς τους ARCOPAR, ARCOFIN και ARCOPLUS, η οποία εφαρμόστηκε παρανόμως από το Βέλγιο, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Επομένως, το Βέλγιο πρέπει να αποσύρει τη νομοθετική πράξη επί της οποίας βασίζεται το σύστημα εγγύησης συνεταιρισμών (και ειδικότερα τον νόμο της 14ης Απριλίου 2009 και το βασιλικό διάταγμα της 10ης Οκτωβρίου 2011) και να ανακτήσει το πλεονέκτημα από τους ARCOPAR, ARCOFIN και ARCOPLUS,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Το σύστημα εγγύησης που χορήγησε παράνομα το Βέλγιο, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στους χρηματοπιστωτικούς συνεταιρισμούς του ARCO, και ειδικότερα στους ARCOFIN, ARCOPLUS και ARCOPAR, δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά.
Άρθρο 2
1. Το Βέλγιο οφείλει να εξασφαλίσει την επιστροφή από τους δικαιούχους της ασυμβίβαστης χορηγηθείσας ενίσχυσης η οποία αναφέρεται στο άρθρο 1, το ποσό της οποίας ανέρχεται στο κατώτερο από τα ποσά που προκύπτουν από τους δύο ακόλουθους υπολογισμούς:
α)
10 % του κεφαλαίου του έτους με το χαμηλότερο κεφάλαιο στο διάστημα από τις 10 Οκτωβρίου 2008 έως τις 8 Δεκεμβρίου 2011, μείον το συνολικό ποσό των ήδη καταβληθέντων τελών· ή
β)
10 % του μικρότερου αριθμού μελών κατά το διάστημα από τις 10 Οκτωβρίου 2008 έως τις 8 Δεκεμβρίου 2011, επί το μέσο μερίδιο επί του κεφαλαίου που κατείχε κάθε μέλος κατά το ίδιο έτος, μείον το συνολικό ποσό των ήδη καταβληθέντων τελών.
2. Τα ποσά που πρόκειται να ανακτηθούν τοκίζονται από τις 8 Δεκεμβρίου 2011 έως την πραγματική ανάκτησή τους.
3. Οι τόκοι υπολογίζονται με τη μέθοδο του ανατοκισμού σύμφωνα με το κεφάλαιο V του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 794/2004 της Επιτροπής, της 21ης Απρλίου 2004, σχετικά με την εφαρμογή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 93 της συνθήκης ΕΚ (98).
4. Το Βέλγιο συνεχίζει να απέχει από κάθε καταβολή, βάσει του μέτρου ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 1, από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης.
Άρθρο 3
1. Το Βέλγιο καταργεί το μέτρο ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 1 στο μέτρο που αυτό δεν συμβιβάζεται με την εσωτερική αγορά.
2. Η ανάκτηση της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 1 είναι άμεση και παράγει αποτελέσματα.
3. Το Βέλγιο μεριμνά για την εφαρμογή της παρούσας απόφασης εντός τεσσάρων μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησής της.
Άρθρο 4
1. Εντός δύο μηνών από την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης, το Βέλγιο ανακοινώνει στην Επιτροπή τις ακόλουθες πληροφορίες:
α)
λεπτομερή περιγραφή των ήδη ληφθέντων μέτρων και των προβλεπόμενων μέτρων για τη συμμόρφωση προς την παρούσα απόφαση·
β)
τα έγγραφα που καταδεικνύουν την όχληση των δικαιούχων για την επιστροφή της ενίσχυσης.
2. Το Βέλγιο ενημερώνει την Επιτροπή για την πρόοδο των εθνικών μέτρων για την εφαρμογή της παρούσας απόφασης έως την πλήρη ανάκτηση της ενίσχυσης που αναφέρεται στο άρθρο 1. Διαβιβάζει αμέσως, κατόπιν απλού αιτήματος της Επιτροπής, κάθε πληροφορία σχετικά με τα ήδη ληφθέντα μέτρα και τα προβλεπόμενα μέτρα για τη συμμόρφωση προς την παρούσα απόφαση. Παρέχει επίσης λεπτομερείς πληροφορίες σχετικά με τα ποσά της ενίσχυσης και των τόκων που έχουν ήδη ανακτηθεί από τους δικαιούχους.
Άρθρο 5
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο του Βελγίου.
Βρυξέλλες, 3 Ιουλίου 2014.