РЕШЕНИЕ (ЕС) 2015/454 НА КОМИСИЯТА
от 9 юли 2014 година
относно държавна помощ SA.34823 (2012/C), SA.36004 (2013/NN), SA.37965 (2013/N), SA.37966 (2013/N), SA.37967 (2013/N), приведена в действие от Гърция за Alpha Bank Group, свързана със:
-
рекапитализация и преструктуриране на Alpha Bank S.A.;
-
оздравяване на Кооперативна банка на Западна Македония чрез нареждане за прехвърляне към Alpha Bank S.A.;
-
оздравяване на Кооперативна банка на остров Евбея чрез нареждане за прехвърляне към Alpha Bank S.A.;
-
оздравяване на Кооперативна банка на Додеканезите чрез нареждане за прехвърляне към Alpha Bank S.A.
(нотифицирано под номер C(2014) 4662)
(само текстът на английски език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като покани държавите членки и други заинтересовани страни да представят мненията си в съответствие с посочените разпоредби,
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
1.1. ПРОЦЕДУРА, СВЪРЗАНА С ALPHA BANK
(1)
С решение от 19 ноември 2008 г. Комисията одобри схема с наименование „Мерки в помощ на кредитните институции в Гърция“ („схема за подпомагане на гръцките банки“), предназначена да гарантира стабилността на гръцката финансова система. Със схемата за подпомагане на гръцките банки се предвижда предоставянето на помощ по включените в нея три мерки: мярка за рекапитализация, мярка за гаранции и мярка за държавни облигационни заеми (1). През месец май 2009 г. Alpha Bank Group („Банката“) беше рекапитализирана от Гърция по мярката за рекапитализация.
(2)
В съображение 14 от решението от 19 ноември 2008 г. е отбелязано, че на Комисията следва да бъде предоставен план за преструктуриране по отношение на получателите на мярката за рекапитализация.
(3)
На 2 август 2010 г. гръцките органи представиха на Комисията план за преструктуриране на Банката. Този план и последващите му актуализации, както и допълнителната информация, представена от гръцките органи, бяха регистрирани от Комисията като дело SA.30342 (PN 26/2010) и след това дело SA.32786 (2011/PN).
(4)
Банката нееднократно е ползвала държавни гаранции по дългови инструменти и държавни облигационни заеми в рамките на схемата за помощ на гръцките банки (2). Тя се е възползвала също така от гарантирана от държавата спешна помощ за осигуряване на ликвидност („гарантирана от държавата СПОЛ“).
(5)
На 20 април 2012 г. Гръцкият фонд за финансова стабилност („HFSF“) е предоставил на Банката писмо за поемане на ангажимент да участва в планирано увеличение на акционерния капитал на Банката. На 28 май 2012 г. HFSF е извършил междинна рекапитализация на Банката в размер на 1 900 млн. EUR („първа междинна рекапитализация“).
(6)
През месец май 2012 г. гръцките органи уведомиха Комисията за ангажимента, поет от HFSF към Банката. Комисията я регистрира като помощ, за която не е постъпило уведомление (дело SA.34823 (2012/NN)), тъй като мярката вече е била приведена в действие.
(7)
С решение от 27 юли 2012 г. Комисията откри официална процедура по разследване по отношение на първата междинна рекапитализация („решението за откриване по отношение на Alpha Bank“) (3).
(8)
На 12 октомври 2012 г. HFSF даде одобрението си на Банката за придобиването на Emporiki Bank от Crédit Agricole S.A („Crédit Agricole“). На 16 октомври 2012 г. Crédit Agricole и Банката подписаха споразумение за покупка на акции.
(9)
Преди тази дата гръцките органи информираха службите на Комисията относно напредъка на процеса и условията на потенциалното придобиване на Emporiki Bank.
(10)
На 23 ноември 2012 г. службите на Комисията изпратиха писмо до гръцките органи, включително предварителната си оценка на придобиването.
(11)
През месец декември 2012 г. HFSF е извършил втора междинна рекапитализация на Банката в размер на 1 042 млн. EUR („втора междинна рекапитализация“). На 21 декември 2012 г. HFSF е предоставил също така на Банката писмо за поемане на ангажимент да участва в увеличението на акционерния капитал на Банката и в конвертируеми капиталови инструменти, които е трябвало да бъдат емитирани, в общ размер на 1 629 млн. EUR (4). Гръцките органи уведомиха Комисията за тези мерки на 27 декември 2012 г. (5)
(12)
През месец май 2013 г. Банката обяви успешното приключване на издаването на права от 457,1 млн. EUR и разпределянето на всички предложени акции с допълнителна частна емисия на ценни книжа в размер на 92,9 млн. EUR. На 3 юни 2013 г. HFSF преобразува първата и втората междинна рекапитализация в собствен капитал и инжектира допълнително 1 079 млн. EUR капитал в Банката („рекапитализация от пролетта на 2013 г.“).
(13)
На 19 декември 2013 г. гръцките органи представиха информация на Комисията по отношение на условията на рекапитализацията от пролетта на 2013 г.
(14)
На 12 юни 2014 г. гръцките органи представиха на Комисията окончателен план за преструктуриране на Банката („план за преструктуриране“). На същата дата те предоставиха информация относно гарантирана от държавата СПОЛ. Те посочиха, че възнамеряват да продължат да предоставят такава помощ за ликвидност на Банката, както и държавни гаранции по дългови инструменти и държавни облигационни заеми в рамките на схемата за подпомагане на гръцките банки (6).
(15)
Комисията проведе множество срещи, телеконференции и обмен по електронната поща с представители на гръцките органи и на Банката.
(16)
Гърция по изключение се съгласява това решение да бъде прието само на английски език.
1.2. ПРОЦЕДУРА, СВЪРЗАНА С ДЪРЖАВНАТА ПОДКРЕПА, ПРЕДОСТАВЕНА НА ТРИТЕ КООПЕРАТИВНИ БАНКИ
(17)
На 3 декември 2013 г. Гърция информира Комисията относно предвиденото преструктуриране на три кооперативни банки („трите кооперативни банки“), а именно Кооперативна банка на Додеканезите („Банката на Додеканезите“), Кооперативна банка на остров Евбея („Банката на Евбея“) и Кооперативна банка на Западна Македония („Банката на Западна Македония“).
(18)
На 4 декември 2013 г. службите на Комисията поискаха от Гърция да предостави информация по отношение на предвиденото преструктуриране на трите кооперативни банки.
(19)
На 5 декември 2013 г. Гърция представи на службите на Комисията исканата информация.
(20)
На 8 декември 2013 г. Банката на Гърция пристъпи към преструктурирането на трите кооперативни банки и прехвърлянето на избрани задължения на трите кооперативни банки към Банката.
(21)
На 17 декември 2013 г. Гърция изпрати уведомление за държавна помощ, предоставена в рамките на преструктурирането на трите кооперативни банки.
2. ОПИСАНИЕ
2.1. БАНКАТА И НЕЙНИТЕ ЗАТРУДНЕНИЯ
2.1.1. Общо положение на гръцкия банков сектор
(22)
Гръцкият реален темп на нарастване на брутния вътрешен продукт („БВП“) е намалял с 20 % за периода 2008-2012 г., както е показано в таблица 1. В резултат на това гръцките банки са се сблъскали с бързо повишаващ се процент на неизпълнение по кредитите на гръцките домакинства и дружества (7). Тези тенденции са оказали неблагоприятно въздействие върху изпълнението на активите на гръцките банки и са породили капиталови нужди.
Таблица 1
Реален темп на нарастване на БВП в Гърция, 2008-2013 г.
Гърция
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Реален темп на нарастване на БВП, %
-0,2
-3,1
-4,9
-7,1
-7,0
-3,9
Източник:
Евростат, на разположение на: http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115
(23)
Освен това през месец февруари 2012 г. Гърция е извършила обмяна на облигации, притежавани от частния сектор, известна като участие на частния сектор („програма за PSI“). Гръцките банки са били включени в програмата за PSI, в хода на което гръцкото правителство е предложило на съществуващите частни притежатели на облигации нови ценни книжа (включително нови гръцки държавни облигации („GGB“), ценни книжа, свързани с БВП, и известия за плащане по PSI, емитирани от Европейския фонд за финансова стабилност („ЕФФС“), срещу съществуващи GGB с номинална отстъпка от 53,5 % и по-късни падежи (8). На 9 март 2012 г. гръцките органи обявиха резултатите от тази обмяна на облигации (9). Обмяната е довела до значителни загуби за притежателите на облигации (изчислени от Банката на Гърция средно на 78 % от номиналната стойност на старите GGB за гръцките банки) и капиталови нужди, които са били записани със задна дата във финансовите отчети на гръцките банки за 2011 г.
Таблица 2
Общи загуби на основните гръцки банки, свързани с програмата за PSI (млн. EUR)
Банки
Номинална стойност Номинална стойност на GGB (1)
Номинална стойност на свързаните с държавата кредити (2)
Обща номинална стойност (3)=(1)+(2)
Загуба по GGB вследствие на PSI (4)
Загуба по свързани с държавата кредити вследствие на PSI (5)
Обща брутна загуба вследствие на PSI (6)=(4)+(5)
Обща брутна загуба вследствие на PSI /основен капитал от първи ред (10) (дек((. 2011 г.) (%)
Обща брутна загуба вследствие на PSI /общи активи (дек. 2011 г.) (%)
NBG
13 748
1 001
14 749
10 985
751
11 735
161,0
11,0
Eurobank
7 001
335
7 336
5 517
264
5 781
164,5
7,5
Alpha
3 898
2 145
6 043
3 087
1 699
4 786
105,7
8,1
Piraeus
7 063
280
7 343
5 686
225
5 911
226,0
12,0
Emporiki
351
415
766
270
320
590
40,3
2,7
Източник:
Банка на Гърция, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector (Доклад относно рекапитализацията на гръцкия банков сектор), декември 2012 г., стр. 14
(24)
Тъй като гръцките банки са се сблъскали със значителен недостиг на капитал в резултат на програмата за PSI и продължаващата рецесия, за рекапитализацията на тези банки са били предоставени средства по Меморандума за икономически и финансови политики („МИФП“) в рамките на Втората програма за корекции за Гърция между гръцкото правителство, Европейския съюз, Международния валутен фонд („МВФ“) и Европейската централна банка („ЕЦБ“) от 11 март 2012 г. Гръцките органи са оценили общите нужди от рекапитализация на банките и разходите за оздравяване, които следва да бъдат финансирани по тази програма, на 50 млрд. EUR (11). Тази сума е изчислена въз основа на стрес-тест, извършен от Банката на Гърция за периода декември 2011 г. - декември 2014 г. („стрес-тест от 2012 г.“), базиран на прогноза за загуби по кредити, направена от Blackrock (12). Средствата за рекапитализацията на гръцките банки са на разположение чрез HFSF. В таблица 3 е обобщено изчислението на капиталовите нужди за основните гръцки банки, направено в резултат на стрес-теста от 2012 г.
Таблица 3
Стрес-тест от 2012 г.: капиталови нужди на основните гръцки банки (млн. EUR)
Банки
Референтен основен капитал от първи ред (дек. 2011 г.) (1)
Обща брутна загуба вследствие на PSI (дек. 2011 г.) (2)
Провизии, свързани с PSI (юни 2011 г.) (3)
Брутна кумулативна загуба Прогнози за кредитен риск (4)
Резерви за загуби от кредити (дек. 2011 г.) (5)
Вътрешно генериране на капитал (6)
Целеви основен капитал от първи ред (дек. 2014 г.) (7)
Капиталови нужди (8)=(7)-[(1)+(2)+(3)+(4)+(5)+(6)]
NBG
7 287
-11 735
1 646
-8 366
5 390
4 681
8 657
9 756
Eurobank
3 515
-5 781
830
-8 226
3 514
2 904
2 595
5 839
Alpha
4 526
-4 786
673
-8 493
3 115
2 428
2 033
4 571
Piraeus
2 615
-5 911
1 005
-6 281
2 565
1 080
2 408
7 335
Emporiki
1 462
- 590
71
-6 351
3 969
114
1 151
2 475
Postbank (TT банка)
557
-3 444
566
-1 482
1 284
- 315
903
3 737
Източник:
Банка на Гърция, Report on the Recapitalisation and the Restructuring of the Greek Banking Sector (Доклад относно рекапитализацията на гръцкия банков сектор), декември 2012 г., стр. 8
(25)
Според МИФП „на банките, които представят жизнеспособни планове за набиране на капитал, ще бъде дадена възможност да кандидатстват за публично подпомагане и да получат такова по начин, по който да бъдат запазени стимулите за частния сектор да влива капитал и следователно да бъде сведена до минимум тежестта за данъкоплатците“ (13). Банката на Гърция установи, че само четирите най-големи банки (Eurobank, National Bank of Greece, Piraeus Bank и Alpha Bank) са представили жизнеспособни планове за набиране на капитал (14). Те са получили от HFSF първа междинна рекапитализация през месец май 2012 г.
(26)
Вътрешните депозити в банките в Гърция са намалели общо с 37 % между края на 2009 г. и месец юни 2012 г. вследствие на рецесията и политическата несигурност. Тези банки е трябвало да плащат по-високи лихвени проценти, за да се опитат да задържат депозитите. Разходите по депозитите са се увеличили, което е намалило нетния лихвен марж на банките. Тъй като гръцките банки не са имали достъп до пазарите за финансиране на едро, те са станали изцяло зависими от финансирането от Евросистемата (15), все по-голяма част от което под формата на гарантирана от държавата („СПОЛ“), предоставена от Банката на Гърция.
(27)
На 3 декември 2012 г. Гърция е стартирала програма за обратно изкупуване на новите GGB, получени от инвеститорите в рамките на програмата за PSI, по цени в диапазона 30,2 % - 40,1 % от тяхната номинална стойност (16). Гръцките банки са участвали в тази програма за обратно изкупуване, вследствие на което са реализирали допълнителни загуби по своите счетоводни баланси, тъй като по-голямата част от счетоводната загуба (т.е. разликата между пазарната стойност и номиналната стойност), записана за новите GGB по времето на програмата за PSI, е станала окончателна и необратима (17).
(28)
През месец декември 2012 г. четирите най-големи гръцки банки са получили втора междинна рекапитализация от HFSF.
(29)
През пролетта на 2013 г. междинната рекапитализация на четирите банки беше превърната в постоянна рекапитализация с обикновени акции, като HFSF притежава повече от 80 % от капитала на всяка от четирите банки. За банките, които са успели да привлекат предварително определена сума частен капитал (Банката, Piraeus Bank S.A. и National Bank of Greece S.A.), HFSF получи акции без право на глас и на частните инвеститори бяха предоставени варанти за акциите на HFSF.
(30)
През месец юли 2013 г. Банката на Гърция е възложила на консултант да извърши диагностично проучване на кредитните портфейли на всички гръцки банки. Въпросният консултант е направил прогнози за загуби по кредити („ПЗК“) по всички вътрешни кредитни портфейли на гръцките банки, както и по кредити, които носят гръцки риск в чуждестранни клонове и дъщерни дружества, за периода от над три и половина години и за целия срок на кредитите. След анализа са били направени ПЗК при два макроикономически сценария - базов и неблагоприятен. Банката на Гърция е направила ПЗК за чуждестранните кредитни портфейли въз основа на сведения от консултанта.
(31)
В съответствие с оценката на консултанта по ПЗК през есента на 2013 г. Банката на Гърция е извършила нов стрес-тест („стрес-тестът от 2013 г.“), за да прецени стабилността на капиталовата позиция на гръцките банки при базов и при неблагоприятен сценарий. Банката на Гърция е извършила оценка на капиталовите нужди с техническата помощ на втори консултант.
(32)
Основните компоненти на оценката на капиталовите нужди при стрес-теста от 2013 г. са i) ПЗК (18) на банковите кредитни портфейли на консолидирана основа за гръцкия риск и външните рискове, нетно от съществуващи кредитни резерви, и ii) изчислената оперативна рентабилност на банките за периода от юни 2013 г. до декември 2016 г., въз основа на консервативни корекции на плановете за преструктуриране, представени на Банката на Гърция през четвъртото тримесечие на 2013 г. В таблица 4 е обобщено изчислението на капиталовите нужди на основните гръцки банки на консолидирана база при базовия сценарий за въпросния стрес-тест от 2013 г.
Таблица 4
Стрес-тест от 2013 г.: капиталови нужди на гръцките банки на консолидирана база при базовия сценарий (млн. EUR)
Банки
Референтен основен капитал от първи ред (юни 2013 г.) (1)
Резерви за загуби от кредити (юни 2013 г.) (2)
ПЗК за гръцки риск (3)
ПЗК за чуждестранен риск (19) (4)
Вътрешно генериране на капитал (5)
Съотношение на основния капитал от първи ред при стрес-теста (дек. 2016 г.) (6)
Капиталови нужди (7)=(6)-(1)-(2)-(3)-(4)-(5)
NBG (20)
4 821
8 134
-8 745
-3 100
1 451
4 743
2 183
Eurobank (21)
2 228
7 000
-9 519
-1 628
2 106
3 133
2 945
Alpha
7 380
10 416
-14 720
-2 936
4 047
4 450
262
Piraeus
8 294
12 362
-16 132
-2 342
2 658
5 265
425
Attica
225
403
- 888
0
106
243
397
Panellinia
61
66
- 237
0
-26
31
169
Източник:
Банка на Гърция, 2013 Stress Test of the Greek Banking Sector (Стрес-тест от 2013 г. на гръцкия банков сектор), март 2014 г., стр. 42.
(33)
На 6 март 2014 г. Банката на Гърция обяви резултатите от стрес-теста от 2013 г. и поиска от банките да представят до средата на месец април 2014 г. своите планове за набиране на капитал с оглед на покриването на капиталовите нужди при базовия сценарий.
(34)
Между края на март 2013 г. и началото на май 2014 г. банките извършиха увеличения на капитала.
2.1.2. Бенефициерът
(35)
Банката предоставя универсални банкови услуги предимно в Гърция и в Югоизточна Европа (Кипър, Румъния, България, Сърбия, Албания и бившата югославска република Македония („БЮРМ“)), както и в Обединеното кралство. Тя предлага пълната гама от банкови и финансови продукти и услуги за домакинства и за фирми. Банката осъществява банкиране на дребно, корпоративно и частно банкиране, управление на активи, трезор и инвестиционно банкиране. Банката е учредена в Гърция и акциите ѝ са допуснати до търговия на Атинската фондова борса. На 30 септември 2012 г. служителите на Банката наброяват общо 17 119 души, от които около една трета са наети в Югоизточна Европа и в Обединеното кралство, а останалите две трети са заети в Гърция (22).
(36)
Банката е взела участие в програмата за PSI, като е обменила GGB и свързани с държавата кредити с номинална стойност от 6 043 млн. EUR. Общата начислена сума, свързана с PSI, е била в размер на около 4 786 млн. EUR преди данъчно облагане и е била изцяло записана в отчетите ѝ за 2011 г. (23) В рамките на програмата за обратно изкупуване от месец декември 2012 г. Банката е продала новите GGB, които е получила по линия на програмата за PSI с голяма отстъпка от номиналната стойност. Вследствие на тази продажба са станали ясни загубите ѝ по новите GGB.
(37)
Основните цифри за Банката към месец декември 2010 г., декември 2011 г., декември 2012 г. и декември 2013 г. (консолидирани данни) са представени в таблица 5.
Таблица 5
Основни цифри на Alpha Bank, 2010 г., 2011 г., 2012 г. и 2013 г.
Печалба и загуба
(млн. EUR)
2010
2011
2012
Проформа 2012
(включително Emporiki)
2013
(включително Emporiki)
Нетни приходи от лихви
1 819
1 784
1 397
1 755
1 658
Общо приходи от дейността
2 249
2 283
1 506
1 826
2 344
Общо разходи от дейността
-1 148
-1 096
-1 179
-1 746
-1 426
Приходи преди провизии
1 101
1 187
327
80
918
Загуби от обезценка за покриване на кредитен риск
- 885
-1 130
-1 669
-2 802
-1 923
Загуби от обезценка на GGB и заеми, допустими за PSI
-
-4 789
-
-
-
Отрицателна репутация
3 283
Нетна печалба/загуба
86
-3 810
-1 086
n/a
2 922
Селективни цифри за обемите
(млн. EUR)
2010
2011
2012
Проформа 2012
(включително Emporiki)
2013
(включително Emporiki)
Общо кредити и авансови плащания към клиенти (нето)
49 305
44 876
40 495
55 459
51 678
Депозити
38 293
29 399
28 451
41 348
42 485
Общо активи
66 798
59 148
58 357
76 518
73 697
Общ собствен капитал (24)
5 784
1 966
773
3 423
8 312
Източници:
2013: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/Deltio_Typou_20140310EN.pdf
Проформа 2012: План за преструктуриране на Alpha Bank, юни 2014 г., стр. 24.
2012 г. и 2011 г.: Финансови резултати 2012 г. - консолидирани финансови отчети: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/IFRS_Alphagroup_FY_2012_en.pdf
2010: Финансови резултати 2011 г. - консолидирани финансови отчети: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/IFRS_Alphagroup_FY_2011_en.pdf
(38)
От таблица 5 е видно, че, освен огромните загуби, които е записала през 2011 г. вследствие на програмата за PSI (4 786 млн. EUR (25)), приходите на Банката непрекъснато са се понижавали (наред с други причини така също вследствие на по-високите разходи по депозитите) и от високите и повишаващите се загуби от обезценка по нейните кредитни портфейли в Гърция и в чужбина. Позицията на ликвидност на Банката е била сериозно засегната от отлива на депозити, като нейното съотношение на кредитите към депозитите е достигнало 152 % към 31 декември 2011 г. (26), а 34 % от счетоводния ѝ баланс към тази дата е бил финансиран от Евросистемата (27).
(39)
Според стрес-теста от 2013 г. Банката на Гърция е определила капиталовите нужди на Банката в размер на 262 млн. EUR при базовия сценарий.
(40)
През месец март 2014 г. Банката извърши увеличение на капитала в размер на 1,2 млрд. EUR с цел покриване на нуждите от капитал, споменати в съображение 39, и за да изплати привилегированите акции, държани от Гърция за сумата от 940 млн. EUR (28). За разлика от увеличаването на капитала на Eurobank през април 2014 г., HFSF не се е ангажирал да влее капитал за увеличаване на капитала на Банката в случай на недостатъчно търсене в частния сектор. Увеличението на капитала на Банката беше постигнато чрез непреференциално предлагане на собствен капитал (т.е увеличение на капитала с отменяне на правата на преференциално изкупуване на акционерите) на международни инвеститори и чрез публично предлагане в Гърция. Продажната цена беше определена на 0,66 EUR за акция.
(41)
След увеличението на капитала Банката обяви на 17 април 2014 г., че е изкупила обратно привилегированите акции от Гърция за обща сума в размер на 940 млн. EUR.
2.2. ПРИДОБИВАНИЯ ОТ БАНКАТА НА БАНКОВИ ДЕЙНОСТИ В ГЪРЦИЯ
2.2.1. Придобиване на Emporiki Bank
(42)
Emporiki Bank е създадена през 1882 г.
(43)
През 2000 г. Crédit Agricole Group първоначално придобива 6,7 % от Emporiki Bank. Emporiki Bank става дъщерно предприятие на Crédit agricole през 2006 г., когато Crédit agricole придобива контролен дял. Crédit Agricole увеличава участието си на 94,99 % в Emporiki Bank по това време.
(44)
Emporiki Bank функционира във всички банкови дейности (на дребно, корпоративни), както и в областта на инвестиционното банкиране, управлението на активи, управлението на портфейли и общите финансови услуги. Тя предлага своите услуги в Гърция чрез мрежа от 323 клона и в чужбина чрез клона си в Кипър, както и чрез дъщерни дружества в Албания, България, Кипър и Румъния (29). В Банката работят 4 230 служители към 31 декември 2012 г.
(45)
Банката е взела участие в програмата за PSI, като е обменила GGB и други допустими ценни книжа с номинална стойност от 766 млн. EUR. Както е показано в таблица 2, общата начислена сума, свързана с PSI, е била в размер на около 590 млн. EUR преди данъчно облагане и е била изцяло записана в отчетите ѝ за 2011 г. Както е показано в таблица 3, капиталовите нужди на Emporiki Bank бяха оценени на 2 475 млн. EUR и бяха изчислени въз основа на стрес-тест от 2012 г., извършен от Банката на Гърция за периода от 31 декември 2011 г. до 31 декември 2014 г., която разчита на прогнозата за кредитните загуби, направена от Blackrock.
(46)
На 12 октомври 2012 г. HFSF даде одобрението си на Банката за придобиването на Emporiki Bank от Crédit Agricole.
(47)
На 16 октомври 2012 г. Crédit Agricole и Банката подписаха „споразумение за продажба на акции от 16 октомври 2012 г. между Crédit Agricole S.A. и Alpha Bank S.A. за покупко-продажба на Emporiki Bank of Greece S.A.“ След приключването на финансовата проверка Crédit Agricole инжектира капитал на обща стойност 2 893 млн. EUR, като записа в пълен размер 150 млн. EUR конвертируеми облигации, издадени от банка (30). Банката след това трябваше да придобие изцяло рекапитализираната Emporiki Bank за едно евро. Съгласно споразумение за продажба на акции Банката не е придобила чуждестранните дъщерни дружества на Emporiki Bank, които са останали в рамките на Crédit Agricole, с изключение на кипърския клон на Emporiki Bank, който възлиза на 0,5 млрд. EUR активи и който бе част от периметъра, придобит от Банката.
(48)
На 31 декември 2012 г. след рекапитализацията от Crédit Agricole коефициентът на капиталовата адекватност на Emporiki Bank беше 17,6 %, докато коефициентът на нейния капитал от първи ред беше 13,5 %.
(49)
На 1 февруари 2013 г. Банката обяви приключването на прехвърлянето на целия дружествен капитал на Emporiki Bank към Банката (31).
(50)
Основните цифри за Emporiki Bank към декември 2010 г., декември 2011 г., декември 2012 г. и януари 2013 г. са представени в таблица 6.
Таблица 6
Основни цифри на Emporiki Bank, 2010 г., 2011 г., 2012 г. и януари 2013 г.
(В млрд. EUR)
31 декември 2010 г.
(консолидирани)
31 декември 2011 г.
(консолидирани)
декември 2012 г.
(периметър, придобит от Банката)
януари 2013 г.
(периметър, придобит от Банката)
Общо активи
26,78
21,7
19,5
18,2
Общо брутни кредити и авансови плащания към клиенти
24
23,48
19,85
19,8
Провизии
2,8
4,4
5
5
Дължими на клиенти
12,2
11,3
12,68
12,9
Финансиране от Евросистемата
0,3
1,77
1,2
1,2
Общ собствен капитал
0,9
0,9
1,73
2,3
Загуба след данъчно облагане
-0,87
-1,76
-1,5
Нетни кредити/депозити
173,8 %
169,1 %
117,2 %
114,1 %
Източници:
Януари 2013 г.: Alpha Bank ФГ 2012 резултати, представяне на 27 март 2013 г. (достъпно в интернет на адрес: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/2012_FY_Financial_Report1.pdf)
Декември 2012 г.: Ключови показатели на Alpha Bank и Emporiki Bank, на разположение в интернет на адрес: http://www.alpha.gr/page/default.asp?id=9&la=2
2011 г. и 2010 г.: Консолидирани финансови отчети на Emporiki Bank към 31 декември 2011 г.
2.2.2. Придобиване на избрани задължения на трите кооперативни банки
(51)
На 8 декември 2013 г. Банката на Гърция реши да пристъпи към преструктуриране на трите кооперативни банки - Банката на Додеканезите, Банката на Евбея и Банката на Западна Македония.
(52)
Банката на Гърция пристъпи към придобиване и поемане на задължения (32), при което всички депозити, включително междубанковите депозити, вземанията и задълженията към гръцкия фонд за гарантиране на депозитите и инвестициите, без заемите, ще бъдат прехвърлени на купувач. Банката на Гърция се свърза с четирите гръцки банки със системно значение, тъй като според Банката на Гърция депозитите следва да бъдат прехвърлени към изцяло рекапитализирани институции. Само Банката и Eurobank предоставиха обвързващи оферти на 5 декември 2013 г. Банката на Гърция счете офертата на Банката като предпочитана. Банката предложи сума, равна на 2,1 % от прехвърлените депозити като насрещна престация.
2.2.2.1. Банката на Додеканезите
(53)
Банката на Додеканезите е създадена през 1994 г.
(54)
На 22 юли 2013 г. националната банка на Гърция поиска от Банката на Додеканезите да възстанови своето съотношение на основния капитал от първи ред. Банката на Додеканезите увеличи капитала си чрез публично предлагане на кооперативни акции. Според проспекта на търга съотношението на основния капитал от първи ред на Банката на Додеканезите, изчислено въз основа на финансовите данни на банката на 30 юни 2013 г., бе оценено на 3,5 % и следователно е под минималните изисквания в областта на капиталовата адекватност, определени от Банката на Гърция. Въпреки това увеличението на капитала не успя да привлече достатъчно търсене от страна на инвеститорите.
(55)
По тази причина на 8 декември 2013 г. Банката на Гърция започна оздравяването на Банката на Додеканезите. Лицензът на Банката на Додеканезите беше оттеглен и тя беше обявена в ликвидация (33). Подбрани пасиви на Банката на Додеканезите бяха прехвърлени на Банката (34). Според Банката на Гърция (35) справедливата стойност на прехвърлените активи е възлязла на около 6 млн. EUR, докато справедливата стойност на прехвърлените пасиви е възлязла на 255 млн. EUR. Разликата е в недостига на финансиране (36) от 249 млн. EUR. Недостигът на финансиране е бил покрит от HFSF съгласно член 63, буква г), точка (13) от Закон № 3601/2007. През декември 2013 г. HFSF изплати 2/3 от общия недостиг на финансиране, т.е. 166 млн. EUR, под формата на известия на EFSF, като същевременно се ангажира, че оставащата сума от 83 млн. EUR ще бъде изплатена при окончателното определяне на недостига на финансиране. На 16 юни 2014 г. Банката на Гърция определи, че окончателният недостиг на финансиране на Банката на Додеканезите възлиза на 258,5 млн. EUR. HFSF ще покрие неплатената част от недостига на финансиране.
(56)
Към 30 септември 2013 г. Банката на Додеканезите има 132 служители и 11 клона. В рамките на оздравяването Банката не е поела клонове на Банката на Додеканезите, но посочи, че ще запази физическо присъствие в области, в които няма мрежово припокриване (а именно на 4 острова без банкови алтернативи), чрез даване под наем на четирите малки клона, които се управляват от синдика. Служителите на Банката на Додеканезите бяха съкратени и селективно назначени отново от Банката.
2.2.2.2. Банката на Евбея
(57)
Банката на Евбея е създадена през 1995 г.
(58)
На 22 юли 2013 г. Банката на Гърция поиска от Банката на Евбея да възстанови своето съотношение на основния капитал от първи ред. Банката на Евбея увеличи капитала си чрез публично предлагане на кооперативни акции. Според проспекта на търга съотношението на основния капитал от първи ред на Банката на Евбея бе изчислено на 1,8 % въз основа на финансовите данни на банката на 30 юни 2013 г. и следователно е под минималните изисквания в областта на капиталовата адекватност, определени от Банката на Гърция. Въпреки това увеличението на капитала не успя да привлече достатъчно търсене от страна на инвеститорите.
(59)
По тази причина на 8 декември 2013 г. Банката на Гърция започна оздравяването на Банката на Евбея. Лицензът на Банката на Евбея беше оттеглен и тя беше обявена в ликвидация (37). Подбрани пасиви на Банката на Евбея бяха прехвърлени на Банката (38). Според Банката на Гърция (39) справедливата стойност на прехвърлените активи е възлязла на 2 млн. EUR, докато справедливата стойност на прехвърлените пасиви е възлязла на 98 млн. EUR. Разликата е в недостига на финансиране от 96 млн. EUR. Недостигът на финансиране е бил покрит от HFSF съгласно член 63, буква г), точка (13) от Закон № 3601/2007. През декември 2013 г. HFSF изплати 2/3 от общия недостиг на финансиране, т.е. 64 млн. EUR, под формата на известия на EFSF, като същевременно се ангажира, че оставащата сума от 32 млн. EUR ще бъде изплатена при окончателното определяне на недостига на финансиране. На 16 юни 2014 г. Банката на Гърция определи, че окончателният недостиг на финансиране на Банката на Евбея възлиза на 105 млн. EUR. HFSF ще покрие неплатената част от недостига на финансиране.
Към 30 септември 2013 г. Банката на Евбея има 59 служители и 4 клона. Банката не е поела клонове на Банката на Евбея. Служителите на Банката на Евбея бяха съкратени и селективно назначени отново от Банката.
2.2.2.3. Банката на Западна Македония
(60)
През 1995 г. бе създадено Кредитното кооперативно дружество за развитие на Префектура Кожани. През 2008 г. Кооперативът действаше с новото наименование „Кооперативна банка на Западна Македония“.
(61)
На 22 юли 2013 г. Банката на Гърция поиска от Банката на Западна Македония да възстанови своето съотношение на основния капитал от първи ред. Банката на Западна Македония увеличи капитала си чрез публично предлагане на кооперативни акции. Според проспекта на търга съотношението на основния капитал от първи ред на Банката на Западна Македония бе изчислено на -11 % въз основа на финансовите данни на банката на 30 септември 2013 г. и следователно е под минималните изисквания в областта на капиталовата адекватност, определени от Банката на Гърция. Въпреки това увеличението на капитала не успя да привлече достатъчно търсене от страна на инвеститорите.
(62)
По тази причина на 8 декември 2013 г. Банката на Гърция започна оздравяването на Банката на Западна Македония. Лицензът на Банката на Западна Македония беше оттеглен и тя беше обявена в ликвидация (40). Подбрани пасиви на Банката на Западна Македония бяха прехвърлени на Банката (41). Според Банката на Гърция (42) справедливата стойност на прехвърлените активи е възлязла на 2 млн. EUR, докато справедливата стойност на прехвърлените пасиви е възлязла на 84 млн. EUR. Разликата е в недостига на финансиране от 82 млн. EUR. Недостигът на финансиране е бил покрит от HFSF съгласно член 63, буква г), точка (13) от Закон № 3601/2007. През декември 2013 г. HFSF изплати 2/3 от общия недостиг на финансиране, т.е. 55 млн. EUR, под формата на известия на EFSF, като същевременно се ангажира, че оставащата сума от 27 млн. EUR ще бъде изплатена при окончателното определяне на недостига на финансиране.
(63)
Към 30 септември 2013 г. Банката на Западна Македония има 36 служители и 3 клона. Банката не е поела клонове на Банката на Западна Македония. Служителите на Банката на Западна Македония бяха съкратени и селективно назначени отново от Банката.
(64)
Основните параметри на трите кооперативните банки са представени в таблица 7.
Таблица 7
Ключови данни за трите кооперативни банки (млн. EUR)
(A)
(B)
(C)
(D) = (B) - (A)
(E) = 2,1 %* (C)
Справедлива стойност на прехвърлените активи
Справедлива стойност на прехвърлените пасиви
в т.ч. прехвърлени депозити
Първоначален недостиг на финансиране
Възнаграждение
(2,1 % от прехв. депозити)
Банката на Додеканезите
6
255
255
249
5
Банката на Евбея
2
98
95
96
2
Банката на Западна Македония
2
84
82
82
2
Общо
427
9
Източници:
Решения 97/1, 97/2, 97/3 от 8.2.2013 г. на Кредитния и застрахователен комитет на Банката на Гърция.
Решения 14/1, 14/2, 14/3, 14/4, 14/5 14/6, 14/7, 14/8 от 8.12.2013 г. на Комитета по мерките за оздравяване на Банката на Гърция.
2.2.3. Придобиване на Citibank Гърция
(65)
Citibank International е основана през 1812 г. Citibank е създадена през 1964 г. в Гърция преди всичко да служи на нуждите на морския и корпоративния сектор. През 1980 г. Citibank Гърция започна да се развива и в банкирането на дребно. Citibank Гърция в момента е активна в потребителския и корпоративния сектор и функционира с мрежа от 20 клона в цялата страна.
(66)
На 29 май 2014 г. HFSF получи искане от Банката за одобрение за придобиване на Citibank Гърция, включително Diners Club Гърция („Diners“) (43).
(67)
Банката изрази намерението си да придобие дейностите на Citibank Гърция, включително потребителските заеми (за нетна обща сума в размер на 442 млн. EUR и 1 115 млн. EUR необслужвани заеми, които са напълно отписани), потребителските депозити (общо 1 067 млн. EUR), управляваните активи (1 186 млн. EUR), клоновете на дребно, мрежата от банкомати (44) и служителите (45). Освен това Банката изрази намерението си да закупи 100 % от акционерния капитал на Diners под формата на обикновени акции.
(68)
Цената бе определена на 2 млн. EUR.
(69)
На 5 юни 2014 г. HFSF предостави своето одобрение по отношение на придобиването на Citibank Гърция от Банката.
2.3. МЕРКИ ЗА ПОМОЩ
2.3.1. Мерки за помощ, предоставени на Банката по схемата за подпомагане на гръцките банки (мерки L1 и A)
(70)
Банката е получила помощ под няколко форми по схемата за подпомагане на гръцките банки, по мярката за рекапитализация, по мярката за гаранции и по мярката за държавни облигационни заеми.
2.3.1.1. Държавно подпомагане за осигуряване на ликвидност, предоставено по мерките за гаранции и за държавни облигационни заеми (мярка L1)
(71)
Банката е ползвала и продължава да ползва помощ по мярката за гаранции и по мярката за държавни облигационни заеми. Въпросната помощ ще бъде наричана в настоящото решение „мярка L1“. Към 30 ноември 2011 г. гаранциите, предоставени на Банката, възлизат на 14,0 млрд. EUR. Към 30 септември 2011 г. Банката е получила заеми от държавни облигации в размер на 1,6 млрд. EUR (46).
(72)
В плана за преструктуриране на Банката, представен от гръцките органи на Комисията на 12 юни 2014 г., гръцките органи съобщиха за намерението си през периода на преструктуриране да продължат да предоставят гаранции и заеми от държавни облигации по схемата за подпомагане на гръцките банки.
2.3.1.2. Държавна рекапитализация, предоставена по мярката за рекапитализация (мярка A)
(73)
През месец май 2009 г. в Банката е бил влят капитал в размер на 940 млн. EUR (мярка A) по мярката за рекапитализация по линия на схемата за подпомагане на гръцките банки. Това вливане на капитал е било равно приблизително на 2 % от претеглените спрямо риска активи (47) (RWA) на Банката към този момент.
(74)
Рекапитализацията е била извършена под формата на привилегировани акции, записани от Гърция, като купонът е бил 10 %, а падежът - пет години.
(75)
Банката изкупи обратно привилегированите акции на 17 април 2014 г., както е описано в съображение 41.
2.3.2. Гарантирана от държавата СПОЛ (мярка L2)
(76)
СПОЛ представлява извънредна мярка, която дава възможност на платежоспособна финансова институция, изправена пред временни проблеми с ликвидността, да получи финансиране от Евросистемата без въпросната операция да е включена в единната парична политика. Лихвеният процент, който финансовата институция заплаща за СПОЛ, е с […] (48) базисни пункта по-висок отколкото лихвата, която тя плаща за обичайното рефинансиране от Централната банка.
(77)
Банката на Гърция отговаря за програмата за СПОЛ, което означава, че всички разходи за предоставянето на СПОЛ и рисковете, които произтичат от това, са за сметка на Банката на Гърция. Гърция е предоставила на Банката на Гърция държавна гаранция, която важи за целия размер на СПОЛ, предоставена от Банката на Гърция (49). Приемането на член 50, параграф 7 от Закон 3943/2011, с който се изменя член 65, параграф 1 от Закон 2362/1995, е дало възможност на министъра на финансите да предоставя на Банката на Гърция гаранции от името на държавата, за да бъдат обезпечени вземанията на Банката на Гърция от кредитни институции. Банките, които се ползват от СПОЛ, трябва да заплащат на държавата такса за гаранцията в размер на […] базисни пункта.
(78)
Към 31 декември 2011 г. Банката е ползвала гарантирана от държавата СПОЛ в размер на 6,7 млрд. EUR (50), докато към 31 декември 2012 г. Банката е ползвала гарантирана от държавата СПОЛ в размер на 23,6 млрд. EUR (51).
2.3.3. Мерки за помощ, предоставени на Банката чрез HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4)
(79)
От 2012 г. насам Банката се е възползвала от няколко мерки за капиталова подкрепа, предоставени от HFSF. В таблица 8 е представен преглед на споменатите мерки за помощ.
Таблица 8
Мерки за помощ, предоставени на Банката чрез HFSF
1-ва междинна рекапитализация - май 2012 г.
2-ра междинна рекапитализация - декември 2012 г.
Писмо за поемане на ангажимент - декември 2012 г.
Участие на HFSF в рекапитализацията през пролетта на 2013 г. - май 2013 г.
Мярка
B1
B2
B3
B4
Размер
(млн. EUR)
1 900
1 042
1 629
4 021
2.3.3.1. Първата междинна рекапитализация (мярка B1)
(80)
В съображения 14-32 от решението за откриване по отношение на Alpha Bank (52) е дадено подробно описание на първата междинна рекапитализация от месец май 2012 г. (мярка B1). В настоящия раздел са представени контекстът и основните характеристики на тази мярка.
(81)
На 20 април 2012 г. HFSF изпрати писмо до Банката, с което се е задължил да участва в планираното увеличение на капитала на Банката в размер на до 1,9 млрд. EUR.
(82)
По мярка B1 на 28 май 2012 г. HFSF прехвърли на Банката 1,9 млрд. EUR под формата на облигации на Европейския инструмент за финансова стабилност (EFSF) в съответствие с разпоредбите за междинни рекапитализации, определени в Закон 3864/2010 за създаването на HFSF („Закон за HFSF“). Прехвърлените на Банката облигации на EFSF са били известия с плаваща лихва на EFSF с падежи от шест и десет години и с дата на емисията 19 април 2012 г. В съображение 48 от решението за откриване по отношение на Alpha Bank Комисията вече е определила, че „Междинната рекапитализация, която е била финализирана на 28 май 2012 г., е извършена в изпълнение на поетото задължение в писмото за поемане на ангажимент и следователно представлява продължение на същата помощ“. Както предвидените в писмото за поемане на ангажимент суми, така и тези в първата междинна рекапитализация са били изчислени от Банката на Гърция по такъв начин, че да се гарантира, че Банката ще достигне капиталово съотношение от 8 % към 31 декември 2011 г. - датата на която междинната рекапитализация е записана със задна дата в отчетите на Банката. Както е видно от таблица 3, мярка B1 е покрила само ограничена част от общите капиталови нужди, които са били установени от стрес-теста от 2012 г. Предвидено е било, че Банката ще набере капитала чрез бъдещо увеличение на капитала и междинната рекапитализация е трябвало единствено да осигури допустимостта на Банката за финансиране от ЕЦБ до извършването на въпросното увеличение на капитала.
(83)
За периода между датата на първата междинна рекапитализация и датата на превръщането на първата междинна рекапитализация в обикновени акции и други конвертируеми финансови инструменти, в сключеното между Банката и HFSF споразумение преди записването е било предвидено, че Банката е трябвало да плаща на HFSH годишна такса в размер на 1 % от номиналната стойност на известията на EFSF и че всички плащания на купони и начислени лихви по известията на EFSF за този период ще се считат за допълнителна вноска в капитала, направена от HFSF за Банката (53).
2.3.3.2. Втората междинна рекапитализация (мярка B2)
(84)
През есента на 2012 г. Банката е записала допълнителни загуби. По тази причина капиталът ѝ отново е спаднал под минималните капиталови изисквания, за да продължи да е допустима за рефинансиране от ЕЦБ.
(85)
В резултат на това се е наложило да бъде извършена втората междинна рекапитализация. На 21 декември 2012 г. HFSF е извършил втората междинна рекапитализация в размер на 1 042 млн. EUR (мярка B2), която отново е била платена посредством прехвърлянето на облигации на EFSF към Банката.
2.3.3.3. Писмото за поемане на ангажимент от 21 декември 2012 г. (мярка B3)
(86)
В допълнение към втората междинна рекапитализация, на 21 декември 2012 г. HFSF е предоставил на Банката писмо за поемане на ангажимент, че ще участва в увеличението на акционерния капитал на Банката и в конвертируемите инструменти, които е трябвало да бъдат емитирани, в общ размер 1 629 млн. EUR (мярка B3).
(87)
Общият размер на двете рекапитализации (мерки B1 и B2) и на допълнителната сума, за която е бил поет ангажимент през месец декември 2012 г. (мярка B3), е означавал, че HFSF е поел ангажимент за покриване на всички капиталови нужди, които са били установени от стрес-теста от 2012 г. (4 571 млн. EUR (54)).
2.3.3.4. Участие на HFSF в рекапитализацията през пролетта на 2013 г. (мярка B4)
(88)
На 16 април 2013 г. Общото събрание на акционерите на Банката одобри увеличение на акционерния капитал на Банката. На 1 май 2013 г. Банката съобщи за записване на предлагането на права за 457 и стартирането на частно капиталовложение за сума до 93 млн. EUR при цена от 0,44 EUR за нова акция (55).
(89)
Банката обяви завършването на емитирането на права, както и пълното разпределяне на частното капиталовложение на 3 юни 2013 г. (56) Общото участие на частен капитал в увеличението на акционерния капитал на Банката следователно достигна 550 млн. EUR.
(90)
На същата дата Банката обяви също, че HFSF ще запише 9 138 636 364 акции при цена от 0,44 EUR на акция. В резултат на това до рекапитализация от пролетта на 2013 г. HFSF инжектира в Банката капитал в размер на 4 021 млн. EUR под формата на обикновени акции (мярка B4). Тази сума е равна на сумата от мерки B1, B2 и B3, след като се приспадне сумата на частно участие. Акциите, притежавани от HFSF, му дават ограничено право на глас, тъй като общото частно участие достигна 12 % от увеличението на капитала. Законът за HFSF предвижда, че частните инвеститори ще запазят контрола над Банката, ако инжектират над 10 % от капитала, необходим на Банката. Въпреки това HFSF запазва пълно право на глас за ключови корпоративни решения.
(91)
Посредством увеличението на акционерния капитал на Банката (мярка B4) първата и втората междинни рекапитализации (мерки B1 и B2) са били преобразувани в постоянна рекапитализация и е бил частично изпълнен поетият ангажимент за предоставяне на допълнителна капиталова помощ (мярка B3).
(92)
Цената на новите акции е била определена на 50 % от средната цена, претеглена спрямо обема на акциите, през 50-те дни на търгуване преди определянето на цената на предлагане. В резултат на обратния сплит на акции (57), за който извънредно свиканото общо събрание на акционерите е взело решение на 16 април 2012 г. (58), цената на новите акции е била определена на 0,44 EUR на акция.
(93)
Непосредствено след рекапитализацията от пролетта на 2013 г. HFSF е станал основният акционер в Банката с дял от 83,66 % (59). HFSF издаде 1 233 503 482 варанти и предостави на частните инвеститори един варант за всяка записана акция, без никаква насрещна престация (60). Всеки варант дава право на закупуване на 7,40 акции от HFSF на определени интервали и цени. Първото упражнение беше на 10 декември 2013 г. и варантите след това могат да бъдат упражнявани два пъти годишно до 10 декември 2017 г. Цената на упражняване е равна на продажната цена от 0,44 EUR, увеличена с годишен лихвен процент (4 % за първата година, 5 % за втората година, 6 % за третата година, 7 % за четвъртата година и след това 8 % на годишна база през последните шест месеца) (61).
(94)
Законът за HFSF, изменен през 2014 г., предвижда, че само цените на упражняване на варантите могат да бъдат коригирани в случай на емитиране на права. В допълнение, всяка такава корекция ще се извършва ex post и само до размера на реализираните постъпления от продажбата на права на преференциално закупуване от HFSF. Не е предвидена корекция в случай на непреференциално увеличаване на акционерния капитал.
2.3.4. Мерки за държавна подкрепа за трите кооперативни банки
(95)
Както вече беше посочено в раздел 2.2.2., недостатъчното финансиране на Банката на Додеканезите, Банката на Евбея и Банката на Западна Македония беше изчислено от Банката на Гърция съответно на 249 млн. EUR, 96 млн. EUR и 82 млн. EUR. Следователно общият размер на недостига на финансирането беше оценен на 427 млн. EUR. Той беше покрит от HFSF, който предостави на Банката съответна сума облигации на EFSF.
2.4. ПЛАНЪТ ЗА ПРЕСТРУКТУРИРАНЕ
(96)
На 12 юни 2014 г. Гърция представи план за преструктуриране на Банката, в който е обяснено как Банката - като комбиниран субект в резултат от придобиването на Emporiki Bank и депозитите на трите кооперативни банки - възнамерява да възстанови своята жизнеспособност в дългосрочен план.
2.4.1. Национални операции
(97)
Според плана за преструктуриране Банката ще се съсредоточи върху своите основни банкови дейности в Гърция. Въпреки че международните ѝ операции представляват повече от 20 % от общите активи през декември 2009 г. и 15 % от общите активи през юни 2013 г. (62), този дял ще намалеят до около […] в края на 2018 г. (63)
(98)
Основният приоритет на Банката е да възстанови доходността и жизнеспособността на своите банкови дейности в Гърция. За тази цел в плана за преструктуриране са включени редица мерки, целящи подобряването на оперативната ефективност и нетния лихвен марж на Банката, както и мерки за подобряване на нейната капиталова позиция и структурата на счетоводния ѝ баланс.
(99)
Що се отнася до оперативната ефективност, доста преди придобиванията на Emporiki Bank и трите кооперативни банки Банката вече е била започнала мащабна програма за рационализиране. От 31 декември 2010 г. до 30 септември 2012 г. Банката намалява своето физическо присъствие в Гърция. Тя намалява своите клонове от 458 през 2010 г. на 426 през 2012 г. (64) и също съкращава броя на заетите в гръцките банкови и небанкови дейности с няколко стотин служители през същия период (65).
(100)
От декември 2012 г. до декември 2017 г. Банката планира да намали допълнително броя на клоновете в Гърция от 739 на […]. Броят на служителите в банковите и небанковите дейности в Гърция ще намалее от 11 435 на […] (66).
(101)
Повишената ефективност от гледна точка на клонове и персонал ще допринесе за намаляването на общите разходи на дейностите на Банката в Гърция с […] % от 1 345 млн. EUR на прогнозна база през 2012 г. на […] млн. EUR през 2017 г. (67) В резултат на това очакваното съотношение на разходите към приходите на банковите дейности в Гърция ще намалее до под […] % в края на периода на преструктуриране.
(102)
В плана за преструктуриране е описано също така как Банката ще намали своите разходи за финансиране, което е от съществено значение за възстановяването на жизнеспособността. Банката очаква да може да плаща по-ниски лихвени проценти по депозитите в нея благодарение на по-стабилната среда и по-специално предвиденото стабилизиране и възстановяване на гръцката икономика, която се очаква от 2014 г. нататък отново да бележи растеж. Лихвата, платена по депозити (средната стойност на срочните, безсрочните депозити и процента на спестяванията) се очаква да спадне в Гърция. Това намаление ще бъде постигнато главно посредством плащането на много по-ниски проценти по срочните депозити. Аналогично, зависимостта на Банката от гарантирана от държавата СПОЛ и по-голямото финансиране от Евросистемата ще намалее от 32 % от общите ѝ активи през 2012 г. на само […] % през 2017 г. (68)
(103)
Според плана за преструктуриране се очаква Банката да укрепи също така своя счетоводен баланс. Нейното нетно съотношение на заемите към депозитите в Гърция ще намалее до […] % през 2018 г. (по-ниско в сравнение със 131 % през 2012 г. (69)), а нейната капиталова адекватност ще продължи да се подобрява.
(104)
Друг приоритет на Банката е управлението на необслужваните кредити. Банката ще подобри своите кредитни процеси както по отношение на инициирането на кредити (по-добро обезпечение, намалени лимити), така и по управлението на необслужваните заеми. Съотношението на необслужваните заеми ще достигне […] % през 2014 г. и след това ще започне да намалява, с очакван процент от […] % в края на периода на преструктуриране (70). Стойността на риска (обезценка) ще намалее от 2 799 млн. EUR през 2012 г. на прогнозна база (т.е. включително Emporiki Bank) на […] млн. EUR през 2018 г. (71) поради възстановяването на гръцката икономика.
(105)
Повишаването на оперативната ефективност, увеличаването на нетния лихвен марж и намаляващите разходи за риска ще дадат възможност на Банката да възстанови своята доходност в Гърция от 2015 г. нататък. […]. Нейната възвръщаемост на собствения капитал ще достигне […]% през 2018 г. (72) в Гърция.
2.4.2. Международни банкови дейности
(106)
Банката вече е започнала да намалява задлъжнялостта и да преструктурира своята международна мрежа. Тя продаде украинското си дъщерно дружество през август 2013 г. Броят на клоновете в Югоизточна Европа беше намален от 622 през 2009 г. на 488 през 2012 г. (73)
(107)
Банката ще продължи да преструктурира и да намалява задлъжнялостта на своята международна мрежа. Банката възнамерява да ограничи размера на международните си активи до […] млрд. EUR. В съответствие с тази цел Банката ще разгледа всяка комбинация от продажби на активи или намаляване на задлъжнялостта на своя портфейл. Този предвиден размер на международните активи на Банката представлява намаление от […] % на чуждестранните активи към 31 декември 2012 г. […].
(108)
В плана за преструктуриране е подчертана необходимостта да се намали зависимостта на чуждестранните дъщерни предприятия от тяхното гръцко дружество майка, що се касае до ликвидната позиция. Вътрешногруповото финансиране на чуждестранните дъщерни дружества ще намалее от 4 172 млн. EUR на […] млн. EUR от 2013 г. до 2017 г. (74)
(109)
За да подобри рентабилността на външната си дейност, Банката планира да осъществи значителна програма за намаляване на разходите в международната мрежа, с намаляване на броя на клоновете и персонала. Например, през […], […] клонове от общо […] ще бъдат закрити, докато работната сила ще намалее с […] служители (- […]) между 2012 г. и 2018 г. (75)
(110)
В резултат възвръщаемостта на собствения капитал ще достигне […] (76).
2.4.3. Набиране на частен капитал и вноски от съществуващите акционери и подчинени кредитори
(111)
Банката е успяла да набере значителна сума капитал на пазара и по този начин е намалила размера на държавната помощ, от която е имала нужда.
(112)
Първо, Банката набра частен капитал през 2009 г. с емисия на права в размер на 986 млн. EUR (77). Както е посочено в съображение 89, Банката успя също да набере капитал от частни инвеститори чрез рекапитализацията от пролетта на 2013 г. Делът на съществуващите акционери също беше силно намален вследствие на рекапитализацията от пролетта на 2013 г., тъй като HFSF получи 83,66 % от акциите на Банката след рекапитализацията от пролетта на 2013 г., което означава, че дяловото участие на акционерите стана едва 4,9 %. От 2008 г. насам не са плащани никакви дивиденти в парични средства.
(113)
Банката мобилизира 1,2 млрд. EUR капитали от пазара през март 2014 г., за да покрие своята нужда от допълнителен капитал и за погасяване на привилегированите акции, държани от Гърция. Тези нови акции бяха издадени на по-висока цена на акция от това, което е било платено от HFSF при рекапитализацията от пролетта на 2013 г.
(114)
На 20 април 2012 г. Банката предложи да изкупи обратно ценните книжа от първи ред, горния втори ред и долния втори ред на покупни цени от 40 %, 60 % и 60 % от съответните им номинални стойности в брой. Тази цена на обратно изкупуване е била определена въз основа на пазарната цена на инструментите и е включвала премия от най-много десет процентни пункта, която е била добавена, за да бъдат насърчени инвеститорите да участват в обратното изкупуване. На 7 май 2012 г. Банката обяви резултатите от обратното изкупуване (78). Съвкупната участие достигна 66 % с обща капиталова печалба от 333 млн. EUR. На 19 април 2013 г. Банката обяви друго упражнение за управление на пасивите за неизплатена номинална стойност в размер на 316 млн. EUR. Банката предложи да изкупи обратно ценните книжа от първи ред, горния втори ред и долния втори ред на покупни цени от 35 %, 55 % и 55 % от съответните им номинални стойности в брой. Цената на обратно изкупуване е била определена въз основа на пазарната цена на инструментите и е включвала премия от най-много десет процентни пункта, която е била добавена, за да бъдат насърчени инвеститорите да участват в обратното изкупуване. Процентът на приемане е бил 58 %, като прирастът на капитала възлиза на 103 млн. EUR.
(115)
В резултат на двете операции по обратно изкупуване размерът на подчинения и на хибридния дълг е намалял от 985 млн. EUR на 134 млн. EUR.
2.5. ПОЕТИ ЗАДЪЛЖЕНИЯ ОТ ГРЪЦКИТЕ ОРГАНИ
(116)
На 12 юни 2014 г. Гърция е поела задължение Банката и нейните филиали да изпълнят плана за преструктуриране, представен на същата дата, и е поела допълнителни задължения по отношение на изпълнението на плана за преструктуриране. Тези допълнителни ангажименти, които са изброени в приложението, са обобщени в настоящия раздел.
(117)
Първо, гръцките органи са поели задължение Банката да преструктурира своите търговски операции в Гърция, като е определен максимален брой клонове и служители, както и максимален размер на общите разходи, които трябва да бъдат спазени до 31 декември 2017 г. (79)
(118)
Гръцките органи са поели задължение също така Банката да намали разходите за депозити, събирани в Гърция, и да постигне определено максимално съотношение на нетните кредити към депозитите до 31 декември 2017 г. (80)
(119)
Що се отнася до чуждестранните филиали на Банката, гръцките органи са поели задължение Банката да не предоставя допълнителна капиталова подкрепа, освен ако са изпълнени предварително определени условия. Гръцките органи са поели задължение също така, че Банката значително ще намали задлъжнялостта на своите международни активи до 30 юни 2018 г. (81)
(120)
Гръцките органи са поели задължение Банката да продаде множество ценни книжа и да намали размера на своя портфейл с частен собствен капитал. Освен това Банката няма да купува неинвестиционни ценни книжа с някои ограничени изключения (82).
(121)
Гръцките органи са поели редица задължения, свързани с корпоративното управление на Банката. Те са се задължили да ограничат възнаграждението на служителите и управителите на Банката, да приведат Банката в съответствие с гръцките закони за корпоративното управление и да създадат ефективна и адекватна организационна структура (83).
(122)
Гърция също така пое ангажимент, че Банката ще прилага висококачествена кредитна политика, за да се гарантира, че решенията относно предоставянето и преструктурирането на заеми целят максималното увеличаване на жизнеспособността и рентабилността на Банката. Гръцките органи поеха задължение Банката да спазва високи стандарти за наблюдение на кредитния риск, както и преструктурирането на кредитите (84).
(123)
Поети са няколко задължения по отношение на операциите на Банката със свързани кредитополучатели. Целта на тези задължения е да се гарантира, че Банката няма да се отклони от благоразумните банкови практики при отпускането или преструктурирането на кредити на своите служители, управители и акционери, както и за публични субекти, политически партии и медийни дружества (85).
(124)
Накрая Гърция пое ангажимент, че Банката ще спазва някои поведенчески ограничения, като например забрана за изплащане на купони и за раздаване на дивиденти, забрана за придобивания и забрана за обявяване на държавната подкрепа (86).
(125)
Изпълнението на тези задължения ще се следи до 31 декември 2018 г. от контролиращо доверено лице.
(126)
Отделно,Гърция посочи, че ще получи одобрение от Комисията преди всяко обратно изкупуване на варантите от Банката или от какъвто и да било държавен субект, включително HFSF (87).
3. ОСНОВАНИЯ ЗА ОТКРИВАНЕ НА ОФИЦИАЛНАТА ПРОЦЕДУРА ПО РАЗСЛЕДВАНЕ ПО ОТНОШЕНИЕ НА ПЪРВАТА МЕЖДИННА РЕКАПИТАЛИЗАЦИЯ
(127)
На 27 юли 2012 г. Комисията откри официална процедура по разследване, за да провери дали са изпълнени условията на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. (88) по отношение на целесъобразността, необходимостта и пропорционалността на първата междинна рекапитализация, предоставена от HFSF в полза на Банката (мярка B1).
(128)
Що се отнася до целесъобразността на мярката, предвид факта, че помощта е предоставена след предходна рекапитализация и помощ за осигуряване на ликвидност, и предвид продължителния период на оздравяване, Комисията изрази съмнения относно това дали Банката е предприела всички възможни действия, за да избегне необходимостта от помощ в бъдеще (89). Освен това за Комисията не е ясно кой ще контролира Банката, след като първата междинна рекапитализация бъде заменена от постоянна рекапитализация (90), тъй като Банката може да попадне под контрола или на държавата, или на миноритарни частни собственици. Комисията отбеляза, че и в двата случая би желала да се гарантира, че качеството на управлението на Банката и по-специално дейността по отпускане на заеми няма да се влоши.
(129)
Що се отнася до необходимостта от първата междинна рекапитализация, в съображение 66 от решението за откриване по отношение на Alpha Bank, Комисията постави под въпрос дали са били взети всички възможни мерки, за да се избегне възможността Банката отново да има нужда от помощ в бъдеше. Освен това, тъй като продължителността на периода на междинната рекапитализация не беше ясен, Комисията не можеше да стигне до заключение дали е бил достатъчен и дали е отговарял на принципите за възнаграждение и споделяне на тежестта в съответствие с правилата за държавна помощ. Освен това, тъй като условията на преобразуването на първата междинна рекапитализация в постоянна рекапитализация не са били известни към момента на вземане на решението за откриване по отношение на Alpha Bank, Комисията не можеше да ги оцени.
(130)
Що се отнася до пропорционалността на мярката, Комисията изрази съмнения относно това дали предпазните мерки (забрана за рекламиране на държавната помощ, забрана за изплащане на купони и дивиденти, забрана за кол опция и забрана за обратно изкупуване, както са описани в съображение 71 от решението за откриване по отношение на Alpha Bank) са били достатъчни по отношение на първата междинна рекапитализация. Освен това в съображение 72 от решението за откриване по отношение на Alpha Bank Комисията посочи, че е възможно да бъдат предизвикани нарушения на конкуренцията вследствие на липсата на правила, които да възпират HFSF от координиране на четирите най-големи гръцки банки (а именно Банката, Eurobank, Националната банка на Гърция и Piraeus Bank), и отсъствието на адекватни предпазни мерки, с които да не се допуска споделянето на търговски чувствителна информация между тях. Следователно Комисията предложи да бъде назначено контролиращо доверено лице, което физически да присъства в Банката.
4. МНЕНИЯ ОТ ЗАИНТЕРЕСОВАНИ СТРАНИ ОТНОСНО ОФИЦИАЛНАТА ПРОЦЕДУРА ПО РАЗСЛЕДВАНЕ ПО ОТНОШЕНИЕ НА ПЪРВАТА МЕЖДИННА РЕКАПИТАЛИЗАЦИЯ
4.1. КОМЕНТАР НА БАНКАТА
(131)
На 30 август 2012 г. Комисията получи мнения от Банката във връзка с решението за откриване по отношение на Alpha Bank.
(132)
По отношение на целесъобразността на мярката Банката отбеляза, че тя е от системно значение както в Гърция, така и на банковите пазари, на които извършва дейност. Тя добави също, че бизнес моделът ѝ е жизнеспособен и че това е доказано през дългата ѝ забележителна история.
(133)
Банката също така отбеляза, че двете вълни на рекапитализация са били вторичен ефект от сериозното влошаване на икономическата среда и че допълнителните мерки за помощ да дошли в резултат на задълбочаването на финансовата криза. Тя заяви, че пропорционално е получила най-малко държавна помощ до този момент в сравнение с големите гръцките банки. Банката отбеляза, че по отношение на това дали всички възможни мерки са били незабавно предприети, за да се избегне по-нататъшната нужда от помощ за Банката в бъдеще, в плана за преструктуриране се предоставя изчерпателна информация относно мерките за споделяне на тежестта, които са вече приложени, текущи и планирани. Банката също така отбеляза, че тези мерки гарантират, че нито една от заинтересованите страни не е засегната. Те биха допринесли, заедно със съществуващата силна бизнес основа и надеждността на процеса на оценка на капитала, за да се гарантира, че Банката е подходящо капитализирана, което ще доведе до възстановяване на жизнеспособността и в крайна сметка излизане от държавната помощ.
(134)
Освен това Банката приветства яснотата по отношение на постоянната рекапитализация, която според нея следва да отразява напълно причините, поради които е поискала държавно подпомагане. Тя отбеляза още, че рекапитализацията е насочен към капиталовите загуби, произтичащи от участието ѝ в програмата за PSI, което е извънредно и непредвидимо събитие. Тя изрази становището, че не е поела прекомерен риск при придобиването на държавен дълг по гръцките и европейските стандарти. Тя заяви, че без PSI тя щеше да избегне необходимостта за рекапитализация през 2012 г. и щеше да бъде в добра позиция да изплати привилегированите акции в съответствие с договорните условия. Освен това отбеляза, че дори след отчитането на значителни капиталови загуби в резултат на участието на Банката в PSI, тя все още е имала положителна нетна стойност на активите.
(135)
Банката добави, че тя работи с много силна база и е изключително активна в прилагането на мерки за успешна работа през период на изключителен стрес. Тя отбеляза, че от началото на кризата не е участвала в агресивни търговски политики или неподходящо поемане на риск, като същевременно се е съсредоточила върху управлението на кредитния риск, приела е мерки за дисбалансите в своя профил на финансиране чрез контролирано намаляване на задлъжнялостта и активно е управлявала своята разходна база чрез рационализиране на оперативната платформа и оптимизиране на разходите за обществени поръчки.
(136)
Освен това тя изтъкна значителното споделяне на тежестта между заинтересованите страни. Тя посочи още съществените предпазни мерки, предоставени на разположение на официалния сектор за предотвратяване на прекомерното поемане на риск от страна на рекапитализирани банки и за стриктно наблюдение на правилното прилагане на плановете за преструктуриране, като назначаването на представители на Министерството на финансите и HFSF в борда на директорите на Банката и съответните комитети. Тя подчерта също така, че HFSF ще наблюдава изпълнението на плана за преструктуриране и че периодът на суспендиране на правата на глас на HFSF ще бъде прекратен в случай на съществено неспазване.
(137)
По тези причини Банката счита, че структурата и условията на постоянната рекапитализацията следва да осигурят силни стимули за съществуващите и новите акционери да участват в бъдещи увеличения на капитала.
(138)
По отношение на необходимостта от мярката, Банката отбеляза, че мярката за помощ е насочена към капиталовия дефицит, причинен от PSI, така че Банката спазва минималния коефициент на капиталова адекватност, наложен от Банката на Гърция, продължава да има достъп до операции по рефинансиране от ЕЦБ и ще може да подкрепи своите клиенти и гръцката икономика по време на трудна ситуация.
(139)
Що се отнася до пропорционалността на мярката, Банката заяви намерението си да не използва своята помощ за нарушаване на конкуренцията. Тя подчерта също така, че не е участвала в агресивни търговски политики след получаване на държавната помощ. Тя отбеляза също, че тъй като всички големи гръцки банки са получатели на помощ и тъй като желанието на чуждестранните участници в гръцкия пазар за гръцкия риск намалява, способността на всеки получател на помощта да наруши конкуренцията в ущърб на неподпомаганите получатели е сведена до минимум.
4.2. МНЕНИЯ ОТ ДРУГА ГРЪЦКА БАНКА
(140)
На 3 януари 2013 г. Комисията получи мнения от една гръцка банка във връзка с решението за откриване по отношение на Alpha Bank. Въпросната гръцка банка посочва, че рекапитализацията на гръцки банки от HFSF по принцип представлява желана стъпка в посока на една по-здрава и по-жизнеспособна банкова система и не изразява възражения по отношение на рекапитализацията на Банката.
(141)
Въпреки че изразява пълната си подкрепа за принципната рекапитализация на гръцките банки от HFSF, въпросната банка обаче обясни, че, за да се сведат до минимум нарушенията на конкуренцията и да се избегне дискриминация, тя е очаквала рекапитализацията от HFSF да бъде на разположение на всички банки, които осъществяват дейност в Гърция, при еднакви условия.
5. МНЕНИЯ НА ГРЪЦКИТЕ ОРГАНИ ОТНОСНО ОФИЦИАЛНАТА ПРОЦЕДУРА ПО РАЗСЛЕДВАНЕ ПО ОТНОШЕНИЕ НА ПЪРВАТА МЕЖДИННА РЕКАПИТАЛИЗАЦИЯ
(142)
На 5 септември 2012 г. гръцките органи представиха мненията си, изготвени от Банката на Гърция и от HFSF, във връзка с решението за откриване по отношение на Alpha Bank.
5.1. МНЕНИЯ ОТ БАНКАТА НА ГЪРЦИЯ
(143)
По отношение на целесъобразността на първата междинна рекапитализация, Банката на Гърция отбеляза, че първата междинна рекапитализация е била временна, като се има предвид, че процесът на рекапитализация ще приключи с увеличение на акционерния капитал на четирите банки.
(144)
Банката на Гърция отбелязва също така, че рекапитализацията на най-големите гръцки банки е част от по-дългосрочното преструктуриране на гръцкия банков сектор. Тя отбелязва, че, ако Банката остане в частни ръце, най-вероятно ще се запази същото ръководство, докато, ако Банката стане държавна собственост (т.е. притежавана от HFSF), HFSF може да назначи ново ръководство, което при всички случаи ще бъде оценявано от Банката на Гърция. Банката на Гърция отбелязва, че редовно оценява рамката за корпоративна отговорност, адекватността на управлението и рисковия профил на всяка банка, за да се увери, че не се поемат прекомерни рискове. Тя отбелязва също така, че HFSF вече е назначил представители в съвета на директорите на рекапитализираните банки.
(145)
Що се отнася до необходимостта на първата междинна рекапитализация, Банката на Гърция отбелязва, че рекапитализацията на Банката е била ограничена, за да се гарантира покриването на приложимите към въпросния момент минимални капиталови изисквания (8 %). Тя посочва също така, че продължителният период от време преди рекапитализациите се е дължал на бързото влошаване на работната среда в Гърция и на въздействието на програмата за PSI, на сложността на целия проект и на необходимостта от увеличаване до максимум на участието на частните инвеститори в увеличенията на акционерния капитал.
(146)
Що се отнася до пропорционалността на първата междинна рекапитализация, Банката на Гърция посочва, че пълното изпълнение на плана за преструктуриране, които е трябвало да бъде представен на Комисията, е било обезпечено от факта, че спирането на правата на глас на HFSF ще бъде отменено, ако, inter alia, бъдат установени съществени нарушения на плана за преструктуриране. Банката на Гърция отбелязва също така, че затрудненията на Банката не са били вследствие нито на подценяване на рискове от страна на ръководството на Банката, нито на агресивни търговски действия.
5.2. КОМЕНТАР НА HFSF
(147)
Що се отнася до целесъобразността на първата междинна рекапитализация, с цел да се избегне потенциална намеса от държавата, ако държавата предостави държавна помощ в голям размер чрез HFSF и HFSF притежава пълните права на глас, HFSF заявява, че финансираните от него банки не се считат за публични субекти или за такива под държавен контрол и че те не биха били контролирани от държавата, след като бъдат рекапитализирани за постоянно от HFSF. HFSF отбеляза, че той е напълно независимо частноправно юридическо лице, което има автономност на вземане на решения. Фондът не е обект на държавен контрол в съответствие с член 16В, параграф 2 от Закона за HFSF, според който кредитните институции, на които HFSF е предоставил капиталова подкрепа, не са част от по-широкия публичен сектор. Той изтъкна също така структурата на управление на HFSF.
(148)
Що се отнася до намесата на HFSF в управлението на Банката, HFSF отбеляза, че той ще съблюдава автономността на Банката и няма да се намесва в ежедневното ѝ управление, като се има предвид, че функциите му са ограничени до предвиденото в Закона за HFSF. Фондът посочва, че няма да има каквато и да било държавна намеса или координиране и че решенията на Банката по отношение на кредитния процес (inter alia по отношение на обезпечения, ценообразуване и платежоспособност на кредитополучателите) ще се вземат на базата на търговски критерии.
(149)
HFSF отбелязва, че в Закона за HFSF и в споразумението преди записването са предвидени целесъобразни предпазни мерки, за да се предотврати поемането на прекомерни рискове от старите частни акционери. Той посочва елементи като i) назначаването на представители на HFSF като независими неизпълнителни членове на съвета на директорите на Банката и присъствието им в комитетите; ii) извършването от HFSF на надлежна проверка на Банката; както и iii) факта, че след последната рекапитализация неговите права на глас ще бъдат ограничени само ако Банката спазва условията на плана за преструктуриране.
(150)
HFSF заявява, че са предвидени подходящи мерки, за да се гарантира, че банките, в които участва HFSF, няма да споделят помежду си чувствителна от търговска гледна точка информация. Те включват назначаването на различни представители на HFSF във въпросните банки, предоставянето на мандати на тези представители, с които категорично да не се допусне изтичане на информация от един представител на друг, и ясни вътрешни инструкции за тези представители да не предават чувствителна от търговска гледна точка информация на банките. Освен това HFSF заявява, че не упражнява правата си във връзка с банките по начин, по който би могло да се възпре, ограничи, наруши или значително намали или предотврати действителната конкуренция. На последно място HFSF посочва, че членовете на неговия съвет на директорите и неговите служители са задължени да спазват строги правила за поверителност и задължения, свързани с доверителните отношения, и са обвързани от разпоредби за професионална тайна по отношение на делата на фонда.
6. ОЦЕНКА НА ДЪРЖАВНАТА ПОДКРЕПА, СВЪРЗАНА С ПРИДОБИВАНЕТО НА ИЗБРАНИ ПАСИВИ НА ТРИТЕ КООПЕРАТИВНИ БАНКИ
(151)
На първо място Комисията трябва да оцени дали държавната помощ, свързана с оздравяването на трите кооперативни банки (т.е. финансирането на недостига на финансиране, което позволи прехвърлянето на депозити, включително междубанкови задължения и вземания и задължения срещу HDIGF), представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора. Според споменатата разпоредба държавна помощ е всяка помощ, предоставена от държава членка или чрез ресурси на държава членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия, доколкото засяга търговията между държавите членки.
(152)
Комисията ще започне с оценката на това дали следните потенциални бенефициери са се възползвали от предимство: i) кооперативните банки и потенциално прехвърлените към Банката дейности; и ii) Банката.
i) наличие на помощ за кооперативните банки и потенциално прехвърлените към Банката дейности
(153)
Що се отнася до кооперативните банки, Комисията отбелязва, че Банката на Додеканезите, Банката на Евбея и Банката на Западна Македония бяха поставена в ликвидация и техните банкови лицензи бяха оттеглени. Поради тази причина те вече няма да извършват икономическа дейност на пазара на банкирането.
(154)
Държавната помощ, тоест финансирането на недостига на финансиране, би представлявала помощ за прехвърлените вземания и задължения по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора, единствено ако те заедно са съставлявали едно предприятие. Това понятие трябва да се разбира в смисъл, че обозначава стопанска единица, дори ако от правна гледна точка тази стопанска единица е съставена от няколко физически или юридически лица. Всяка дейност, състояща се в предлагане на стоки или услуги на даден пазар, се смята за икономическа дейност. Поради това, с цел да се направи заключение дали е налице помощ за дадено предприятие, следва да се прецени дали прехвърлянето на вземанията и задълженията предполага трансфер на икономическа дейност.
(155)
Както бе посочено в раздел 2.2.2, вследствие на преструктурирането на кооперативните банки само депозитите, междубанковите задължения и вземания и задълженията към HDIGF бяха прехвърлени на Банката. Трите кооперативни банки имаха общо 227 служители и 18 клона. Следва да се отбележи, че не е имало автоматично прехвърляне на клонове или трудови договори или заеми между трите кооперативни банки и Банката. Следователно фактът, че заемите не се прехвърлят на Банката, но остават за трите кооперативни банки в процедура по ликвидация, фактът, че не са прехвърлени клонове, и липсата на автоматично прехвърляне на трудови договори допринасят (91) за заключението, че не е налице прехвърляне на икономическа дейност. Прехвърлените пасиви (т.е. депозити) не могат да се считат за получател на държавна помощ, тъй като те не представляват „предприятие“.
(156)
Накратко, трите съществуващи правни субекти са били поставени в ликвидация и вече не упражняват никаква банкова дейност. В същото време прехвърлените активи и пасиви не представляват икономическа дейност.
(157)
Поради това се стигна до заключението, че предоставянето на EFSF облигации от HFSF на Банката за покриване на недостига във финансирането на придобитите активи и пасиви на трите кооперативни банки не позволява продължаването на икономически дейности на тези банки. Следователно подкрепата от HFSF не представлява нито помощ за ликвидираните предприятия, нито помощ за прехвърлените активи и пасиви.
ii) наличие на помощ за Банката
(158)
Що се отнася до това дали продажбата на активите и пасивите на трите кооперативни банки включва държавна помощ в полза на Банката, Комисията трябва да прецени дали са изпълнени определени изисквания, и по-специално дали i) продажбата е открита, безусловна и недискриминационна; ii) продажбата се извършва при пазарни условия; както и iii) държавата е повишила до възможно най-високото равнище продажната цена на съответните активи и пасиви (92).
(159)
Както е посочено в съображение 52, Банката на Гърция се е свързала само с четирите гръцки банки със системно значение с оглед на продажбата на определени активи и пасиви на трите кооперативни банки, тъй като е счела, че депозитите трябва да бъдат прехвърлени на изцяло да рекапитализирани институции. Само Банката и Eurobank са предоставили обвързващи оферти. Alpha Bank е била избрана като най-добър оферент в тръжната процедура, организирана от органа по преструктурирането, който е взел предвид предложената цена и способността за поемане и интегриране на закупените депозити по цялостен и бърз начин.
(160)
Пакетът за продажба се е състоял само от депозити без никаква инфраструктура. Купувачът би могъл да бъде само банка с инфраструктура и мрежа от клонове в Гърция, която да служи на интересите на вложителите.
(161)
Тъй като Комисията няма причина да смята, че продажбата не се е състояла при пазарни условия, той стига до заключението, че помощта за Банката може да бъде изключена, в съответствие с точка 80 от Съобщението относно банковия сектор от 2013 г., точка 20 от Съобщението за преструктуриране и практиката за вземане на решения на Комисията (93).
iii) заключение относно наличието на помощ
(162)
Държавната помощ, свързана с продажбата на трите кооперативни банки, не облагодетелства определена икономическа дейност или предприятие. Затова мярката не представлява помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
7. ОЦЕНКА НА ПОМОЩТА, ПРЕДОСТАВЕНА НА БАНКАТА
7.1. НАЛИЧИЕ И РАЗМЕР НА ПОМОЩТА
(163)
Комисията трябва да установи наличието на държавна помощ за Банката по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
7.1.1. Наличие на помощ в мерките, предоставени по схемата за подпомагане на гръцките банки (мерки L1 и A)
7.1.1.1. Държавно подпомагане за осигуряване на ликвидност, предоставено по мерките за гаранции и за държавни облигационни заеми (мярка L1)
(164)
В своите решения за одобряване и удължаване на схемата за подпомагане на гръцките банки (94) Комисията вече е определила, че предоставеното по схемата подпомагане за осигуряване на ликвидност представлява помощ. Бъдеща подкрепа за осигуряване на ликвидност, отпусната по тази схема, също представлява помощ.
7.1.1.2. Държавна рекапитализация, предоставена по мярката за рекапитализация (мярка A)
(165)
В решението си от 19 ноември 2008 г. относно схемата за подпомагане на гръцките банки Комисията вече е установила, че рекапитализациите, които ще се предоставят по мярката за рекапитализация, ще представляват помощ. Банката е получила 940 млн. EUR под формата на привилегировани акции, което представлява 2 % от RWA на Банката.
7.1.2. Наличие на помощ в гарантираната от държавата СПОЛ (мярка L2)
(166)
В точка 51 от Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. Комисията пояснява, че предоставянето на средства от централните банки за финансови институции не представлява помощ, ако са изпълнени четири кумулативни условия, свързани с платежоспособността на финансовата институция, обезпечеността на механизма, лихвения процент, начислен на финансовата институция, както и липсата на насрещна гаранция от държавата. Тъй като гарантираната от държавата СПОЛ за Банката не отговаря на тези четири кумулативни условия, най-вече защото тя е гарантирана от държавата и е предоставена заедно с други мерки за подпомагане, тя представлява помощ.
(167)
Гарантираната от държавата СПОЛ отговаря на изискванията, определени в член 107, параграф 1 от Договора. Първо, тъй като тази мярка включва държавна гаранция в полза на Банката на Гърция, всяка евентуална загуба ще е за сметка на държавата. Следователно мярката включва държавни ресурси. СПОЛ дава възможност на банките да получат финансиране в момент, в който нямат достъп до пазар за финансиране на едро и до редовни операции за рефинансиране от Евросистемата. Следователно гарантираната от държавата СПОЛ предоставя предимство на Банката. Мярката е селективна, тъй като СПОЛ е ограничена до банковия сектор. А поради това, че гарантираната от държавата СПОЛ дава възможност на Банката да продължи да осъществява своята дейност на пазара и да избегне неизпълнение и необходимостта да напусне пазара, тя нарушава конкуренцията. Банката осъществява дейност в други държави членки и финансови институции от други държави членки осъществяват дейност или потенциално биха били заинтересовани от осъществяването на дейност в Гърция, което означава, че предоставеното на Банката предимство засяга търговията между държавите членки.
(168)
Гарантираната от държавата СПОЛ (мярка L2) представлява държавна помощ. Размерът на гарантираната от държавата СПОЛ се е променял с течение на времето. Към 31 декември 2012 г. нейният размер е бил около 23,6 млрд. EUR.
7.1.3. Наличие на помощ в мерките, предоставени чрез HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4)
7.1.3.1. Първата междинна рекапитализация (мярка B1)
(169)
В раздел 5.1 от решението за откриване по отношение на Alpha Bank Комисията вече е определила, че първата междинна рекапитализация представлява държавна помощ. Полученият капитал е бил в размер на 1,9 млрд. EUR.
7.1.3.2. Втората междинна рекапитализация (мярка B2)
(170)
Мярка B2 е била осъществена с ресурси на HFSF, което, както е обяснено в съображение 47 от решението за откриване по отношение на Alpha Bank, включва държавни ресурси.
(171)
Що се отнася до наличието на предимство, мярка B2 е довела до увеличаване на капиталовото съотношение на Банката до равнище, което ѝ е дало възможност да продължи да функционира на пазара и да има достъп до финансиране от Евросистемата. Освен това възнаграждението за мярка B2 се състои от начислените лихви по известията на EFSF и допълнителна такса от 1 %. Тъй като посоченото възнаграждение очевидно е по-ниско от възнаграждението по сходни капиталови инструменти на пазара, Банката определено не би могла да набере този капитал при същите условия на пазара. Следователно мярка B2 е предоставила предимство с държавни ресурси на Банката. Тъй като мярката е била предоставена само на Банката, по своя характер тя е селективна.
(172)
В резултат на мярка B2 позицията на Банката е била укрепена, тъй като са ѝ били предоставени финансови средства, за да продължи да отговаря на капиталовите изисквания, което е довело до нарушения на конкуренцията. Тъй като Банката развива дейност на други банкови пазари в Европейския съюз и тъй като в Гърция оперират финансови институции от други държави членки, възможно е също мярка B2 да се отрази на търговията между държавите членки.
(173)
Комисията счита, че мярка B2 представлява държавна помощ. Националните органи са изпратили уведомление за нея като помощ. Полученият капитал е бил в размер на 1 042 млн. EUR.
7.1.3.3. Писмо за поемане на ангажимент (мярка B3)
(174)
С мярка B3 HFSF е поел ангажимент да предостави допълнителния капитал, необходим за завършването на рекапитализацията на Банката до размера, изискван от Банката на Гърция в рамките на стрес-теста от 2012 г. HFSF получава своите средства от държавата. HFSF получава ресурсите си от държавата. Поради това Комисията заключава, че е писмото се ангажират държавни ресурси. Обстоятелствата, при които HFSF може да предоставя подпомагане на финансови институции, са точно определени и ограничени от закона. Съответно използването на тези държавни ресурси е относимо към държавата. HFSF е поел ангажимент да предостави допълнителен капитал в размер до 1 629 млн. EUR.
(175)
Писмото за поемане на ангажимент е предоставило предимство на Банката, тъй като чрез него вложителите са получили увереност, че Банката ще може да набере цялата сума на необходимия ѝ капитал, т.е. HFSF е щял да предостави капитала, ако Банката не успее да го набере на пазара. Този ангажимент улеснява така също набирането на частен капитал на пазара, тъй като инвеститорите се уверяват, че, ако Банката не може да намери част от капитала на пазара, HFSF ще го предостави. Никой частен инвеститор не би се съгласил да поеме ангажимент да влее капитал,преди да са известни условията на рекапитализацията, а към въпросния момент Банката не е имала достъп до капиталов пазар. Предимството е избирателно, защото не е било предоставено на всички банки, осъществяващи дейност в Гърция.
(176)
Тъй като Банката развива дейност на други банкови пазари в Европейския съюз и тъй като в Гърция оперират финансови институции от други държави членки, възможно е също мярка B3 да се отрази на търговията между държавите членки да наруши конкуренцията.
(177)
Следователно мярка B3 представлява помощ и гръцките органи са изпратили уведомление за нея като държавна помощ на 27 декември 2012 г.
7.1.3.4. Участие на HFSF в рекапитализацията през пролетта на 2013 г. (мярка B4)
(178)
Участието на HFSF в рекапитализацията през пролетта на 2013 г. (мярка B4) представлява преобразуването на първата и втората междинни рекапитализации (мерки B1 и B2) и частично изпълнение на писмото за поемане на ангажимент (мярка B3) в постоянна рекапитализация в размер на 4 021 млн. EUR под формата на обикновени акции. Фактът, че не цялата сума на капитала, поета като ангажимент чрез мярка B3, действително е трябвало да се инжектира, се дължи на набирането на 550 млн. EUR капитал от частни инвеститори. Тъй като мярка B4 представлява преобразуване на вече предоставена помощ, тя отново включва държавни ресурси, но не увеличава номиналния размер на помощта. Тя увеличава обаче предимството за Банката (а оттам и нарушенията на конкуренцията), тъй като тя представлява постоянна рекапитализация, а не временна рекапитализация като в случая на мерки B1 и B2. В сравнение с мярка B3, която представлява само ангажимент, а не действителна рекапитализация, мярка B4 е повишила капиталовата адекватност на Банката и следователно е предоставила по-голямо предимство.
(179)
Комисията отбелязва, че такова подпомагане не е било предоставено на всички банки, осъществяващи дейност в Гърция. Поради това предимството, предоставено на Банката, е избирателно. Що се отнася до нарушаването на конкуренцията и засягането на търговията, Комисията отбелязва например, че помощта е дала възможност на Банката да продължи да осъществява своята дейност в други държави членки. Ликвидацията на Банката би довела до прекратяване на нейните дейности в чужбина чрез ликвидиране на въпросните дейности или продажбата им. Следователно мярката нарушава конкуренцията и засяга търговията между държавите членки. Мярката представлява държавна помощ.
7.1.3.5. Заключение относно мерки B1, B2, B3 и B4
(180)
Мерки B1, B2, B3 и B4 представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора. Размерът на държавната помощ, включена в мерки B1, B2, B3 и B4, възлизат на 4 571 млн. EUR. Както се посочва в раздел 7.1.3.4, само част от общата сума, отпусната през декември 2012 г. (мярка B3) е преобразувана в действително вливане на капитал (мярка B4). Размерът на действително изплатената държавна помощ е бил само 4 021 млн. EUR.
(181)
В точка 31 от Съобщението относно преструктурирането е указано, че, освен абсолютния размер на помощта, Комисията трябва да вземе предвид помощта „във връзка с активите на Банката, претеглени спрямо риска“. Мерки B1, B2, B3 и B4 са предоставени в рамките на период от една година - от месец април 2012 г. до месец май 2013 г. През този период RWA на Банката са се променили, като са се повишили след придобиването на Emporiki Bank. Във връзка с това възниква въпросът кое ниво на RWA следва да се използва, и по-специално дали държавната помощ следва да се преценява от гледна точка на RWA, които са съществували в началото на периода или в края на периода. Целта на мерки B1, B2, B3 и B4 е да бъде покрита капиталова нужда, която е била установена от Банката на Гърция през месец март 2012 г. (стрес-теста от 2012 г.). С други думи, капиталовите нужди, които тези мерки имат за цел да покрият, вече са съществували през месец март 2012 г. Следователно Комисията счита, че размерът на помощта, включена в мерки B1, B2, B3 и B4, следва да бъде съпоставен с RWA на Банката към 31 март 2012 г. Фактът, че Банката е придобила Emporiki Bank доста след март 2012 г., не следва да води до намаляване на съотношението „помощ към RWA“. В действителност помощта е не по-малко нарушаваща, тъй като Банката е направила покупка, която увеличава нейните RWA. Следва да се припомни също така, че след март 2012 г. и до рекапитализацията през пролетта на 2013 г. Банката на Гърция не е отчитала придобиването от страна на гръцките банки, за да коригира нуждите им от капитал - в посока нагоре или надолу. Този елемент допълнително показва, че мерки B1, B2, B3 и B4 са били мерки за помощ, свързани с периметъра на Банката във вида му към 31 март 2012 г.
(182)
Първата и втората междинни рекапитализации и писмото за поемане на ангажимент заедно са възлезли на 4 571 млн. EUR. Тази сума представлява 10,3 % от RWA на Банката към 31 март 2012 г. (95)
(183)
Тъй като Банката успя да привлече капитал от частния сектор, реалното инжектирано количество от HFSF в Банката възлизат на само 4 021 млн. EUR, което представлява 9,1 % от RWA на Банката на 31 март 2012 г.
7.1.4. Заключение относно наличието и общия размер на получената помощ
(184)
Мерки А, B1, B2, B3 и B4 представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
Реф.
Мярка
Вид на мярката
Размер на помощта
Помощ за рекапитализация/RWA
A
Привилегировани акции
Капиталова подкрепа
940 млн. EUR
2 %
B1 B2 B3 B4
Първа междинна рекапитализация
Втора междинна рекапитализация
Писмо за поемане на ангажимент
Участие на HFSF в рекапитализацията през пролетта на 2013 г.
Капиталова подкрепа
4 571 млн. EUR
(сума, платена от HFSF: 4 021 млн. EUR)
10,3 %
(сума, платена от HFSF: 9,1 %)
Обща капиталова помощ, предоставена на Банката
5 511 млн. EUR
(сума, платена от HFSF: 4 961 млн. EUR)
12,3 %
(сума, платена от HFSF: 11,1 %)
Реф.
Мярка
Вид на мярката
Номинален размер на помощта
L1
Подкрепа за осигуряване на ликвидност
Гаранция
Облигационен заем
Гаранции: 14 млрд. EUR към 30 ноември 2011 г.
Облигационен заем: 1,6 млрд. EUR към 30 септември 2011 г.
L2
Гарантирана от държавата СПОЛ
Финансиране и гаранция
23,6 млрд. EUR към 31 декември 2012 г.
Обща помощ за осигуряване на ликвидност, предоставена на Банката
39,2 млрд. EUR
7.2. ПРАВНО ОСНОВАНИЕ НА ОЦЕНКАТА НА СЪВМЕСТИМОСТТА
(185)
С член 107, параграф 3, буква б) от Договора Комисията се оправомощава да определи помощта за съвместима с вътрешния пазар, ако тя е предназначена „за преодоляването на сериозни затруднения в икономиката на държава членка“.
(186)
Комисията е признала, че световната финансова криза може да създаде сериозни затруднения в икономиката на дадена държава членка и че с мерките за подпомагане на банките тези затруднения могат да се преодолеят. Това е потвърдено в Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно преструктурирането. Комисията поддържа мнението си, че изискванията за одобряване на държавната помощ в съответствие с член 107, параграф 3, буква б) от Договора са изпълнени с оглед на повторната поява на напрежение на финансовите пазари. Комисията потвърди това становище, като прие Съобщението относно удължаването от 2011 г. (96) и Съобщението относно банковия сектор от 2013 г.
(187)
Що се отнася до гръцката икономика, в решенията си за одобряване и удължаване на схемата за подпомагане на гръцките банки, както и в своите разрешения за мерките за държавна помощ, предоставени от Гърция на отделни банки (97), Комисията е потвърдила, че е налице заплаха от сериозни затруднения в гръцката икономика и че чрез държавната подкрепа за банките тези затруднения биха могли да бъдат преодолени. Затова оценката на мерките за подпомагане трябваше да бъде извършена на основание член 107, параграф 3, буква б) от ДФЕС.
(188)
По време на финансовата криза Комисията е разработила критерии за съвместимост за различните видове мерки за помощ. За пръв път принципите за оценка на мерките за помощ са определени в Съобщението относно банковия сектор от 2008 г.
(189)
В съответствие с точка 15 от Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. помощта е съвместима в съответствие с член 107, параграф 3, буква б) от Договора, ако отговаря на общите критерии за съвместимост:
а)
Целесъобразност: помощта трябва да бъде целенасочена, за да може ефективно да постигне целта за преодоляване на сериозно затруднение в икономиката; случаят не би бил такъв, ако мярката не е целесъобразна за преодоляване на затруднението;
б)
Необходимост: мярката за помощ трябва, по своя размер и форма, да е необходима за постигането на целта. Следователно размерът ѝ трябва да бъде минималният необходим за постигането на целта и да е под най-целесъобразната форма за преодоляване на затруднението.
в)
Пропорционалност: положителните въздействия от мярката трябва да бъдат балансирани по подходящ начин с нарушенията на конкуренцията, за да могат да бъдат ограничени нарушенията до необходимия минимум за постигането на целите на мярката.
(190)
Насоки относно мерките за рекапитализация са дадени в Съобщението относно рекапитализацията и в Съобщението относно удължаването от 2011 г.
(191)
В Съобщението относно преструктурирането е определен възприетият от Комисията подход по отношение на оценката на планове за преструктуриране, по-специално необходимостта да се възвърне жизнеспособността, да се гарантира надлежното участие на получателя на помощта и да се ограничат нарушенията на конкуренцията.
(192)
Тази рамка е била допълнена от Съобщението относно банковия сектор от 2013 г., което се прилага за мерки за помощ, за които е изпратено уведомление след 31 Юли 2013 г.
7.2.1. Правно основание за оценката на съвместимостта на помощта за осигуряване на ликвидност на Банката (мярка L1)
(193)
Помощта за осигуряване на ликвидност, която вече е била получена от Банката, е била одобрена окончателно чрез поредица от решения за разрешаване на мерките по схемата за подпомагане на гръцките банки и измененията и удълженията на схемата (98). Всяка една бъдеща помощ за осигуряване на ликвидност за Банката ще трябва да бъде предоставена по надлежно разрешена от Комисията схема. Комисията ще трябва да одобри условията на въпросната помощ преди предоставянето ѝ и следователно тя не е необходимо да се оценява по-нататък в настоящото решение.
7.2.2. Правно основание за оценката на съвместимостта на привилегированите акции (мярка A)
(194)
Предоставената през 2009 г. рекапитализация под формата на привилегировани акции (мярка A), е била осигурена по мярката за рекапитализация, одобрена през 2008 г. в рамките на схемата за подпомагане на гръцките банки в съответствие със Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. Следователно не е необходимо да ѝ се прави нова оценка по Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. и трябва да бъде оценена единствено в съответствие със Съобщението относно преструктурирането.
7.2.3. Правно основание за оценката на съвместимостта на гарантираната от държавата СПОЛ (мярка L2)
(195)
Съвместимостта на гарантираната от държавата СПОЛ (мярка L2) първо следва да бъде оценена въз основа на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. и на Съобщението относно удължаването от 2011 г. Всяка гарантирана от държавата СПОЛ, предоставена след 1 август 2013 г., се оценява в съответствие със Съобщението относно банковия сектор от 2013 г.
7.2.4. Правно основание на оценката на съвместимостта на рекапитализациите от HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4)
(196)
Съвместимостта на рекапитализациите от HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4), по-специално по отношение на възнаграждението, първо следва да бъде оценена в съответствие със Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно удължаването от 2011 г. В решението за откриване по отношение на Alpha Bank Комисията изрази съмнения относно съвместимостта на мярка B1 със споменатите съобщения. Тъй като тези мерки са били осъществени преди 31 юли 2013 г., те не попадат в приложното поле на Съобщението относно банковия сектор от 2013 г. Съвместимостта на рекапитализациите от HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4) следва да бъде оценена така също в съответствие със Съобщението относно преструктурирането.
7.3. СЪОТВЕТСТВИЕ НА МЯРКА L2 СЪС СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО БАНКОВИЯ СЕКТОР ОТ 2008 г., СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО УДЪЛЖАВАНЕТО ОТ 2011 г. И СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО БАНКОВИЯ СЕКТОР ОТ 2013 г.
(197)
Помощта е съвместима в съответствие с член 107, параграф 3, буква б) от Договора, ако отговаря на общите критерии за съвместимост: целесъобразност, необходимост и пропорционалност.
(198)
Тъй като гръцките банки не са имали достъп до пазарите на едро и са станали изцяло зависими от финансирането от централната банка, както е посочено в съображение 26, и тъй като Банката не е можела да заеме достатъчно средства посредством редовни операции за рефинансиране, Банката е имала нужда от гарантирана от държавата СПОЛ, за да получи достатъчна ликвидност, което да я предпази от неизпълнение. Комисията счита, че мярка L2 представлява целесъобразен механизъм за преодоляване на сериозно затруднение, което би било причинено от неизпълнението на Банката.
(199)
Тъй като гарантираната от държавата СПОЛ води до относително високи разходи за финансирането за Банката, тя е стимулирана в достатъчна степен с цел да избягва да разчита на този източник на финансиране за развитието на своите дейности. Банката трябва да заплаща лихва с […] базисни пункта по-висока от редовните операции за рефинансиране в рамките на Евросистемата. Освен това Банката трябва да плати на държавата гаранционна такса в размер на […] базисни пункта. В резултат на това общите разходи за гарантираната от държавата СПОЛ за Банката са много по-високи от нормалните разходи за рефинансиране от ЕЦБ. По-специално разликата между първите и вторите е по-голяма от гаранционната такса, която се изисква в съответствие със Съобщението относно удължаването от 2011 г. Това означава, че общото възнаграждение, което се изисква от държавата, може да се счита за достатъчно. Що се отнася до размера на гарантираната от държавата СПОЛ, той редовно се преразглежда от Банката на Гърция и от ЕЦБ въз основа на действителните нужди на Банката. Те следят отблизо нейното използване, за да гарантират ограничаването ѝ до необходимия минимум. Следователно мярка L2 не осигурява на Банката прекомерно голяма ликвидност, която би могла да се използва от Банката за финансирането на дейности, нарушаващи конкуренцията. Тя е ограничена до необходимия минимален размер.
(200)
Помощта е ограничена до минималния необходим размер. Подобно следене отблизо на използването на гарантираната от държавата СПОЛ и редовната проверка дали използването ѝ е ограничено до минимум, гарантират също така, че ликвидността е пропорционална и не води до ненужно нарушаване на конкуренцията. Комисията също така отбелязва, че Гърция е поела ангажимент, че Банката ще изпълни мерките за преструктуриране, като намали своята зависимост от рефинансиране от централната банка, и че Банката ще спазва ограниченията в поведението, анализирани в раздел 7.6. Тези фактори гарантират, че зависимостта от подкрепа за ликвидността ще приключи възможно най-скоро и че тази помощ е пропорционална.
(201)
Следователно мярка L2 съответства на Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. и на Съобщението относно удължаването от 2011 г. Тъй като със Съобщението относно банковия сектор от 2013 г. не са въведени допълнителни изисквания по отношение на гаранциите, мярка L2 отговаря също така на Съобщението относно банковия сектор от 2013 г.
7.4. СЪОТВЕТСТВИЕ НА МЕРКИ B1, B2, B3 И B4 СЪС СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО БАНКОВИЯ СЕКТОР ОТ 2008 г., СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО РЕКАПИТАЛИЗАЦИЯТА И СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО УДЪЛЖАВАНЕТО ОТ 2011 г.
(202)
Както е посочено в съображение 189 и в съответствие с точка 15 от Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. помощта е съвместима в съответствие с член 107, параграф 3, буква б) от Договора, ако отговаря на общите критерии за съвместимост (99): целесъобразност, необходимост и пропорционалност.
(203)
В Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно удължаването от 2011 г. са обяснява допълнителни относно равнището на изискваното възнаграждение за вливания на капитал от държавата.
7.4.1. Целесъобразност на мерките
(204)
По отношение на целесъобразността на рекапитализациите от HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4) Комисията счита, че са подходящи, защото те дават възможност на Банката да се съобрази с капиталовите изисквания. Без рекапитализациите от HFSF Банката не би била в състояние да упражнява своята дейност и би загубила достъп до операции по рефинансиране на ЕЦБ.
(205)
В това отношение в решението за откриване по отношение на Alpha Bank Комисията отбеляза, че Банката е една от най-големите банкови институции в Гърция както от гледна точка на отпускането на кредити, така и на приемането на депозити. В това си качество Банката е от системна важност за Гърция. Следователно неизпълнението на Банката би създало сериозни затруднения в гръцката икономика. Предвид преобладаващите по това време обстоятелства, финансовите институции в Гърция са имали затруднения в достъпа до финансиране. Липсата на финансиране е ограничила тяхната възможност да предоставят заеми на гръцката икономика. В този контекст затрудненията на икономиката биха били допълнително влошени от неизпълнението на Банката. Освен това мерки B1, B2, B3, и B4 са били наложени главно поради програмата за PSI - едно крайно извънредно и непредвидимо обстоятелство - а не в резултат на погрешно управление или прекомерно поемане на рискове от Банката. Следователно мерките са насочени главно към справянето с последиците от програмата за PSI и допринасят за поддържането на финансовата стабилност в Гърция.
(206)
В решението за откриване по отношение на Alpha Bank Комисията изрази съмнения относно това дали непосредствено са били предприети всички възможни мерки, за да се избегне вероятността в бъдеще Банката отново да има нужда от помощ. Както е посочено в съображения (121) и (122) от това решение, гръцките органи са поели задължение да осъществят редица дейности, свързани с корпоративното управление и търговските дейности на Банката. Както е описано в съображения (99) и (106), Банката е извършила и мащабно преструктуриране на своите дейности, като вече са реализирани големи съкращения на разходите. Следователно съмненията на Комисията са били разсеяни.
(207)
В решението за откриване по отношение на Alpha Bank Комисията е изразила съмнения също така относно това дали са били предвидени достатъчни предпазни мерки, в случай че Банката попадне под контрола на държавата или в случай че частните акционери запазят контрола си, докато по-голямата част от акциите са собственост на държавата. Описаните в съображения (121) и (122) от това решение поети задължения гарантират, че кредитните дейности на Банката ще се осъществяват на търговска база и ежедневните ѝ дела ще бъдат предпазени от държавна намеса. Договорената между HFSF и Банката рамка на взаимоотношенията също гарантира защитата на интересите на държавата като основен акционер от прекомерно поемане на рискове от страна на ръководството на Банката.
(208)
Следователно мерки B1, B2, B3 и B4 гарантират запазването на финансовата стабилност в Гърция. Предприети са били важни действия, за да бъдат сведени до минимум бъдещите загуби и за да се гарантира, че дейностите на Банката няма да бъдат застрашени вследствие на неудачно управление. На тази база Комисията определя, че мерки B1, B2, B3 и B4 са целесъобразни.
7.4.2. Необходимост - ограничаване на помощта до минимум
(209)
Според Съобщението относно банковия сектор от 2008 г. мярката за помощ трябва да е необходима - от гледна точка на своя размер и форма - за постигането на целта. Това означава, че вливането на капитал трябва да бъде в минималния необходим размер за постигането на целта.
(210)
Размерът на капиталовата подкрепа е бил изчислен от Банката на Гърция в рамките на стрес-тест, за да се гарантира, че основният капитал от първи ред ще остане над определено равнище през периода 2012-2014 г., което е отразено в таблица 3. Следователно на Банката не е бил предоставен прекомерно висок капитал. Както е обяснено в съображение 206, били са предприети действия за намаляване на риска, че Банката ще се нуждае от допълнителна помощ в бъдеще.
(211)
Що се отнася до възнаграждението за първата и втората междинни рекапитализации (мерки B1 и B2), Комисията напомня, че те са били предоставени съответно през месец май 2012 г. и през месец декември 2012 г. и са били осъществени чрез непарични вноски под формата на известия на EFSF. От датата на изплащането на известията на EFSF до датата на рекапитализацията от пролетта на 2013 г. HFSF е получило като възнаграждение начислените лихви по известията на EFSF плюс такса 1 % (100). Както е подчертано в решението за откриване по отношение на Alpha Bank, това възнаграждение е по-ниско от диапазона 7 % - 9 %, посочен в Съобщението относно рекапитализацията. Периодът с ниско възнаграждение обаче е бил ограничен до една година за мярка B1 и пет месеца за мярка B2 (т.е. до преобразуването на междинната рекапитализация в стандартна рекапитализацията в обикновени акции, именно мярка B4). Макар че първата и втората междинни рекапитализации не са довели до намаляване на дяловото участие на съществуващите акционери, рекапитализацията от пролетта на 2013 г., която се е изразявала в преобразуването на първата и втората междинни рекапитализации, сериозно е намалила дяловото участие на съществуващите акционери, тъй като делът им в собствения капитал на Банката е намалял до 4,9 %. Това е сложило край на противоестествената ситуация, настъпила на датата на първата междинна рекапитализация. Следователно изразените в решението за откриване по отношение на Alpha Bank съмнения са били разсеяни.
(212)
Второ, предвид необичайния източник на затрудненията на Банката, където загубите са следствие главно на опрощаване на дългове в полза на държавата (програмата за PSI и обратното изкупуване на дългове, което осигурява значително предимство за държавата, т.е намаляване на дълговете) и от последиците от продължителната рецесия на националната ѝ икономика, Комисията може да приеме подобно временно отклонение от стандартните изисквания за възнаграждение, определени в Съобщението относно рекапитализацията (101).
(213)
Що се отнася до мярка B3, тя представлява ангажимент за предоставяне на капитал. Този ангажимент, поет през месец декември 2012 г., е бил изпълнен посредством действителното вливане на капитал през месец май - юни 2013 г. - само пет месеца по-късно. Поради тази причина и поради посочените в съображение 212 причини е приемливо за въпросния ангажимент да не е изплатено възнаграждение.
(214)
Що се отнася до мярка B4, в съответствие с точка 8 от Съобщението относно удължаването от 2011 г. вливанията на капитал следва да се впишат при достатъчна отстъпка от цената на акция (след корекция по отношение на „ефекта на разреждане“), за да се даде разумна гаранция за подходящо възнаграждение за държавата. Въпреки че в тази рекапитализация не е била предвидена значителна отстъпка от цената на акция, коригирана по отношение на ефекта на разреждане, всъщност не е било възможно да се постигне значителна отстъпка от теоретичната цена на минали права (102). Преди рекапитализацията през пролетта на 2013 г. пазарната капитализация на Банката е само няколко стотин милиона евро. При такива обстоятелства възниква въпросът дали съществуващите акционери е трябвало да бъдат напълно отстранени. Комисията отбелязва, че емисионната цена е била определена с 50 % отстъпка от средната пазарна цена през петдесетте дни, предшестващи определянето на емисионната цена. Комисията отбелязва също така, че е било налице значително намаляване на дяловото участие на съществуващите акционери, тъй като след тази рекапитализация те са притежавали едва 4,9 % дялово участие в Банката. Следователно, прилагането на допълнителна отстъпка от пазарната цена би оказало слабо въздействие върху възнаграждението на HFSF. С оглед на специфичната ситуация на гръцките банки, обяснена в съображение 212, и предвид факта, че необходимостта от помощ произтича от опрощаването на дългове в полза на държавата, Комисията смята, че емисионната цена на акциите, записани от държавата, е била достатъчно ниска.
(215)
HFSF също издаде варанти и предостави един варант за всяка записана акция на частните инвеститори, участващи в рекапитализация през пролетта на 2013 г. HFSF предостави варантите безвъзмездно. Както е обяснено в съображение 93, всеки варант включва право на закупуване на 7,40 акции от HFSF на определени интервали и цени. Цената на упражняване е равна на продажната цена на HFSF, увеличена с годишен и кумулативен марж (4 % за първата година, 5 % за втората година, 6 % за третата година, 7 % за четвъртата година и 8 % на годишна база през последните шест месеца). Възнаграждението, получавано от HFSF по акциите, които притежава, де факто е ограничено до тези равнища. Това възнаграждение е по-ниско от диапазона 7 % - 9 %, посочен в Съобщението относно рекапитализацията. Въпреки това, тъй като тези варанти са ключов фактор за успеха на емитирането на права и частното пласиране, стартирани от Банката преди рекапитализацията от пролетта на 2013 г., Комисията счита, че те са позволили на Банката да намали размера на помощта с 550 млн. EUR. Действително поради ниския коефициент на капиталова адекватност на Банката преди рекапитализацията и голямата несигурност, преобладаваща към този момент, симулациите, които бяха на разположение тогава, показаха, че без варанти частните инвеститори не биха постигнали достатъчна възвращаемост и не биха участвали. Поради причините, обяснени в съображения 205 и 212, тъй като HFSF ще получи минимално положително възнаграждение, ако варантите бъдат упражнени, и поради това, че една от целите на Меморандума за икономическите и финансовите политики е да се привлекат частни инвеститори, за да се запазят някои банки под частно управление и да се избегнат ситуации, в които целият банков сектор ще се контролира от HFSF, Комисията може да приеме такова отклонение от стандартните изисквания възнаграждение, изложени в Съобщението относно рекапитализацията. Това приемане се основава също на факта, че законът за HFSF, изменен през март 2014 г., не предвижда никакви корекции на варантите в случай на непреференциално увеличаване на акционерния капитал и че в случай на емисия на права, само цената на упражняване на варантите може да се коригира и коригирането може да се осъществява едва ex post и само до размера на реализираните постъпления от продажбата на права на преференциално закупуване от HFSF. Освен това ангажиментът, поет от Гърция, че ще поиска одобрението на Комисията преди всяко обратно изкупуване на варантите, издадени от HFSF, ще позволи на Комисията да гарантира, че всяко бъдещо обратно изкупуване не намалява допълнително възнаграждението на HFSF и не увеличава възнагражденията на притежателите на варанти.
(216)
Що се отнася до обстоятелството, че акциите на HFSF са без право на глас, Комисията припомня, че необходимостта от помощ не произхожда главно от прекомерното поемане на риск. В допълнение, това е една от целите на МИФП за поддържане на някои банки под частно управление. Освен това рамката на взаимоотношенията и автоматичното въвеждане на правото на глас в случай на неизпълнение на плана за преструктуриране предоставят защитни мерки срещу бъдещо прекомерно поемане на риск от частните управители. Накрая, PSI и обратното изкупуване от декември 2012 г. представляват един вид възнаграждение за държавата, тъй като държавният дълг към Банката беше намален с няколко милиарда евро. Поради всички тези причини Комисията може да приеме, че HFSF получава акции без право на глас. Поради това Комисията прави заключението, че мярка B4 е била необходима.
В заключение мерки B1, B2, B3 и B4 са необходими като помощ за оздравяване както от гледна точка на техния размер, така и на тяхната форма.
7.4.3. Пропорционалност - мерки за ограничаване на разпространението на отрицателните последици
(217)
Комисията отбелязва, че Банката е получила държавна помощ в много голям размер. Поради това тази ситуация може да доведе до сериозни нарушения на конкуренцията. Гръцките органи обаче са поели ангажимент да осъществят редица мерки, целящи намаляването на разпространението на отрицателните последици. По-специално, ангажиментите предвиждат, че операциите на Банката ще продължат да бъдат управлявани на търговски начала, както е обяснено в съображения 121 и 122, и Гърция също така се е ангажирала със забрана за придобиване, както и с редица продажби на активи, както е описано в съображения 123-124. Ограниченията на нарушенията на конкуренцията ще бъдат оценени допълнително в раздел 7.6.
(218)
В Банката е било назначено така също контролиращо доверено лице, което да следи за правилното изпълнение на поетите задължения във връзка с корпоративното управление и търговските дейности. С това ще се избегнат каквито и да било вредни промени в търговската практика на Банката и ще бъде намалено потенциалното разпространение на отрицателните последици.
(219)
Накрая, на 12 юни 2014 г. на Комисията беше представен нов подробен план за преструктуриране. Този план за преструктуриране ще бъде оценен в раздел 7.6.
(220)
В заключение може да се каже, че изразените в решението за откриване по отношение на Alpha Bank съмнения са били разсеяни. Мерки B1, B2, B3 и B4 са пропорционални с оглед на точка 15 от Съобщението относно банковия сектор от 2008 г.
7.4.4. Заключение относно съответствието на рекапитализациите от HFSF със Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно удължаването от 2011 г.
(221)
Следователно се стига до заключението, че рекапитализациите от HFSF (мерки B1, B2, B3 и B4) са целесъобразни, необходими и пропорционални предвид точка 15 от Съобщението относно банковия сектор от 2008 г., Съобщението относно рекапитализацията и Съобщението относно удължаването от 2011 г.
7.5. СЪВМЕСТИМОСТ НА ПРИДОБИВАНИЯТА СЪС СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО ПРЕСТРУКТУРИРАНЕТО
(222)
В точка 23 от Съобщението относно преструктурирането се обяснява, че придобиванията на предприятия от подпомаганите банки не могат да бъдат финансирани чрез държавна помощ, освен ако това не е от основно значение за жизнеспособността на предприятието. Освен това в точки 40 и 41 от Съобщението относно преструктурирането се посочва, че банките не следва да използват държавна помощ за придобиване на конкурентни дружества, освен ако придобиването е част от процес на консолидация, необходим за възстановяване на финансовата стабилност или за осигуряване на ефективна конкуренция. Освен това придобиванията могат да застрашат или да усложнят възстановяването на жизнеспособността. Следователно Комисията трябва да прецени дали извършените от Банката придобивания могат да бъдат определени за съответстващи на Съобщението относно преструктурирането.
7.5.1. Съответствие на придобиването на Emporiki Bank със Съобщението относно преструктурирането
7.5.1.1. Въздействие на придобиването на Emporiki Bank върху жизнеспособността на Банката в дългосрочен план
(223)
От гледна точка на доходността на дейностите, извършеното от Банката придобиване на Emporiki Bank подобрява възвръщането на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план, тъй като сливането на две банки на един и същ географски пазар дава възможност на Банката за осъществяването на значителни синергии, например под формата на намаляване на персонала, закриване на клонове и по-ниски режийни разноски. Банката придобива клиентите и депозитите, като в същото време значително намалява разходите за своята издръжка. Тя закрива значителен брой клонове на комбинираното дружество, в допълнение към рационализиране на функциите на централния офис.
(224)
По отношение на позициите, свързани с ликвидността, придобиването оказва положително въздействие върху Банката. В действителност, съотношението на заемите към депозитите на придобитото дружество е било около 115 %, което е доста под съотношението на Банката (103). Поради това то допринася за значителното подобряване на съотношението на заемите към депозитите на Банката.
(225)
От статична гледна точка сделката има положително въздействие и върху капиталовата адекватност на Банката, тъй като Банката придобива добре капитализирана банка за 1 евро. Към 31 март 2012 г. прогнозната капиталова адекватност на комбинираното дружество е била 11,8 %, докато равнището на капиталова адекватност на Банката е било само 8,8 %. Аналогично, прогнозното съотношение на основния капитал от първи ред на комбинираното дружество е възлизало на 11,1 %, докато това на Банката - на 7,9 %. Високият капитал ба Emporiki Bank предоставя защита срещу бъдещи загуби, които могат да се проявят при стрес-тест, както е показано в таблица 3. Статичното наблюдение на увеличаването на капиталовата адекватност на Банката е довело до надценяване на положителния ефект върху дългосрочната ѝ капиталова позиция. Следователно придобиването е положително за възстановяването на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план.
7.5.1.2. Въздействие на придобиването върху размера на помощта, от която Банката е имала нужда
(226)
Според точка 23 от Съобщението относно преструктурирането помощта за преструктуриране не трябва да се използва за придобиването на други дружества, а само за покриване на разходите по преструктурирането, които са необходими за възстановяването на жизнеспособността на Банката. В този случай, въпреки че придобиването оказва положително влияние върху жизнеспособността на Банката, то не е от основно значение за жизнеспособността ѝ по смисъла на точка 23 от Съобщението относно преструктурирането.
(227)
Банката е платила само 1 евро, за да закупи Emporiki Bank. Покупната цена следователно не е била финансирана чрез държавна помощ. Този факт предполага също, че плащането на продажната цена не е създало нужда от капитал за Банката. В допълнение, Emporiki Bank е подходящо капитализирана (т.е. до нивото, изисквано съгласно стрес теста от 2012 г., посочен в таблица 3). Като такова, придобиването е малко вероятно да създаде бъдеща нужда от капитал на Банката.
(228)
В заключение, поради наличието на нетипични условия (закупуване за 1 евро на изцяло капитализира Банката за изпълняване на изискванията на стрес теста), придобиването на Emporiki Bank по изключение не противоречи на изискването за свеждане до минимум на помощта.
7.5.1.3. Нарушаване на конкуренцията вследствие на придобиванията
(229)
В съответствие с точки 39 и 40 от Съобщението относно преструктурирането държавната помощ не трябва да бъде използвана в ущърб на дружества, които не получават подкрепа, и по-специално за придобиването на конкурентни дружества. В точка 41 от Съобщението относно преструктурирането се посочва също, че може да разрешат придобивания, когато те са част от процес на консолидация, необходим за възстановяване на финансовата стабилност или за осигуряване на ефективна конкуренция. При тези обстоятелства процесът на придобиване следва да бъде справедлив и придобиването следва да гарантира условия на ефективна конкуренция на съответния пазар.
(230)
Банката на Гърция не е считала Emporiki Bank за жизнеспособна като самостоятелна банка според преглед на жизнеспособността, извършен от външен консултант в началото на 2012 г. Тя е носела огромни загуби за Crédit Agricole, затова Crédit Agricole е искала да я продаде. Ако не беше възможна продажба, Crédit Agricole можеше да обмисли как да я остави да фалира. Следователно сделката може да се счита за част от процес на консолидация, необходим за възстановяване на финансовата стабилност, като описания в точка 41 от Съобщението относно преструктурирането.
(231)
Нито един участник в търга, който не получава подкрепа, не е представил валидна оферта за придобиването на Emporiki Bank, а процесът на продажба е бил открит, прозрачен и недискриминационен. Следователно Банката не е изместила участник в търга, който не е получил подкрепа. Тъй като въпросното придобиване е било разрешено от Гръцкия орган за защита на конкуренцията, резултатът от процеса на продажба не засяга условията на ефективна конкуренция в Гърция.
(232)
Освен това нуждата на Банката от помощ не произтича от лошо управление или неподходящо поемане на риск. На последно място, както е заключено в съображение 227, не е използвана държавна помощ за финансиране на това придобиване (покупка за 1 евро на банка, капитализирана до нивото, което се изисква, за да издържи стрес-теста на Банката на Гърция).
(233)
С оглед на тези елементи може да се заключи, че придобиването на Emporiki Bank е в съответствие с раздел 4 от Съобщението относно преструктурирането.
7.5.1.4. Заключение относно придобиването на Emporiki Bank
(234)
С оглед на уникалната по рода си ситуация, в която са изпаднали гръцките банки, и специфичните особености, свързани с придобиването на Emporiki Bank, се заключава, че въпросното придобиване е в съответствие с изискванията, определени в Съобщението относно преструктурирането.
7.5.2. Съответствие на придобиването на подбрани активи и пасиви на трите кооперативни банки със Съобщението относно преструктурирането
7.5.2.1. Въздействие на придобиванията върху жизнеспособността на Банката в дългосрочен план
(235)
Придобиването на подбрани активи и пасиви на трите кооперативни банки ще подсили дългосрочната жизнеспособност на Банката.
(236)
По-точно интегрирането на депозитите на трите кооперативни банки в счетоводния баланс на Банката подобри нейния ликвиден профил. Нетното съотношение на заемите към депозитите на Alpha Bank S.A. намаля с около 1,5 % и зависимостта на Alpha Bank S.A. от Евросистемата спадна.
(237)
Освен това придобиванията дадоха на Банката възможност да увеличи своите приходи, като разшири клиентската си база в няколко географски области. Банката не е поела никаква скъпа инфраструктура или скъпа клонова мрежа. Банката не е поела и никакви заеми. Следователно това не увеличи нейните рискови или капиталови изисквания.
7.5.2.2. Въздействие на придобиванията върху размера на помощта, от която Банката е имала нужда
(238)
В съответствие с точка 23 от Съобщението относно преструктурирането помощта за преструктуриране не трябва да се използва за придобиването на други дружества, а само за покриване на разходите по преструктурирането, които са необходими за възстановяването на жизнеспособността на Банката. В този случай, въпреки че придобиването оказва положително влияние върху жизнеспособността на Банката, то не е от основно значение за жизнеспособността ѝ по смисъла на точка 23 от Съобщението относно преструктурирането.
(239)
Платеното от Банката за придобиването на прехвърлените активи и пасиви на трите кооперативни банки бе определено на 2,1 % от стойността на прехвърлените депозити и възлиза на приблизително 9 млн. EUR, което се равнява на 0,01 % от общата сума на счетоводния баланс на Банката по време на придобиването. Това възнаграждение следователно може да се счете за много ниско. Освен това Банката вече беше привлякла средства в размер на 550 млн. EUR от частния капитал при рекапитализация през пролетта на 2013 г.
(240)
Заключението е, че покупната цена на прехвърлените активи и пасиви (главно депозити) на трите кооперативните банки е толкова ниска, че не възпрепятства помощта да бъде ограничена до необходимия минимум.
7.5.2.3. Нарушаване на конкуренцията вследствие на придобиванията
(241)
Както е посочено в съображение 229, според точки 39 и 40 от Съобщението относно преструктурирането държавната помощ не трябва да бъде използвана в ущърб на дружества, които не получават подкрепа, и по-специално за придобиването на конкурентни дружества, освен при специфични обстоятелства.
(242)
Банката на Гърция счете, че трите кооперативни банки не са жизнеспособни и приемането на мерките за преструктуриране е необходимо за поддържането на финансова стабилност. Следователно сделката може да се счита за част от процес на консолидация, необходим за възстановяване на финансовата стабилност, като описания в точка 41 от Съобщението относно преструктурирането.
(243)
В допълнение, нито един участник в търга, който не получава подкрепа, не е представил валидна оферта за придобиване на активите и пасивите на трите кооперативни банки, и единствената друга оферта идва от банка, която е получила дори по-голяма помощ. Освен това размерът на придобитите активи и пасиви е малък и не е довел до промяна в структурата на пазара (104).
(244)
В заключение, Комисията счита, че тези извънредни обстоятелства обосновават разрешаването на придобиванията в съответствие с точка 41 от Съобщението за преструктуриране.
7.5.2.4. Заключение относно придобиването на подбрани активи и пасиви на трите кооперативни банки
(245)
Заключава се, че с оглед на особеностите на придобиването на подбрани активи и пасиви на трите кооперативни банки въпросното придобиване отговаря на изискванията, определени в Съобщението относно преструктурирането.
7.5.3. Съответствие на придобиването на Citibank със Съобщението относно преструктурирането
7.5.3.1. Въздействие на придобиването върху жизнеспособността на Банката в дългосрочен план
(246)
Придобиването на Citibank Гърция, включително Diners, ще подобри дългосрочната жизнеспособност на Банката. Банката придоби банка с високо обезпечен заем. В допълнение, на нетният кредитен портфейл е много по-малък отколкото придобитите депозити.
(247)
Интегрирането на депозитите на Citibank Гърция в счетоводния баланс на Банката ще подобри нейния средносрочен и дългосрочен финансов профил, като в същото време ще увеличи рентабилността на Банката.
(248)
Освен това чрез придобиването Банката ще подобри способностите си събиране на депозити, като по този начин ще постигне балансиран и устойчив бизнес модел.
(249)
Накрая, очакваните значителни синергии - от гледна точка на централните функции, ИТ услугите и оперативните разходи - ще допринесат за дългосрочната жизнеспособност на Банката.
(250)
Следователно придобиването е положително за възстановяването на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план.
7.5.3.2. Въздействие на придобиването върху размера на помощта, от която Банката е имала нужда
(251)
Според точка 23 от Съобщението относно преструктурирането помощта за преструктуриране не трябва да се използва за придобиването на други дружества, а само за покриване на разходите по преструктурирането, които са необходими за възстановяването на жизнеспособността на Банката. В този случай, въпреки че придобиването оказва положително влияние върху жизнеспособността на Банката, то не е от основно значение за жизнеспособността ѝ по смисъла на точка 23 от Съобщението относно преструктурирането.
(252)
Банката е платила само 2 млн. EUR (105), за да закупи Citibank Гърция и Diners.
(253)
Придобитият портфейл включва голям брой заеми, които са напълно отписани. В действителност, оценката на този нов портфейл от заеми би могла да компенсира ограничената нужда от капитал, произтичаща от включването им в счетоводния баланс на Банката.
(254)
Освен това Банката е привлякла средства в размер на 1,2 млрд. EUR от частния капитал на цена за акция, по-висока от цената, при която HFSF е записал при рекапитализацията през пролетта на 2013 г.
(255)
При тези конкретни обстоятелства не може да се твърди, че придобиването е било финансирано чрез държавна помощ. Придобиването няма да увеличи нуждата от помощ или да намали възнаграждението на съществуваща помощ.
7.5.3.3. Нарушаване на конкуренцията вследствие на придобиването
(256)
Както е посочено в съображение 241, държавната помощ не трябва да бъде използвана в ущърб на дружества, които не получават подкрепа, по-специално за придобиването на конкурентни дружества.
(257)
Покупната цена, платена за Citibank Гърция, беше изключително ниска и Банката мобилизира голяма сума частен капитал при висока цена на акция. Поради това не може да се приеме, че е използвана държавна помощ за финансиране на това придобиване.
(258)
В допълнение, нито един участник в търга, който не получава подкрепа, не е представил оферта за придобиване на периметъра на дейност, придобит от Банката, не е налице ефект на изтласкване на инвеститори, които не получават помощ.
(259)
В заключение, с оглед на елементите в съображения 257 и 258, придобиването не попада под забраната в точки 39 и 40 от Съобщението относно преструктурирането. Освен това Комисията припомня, че нуждата на Банката от помощ не произтича от лошо управление или неподходящо поемане на риск.
7.5.3.4. Заключение относно придобиването на Citibank Гърция
(260)
Заключава се, че с оглед на уникалната по рода си ситуация на Банката (106), и специфичните особености, свързани с придобиването на Citibank Гърция, въпросното придобиване е в съответствие с изискванията, определени в Съобщението относно преструктурирането.
7.6. СЪОТВЕТСТВИЕ НА МЕРКИ A, B1, B2, B3 И B4 СЪС СЪОБЩЕНИЕТО ОТНОСНО ПРЕСТРУКТУРИРАНЕТО
7.6.1. Източници на затруднения и последици във връзка с оценката според Съобщението относно преструктурирането
(261)
Както е посочено в раздели 2.1.1 и 2.1.2, затрудненията, пред които се е изправила банка, са следствие главно на кризата с гръцкия държавен дълг и дълбоката рецесия в Гърция и Южна Европа. Що се отнася до първия фактор, гръцкото правителство е изгубило своя достъп до финансовите пазари и в крайна сметка е трябвало да договори споразумение със своите вътрешни и международни кредитори (програма за PSI), което е довело до процентното намаление на вземанията от държавата с 53,3 %. Освен това 31,5 % от вземанията са били обменени за нови GGB с по-ниски лихвени проценти и по-далечни падежи. Държавата е изкупила обратно тези нови GGB от гръцките банки през месец декември 2012 г. на цена между 30,2 % и 40,1 % от тяхната номинална стойност, което е довело до реализирането на допълнителна загуба за гръцките банки. Освен въздействието върху нейната капиталова позиция, оказано от програмата за PSI и обратното изкупуване на дълга, Банката е претърпяла също така значителен отлив на депозити между 2010 г. и средата на 2012 г. поради риска, че Гърция може да излезе от еврозоната вследствие на неустойчивия си публичен дълг и на рецесията в икономиката.
(262)
Мерки B1, B2, B3 и B4 са в размер на 4 571 млн. EUR, което е по-малко от размера на загубата, която е била записана в резултат на програмата за PSI (4 786 млн. EUR). В такъв случай и ако трудностите не произтичат главно от практики, свързани с прекомерно поемане на рискове, в точка 14 от Съобщението относно удължаването от 2011 г. е предвидено, че Комисията може да смекчи своите изисквания.
(263)
Най-голямата част от капиталовите нужди произтичат от редовна експозиция на финансова институция на държавния риск на собствената ѝ държава. Този факт е отбелязан също така в съображения 58 и 69 от решението за откриване по отношение на Alpha Bank. Комисията отбелязва също така, че експозиция на Банката на гръцкия държавен риск е по-малка от тази на другите основни гръцки банки, така че не може да се счита, че е натрупала прекомерна експозиция към държавен дълг. В резултат на това не е имало толкова голяма нужда Банката да разглежда въпроси, свързани с моралния риск, в своя план за преструктуриране, колкото при други подпомагани финансови институции, които са поемали прекомерно големи рискове. Тъй като мерките за помощ не са толкова нарушаващи, предприетите мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията съответно следва да бъдат смекчени пропорционално. Тъй като програмата за PSI и обратното изкупуване на дългове представляват опрощаване на дългове в полза на държавата, възнаграждението на държавата за рекапитализирането на банките може да е по-ниско.
(264)
Тъй като обаче гръцката икономика се е свила с около 25 % след 2008 г. и тъй като Банката е придобила по-нежизнеспособната банка Emporiki Bank, Банката трябва да приспособи своята организация, своята структура на разходите и търговска мрежа към тази нова среда, за да успее да възстанови доходността си. Следователно, въпреки отсъствието на съображения, свързани с моралния риск, Банката трябва да рационализира своята дейност в Гърция, за да осигури своята жизнеспособност в дългосрочен план.
(265)
Важен втори източник на загуби за Банката бяха нейните кредити за гръцките домакинства и фирми. Комисията счита, че тези загуби се дължат главно на изключително сериозното и продължително свиване на БВП с приблизително 25 % за период от пет години, а не на практики на Банката, свързани с рисково кредитиране. В резултат на това предоставената помощ за покриването на тези загуби не създава морален риск, какъвто е случаят, когато помощта предпазва Банката от последиците от нейните рискови практики в миналото. Следователно помощта предизвиква по-малки нарушения (107).
(266)
Част от капиталовите нужди и загубите от кредити на Банката обаче са реализирани от някои международни дъщерни предприятия. През 2012 г. например дейностите в Кипър, Румъния, Сърбия, Бивша югославска република Македония и България са били на загуба, докато дейностите в Албания са донесли нулева печалба. Стрес-тестовете, проведени през 2012 г. за определяне на потребностите от капитал на Банката, показват, че прогнозите за кредитните загуби по чуждестранните заеми възлизат на 921 млн. EUR при базовия сценарий и на 1 201 млн. EUR при неблагоприятния сценарий. Чуждестранните активи също представляваха изтичане на ликвидност, тъй като вътрешногруповото финансиране възлизаше на няколко милиарда евро.
(267)
В заключение, тъй като сред четирите най-големи гръцки банки Банката е притежавала най-малко по време на PSI и тъй като загубата, дължаща се на PSI, е по-голяма отколкото помощта, получена чрез мерки B, B2, B3 и B4, може да се заключи, че повечето от загубите и необходимостта от помощта попадат в обхвата на точка 14 от Съобщението относно удължаването от 2011 г., в която се позволява на Комисията да намали своите изисквания. Част от нуждата от помощ произтича от загубите от гръцки заеми вследствие на изключително дълбоката и продължителна рецесия, а не от рисково кредитиране. Тази помощ не създава морален риск и следователно не води до толкова големи нарушения.
(268)
Накрая, малка част от необходимостта от помощ идва от поемането на рискове от самата банка по отношение на нейните чуждестранни дъщерни предприятия.
7.6.2. Жизнеспособност
(269)
Планът за преструктуриране трябва да гарантира, че финансовата институция може да възстанови своята жизнеспособност в дългосрочен план до края на периода на преструктуриране (раздел 2 от Съобщението относно преструктурирането). В разглеждания случай периодът на преструктуриране е определен като периода между датата на приемане на настоящото решение и 31 декември 2018 г.
(270)
В съответствие с точки 9, 10 и 11 от Съобщението относно преструктурирането гръцките органи са представили цялостен и подробен план за преструктуриране, който дава пълна информация за бизнес модела на Банката. В плана са посочени също така причините за затрудненията, с които се е сблъскала Банката, както и предприетите мерки за справяне с всички срещнати от нея проблеми, свързани с жизнеспособността. По-специално в плана за преструктуриране е описана избраната стратегия за запазване на оперативната ефективност на Банката и за справяне с високото равнище на необслужваните кредити, ниската оперативна ефективност, нейната уязвима ликвидност и капиталовите позиции, както и чуждестранните ѝ предприятия, които през последните години са разчитали на своето дружество майка за финансирането и капитала си.
7.6.2.1. Гръцки банкови дейности
(271)
Що се отнася до ликвидността и зависимостта на Банката от финансиране от Евросистемата, в плана за преструктуриране е предвиден ограничен растеж на счетоводния баланс в Гърция, докато базата на депозитите отново следва да започне да се разраства. Зависимостта от гарантирана от държавата СПОЛ, която вече е намаляла, ще продължи да се понижава, което ще помогне на Банката така също да намали своите разходи за финансиране.
(272)
С посоченото в съображение 118 поето задължение, свързано със съотношението на кредитите към депозитите, се гарантира, че структурата на счетоводния баланс на Банката ще бъде устойчива до края на периода на преструктуриране. Продажбата на ценни книжа и други странични дейности ще укрепи също така позицията на ликвидност на Банката. Поради все още затруднената позиция на ликвидност на Банката Комисията може да приеме искането на гръцките органи да им бъде разрешено да предоставят средства за осигуряване на ликвидност на Банката по мерките за гаранции и за държавни облигационни заеми в рамките на схемата за подпомагане на гръцките банки и при гарантираната от държавата СПОЛ.
(273)
С оглед на намаляването на нейните разходи за финансиране Гърция също е поела задължение, че Банката ще продължи да намалява лихвените проценти, които плаща по депозити в Гърция, както е описано в съображение 118. Постигането на подобно намаляване на разходите по депозити ще изиграе ключова роля за подобряване на доходността на Банката преди включването на провизии.
(274)
От началото на кризата до момента Банката започна да рационализира своята търговска мрежа в Гърция посредством намаляване на броя на клоновете и на служителите (108). До 2017 г. общите разходи на Банката ще се понижат с още […] % спрямо 2013 г. За постигането на тази цел Гърция е поела ангажимент, че Банката ще намали своите клонове и служители в Гърция съответно до […] и […] към 31 декември 2017 г. с максимален размер на общите разходи (109) в Гърция от […] млн. EUR. Очакваното съотношение на разходите към приходите ще бъде под […] % в края на периода на преструктуриране. Комисията счита, че с плана за преструктуриране се запазва ефективността на Банката в новата пазарна среда.
(275)
Една от най-важните области е управлението на необслужваните кредити, тъй като те са били в размер на 32,4 % от портфейла към 31 декември 2013 г. (110) Банката възнамерява да подобри своята кредитна политика (граници, обезпечение) и да се съсредоточи върху основната дейност, за да намали до минимум загубите си. Гърция е поела задължение също така, че Банката ще изпълни високите стандарти по отношение на своята кредитна политика, за да управлява рисковете и да се увеличи до максимум стойността за Банката на всеки етап от кредитния процес, както е описано в съображение 122.
7.6.2.2. Корпоративно управление
(276)
Друг аспект, който заслужава внимание, е управлението на Банката, като се има предвид, че HFSF притежава 69,9 % (111) от акциите на Банката към след увеличението на капитала през 2014 г., но има ограничени права на глас. Освен това някои от частните инвеститори, които контролират Банката, притежават и варанти и по този начин биха могли да извлекат пълна полза, ако цената на акциите се повиши през периода на преструктуриране. Тъй като тази ситуация може да създаде морален риск, през 2013 г. между Банката и HFSF беше договорена специфична рамка на отношенията. С това споразумение се защитават ежедневните дела на Банката от всякаква намеса от страна на основните ѝ акционери, като в същото време се гарантира, че HFSF ще може да следи изпълнението на плана за преструктуриране и да възпира поемането на прекомерни рискове от страна на ръководството на Банката посредством подходящи процедури за консултиране. Банката е поела задължение също така да следи отблизо своята експозиция на свързани кредитополучатели. Комисията отбелязва с одобрение факта, че HFSF автоматично ще възстанови всички свои права на глас, ако Банката не изпълни своя план за преструктуриране.
7.6.2.3. Международни дейности
(277)
В миналото някои от международните дейности на Банката са довели до постепенното намаляване на нейния капитал, ликвидност и доходност, както е обяснено в съображение 266.
(278)
Според плана за преструктуриране се очаква Банката да продължи да се насочва към вътрешния пазар. Банката вече е продала своето непечелившо дъщерно предприятие в Украйна. Тя е започнала също така да рационализира другите дъщерни предприятия, да укрепва процеса на отпускане на кредити и да намалява недостига от финансиране на дъщерните си предприятия. Тя планира по-нататъшна рационализация на своята мрежа в останалите дъщерни дружества, както е описано в съображение 109.
(279)
Общото количество на чуждите активи ще се свие с най-малко още […] % до 31 декември 2017 г. (в сравнение с 31 декември 2012 г.).
(280)
Общата доходност на международните дейности ще бъде възстановена, считано от […] нататък.
(281)
Следователно Комисията вярва, че Банката ще успее в достатъчна степен да преструктурира и намали размера на тези чуждестранни дейности, за да се избегне излагането ѝ в бъдеще на допълнителни капиталови нужди и недостиг на ликвидност. Описаното в съображение 119 задължение да се въздържа от вливането на капитал в големи размери в международните дъщерни предприятия на Банката гарантира също така, че чуждестранните дъщерни предприятия няма да представляват заплаха за капитала или ликвидността.
7.6.2.4. Заключение относно жизнеспособността
(282)
Описаният в раздел 2.4 базов сценарий показва, че в края на периода на преструктуриране Банката ще може да реализира възвръщаемост, даваща ѝ възможност да покрива всички свои разходи и да осигури подходяща възвръщаемост на собствения капитал, като се вземе предвид нейния рисков профил. В същото време капиталовата позиция на Банката се очаква да остане на задоволително ниво.
(283)
Накрая, Комисията отбелязва неблагоприятния сценарий, описан в представения от гръцките органи план за преструктуриране на Банката. Неблагоприятният сценарий е базиран на набор от допускания, които са били съгласувани с HFSF. При него е отчетена по-продължителна и по-дълбока рецесия, както и по-голяма дефлация на цените на недвижимите имоти (112) В плана за преструктуриране се показва, че Банката може да устои на умерен стрес, тъй като при неблагоприятния сценарий Банката остава печеливша и добре капитализирана в края на периода на преструктуриране.
(284)
Размерът на допълнителния капитал, който е бил повишен през 2014 г., а именно 1,2 млрд. EUR, е достатъчен, за справяне с основния сценарий на стрес-теста от 2013 г. в периода на преструктуриране и за възстановяване на сумата на привилегированите акции, което Банката направи през април 2014 г. (113) Банката ще представи на Банката на Гърция също така план за условен капитал, съдържащ мерки, които ще бъдат осъществени, ако икономическата среда допълнително се влоши. Комисията напомня, че в оценката на капиталовите нужди при базовия сценарий Банката на Гърция вече е направила някои корекции, които са довели до увеличаване на прогнозните капиталови нужди в сравнение с изчислените от Банката капиталови нужди в собствения ѝ базов сценарий. Комисията следователно счита, че капиталовите нужди при базовия сценарий, оценени от Банката на Гърция, предполагат известна степен на стрес. За да заключи, че Банката е жизнеспособна, Комисията не изисква Банката предварително да разполага с достатъчно капитал, за да покрие капиталовите нужди при неблагоприятния сценарий, които са изчислени от Банката на Гърция, тъй като последните изчислени равнища представляват високо равнище на напрежение и тъй като увеличението на капитала през март 2014 г. показва, че Банката е възстановила достъпа си до капиталовите пазари.
(285)
Друг положителен факт е, че Банката няма да извършва допълнителни инвестиции в неинвестиционни ценни книжа, което спомага за запазването на нейната капиталова позиция и позицията на ликвидност.
(286)
Поради това се стигна до заключението, че Банката е взела достатъчно мерки, за да възстанови своята дългосрочна жизнеспособност.
7.6.3. Собствен принос и споделяне на тежестта
(287)
Както е посочено в Съобщението относно преструктурирането, банките и техните акционери трябва да участват в преструктурирането във възможно най-голяма степен, за да се гарантира, че помощта е ограничена до необходимия минимум. Следователно банките следва да използват свои собствени ресурси за финансиране на преструктурирането, например чрез продажбата на активи, докато акционерите трябва, по възможност, да поемат загубите на Банката.
7.6.3.1. Собствен принос от Банката: продажби и съкращаване на разходите
(288)
Банката вече е продала някои малки чуждестранните предприятия (Украйна) и се е освободила от част от портфейла си с цел да увеличи своята капиталова адекватност и ликвидност. Например Банката се е освободила от чуждестранни активи в размер на 1,9 млрд. EUR в периода от 2009 г. до 2013 г. (114)
(289)
Планът за преструктуриране предвижда продажбата на допълнителни активи в Югоизточна Европа, както е описано в съображение 107. Като се има предвид вече извършеното намаляване на задлъжнялостта и предприетите продажби и след приключване на тези задължения, Банката в значителна степен ще е намалила своето географско присъствие в Югоизточна Европа. Свиването на международните активи на Банката също така значително ще намали условния риск, че в бъдеще ще бъде необходима помощ. Следователно то спомага за намаляване до минимум на размера на помощта.
(290)
Банката е продала своите застрахователни дейности през 2007 г. Следователно тя няма значителна дейност на този пазар, която да може да бъде продадена като източник на средства.
(291)
С цел да ограничи капиталовите си нужди, Банката няма да използва капитал за подпомагане или за увеличаване на размера на своите чуждестранни дъщерни предприятия, както е описано в съображение 119. Освен това поетите от Гърция задължения включват така също Банката да не извършва допълнителни придобивания.
(292)
Банката се е ангажирала също така с мащабна програма за намаляване на разходите, както е посочено в раздел 2.4.2. Разходите ѝ допълнително ще се понижат до 2017 г. […] Работната сила намалява и заплатите са понижени. Гърция пое и ангажимент за ограничаване на възнагражденията на управителите на Банката, […].
7.6.3.2. Споделяне на тежестта от старите акционери и нов капитал, набран на пазара
(293)
Историческите акционери на Банката бяха намалени чрез емисията на права, извършена през 2009 г. (115), и след това отново чрез рекапитализацията от HFSF (мярка B4) и набирането на частен капитал през 2013 г. и март 2014 г. Например, участието на акционерите в Банката, сред които тогава са били и инвеститорите, инжектирали средства през 2009 г., бе намалено от 100 % преди рекапитализацията от пролетта на 2013 г. до само 4,9 % след тази рекапитализация. Освен това Банката не е плащала дивиденти в брой от 2008 г. насам. В допълнение към това споделяне на тежестта от съществуващите акционери, Банката е набрала значителна сума частен капитал от началото на кризата през 2008 г., т.е. 986 млн. EUR през 2009 г., 550 млн. EUR през 2013 г. и 1 200 млн. EUR през 2014 г.
7.6.3.3. Споделяне на тежестта от притежателите на подчинен дълг
(294)
Притежателите на подчинен дълг на Банката са допринесли за разходите по преструктурирането на Банката. Банката е извършила няколко операции за управление на пасивите, за да генерира капитал. Общият размер на обменените пасиви достигна 828 млн. EUR, като капиталовият доход е 436 млн. EUR, както е описано в съображение 114.
(295)
За останалите инструменти се прилага посочената в съображение 124 забрана за купони. Следователно Комисията счита, че е осигурено адекватно споделяне на тежестта от страна на частните инвеститори, притежаващи хибриден капитал в Банката, и са изпълнени изискванията на Съобщението относно преструктурирането в това отношение.
7.6.3.4. Заключение относно собствения принос и споделянето на тежестта
(296)
В сравнение с получената обща рекапитализация от държавата, собственият принос и споделянето на тежестта, особено под формата на продажба на активи и намаляване на кредитния портфейл, са много по-ниски от нивата, които Комисията обикновено би приела за достатъчни. Съкращаването се отнася само до чуждестранните дейности (116), които представляват ограничена част от Банката (117), и в преструктурирането не се предвижда никакво намаляване на размера на заемите и депозитите в Гърция. Все пак, с оглед на елементите, обсъдени в раздел 7.6.1., и по-специално фактите, че Alpha Bank е най-слабо подпомогнатата банка сред големите гръцки банки и че получената помощ изцяло отговаря на условията за освобождаване, установени в точка 14 от Съобщението относно удължаването от 2011 г., по силата на която Комисията може да приеме по-малък собствен принос и споделяне на тежестта, планът за преструктуриране може да се счита за предоставящ достатъчен собствен принос и мерки за споделяне на тежестта.
7.6.4. Мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията
(297)
В Съобщението относно преструктурирането се изисква планът за преструктуриране да предлага мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията и за гарантиране на конкурентоспособността на банковия сектор. Освен това тези мерки следва да отстраняват също така моралния риск и да гарантират, че държавната помощ няма да се използва за финансиране на антиконкурентни практики.
(298)
Съгласно точка 31 от Съобщението относно преструктурирането при оценката на размера на държавната помощ и извършените от нея нарушения на конкуренцията Комисията трябва да вземе предвид както абсолютната, така и относителната сума на помощта, обхвата на разпределението на тежестта и пазарната позиция на финансовата институция след преструктурирането. В това отношение Комисията напомня, че Банката е получила капитал от държавата в размер на 12 % от нейните RWA (118). Освен това Банката е получила гаранции за ликвидност в размер на 14 млрд. EUR към 30 ноември 2011 г. и заеми и държавни облигационни заеми в размер на 1,6 млрд. EUR към 30 септември 2011 г., които заедно представляват 25 % от счетоводния баланс на Банката към тази дата. Освен това Банката е получила гарантираната от държавата СПОЛ. Мерките за ограничаване на потенциалните нарушения на конкуренцията са обосновани с оглед на големия размер на помощта. Освен това пазарният дял на Банката в Гърция е голям, като пазарният дял при кредитите е 15 %, а при депозитите е 13 % към 31 декември 2012 г. Придобиването на Emporiki Bank и в много по-малка степен придобиването на трите кооперативни банки и гръцките дейности на Citibank увеличиха пазарните дялове на Банката. След придобиването на Emporiki Bank пазарните дялове на Банката при депозитите в Гърция възлизат на 21 %, считано към 30 юни 2013 г., докато пазарните ѝ дялове при жилищните ипотеки, потребителските заеми и корпоративните заеми са съответно 23 %, 20 % и 21 % (119). След придобиването на гръцките дейности на Citibank пазарният дял на Банката при депозитите се увеличи с по-малко от 1 %.
(299)
Комисията напомня, че затрудненията на Банката се дължат главно на външни сътресения като кризата с гръцкия държавен дълг и продължителната рецесия, разкъсваща гръцката икономика от 2008 г. насам, както беше отбелязано в съображение 69 от решението за откриване по отношение на Alpha Bank. Необходимостта от справяне с моралните рискове е по-малка, тъй като Банката не е поемала прекомерни рискове. Както е посочено в раздел 7.6.1 от настоящото решение, предвид тези фактори нарушенията на конкуренцията вследствие на мерките за помощ не са толкова големи, което важи така също за необходимостта от мерки за намаляването им. Поради тези причини по изключение Комисията може да приеме, че, въпреки големия размер на помощта и големия пазарен дял, в плана за преструктуриране не е предвидено намаляване на размера на счетоводния баланс и кредитите в Гърция.
(300)
Комисията обаче отбелязва, че рекапитализациите от държавата са дали възможност на Банката да продължи да осъществява своите банкови дейности на чуждестранни пазари.
(301)
В това отношение Комисията отбелязва, в допълнение към вече извършеното намаляване на задлъжнялостта и преструктурирането, че Банката още ще преструктурира и ще се освободи от чуждестранните си активи до 30 юни 2018 г. (120) в допълнение към ангажимента да не използва помощ за финансиране на растежа на тези дейности. Следователно помощта няма да бъде използвана за нарушаване на конкуренцията на тези чуждестранни пазари.
(302)
Гръцките органи са поели задължение също така за забрана на придобиванията, с което се гарантира, че Банката няма да използва получената държавна помощ, за да придобива нови предприятия. Тази забрана допринася да се гарантира, че помощта ще се използва единствено за подпомагането на възстановяването на жизнеспособността на банковите дейности в Гърция, а не например за реализиране на растеж на чуждестранните пазари.
(303)
Задължението за намаляване на лихвата, която се плаща по гръцки депозити от неустойчиво високите нива също гарантира, че помощта няма да се използва за финансиране на неустойчиви стратегии за привличане на депозити, които нарушават конкуренцията на гръцкия пазар. Аналогично благодарение на задължението за спазването на строги правила по отношение на ценообразуването на нови кредити, базирано на надлежна оценка на кредитния риск, няма да се допусне нарушаване от страна на Банката на конкуренцията на гръцкия пазар вследствие на нецелесъобразни стратегии за ценообразуване по кредитите за потребителите.
(304)
Като се има предвид специфичната ситуация, описана в раздел 7.6.1, и предвидените в плана за преструктуриране мерки, Комисията счита, че са налице достатъчни предпазни мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията.
7.7. МОНИТОРИНГ
(305)
В съответствие с раздел 5 от Съобщението относно преструктурирането са необходими редовни доклади, за да може Комисията да следи за надлежното изпълнение на плана за преструктуриране. Както е посочено в ангажиментите, поети от Гърция (121), гръцките органи ще гарантират, че до края на периода за преструктуриране, а именно 31 декември 2018 г., контролиращото доверено лице, което е било назначено от Банката с одобрението на Комисията, ще следи за спазването на поетите от гръцките органи ангажименти във връзка с преструктурирането на дейностите в Гърция и в чужбина и във връзка с корпоративното управление и търговските дейности. Следователно може да се заключи, че изпълнението на плана за преструктуриране ще бъде обект на подходящ мониторинг.
8. ЗАКЛЮЧЕНИЕ
(306)
Заключението е, че Гърция неправомерно е привела в действие мерки за помощ B1, B2, B3 и B4 в нарушение на член 108, параграф 3 от Договора, тъй като те са били приведени в действие преди официалното им одобрение от Комисията. Комисията обаче счита, че планът за преструктуриране, разглеждан заедно с поетите задължения в приложението, гарантира възстановяването на жизнеспособността на Банката в дългосрочен план, е достатъчен от гледна точка на споделяне на тежестта и собствен принос и е целесъобразен и пропорционален, за да бъдат компенсирани нарушенията на конкуренцията вследствие на разглежданите в настоящото решение мерки за помощ. Планът за преструктуриране и поетите задължения изпълняват критериите на Съобщението относно преструктурирането и следователно мерките за помощ могат да се считат за съвместими с вътрешния пазар,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
1. Следните мерки, които са осъществени от гръцките органи, представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора:
а)
спешната помощ за осигуряване на ликвидност, предоставена на Alpha Bank S.A. от Банката на Гърция и гарантирана от Гърция (мярка L2);
б)
втора междинна рекапитализация в размер на 1 042 млн. EUR, предоставена от гръцкия фонд за финансова стабилност („HFSF“) на Alpha Bank S.A. през месец декември 2012 г. (мярка B2);
в)
писмо за поемане на ангажимент в размер на 1 629 млн. EUR, предоставено от HFSF на Alpha Bank S.A. на 21 декември 2012 г. (мярка B3);
г)
рекапитализация в размер на 4 021 млн. EUR, предоставена от HFSF на Alpha Bank S.A. през пролетта на 2013 г. (мярка B4).
2. Финансирането от HFSF на общия недостиг от финансиране в размер на 427 млн. EUR, в рамките на прехвърлянето на определени активи и пасиви на Кооперативна банка на Додеканезите, Кооперативна банка на остров Евбея и Кооперативна банка на Западна Македония към Alpha Bank S.A. през декември 2013 г., не представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора.
(3) Като се има предвид планът за преструктуриране на Alpha Bank Group (Alpha Bank и всички нейни дъщерни предприятия и клонове), представен на 12 юни 2014 г., и поетите задължения от страна на гръцките органи на същата дата, следната държавна помощ е съвместима с вътрешния пазар:
а)
вливане на капитал в размер на 940 млн. EUR, предоставено от гръцките органи на Alpha Bank S.A. през месец май 2009 г. по мярката за рекапитализация (мярка A);
б)
спешна помощ за осигуряване на ликвидност, предоставена на Alpha Bank S.A. от Банката на Гърция и гарантирана от гръцките органи след месец юли 2011 г. в размер на 23,6 млрд. EUR към 31 декември 2012 г. (мярка L2);
в)
първа междинна рекапитализация в размер на 1 900 млн. EUR, предоставена от HFSF на Alpha Bank S.A. през месец май 2012 г. (мярка B1);
г)
втора междинна рекапитализация в размер на 1 042 млн. EUR, предоставена от HFSF на Alpha Bank S.A. през месец декември 2012 г. (мярка B2);
д)
писмо за поемане на ангажимент в размер на 1 629 млн. EUR, предоставено от HFSF на Alpha Bank S.A. на 21 декември 2012 г. (мярка B3);
е)
рекапитализация в размер на 4 021 млн. EUR, предоставена от HFSF на Alpha Bank S.A. през май 2013 г. (мярка B4).
Член 2
Адресат на настоящото решение е Република Гърция.
Съставено в Брюксел на 9 юли 2014 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ (ΕΕ) 2015/454 ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 9ης Ιουλίου 2014
σχετικά με τις κρατικές ενισχύσεις SA.34823 (2012/C), SA.36004 (2013/NN), SA.37965 (2013/N), SA.37966 (2013/N), SA.37967 (2013/N) που χορηγήθηκαν από την Ελλάδα υπέρ του ομίλου Alpha Bank σε σχέση με την:
-
ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάρθρωση της Alpha Bank ΑΕ,
-
εξυγίανση της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας μέσω εντολής μεταβίβασης στην Alpha Bank ΑΕ,
-
εξυγίανση της Συνεταιριστικής Τράπεζας Ευβοίας μέσω εντολής μεταβίβασης στην Alpha Bank ΑΕ,
-
εξυγίανση της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δωδεκανήσου μέσω εντολής μεταβίβασης στην Alpha Bank ΑΕ
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2014) 4662]
(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα κράτη μέλη και τους λοιπούς ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα προαναφερθέντα άρθρα,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
1.1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ALPHA BANK
(1)
Με απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2008 η Επιτροπή ενέκρινε καθεστώς ενισχύσεων με τίτλο «Μέτρα στήριξης για τα πιστωτικά ιδρύματα της Ελλάδας» (στο εξής «καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών») με σκοπό να διασφαλισθεί η σταθερότητα του ελληνικού χρηματοπιστωτικού συστήματος. Το καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών προβλέπει τη χορήγηση ενισχύσεων βάσει των τριών συστατικών μέτρων του: ενός μέτρου ανακεφαλαιοποίησης, ενός μέτρου παροχής εγγυήσεων και ενός μέτρου στήριξης με ομολογιακά δάνεια (1). Τον Μάιο του 2009 ο όμιλος Alpha Bank («η Τράπεζα») ανακεφαλαιοποιήθηκε από το ελληνικό κράτος βάσει του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης.
(2)
Στην αιτιολογική σκέψη 14 της απόφασης της 19ης Νοεμβρίου 2008 αναφερόταν ότι επρόκειτο να κοινοποιηθεί σχέδιο αναδιάρθρωσης στην Επιτροπή όσον αφορά τους δικαιούχους του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης.
(3)
Στις 2 Αυγούστου 2010 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας στην Επιτροπή. Η Επιτροπή καταχώρισε το εν λόγω σχέδιο και τις μεταγενέστερες επικαιροποιήσεις, καθώς και πρόσθετες πληροφορίες που υποβλήθηκαν από τις ελληνικές αρχές, ως υπόθεση SA. 30342 (PN 26/2010) και στη συνέχεια SA. 32786 (2011/PN).
(4)
Η Τράπεζα έχει λάβει επανειλημμένως κρατικές εγγυήσεις για χρεόγραφα και ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (2). Έλαβε επίσης επείγουσα παροχή ρευστότητας με κρατική εγγύηση («ΕΠΡ με εγγύηση του Δημοσίου»).
(5)
Στις 20 Απριλίου 2012 το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας (ΕΤΧΣ) χορήγησε στην Τράπεζα επιστολή δέσμευσης όσον αφορά τη συμμετοχή του στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της. Στις 28 Μαΐου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε ποσό 1 900 εκατ. ευρώ στην Τράπεζα ως προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση («πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση»).
(6)
Τον Μάιο του 2012 οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν στην Επιτροπή την επιστολή ανάληψης δέσμευσης που χορήγησε το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα. Η Επιτροπή την καταχώρισε ως μη κοινοποιηθείσα ενίσχυση [υπόθεση SA. 34823 (2012/NN)], διότι το μέτρο είχε ήδη τεθεί σε εφαρμογή.
(7)
Με απόφαση της 27ης Ιουλίου 2012 η Επιτροπή κίνησε επίσημη διαδικασία έρευνας σχετικά με την πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση («απόφαση κίνησης της διαδικασίας για την Alpha») (3).
(8)
Στις 12 Οκτωβρίου 2012 το ΕΤΧΣ παρέσχε την έγκρισή του στην Τράπεζα για την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας από την Crédit Agricole SA («Crédit Agricole»). Στις 16 Οκτωβρίου 2012 η Crédit Agricole και η Τράπεζα υπέγραψαν συμφωνία αγοράς μετοχών.
(9)
Πριν από την ημερομηνία αυτή οι ελληνικές αρχές ενημέρωσαν τις υπηρεσίες της Επιτροπής σχετικά με την εξέλιξη της διαδικασίας και τους όρους της ενδεχόμενης εξαγοράς της Εμπορικής Τράπεζας.
(10)
Στις 23 Νοεμβρίου 2012 οι υπηρεσίες της Επιτροπής έστειλαν επιστολή στις ελληνικές αρχές, συμπεριλαμβανομένης της προκαταρκτικής αξιολόγησης της εξαγοράς.
(11)
Τον Δεκέμβριο του 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα ποσό 1 042 εκατ. ευρώ ως δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (εφεξής «δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση»). Στις 21 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε επίσης στην Τράπεζα επιστολή δέσμευσης όσον αφορά τη συμμετοχή του στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας και στην έκδοση μετατρέψιμων κεφαλαιακών μέσων, για συνολικό ποσό ύψους 1 629 εκατ. ευρώ (4). Οι ελληνικές αρχές κοινοποίησαν τα εν λόγω μέτρα στην Επιτροπή στις 27 Δεκεμβρίου 2012 (5).
(12)
Τον Μάιο του 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε την επιτυχή ολοκλήρωση της έκδοσης δικαιωμάτων ύψους 457,1 εκατ. ευρώ και την κατανομή του συνόλου των μετοχών που προσφέρθηκαν με ιδιωτική τοποθέτηση πρόσθετου ποσού 92,9 εκατ. ευρώ. Στις 3 Ιουνίου η HFSF μετέτρεψε την πρώτη και τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση σε ίδια κεφάλαια και εισέφερε στην Τράπεζα πρόσθετο κεφάλαιο ύψους 1 079 εκατ. ευρώ («ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013»).
(13)
Στις 19 Δεκεμβρίου 2013 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν στην Επιτροπή πληροφορίες σχετικά με τους όρους ανακεφαλαιοποίησης της άνοιξης του 2013.
(14)
Στις 12 Ιουνίου 2014 οι ελληνικές αρχές υπέβαλαν τελικό σχέδιο αναδιάρθρωσης για την Τράπεζα («το σχέδιο αναδιάρθρωσης») στην Επιτροπή. Την ίδια ημερομηνία παρείχαν πληροφορίες σχετικά με την ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου. Δήλωσαν την πρόθεσή τους να συνεχίσουν να παρέχουν στην Τράπεζα στήριξη ρευστότητας, καθώς και κρατικές εγγυήσεις για χρεόγραφα και ομολογιακά δάνεια στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (6).
(15)
Η Επιτροπή πραγματοποίησε πολλές συσκέψεις, τηλεδιασκέψεις και ανταλλαγές ηλεκτρονικών μηνυμάτων με εκπροσώπους των ελληνικών αρχών και της Τράπεζας.
(16)
Η Ελλάδα δέχεται κατ’ εξαίρεση την έκδοση της παρούσας απόφασης μόνο στην αγγλική γλώσσα.
1.2. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΚΡΑΤΙΚΗ ΣΤΗΡΙΞΗ ΠΡΟΣ ΤΙΣ ΤΡΕΙΣ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΕΣ ΤΡΑΠΕΖΕΣ
(17)
Στις 3 Δεκεμβρίου 2013 η Ελλάδα ενημέρωσε την Επιτροπή σχετικά με την προβλεπόμενη εξυγίανση τριών συνεταιριστικών τραπεζών («οι τρεις συνεταιριστικές τράπεζες»), συγκεκριμένα της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δωδεκανήσου («Τράπεζα Δωδεκανήσου»), της Συνεταιριστικής Τράπεζας Ευβοίας («Τράπεζα Ευβοίας») και της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας («Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας»).
(18)
Στις 4 Δεκεμβρίου 2013 οι υπηρεσίες της Επιτροπής ζήτησαν από την Ελλάδα να υποβάλει πληροφορίες σχετικά με την αναμενόμενη εξυγίανση των τριών συνεταιριστικών τραπεζών.
(19)
Στις 5 Δεκεμβρίου 2013 η Ελλάδα υπέβαλε τις ζητηθείσες πληροφορίες στις υπηρεσίες της Επιτροπής.
(20)
Στις 8 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη στην εξυγίανση των τριών συνεταιριστικών τραπεζών και στη μεταβίβαση των επιλεγμένων υποχρεώσεων των τριών συνεταιριστικών τραπεζών στην Τράπεζα.
(21)
Στις 17 Δεκεμβρίου 2013 η Ελλάδα κοινοποίησε την παροχή κρατικής στήριξης στο πλαίσιο της εξυγίανσης των τριών συνεταιριστικών τραπεζών.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
2.1. Η ΤΡΑΠΕΖΑ ΚΑΙ ΟΙ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ ΤΗΣ
2.1.1. Γενικό πλαίσιο του ελληνικού τραπεζικού τομέα
(22)
Το πραγματικό ακαθάριστο εγχώριο προϊόν («ΑΕΠ») της Ελλάδας μειώθηκε κατά 20 % από το 2008 έως το 2012, όπως φαίνεται στον πίνακα 1. Ως εκ τούτου, οι ελληνικές τράπεζες αντιμετώπισαν ένα ταχέως αυξανόμενο ποσοστό αθέτησης των υποχρεώσεων εξυπηρέτησης δανείων ελληνικών νοικοκυριών και επιχειρήσεων (7). Οι εξελίξεις αυτές επηρέασαν αρνητικά την απόδοση των περιουσιακών στοιχείων των ελληνικών τραπεζών και δημιούργησαν κεφαλαιακές ανάγκες.
Πίνακας 1
Αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ στην Ελλάδα, 2008-2013
Ελλάδα
2008
2009
2010
2011
2012
2013
Αύξηση του πραγματικού ΑΕΠ (%)
-0,2
-3,1
-4,9
-7,1
-7,0
-3,9
Πηγή:
Eurostat, διαθέσιμο στη διαδικτυακή διεύθυνση http://epp.eurostat.ec.europa.eu/tgm/table.do?tab=table&init=1&plugin=1&language=en&pcode=tec00115
(23)
Επιπλέον, τον Φεβρουάριο του 2012 η Ελλάδα εφάρμοσε ανταλλαγή ομολόγων του ιδιωτικού τομέα, γνωστή ως συμμετοχή του ιδιωτικού τομέα («πρόγραμμα PSI»). Οι ελληνικές τράπεζες συμμετείχαν στο πρόγραμμα PSI. Κατά την ανταλλαγή ομολόγων η ελληνική κυβέρνηση προσέφερε στους παλαιούς ιδιώτες ομολογιούχους νέους τίτλους [συμπεριλαμβανομένων νέων ομολόγων του Ελληνικού Δημοσίου («ΟΕΔ»), τίτλους συνδεδεμένους με το ελληνικό ΑΕΠ και ομόλογα πληρωμής PSI που εξέδωσε το Ευρωπαϊκό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («EFSF»)] σε αντάλλαγμα των υφιστάμενων ΟΕΔ, με ονομαστική έκπτωση 53,5 % και μεγαλύτερες διάρκειες (8). Οι ελληνικές αρχές ανακοίνωσαν τα αποτελέσματα της εν λόγω ανταλλαγής ομολόγων στις 9 Μαρτίου 2012 (9). Η ανταλλαγή προκάλεσε σημαντικές ζημίες για τους ομολογιούχους (που εκτιμώνται από την Τράπεζα της Ελλάδος στο 78 % της ονομαστικής αξίας των παλαιών ΟΕΔ κατά μέσο όρο για τις ελληνικές τράπεζες) και κεφαλαιακές ανάγκες οι οποίες καταλογίστηκαν αναδρομικά στις οικονομικές καταστάσεις των ελληνικών τραπεζών του 2011.
Πίνακας 2
Συνολικές ζημίες των κύριων ελληνικών τραπεζών λόγω PSI (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Ονομαστικό ποσό Ονομαστικό ποσό των ΟΕΔ (1)
Ονομαστικό ποσό των κρατικών δανείων (2)
Συνολικό ονομαστικό ποσό (3)=(1)+(2)
Ζημία στα ΟΕΔ λόγω του PSI (4)
Ζημία στα κρατικά δάνεια λόγω του PSI (5)
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI / Βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 (10) (Δεκ. 2011) (%)
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI / Σύνολο στοιχείων ενεργητικού (Δεκ. 2011) (%)
ΕΤΕ
13 748
1 001
14 749
10 985
751
11 735
161,0
11,0
Eurobank
7 001
335
7 336
5 517
264
5 781
164,5
7,5
Alpha
3 898
2 145
6 043
3 087
1 699
4 786
105,7
8,1
Πειραιώς
7 063
280
7 343
5 686
225
5 911
226,0
12,0
Εμπορική
351
415
766
270
320
590
40,3
2,7
Πηγή:
Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση για την ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάταξη του ελληνικού τραπεζικού τομέα, Δεκέμβριος 2012, σ. 14
(24)
Δεδομένου ότι οι ελληνικές τράπεζες αντιμετώπισαν σημαντικές ελλείψεις κεφαλαίων εξαιτίας του προγράμματος PSI και της συνεχιζόμενης ύφεσης, το μνημόνιο οικονομικής και χρηματοπιστωτικής πολιτικής («ΜΟΧΠ») του δεύτερου προγράμματος προσαρμογής για την Ελλάδα μεταξύ της ελληνικής κυβέρνησης, της Ευρωπαϊκής Ένωσης, του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου («ΔΝΤ») και της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας («ΕΚΤ»), της 11ης Μαρτίου 2012, χορήγησε κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση αυτών των τραπεζών. Οι ελληνικές αρχές υπολόγισαν τις συνολικές ανάγκες ανακεφαλαιοποίησης και το κόστος εξυγίανσης των τραπεζών που θα χρηματοδοτείτο από το πρόγραμμα σε 50 δισεκατ. ευρώ (11). Το ποσό αυτό υπολογίστηκε με βάση την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων που διενήργησε η Τράπεζα της Ελλάδος για την περίοδο από τον Δεκέμβριο του 2011 έως τον Δεκέμβριο του 2014 («προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012»), η οποία βασίστηκε στις προβλέψεις ζημιών από δάνεια που διενήργησε η BlackRock (12). Τα κεφάλαια για την ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών είναι διαθέσιμα μέσω του ΕΤΧΣ. Ο πίνακας 3 συνοψίζει τον υπολογισμό των κεφαλαιακών αναγκών για τις κυριότερες ελληνικές τράπεζες, όπως προκύπτουν από τις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων του 2012.
Πίνακας 3
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων 2012: Κεφαλαιακές ανάγκες των κύριων ελληνικών τραπεζών (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Κύρια βασικά ίδια κεφάλαια αναφοράς κατηγορίας 1 (Δεκ. 2011) (1)
Συνολική ακαθάριστη ζημία λόγω PSI (Δεκ. 2011) (2)
Προβλέψεις σε σχέση με το PSI (Ιούνιος 2011) (3)
Ακαθάριστη αθροιστική ζημία Προβλέψεις για τον πιστωτικό κίνδυνο (4)
Αποθεματικά για ζημίες από δάνεια (Δεκ. 2011) (5)
Εσωτερική δημιουργία κεφαλαίων (6)
Στόχος για τα κύρια βασικά ίδια κεφάλαια (Δεκ. 2014) (7)
Κεφαλαιακές ανάγκες (8)=(7)-[(1)+(2)+(3)+(4)+(5)+(6)]
ΕΤΕ
7 287
-11 735
1 646
-8 366
5 390
4 681
8 657
9 756
Eurobank
3 515
-5 781
830
-8 226
3 514
2 904
2 595
5 839
Alpha
4 526
-4 786
673
-8 493
3 115
2 428
2 033
4 571
Πειραιώς
2 615
-5 911
1 005
-6 281
2 565
1 080
2 408
7 335
Εμπορική
1 462
- 590
71
-6 351
3 969
114
1 151
2 475
Ταχυδρομικό Ταμιευτήριο (TT)
557
-3 444
566
-1 482
1 284
- 315
903
3 737
Πηγή:
Τράπεζα της Ελλάδος, Έκθεση για την ανακεφαλαιοποίηση και αναδιάταξη του ελληνικού τραπεζικού τομέα, Δεκέμβριος 2012, σ. 8
(25)
Σύμφωνα με το ΜΟΧΠ, «οι τράπεζες που υποβάλλουν βιώσιμα σχέδια άντλησης κεφαλαίων θα έχουν τη δυνατότητα να ζητήσουν και να λάβουν δημόσια στήριξη κατά τρόπο που να διατηρεί κίνητρα για τον ιδιωτικό τομέα όσον αφορά την εισφορά κεφαλαίου και, ως εκ τούτου, να ελαχιστοποιεί την επιβάρυνση των φορολογουμένων» (13). Η Τράπεζα της Ελλάδος διαπίστωσε ότι μόνον οι τέσσερις μεγαλύτερες τράπεζες (Eurobank, Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος, Alpha Bank, Τράπεζα Πειραιώς) υπέβαλαν βιώσιμα σχέδια άντλησης κεφαλαίων (14). Έλαβαν μία πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ τον Μάιο του 2012.
(26)
Οι εγχώριες καταθέσεις στις τράπεζες στην Ελλάδα μειώθηκαν κατά 37 % συνολικά από το τέλος του 2009 έως τον Ιούνιο του 2012, λόγω της ύφεσης και της πολιτικής αβεβαιότητας. Οι τράπεζες αυτές ήταν αναγκασμένες να χορηγήσουν υψηλότερα επιτόκια στην προσπάθειά τους να διατηρήσουν τις καταθέσεις. Το κόστος των καταθέσεων αυξήθηκε, μειώνοντας το καθαρό περιθώριο επιτοκίου των τραπεζών. Καθώς οι ελληνικές τράπεζες αποκλείστηκαν από τις αγορές χονδρικής χρηματοδότησης, κατέστησαν εξ ολοκλήρου εξαρτημένες από τη χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος (15), αυξανόμενο μέρος της οποίας είχε τη μορφή επείγουσας παροχής ρευστότητας («ΕΠΡ») με την εγγύηση του Δημοσίου που χορηγήθηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος.
(27)
Στις 3 Δεκεμβρίου 2012 η Ελλάδα έθεσε σε εφαρμογή πρόγραμμα επαναγοράς των νέων ΟΕΔ που ελήφθησαν από τους επενδυτές στο πλαίσιο του προγράμματος PSI, σε τιμές που κυμαίνονταν από το 30,2 % έως το 40,1 % της ονομαστικής τους αξίας (16). Οι ελληνικές τράπεζες συμμετείχαν στο εν λόγω πρόγραμμα επαναγοράς που επέφερε περαιτέρω ζημίες στους ισολογισμούς τους, αφού το μεγαλύτερο μέρος της λογιστικής ζημίας (δηλαδή η διαφορά μεταξύ της αγοραίας αξίας και της ονομαστικής αξίας) που καταλογίστηκε σε αυτά τα νέα ΟΕΔ όταν εφαρμόστηκε το πρόγραμμα PSI κατέστη οριστική και αμετάκλητη (17).
(28)
Τον Δεκέμβριο του 2012 οι τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες έλαβαν δεύτερη ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ.
(29)
Την άνοιξη του 2013 η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση των τεσσάρων τραπεζών μετατράπηκε σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση σε κοινές μετοχές, με το ΕΤΧΣ να κατέχει ποσοστό άνω του 80 % του μετοχικού κεφαλαίου καθεμιάς από τις τέσσερις τράπεζες. Για τις τράπεζες που κατόρθωσαν να προσελκύσουν προκαθορισμένο ποσό ιδιωτικών κεφαλαίων (η Τράπεζα, η Τράπεζα Πειραιώς ΑΕ και η Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος ΑΕ), το ΕΤΧΣ έλαβε μετοχές χωρίς δικαίωμα ψήφου, στους δε ιδιώτες επενδυτές χορηγήθηκαν δικαιώματα αγοράς επί των μετοχών του ΕΤΧΣ.
(30)
Τον Ιούλιο του 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ανέθεσε σε σύμβουλο τη διενέργεια διαγνωστικής μελέτης σχετικά με τα χαρτοφυλάκια δανείων όλων των ελληνικών τραπεζών. Ο εν λόγω σύμβουλος πραγματοποίησε προβλέψεις ζημιών από δάνεια («ΠΖΔ») σε όλα τα χαρτοφυλάκια χορηγήσεων των ελληνικών τραπεζών καθώς και από δάνεια σε ξένα υποκαταστήματα και θυγατρικές που είναι εκτεθειμένα στον κίνδυνο της Ελλάδας σε διάστημα τριών ετών και σε ορίζοντα διάρκειας δανείου. Η ανάλυση παρείχε ΠΖΔ βάσει δύο μακροοικονομικών σεναρίων, ενός βασικού και ενός δυσμενούς. Οι ΠΖΔ για δανειακά χαρτοφυλάκια του εξωτερικού εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος με τη χρησιμοποίηση ορισμένων στοιχείων που έλαβε από τον σύμβουλο.
(31)
Βάσει της αξιολόγησης των ΠΖΔ από τον σύμβουλο, το φθινόπωρο του 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ξεκίνησε νέα διαδικασία προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων («προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013») για να αξιολογήσει την ευρωστία της κεφαλαιακής θέσης των ελληνικών τραπεζών βάσει τόσο ενός βασικού όσο και ενός δυσμενούς σεναρίου. Η Τράπεζα της Ελλάδος εκτίμησε τις κεφαλαιακές ανάγκες με την τεχνική υποστήριξη ενός δεύτερου συμβούλου.
(32)
Τα βασικά στοιχεία της εκτίμησης των κεφαλαιακών αναγκών σύμφωνα με την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013 ήταν i) οι ΠΖΔ (18) από τα χαρτοφυλάκια χορηγήσεων των τραπεζών σε ενοποιημένη βάση που είναι εκτεθειμένα σε ελληνικό κίνδυνο και σε κίνδυνο εξωτερικού, αφαιρουμένων των υφιστάμενων αποθεματικών για ζημίες από δάνεια, και ii) η εκτιμώμενη λειτουργική αποδοτικότητα των τραπεζών για την περίοδο μεταξύ Ιουνίου 2013 και Δεκεμβρίου 2016, με βάση μια συντηρητική προσαρμογή των σχεδίων αναδιάρθρωσης που είχαν υποβληθεί στην Τράπεζα της Ελλάδος κατά το τέταρτο τρίμηνο του 2013. Στον πίνακα 4 συνοψίζεται ο υπολογισμός των κεφαλαιακών αναγκών των κύριων ελληνικών τραπεζών σε ενοποιημένη βάση με το βασικό σενάριο για την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2013.
Πίνακας 4
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων 2013: Κεφαλαιακές ανάγκες των ελληνικών τραπεζών σε ενοποιημένη βάση σύμφωνα με το βασικό σενάριο (σε εκατ. ευρώ)
Τράπεζες
Κύρια βασικά ίδια κεφάλαια αναφοράς κατηγορίας 1 (Ιούνιος 2013) (1)
Αποθεματικά για ζημίες από δάνεια (Ιούνιος 2013) (2)
ΠΖΔ για τον ελληνικό κίνδυνο (3)
ΠΖΔ για τον κίνδυνο εξωτερικού (19) (4)
Εσωτερική δημιουργία κεφαλαίων (5)
Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων δείκτη κυρίων βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 (Δεκέμβριος 2016) (6)
Κεφαλαιακές ανάγκες (7)=(6) - (1) - (2) - (3) - (4) - (5)
ΕΤΕ (20)
4 821
8 134
-8 745
-3 100
1 451
4 743
2 183
Eurobank (21)
2 228
7 000
-9 519
-1 628
2 106
3 133
2 945
Alpha
7 380
10 416
-14 720
-2 936
4 047
4 450
262
Πειραιώς
8 294
12 362
-16 132
-2 342
2 658
5 265
425
Αττικής
225
403
- 888
0
106
243
397
Πανελλήνια
61
66
- 237
0
-26
31
169
Πηγή:
Τράπεζα της Ελλάδος, Προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του ελληνικού τραπεζικού τομέα 2013, Μάρτιος 2014, σ. 42
(33)
Στις 6 Μαρτίου 2014 η Τράπεζα της Ελλάδος ανακοίνωσε τα αποτελέσματα της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013 και ζήτησε από τις τράπεζες να υποβάλουν τα σχέδια άντλησης κεφαλαίων έως τα μέσα Απριλίου 2014 για να καλύψουν τις κεφαλαιακές ανάγκες βάσει του σεναρίου αναφοράς.
(34)
Από τα τέλη Μαρτίου 2013 έως τις αρχές Μαΐου 2014 οι τράπεζες πραγματοποίησαν αυξήσεις κεφαλαίου.
2.1.2. Ο δικαιούχος
(35)
Η τράπεζα παρέχει καθολικές τραπεζικές υπηρεσίες κυρίως στην Ελλάδα και τη Νοτιοανατολική Ευρώπη [Κύπρο, Ρουμανία, Βουλγαρία, Σερβία, Αλβανία και πρώην Γιουγκοσλαβική Δημοκρατία της Μακεδονίας (πΓΔΜ)], καθώς και στο Ηνωμένο Βασίλειο. Προσφέρει ένα πλήρες φάσμα τραπεζικών και χρηματοπιστωτικών προϊόντων και υπηρεσιών σε νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Δραστηριοποιείται στη λιανική, επιχειρηματική και ιδιωτική τραπεζική, στη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, τη διαχείριση κεφαλαίων και στην επενδυτική τραπεζική. Η Τράπεζα έχει συσταθεί στην Ελλάδα και οι μετοχές της είναι εισηγμένες στο Χρηματιστήριο Αθηνών. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2012 η Τράπεζα απασχολούσε συνολικά 17 119 άτομα, εκ των οποίων περίπου το ένα τρίτο απασχολούνταν στη Νοτιοανατολική Ευρώπη και το Ηνωμένο Βασίλειο, ενώ τα υπόλοιπα δύο τρίτα ήταν μισθωτοί στην Ελλάδα (22).
(36)
Η Τράπεζα συμμετείχε στο πρόγραμμα PSI, ανταλλάσσοντας ΟΕΔ και δάνεια σχετιζόμενα με το κράτος, ονομαστικής αξίας 6 043 εκατ. ευρώ. Οι συνολικές της επιβαρύνσεις στο πλαίσιο του PSI ανήλθαν σε περίπου 4 786 εκατ. ευρώ προ φόρων και εγγράφηκαν εξ ολόκληρου στους λογαριασμούς του 2011 (23). Κατά τη διάρκεια του προγράμματος επαναγοράς του Δεκεμβρίου 2012, η Τράπεζα πώλησε τα νέα ΟΕΔ που έλαβε στο πλαίσιο του PSI σε τιμή σημαντικά χαμηλότερη από την ονομαστική τους αξία. Με την πώληση παγιώθηκαν οι ζημίες της Τράπεζας στα νέα ΟΕΔ.
(37)
Τα βασικά στοιχεία της Τράπεζας του Δεκεμβρίου 2010, του Δεκεμβρίου 2011, του Δεκεμβρίου 2012 και του Δεκεμβρίου 2013 (ενοποιημένα δεδομένα) παρουσιάζονται στον πίνακα 5.
Πίνακας 5
Βασικά αριθμητικά στοιχεία της Alpha Bank, 2010, 2011, 2012 και 2013
Κέρδη και ζημίες
(σε εκατ. ευρώ)
2010
2011
2012
Pro forma 2012
(συμπεριλαμβανομένης της Εμπορικής)
2013
(συμπεριλαμβανομένης της Εμπορικής)
Καθαρά έσοδα από τόκους
1 819
1 784
1 397
1 755
1 658
Συνολικά έσοδα εκμετάλλευσης
2 249
2 283
1 506
1 826
2 344
Συνολικές λειτουργικές δαπάνες
-1 148
-1 096
-1 179
-1 746
-1 426
Έσοδα πριν από τις προβλέψεις
1 101
1 187
327
80
918
Ζημίες απομείωσης για την κάλυψη του πιστωτικού κινδύνου
- 885
-1 130
-1 669
-2 802
-1 923
Ζημίες απομείωσης για ΟΕΔ και δάνεια επιλέξιμα στο PSI
-
-4 789
-
-
-
Αρνητική υπεραξία
3 283
Καθαρό κέρδος/ζημία
86
-3 810
-1 086
άνευ αντικειμένου
2 922
Επιλεκτικά στοιχεία για τον όγκο πωλήσεων
(σε εκατ. ευρώ)
2010
2011
2012
Pro forma 2012
(συμπεριλαμβανομένης της Εμπορικής)
2013
(συμπεριλαμβανομένης της Εμπορικής)
Συνολικά δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες
49 305
44 876
40 495
55 459
51 678
Καταθέσεις
38 293
29 399
28 451
41 348
42 485
Σύνολο ενεργητικού
66 798
59 148
58 357
76 518
73 697
Σύνολο ιδίων κεφαλαίων (24)
5 784
1 966
773
3 423
8 312
Πηγές:
2013: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/Deltio_Typou_20140310EN.pdf
Pro forma 2012: σχέδιο αναδιάρθρωσης της Alpha Bank του Ιουνίου 2014, σ. 24
2012 και 2011: Οικονομικά αποτελέσματα 2012 - Ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/IFRS_Alphagroup_FY_2012_en.pdf
2010: Οικονομικά αποτελέσματα 2011 - Ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/IFRS_Alphagroup_FY_2011_en.pdf
(38)
Ο πίνακας 5 δείχνει ότι, εκτός από τις τεράστιες απώλειες που κατέγραψε το 2011 λόγω του προγράμματος PSI (4 786 εκατ. ευρώ (25)), η Τράπεζα επλήγη από μείωση εσόδων (μεταξύ άλλων και λόγω του υψηλότερου κόστους των καταθέσεων) και από τις υψηλές και αυξανόμενες ζημίες απομείωσης στα χαρτοφυλάκια χορηγήσεών της στην Ελλάδα και την αλλοδαπή. Η θέση ρευστότητας της Τράπεζας επιδεινώθηκε σοβαρά από τις εκροές καταθέσεων και ο δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις της ανήλθε σε 152 % στις 31 Δεκεμβρίου 2011 (26), ενώ το 34 % του ισολογισμού της χρηματοδοτήθηκε από το Ευρωσύστημα κατά την ημερομηνία αυτή (27).
(39)
Στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013, η Τράπεζα της Ελλάδος εκτίμησε τις κεφαλαιακές ανάγκες της Τράπεζας σε 262 εκατ. ευρώ σύμφωνα με το βασικό σενάριο.
(40)
Τον Μάρτιο του 2014 η Τράπεζα προέβη σε αύξηση κεφαλαίου ύψους 1,2 δισεκατ. ευρώ για να καλυφθούν οι κεφαλαιακές ανάγκες που αναφέρονται στην αιτιολογική σκέψη 39 και να επιστρέψει τις προνομιούχες μετοχές που κατέχει η Ελλάδα για ποσό ύψους 940 εκατ. ευρώ (28). Σε αντίθεση με την αύξηση κεφαλαίου της Eurobank, του Απριλίου 2014, το ΕΤΧΣ δεν δεσμεύθηκε να συνεισφέρει κεφάλαιο στην αύξηση κεφαλαίου της Τράπεζας σε περίπτωση ανεπαρκούς ιδιωτικής ζήτησης. Η αύξηση κεφαλαίου της Τράπεζας πραγματοποιήθηκε με προσφορά μετοχών χωρίς δικαίωμα προαγοράς (δηλαδή αύξηση κεφαλαίου με ακύρωση των δικαιωμάτων προτίμησης των μετόχων) σε διεθνείς επενδυτές και μέσω δημόσιας προσφοράς στην Ελλάδα. Η τιμή εγγραφής ανερχόταν σε 0,66 ευρώ ανά μετοχή.
(41)
Μετά την αύξηση του κεφαλαίου, η Τράπεζα ανακοίνωσε, στις 17 Απριλίου 2014, ότι είχε εξαγοράσει τις προνομιούχες μετοχές στην Ελλάδα για συνολικό ποσό ύψους 940 εκατ. ευρώ.
2.2. ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΑΠΟ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ ΤΡΑΠΕΖΙΚΩΝ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
2.2.1. Εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας
(42)
Η Εμπορική Τράπεζα ιδρύθηκε το 1882.
(43)
Το 2000 ο όμιλος της Crédit Agricole απέκτησε αρχικά το 6,7 % του κεφαλαίου της Εμπορικής Τράπεζας. Η Εμπορική Τράπεζα κατέστη θυγατρική της Crédit Agricole το 2006, όταν αυτή απέκτησε ελέγχουσα συμμετοχή. Η συμμετοχή της Crédit Agricole στην Εμπορική Τράπεζα αυξήθηκε σε 94,99 % εκείνη τη χρονική στιγμή.
(44)
Η Εμπορική Τράπεζα ασκούσε όλες τις τραπεζικές δραστηριότητες (ιδιωτική τραπεζική, εταιρική τραπεζική) καθώς και επενδυτική τραπεζική, διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, διαχείριση χαρτοφυλακίου και γενικές χρηματοπιστωτικές υπηρεσίες. Προσέφερε τις υπηρεσίες της στην Ελλάδα μέσω του δικτύου των 323 υποκαταστημάτων της και στο εξωτερικό μέσω υποκαταστημάτων στην Κύπρο, καθώς και μέσω θυγατρικών στην Κύπρο, τη Βουλγαρία, την Αλβανία και τη Ρουμανία (29). Στις 31 Δεκεμβρίου 2012 απασχολούσε 4 230 εργαζομένους.
(45)
Η Τράπεζα συμμετείχε στο πρόγραμμα PSI, ανταλλάσσοντας ΟΕΔ και άλλους επιλέξιμους τίτλους ονομαστικής αξίας 766 εκατ. ευρώ. Όπως εμφανίζεται στον πίνακα 2, οι συνολικές της επιβαρύνσεις στο πλαίσιο του PSI ανήλθαν σε περίπου 590 εκατ. ευρώ προ φόρων και εγγράφηκαν εξ ολόκληρου στους λογαριασμούς του 2011. Όπως φαίνεται στον πίνακα 3, οι κεφαλαιακές ανάγκες της Εμπορικής Τράπεζας εκτιμήθηκαν σε 2 475 εκατ. ευρώ και υπολογίστηκαν βάσει προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2012 που πραγματοποίησε η Τράπεζα της Ελλάδος για την περίοδο από τις 31 Δεκεμβρίου 2011 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2014, η οποία στηρίχθηκε στις προβλέψεις ζημιών από δάνεια της Blackrock.
(46)
Στις 12 Οκτωβρίου 2012 το ΕΤΧΣ έδωσε στην Τράπεζα τη συγκατάθεσή του για την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας από την Crédit Αgricole.
(47)
Στις 16 Οκτωβρίου 2012 η Crédit Agricole και η Τράπεζα υπέγραψαν τη «συμφωνία αγοράς μετοχών της 16ης Οκτωβρίου 2012 μεταξύ της Crédit Agricole SA και της Alpha Bank ΑΕ για την πώληση και την αγορά της Εμπορικής Τράπεζας της Ελλάδος ΑΕ». Μετά την ολοκλήρωση του διεξοδικού οικονομικού ελέγχου, η Crédit Agricole εισέφερε κεφάλαιο συνολικού ύψους 2 893 εκατ. ευρώ, ενώ κάλυψε πλήρως το ποσό των 150 εκατ. ευρώ των μετατρέψιμων ομολόγων που εξέδωσε η Τράπεζα (30). Στη συνέχεια η Τράπεζα θα αποκτούσε την πλήρως ανακεφαλαιοποιημένη Εμπορική Τράπεζα έναντι τιμήματος ενός ευρώ. Βάσει της συμφωνίας αγοράς μετοχών, η Τράπεζα δεν απέκτησε τις αλλοδαπές θυγατρικές της Εμπορικής Τράπεζας, οι οποίες παρέμειναν στην Crédit Agricole, εκτός από το υποκατάστημα της Εμπορικής Τράπεζας στην Κύπρο τα στοιχεία ενεργητικού του οποίου ανέρχονταν σε 0,5 δισεκατ. ευρώ και τα οποία ήταν μέρος των στοιχείων που εξαγόρασε η Τράπεζα.
(48)
Στις 31 Δεκεμβρίου 2012, μετά την ανακεφαλαιοποίηση από την Crédit Agricole, ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας της Εμπορικής Τράπεζας ήταν 17,6 %, ενώ ο δείκτης ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 ήταν 13,5 %.
(49)
Την 1η Φεβρουαρίου 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της μεταβίβασης του συνόλου του μετοχικού κεφαλαίου της Εμπορικής Τράπεζας στην Τράπεζα (31).
(50)
Τα βασικά στοιχεία της Εμπορικής Τράπεζας του Δεκεμβρίου 2010, του Δεκεμβρίου 2011, του Δεκεμβρίου 2012 και του Ιανουαρίου 2013 παρουσιάζονται στον πίνακα 6.
Πίνακας 6
Βασικά αριθμητικά στοιχεία της Εμπορικής Τράπεζας, 2010, 2011, 2012 και 2013
Σε δισεκατ. ευρώ
31 Δεκεμβρίου 2010
(ενοποιημένα)
31 Δεκεμβρίου 2011
(ενοποιημένα)
Δεκέμβριος 2012
(στοιχεία που απέκτησε η Τράπεζα)
Ιανουάριος 2013
(στοιχεία που απέκτησε η Τράπεζα)
Σύνολο ενεργητικού
26,78
21,7
19,5
18,2
Συνολικά ακαθάριστα δάνεια και προκαταβολές σε πελάτες
24
23,48
19,85
19,8
Προβλέψεις
2,8
4,4
5
5
Οφειλές σε πελάτες
12,2
11,3
12,68
12,9
Χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος
0,3
1,77
1,2
1,2
Σύνολο ιδίων κεφαλαίων
0,9
0,9
1,73
2,3
Ζημία μετά φόρων
-0,87
-1,76
-1,5
Καθαρά δάνεια/καταθέσεις
173,8 %
169,1 %
117,2 %
114,1 %
Πηγές:
Ιανουάριος 2013: Αποτελέσματα ΟΕ 2012 Alpha Bank, παρουσίαση της 27ης Μαρτίου 2013 (διατίθεται στη διαδικτυακή διεύθυνση: http://www.alpha.gr/files/investorrelations/2012_FY_Financial_Report1.pdf)
Δεκέμβριος 2012: Βασικοί δείκτες της Alpha Bank και της Εμπορικής Τράπεζας διατίθενται στη διαδικτυακή διεύθυνση: http://www.alpha.gr/page/default.asp?id=9&la=2
2011 και 2010: Ενοποιημένες οικονομικές καταστάσεις της Εμπορικής Τράπεζας στις 31 Δεκεμβρίου 2011
2.2.2. Εξαγορά επιλεγμένων στοιχείων παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών
(51)
Στις 8 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος αποφάσισε να προβεί στην εξυγίανση των τριών συνεταιριστικών τραπεζών, δηλαδή της Τράπεζας Δωδεκανήσου, της Τράπεζας Ευβοίας και της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας.
(52)
Η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη σε Αγορά & Ανάληψη (32) κατά την οποία όλες οι καταθέσεις, περιλαμβανομένων των διατραπεζικών καταθέσεων, και οι απαιτήσεις και υποχρεώσεις έναντι του ελληνικού Ταμείου Εγγύησης Καταθέσεων και Επενδύσεων, αλλά όχι τα δάνεια, θα μεταβιβάζονταν σε αγοραστή. Η Τράπεζα της Ελλάδος ήλθε σε επαφή με τις τέσσερις συστημικές ελληνικές τράπεζες εφόσον, σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος, οι καταθέσεις θα έπρεπε να μεταβιβαστούν σε πλήρως ανακεφαλαιοποιημένες τράπεζες. Μόνον η Τράπεζα και η Eurobank υπέβαλαν δεσμευτικές προσφορές, στις 5 Δεκεμβρίου 2013. Η Τράπεζα της Ελλάδος έκρινε προτιμότερη την προσφορά της Τράπεζας. Η Τράπεζα προσέφερε τίμημα ίσο προς το 2,1 % των προς μεταβίβαση καταθέσεων.
2.2.2.1. Τράπεζα Δωδεκανήσου
(53)
Η Τράπεζα Δωδεκανήσου ιδρύθηκε το 1994.
(54)
Στις 22 Ιουλίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ζήτησε από την Τράπεζα Δωδεκανήσου να αποκαταστήσει τον δείκτη βασικών της ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1. Η Τράπεζα Δωδεκανήσου προέβη σε αύξηση κεφαλαίου μέσω δημόσιας προσφοράς συνεταιριστικών μετοχών. Σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο με τους όρους της έκδοσης, ο δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της Τράπεζας Δωδεκανήσου, υπολογιζόμενος με βάση τα χρηματοοικονομικά δεδομένα της τράπεζας αυτής στις 30 Ιουνίου 2013, υπολογιζόταν σε 3,5 % και, συνεπώς, ήταν κατώτερος από τις ελάχιστες απαιτήσεις κεφαλαιακής επάρκειας που έχει ορίσει η Τράπεζα της Ελλάδος. Ωστόσο, η αύξηση κεφαλαίου δεν προσέλκυσε επαρκή ζήτηση από επενδυτές.
(55)
Ως εκ τούτου, στις 8 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη στην εξυγίανση της Τράπεζας Δωδεκανήσου. Η άδεια της Τράπεζας Δωδεκανήσου ανακλήθηκε και η τράπεζα τέθηκε υπό εκκαθάριση (33). Επιλεγμένες υποχρεώσεις της Τράπεζας Δωδεκανήσου μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα (34). Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (35), η εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων περιουσιακών στοιχείων ανήλθε σε περίπου 6 εκατ. ευρώ, ενώ η εύλογη αξία των μεταβιβαζόμενων στοιχείων παθητικού ανήλθε σε 255 εκατ. ευρώ και η διαφορά είναι το κενό χρηματοδότησης (36) ύψους 249 εκατ. ευρώ. Το χρηματοδοτικό κενό καλύφθηκε από το ΕΤΧΣ σύμφωνα με το άρθρο 63 στοιχείο Δ σημείο 13 του νόμου αριθ. 3601/2007. Τον Δεκέμβριο του 2013, το ΕΤΧΣ εκταμίευσε τα δύο τρίτα του συνολικού χρηματοδοτικού κενού, δηλαδή 166 εκατ. ευρώ, με τίτλους του EFSF, ενώ δεσμεύτηκε ότι το υπόλοιπο ποσό των 83 εκατ. ευρώ θα πληρωνόταν κατά τον τελικό προσδιορισμό του χρηματοδοτικού κενού. Στις 16 Ιουνίου 2014 η Τράπεζα της Ελλάδος προσδιόρισε το τελικό χρηματοδοτικό κενό της Τράπεζας Δωδεκανήσου σε 258,5 εκατ. ευρώ. Το ΕΤΧΣ θα καλύψει το μη εκταμιευθέν ποσό του χρηματοδοτικού κενού.
(56)
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2013 η Τράπεζα Δωδεκανήσου απασχολούσε 132 άτομα και διέθετε 11 υποκαταστήματα. Στο πλαίσιο της εξυγίανσης, η Τράπεζα δεν εξαγόρασε υποκαταστήματα της Τράπεζας Δωδεκανήσου, αλλά δήλωσε ότι θα διατηρούσε φυσική παρουσία σε περιοχές όπου δεν υπάρχουν αλληλοεπικαλύψεις δικτύου (συγκεκριμένα σε τέσσερα νησιά χωρίς εναλλακτικές τραπεζικές υπηρεσίες) μισθώνοντας τα τέσσερα μικρά υποκαταστήματα που διαχειρίζεται ο εκκαθαριστής. Οι εργαζόμενοι της Τράπεζας Δωδεκανήσου απολύθηκαν και επαναπροσλήφθηκαν επιλεκτικά από την Τράπεζα.
2.2.2.2. Τράπεζα Ευβοίας
(57)
Η Τράπεζα Ευβοίας ιδρύθηκε το 1995.
(58)
Στις 22 Ιουλίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ζήτησε από την Τράπεζα Ευβοίας να αποκαταστήσει τον δείκτη βασικών της ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1. Η Τράπεζα Ευβοίας προέβη σε αύξηση κεφαλαίου μέσω δημόσιας προσφοράς συνεταιριστικών μετοχών. Σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο με τους όρους της έκδοσης, τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 της Τράπεζας Ευβοίας εκτιμήθηκαν σε 1,8 %, υπολογιζόμενα με βάση τα χρηματοοικονομικά δεδομένα της Τράπεζας στις 30 Ιουνίου 2013, ποσοστό, συνεπώς, κατώτερο από τις ελάχιστες απαιτήσεις κεφαλαιακής επάρκειας που όρισε η Τράπεζα της Ελλάδος. Ωστόσο, η αύξηση κεφαλαίου δεν προσέλκυσε επαρκή ζήτηση από επενδυτές.
(59)
Για τον λόγο αυτό, στις 8 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη στην εξυγίανση της Τράπεζας Ευβοίας. Η άδεια της Τράπεζας Ευβοίας ανακλήθηκε και η Τράπεζα Ευβοίας τέθηκε υπό εκκαθάριση (37). Επιλεγμένα στοιχεία παθητικού της Τράπεζα Ευβοίας μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα (38). Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (39), η εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού ανήλθε σε 2 εκατ. ευρώ, ενώ η εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων παθητικού ανήλθε σε 98 εκατ. ευρώ, με χρηματοδοτικό κενό ύψους 96 εκατ. ευρώ. Το χρηματοδοτικό κενό καλύφθηκε από το ΕΤΧΣ σύμφωνα με το άρθρο 63 στοιχείο Δ σημείο 13 του νόμου 3601/2007. Τον Δεκέμβριο του 2013 το ΕΤΧΣ εκταμίευσε τα δύο τρίτα του συνολικού χρηματοδοτικού κενού, δηλαδή 64 εκατ. ευρώ, σε τίτλους του ΕΤΧΣ, ενώ δεσμεύτηκε ότι το υπόλοιπο ποσό των 32 εκατ. ευρώ θα πληρωνόταν κατά τον τελικό προσδιορισμό του χρηματοδοτικού κενού. Στις 16 Ιουνίου 2014 η Τράπεζα της Ελλάδος προσδιόρισε ότι το τελικό χρηματοδοτικό κενό της Τράπεζας Ευβοίας ανερχόταν σε 105 εκατ. ευρώ. Το ΕΤΧΣ θα καλύψει το μη εκταμιευθέν ποσό του χρηματοδοτικού κενού.
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2013 η Τράπεζα Ευβοίας απασχολούσε 59 άτομα και διέθετε 4 υποκαταστήματα. Η Τράπεζα δεν εξαγόρασε υποκαταστήματα της Τράπεζας Ευβοίας. Οι υπάλληλοι της Τράπεζας Ευβοίας απολύθηκαν και επαναπροσλήφθηκαν επιλεκτικά από την Τράπεζα.
2.2.2.3. Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας
(60)
Το 1995 ιδρύθηκε η Αναπτυξιακή πιστωτική συνεταιριστική εταιρεία Νομού Κοζάνης. Το 2008 η εταιρεία λειτουργούσε με τη νέα επωνυμία «Συνεταιριστική Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας».
(61)
Στις 22 Ιουλίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος ζήτησε από την Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας να αποκαταστήσει τον δείκτη βασικών της ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1. Η Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας προέβη σε αύξηση κεφαλαίου μέσω δημόσιας προσφοράς συνεταιριστικών μετοχών. Σύμφωνα με το ενημερωτικό δελτίο, ο δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της Τράπεζας της Δυτικής Μακεδονίας εκτιμάτο σε - 11 %, υπολογιζόμενος με βάση τα χρηματοοικονομικά δεδομένα της τράπεζας στις 30 Σεπτεμβρίου 2013, και, ως εκ τούτου, σε επίπεδο κατώτερο από τις ελάχιστες απαιτήσεις κεφαλαιακής επάρκειας που όρισε η Τράπεζα της Ελλάδος. Ωστόσο, η αύξηση κεφαλαίου δεν προσέλκυσε επαρκή ζήτηση από επενδυτές.
(62)
Για τον λόγο αυτό, στις 8 Δεκεμβρίου 2013 η Τράπεζα της Ελλάδος προέβη στην εξυγίανση της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας. Η άδεια της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας ανακλήθηκε και η τράπεζα τέθηκε υπό εκκαθάριση (40). Επιλεγμένες υποχρεώσεις της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα (41). Σύμφωνα με την Τράπεζα της Ελλάδος (42), η εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού ανερχόταν σε 2 εκατ. ευρώ, ενώ η εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων παθητικού ανήλθε σε 84 εκατ. ευρώ, και διαφορά ήταν το χρηματοδοτικό κενό ύψους 82 εκατ. ευρώ. Το χρηματοδοτικό κενό καλύφθηκε από το ΕΤΧΣ σύμφωνα με το άρθρο 63 στοιχείο Δ σημείο 13 του νόμου 3601/2007. Τον Δεκέμβριο του 2013 το ΕΤΧΣ εκταμίευσε τα δύο τρίτα του ποσού του συνολικού χρηματοδοτικού κενού, δηλαδή 55 εκατ. ευρώ, σε τίτλους του ΕΤΧΣ, και δεσμεύτηκε να καταβάλει το υπόλοιπο ποσό των 27 εκατ. ευρώ κατά τον τελικό προσδιορισμό του χρηματοδοτικού κενού.
(63)
Στις 30 Σεπτεμβρίου 2013 η Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας απασχολούσε 36 άτομα και διέθετε 3 υποκαταστήματα. Η Τράπεζα δεν εξαγόρασε υποκαταστήματα της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας. Οι εργαζόμενοι της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας απολύθηκαν και επαναπροσλήφθηκαν επιλεκτικά από την Τράπεζα.
(64)
Τα βασικά στοιχεία των τριών συνεταιριστικών τραπεζών παρουσιάζονται στον πίνακα 7.
Πίνακας 7
Βασικά στοιχεία των τριών συνεταιριστικών τραπεζών (σε εκατ. ευρώ)
(A)
(B)
(Γ)
(Δ) = (Β) - (Α)
(Ε) = 2,1 % * (Γ)
Εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού
Εύλογη αξία των μεταβιβασθέντων στοιχείων παθητικού
Εκ των οποίων μεταβιβασθείσες καταθέσεις
Αρχικό χρηματοδοτικό κενό
Τίμημα
(2,1 % των καταθέσεων που μεταβιβάσθηκαν)
Τράπεζα Δωδεκανήσου
6
255
255
249
5
Τράπεζα Ευβοίας
2
98
95
96
2
Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας
2
84
82
82
2
Σύνολο
427
9
Πηγές:
Αποφάσεις 97/1, 97/2, 97/3 της 8.2.2013 της Επιτροπής Πιστωτικών και Ασφαλιστικών Θεμάτων της Τράπεζας της Ελλάδος
Αποφάσεις 14/1, 14/2, 14/3, 14/4, 14/5 14/6, 14/7, 14/8 της 8.12.2013 της Επιτροπής μέτρων εξυγίανσης της Τράπεζας της Ελλάδος
2.2.3. Εξαγορά της Citibank Greece
(65)
Η Citibank International ιδρύθηκε το 1812. Η Citibank εγκαταστάθηκε στην Ελλάδα το 1964 ιδίως για την ικανοποίηση των αναγκών του ναυτιλιακού τομέα και των επιχειρήσεων. Το 1980 η Citibank Greece άρχισε να επεκτείνεται στη λιανική τραπεζική. Η Citibank Greece δραστηριοποιείται επί του παρόντος στην εξυπηρέτηση τόσο καταναλωτών όσο και επιχειρήσεων και διαχειρίζεται δίκτυο 20 υποκαταστημάτων σε όλη τη χώρα.
(66)
Στις 29 Μαΐου 2014 το ΕΤΧΣ έλαβε αίτημα τη Τράπεζας να εγκρίνει την εξαγορά της Citibank Greece, συμπεριλαμβανομένης της Diners Club Greece («Diners») (43).
(67)
Η Τράπεζα δήλωσε την πρόθεσή της να εξαγοράσει τις δραστηριότητες της Citibank Greece, συμπεριλαμβανομένων των δανείων σε πελάτες [για καθαρό συνολικό ποσό ύψους 442 εκατ. ευρώ και 1 115 εκατ. ευρώ μη εξυπηρετούμενων δανείων («ΜΕΔ») που έχουν διαγραφεί πλήρως], των καταθέσεων των πελατών τους (συνολικού ύψους 1 067 εκατ. ευρώ), των υπό διαχείριση περιουσιακών στοιχείων (1 186 εκατ. ευρώ), των υποκαταστημάτων λιανικής, του δικτύου των ATM (44) και των εργαζομένων (45). Επιπλέον, η Τράπεζα δήλωσε την πρόθεσή της να αγοράσει το 100 % των κοινών μετοχών της Diners.
(68)
Η τιμή ορίστηκε σε 2 εκατ. ευρώ.
(69)
Στις 5 Ιουνίου 2014 το ΕΤΧΣ χορήγησε τη συγκατάθεσή του για την εξαγορά της Citibank Greece από την Τράπεζα.
2.3. ΤΑ ΜΕΤΡΑ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
2.3.1. Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (μέτρα L1 και A)
(70)
Η Τράπεζα έχει λάβει διάφορες μορφές ενίσχυσης στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, σύμφωνα με το μέτρο ανακεφαλαιοποίησης, το μέτρο παροχής εγγυήσεων και το μέτρο κρατικού ομολογιακού δανείου.
2.3.1.1. Κρατική ενίσχυση ρευστότητας που χορηγήθηκε βάσει των μέτρων παροχής εγγυήσεων και ομολογιακών δανείων (μέτρο L1)
(71)
Η Τράπεζα έχει επωφεληθεί και εξακολουθεί να επωφελείται από την ενίσχυση στο πλαίσιο του μέτρου εγγύησης και του μέτρου του κρατικού ομολογιακού δανείου. Η εν λόγω ενίσχυση περιγράφεται στην παρούσα απόφαση ως «μέτρο L1». Στις 30 Νοεμβρίου 2011 οι εγγυήσεις που παρασχέθηκαν στην Τράπεζα ανέρχονταν περίπου σε 14,0 δισεκατ. ευρώ. Στις 30 Σεπτεμβρίου 2011, η Τράπεζα είχε εισπράξει δάνεια κρατικών ομολόγων ύψους 1,6 δισεκατ. ευρώ (46).
(72)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας που υπέβαλαν οι ελληνικές αρχές στην Επιτροπή στις 12 Ιουνίου 2014, οι ελληνικές αρχές δήλωσαν την πρόθεσή τους να συνεχίσουν τη χορήγηση εγγυήσεων και κρατικών ομολογιακών δανείων στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης.
2.3.1.2. Κρατική ανακεφαλαιοποίηση που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)
(73)
Τον Μάιο του 2009 η Τράπεζα έλαβε εισφορά κεφαλαίου ύψους 940 εκατ. ευρώ (μέτρο Α) βάσει του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών. Η εν λόγω εισφορά κεφαλαίου ισοδυναμούσε περίπου με το 2 % των περιουσιακών στοιχείων σταθμισμένου κινδύνου (47) (ΠΣΣΚ) της Τράπεζας κατά τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
(74)
Η ανακεφαλαιοποίηση είχε τη μορφή προνομιούχων μετοχών που αναλήφθηκαν από το Ελληνικό Δημόσιο με τοκομερίδιο 10 % και διάρκεια πέντε ετών.
(75)
Η Τράπεζα εξαγόρασε τις προνομιούχες μετοχές στις 17 Απριλίου 2014, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 41.
2.3.2. Επείγουσα παροχή ρευστότητας (ΕΠΡ) με την εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(76)
Η ΕΠΡ αποτελεί έκτακτο μέτρο που επιτρέπει σε ένα φερέγγυο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα που αντιμετωπίζει προσωρινά προβλήματα ρευστότητας να λάβει χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα, χωρίς αυτή η πράξη να αποτελεί μέρος της ενιαίας νομισματικής πολιτικής. Το επιτόκιο που καταβάλλει ένα χρηματοπιστωτικό ίδρυμα για ΕΠΡ είναι κατά […] (48) μονάδες βάσης υψηλότερο από το επιτόκιο που καταβάλλει για την τακτική αναχρηματοδότηση από την κεντρική τράπεζα.
(77)
Η Τράπεζα της Ελλάδος είναι αρμόδια για το πρόγραμμα ΕΠΡ, το οποίο σημαίνει ότι το κόστος και οι κίνδυνοι που απορρέουν από τη χορήγηση της ΕΠΡ αναλαμβάνονται από την Τράπεζα της Ελλάδος. Το Ελληνικό Δημόσιο χορήγησε στην Τράπεζα της Ελλάδος κρατική εγγύηση η οποία καλύπτει το συνολικό ποσό της ΕΠΡ που χορηγεί η Τράπεζα της Ελλάδος (49). Η θέσπιση του άρθρου 50 παράγραφος 7 του νόμου 3943/2011, με το οποίο τροποποιήθηκε το άρθρο 65 παράγραφος 1 του νόμου 2362/1995, επέτρεψε στο Υπουργείο Οικονομικών να χορηγεί εγγυήσεις εξ ονόματος του Δημοσίου προς την Τράπεζα της Ελλάδος προκειμένου να διασφαλιστούν οι απαιτήσεις της Τράπεζας της Ελλάδος έναντι των πιστωτικών ιδρυμάτων. Οι τράπεζες που λαμβάνουν ΕΠΡ οφείλουν να καταβάλλουν στο κράτος προμήθεια εγγύησης ύψους […] μονάδων βάσης.
(78)
Στις 31 Δεκεμβρίου 2011 η Τράπεζα είχε λάβει ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου ύψους 6,7 δισεκατ. ευρώ (50), ενώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012 η Τράπεζα είχε λάβει ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου ύψους 23,6 δισεκατ. ευρώ (51).
2.3.3. Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα μέσω του ΕΤΧΣ (μέτρα B1, B2, B3 και B4)
(79)
Από το 2012 η Τράπεζα έχει επωφεληθεί από διάφορα μέτρα κεφαλαιακής ενίσχυσης που χορηγήθηκαν από το ΕΤΧΣ. Ο πίνακας 8 παρέχει επισκόπηση αυτών των μέτρων ενίσχυσης.
Πίνακας 8
Μέτρα ενίσχυσης που χορηγήθηκαν στην Τράπεζα μέσω του ΕΤΧΣ
1η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση - Μάιος 2012
2η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση - Δεκ. 2012
Επιστολή δέσμευσης - Δεκέμβριος 2012
Συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης 2013 - Μάιος 2013
Μέτρο
Β1
Β2
Β3
Β4
Ποσό
(σε εκατ. ευρώ)
1 900
1 042
1 629
4 021
2.3.3.1. Η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β1)
(80)
Οι αιτιολογικές σκέψεις 14 έως 32 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας για την Alpha (52) παρέχουν λεπτομερή περιγραφή της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης του Μαΐου 2012 (μέτρο Β1). Το πλαίσιο και τα κύρια χαρακτηριστικά του εν λόγω μέτρου παρατίθενται στο παρόν τμήμα.
(81)
Στις 20 Απριλίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε στην Τράπεζα επιστολή με την οποία δεσμευόταν να συμμετάσχει σε προγραμματισθείσα αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας για ποσό ύψους έως 1,9 δισεκατ. ευρώ.
(82)
Στο πλαίσιο του μέτρου Β1, στις 28 Μαΐου 2012 το ΕΤΧΣ μεταβίβασε στην Τράπεζα ομόλογα του EFSF (ευρωπαϊκού ΤΧΣ) αξίας 1,9 δισεκατ. ευρώ, σύμφωνα με τις διατάξεις περί προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης που ορίζονται στον νόμο 3864/2010 για την ίδρυση του Ελληνικού Ταμείου Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («νόμος του ΕΤΧΣ»). Τα ομόλογα του EFSF που μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα ήταν ομόλογα κυμαινόμενου επιτοκίου διάρκειας έξι και δέκα ετών με ημερομηνία έκδοσης τη 19η Απριλίου 2012. Η Επιτροπή αποφάνθηκε, στην αιτιολογική σκέψη 48 της απόφασης κίνησης της διαδικασίας για την Alpha ότι «Η προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση που οριστικοποιήθηκε στις 28 Μαΐου 2012 είναι η εκπλήρωση της αναληφθείσας υποχρέωσης στην επιστολή δέσμευσης και, ως εκ τούτου, αποτελεί συνέχεια της ίδιας ενίσχυσης». Τα ποσά που προβλέπονταν τόσο στην επιστολή δέσμευσης όσο και στην πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση υπολογίστηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος ώστε να διασφαλιστεί ότι η Τράπεζα είχε συνολικό δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας 8 % στις 31 Δεκεμβρίου 2011, ημερομηνία της αναδρομικής λογιστικής καταχώρισης της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης στα βιβλία της Τράπεζας. Όπως προκύπτει από τον πίνακα 3, το μέτρο Β1 κάλυπτε μόνο περιορισμένο μέρος των συνολικών κεφαλαιακών αναγκών που διαπιστώθηκαν κατά την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012. Εικαζόταν ότι η Τράπεζα θα αντλούσε πρόσθετο κεφάλαιο με μελλοντική αύξηση κεφαλαίου και ότι σκοπός της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης ήταν μόνον η διατήρηση του δικαιώματος χρηματοδότησης της Τράπεζας από την ΕΚΤ έως ότου πραγματοποιηθεί η εν λόγω αύξηση κεφαλαίου.
(83)
Για το διάστημα μεταξύ της ημερομηνίας της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης και της ημερομηνίας της μετατροπής της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε κοινές μετοχές και άλλα χρηματοοικονομικά μέσα, η συμφωνία προεγγραφής μεταξύ της Τράπεζας και του ΕΤΧΣ προέβλεπε ότι η Τράπεζα θα κατέβαλλε ετήσια προμήθεια 1 % επί της ονομαστικής αξίας των τίτλων του EFSF και ότι τυχόν πληρωμές τοκομεριδίων και οι δεδουλευμένοι τόκοι για τους τίτλους του EFSF για την περίοδο αυτή θα υπολογίζονταν ως πρόσθετη εισφορά κεφαλαίου από το ΕΤΧΣ προς την Τράπεζα (53).
2.3.3.2. Η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β2)
(84)
Η Τράπεζα παρουσίασε πρόσθετες ζημίες το φθινόπωρο του 2012. Ως εκ τούτου, το κεφάλαιό της μειώθηκε εκ νέου σε επίπεδο κατώτερο από εκείνο των ελάχιστων κεφαλαιακών απαιτήσεων που θα της επέτρεπαν να διατηρήσει το δικαίωμα αναχρηματοδότησής της από την ΕΚΤ.
(85)
Αυτό κατέστησε αναγκαία τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση. Στις 21 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ προέβη σε δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 042 εκατ. ευρώ (μέτρο Β2), η οποία πραγματοποιήθηκε εκ νέου με τη μεταφορά ομολόγων του EFSF στην Τράπεζα.
2.3.3.3. Η επιστολή δέσμευσης της 21ης Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)
(86)
Εκτός από τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση, στις 21 Δεκεμβρίου 2012 το ΕΤΧΣ χορήγησε επιστολή δέσμευσης στην Τράπεζα για τη συμμετοχή του στην αύξηση μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας και στην έκδοση μετατρέψιμων τίτλων που επρόκειτο να εκδοθούν για συνολικό ποσό ύψους 1 629 εκατ. ευρώ (μέτρο Β3).
(87)
Συνολικά, με τις δύο ενδιάμεσες ανακεφαλαιοποιήσεις (μέτρα Β1 και Β2) και το πρόσθετο ποσό που δεσμεύτηκε τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β3), το ΕΤΧΣ είχε αναλάβει την κάλυψη των συνολικών κεφαλαιακών αναγκών που διαπιστώθηκαν κατά την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012 (4 571 εκατ. ευρώ (54)).
2.3.3.4. Η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4)
(88)
Στις 16 Απριλίου 2013 η γενική συνέλευση των μετόχων της Τράπεζας ενέκρινε αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας. Την 1η Μαΐου 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε την πλήρη ανάληψη της προσφοράς δικαιωμάτων ύψους 457 εκατ. ευρώ και την έναρξη ιδιωτικής τοποθέτησης για ποσό μέχρι 93 εκατ. ευρώ, στην τιμή των 0,44 ευρώ ανά νέα μετοχή (55).
(89)
Η Τράπεζα ανακοίνωσε την ολοκλήρωση της έκδοσης δικαιωμάτων καθώς και την πλήρη κατανομή της ιδιωτικής τοποθέτησης στις 3 Ιουνίου 2013 (56). Η συνολική ιδιωτική συμμετοχή στην αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας ανήλθε, επομένως, σε 550 εκατ. ευρώ.
(90)
Την ίδια ημερομηνία η Τράπεζα ανακοίνωσε επίσης ότι το ΕΤΧΣ θα κάλυπτε 9 138 636 364 μετοχές με τιμή 0,44 ευρώ ανά μετοχή. Ως εκ τούτου, έως την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, το ΕΤΧΣ εισέφερε στην Τράπεζα συνολικό κεφάλαιο 4 021 εκατ. ευρώ με τη μορφή κοινών μετοχών (μέτρο Β4). Το ποσό αυτό ισούται με το άθροισμα των μέτρων Β1, Β2 και Β3, αφαιρουμένου του ποσού της ιδιωτικής συμμετοχής. Οι μετοχές που κατέχει το ΕΤΧΣ παρέχουν περιορισμένα δικαιώματα ψήφου, καθώς η συνολική ιδιωτική συμμετοχή είχε ανέλθει στο 12 % της αύξησης κεφαλαίου. Ο νόμος του ΕΤΧΣ προέβλεπε ότι οι ιδιώτες επενδυτές θα διατηρούσαν τον έλεγχο της Τράπεζας εάν εισέφεραν άνω του 10 % του κεφαλαίου που χρειαζόταν η Τράπεζα. Ωστόσο, το ΕΤΧΣ διατηρεί πλήρη δικαιώματα ψήφου για καίριες εταιρικές αποφάσεις.
(91)
Με την αύξηση του μετοχικού κεφαλαίου της Τράπεζας (μέτρο Β4), η πρώτη και η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρα Β1 και Β2) μετατράπηκαν σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση και εφαρμόστηκε εν μέρει η δέσμευση για χορήγηση πρόσθετης κεφαλαιακής ενίσχυσης (μέτρο Β3).
(92)
Η τιμή των νέων μετοχών καθορίστηκε στο 50 % της μέσης χρηματιστηριακής τιμής σταθμισμένης με τον ημερήσιο όγκο των συναλλαγών κατά τις τελευταίες 50 ημέρες διαπραγμάτευσης που προηγήθηκαν του καθορισμού της τιμής της προσφοράς. Ως αποτέλεσμα της σύμπτυξης μετοχών (57) (reverse split) που αποφασίστηκε από την έκτακτη γενική συνέλευση των μετόχων στις 16 Απριλίου 2012 (58), η τιμή των νέων μετοχών ορίσθηκε σε 0,44 ευρώ ανά μετοχή.
(93)
Αμέσως μετά την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, το ΕΤΧΣ κατέστη ο σημαντικότερος μέτοχος της Τράπεζας με μερίδιο 83,66 % (59). Το ΕΤΧΣ εξέδωσε 1 233 503 482 δικαιώματα κτήσης μετοχών (warrants) και διέθεσε στους ιδιώτες επενδυτές ένα δικαίωμα για κάθε εγγεγραμμένη μετοχή, χωρίς αντίτιμο (60). Κάθε warrant παρέχει δικαίωμα αγοράς 7,40 μετοχών του ΕΤΧΣ, σε συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα και τιμές άσκησης δικαιώματος. Η πρώτη ημερομηνία άσκησης δικαιώματος ήταν η 10η Δεκεμβρίου 2013 και τα δικαιώματα αγοράς μπορούν στη συνέχεια να ασκούνται δύο φορές ετησίως μέχρι τις 10 Δεκεμβρίου 2017. Η τιμή άσκησης δικαιώματος είναι ίση με την τιμή εγγραφής των 0,44 ευρώ προσαυξημένη κατά ετήσιο επιτόκιο (4 % για το πρώτο έτος, 5 % για το δεύτερο έτος, 6 % για το τρίτο έτος, 7 % για το τέταρτο έτος και 8 % σε ετήσια βάση κατά το τελευταίο εξάμηνο) (61).
(94)
Ο νόμος του ΕΤΧΣ, όπως τροποποιήθηκε το 2014, προβλέπει ότι μόνον οι τιμές άσκησης δικαιώματος μπορούν να προσαρμοστούν σε περίπτωση έκδοσης δικαιωμάτων. Επιπλέον, κάθε τέτοια αναπροσαρμογή θα πραγματοποιείται εκ των υστέρων και μόνο μέχρι το ύψος των πραγματοποιηθέντων εσόδων από την πώληση των δικαιωμάτων προτίμησης του ΕΤΧΣ. Δεν προβλέπει καμία προσαρμογή σε περίπτωση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου χωρίς δικαίωμα προαγοράς.
2.3.4. Μέτρα κρατικής στήριξης των τριών συνεταιριστικών τραπεζών
(95)
Όπως αναφέρθηκε ήδη στο τμήμα 2.2.2, τα χρηματοδοτικά κενά της Τράπεζας Δωδεκανήσου, της Τράπεζας Ευβοίας και της Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος σε 249 εκατ. ευρώ, 96 εκατ. ευρώ και 82 εκατ. ευρώ αντίστοιχα. Ως εκ τούτου, το συνολικό ποσό των χρηματοδοτικών κενών εκτιμήθηκε σε 427 εκατ. ευρώ. Τα κενά αυτά καλύφθηκαν από το ΕΤΧΣ, το οποίο χορήγησε στην Τράπεζα το αντίστοιχο ποσό σε ομόλογα του EFSF.
2.4. ΤΟ ΣΧΕΔΙΟ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
(96)
Στις 12 Ιουνίου 2014 η Ελλάδα υπέβαλε το σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας, το οποίο εξηγεί τον τρόπο με τον οποίο η Τράπεζα, ως ενοποιημένη οντότητα που προκύπτει από την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας και τις καταθέσεις των τριών συνεταιριστικών τραπεζών, προτίθεται να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της.
2.4.1. Εγχώριες δραστηριότητες
(97)
Μέσω του σχεδίου αναδιάρθρωσης, η Τράπεζα θα εστιαστεί στις βασικές τραπεζικές δραστηριότητές της στην Ελλάδα. Ενώ οι διεθνείς δραστηριότητές της αντιπροσώπευαν ποσοστό άνω του 20 % των συνολικών περιουσιακών στοιχείων τον Δεκέμβριο του 2009 και 15 % των συνολικών περιουσιακών στοιχείων τον Ιούνιο του 2013 (62), το ποσοστό αυτό θα μειωθεί σε περίπου […] στα τέλη του 2018 (63).
(98)
Η βασική προτεραιότητα της Τράπεζας είναι η αποκατάσταση της αποδοτικότητας και της βιωσιμότητας των τραπεζικών δραστηριοτήτων της στην Ελλάδα. Για τον σκοπό αυτό, το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιλαμβάνει δέσμη μέτρων που αποσκοπούν στη βελτίωση της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας της Τράπεζας και καθαρό περιθώριο επιτοκίου, καθώς και μέτρα για την ενίσχυση της κεφαλαιακής θέσης και της δομής του ισολογισμού.
(99)
Όσον αφορά την επιχειρησιακή αποτελεσματικότητα, η Τράπεζα είχε ήδη ξεκινήσει ένα ευρύ πρόγραμμα εξορθολογισμού πολύ πριν από τις εξαγορές της Εμπορικής Τράπεζας και των τριών συνεταιριστικών τραπεζών. Από τις 31 Δεκεμβρίου 2010 έως τις 30 Σεπτεμβρίου 2012 η Τράπεζα μείωσε τη φυσική παρουσία της στην Ελλάδα. Μείωσε τα υποκαταστήματά της από 458 το 2010 σε 426 το 2012 (64) και μείωσε επίσης το προσωπικό της στις τραπεζικές και μη τραπεζικές δραστηριότητές στην Ελλάδα κατά αρκετές εκατοντάδες εργαζομένους κατά την ίδια περίοδο (65).
(100)
Μεταξύ Δεκεμβρίου 2012 και Δεκεμβρίου 2017 η Τράπεζα προτίθεται να μειώσει περαιτέρω τον αριθμό των υποκαταστημάτων της στην Ελλάδα από 739 σε […]. Ο αριθμός των εργαζομένων σε τραπεζικές και μη τραπεζικές δραστηριότητες στην Ελλάδα θα μειωθεί από 11 435 σε […] (66).
(101)
Η αύξηση της αποδοτικότητας των υποκαταστημάτων και του προσωπικού θα συμβάλει στη μείωση του συνολικού κόστους των δραστηριοτήτων της Τράπεζας στην Ελλάδα κατά […] %, από 1 345 εκατ. ευρώ σε βάση pro forma το 2012 σε […] εκατ. ευρώ το 2017 (67). Ως εκ τούτου, ο αναμενόμενος δείκτης κόστους προς κέρδη των τραπεζικών δραστηριοτήτων της στην Ελλάδα θα υποχωρήσει κάτω του […] % στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(102)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιγράφει επίσης τον τρόπο με τον οποίο η Τράπεζα θα μειώσει το κόστος χρηματοδότησης, στοιχείο καθοριστικό για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Η Τράπεζα εκτιμά ότι θα είναι σε θέση να πληρώνει χαμηλότερα επιτόκια καταθέσεων βασιζόμενη στο σταθερότερο περιβάλλον, και ιδίως στην προβλεπόμενη σταθεροποίηση και ανάκαμψη της ελληνικής οικονομίας, η οποία αναμένεται να αποκατασταθεί από το 2014 και μετά. Οι τόκοι που καταβάλλονται για καταθέσεις (μέσος όρος των προθεσμιακών καταθέσεων, των καταθέσεων όψεως και των επιτοκίων των καταθέσεων ταμιευτηρίου) αναμένεται να μειωθούν στην Ελλάδα. Αυτή η μείωση θα επιτευχθεί κυρίως με την καταβολή πολύ χαμηλότερων επιτοκίων για τις προθεσμιακές καταθέσεις. Παρομοίως, η εξάρτηση της Τράπεζας από επείγουσα παροχή ρευστότητας (ΕΠΡ) με την εγγύηση του Δημοσίου και γενικότερα τη χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα θα μειωθεί από το 32 % των συνολικών στοιχείων ενεργητικού το 2012 σε μόλις […] % το 2017 (68).
(103)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει επίσης ενίσχυση του ισολογισμού της Τράπεζας. Ο καθαρός δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις στην Ελλάδα θα μειωθεί σε […] % το 2018 (από 131 % το 2012 (69)), ενώ η κεφαλαιακή της επάρκεια θα συνεχίσει να βελτιώνεται.
(104)
Μια άλλη προτεραιότητα της Τράπεζας είναι η διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Η Τράπεζα θα ενισχύσει τις πιστωτικές διαδικασίες της όσον αφορά τόσο τις διαδικασίες δανειοδότησης (βελτίωση της εξασφάλισης, μειωμένα όρια) όσο και τη διαχείριση των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Το ποσοστό των μη εξυπηρετούμενων δανείων (ΜΕΔ) θα ανέλθει στο […] % το 2014 και στη συνέχεια θα αρχίσει να μειώνεται, με αναμενόμενο ποσοστό […] % στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης (70). Το κόστος του κινδύνου (απομειώσεις) θα μειωθεί από 2 799 εκατ. ευρώ το 2012 σε βάση pro forma (δηλαδή συμπεριλαμβανομένης της Εμπορικής Τράπεζας) σε […] εκατ. ευρώ το 2018 (71), λόγω της ανάκαμψης της ελληνικής οικονομίας.
(105)
Η βελτίωση της επιχειρησιακής αποτελεσματικότητας, η αύξηση του καθαρού περιθωρίου επιτοκίου και η μείωση του κόστους του κινδύνου θα επιτρέψουν την κερδοφορία της Τράπεζας στην Ελλάδα από το 2015 και μετά. […]. Η απόδοση ιδίων κεφαλαίων θα ανέλθει σε […] % στην Ελλάδα το 2018 (72).
2.4.2. Διεθνείς τραπεζικές δραστηριότητες
(106)
Η Τράπεζα έχει ήδη ξεκινήσει την απομόχλευση και αναδιάρθρωση του διεθνούς δικτύου της. Εκποίησε την ουκρανική θυγατρική της τον Αύγουστο του 2013. Ο αριθμός των υποκαταστημάτων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη μειώθηκε από 622 το 2009 σε 488 το 2012 (73).
(107)
Η Τράπεζα θα συνεχίσει την αναδιάρθρωση και απομόχλευση του διεθνούς δικτύου της. Η τράπεζα προτίθεται να περιορίσει το μέγεθος των διεθνών περιουσιακών στοιχείων της σε […] δισεκατ. ευρώ. Για να επιτύχει αυτό τον στόχο, η Τράπεζα θα εξετάσει τον πιθανό συνδυασμό εκποιήσεων ή απομόχλευσης του χαρτοφυλακίου της. Το επιδιωκόμενο μέγεθος των διεθνών στοιχείων ενεργητικού της Τράπεζας αντιπροσωπεύει μείωση κατά […] % των αλλοδαπών περιουσιακών στοιχείων της στις 31 Δεκεμβρίου 2012 […].
(108)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης καταδεικνύει την ανάγκη να μειωθεί η εξάρτηση των αλλοδαπών θυγατρικών εταιρειών από την ελληνική μητρική εταιρεία όσον αφορά τη θέση ρευστότητας. Η χρηματοδότηση των αλλοδαπών θυγατρικών στο πλαίσιο του ομίλου θα μειωθεί από 4 172 εκατ. ευρώ σε […] εκατ. ευρώ από το 2013 έως το 2017 (74).
(109)
Για να βελτιώσει την αποδοτικότητα των δραστηριοτήτων της στην αλλοδαπή, η Τράπεζα σχεδιάζει να εφαρμόσει σημαντικό πρόγραμμα μείωσης κόστους στο διεθνές δίκτυο, με τη μείωση του αριθμού των υποκαταστημάτων και των εργαζομένων της. Ενδεικτικά, το […], […] υποκαταστήματα από […] θα κλείσουν, ενώ το εργατικό δυναμικό θα μειωθεί κατά […] εργαζομένους (- […]) το διάστημα 2012 έως 2018 (75).
(110)
Ως εκ τούτου, η απόδοση των ιδίων κεφαλαίων θα ανέλθει σε […] (76).
2.4.3. Άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων και εισφορές από τους υφιστάμενους μετόχους και πιστωτές μειωμένης εξασφάλισης
(111)
Η Τράπεζα κατόρθωσε να αντλήσει σημαντικά κεφάλαια από την αγορά και, ως εκ τούτου, μείωσε το ποσό της κρατικής ενίσχυσης την οποία είχε ανάγκη.
(112)
Πρώτον, η Τράπεζα άντλησε ορισμένα ιδιωτικά κεφάλαια το 2009 με έκδοση δικαιωμάτων ύψους 986 εκατ. ευρώ (77). Όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 89, η Τράπεζα κατόρθωσε επίσης να αντλήσει κεφάλαια από ιδιώτες επενδυτές με την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013. Οι παλαιοί μέτοχοί της υπέστησαν σοβαρή ζημία από την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, εφόσον το ΕΤΧΣ απέκτησε το 83,66 % των μετοχών της Τράπεζας, με αποτέλεσμα τη μείωση του ποσοστού συμμετοχής των παλαιών μετόχων μόλις στο 4,9 %. Δεν έχει καταβληθεί κανένα μέρισμα σε μετρητά από το 2008.
(113)
Η Τράπεζα άντλησε κεφάλαιο 1,2 δισεκατ. ευρώ από την αγορά τον Μάρτιο του 2014 για να καλύψει τις πρόσθετες κεφαλαιακές ανάγκες της και να αποπληρώσει τις προνομιούχους μετοχές που κατέχει το Ελληνικό Δημόσιο. Αυτές οι νέες μετοχές εκδόθηκαν σε υψηλότερη τιμή ανά μετοχή από εκείνη που είχε καταβληθεί από το ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013.
(114)
Στις 20 Απριλίου 2012 η Τράπεζα προσφέρθηκε να επαναγοράσει χρεόγραφα κατηγορίας 1, χρεόγραφα ανώτερης και κατώτερης κατηγορίας 2 σε τιμές αγοράς στο 40 %, 60 % και 60 % της αντίστοιχης ονομαστικής αξίας τους σε μετρητά. Η τιμή αυτής της επαναγοράς καθορίστηκε με βάση την αγοραία αξία των εν λόγω μέσων και περιελάμβανε ανώτατη αμοιβή δέκα εκατοστιαίων μονάδων, η οποία προστέθηκε με σκοπό την παροχή κινήτρων για τη συμμετοχή των επενδυτών στην επαναγορά. Στις 7 Μαΐου 2012 η Τράπεζα ανακοίνωσε τα αποτελέσματα της επαναγοράς (78). Η συνολική συμμετοχή ανήλθε σε 66 %, με συνολικό κεφαλαιακό κέρδος 333 εκατ. ευρώ. Στις 19 Απριλίου 2013 η Τράπεζα ανακοίνωσε άλλη μια πράξη διαχείρισης παθητικού ύψους 316 εκατ. ευρώ. Η Τράπεζα προσφέρθηκε να επαναγοράσει χρεόγραφα κατηγορίας 1, χρεόγραφα ανώτερης και κατώτερης κατηγορίας 2 σε τιμές αγοράς στο 35 %, 55 % και 55 % της αντίστοιχης ονομαστικής αξίας τους σε μετρητά. Η τιμή της επαναγοράς καθορίστηκε με βάση την αγοραία αξία των εν λόγω μέσων και περιελάμβανε ανώτατη αμοιβή δέκα εκατοστιαίων μονάδων, η οποία προστέθηκε με σκοπό την παροχή κινήτρων για τη συμμετοχή των επενδυτών στην επαναγορά. Το ποσοστό αποδοχής ήταν 58 % και το κεφαλαιακό κέρδος ανήλθε σε 103 εκατ. ευρώ.
(115)
Οι δύο επαναγορές ιδίων μετοχών είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση της αξίας του υπολοίπου των χρεογράφων και υβριδικών μέσων μειωμένης εξασφάλισης από 985 εκατ. ευρώ σε 134 εκατ. ευρώ.
2.5. ΑΝΑΛΗΨΗ ΔΕΣΜΕΥΣΕΩΝ ΑΠΟ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΚΕΣ ΑΡΧΕΣ
(116)
Στις 12 Ιουνίου 2014 η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα και οι θυγατρικές της θα εφαρμόσουν το σχέδιο αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε την ίδια ημέρα και ανέλαβε πρόσθετες δεσμεύσεις σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Οι εν λόγω πρόσθετες δεσμεύσεις, οι οποίες απαριθμούνται στο παράρτημα, συνοψίζονται στο παρόν τμήμα.
(117)
Πρώτον, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα αναδιαρθρώσει τις εμπορικές της δραστηριότητες στην Ελλάδα, ορίζοντας ανώτατο αριθμό υποκαταστημάτων και εργαζομένων καθώς και ανώτατο ποσό συνολικών δαπανών που θα πρέπει να τηρηθούν έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017 (79).
(118)
Η Ελλάδα έχει αναλάβει επίσης δέσμευση ότι η Τράπεζα θα περιορίσει το κόστος των καταθέσεων που εισπράττονται στην Ελλάδα και θα τηρήσει ανώτατο δείκτη καθαρών δανείων προς καταθέσεις έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017 (80).
(119)
Όσον αφορά τις αλλοδαπές θυγατρικές της Τράπεζας, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα δεν θα παράσχει πρόσθετη κεφαλαιακή στήριξη εάν δεν πληρούνται προκαθορισμένοι όροι. Η Ελλάδα δεσμεύτηκε ακόμη ότι η Τράπεζα θα συμβάλει σε σημαντικό βαθμό στην απομόχλευση των διεθνών περιουσιακών στοιχείων της έως τις 30 Ιουνίου 2018 (81).
(120)
Η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα εκποιήσει ορισμένους τίτλους και θα μειώσει το μέγεθος του χαρτοφυλακίου ιδιωτικών επενδύσεων. Επιπλέον, η Τράπεζα δεν θα αγοράζει τίτλους μη επενδυτικής κατηγορίας, με περιορισμένες εξαιρέσεις (82).
(121)
Η Ελλάδα ανέλαβε ορισμένες δεσμεύσεις σχετικά με την εταιρική διακυβέρνηση της Τράπεζας. Δεσμεύτηκε να περιορίσει τις αποδοχές των εργαζομένων και των διευθυντικών στελεχών της Τράπεζας, ώστε να συμμορφωθεί με την ελληνική νομοθεσία για την εταιρική διακυβέρνηση και να δημιουργήσει μια αποτελεσματική και κατάλληλη οργανωτική δομή (83).
(122)
Επίσης, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα επιβάλει υψηλή πιστωτική πολιτική, με σκοπό να διασφαλιστεί ότι οι αποφάσεις για τη χορήγηση και την αναδιάρθρωση δανείων έχουν στόχο τη μεγιστοποίηση της βιωσιμότητας και της αποδοτικότητας της Τράπεζας. Η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα τηρήσει υψηλά πρότυπα όσον αφορά την παρακολούθηση του πιστωτικού κινδύνου, καθώς και την αναδιάρθρωση δανείων (84).
(123)
Ορισμένες δεσμεύσεις αφορούν τις πράξεις της Τράπεζας με συνδεδεμένους δανειολήπτες. Σκοπός των εν λόγω δεσμεύσεων είναι να διασφαλιστεί ότι η Τράπεζα δεν παρεκκλίνει από τις συνετές τραπεζικές πρακτικές κατά τη χορήγηση ή την αναδιάρθρωση δανείων στους υπαλλήλους, τα διοικητικά στελέχη και τους μετόχους της, καθώς και σε δημόσιους φορείς, πολιτικά κόμματα και τις εταιρείες μέσων μαζικής ενημέρωσης (85).
(124)
Τέλος, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα συμμορφωθεί με ορισμένους περιορισμούς συμπεριφοράς, όπως απαγόρευση καταβολής τοκομεριδίων και μερισμάτων, απαγόρευση εξαγοράς επιχειρήσεων και απαγόρευση διαφήμισης της κρατικής στήριξης (86).
(125)
Οι εν λόγω αναλήψεις υποχρεώσεων θα παρακολουθούνται έως τις 31 Δεκεμβρίου 2018 από τον εντολοδόχο παρακολούθησης.
(126)
Χωριστά, η Ελλάδα έχει αναφέρει ότι θα ζητήσει την έγκριση της Επιτροπής πριν από οποιαδήποτε επαναγορά δικαιωμάτων μελλοντικής αγοράς μετοχών από την Τράπεζα ή από οποιονδήποτε κρατικό φορέα, συμπεριλαμβανομένου του ΕΤΧΣ (87).
3. ΛΟΓΟΙ ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
(127)
Στις 27 Ιουλίου 2012 η Επιτροπή κίνησε την επίσημη διαδικασία έρευνας για να διαπιστώσει αν πληρούνται οι όροι της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008 (88) σχετικά με την καταλληλότητα, την αναγκαιότητα και την αναλογικότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης από το ΕΤΧΣ υπέρ της Τράπεζας (μέτρο Β1).
(128)
Όσον αφορά την καταλληλότητα του μέτρου, εφόσον η ενίσχυση χορηγήθηκε έπειτα από προηγούμενη ανακεφαλαιοποίηση και ενίσχυση ρευστότητας και λόγω της παρατεταμένης περιόδου διάσωσης, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το αν η Τράπεζα είχε λάβει όλα τα αναγκαία μέτρα για να αποφευχθεί η ανάγκη ενίσχυσης στο μέλλον (89). Επιπλέον, δεν ήταν σαφές για την Επιτροπή ποιος θα είχε τον έλεγχο της Τράπεζας μετά την αντικατάσταση της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης από μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση (90) εφόσον η Τράπεζα θα μπορούσε να τεθεί υπό τον έλεγχο είτε του κράτους είτε μειοψηφικών ιδιωτών ιδιοκτητών. Η Επιτροπή επισήμανε ότι επιθυμούσε να εξασφαλίσει ότι η ποιότητα της διαχείρισης της Τράπεζας, και ιδίως η διαδικασία δανειοδότησης, δεν θα υποβαθμιζόταν σε καμία περίπτωση.
(129)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, στην αιτιολογική σκέψη 66 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank, η Επιτροπή αμφέβαλε για το αν είχαν ληφθεί όλα τα δυνατά μέτρα για να αποτραπεί η ανάγκη νέας ενίσχυσης της Τράπεζας στο μέλλον. Επιπλέον, δεδομένου ότι η διάρκεια της περιόδου προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης ήταν αβέβαιη, η Επιτροπή δεν μπορούσε να κρίνει αν ήταν επαρκής και σύμφωνη με τις αρχές περί αντιστάθμισης και επιμερισμού των βαρών βάσει των κανόνων για τις κρατικές ενισχύσεις. Εξάλλου, καθώς οι όροι μετατροπής της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε οριστική ανακεφαλαιοποίηση δεν ήταν γνωστοί όταν εκδόθηκε η απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank, η Επιτροπή δεν μπορούσε να τους αξιολογήσει.
(130)
Όσον αφορά την αναλογικότητα του μέτρου, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσο οι διασφαλίσεις (απαγόρευση της διαφήμισης της στήριξης από το κράτος, απαγόρευση καταβολής τοκομεριδίων και μερισμάτων, απαγόρευση δικαιώματος προαίρεσης και επαναγοράς, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 71 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank) ήταν επαρκείς σε σχέση με την πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση. Επιπλέον, στην αιτιολογική σκέψη 72 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank, η Επιτροπή ανέφερε ότι η έλλειψη κανόνων που εμποδίζουν το ΕΤΧΣ να συντονίζει και τις τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες (δηλαδή την Τράπεζα, τη Eurobank, την Εθνική Τράπεζα της Ελλάδος και την Τράπεζα Πειραιώς) και η έλλειψη επαρκών διασφαλίσεων που θα αποτρέπουν την ανταλλαγή εμπορικά ευαίσθητων πληροφοριών μεταξύ τους θα μπορούσαν να προκαλέσουν στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή, πρότεινε τον διορισμό εντολοδόχου παρακολούθησης με φυσική παρουσία στην Τράπεζα.
4. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΩΝ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΜΕΝΩΝ ΜΕΡΩΝ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΠΙΣΗΜΗ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ ΕΡΕΥΝΑΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΕΝΔΙΑΜΕΣΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
4.1. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ
(131)
Στις 30 Αυγούστου 2012 η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις της Τράπεζας σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας για την Alpha Bank.
(132)
Όσον αφορά την καταλληλότητα του μέτρου, η Τράπεζα διαπίστωσε ότι είναι συστημικά σημαντική τόσο στην Ελλάδα όσο και στις τραπεζικές αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται. Επίσης, πρόσθεσε ότι το επιχειρηματικό μοντέλο της είναι βιώσιμο και αυτό έχει αποδειχθεί κατά τη μακρόχρονη εξέχουσα ιστορική διαδρομή της.
(133)
Η Τράπεζα επισήμανε επίσης ότι και τα δύο κύματα ανακεφαλαιοποίησης ήταν παράγωγο σοβαρής επιδείνωσης του οικονομικού περιβάλλοντος και ότι τα πρόσθετα μέτρα ενίσχυσης ήταν αποτέλεσμα της επιδείνωσης της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Δήλωσε ότι μεταξύ των μεγάλων ελληνικών τραπεζών έχει λάβει αναλογικά το χαμηλότερο μερίδιο κρατικής ενίσχυσης μέχρι σήμερα. Όσον αφορά το ερώτημα αν είχαν ληφθεί αμέσως όλα τα δυνατά μέτρα για να αποφευχθεί περαιτέρω η ανάγκη ενίσχυσης της Τράπεζας στο μέλλον, η Τράπεζα επισήμανε ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης θα παρείχε αναλυτικά στοιχεία για τα μέτρα καταμερισμού των επιβαρύνσεων που είχαν ήδη τεθεί σε εφαρμογή, ήταν σε εξέλιξη ή σχεδιάζονταν. Η Τράπεζα επισήμανε επίσης ότι με τα μέτρα αυτά εξασφαλίστηκε ότι κανένας μέτοχος δεν θα έμενε άθικτος. Θα συνέβαλαν, από κοινού με την υφιστάμενη ισχυρή επιχειρηματική βάση και την ευρωστία της διαδικασίας αξιολόγησης της κεφαλαιακής επάρκειας, στο να διασφαλιστεί η επαρκής κεφαλαιοποίηση της Τράπεζας, οδηγώντας στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας και την τελική έξοδο από την κρατική στήριξη.
(134)
Επιπλέον, η Τράπεζα εξέφρασε την ικανοποίησή της για τη σαφήνεια σχετικά με τους όρους της οριστικής ανακεφαλαιοποίησης, που κατά την άποψή της πρέπει να αντικατοπτρίζουν πλήρως τους λόγους για τους οποίους ζήτησε την κρατική στήριξη. Σημείωσε επίσης ότι η ανακεφαλαιοποίηση αντιμετωπίζει τη ζημία κεφαλαίου που προκύπτει από τη συμμετοχή της στο πρόγραμμα PSI, ένα εξαιρετικά έκτακτο και απρόβλεπτο γεγονός. Υποστήριξε την άποψη ότι δεν είχε αναλάβει υπέρμετρο κίνδυνο με την αγορά κρατικών ομολόγων με βάση τα ελληνικά και ευρωπαϊκά πρότυπα. Δήλωσε ότι χωρίς το PSI θα είχε αποφύγει την ανάγκη ανακεφαλαιοποίησης το 2012 και θα ήταν σε θέση να εξοφλήσει τις προνομιούχους μετοχές σύμφωνα με τους συμβατικούς όρους τους. Επιπλέον, παρατήρησε ότι, ακόμη και μετά την καταγραφή σημαντικών κεφαλαιακών ζημιών λόγω της συμμετοχής της Τράπεζας στο PSI, εξακολουθούσε να έχει θετική καθαρή αξία ενεργητικού.
(135)
Η Τράπεζα πρόσθεσε ότι λειτουργεί σε πολύ ισχυρή βάση και υπήρξε εξαιρετικά προορατική κατά την εφαρμογή μέτρων για να αντεπεξέλθει με επιτυχία σε μια περίοδο ακραίων πιέσεων. Παρατήρησε ότι, από την αρχή της κρίσης, δεν είχε εμπλακεί σε καμία επιθετική εμπορική πολιτική ή ακατάλληλη ανάληψη κινδύνου, αλλά επικεντρώθηκε στη διαχείριση πιστωτικού κινδύνου, αντιμετώπισε τις ανισορροπίες στο χρηματοδοτικό της προφίλ με συντεταγμένη απομόχλευση και διαχειρίστηκε ενεργά τη βάση του κόστους της με τον εξορθολογισμό του τρόπου λειτουργίας της και τη βελτιστοποίηση των δαπανών για δημόσιες συμβάσεις.
(136)
Επιπλέον, υπογράμμισε τον σημαντικό καταμερισμό των επιβαρύνσεων μεταξύ των μετόχων. Επισήμανε ακόμη τις σημαντικές εγγυήσεις που διατίθενται στον επίσημο τομέα για την αποτροπή της ανάληψης υπέρμετρων κινδύνων από ανακεφαλαιοποιημένες τράπεζες και για τη στενή παρακολούθηση της ορθής εφαρμογής των σχεδίων αναδιάρθρωσης, όπως ο διορισμός των εκπροσώπων του Υπουργείου Οικονομικών και του ΕΤΧΣ στο διοικητικό συμβούλιο της Τράπεζας και στις αντίστοιχες επιτροπές. Επίσης, τόνισε ότι το ΕΤΧΣ θα παρακολουθεί την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης και ότι η αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου του ΕΤΧΣ θα αρθεί σε περίπτωση ουσιώδους ζημίας.
(137)
Για τους λόγους αυτούς, η Τράπεζα θεωρεί ότι η αρχιτεκτονική και οι όροι της μόνιμης ανακεφαλαιοποίησης θα πρέπει να παρέχουν ισχυρά κίνητρα σε υφιστάμενους και νέους μετόχους για να συμμετάσχουν στις προσεχείς αυξήσεις κεφαλαίου.
(138)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα του μέτρου, η Τράπεζα διαπίστωσε ότι το μέτρο ενίσχυσης αντιμετώπισε το έλλειμμα κεφαλαίου λόγω PSI, και έτσι η Τράπεζα συμμορφώθηκε με τον ελάχιστο δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας που επέβαλε η Τράπεζα της Ελλάδος, εξακολούθησε να έχει πρόσβαση στις πράξεις αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ και θα ήταν σε θέση να στηρίξει τους πελάτες της και την ελληνική οικονομία κατά τη διάρκεια μιας δύσκολης συγκυρίας.
(139)
Όσον αφορά την αναλογικότητα του μέτρου, η Τράπεζα δήλωσε ότι δεν προτίθεται να χρησιμοποιήσει την ενίσχυση για να νοθεύσει τον ανταγωνισμό. Υπογράμμισε επίσης ότι δεν είχε εμπλακεί σε καμία επιθετική εμπορική πολιτική από τότε που λαμβάνει την κρατική ενίσχυση. Σημείωσε επίσης ότι, εφόσον όλες οι μεγάλες ελληνικές τράπεζες ήταν αποδέκτριες ενίσχυσης και εφόσον το ενδιαφέρον αλλοδαπών επιχειρήσεων για ανάληψη κινδύνου στην ελληνική αγορά μειωνόταν, η δυνατότητα κάθε αποδέκτη της ενίσχυσης να νοθεύσει τον ανταγωνισμό εις βάρος μη ενισχυόμενων δικαιούχων περιοριζόταν στο ελάχιστο.
4.2. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΑΠΟ ΑΛΛΗ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΤΡΑΠΕΖΑ
(140)
Στις 3 Ιανουαρίου 2013 η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις που υπέβαλε μια ελληνική τράπεζα σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας για την Alpha Βank. Η εν λόγω ελληνική τράπεζα παρατήρησε ότι η ανακεφαλαιοποίηση των ελληνικών τραπεζών από το ΕΤΧΣ αποτελεί, καταρχήν, ένα ευπρόσδεκτο βήμα προς ένα υγιέστερο και πιο βιώσιμο τραπεζικό σύστημα και δεν διατύπωσε καμία αντίρρηση για την ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας.
(141)
Εκφράζοντας, ωστόσο, ταυτόχρονα τη συνολική στήριξη για την αρχή της ανακεφαλαιοποίησης των ελληνικών τραπεζών από το ΕΤΧΣ, η ελληνική τράπεζα εξήγησε ότι, για να μειωθούν στο ελάχιστο οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού και να αποφεύγονται οι διακρίσεις, ανέμενε ότι η ανακεφαλαιοποίηση από το ΕΤΧΣ θα ήταν ανοικτή σε όλες τις τράπεζες που λειτουργούν στην Ελλάδα με παρόμοιους όρους.
5. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΚΙΝΗΣΗ ΕΠΙΣΗΜΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ ΕΡΕΥΝΑΣ ΟΣΟΝ ΑΦΟΡΑ ΤΗΝ ΠΡΩΤΗ ΠΡΟΣΩΡΙΝΗ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗ
(142)
Στις 5 Σεπτεμβρίου 2012 η Ελλάδα υπέβαλε παρατηρήσεις τις οποίες διατύπωσαν η Τράπεζα της Ελλάδος και το ΕΤΧΣ σχετικά με την απόφαση για κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank.
5.1. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΗΣ ΤΡΑΠΕΖΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ
(143)
Όσον αφορά την καταλληλότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος επισήμανε ότι η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ήταν προσωρινή δεδομένου ότι η διαδικασία ανακεφαλαιοποίησης θα ολοκληρωνόταν με αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου από τις τέσσερις ενδιαφερόμενες τράπεζες.
(144)
Η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε ακόμη ότι η ανακεφαλαιοποίηση των μεγαλύτερων ελληνικών τραπεζών αποτελεί μέρος της μακροπρόθεσμης αναδιάρθρωσης του ελληνικού τραπεζικού τομέα. Επισήμανε ότι, εάν μια τράπεζα παρέμενε στην κατοχή ιδιωτών, η διοίκησή της κατά πάσα πιθανότητα θα παρέμενε η ίδια, ενώ, αν μια τράπεζα περιερχόταν στην ιδιοκτησία του κράτους (δηλαδή στην κυριότητα του ΕΤΧΣ), το ΕΤΧΣ θα μπορούσε να διορίσει νέα διοίκηση, η οποία, σε κάθε περίπτωση, θα αξιολογούνταν από την Τράπεζα της Ελλάδος. Η Τράπεζα της Ελλάδος ανέφερε ότι αξιολογεί το πλαίσιο της εταιρικής διακυβέρνησης, την επάρκεια της διαχείρισης και το προφίλ κινδύνου κάθε τράπεζας σε συνεχή βάση, ώστε να εξασφαλίζεται ότι δεν αναλαμβάνονται υπερβολικοί κίνδυνοι. Επισήμανε επίσης ότι το ΕΤΧΣ είχε ήδη ορίσει εκπροσώπους στα διοικητικά συμβούλια των τραπεζών που ανακεφαλαιοποιήθηκαν.
(145)
Όσον αφορά την αναγκαιότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε ότι η ανακεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ήταν περιορισμένη, έτσι ώστε να εξασφαλιστεί ότι οι τότε εφαρμοστέες ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις (8 %) είχαν εκπληρωθεί. Επίσης, δήλωσε ότι η παρατεταμένη χρονική περίοδος πριν από την ανακεφαλαιοποίηση οφειλόταν στην απότομη επιδείνωση του περιβάλλοντος λειτουργίας στην Ελλάδα και στον αντίκτυπο του προγράμματος PSI, στην πολυπλοκότητα του όλου έργου, καθώς και στην ανάγκη να μεγιστοποιηθεί η συμμετοχή ιδιωτών επενδυτών στις αυξήσεις μετοχικού κεφαλαίου.
(146)
Όσον αφορά την αναλογικότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, η Τράπεζα της Ελλάδος τόνισε ότι η πλήρης εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης που επρόκειτο να υποβληθεί στην Επιτροπή διασφαλιζόταν από το γεγονός ότι η αναστολή των δικαιωμάτων ψήφου του ΕΤΧΣ θα έπαυε σε περίπτωση σοβαρής παραβίασης του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Η Τράπεζα της Ελλάδος παρατήρησε επίσης ότι οι δυσκολίες της Τράπεζας δεν οφείλονταν σε υποτίμηση των κινδύνων από τη διοίκηση της Τράπεζας ούτε σε εμπορικά επιθετικές ενέργειες.
5.2. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΕΤΧΣ
(147)
Όσον αφορά την καταλληλότητα της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης, για να αντιμετωπιστεί το ζήτημα της πιθανής κρατικής παρέμβασης σε περίπτωση που το κράτος χορηγήσει υψηλά ποσά κρατικών ενισχύσεων μέσω του ΕΤΧΣ και το ΕΤΧΣ έχει πλήρη δικαιώματα ψήφου, το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι οι τράπεζες δεν θεωρούνται δημόσιες οντότητες ή ότι είναι υπό τον έλεγχο του κράτους και ότι δεν θα ελέγχονται από το κράτος μετά την οριστική ανακεφαλαιοποίησή τους από το ΕΤΧΣ. Το ΕΤΧΣ τόνισε ότι είναι απολύτως ανεξάρτητη νομική οντότητα ιδιωτικού δικαίου με αυτονομία αποφάσεων. Δεν υπόκειται σε κρατικό έλεγχο, σύμφωνα με το άρθρο 16Γ παράγραφος 2 του νόμου του ΕΤΧΣ, το οποίο ορίζει ότι τα πιστωτικά ιδρύματα που λαμβάνουν κεφαλαιακή ενίσχυση από το ΕΤΧΣ δεν ανήκουν στον ευρύτερο δημόσιο τομέα. Παρέπεμψε επίσης στη διοικητική διάρθρωση του ΕΤΧΣ.
(148)
Όσον αφορά την παρέμβαση του ΕΤΧΣ στη διοίκηση της Τράπεζας, το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι θα σέβεται την αυτονομία της Τράπεζας και δεν θα επεμβαίνει στην καθημερινή διαχείρισή της, δεδομένου ότι ο ρόλος του περιορίζεται στα προβλεπόμενα από τον νόμο του ΕΤΧΣ. Δήλωσε ότι δεν θα υπάρχει καμία κρατική παρέμβαση ή συντονισμός και ότι οι αποφάσεις των τραπεζών σχετικά με τη διαδικασία δανειοδοτήσεων (μεταξύ άλλων για τις εξασφαλίσεις, την τιμολόγηση και τη φερεγγυότητα των δανειοληπτών) θα μπορεί να λαμβάνεται με βάση εμπορικά κριτήρια.
(149)
Το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι ο νόμος του ΕΤΧΣ και η συμφωνία προεγγραφής περιείχαν τις κατάλληλες εγγυήσεις προκειμένου να αποτραπεί η ανάληψη υπερβολικών κινδύνων από τους υφιστάμενους ιδιώτες μετόχους. Επισήμανε στοιχεία όπως i) ο διορισμός εκπροσώπων του ΕΤΧΣ ως ανεξάρτητων μη εκτελεστικών μελών του διοικητικού συμβουλίου της Τράπεζας και η παρουσία τους σε επιτροπές, ii) η επίδειξη της δέουσας επιμέλειας στην Τράπεζα από το ΕΤΧΣ και iii) το γεγονός ότι, μετά την τελική ανακεφαλαιοποίηση, το δικαίωμα ψήφου θα περιοριζόταν μόνο για όσο διάστημα η Τράπεζα τηρούσε τους όρους του σχεδίου αναδιάρθρωσης.
(150)
Το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι έχουν ληφθεί τα κατάλληλα μέτρα για να διασφαλιστεί ότι οι τράπεζες στις οποίες συμμετέχει το ΕΤΧΣ δεν ανταλλάσσουν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες μεταξύ τους. Τα μέτρα περιλαμβάνουν τον διορισμό διαφόρων εκπροσώπων του ΕΤΧΣ στις τράπεζες, τις εντολές στους εν λόγω αντιπροσώπους, οι οποίες διασφαλίζουν ειδικά την προστασία από τη ροή πληροφοριών από έναν αντιπρόσωπο σε έναν άλλο, και σαφείς εσωτερικές οδηγίες σε αυτούς τους εκπροσώπους να μην κοινοποιούν εμπορικά ευαίσθητες πληροφορίες των τραπεζών. Επιπλέον, το ΕΤΧΣ δήλωσε ότι δεν ασκεί τα δικαιώματά του σε σχέση με τις τράπεζες κατά τρόπο που θα μπορούσε να εμποδίσει, να περιορίσει, να νοθεύσει ή να μειώσει σημαντικά ή να παρακωλύσει τον αποτελεσματικό ανταγωνισμό. Τέλος, το ΕΤΧΣ επισήμανε ότι τα μέλη του γενικού συμβουλίου και οι υπάλληλοί του υπόκεινται σε αυστηρούς κανόνες εμπιστευτικότητας και διαχειριστικά καθήκοντα και δεσμεύονται από τις διατάξεις περί επαγγελματικού απορρήτου όσον αφορά τις υποθέσεις του.
6. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΣΤΗΡΙΞΗΣ ΣΕ ΣΧΕΣΗ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΚΤΗΣΗ ΕΠΙΛΕΓΜΕΝΩΝ ΣΤΟΙΧΕΙΩΝ ΠΑΘΗΤΙΚΟΥ ΤΩΝ ΤΡΙΩΝ ΣΥΝΕΤΑΙΡΙΣΤΙΚΩΝ ΤΡΑΠΕΖΩΝ
(151)
Κατ’ αρχάς, η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσον η κρατική στήριξη που συνδέεται με την εξυγίανση των τριών συνεταιριστικών τραπεζών (δηλαδή η κάλυψη των χρηματοδοτικών κενών που επέτρεψαν τη μεταβίβαση των καταθέσεων, περιλαμβανομένων και των διατραπεζικών υποχρεώσεων και των απαιτήσεων και των υποχρεώσεων έναντι του ΕΤΕΚΕ) συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Σύμφωνα με την εν λόγω διάταξη, οι ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό μέσω της ευνοϊκής μεταχείρισης ορισμένων επιχειρήσεων συνιστούν κρατικές ενισχύσεις στο βαθμό που επηρεάζουν τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών.
(152)
Η Επιτροπή θα αξιολογήσει καταρχήν κατά πόσον οι κατωτέρω δυνητικοί δικαιούχοι αποκόμισαν πλεονέκτημα: i) οι συνεταιριστικές τράπεζες και οι δυνητικά μεταβιβασθείσες «δραστηριότητες» στην Τράπεζα και ii) η Τράπεζα.
i) Ύπαρξη ενίσχυσης στις συνεταιριστικές τράπεζες και οι δυνητικά μεταβιβασθείσες «δραστηριότητες» στην Τράπεζα
(153)
Όσον αφορά τις συνεταιριστικές τράπεζες, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Τράπεζα Δωδεκανήσου, η Τράπεζα Ευβοίας και η Τράπεζα Δυτικής Μακεδονίας είχαν τεθεί υπό εκκαθάριση και οι τραπεζικές τους άδειες είχαν ανακληθεί. Ως εκ τούτου, δεν θα ασκούν πλέον οικονομικές δραστηριότητες στην τραπεζική αγορά.
(154)
Η κρατική στήριξη, δηλαδή η κάλυψη των χρηματοδοτικών κενών, θα συνιστούσε ενίσχυση προς τις μεταβιβασθείσες απαιτήσεις και υποχρεώσεις, κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης, μόνον εάν αυτές συνιστούσαν από κοινού μια επιχείρηση. Η έννοια της επιχείρησης εμπεριέχει κάθε οντότητα η οποία ασκεί οικονομική δραστηριότητα, ανεξάρτητα από το νομικό καθεστώς που τη διέπει και τον τρόπο χρηματοδότησής της. Κάθε δραστηριότητα παροχής αγαθών ή υπηρεσιών σε συγκεκριμένη αγορά θεωρείται οικονομική δραστηριότητα. Ως εκ τούτου, προκειμένου να διαπιστωθεί αν υπάρχει ενίσχυση σε μια επιχείρηση, πρέπει να αξιολογηθεί αν η μεταφορά των απαιτήσεων και υποχρεώσεων συνεπάγεται τη μεταβίβαση μιας οικονομικής δραστηριότητας.
(155)
Όπως αναφέρεται στο τμήμα 2.2.2, μετά την εξυγίανση των συνεταιριστικών τραπεζών, μόνον οι καταθέσεις, οι διατραπεζικές υποχρεώσεις και οι απαιτήσεις και υποχρεώσεις έναντι του ΕΤΕΚΕ μεταβιβάστηκαν στην Τράπεζα. Οι τρεις συνεταιριστικές τράπεζες απασχολούσαν συνολικά 227 εργαζομένους και διέθεταν 18 υποκαταστήματα. Θα πρέπει να επισημανθεί ότι δεν υφίσταται αυτόματη μεταβίβαση υποκαταστημάτων ή συμβάσεων απασχόλησης ή δανείων μεταξύ των τριών συνεταιριστικών τραπεζών και της Τράπεζας. Επομένως, το γεγονός ότι τα δάνεια δεν μεταβιβάζονται στην Τράπεζα αλλά παραμένουν στις υπό εκκαθάριση τρεις συνεταιριστικές τράπεζες, το γεγονός ότι κανένα υποκατάστημα δεν μεταβιβάζεται, καθώς και η απουσία αυτόματης μεταβίβασης συμβάσεων εργασίας οδηγούν (91) στο συμπέρασμα ότι δεν υφίσταται μεταβίβαση οικονομικής δραστηριότητας. Δεν μπορεί να θεωρείται ότι οι μεταβιβασθείσες υποχρεώσεις (καταθέσεις) είναι ο δικαιούχος της στήριξης του κράτους, διότι δεν συνιστούν «επιχείρηση».
(156)
Εν ολίγοις, οι τρεις υφιστάμενες νομικές οντότητες έχουν τεθεί υπό εκκαθάριση και δεν ασκούν πλέον τραπεζική δραστηριότητα. Ταυτόχρονα, τα μεταβιβασθέντα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού δεν αποτελούν οικονομική δραστηριότητα.
(157)
Συνάγεται, συνεπώς, το συμπέρασμα ότι η χορήγηση ομολόγων του EFSF από το ΕΤΧΣ στην Τράπεζα για την κάλυψη του χρηματοδοτικού κενού των αποκτηθέντων περιουσιακών στοιχείων και υποχρεώσεων των τριών συνεταιριστικών τραπεζών δεν επιτρέπει τη συνέχιση των οικονομικών δραστηριοτήτων τους. Ως εκ τούτου, η στήριξη του ΕΤΧΣ δεν συνιστά ούτε ενίσχυση προς τις εκκαθαρισθείσες οντότητες ούτε ενίσχυση προς τα μεταβιβασθέντα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού.
ii) Ύπαρξη ενίσχυσης προς την Τράπεζα
(158)
Όσον αφορά το ερώτημα αν η πώληση των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών συνεπάγεται κρατική ενίσχυση προς την Τράπεζα, η Επιτροπή πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσο πληρούνται ορισμένες προϋποθέσεις, και ιδίως αν i) η διαδικασία πώλησης είναι ανοικτή, χωρίς όρους και διακρίσεις, ii) η πώληση είναι σύμφωνη με τους όρους της αγοράς, και iii) το κράτος επιτυγχάνει τη μεγαλύτερη δυνατή τιμή πώλησης για τα σχετικά στοιχεία ενεργητικού και παθητικού (92).
(159)
Όπως αναφέρθηκε στην αιτιολογική σκέψη 52, η Τράπεζα της Ελλάδος ήλθε σε επαφή μόνο με τις τέσσερις συστημικές ελληνικές τράπεζες με σκοπό να τεθούν σε πλειστηριασμό τα επιλεγμένα στοιχεία ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών, διότι έκρινε ότι οι καταθέσεις θα πρέπει να μεταφερθούν σε πλήρως ανακεφαλαιοποιημένα ιδρύματα. Μόνον η Τράπεζα και η Eurobank υπέβαλαν δεσμευτικές προσφορές. Η προσφορά της Alpha Bank επελέγη ως η καλύτερη στο πλαίσιο διαγωνισμού που οργανώθηκε από την αρχή εξυγίανσης, η οποία έλαβε υπόψη της το προταθέν τίμημα και την ικανότητά της να εξαγοράσει και να ενσωματώσει τις αποκτηθείσες καταθέσεις απρόσκοπτα και γρήγορα.
(160)
Το προς πώληση πακέτο περιλάμβανε μόνο καταθέσεις, χωρίς καμία υποδομή. Ο αγοραστής θα μπορούσε επομένως να είναι μόνο μια τράπεζα με υποδομή και δίκτυο υποκαταστημάτων στην Ελλάδα, για την εξυπηρέτηση των καταθετών.
(161)
Καθώς η Επιτροπή δεν έχει λόγο να πιστεύει ότι η πώληση δεν ήταν σύμφωνη με τους όρους της αγοράς, καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η ενίσχυση στην Τράπεζα μπορεί να εξαιρεθεί, σύμφωνα με το σημείο 80 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2013, την παράγραφο 20 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων και την πρακτική λήψεως αποφάσεων της Επιτροπής (93).
iii) Συμπέρασμα σχετικά με την ύπαρξη ενίσχυσης
(162)
Η κρατική ενίσχυση την οποία ενείχε η πώληση των τριών συνεταιριστικών τραπεζών δεν ευνοεί καμία οικονομική δραστηριότητα ούτε επιχείρηση. Το μέτρο δεν συνιστά, συνεπώς, κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΠΟΥ ΧΟΡΗΓΗΘΗΚΕ ΣΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΑ
7.1. ΥΠΑΡΞΗ ΚΑΙ ΠΟΣΟ ΤΗΣ ΚΡΑΤΙΚΗΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ
(163)
Η Επιτροπή οφείλει να διαπιστώσει την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης στην Τράπεζα κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
7.1.1. Ύπαρξη ενίσχυσης στα μέτρα που χορηγήθηκαν στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (μέτρα L1 και A)
7.1.1.1. Κρατική ενίσχυση ρευστότητας που χορηγήθηκε βάσει των μέτρων παροχής εγγυήσεων και ομολογιακών δανείων (μέτρο L1)
(164)
Η Επιτροπή έχει ήδη διαπιστώσει, στις αποφάσεις για την έγκριση και την παράταση του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών (94), ότι η ενίσχυση ρευστότητας που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης συνιστά ενίσχυση. Μελλοντική χορήγηση ενίσχυσης ρευστότητας βάσει του καθεστώτος αυτού θα συνιστούσε επίσης ενίσχυση.
7.1.1.2. Κρατική ανακεφαλαιοποίηση που χορηγήθηκε στο πλαίσιο του καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)
(165)
Η Επιτροπή έχει ήδη κρίνει, στην απόφαση της 19ης Νοεμβρίου 2008 σχετικά με το καθεστώς στήριξης των ελληνικών τραπεζών, ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις που επρόκειτο να χορηγηθούν στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης θα συνιστούσαν ενίσχυση. Η Τράπεζα έχει εισπράξει 940 εκατ. ευρώ σε προνομιούχους μετοχές, ποσό που αντιστοιχούσε στο 2 % των ΠΣΣΚ της Τράπεζας εκείνη τη χρονική στιγμή.
7.1.2. Ύπαρξη ενίσχυσης στην επείγουσα παροχή ρευστότητας με την εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(166)
Η Επιτροπή διευκρίνισε στο σημείο 51 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008 ότι η χορήγηση κεφαλαίων της κεντρικής τράπεζας σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα δεν συνιστά ενίσχυση εάν πληρούνται σωρευτικά τέσσερις προϋποθέσεις όσον αφορά τη φερεγγυότητα του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, την παροχή εξασφαλίσεων για τη διευκόλυνση, το επιτόκιο που χρεώνεται στο χρηματοπιστωτικό ίδρυμα και την απουσία αντεγγύησης από το κράτος. Δεδομένου ότι η επείγουσα παροχή ρευστότητας στην Τράπεζα με την εγγύηση του δημοσίου δεν πληροί τις τέσσερις σωρευτικές προϋποθέσεις, ιδίως επειδή είναι κρατική εγγύηση και χορηγείται σε συνδυασμό με άλλα μέτρα στήριξης, συνιστά ενίσχυση.
(167)
Η ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου πληροί τις απαιτήσεις που ορίζονται στο άρθρο 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Πρώτον, επειδή το εν λόγω μέτρο περιλαμβάνει κρατική εγγύηση υπέρ της Τράπεζας της Ελλάδος, οποιαδήποτε ζημία θα βαρύνει το κράτος. Κατά συνέπεια, το μέτρο αφορά κρατικούς πόρους. Η ΕΠΡ επιτρέπει στις τράπεζες να αντλούν χρηματοδότηση σε μια χρονική στιγμή κατά την οποία δεν έχουν πρόσβαση στην αγορά χονδρικής χρηματοδότησης και στις τακτικές πράξεις αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος. Η ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου, κατά συνέπεια, παρέχει πλεονέκτημα στην Τράπεζα. Εφόσον η ΕΠΡ περιορίζεται στον τραπεζικό τομέα, το μέτρο είναι επιλεκτικό. Επειδή η ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου επιτρέπει στην Τράπεζα να συνεχίσει να λειτουργεί στην αγορά και να αποφεύγει την αθέτηση και την έξοδο από την αγορά, νοθεύει τον ανταγωνισμό. Δεδομένου ότι η Τράπεζα δραστηριοποιείται σε άλλα κράτη μέλη και ότι χρηματοπιστωτικά ιδρύματα άλλων κρατών μελών λειτουργούν ή θα ενδιαφέρονταν δυνητικά να δραστηριοποιηθούν στην Ελλάδα, το πλεονέκτημα που χορηγήθηκε στην Τράπεζα επηρεάζει τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(168)
Η ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2) συνιστά κρατική ενίσχυση. Το ποσό της ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου μεταβάλλεται με την πάροδο του χρόνου. Στις 31 Δεκεμβρίου 2012 ανερχόταν περίπου σε 23,6 δισεκατ. ευρώ.
7.1.3. Ύπαρξη ενίσχυσης στα μέτρα που χορηγούνται μέσω του ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4)
7.1.3.1. Πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β1)
(169)
Στο τμήμα 5.1 της απόφασης για την κίνηση διαδικασίας για την Alpha Bank, η Επιτροπή έχει ήδη αποφανθεί ότι η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση συνιστά κρατική ενίσχυση. Το εισπραχθέν κεφάλαιο ανήλθε σε 1,9 δισεκατ. ευρώ.
7.1.3.2. Δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρο Β2)
(170)
Το μέτρο Β2 τέθηκε σε εφαρμογή με πόρους του ΕΤΧΣ και, όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 47 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank, ενέχει κρατικούς πόρους.
(171)
Όσον αφορά την ύπαρξη πλεονεκτήματος, το μέτρο Β2 αύξησε τον δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας σε επίπεδο που της επέτρεψε να συνεχίσει να δραστηριοποιείται στην αγορά και να έχει πρόσβαση σε χρηματοδότηση του Ευρωσυστήματος. Επιπλέον, η αμοιβή του μέτρου Β2 συνίστατο σε δεδουλευμένους τόκους για τους τίτλους του ΕΤΧΣ και σε πρόσθετη αμοιβή 1 %. Επειδή η ανωτέρω αμοιβή είναι προδήλως κατώτερη από την αμοιβή παρόμοιων κεφαλαιακών μέσων στην αγορά, η Τράπεζα δεν θα ήταν ασφαλώς σε θέση να αντλήσει αυτό το κεφάλαιο με αυτούς τους όρους στην αγορά. Ως εκ τούτου, το μέτρο Β2 παρέσχε πλεονέκτημα στην Τράπεζα από κρατικούς πόρους. Εφόσον το μέτρο ήταν διαθέσιμο μόνο για την Τράπεζα, είχε επιλεκτικό χαρακτήρα.
(172)
Το μέτρο Β2 είχε ως αποτέλεσμα την ενίσχυση της θέσης της Τράπεζας, διότι έλαβε χρηματοδοτικούς πόρους για να εξακολουθήσει να συμμορφώνεται με τις κεφαλαιακές απαιτήσεις, γεγονός που συνεπάγεται στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Εφόσον η Τράπεζα δραστηριοποιείται σε άλλες ενωσιακές χρηματοπιστωτικές αγορές και εφόσον χρηματοπιστωτικά ιδρύματα από άλλα κράτη μέλη λειτουργούν στην Ελλάδα, το μέτρο Β2 είναι πιθανό να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(173)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο Β2 συνιστά κρατική ενίσχυση. Κοινοποιήθηκε ως ενίσχυση από τις εθνικές αρχές. Το εισπραχθέν κεφάλαιο ανήλθε σε 1 042 εκατ. ευρώ.
7.1.3.3. Επιστολή δέσμευσης (μέτρο Β3)
(174)
Με το μέτρο Β3 το ΕΤΧΣ δεσμεύθηκε να χορηγήσει τα πρόσθετα κεφάλαια που είναι αναγκαία για την ολοκλήρωση της ανακεφαλαιοποίησης της Τράπεζας μέχρι το ποσό που ζητήθηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2012. Το ΕΤΧΣ αντλεί τους πόρους του από το κράτος. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή κρίνει ότι η επιστολή δεσμεύει κρατικούς πόρους. Οι περιστάσεις υπό τις οποίες το ΕΤΧΣ μπορεί να χορηγήσει ενίσχυση σε χρηματοπιστωτικά ιδρύματα είναι επακριβώς καθορισμένες και περιορισμένες από τον νόμο. Επομένως, η χρήση των εν λόγω κρατικών πόρων πρέπει να καταλογιστεί στο κράτος. Το ΕΤΧΣ δεσμεύτηκε να χορηγήσει πρόσθετα κεφάλαια έως 1 629 εκατ. ευρώ.
(175)
Η επιστολή δέσμευσης έδωσε πλεονέκτημα στην Τράπεζα, διότι διαβεβαίωσε τους καταθέτες ότι η Τράπεζα θα ήταν σε θέση να αντλήσει το συνολικό ποσό των κεφαλαίων που έπρεπε να αντλήσει, δηλαδή το ΕΤΧΣ θα χορηγούσε το κεφάλαιο σε περίπτωση που η Τράπεζα δεν θα μπορούσε να το αντλήσει στην αγορά. Η δέσμευση αυτή διευκόλυνε επίσης την άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων από την αγορά, καθώς δόθηκε στους επενδυτές η διαβεβαίωση ότι, εάν η Τράπεζα δεν θα μπορούσε να αντλήσει ένα μέρος του κεφαλαίου από την αγορά, θα της το χορηγούσε το ΕΤΧΣ. Κανένας ιδιώτης επενδυτής δεν θα δεχόταν να δεσμευτεί να εισφέρει κεφάλαια πριν γνωστοποιηθούν οι όροι της ανακεφαλαιοποίησης και την εποχή εκείνη η Τράπεζα δεν είχε πρόσβαση στην κεφαλαιαγορά. Το εν λόγω πλεονέκτημα είναι επιλεκτικό, διότι δεν χορηγήθηκε σε όλες τις τράπεζες που λειτουργούν στην Ελλάδα.
(176)
Εφόσον η Τράπεζα δραστηριοποιείται σε άλλες τραπεζικές αγορές της Ευρωπαϊκής Ένωσης και τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα άλλων κρατών μελών λειτουργούν στην Ελλάδα, το μέτρο Β3 είναι επίσης πιθανό να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.
(177)
Ως εκ τούτου, το μέτρο Β3 συνιστά ενίσχυση και κοινοποιήθηκε ως ενίσχυση από τις ελληνικές αρχές στις 27 Δεκεμβρίου 2012.
7.1.3.4. Η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4)
(178)
Η συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013 (μέτρο Β4) είναι η μετατροπή της πρώτης και της δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης (μέτρα Β1 και Β2) και της μερικής εφαρμογής της επιστολής δέσμευσης (μέτρο Β3) σε μόνιμη ανακεφαλαιοποίηση ύψους 4 021 εκατ. ευρώ σε κοινές μετοχές. Το γεγονός ότι το συνολικό ποσό του αναληφθέντος κεφαλαίου μέσω του μέτρου Β3 έπρεπε στην πραγματικότητα να χορηγηθεί ως εισφορά οφείλεται στην άντληση κεφαλαίου 550 εκατ. ευρώ από ιδιώτες επενδυτές. Δεδομένου ότι το μέτρο Β4 συνιστά μετατροπή ενισχύσεων που έχουν ήδη χορηγηθεί, εξακολουθεί να ενέχει κρατικούς πόρους αλλά δεν αυξάνει το ονομαστικό ποσό της ενίσχυσης. Ωστόσο, αυξάνει το πλεονέκτημα στην Τράπεζα (και, κατά συνέπεια, τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού), δεδομένου ότι πρόκειται για μόνιμη και όχι προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση, όπως και στην περίπτωση των μέτρων Β1 και Β2. Σε σύγκριση με το μέτρο Β3, το οποίο είναι μόνο δέσμευση και όχι πραγματική ανακεφαλαιοποίηση, το μέτρο Β4 αύξησε την κεφαλαιακή επάρκεια της Τράπεζας και, ως εκ τούτου, παρέχει μεγαλύτερο πλεονέκτημα.
(179)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η εν λόγω ενίσχυση δεν χορηγήθηκε σε όλες τις τράπεζες που λειτουργούν στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια, το πλεονέκτημα που παρασχέθηκε στην τράπεζα είναι επιλεκτικό. Όσον αφορά τη νόθευση του ανταγωνισμού και τις επιπτώσεις στις συναλλαγές, η Επιτροπή επισημαίνει, ενδεικτικά, ότι η ενίσχυση επέτρεψε στην Τράπεζα να συνεχίσει τις δραστηριότητές της σε άλλα κράτη μέλη. Ενδεχόμενη εκκαθάριση της Τράπεζας θα είχε ως αποτέλεσμα την παύση των δραστηριοτήτων της στην αλλοδαπή, με την εκκαθάριση των εν λόγω δραστηριοτήτων ή την εκποίησή τους. Ως εκ τούτου, το μέτρο νοθεύσει τον ανταγωνισμό και επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ κρατών μελών. Το εν λόγω μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση.
7.1.3.5. Συμπέρασμα σχετικά με τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4
(180)
Τα μέτρα B1, B2, B3 και B4 συνιστούν κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Το ποσό της κρατικής ενίσχυσης που εμπεριέχεται στα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 ανέρχεται σε 4 571 εκατ. ευρώ. Όπως αναφέρεται στο τμήμα 7.1.3.4, μόνο ένα μέρος του δεσμευμένου ποσού του Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3) έχει μετατραπεί σε πραγματική εισφορά κεφαλαίου (μέτρο Β4). Το ποσό της κρατικής ενίσχυσης που όντως καταβλήθηκε ήταν συνεπώς μόνο 4 021 εκατ. ευρώ.
(181)
Το σημείο 31 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι, εκτός από το απόλυτο ποσό της ενίσχυσης, η Επιτροπή πρέπει να λάβει υπόψη την ενίσχυση «σε σχέση με τα περιουσιακά στοιχεία σταθμισμένου κινδύνου της τράπεζας». Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 χορηγήθηκαν κατά τη διάρκεια περιόδου ενός έτους, μεταξύ Απριλίου 2012 και Μαΐου 2013. Κατά τη διάρκεια της περιόδου αυτής, τα ΠΣΣΚ της Τράπεζας μεταβλήθηκαν, μετά την απόκτηση της Εμπορικής Τράπεζας. Επομένως, ανακύπτει το ερώτημα έως ποιο επίπεδο τα ΠΣΣΚ θα πρέπει να χρησιμοποιηθούν και, ειδικότερα, κατά πόσον η κρατική ενίσχυση πρέπει να αξιολογηθεί με αναφορά στα ΠΣΣΚ που υπήρχαν κατά την έναρξη της περιόδου ή στο τέλος της περιόδου. Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 αποσκοπούν στην κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών που διαπίστωσε η Τράπεζα της Ελλάδος τον Μάρτιο του 2012 (προσομοίωση ακραίων καταστάσεων του 2012). Με άλλους όρους, οι κεφαλαιακές ανάγκες στην αντιμετώπιση των οποίων αποσκοπούσαν εκείνα τα μέτρα κρατικής ενίσχυσης υπήρχαν ήδη τον Μάρτιο του 2012. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι το ποσό της ενίσχυσης που ενείχαν τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 πρέπει να συγκριθεί με τα ΠΣΣΚ της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012. Το γεγονός ότι η Τράπεζα εξαγόρασε την Εμπορική Τράπεζα μετά τον Μάρτιο του 2012 δεν θα πρέπει να οδηγήσει σε μείωση του δείκτη «ενίσχυση προς ΠΣΣΚ». Πράγματι, η ενίσχυση δεν είναι λιγότερο στρεβλωτική για τον λόγο ότι η Τράπεζα προέβη σε εξαγορά η οποία αυξάνει τα ΠΣΣΚ. Υπενθυμίζεται επίσης ότι, μετά τον Μάρτιο 2012 και έως την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η Τράπεζα της Ελλάδος δεν έλαβε υπόψη τις εξαγορές που πραγματοποίησαν ελληνικές τράπεζες για να προσαρμόσουν τις κεφαλαιακές ανάγκες τους -προς τα πάνω ή προς τα κάτω. Το στοιχείο αυτό καταδεικνύει ακόμη ότι τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 ήταν μέτρα ενίσχυσης που σχετίζονταν με το μέγεθος της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012.
(182)
Η πρώτη και η δεύτερη ανακεφαλαιοποίηση και η επιστολή δέσμευσης ανέρχονταν συνολικά σε 4 571 εκατ. ευρώ. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 10,3 % των ΠΣΣΚ της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012 (95).
(183)
Δεδομένου ότι η Τράπεζα μπόρεσε να προσελκύσει ιδιωτικά κεφάλαια, το πραγματικό ποσό της εισφοράς από το ΕΤΧΣ προς την Τράπεζα ανήλθε μόνο σε 4 021 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 9,1 % των ΠΣΣΚ της Τράπεζας στις 31 Μαρτίου 2012.
7.1.4. Συμπέρασμα σχετικά με την ύπαρξη και το συνολικό ποσό της εισπραχθείσας ενίσχυσης
(184)
Τα μέτρα Α, B1, B2, B3 και B4 συνιστούν επομένως κρατικές ενισχύσεις κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
Σχετ.
Μέτρο
Τύπος μέτρου
Ποσό της ενίσχυσης
Ενίσχυση ανακεφαλαιοποίησης/ΠΣΣΚ
A
Προνομιούχες μετοχές
Κεφαλαιακή ενίσχυση
940 εκατ. ευρώ
2 %
B1 B2 B3 B4
Πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση
Δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση
Επιστολή δέσμευσης
Συμμετοχή του ΕΤΧΣ στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013
Κεφαλαιακή ενίσχυση
4 571 εκατ. ευρώ
(ποσό που κατέβαλε το ΕΤΧΣ: 4 021 εκατ. ευρώ)
10,3 %
(ποσό που κατέβαλε το ΕΤΧΣ: 9,1 %)
Συνολική ενίσχυση κεφαλαίου που χορηγήθηκε στην Τράπεζα
5 511 εκατ. ευρώ
(ποσό που κατέβαλε το ΕΤΧΣ: 4 961 εκατ. ευρώ)
12,3 %
(ποσό που κατέβαλε το ΕΤΧΣ: 11,1 %)
Σχετ.
Μέτρο
Τύπος μέτρου
Ονομαστικό ποσό ενίσχυσης
L1
Στήριξη της ρευστότητας
Εγγύηση
Ομολογιακό δάνειο
Εγγυήσεις: 14 δισεκατ. ευρώ στις 30 Νοεμβρίου 2011
Ομολογιακό δάνειο: 1,6 δισεκατ. ευρώ στις 30 Σεπτεμβρίου 2011
L2
ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου
Χρηματοδότηση και εγγύηση
23,6 δισεκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012
Συνολικό ποσό ενίσχυσης ρευστότητας που χορηγήθηκε στην Τράπεζα
39,2 δισεκατ. ευρώ
7.2. ΝΟΜΙΚΗ ΒΑΣΗ ΓΙΑ ΤΗΝ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟΥ
(185)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να κρίνει κατά πόσο μία ενίσχυση είναι συμβατή με την εσωτερική αγορά εάν αποσκοπεί στην «άρση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας κράτους μέλους».
(186)
Η Επιτροπή έχει αναγνωρίσει ότι η παγκόσμια χρηματοπιστωτική κρίση μπορεί να δημιουργήσει σοβαρή διαταραχή στην οικονομία ενός κράτους μέλους και ότι η λήψη μέτρων στήριξης τραπεζών μπορεί να συμβάλει στην αποκατάσταση της εν λόγω διαταραχής. Η άποψη αυτή επιβεβαιώθηκε στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008, στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή εξακολουθεί να θεωρεί ότι πληρούνται οι απαιτήσεις για την έγκριση της κρατικής ενίσχυσης σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της ΣΛΕΕ, ενόψει της επανεμφάνισης πιέσεων στις χρηματοπιστωτικές αγορές. Η Επιτροπή επιβεβαίωσε αυτή την άποψη με την έκδοση της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011 (96) και της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2013.
(187)
Όσον αφορά την ελληνική οικονομία, στις αποφάσεις της για την έγκριση και την παράταση του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, καθώς και την έγκριση μέτρων κρατικής ενίσχυσης που χορηγήθηκαν από την Ελλάδα σε μεμονωμένες τράπεζες (97), η Επιτροπή αναγνώρισε ότι υφίσταται κίνδυνος σοβαρής διαταραχής της ελληνικής οικονομίας και ότι η κρατική στήριξη των τραπεζών είναι ενδεδειγμένη για την άρση αυτής της διαταραχής. Ως εκ τούτου, η νομική βάση για την αξιολόγηση του μέτρου ενίσχυσης θα πρέπει να είναι το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
(188)
Κατά τη διάρκεια της χρηματοπιστωτικής κρίσης, η Επιτροπή ανέπτυξε κριτήρια συμβατότητας για διάφορα είδη μέτρων ενίσχυσης. Αρχές για την αξιολόγηση των μέτρων ενίσχυσης καθορίστηκαν για πρώτη φορά στην τραπεζική ανακοίνωση του 2008.
(189)
Σύμφωνα με το σημείο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, για να είναι μια ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να συμμορφώνεται με τα γενικά κριτήρια συμβατότητας:
α)
Καταλληλότητα: Η ενίσχυση πρέπει να είναι καλά στοχοθετημένη, ώστε να μπορεί να επιτευχθεί αποτελεσματικά ο στόχος της αντιμετώπισης σοβαρής διαταραχής της οικονομίας. Αυτό δεν ισχύει εάν το μέτρο δεν είναι κατάλληλο για την άρση της διαταραχής.
β)
Αναγκαιότητα: Το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του στόχου. Συνεπώς, πρέπει να είναι το ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου και να έχει την πλέον κατάλληλη μορφή για την άρση της διαταραχής.
γ)
Αναλογικότητα: Τα θετικά αποτελέσματα του μέτρου ενίσχυσης πρέπει να αντισταθμίζουν καταλλήλως τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού, έτσι ώστε οι στρεβλώσεις αυτές να περιορίζονται στο ελάχιστο αναγκαίο προκειμένου να επιτευχθούν οι στόχοι του μέτρου.
(190)
Καθοδήγηση για τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης παρέχεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και στην ανακοίνωση περί παράτασης του 2011.
(191)
Η ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης ορίζει την προσέγγιση που υιοθέτησε η Επιτροπή όσον αφορά την αξιολόγηση των σχεδίων αναδιάρθρωσης, και ιδίως την ανάγκη αποκατάστασης της βιωσιμότητας, για να διασφαλίσει την κατάλληλη συνεισφορά από τον δικαιούχο και να περιορίσει τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού.
(192)
Το εν λόγω πλαίσιο συμπληρώθηκε με την τραπεζική ανακοίνωση του 2013 που εφαρμόζεται σε μέτρα ενισχύσεων τα οποία κοινοποιήθηκαν μετά τις 31 Ιουλίου 2013.
7.2.1. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου της παροχής ρευστότητας στην Τράπεζα (μέτρο L1)
(193)
Η ενίσχυση ρευστότητας που εισέπραξε ήδη η Τράπεζα έχει εγκριθεί οριστικά με τις διαδοχικές αποφάσεις έγκρισης των μέτρων στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών και με τις τροποποιήσεις και παρατάσεις του (98). Κάθε μελλοντική στήριξη της ρευστότητας της Τράπεζας θα πρέπει να χορηγείται στο πλαίσιο ενός καθεστώτος δεόντως εγκεκριμένου από την Επιτροπή. Οι όροι της εν λόγω ενίσχυσης θα πρέπει να εγκρίνονται από την Επιτροπή πριν από τη χορήγησή της και, ως εκ τούτου, δεν απαιτείται διεξοδικότερη αξιολόγησή τους στην παρούσα απόφαση.
7.2.2. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των προνομιούχων μετοχών (μέτρο Α)
(194)
Η ανακεφαλαιοποίηση που χορηγήθηκε το 2009 με τη μορφή προνομιούχων μετοχών (μέτρο Α) χορηγήθηκε βάσει του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης που εγκρίθηκε το 2008 στο πλαίσιο του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών, σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008. Συνεπώς, δεν απαιτείται εκ νέου αξιολόγησή της σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και πρέπει να αξιολογηθεί μόνο βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.2.3. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου της επείγουσας παροχής ρευστότητας με την εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2)
(195)
Το συμβιβάσιμο της ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου (μέτρο L2) θα πρέπει πρώτα να αξιολογηθεί με βάση την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Κάθε ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου που χορηγήθηκε μετά την 1η Αυγούστου 2013 εμπίπτει στην τραπεζική ανακοίνωση του 2013.
7.2.4. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου των ανακεφαλαιοποιήσεων από το ΕΤΧΣ (μέτρα B1, B2, B3 και B4)
(196)
Το συμβιβάσιμο των ανακεφαλαιοποιήσεων από το ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4), και ιδίως όσον αφορά την αμοιβή, θα πρέπει να αξιολογείται καταρχήν με βάση την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες ως προς το συμβιβάσιμο του μέτρου Β1 με τις εν λόγω ανακοινώσεις. Εφόσον έχουν τεθεί σε εφαρμογή πριν από τις 31 Ιουλίου 2013, τα εν λόγω μέτρα δεν εμπίπτουν στην τραπεζική ανακοίνωση του 2013. Η συμβατότητα των ανακεφαλαιοποιήσεων του ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4) θα πρέπει επίσης να αξιολογηθεί βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.3. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ L2 ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2008, ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 2011 ΚΑΙ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2013
(197)
Για να είναι μία ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να είναι σύμφωνη με τα γενικά κριτήρια συμβατότητας: καταλληλότητα, αναγκαιότητα και αναλογικότητα.
(198)
Επειδή οι ελληνικές τράπεζες ήταν αποκλεισμένες από τις αγορές χονδρικής και ήταν εξ ολοκλήρου εξαρτημένες από τη χρηματοδότηση της κεντρικής τράπεζας, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 26, και καθώς η Τράπεζα δεν θα μπορούσε να δανειστεί ένα επαρκές ποσό κεφαλαίων με τις τακτικές πράξεις αναχρηματοδότησης, η Τράπεζα χρειαζόταν ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου για να αποκτήσει επαρκή ρευστότητα που θα απέτρεπε την αθέτηση υποχρέωσής της. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το μέτρο L2 αποτελεί κατάλληλο μηχανισμό για την άρση σοβαρής διαταραχής που θα προκαλούνταν από την αθέτηση υποχρέωσης της Τράπεζας.
(199)
Εφόσον η ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου συνεπάγεται σχετικά υψηλό κόστος χρηματοδότησης για την Τράπεζα, η Τράπεζα έχει επαρκές κίνητρο για να αποφύγει την εξάρτησή της από την εν λόγω πηγή χρηματοδότησης για την ανάπτυξη των δραστηριοτήτων της. Η Τράπεζα όφειλε να καταβάλει επιτόκιο […] μονάδων βάσης υψηλότερο από αυτό των συνήθων πράξεων αναχρηματοδότησης του Ευρωσυστήματος. Επιπλέον, η Τράπεζα όφειλε να καταβάλει ασφάλιστρα εγγύησης […] μ.β. στο κράτος. Ως εκ τούτου, το συνολικό κόστος της ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου για την Τράπεζα είναι πολύ υψηλότερο από το σύνηθες κόστος αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ. Συγκεκριμένα, η διαφορά μεταξύ του πρώτου και του δεύτερου κόστους είναι υψηλότερη από το επίπεδο της προμήθειας εγγύησης που επιβάλλει η ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Ως εκ τούτου, η συνολική αμοιβή την οποία χρέωσε το κράτος δεν μπορεί να θεωρηθεί επαρκής. Όσον αφορά το ποσό της ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου, αυτό επανεξετάζεται τακτικά από την Τράπεζα της Ελλάδος και την ΕΚΤ με βάση τις πραγματικές ανάγκες της Τράπεζας. Παρακολουθούν στενά τη χρήση του και διασφαλίζουν ότι περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο. Κατά συνέπεια, το μέτρο L2 δεν παρέχει στην τράπεζα πλεονάζουσα ρευστότητα που θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για τη χρηματοδότηση δραστηριοτήτων που νοθεύουν τον ανταγωνισμό. Περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
(200)
Αυτή η αυστηρή παρακολούθηση της χρησιμοποίησης της ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου και η τακτική εξακρίβωση του ότι η χρήση της περιορίζεται στο ελάχιστο διασφαλίζει επίσης ότι η ρευστότητα είναι αναλογική και δεν προκαλεί αδικαιολόγητη νόθευση του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα εφαρμόσει τα μέτρα αναδιάρθρωσης μειώνοντας την εξάρτηση της από τη χρηματοδότηση της κεντρικής τράπεζας και ότι η Τράπεζα θα συμμορφώνεται με τους περιορισμούς συμπεριφοράς, όπως αναλύεται στο τμήμα 7.6. Τα στοιχεία αυτά διασφαλίζουν ότι η εξάρτηση από τη στήριξη της ρευστότητας θα τερματιστεί το ταχύτερο δυνατόν και ότι η ενίσχυση είναι αναλογική.
(201)
Το μέτρο L2 είναι συνεπώς σύμφωνο με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008 και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011. Εφόσον η τραπεζική ανακοίνωση του 2013 δεν θέσπισε πρόσθετες απαιτήσεις όσον αφορά τις εγγυήσεις, το μέτρο L2 είναι επίσης σύμφωνο και με την τραπεζική ανακοίνωση του 2013.
7.4. Η ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ Β1, Β2, Β3 ΚΑΙ Β4 ΜΕ ΤΗΝ ΤΡΑΠΕΖΙΚΗ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΤΟΥ 2008, ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΚΕΦΑΛΑΙΟΠΟΙΗΣΗΣ ΚΑΙ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΠΑΡΑΤΑΣΗΣ ΤΟΥ 2011
(202)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 189, και σύμφωνα με το σημείο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, για να είναι μία ενίσχυση συμβιβάσιμη βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, πρέπει να συμμορφώνεται με τα γενικά κριτήρια συμβατότητας (99): καταλληλότητα, αναγκαιότητα και αναλογικότητα.
(203)
Η ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και η ανακοίνωση περί παράτασης του 2011 εξετάζουν διεξοδικότερα το ύψος της αμοιβής που απαιτείται για τις κρατικές εισφορές κεφαλαίων.
7.4.1. Καταλληλότητα των μέτρων
(204)
Όσον αφορά την καταλληλότητα του ανακεφαλαιοποιήσεων από το ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4), η Επιτροπή τα θεωρεί κατάλληλα διότι επιτρέπουν στην Τράπεζα να τηρήσει τις κεφαλαιακές απαιτήσεις. Χωρίς τις ανακεφαλαιοποιήσεις από το ΕΤΧΣ, η Τράπεζα θα ήταν σε θέση να ασκεί τις δραστηριότητές της και δεν θα είχε πλέον πρόσβαση στις πράξεις αναχρηματοδότησης της ΕΚΤ.
(205)
Σχετικά με αυτό, στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για τη Alpha Βank, η Επιτροπή ανέφερε ότι η Τράπεζα είναι ένα από τα μεγαλύτερα τραπεζικά ιδρύματα στην Ελλάδα, τόσο σε χορηγήσεις όσο και σε καταθέσεις. Ως εκ τούτου, η Τράπεζα είναι σημαντικός παράγοντας του τραπεζικού συστήματος στην Ελλάδα. Κατά συνέπεια, τυχόν αθέτηση υποχρέωσης της Τράπεζας θα δημιουργούσε σοβαρή διαταραχή στην ελληνική οικονομία. Με βάση τις τότε επικρατούσες συνθήκες, τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα στην Ελλάδα είχαν δυσκολίες πρόσβασης σε χρηματοδότηση. Η εν λόγω έλλειψη χρηματοδότησης περιόριζε την ικανότητά τους να χορηγούν δάνεια στην ελληνική οικονομία. Σε εκείνες τις συνθήκες, η αθέτηση υποχρέωσης από την Τράπεζα θα επιδείνωνε τη διαταραχή της οικονομίας. Επιπλέον, τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 ήταν απόρροια κυρίως του προγράμματος PSI, ενός εξαιρετικά σπάνιου και απρόβλεπτου γεγονότος, και όχι το αποτέλεσμα κακής διαχείρισης ή ανάληψης υπερβολικών κινδύνων από την Τράπεζα. Τα μέτρα, συνεπώς, αφορούν κατά κύριο λόγο τα αποτελέσματα του προγράμματος PSI και συμβάλλουν στη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα.
(206)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες για το κατά πόσον είχαν ληφθεί άμεσα όλα τα δυνατά μέτρα για να αποτραπεί το ενδεχόμενο να έχει η Τράπεζα ανάγκη για νέα βοήθεια στο μέλλον. Όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 121 και 122 της παρούσας απόφασης, η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να εφαρμόσει ένα σύνολο δράσεων στο πεδίο της εταιρικής διακυβέρνησης και των εμπορικών δραστηριοτήτων της Τράπεζας. Όπως περιγράφεται στις αιτιολογικές σκέψεις 99 και 106, η Τράπεζα έχει επίσης προβεί σε σημαντική αναδιοργάνωση των δραστηριοτήτων της, έχοντας πραγματοποιήσει ήδη πολλές μειώσεις κόστους και εκχωρήσεις δραστηριοτήτων. Ως εκ τούτου, οι αμφιβολίες της Επιτροπής έχουν αρθεί.
(207)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank, η Επιτροπή εξέφρασε επίσης αμφιβολίες για το αν υπήρχαν επαρκείς διασφαλίσεις σε περίπτωση που η Τράπεζα ετίθετο υπό τον έλεγχο του κράτους ή σε περίπτωση που παρέμενε υπό τον έλεγχο ιδιωτών μετόχων, ενώ το κράτος θα εξακολουθούσε να διατηρεί την πλειοψηφική συμμετοχή. Οι δεσμεύσεις που περιγράφονται στις αιτιολογικές σκέψεις 121 και 122 της παρούσας απόφασης διασφαλίζουν ότι οι δανειοδοτικές πράξεις της Τράπεζας θα ασκούνται σε εμπορική βάση και η καθημερινή λειτουργία θα προστατεύεται έναντι της κρατικής παρέμβασης. Το πλαίσιο των σχέσεων που συμφωνήθηκε μεταξύ του ΕΤΧΣ και της Τράπεζας εξασφαλίζει επίσης ότι τα συμφέροντα του κράτους ως βασικού μετόχου προστατεύονται έναντι της ανάληψης υπερβολικών κινδύνων από τη διοίκηση της Τράπεζας.
(208)
Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4, συνεπώς, εξασφαλίζουν τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας στην Ελλάδα. Λαμβάνονται σημαντικά μέτρα για να ελαχιστοποιηθούν μελλοντικές ζημίες και να διασφαλιστεί ότι οι δραστηριότητες της Τράπεζας δεν θα τεθούν σε κίνδυνο λόγω κακοδιοίκησης. Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή διαπιστώνει την καταλληλότητα των μέτρων Β1, Β2, Β3 και Β4.
7.4.2. Αναγκαιότητα - περιορισμός της ενίσχυσης στο ελάχιστο
(209)
Σύμφωνα με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, το μέτρο ενίσχυσης πρέπει, ως προς το ύψος και τη μορφή του, να είναι αναγκαίο για την επίτευξη του επιδιωκόμενου στόχου. Αυτό σημαίνει ότι η εισφορά κεφαλαίου πρέπει να περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό για την επίτευξη του στόχου αυτού.
(210)
Το ποσό της κεφαλαιακής ενίσχυσης υπολογίστηκε από την Τράπεζα της Ελλάδος στο πλαίσιο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων, ώστε να εξασφαλίζεται ότι τα βασικά ίδια κεφάλαια κατηγορίας 1 παραμένουν πάνω από ένα ορισμένο επίπεδο κατά την περίοδο 2012-2014, όπως αποτυπώνεται στον πίνακα 3. Ως εκ τούτου, δεν χορηγεί στην Τράπεζα πλεονάζον κεφάλαιο. Όπως εξηγήθηκε στην αιτιολογική σκέψη 206, τα μέτρα ελήφθησαν για να μειωθεί ο κίνδυνος να χρειαστεί η Τράπεζα πρόσθετη ενίσχυση στο μέλλον.
(211)
Όσον αφορά την αμοιβή για την πρώτη και τη δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση (μέτρα Β1 και Β2), η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι χορηγήθηκαν τον Μάιο του 2012 και τον Δεκέμβριο του 2012 και καταβλήθηκαν αντίστοιχα σε είδος με τη μορφή ομολόγων του ΕΤΧΣ. Το ΕΤΧΣ εισέπραξε ως αμοιβή, από την ημερομηνία εκταμίευσης των εν λόγω ομολόγων του ΕΤΧΣ έως την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, τους δεδουλευμένους τόκους από τους τίτλους του ΕΤΧΣ και πρόσθετη αμοιβή 1 % (100). Όπως επισημάνθηκε στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank, οι εν λόγω αμοιβές είναι χαμηλότερες από το 7 % έως 9 % που ορίζεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Ωστόσο, η περίοδος της χαμηλής αμοιβής περιορίστηκε σε ένα έτος για το μέτρο Β1 και σε πέντε μήνες για το μέτρο Β2 (δηλαδή πριν τη μετατροπή της προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης σε διαρκή ανακεφαλαιοποίηση σε κοινές μετοχές, συγκεκριμένα το μέτρο Β4). Ενώ η πρώτη και η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση δεν προκάλεσαν μείωση της συμμετοχής των υφιστάμενων μετόχων, η ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η οποία ήταν η μετατροπή της πρώτης και δεύτερης προσωρινής ανακεφαλαιοποιήσεις, μείωσε δραστικά το μερίδιο των παλαιών μετόχων στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας, εφόσον η συμμετοχή τους μειώθηκε στο 4,9 %. Τότε τερματίστηκε η μη φυσιολογική κατάσταση που επικρατούσε από την ημερομηνία της πρώτης προσωρινής ανακεφαλαιοποίησης. Συνεπώς, έχουν εξαλειφθεί οι αμφιβολίες που διατυπώθηκαν στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank.
(212)
Δεύτερον, λόγω της άτυπης πηγής των δυσκολιών της Τράπεζας, καθώς οι ζημίες προήλθαν κυρίως από τη διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου (με το πρόγραμμα PSI και την επαναγορά χρέους που παρέχουν σημαντικό πλεονέκτημα στο κράτος, δηλαδή μείωση του χρέους) και από τις συνέπειες μιας παρατεταμένης ύφεσης στην εγχώρια οικονομία του, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια προσωρινή παρέκκλιση από τις συνήθεις απαιτήσεις αμοιβής που ορίζονται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης (101).
(213)
Όσον αφορά το μέτρο B3, αυτό ήταν δέσμευση για τη χορήγηση κεφαλαίων. Η εν λόγω δέσμευση του Δεκεμβρίου 2012 τέθηκε σε εφαρμογή με πραγματική εισφορά κεφαλαίου τον Μάιο-Ιούνιο του 2013, μόλις πέντε μήνες αργότερα. Για τον λόγο αυτό και για τους λόγους που παρατίθενται στην αιτιολογική σκέψη 212, είναι αποδεκτή η μη καταβολή αμοιβής για την εν λόγω δέσμευση.
(214)
Όσον αφορά το μέτρο Β4, σύμφωνα με το σημείο 8 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011, οι εισφορές κεφαλαίου θα πρέπει να αναλαμβάνονται με επαρκή έκπτωση στην τιμή της μετοχής, προσαρμοσμένης για να ληφθεί υπόψη το φαινόμενο της μείωσης της συμμετοχής των μετόχων, ώστε να υπάρχει εύλογη βεβαιότητα επαρκούς αμοιβής για το κράτος. Ενώ η εν λόγω ανακεφαλαιοποίηση δεν προέβλεπε σημαντική έκπτωση της τιμής της μετοχής όπως προσαρμόστηκε για να ληφθεί υπόψη το φαινόμενο της μείωσης της συμμετοχής των μετόχων, ήταν πράγματι αδύνατο να επιτευχθεί σημαντική έκπτωση της θεωρητικής τιμής χωρίς δικαίωμα εγγραφής (102). Πριν από την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η χρηματιστηριακή κεφαλαιοποίηση της Τράπεζας ανερχόταν μόλις σε λίγες εκατοντάδες εκατ. ευρώ. Υπό τις συνθήκες αυτές, τίθεται το ερώτημα εάν θα έπρεπε να εκμηδενιστεί η συμμετοχή των υφιστάμενων μετόχων. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η τιμή έκδοσης ορίστηκε στο 50 % της μέσης χρηματιστηριακής τιμής των πενήντα τελευταίων ημερών πριν από τον καθορισμό της τιμής έκδοσης. Η Επιτροπή επισημαίνει επίσης ότι η μείωση της συμμετοχής των παλαιών μετόχων ήταν τεράστια, διότι μετά την ανακεφαλαιοποίηση κατείχαν μόνον το 4,9 % του μετοχικού κεφαλαίου της τράπεζας. Ως εκ τούτου, η εφαρμογή πρόσθετης έκπτωσης στη χρηματιστηριακή τιμή θα είχε μικρή μόνο επίπτωση στην αμοιβή του ΕΤΧΣ. Λαμβάνοντας υπόψη την ειδική κατάσταση των ελληνικών τραπεζών η οποία εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 212 και, δεδομένου ότι η ανάγκη για ενίσχυση οφείλεται σε διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η τιμή έκδοσης των μετοχών που καλύφθηκαν από το κράτος είναι αρκούντως χαμηλή.
(215)
Το ΕΤΧΣ εξέδωσε επίσης δικαιώματα κτήσης μετοχών και χορήγησε ένα δικαίωμα για κάθε νέα μετοχή που αναλήφθηκε από ιδιώτες επενδυτές οι οποίοι συμμετείχαν στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013. Το ΕΤΧΣ χορήγησε τα εν λόγω δικαιώματα χωρίς αντίτιμο. Όπως εξηγήθηκε στην αιτιολογική σκέψη 93, κάθε δικαίωμα κτήσης ενσωματώνει το δικαίωμα αγοράς 7,40 μετοχών του ΕΤΧΣ σε επιλεγμένα χρονικά διαστήματα και τιμές άσκησης δικαιώματος. Η τιμή άσκησης είναι ίση με την τιμή εγγραφής του ΕΤΧΣ προσαυξημένη κατά ένα ετήσιο και σωρευτικό περιθώριο (4 % για το πρώτο έτος, 5 % για το δεύτερο έτος, 6 % για το τρίτο έτος, 7 % για το τέταρτο έτος και τη συνέχεια 8 % σε ετήσια βάση για τους τελευταίους έξι μήνες). Η αμοιβή που έλαβε το ΕΤΧΣ για τις μετοχές που κατέχει περιορίζεται εκ των πραγμάτων σε αυτά τα επίπεδα. Οι εν λόγω αμοιβές είναι χαμηλότερες από το 7 % έως 9 % που ορίζεται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Ωστόσο, επειδή τα εν λόγω δικαιώματα ήταν βασικό στοιχείο για την επιτυχία της έκδοσης και της ιδιωτικής τοποθέτησης που δρομολόγησε η Τράπεζα πριν από την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013, η Επιτροπή θεωρεί ότι έδωσαν τη δυνατότητα στην Τράπεζα να μειώσει το ποσό της ενίσχυσης κατά 550 εκατ. ευρώ. Πράγματι, λόγω του χαμηλού δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας πριν από την ανακεφαλαιοποίηση, καθώς και της μεγάλης αβεβαιότητας που επικρατούσε την περίοδο εκείνη, οι τότε διαθέσιμες προσομοιώσεις έδειχναν ότι, χωρίς τα δικαιώματα αγοράς, οι ιδιώτες επενδυτές δεν θα εξασφάλιζαν επαρκή απόδοση και δεν θα συμμετείχαν. Για τους λόγους που εξηγούνται στις αιτιολογικές σκέψεις 205 και 212, επειδή το ΕΤΧΣ θα ελάμβανε ελάχιστη θετική αμοιβή εάν ασκούνταν τα δικαιώματα αγοράς και επειδή στόχος του ΜΟΧΠ ήταν να προσελκύσει ιδιώτες επενδυτές ώστε να παραμείνουν ορισμένες τράπεζες υπό ιδιωτική διαχείριση και να αποφευχθούν καταστάσεις κατά τις οποίες το σύνολο του τραπεζικού τομέα θα περιερχόταν υπό τον έλεγχο του ΕΤΧΣ, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί μια τέτοια απόκλιση από τις συνήθεις απαιτήσεις περί αμοιβής που ορίζονται στην ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης. Η αποδοχή αυτή στηρίζεται επίσης στο γεγονός ότι ο νόμος του ΕΤΧΣ, όπως τροποποιήθηκε τον Μάρτιο του 2014, δεν προβλέπει καμία προσαρμογή των δικαιωμάτων προαγοράς μετοχών σε περίπτωση αύξησης μετοχικού κεφαλαίου χωρίς δικαίωμα προαγοράς, και ότι σε περίπτωση έκδοσης δικαιωμάτων μπορεί να προσαρμοστεί μόνο η τιμή άσκησης δικαιώματος και η προσαρμογή μπορεί να πραγματοποιηθεί μόνον εκ των υστέρων και μόνο μέχρι του ποσού των πραγματικών εσόδων από την πώληση των δικαιωμάτων προαγοράς του ΕΤΧΣ. Επιπλέον, η δέσμευση που ανέλαβε η Ελλάδα ότι θα επεδίωκε την έγκριση της Επιτροπής πριν από οποιαδήποτε επαναγορά των δικαιωμάτων που εκδίδονται από το ΕΤΧΣ παρέχει στην Επιτροπή τη διαβεβαίωση ότι οποιαδήποτε μελλοντική επαναγορά δεν θα μειώσει περαιτέρω την αμοιβή του ΕΤΧΣ και θα αυξήσει την αμοιβή των κατόχων δικαιωμάτων.
(216)
Όσον αφορά το γεγονός ότι οι μετοχές του ΕΤΧΣ δεν έχουν δικαίωμα ψήφου, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η ανάγκη για ενίσχυση δεν προέρχεται κυρίως από την ανάληψη υπέρμετρων κινδύνων. Επιπλέον, ήταν στόχος του ΜΟΧΠ να παραμείνουν ορισμένες τράπεζες υπό ιδιωτική διαχείριση. Ακόμη, το πλαίσιο σχέσεων και η αυτόματη επαναφορά των δικαιωμάτων ψήφου σε περίπτωση μη εφαρμογής του σχεδίου αναδιάρθρωσης παρέχει εγγυήσεις έναντι της ανάληψης υπέρμετρου κινδύνου στο μέλλον από ιδιωτικούς διαχειριστές. Τέλος, το PSI και η επαναγορά του Δεκεμβρίου 2012 είναι ένα είδος αμοιβής προς το κράτος, διότι το χρέος του κράτους προς την Τράπεζα μειώθηκε κατά αρκετά δισεκατ. ευρώ. Για όλους αυτούς τους λόγους, η Επιτροπή μπορεί να δεχτεί ότι το ΕΤΧΣ εισπράττει μετοχές χωρίς δικαίωμα ψήφου. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το μέτρο Β4 ήταν αναγκαίο.
Εν κατακλείδι, τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 είναι αναγκαία ως ενίσχυση διάσωσης, τόσο ως προς το ύψος και ως προς τη μορφή τους.
7.4.3. Αναλογικότητα - μέτρα που περιορίζουν τις δευτερογενείς αρνητικές επιπτώσεις
(217)
Η Επιτροπή σημειώνει ότι η Τράπεζα εισέπραξε πολύ μεγάλο ποσό κρατικής ενίσχυσης. Η κατάσταση αυτή μπορεί να προκαλέσει σοβαρές στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Ωστόσο, η Ελλάδα έχει δεσμευτεί να εφαρμόσει ένα σύνολο μέτρων που αποσκοπούν στη μείωση των αρνητικών δευτερογενών επιπτώσεων. Ειδικότερα, οι δεσμεύσεις προβλέπουν ότι οι δραστηριότητες της Τράπεζας θα συνεχίσουν να ασκούνται σε εμπορική βάση, όπως εξηγείται στις αιτιολογικές σκέψεις 121 και 122. Η Ελλάδα έχει δεσμευθεί επίσης για απαγόρευση των εξαγορών και για μια δέσμη εκποιήσεων, όπως αναφέρεται στις αιτιολογικές σκέψεις 123 έως 124. Τα όρια στις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού εξετάζονται διεξοδικότερα στο τμήμα 7.6.
(218)
Έχει επίσης διοριστεί στην Τράπεζα ένας εντολοδόχος παρακολούθησης για να παρακολουθεί τη σωστή εφαρμογή των δεσμεύσεων σχετικά με την εταιρική διακυβέρνηση και τις εμπορικές δραστηριότητες. Θα αποφεύγονται τυχόν επιζήμιες αλλαγές στις εμπορικές πρακτικές της Τράπεζας και, με τον τρόπο αυτό, θα μειωθούν οι αρνητικές δευτερογενείς επιπτώσεις.
(219)
Τέλος, ένα νέο ολοκληρωμένο σχέδιο αναδιάρθρωσης υποβλήθηκε στην Επιτροπή στις 12 Ιουνίου 2014. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης θα αξιολογηθεί στο τμήμα 7.6.
(220)
Εν κατακλείδι, οι αμφιβολίες που διατυπώθηκαν στην απόφαση για την κίνηση διαδικασίας για την Alpha Βank έχουν αρθεί. Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 είναι αναλογικά βάσει της παραγράφου 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008.
7.4.4. Συμπέρασμα σχετικά με τη συμμόρφωση των ανακεφαλαιοποιήσεων του ΕΤΧΣ με την τραπεζική ανακοίνωση του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011
(221)
Εξάγεται, συνεπώς, το συμπέρασμα ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις του ΕΤΧΣ (μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4) είναι κατάλληλες, αναγκαίες και αναλογικές, σύμφωνα με την παράγραφο 15 της τραπεζικής ανακοίνωσης του 2008, την ανακοίνωση περί ανακεφαλαιοποίησης και την ανακοίνωση περί παράτασης του 2011.
7.5. ΣΥΜΒΙΒΑΣΙΜΟ ΤΩΝ ΕΞΑΓΟΡΩΝ ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
(222)
Το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης εξηγεί ότι οι εξαγορές επιχειρήσεων από τις ενισχυόμενες τράπεζες δεν μπορούν να χρηματοδοτούνται από την κρατική ενίσχυση, εκτός εάν αυτό είναι αναγκαίο για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της επιχείρησης. Εξάλλου, τα σημεία 40 και 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρουν ότι οι τράπεζες δεν θα πρέπει να χρησιμοποιούν τις κρατικές ενισχύσεις για την εξαγορά ανταγωνιστριών επιχειρήσεων, εκτός εάν η εξαγορά είναι μέρος μιας διαδικασίας εξυγίανσης αναγκαίας για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ή για την εξασφάλιση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Επιπλέον, οι εξαγορές μπορούν να θέσουν σε κίνδυνο ή να δυσχεράνουν την αποκατάσταση της βιωσιμότητας. Η Επιτροπή οφείλει, συνεπώς, να αξιολογήσει κατά πόσον οι εξαγορές που πραγματοποίησε η Τράπεζα μπορεί να συμβιβάζονται με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.1. Συμμόρφωση της εξαγοράς της Εμπορικής Τράπεζας με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.1.1. Επίπτωση της εξαγοράς της Εμπορικής Τράπεζας στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(223)
Όσον αφορά τη λειτουργική αποδοτικότητα, η εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας ενισχύει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας, αφού η συγχώνευση δύο τραπεζών στην ίδια γεωγραφική αγορά επιτρέπει στην Τράπεζα να επιτύχει σημαντικές συνέργειες, π.χ. με τη μορφή μείωσης προσωπικού, κλεισίματος υποκαταστημάτων και μείωσης των γενικών εξόδων. Η Τράπεζα αποκτά πελάτες και καταθέσεις, ενώ μειώνει σημαντικά το κόστος διανομής. Κλείνει έναν σημαντικό αριθμό υποκαταστημάτων της ενοποιημένης οντότητας, επιπλέον του εξορθολογισμού των λειτουργιών έδρας.
(224)
Όσον αφορά τη θέση ρευστότητας, η εξαγορά έχει θετική επίπτωση στην Τράπεζα. Πράγματι, ο δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις της εξαγορασθείσας οντότητας ήταν περίπου 115 %, δηλαδή πολύ χαμηλότερος από τον πολύ υψηλό δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις της Τράπεζας (103). Ως εκ τούτου, συμβάλλει στην αισθητή βελτίωση του δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις της Τράπεζας.
(225)
Από μια στατική άποψη, η πράξη έχει επίσης θετικό αντίκτυπο στον δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας, εφόσον η Τράπεζα αγοράζει μια τράπεζα υψηλής κεφαλαιοποίησης έναντι τιμήματος ενός ευρώ. Στις 31 Μαρτίου 2012 ο pro forma δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας της ενοποιημένης οντότητας ήταν 11,8 %, ενώ ο δείκτης κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας ήταν μόνο 8,8 %. Ομοίως, ο pro forma δείκτης βασικών ιδίων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της ενοποιημένης οντότητας θα ανερχόταν σε 11,1 %, ενώ το ποσοστό βασικών ίδιων κεφαλαίων κατηγορίας 1 της Τράπεζας ήταν 7,9 %. Η ισχυρή κεφαλαιακή θέση της Εμπορικής Τράπεζας παρέχει προστασία από μελλοντικές ζημίες που θα μπορούσαν να προκύψουν με την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων, όπως φαίνεται στον πίνακα 3. Η στατική παρατήρηση της αύξησης του δείκτη κεφαλαιακής επάρκειας της Τράπεζας υπερεκτίμησε τα θετικά αποτελέσματα για τη μακροπρόθεσμη κεφαλαιακή θέση της. Ως εκ τούτου, η εξαγορά είναι θετική για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.5.1.2. Επίπτωση των εξαγορών στο ποσό της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(226)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την αγορά μετοχών άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας. Στην παρούσα περίπτωση, αν και η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα της Τράπεζας, δεν είναι ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητά της, κατά την έννοια του σημείου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(227)
Η Τράπεζα κατέβαλε τίμημα μόνον ενός ευρώ για την αγορά της Εμπορικής Τράπεζας. Η τιμή αγοράς δεν χρηματοδοτήθηκε, συνεπώς, με κρατικές ενισχύσεις. Το γεγονός αυτό συνεπάγεται επίσης ότι η καταβολή του τιμήματος αγοράς δεν δημιουργεί καμία κεφαλαιακή ανάγκη για την Τράπεζα. Επιπλέον, η Εμπορική Τράπεζα ήταν επαρκώς κεφαλαιοποιημένη (δηλαδή μέχρι το επίπεδο που απαιτείται βάσει της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2012 που φαίνεται στον πίνακα 3). Ως εκ τούτου, η εξαγορά δεν είναι πιθανό να δημιουργήσει μελλοντική κεφαλαιακή ανάγκη για την Τράπεζα.
(228)
Εν κατακλείδι, λόγω των ασυνήθων όρων (αγορά μιας πλήρως κεφαλαιοποιημένης Τράπεζας για την ικανοποίηση των απαιτήσεων της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων), η εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας, κατ’ εξαίρεση, δεν αντιβαίνει την απαίτηση να περιοριστεί η ενίσχυση στο ελάχιστο.
7.5.1.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα των εξαγορών στον ανταγωνισμό
(229)
Σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος των επιχειρήσεων που δεν λαμβάνουν ενίσχυση, και ιδίως για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων. Το σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρει επίσης ότι οι εξαγορές μπορεί να επιτραπούν εάν αποτελούν μέρος διαδικασίας εξυγίανσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας ή για την εξασφάλιση του αποτελεσματικού ανταγωνισμού. Υπό τις συνθήκες αυτές, η διαδικασία εξαγοράς θα πρέπει να είναι δίκαιη και η εξαγορά πρέπει να εξασφαλίσει τις συνθήκες πραγματικού ανταγωνισμού στη σχετική αγορά.
(230)
Η Τράπεζα της Ελλάδος δεν θεωρούσε την Εμπορική Τράπεζα βιώσιμη σε αυτόνομη βάση, σύμφωνα με την ανάλυση βιωσιμότητας που πραγματοποίησε εξωτερικός σύμβουλος στις αρχές του 2012. Δημιουργούσε μεγάλες απώλειες για την Crédit Agricole, που, ως εκ τούτου, επιδίωξε να πωλήσει. Εάν η πώληση δεν ήταν εφικτή, η Crédit Agricole θα μπορούσε να εξετάσει το ενδεχόμενο να την αφήσει να πτωχεύσει. Η πράξη μπορεί, επομένως, να θεωρηθεί μέρος της διαδικασίας εξυγίανσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στο σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(231)
Κανένας υποψήφιος που δεν λαμβάνει ενίσχυση δεν υπέβαλε έγκυρη προσφορά για την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας και η διαδικασία πώλησης ήταν ανοικτή, διαφανής και χωρίς διακρίσεις. Κατά συνέπεια, δεν υπήρξε κανένας αποκλεισμός μη ενισχυόμενου προσφέροντος από την Τράπεζα. Εφόσον η πράξη εγκρίθηκε από την Ελληνική Αρχή Ανταγωνισμού, η έκβαση της διαδικασίας πώλησης διασφαλίζει τις συνθήκες αποτελεσματικού ανταγωνισμού στην Ελλάδα.
(232)
Επιπλέον, η ανάγκη ενίσχυσης της Τράπεζας δεν είναι αποτέλεσμα κακοδιαχείρισης ή ακατάλληλης ανάληψης κινδύνου. Τέλος, όπως συνάγεται στην αιτιολογική σκέψη 227, καμία κρατική ενίσχυση δεν χρησιμοποιήθηκε για τη χρηματοδότηση της εξαγοράς αυτής (αγορά έναντι τιμήματος 1 ευρώ μιας τράπεζας κεφαλαιοποιημένης μέχρι το επίπεδο που απαιτείται για να περάσει την προσομοίωση ακραίων καταστάσεων της Τράπεζας της Ελλάδος).
(233)
Βάσει των ανωτέρω στοιχείων, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας είναι σύμφωνη με το τμήμα 4 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.1.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας
(234)
Η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι, λόγω της μοναδικής κατάστασης των ελληνικών τραπεζών και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς της Εμπορικής Τράπεζας, η εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.5.2. Η συμμόρφωση της εξαγοράς επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.2.1. Επίπτωση των εξαγορών στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(235)
Η απόκτηση των επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών θα ενισχύσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας.
(236)
Πιο συγκεκριμένα, η ενσωμάτωση των καταθέσεων των τριών συνεταιριστικών τραπεζών στον ισολογισμό της Τράπεζας βελτίωσε το προφίλ ρευστότητάς της. Ο καθαρός δείκτης χορηγήσεων προς καταθέσεις της Alpha Bank ΑΕ μειώθηκε κατά περίπου 1,5 % και η εξάρτηση της Alpha Bank ΑΕ από το Ευρωσύστημα μειώθηκε.
(237)
Επιπλέον, οι εξαγορές έδωσαν στην Τράπεζα την ευκαιρία να αυξήσει τα έσοδά της από τη διεύρυνση της πελατειακής βάσης της σε διάφορες γεωγραφικές περιοχές. Η τράπεζα δεν εξαγόρασε καμία ακριβή υποδομή ούτε ακριβό δίκτυο υποκαταστημάτων. Ούτε δάνεια εξαγόρασε η Τράπεζα. Ως εκ τούτου, δεν αύξησε τον κίνδυνο ή τις κεφαλαιακές ανάγκες της.
7.5.2.2. Επίπτωση της εξαγοράς στο ποσό της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(238)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την αγορά μετοχών άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας. Στην παρούσα περίπτωση, αν και η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα της Τράπεζας, δεν είναι ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητά της, κατά την έννοια της παραγράφου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(239)
Το τίμημα που κατέβαλε η Τράπεζα για την απόκτηση των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού και των τριών συνεταιριστικών τραπεζών καθορίστηκε στο 2,1 % της αξίας των μεταβιβασθεισών καταθέσεων και ανήλθε σε περίπου 9 εκατ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί στο 0,01 % του συνολικού ισολογισμού της Τράπεζας κατά τον χρόνο της εξαγοράς. Το εν λόγω τίμημα θα μπορούσε, συνεπώς, να θεωρηθεί πολύ μικρό. Επιπλέον, η Τράπεζα είχε ήδη αντλήσει ποσό 550 εκατ. ευρώ ιδιωτικών κεφαλαίων κατά την ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013.
(240)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι η τιμή απόκτησης των μεταβιβασθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού (κυρίως καταθέσεις) των τριών συνεταιριστικών τραπεζών ήταν τόσο χαμηλό που δεν απέτρεψε το να περιοριστεί η ενίσχυση στο ελάχιστο αναγκαίο.
7.5.2.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα των εξαγορών στον ανταγωνισμό
(241)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 229, σύμφωνα με τα σημεία 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος των επιχειρήσεων που δεν λαμβάνουν ενίσχυση, και ιδίως για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων, εκτός από ειδικές περιστάσεις.
(242)
Η Τράπεζα της Ελλάδος έκρινε ότι οι τρεις συνεταιριστικές τράπεζες δεν είναι βιώσιμες και ότι τα μέτρα εξυγίανσης ήταν αναγκαία για τη διατήρηση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας. Μπορεί συνεπώς να θεωρηθεί ότι οι εξαγορές αποτελούν μέρος μιας διαδικασίας εξυγίανσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της χρηματοπιστωτικής σταθερότητας, όπως περιγράφεται στην παράγραφο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(243)
Επιπλέον, καμία μη ενισχυόμενη επιχείρηση δεν υπέβαλε έγκυρη προσφορά για την εξαγορά των στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών και η μόνη άλλη προσφορά υποβλήθηκε από μια τράπεζα που είχε λάβει ακόμη μεγαλύτερη ενίσχυση. Επιπλέον, το μέγεθος των αποκτηθέντων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού ήταν μικρό και δεν άλλαξε τη δομή της αγοράς (104).
(244)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή θεωρεί ότι αυτές οι έκτακτες περιστάσεις δικαιολογούν την έγκριση των εξαγορών, σύμφωνα με το σημείο 41 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.2.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά των επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών.
(245)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι, λαμβανομένων υπόψη των ιδιαιτεροτήτων των εξαγορών των επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού των τριών συνεταιριστικών τραπεζών, οι εν λόγω εξαγορές είναι σύμφωνες με τις απαιτήσεις της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.5.3. Η συμμόρφωση της εξαγοράς της Citibank Greece με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης
7.5.3.1. Επίπτωση της εξαγοράς στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας
(246)
Η εξαγορά της Citibank Greece, συμπεριλαμβανομένης της Diners, θα βελτιώσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας. Η Τράπεζα απέκτησε μία τράπεζα της οποίας οι δανειοδοτήσεις καλύπτονται από ειδικές προβλέψεις. Επιπλέον, το χαρτοφυλάκιο καθαρών δανείων της είναι πολύ μικρότερο από τις αποκτηθείσες καταθέσεις.
(247)
Η ενσωμάτωση των καταθέσεων της Citibank Greece στον ισολογισμό της Τράπεζας θα βελτιώσει το μεσομακροπρόθεσμο χρηματοδοτικό προφίλ της Τράπεζας, ενώ ταυτόχρονα αυξάνει την αποδοτικότητα της Τράπεζας.
(248)
Επιπλέον, μέσω της εξαγοράς, η Τράπεζα θα ενισχύσει το δίκτυο και την ικανότητα άντλησης καταθέσεων, επιτυγχάνοντας με τον τρόπο αυτόν ένα ισόρροπο και βιώσιμο επιχειρηματικό μοντέλο.
(249)
Τέλος, οι αναμενόμενες σημαντικές συνέργειες -όσον αφορά τις κεντρικές λειτουργίες, τις υπηρεσίες ΤΠ και τα λειτουργικά έξοδα- θα συμβάλουν στη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της Τράπεζας.
(250)
Ως εκ τούτου, η εξαγορά είναι θετική για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας.
7.5.3.2. Επίπτωση της εξαγοράς στο ύψος της ενίσχυσης που χρειάζεται η Τράπεζα
(251)
Σύμφωνα με το σημείο 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση αναδιάρθρωσης δεν θα πρέπει να χρησιμοποιηθεί για την αγορά μετοχών άλλων εταιρειών, αλλά απλώς για την κάλυψη του κόστους αναδιάρθρωσης που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της Τράπεζας. Στην παρούσα περίπτωση, αν και η εξαγορά έχει θετικές συνέπειες για τη βιωσιμότητα της Τράπεζας, δεν είναι ζωτικής σημασίας για τη βιωσιμότητά της, κατά την έννοια του σημείου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
(252)
Η Τράπεζα κατέβαλε τίμημα μόλις 2 εκατ. ευρώ (105) για την εξαγορά της Citibank Greece και της Diners.
(253)
Το εξαγορασθέν χαρτοφυλάκιο περιλαμβάνει μεγάλο αριθμό δανείων που έχουν διαγραφεί ολοσχερώς. Πράγματι, η αποτίμηση της αξίας αυτού του νέου χαρτοφυλακίου δανείων θα μπορούσε να αντισταθμίσει την περιορισμένη κεφαλαιακή ανάγκη που απορρέει από την ενσωμάτωσή τους στον ισολογισμό της Τράπεζας
(254)
Επιπλέον, η Τράπεζα άντλησε ιδιωτικά κεφάλαια ύψους 1,2 δισεκατ. ευρώ με τιμή ανά μετοχή υψηλότερη από την τιμή εγγραφής του ΕΤΧΣ ανά μετοχή στην ανακεφαλαιοποίηση της άνοιξης του 2013.
(255)
Υπό αυτές τις ειδικές περιστάσεις, δεν μπορεί να υποστηριχθεί ότι η εξαγορά αυτή χρηματοδοτήθηκε με κρατική ενίσχυση. Η εξαγορά δεν θα αυξήσει την ανάγκη για ενίσχυση ούτε θα μειώσει την αμοιβή των υφιστάμενων ενισχύσεων.
7.5.3.3. Στρεβλωτικό αποτέλεσμα της εξαγοράς στον ανταγωνισμό
(256)
Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 241, οι κρατικές ενισχύσεις δεν πρέπει να χρησιμοποιούνται εις βάρος των επιχειρήσεων που δεν λαμβάνουν ενίσχυση, και ιδίως για την εξαγορά ανταγωνιστικών επιχειρήσεων.
(257)
Το καταβληθέν τίμημα για την εξαγορά της Citibank Greece ήταν εξαιρετικά χαμηλό και η Τράπεζα άντλησε μεγάλο ποσό ιδιωτικών κεφαλαίων σε υψηλή τιμή ανά μετοχή. Κατά συνέπεια, δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι χρησιμοποιήθηκε ενίσχυση για τη χρηματοδότηση της εν λόγω εξαγοράς.
(258)
Επίσης, εφόσον κανένας προσφέρων που δεν λαμβάνει ενίσχυση δεν υπέβαλε προσφορά για την εξαγορά των δραστηριοτήτων που εξαγοράστηκαν από την Τράπεζα, δεν υφίσταται παραγκωνισμός μη ενισχυόμενων επενδυτών.
(259)
Εν κατακλείδι, με βάση τα στοιχεία στις αιτιολογικές σκέψεις 257 και 258, η εξαγορά δεν εμπίπτει στην απαγόρευση των παραγράφων 39 και 40 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης. Επιπλέον, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η ανάγκη της Τράπεζας για ενίσχυση δεν οφείλεται σε κακοδιαχείριση ή ακατάλληλη ανάληψη κινδύνου.
7.5.3.4. Συμπέρασμα σχετικά με την εξαγορά της Citibank Greece
(260)
Εξάγεται το συμπέρασμα ότι, λόγω της μοναδικής κατάστασης της Τράπεζας (106) και των ιδιαιτεροτήτων της εξαγοράς της Citibank Greece, η εξαγορά είναι σύμφωνη με τις απαιτήσεις που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης.
7.6. ΣΥΜΜΟΡΦΩΣΗ ΤΩΝ ΜΕΤΡΩΝ A, B1, B2, B3 ΚΑΙ Β4 ΜΕ ΤΗΝ ΑΝΑΚΟΙΝΩΣΗ ΠΕΡΙ ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗΣ
7.6.1. Πηγές δυσκολιών και συνέπειες για την αξιολόγηση βάσει της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης
(261)
Όπως αναφέρεται στα τμήματα 2.1.1 και 2.1.2, οι δυσχέρειες που αντιμετωπίζει η Τράπεζα προέρχονται κυρίως από την κρίση του ελληνικού δημόσιου χρέους και τη βαθιά ύφεση στην Ελλάδα και τη Νότια Ευρώπη. Όσον αφορά το πρώτο στοιχείο, η ελληνική κυβέρνηση έπαψε να έχει πρόσβαση στις χρηματοπιστωτικές αγορές και, εντέλει, αναγκάστηκε να διαπραγματευθεί συμφωνία με τους εγχώριους και διεθνείς πιστωτές της, δηλαδή το πρόγραμμα PSI, γεγονός που είχε ως αποτέλεσμα το κούρεμα των απαιτήσεων έναντι του ελληνικού κράτους κατά 53,3 %. Επιπλέον, πραγματοποιήθηκε ανταλλαγή του 31,5 % των απαιτήσεων με νέα ΟΕΔ με χαμηλότερα επιτόκια και μεγαλύτερες ληκτότητες. Το Δημόσιο επαναγόρασε αυτά τα νέα ΟΕΔ από τις ελληνικές τράπεζες τον Δεκέμβριο του 2012 σε τιμή μεταξύ του 30,2 % και του 40,1 % της ονομαστικής αξίας τους και, με τον τρόπο αυτό, οριστικοποιήθηκε πρόσθετη ζημία για τις ελληνικές τράπεζες. Εκτός από τις συνέπειες του προγράμματος PSI και της επαναγοράς χρέους στην κεφαλαιακή θέση της, η Τράπεζα επλήγη επίσης από τεράστια εκροή καταθέσεων από το 2010 έως τα μέσα του 2012, λόγω του κινδύνου ενδεχόμενης εξόδου της Ελλάδας από τη ζώνη του ευρώ ως επακόλουθο ενός μη βιώσιμου δημόσιου χρέους και της οικονομικής ύφεσης.
(262)
Τα μέτρα Β1, Β2, Β3 και Β4 αντιπροσωπεύουν ποσό 4 571 εκατ. ευρώ, που είναι χαμηλότερο από το ποσό της ζημίας που καταλογίστηκε μετά το πρόγραμμα PSI (4 786 εκατ. ευρώ). Στην περίπτωση αυτή, και εάν οι δυσκολίες δεν οφείλονται κυρίως σε συμπεριφορά ανάληψης υπερβολικών κινδύνων, το σημείο 14 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011 προβλέπει ότι η Επιτροπή μετριάζει τις απαιτήσεις της.
(263)
Το μεγαλύτερο μέρος των κεφαλαιακών αναγκών προκύπτει από την τακτική έκθεση ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στον κίνδυνο αθέτησης του Δημοσίου της οικείας χώρας. Το γεγονός αυτό επισημάνθηκε επίσης και στις αιτιολογικές σκέψεις 58 και 69 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Βank. Η Επιτροπή παρατηρεί, επίσης, ότι η έκθεση της Τράπεζας στο ελληνικό δημόσιο χρέος είναι μικρότερη από αυτή των άλλων κύριων ελληνικών τραπεζών, οπότε δεν μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει συσσωρεύσει υπερβολική έκθεση στο δημόσιο χρέος. Κατά συνέπεια, η ανάγκη του να αντιμετωπίσει η Τράπεζα ζητήματα ηθικού κινδύνου στο σχέδιο αναδιάρθρωσής της είναι μικρότερη από ό,τι για άλλα ενισχυόμενα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα που συσσώρευσαν υπερβολικούς κινδύνους. Καθώς τα μέτρα ενίσχυσης είναι λιγότερο στρεβλωτικά, τα μέτρα που ελήφθησαν για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού θα πρέπει, ως εκ τούτου, να είναι αναλογικά ηπιότερα. Εφόσον το πρόγραμμα PSI και η επαναγορά χρέους συνιστούν διαγραφή χρέους υπέρ του Δημοσίου, η αμοιβή του κράτους κατά την ανακεφαλαιοποίηση τραπεζών μπορεί να είναι χαμηλότερη.
(264)
Δεδομένου, ωστόσο, ότι η ελληνική οικονομία έχει συρρικνωθεί κατά περίπου 25 % από το 2008 και εφόσον η Τράπεζα έχει αποκτήσει μία λιγότερο βιώσιμη τράπεζα όπως η Εμπορική, η Τράπεζα οφείλει να προσαρμόσει την οργάνωση, τη διάρθρωση του κόστους και το εμπορικό της δίκτυο σε αυτό το νέο περιβάλλον, ώστε να αποκαταστήσει την αποδοτικότητά της. Ως εκ τούτου, μολονότι δεν υφίσταται ζήτημα ηθικού κινδύνου, η Τράπεζα πρέπει να αναδιαρθρώσει τις δραστηριότητές της στην Ελλάδα για να διασφαλίσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά της.
(265)
Μια δεύτερη σημαντική πηγή ζημιών της Τράπεζας ήταν οι ζημίες από τα δάνεια που χορήγησε σε ελληνικά νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Η Επιτροπή θεωρεί ότι οι εν λόγω ζημίες οφείλονται κυρίως στην εξαιρετικά βαθιά και παρατεταμένη ύφεση και τη συρρίκνωση του ΑΕΠ κατά περίπου 25 % σε διάστημα πέντε ετών και δεν οφείλονται σε επισφαλείς πρακτικές δανειοδοσίας από την Τράπεζα. Ως εκ τούτου, η ενίσχυση που χορηγήθηκε για να καλυφθούν οι εν λόγω ζημίες δεν δημιουργεί ηθικό κίνδυνο, το οποίο συμβαίνει όταν μία ενίσχυση προστατεύει μία τράπεζα από τις συνέπειες επικίνδυνων συμπεριφορών του παρελθόντος. Κατά συνέπεια, η ενίσχυση αυτή νοθεύει λιγότερο τον ανταγωνισμό (107).
(266)
Εντούτοις, μέρος των κεφαλαιακών αναγκών και των ζημιών από δάνεια της Τράπεζας προέρχονται από ορισμένες διεθνείς θυγατρικές της. Ενδεικτικά, το 2012 δραστηριότητες στην Κύπρο, τη Ρουμανία, τη Σερβία, την πΓΔΜ και τη Βουλγαρία ήταν ζημιογόνες, ενώ οι δραστηριότητες στην Αλβανία ήταν απλώς ισοσκελισμένες. Από τις προσομοιώσεις ακραίων καταστάσεων που πραγματοποιήθηκαν το 2012 για τον καθορισμό των κεφαλαιακών αναγκών της Τράπεζας συνάγεται ότι οι προβλέψεις ζημιών πιστωτικού κινδύνου για δάνεια στην αλλοδαπή ανήλθαν σε 921 εκατ. ευρώ κατά το βασικό σενάριο και σε 1 201 εκατ. ευρώ με το δυσμενές σενάριο. Τα αλλοδαπά περιουσιακά στοιχεία αποτελούσαν επίσης απορρόφηση ρευστότητας, εφόσον η χρηματοδότηση εντός του ομίλου ανερχόταν σε αρκετά δισεκατ. ευρώ.
(267)
Εν κατακλείδι, δεδομένου ότι, από τις τέσσερις μεγαλύτερες ελληνικές τράπεζες, η Τράπεζα είχε στην κατοχή της τα λιγότερα ΟΕΔ τη χρονική στιγμή του PSI και εφόσον η ζημία που υπέστη από το PSI ήταν μεγαλύτερη από τις ενισχύσεις που εισέπραξε μέσω μέτρων Β, Β2, Β3 και Β4, μπορεί να συναχθεί ότι το μεγαλύτερο μέρος των ζημιών και η ανάγκη για ενίσχυση εμπίπτουν στο σημείο 14 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011, η οποία επιτρέπει στην Επιτροπή να μετριάσει τις απαιτήσεις της. Μέρος της ανάγκης για ενίσχυση απορρέει από τις ζημίες από ελληνικά δάνεια λόγω της εξαιρετικά βαθιάς και παρατεταμένης ύφεσης και όχι από δανειοδοσία υψηλού κινδύνου. Ενισχύσεις αυτού του είδους δεν δημιουργούν ηθικό κίνδυνο και, ως εκ τούτου, είναι λιγότερο στρεβλωτικές για τον ανταγωνισμό.
(268)
Τέλος, ένα περιορισμένο μέρος της ανάγκης για ενίσχυση προέρχεται από την ανάληψη κινδύνων από την ίδια την Τράπεζα όσον αφορά τις αλλοδαπές θυγατρικές της.
7.6.2. Βιωσιμότητα
(269)
Ένα σχέδιο αναδιάρθρωσης πρέπει να διασφαλίζει ότι το χρηματοπιστωτικό ίδρυμα είναι σε θέση να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητά του έως το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης (τμήμα 2 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης). Στην προκειμένη περίπτωση, ως περίοδος αναδιάρθρωσης ορίζεται το διάστημα μεταξύ της ημερομηνίας έκδοσης της παρούσας απόφασης και της 31ης Δεκεμβρίου 2018.
(270)
Σύμφωνα με τα σημεία 9, 10 και 11 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, η Ελλάδα υπέβαλε ολοκληρωμένο και αναλυτικό σχέδιο αναδιάρθρωσης με πλήρη στοιχεία για το επιχειρηματικό μοντέλο της Τράπεζας. Το σχέδιο προσδιορίζει επίσης τις αιτίες των δυσκολιών που αντιμετώπιζε η Τράπεζα καθώς και τα μέτρα που έχουν ληφθεί για να αντιμετωπιστούν όλα τα ζητήματα βιωσιμότητάς της. Συγκεκριμένα, το σχέδιο αναδιάρθρωσης περιγράφει τη στρατηγική που έχει υιοθετηθεί για τη διατήρηση της αποτελεσματικότητας της λειτουργικής διαχείρισης της Τράπεζας και τον χειρισμό του υψηλού ποσοστού των ΜΕΔ, της επισφαλούς ρευστότητας και της κεφαλαιακής θέσης της και των αλλοδαπών θυγατρικών της, οι οποίες κατά τα τελευταία έτη είναι εξαρτημένες από τη μητρική τους εταιρεία για τη χρηματοδότηση και τα κεφάλαια τους.
7.6.2.1. Τραπεζικές δραστηριότητες στην Ελλάδα
(271)
Όσον αφορά τη ρευστότητα και την εξάρτηση της Τράπεζας από τη χρηματοδότηση από το Ευρωσύστημα, το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει περιορισμένη αύξηση του ισολογισμού στην Ελλάδα, ενώ εκτιμάται ότι θα πρέπει να αυξηθεί και πάλι η βάση των καταθέσεων. Η εξάρτηση από την ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου, η οποία έχει ήδη μειωθεί, θα εξακολουθήσει να μειώνεται, γεγονός που θα βοηθήσει επίσης την Τράπεζα να μειώσει το κόστος της χρηματοδότησής της.
(272)
Η ανάληψη δέσμευσης για τον δείκτη χορηγήσεων προς καταθέσεις που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 118 εξασφαλίζει ότι η διάρθρωση του ισολογισμού της Τράπεζας θα είναι βιώσιμη έως το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης. Η πώληση τίτλων και άλλων παρεπόμενων δραστηριοτήτων θα ενισχύσει επίσης τη θέση ρευστότητας της Τράπεζας. Λόγω της συνεχιζόμενης πίεσης στη θέση ρευστότητας της Τράπεζας, η Επιτροπή μπορεί να αποδεχθεί το αίτημα των ελληνικών αρχών να τους επιτραπεί να χορηγήσουν ρευστότητα στην Τράπεζα βάσει των μέτρων εγγύησης και ομολογιακών δανείων του καθεστώτος στήριξης των ελληνικών τραπεζών και βάσει της ΕΠΤ με την εγγύηση του Δημοσίου.
(273)
Για να μειώσει το κόστος χρηματοδότησής της, η Ελλάδα έχει αναλάβει επίσης τη δέσμευση ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει τη μείωση των επιτοκίων καταθέσεων στην Ελλάδα, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 118. Η επίτευξη αυτής της μείωσης του κόστους των καταθέσεων θα συμβάλει ουσιαστικά στη βελτίωση της αποδοτικότητας της Τράπεζας προ προβλέψεων.
(274)
Από την έναρξη της κρίσης, η Τράπεζα ξεκίνησε εκτεταμένο εξορθολογισμό του εμπορικού δικτύου της στην Ελλάδα, μέσω της μείωσης του αριθμού των υποκαταστημάτων και των εργαζομένων (108). Έως το 2017, οι συνολικές δαπάνες της Τράπεζας θα μειωθούν περαιτέρω κατά […] % σε σύγκριση με το 2013. Για την επίτευξη του εν λόγω στόχου, η Ελλάδα δεσμεύτηκε ότι η Τράπεζα θα μειώσει τα υποκαταστήματα και το προσωπικό της στην Ελλάδα σε […] και […] αντίστοιχα στις 31 Δεκεμβρίου 2017, με μέγιστο συνολικό κόστος (109) στην Ελλάδα ύψους […] εκατ. ευρώ. Ο αναμενόμενος δείκτης αποτελεσματικότητας θα είναι κατώτερος από […] % στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης. Η Επιτροπή θεωρεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης διατηρεί την αποτελεσματικότητα της Τράπεζας στο νέο περιβάλλον της αγοράς.
(275)
Ένα άλλο βασικό στοιχείο είναι ο χειρισμός των ΜΕΔ, εφόσον ανέρχονταν στο 32,4 % του χαρτοφυλακίου στις 31 Δεκεμβρίου 2013 (110). Η Τράπεζα προτίθεται να ενισχύσει την πιστωτική πολιτική της (όρια, εξασφαλίσεις) και να εστιάσει στις κύριες δραστηριότητες, με σκοπό να ελαχιστοποιήσει τις ζημίες της. Η Ελλάδα έχει επίσης αναλάβει δέσμευση ότι η Τράπεζα θα τηρεί αυστηρά πρότυπα όσον αφορά την πιστωτική πολιτική της, με σκοπό τη διαχείριση κινδύνων και τη μεγιστοποίηση της αξίας για την Τράπεζα σε κάθε στάδιο της διαδικασίας δανειοδότησης, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 122.
7.6.2.2. Εταιρική διακυβέρνηση
(276)
Ένα άλλο σημείο που χρειάζεται προσοχή είναι η διακυβέρνηση της Τράπεζας, δεδομένου ότι το ΕΤΧΣ κατέχει το 69,9 % (111) των μετοχών της Τράπεζας μετά την αύξηση μετοχικού κεφαλαίου του 2014, αλλά με περιορισμένα δικαιώματα ψήφου. Επιπλέον, ορισμένοι από τους ιδιώτες επενδυτές που ελέγχουν την Τράπεζα κατέχουν επίσης δικαιώματα προαγοράς μετοχών και, με τον τρόπο αυτό, θα αποκόμιζαν το πλήρες όφελος σε περίπτωση που η τιμή της μετοχής θα εκτοξευόταν κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης. Επειδή η κατάσταση αυτή θα μπορούσε να δημιουργήσει ηθικό κίνδυνο, συμφωνήθηκε ένα ειδικό πλαίσιο σχέσης μεταξύ της Τράπεζας και του ΕΤΧΣ το 2013. Η συμφωνία προστατεύει τις καθημερινές δραστηριότητες της Τράπεζας από κάθε παρέμβαση των κύριων μετόχων της, εξασφαλίζοντας ότι το ΕΤΧΣ μπορεί να παρακολουθεί την υλοποίηση του σχεδίου αναδιάρθρωσης και να προλαμβάνει την υπερβολική ανάληψη κινδύνου από τη διοίκηση της Τράπεζας μέσω κατάλληλων διαδικασιών διαβούλευσης. Η Τράπεζα έχει δεσμευτεί επίσης να παρακολουθεί στενά την έκθεσή της σε συνδεδεμένους δανειολήπτες. Η Επιτροπή χαρακτηρίζει θετικά το γεγονός ότι το ΕΤΧΣ θα ανακτήσει τα πλήρη δικαιώματα ψήφου, εάν η Τράπεζα δεν εφαρμόσει το σχέδιο αναδιάρθρωσής της.
7.6.2.3. Διεθνείς δραστηριότητες
(277)
Ορισμένες από τις διεθνείς δραστηριότητες της Τράπεζας έχουν εξαντλήσει το κεφάλαιο, τη ρευστότητα και την κερδοφορία της κατά το παρελθόν, όπως εξηγείται στην αιτιολογική σκέψη 266.
(278)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει επίσης ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει να επαναφέρει το κύριο βάρος στην εσωτερική αγορά της. Η Τράπεζα έχει ήδη πωλήσει τη μη κερδοφόρο θυγατρική της στην Ουκρανία. Άρχισε επίσης τον εξορθολογισμό των άλλων θυγατρικών, την ενίσχυση της διαδικασίας αναδοχής δανείων και τη μείωση του χρηματοδοτικού κενού των θυγατρικών της. Σχεδιάζει τον περαιτέρω εξορθολογισμό του δικτύου της στις θυγατρικές που διατηρεί, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 109.
(279)
Το συνολικό ποσό των περιουσιακών στοιχείων στην αλλοδαπή θα συρρικνωθεί τουλάχιστον κατά […] % έως τις 31 Δεκεμβρίου 2017 (σε σύγκριση με τις 31 Δεκεμβρίου 2012).
(280)
Η συνολική αποδοτικότητα των διεθνών δραστηριοτήτων θα αποκατασταθεί από […] και μετά.
(281)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι η Τράπεζα θα έχει αναδιαρθρωθεί επαρκώς και θα έχει μειώσει το μέγεθος των αλλοδαπών θυγατρικών της, ώστε να αποφύγει την έκθεσή της σε πρόσθετες κεφαλαιακές ανάγκες και ελλείψεις ρευστότητας στο μέλλον. Η δέσμευση που περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 119 να μην εισφέρει μεγάλα ποσά κεφαλαίων στις διεθνείς θυγατρικές της Τράπεζας διασφαλίζει επίσης ότι οι αλλοδαπές θυγατρικές δεν θα αποτελούν κίνδυνο για τα κεφάλαια ή τη ρευστότητα.
7.6.2.4. Συμπέρασμα σχετικά με τη βιωσιμότητα
(282)
Το βασικό σενάριο που περιγράφεται στο τμήμα 2.4 δείχνει ότι στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης η Τράπεζα θα είναι σε θέση να επιτύχει απόδοση που θα της επιτρέπει να καλύπτει όλα τα έξοδα της και για να παρέχει κατάλληλη απόδοση ιδίων κεφαλαίων, λαμβάνοντας υπόψη το προφίλ κινδύνου. Ταυτόχρονα, η κεφαλαιακή θέση της Τράπεζας προβλέπεται ότι θα παραμείνει σε ικανοποιητικό επίπεδο.
(283)
Τέλος, η Επιτροπή καταγράφει επίσης το δυσμενές σενάριο που περιγράφεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της Τράπεζας, όπως υποβλήθηκε από τις ελληνικές αρχές. Το δυσμενές σενάριο βασίζεται σε ένα σύνολο παραδοχών που συμφωνήθηκε με το ΕΤΧΣ. Λαμβάνει υπόψη μια πιο παρατεταμένη και βαθύτερη ύφεση, καθώς και μια σοβαρότερη μείωση των τιμών των ακινήτων (112). Το σχέδιο αναδιάρθρωσης καταδεικνύει ότι η Τράπεζα είναι σε θέση να αντεπεξέλθει σε μια εύλογη πίεση, εφόσον, με το δυσμενές σενάριο, διατηρείται η αποδοτικότητα της Τράπεζας και ένα ικανοποιητικό επίπεδο κεφαλαιοποίησης στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(284)
Το ποσό πρόσθετων κεφαλαίων το οποίο αντλήθηκε το 2014, δηλαδή 1,2 δισεκατ. ευρώ, είναι επαρκές για να αντιμετωπίσει το βασικό σενάριο της προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων του 2013 κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης και να επιστρέψει τις προνομιούχους μετοχές, το οποίο η Τράπεζα έπραξε τον Απρίλιο του 2014 (113). Η Τράπεζα θα υποβάλει επίσης έκτακτο σχέδιο κεφαλαιοποίησης στην Τράπεζα της Ελλάδος με μέτρα που θα εφαρμοστούν σε περίπτωση περαιτέρω επιδείνωσης του οικονομικού περιβάλλοντος. Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι, κατά την εκτίμηση των κεφαλαιακών αναγκών σύμφωνα με το βασικό σενάριο, η Τράπεζα της Ελλάδος επέφερε ήδη διάφορες προσαρμογές που είχαν ως αποτέλεσμα την αύξηση των εκτιμώμενων κεφαλαιακών αναγκών σε σύγκριση με τις κεφαλαιακές ανάγκες κατά την εκτίμηση της Τράπεζας στο δικό της βασικό σενάριο. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι οι βασικές κεφαλαιακές ανάγκες που εκτιμήθηκαν από την Τράπεζα της Ελλάδος προϋποθέτουν ορισμένο βαθμό πίεσης. Για να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η Τράπεζα είναι βιώσιμη, η Επιτροπή δεν απαιτεί να διαθέτει η Τράπεζα εξαρχής επαρκή κεφάλαια για την κάλυψη των κεφαλαιακών αναγκών με βάση το ακραία δυσμενές σενάριο κατά τις εκτιμήσεις της Τράπεζας της Ελλάδας, εφόσον το επίπεδο της τελευταίας εκτίμησης αντιπροσωπεύει υψηλό επίπεδο πιέσεων και, όπως έδειξε η άντληση κεφαλαίων του Μαρτίου 2014, η Τράπεζα έχει ανακτήσει την πρόσβαση σε κεφαλαιαγορές
(285)
Επιπλέον, είναι θετικό το γεγονός ότι η Τράπεζα δεν θα κάνει πρόσθετες επενδύσεις σε τίτλους μη επενδυτικής κατηγορίας, το οποίο θα συμβάλει στη διατήρηση της κεφαλαιακής θέσης και της ρευστότητας της.
(286)
Συνάγεται, συνεπώς, το συμπέρασμα ότι η Τράπεζα έχει λάβει επαρκή μέτρα για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητάς της.
7.6.3. Ίδια συνεισφορά και επιμερισμός των επιβαρύνσεων
(287)
Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης, οι τράπεζες και οι μέτοχοί τους πρέπει να συμμετέχουν στην αναδιάρθρωση στο μέτρο του δυνατού, προκειμένου να εξασφαλίζεται ότι η ενίσχυση θα περιορίζεται στο ελάχιστο απαραίτητο. Οι τράπεζες θα πρέπει ως εκ τούτου να χρησιμοποιούν τους δικούς τους πόρους για να χρηματοδοτήσουν την αναδιάρθρωση, προβαίνοντας, για παράδειγμα, σε πώληση περιουσιακών στοιχείων, ενώ οι μέτοχοι οφείλουν να καλύψουν τις ζημίες του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος, στον βαθμό του δυνατού.
7.6.3.1. Ίδια συνεισφορά της Τράπεζας: εκποιήσεις και μείωση του κόστους
(288)
Η Τράπεζα έχει ήδη εκποιήσει ορισμένες μικρές αλλοδαπές επιχειρήσεις (Ουκρανία) και προέβη σε απομόχλευση ενός μέρους του χαρτοφυλακίου της για να βελτιώσει τόσο την επάρκεια των ιδίων κεφαλαίων όσο και τη θέση ρευστότητάς της. Ενδεικτικά, η Τράπεζα έχει εκποιήσει περιουσιακά στοιχεία στην αλλοδαπή ύψους 1,9 δισεκατ. ευρώ από το 2009 έως το 2013 (114).
(289)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει την εκποίηση και άλλων περιουσιακών στοιχείων στη Νοτιοανατολική Ευρώπη, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 107. Λαμβάνοντας υπόψη την απομόχλευση και τις εκποιήσεις που έχουν ήδη πραγματοποιηθεί και μετά την υλοποίησή των εν λόγω δεσμεύσεων, η Τράπεζα θα έχει μειώσει σημαντικά τη γεωγραφική παρουσία της στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Η μείωση των διεθνών περιουσιακών στοιχείων της Τράπεζας θα μειώσει επίσης σημαντικά τον απρόβλεπτο κίνδυνο να χρειαστεί βοήθεια στο μέλλον. Συνεπώς, συμβάλλει στο να περιοριστεί το ποσό της ενίσχυσης στο ελάχιστο.
(290)
Η Τράπεζα εκποίησε τις ασφαλιστικές της δραστηριότητες το 2007. Ως εκ τούτου, δεν ασκεί καμία σημαντική δραστηριότητα στην εν λόγω αγορά, την οποία θα μπορούσε να εκποιήσει για τη δημιουργία πόρων.
(291)
Για να περιορίσει τις κεφαλαιακές ανάγκες της, η Τράπεζα δεν θα χρησιμοποιήσει κεφάλαια για να στηρίξει ή να αυξήσει το μέγεθος των αλλοδαπών θυγατρικών της, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 119. Επιπλέον, η Ελλάδα ανέλαβε δεσμεύσεις ότι η Τράπεζα δεν θα προβεί σε νέες εξαγορές.
(292)
Η Τράπεζα δεσμεύτηκε επίσης για ένα φιλόδοξο πρόγραμμα μείωσης του κόστους, όπως αναφέρεται στο τμήμα 2.4.2. Τα έξοδά της θα μειωθούν περαιτέρω έως το 2017. Το προσωπικό της μειώνεται και οι μισθοί προσαρμόζονται προς τα κάτω. Η Ελλάδα έχει δεσμευτεί επίσης να περιορίσει την αμοιβή των διοικητικών στελεχών της Τράπεζας, […].
7.6.3.2. Επιμερισμός βαρών σε παλαιούς μετόχους και άντληση νέων κεφαλαίων στην αγορά
(293)
Η έκδοση δικαιωμάτων που ολοκληρώθηκε το 2009 (115) επέφερε δραστική μείωση της συμμετοχής των παλαιών μετόχων στο μετοχικό κεφάλαιο της Τράπεζας και το ίδιο συνέβη εκ νέου με την ανακεφαλαιοποίηση του ΕΤΧΣ (μέτρο Β4) και την άντληση ιδιωτικών κεφαλαίων του 2013 και του Μαρτίου 2014. Ενδεικτικά, το μερίδιο που κατέχουν οι μέτοχοι της Τράπεζας, που την περίοδο εκείνη περιελάμβανε τους επενδυτές οι οποίοι εισέφεραν χρήματα το 2009, μειώθηκε από 100 % πριν από την άνοιξη του 2013 σε μόλις 4,9 % μετά την εν λόγω ανακεφαλαιοποίηση. Επιπλέον, η Τράπεζα δεν έχει καταβάλει κανένα μέρισμα σε μετρητά από το 2008. Εκτός από την επιβάρυνση των παλαιών μετόχων, η Τράπεζα έχει αντλήσει ένα σημαντικό ποσό ιδιωτικών κεφαλαίων από την έναρξη της κρίσης το 2008, και συγκεκριμένα 986 εκατ. ευρώ το 2009, 550 εκατ. ευρώ το 2013 και 1 200 εκατ. ευρώ το 2014.
7.6.3.3. Επιμερισμός των βαρών σε ομολογιούχους μειωμένης εξασφάλισης
(294)
Οι κάτοχοι τίτλων μειωμένης εξασφάλισης της Τράπεζας συνεισέφεραν στο κόστος αναδιάρθρωσης της Τράπεζας. Η Τράπεζα εκτέλεσε πολλές πράξεις διαχείρισης παθητικού με σκοπό τη δημιουργία κεφαλαίων. Το συνολικό ποσό των υποχρεώσεων που ανταλλάχθηκαν ανήλθε σε 828 εκατ. ευρώ, με κέρδος κεφαλαίου 436 εκατ. ευρώ, όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 114.
(295)
Τα χρηματοοικονομικά μέσα η διευθέτηση των οποίων εκκρεμεί ακόμη υπόκεινται στην απαγόρευση της πληρωμής τοκομεριδίων που αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 124. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή θεωρεί ότι διασφαλίζεται ο ορθός επιμερισμός των βαρών για τους ιδιώτες κατόχους υβριδικού κεφαλαίου της Τράπεζας και ότι πληρούνται ως προς το θέμα αυτό τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης.
7.6.3.4. Συμπέρασμα για την ίδια συνεισφορά και τον επιμερισμό των επιβαρύνσεων
(296)
Σε σύγκριση με τη συνολική κρατική ανακεφαλαιοποίηση, η ίδια συνεισφορά και ο επιμερισμός των επιβαρύνσεων, ιδίως υπό μορφή πώλησης περιουσιακών στοιχείων και μείωσης του χαρτοφυλακίου χορηγήσεων, υπολείπονται σημαντικά από τα επίπεδα που η Επιτροπή θεωρεί συνήθως επαρκή. Η μείωση του ισολογισμού αφορά μόνο τις δραστηριότητες στην αλλοδαπή (116), οι οποίες αντιπροσωπεύουν μικρό μέρος της Τράπεζας (117) και η αναδιάρθρωση δεν προβλέπει καμία μείωση του μεγέθους του χαρτοφυλακίου χορηγήσεων και καταθέσεων στην Ελλάδα. Ωστόσο, με βάση τα στοιχεία που εξετάζονται στο τμήμα 7.6.1, και ειδικότερα το γεγονός ότι η Alpha Bank είναι η λιγότερο ενισχυόμενη Τράπεζα από τις μεγάλες ελληνικές τράπεζες και το ότι η εισπραχθείσα ενίσχυση πληροί τα κριτήρια για την απαλλαγή που ορίζονται στο σημείο 14 της ανακοίνωσης του 2011 περί παράτασης, σύμφωνα με την οποία η Επιτροπή μπορεί να δέχεται χαμηλότερη ίδια συνεισφορά και επιμερισμό των βαρών, το σχέδιο αναδιάρθρωσης μπορεί να θεωρηθεί ότι προβλέπει επαρκή ιδία συνεισφορά και μέτρα καταμερισμού των επιβαρύνσεων.
7.6.4. Μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(297)
Η ανακοίνωση περί αναδιάρθρωσης απαιτεί το σχέδιο αναδιάρθρωσης να προτείνει μέτρα για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού και τη διασφάλιση ενός ανταγωνιστικού τραπεζικού τομέα. Επιπλέον, τα εν λόγω μέτρα θα πρέπει επίσης να αντιμετωπίζουν τα ζητήματα ηθικού κινδύνου και να διασφαλίζουν ότι η κρατική ενίσχυση δεν χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση αθέμιτης από πλευράς ανταγωνισμού συμπεριφοράς.
(298)
Το σημείο 31 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης αναφέρει ότι κατά την αξιολόγηση του ύψους της ενίσχυσης και των συνακόλουθων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη τόσο το απόλυτο όσο και το σχετικό ποσό της κρατικής ενίσχυσης που εισπράττεται, καθώς και τον βαθμό επιμερισμού των επιβαρύνσεων και τη θέση του χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στην αγορά μετά την αναδιάρθρωση. Ως προς αυτό, η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η Τράπεζα έχει εισπράξει κεφαλαιακή ενίσχυση από το Δημόσιο, ισοδύναμη με το 12 % των ΠΣΣΚ της (118). Επιπλέον, η Τράπεζα έχει λάβει εγγυήσεις ρευστότητας ύψους 14 δισεκατ. ευρώ στις 30 Νοεμβρίου 2011 και ομολογιακά δάνεια του Δημοσίου για ποσό 1,6 δισεκατ. ευρώ στις 30 Σεπτεμβρίου 2011, που αντιπροσωπεύουν από κοινού το 25 % του ισολογισμού της Τράπεζας εκείνη την ημερομηνία. Επιπλέον, η Τράπεζα έλαβε ΕΠΡ με την εγγύηση του Δημοσίου. Τα μέτρα για τον περιορισμό πιθανών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού είναι συνεπώς δικαιολογημένα, λαμβανομένου υπόψη αυτού του σχετικά μεγάλου ποσού ενίσχυσης. Επιπλέον, το μερίδιο αγοράς της Τράπεζας στην Ελλάδα είναι μεγάλο, με μερίδια αγοράς 15 % για τις χορηγήσεις και 13 % για τις καταθέσεις στις 31 Δεκεμβρίου 2012. Η απόκτηση της Εμπορικής Τράπεζας και, σε πολύ μικρότερο βαθμό, των τριών συνεταιριστικών τραπεζών και των ελληνικών δραστηριοτήτων της Citibank αύξησε το μερίδιο αγοράς της τράπεζας. Μετά την εξαγορά της Εμπορικής Τράπεζας, τα μερίδια αγοράς της Τράπεζας σε καταθέσεις στην Ελλάδα ανήλθαν σε 21 % στις 30 Ιουνίου 2013, ενώ τα μερίδια αγοράς σε ενυπόθηκα στεγαστικά δάνεια, καταναλωτικά δάνεια και επιχειρηματικά δάνεια ήταν 23 %, 20 % και 21 % αντίστοιχα (119). Μετά την εξαγορά των ελληνικών δραστηριοτήτων της Citibank, το μερίδιο αγοράς της Τράπεζας σε καταθέσεις αυξήθηκε κατά λιγότερο από 1 %.
(299)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι οι δυσκολίες της Τράπεζας προέκυψαν κυρίως από εξωτερικούς κραδασμούς, όπως η κρίση του δημόσιου χρέους της Ελλάδας και η παρατεταμένη ύφεση που διαταράσσει την ελληνική οικονομία από το 2008, όπως επισημάνθηκε στην αιτιολογική σκέψη 69 της απόφασης για την κίνηση της διαδικασίας για την Alpha Bank. Η ανάγκη να αντιμετωπιστούν τα προβλήματα του ηθικού κινδύνου μειώνεται, καθώς η Τράπεζα δεν ανέλαβε υπερβολικούς κινδύνους. Όπως εξετάστηκε στο τμήμα 7.6.1 της παρούσας απόφασης, το στρεβλωτικό αποτέλεσμα των μέτρων ενίσχυσης είναι μικρότερο υπό το πρίσμα αυτών των παραγόντων, όπως και η ανάγκη για τη λήψη μέτρων για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Για τους ανωτέρω λόγους, η Επιτροπή μπορεί κατ’ εξαίρεση να δεχθεί ότι, παρά το υψηλό ποσό της ενίσχυσης και το υψηλό μερίδιο αγοράς, το σχέδιο αναδιάρθρωσης δεν προβλέπει καμία μείωση του ισολογισμού και των δανείων στην Ελλάδα.
(300)
Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι ανακεφαλαιοποιήσεις από το κράτος επέτρεψαν στην Τράπεζα να συνεχίσει τις τραπεζικές της δραστηριότητες σε αγορές του εξωτερικού.
(301)
Συναφώς, η Επιτροπή επισημαίνει, επιπροσθέτως προς την απομόχλευση και αναδιάρθρωση που εφαρμόζονται ήδη, ότι η Τράπεζα θα συνεχίσει την περαιτέρω αναδιάρθρωση και τη μείωση των αλλοδαπών περιουσιακών στοιχείων της έως τις 30 Ιουνίου 2018 (120) εκτός από τη δέσμευση να μην χρησιμοποιήσει την ενίσχυση για να χρηματοδοτήσει την ανάπτυξη των εν λόγω δραστηριοτήτων. Επομένως, η ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί για τη νόθευση του ανταγωνισμού σε αυτές τις αγορές του εξωτερικού.
(302)
Η Ελλάδα έχει δεσμευθεί επίσης να απαγορεύσει τις εξαγορές, διασφαλίζοντας ότι η Τράπεζα δεν θα χρησιμοποιήσει την κρατική ενίσχυση που λαμβάνει για την εξαγορά νέας επιχείρησης. Η εν λόγω απαγόρευση εξασφαλίζει ότι η ενίσχυση χρησιμοποιείται αυστηρά για την αποκατάσταση της βιωσιμότητας των τραπεζικών δραστηριοτήτων στην Ελλάδα και όχι για ανάπτυξη, για παράδειγμα, σε αγορές του εξωτερικού.
(303)
Η δέσμευση για μείωση του επιτοκίου που καταβάλλεται για τις καταθέσεις στην Ελλάδα από μη βιώσιμα υψηλά επίπεδα εξασφαλίζει επίσης ότι η κρατική ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιείται για τη χρηματοδότηση μη βιώσιμων στρατηγικών συγκέντρωσης καταθέσεων που νοθεύουν τον ανταγωνισμό στην ελληνική αγορά. Παρομοίως, η δέσμευση για την εφαρμογή αυστηρών κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά την τιμολόγηση των νέων δανείων, βάσει κατάλληλης αξιολόγησης πιστωτικών κινδύνων, θα εμποδίσει την Τράπεζα να νοθεύσει τον ανταγωνισμό στην ελληνική αγορά εφαρμόζοντας ακατάλληλες στρατηγικές τιμολόγησης των δανείων σε πελάτες.
(304)
Λαμβανομένης υπόψη της ειδικής κατάστασης που περιγράφεται στο τμήμα 7.6.1, καθώς και των μέτρων που προβλέπονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, η Επιτροπή θεωρεί ότι υπάρχουν επαρκείς διασφαλίσεις για τον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
7.7. ΠΑΡΑΚΟΛΟΥΘΗΣΗ
(305)
Σύμφωνα με το τμήμα 5 της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης, πρέπει να υποβάλλονται τακτικές εκθέσεις, ώστε η Επιτροπή να είναι σε θέση να ελέγχει την ορθή εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης. Όπως αναφέρεται στις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Ελλάδα (121), η Ελλάδα θα εξασφαλίσει ότι, μέχρι το τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης, ήτοι τις 31 Δεκεμβρίου 2018, ο εντολοδόχος παρακολούθησης, ο οποίος έχει ήδη διοριστεί από την Τράπεζα με την έγκριση της Επιτροπής, θα παρακολουθεί την υλοποίηση των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ελλάδα σχετικά με την αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ελλάδα και στο εξωτερικό και για την εταιρική διακυβέρνηση και τις εμπορικές δραστηριότητες. Ως εκ τούτου, μπορεί να συναχθεί το συμπέρασμα ότι η εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης θα παρακολουθείται δεόντως.
8. ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
(306)
Συνάγεται το συμπέρασμα ότι η Ελλάδα έθεσε παράνομα σε εφαρμογή τα μέτρα ενίσχυσης Β1, Β2, Β3 και Β4, κατά παράβαση του άρθρου 108 παράγραφος 3 της Συνθήκης, εφόσον αυτά τέθηκαν σε εφαρμογή πριν την επίσημη έγκριση από την Επιτροπή. Η Επιτροπή διαπιστώνει, ωστόσο, ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης, σε συνδυασμό με τις δεσμεύσεις που παρατίθενται στο παράρτημα, εξασφαλίζει την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας της Τράπεζας, είναι επαρκές όσον αφορά τον καταμερισμό των επιβαρύνσεων και την ίδια συνεισφορά και είναι κατάλληλο και αναλογικό για την αντιστάθμιση των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού που προκαλούνται από τα εξεταζόμενα στην παρούσα απόφαση μέτρα ενίσχυσης. Το υποβληθέν σχέδιο αναδιάρθρωσης και οι αναληφθείσες δεσμεύσεις πληρούν τα κριτήρια της ανακοίνωσης περί αναδιάρθρωσης και, ως εκ τούτου, τα μέτρα αναδιάρθρωσης μπορούν να θεωρηθούν συμβιβάσιμα με την εσωτερική αγορά,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
1. Τα κατωτέρω μέτρα που τέθηκαν σε εφαρμογή από την Ελλάδα συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης:
α)
η επείγουσα παροχή ρευστότητας στην Alpha Bank ΑΕ από την Τράπεζα της Ελλάδος και με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου (μέτρο L2)·
β)
η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 042 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το Ελληνικό Ταμείο Χρηματοπιστωτικής Σταθερότητας («ΕΤΧΣ») στην Alpha Bank ΑΕ τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β2)·
γ)
η επιστολή δέσμευσης για ποσό 1 629 εκατ. ευρώ, η οποία χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ στις 21 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)·
δ)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 4 021 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ την άνοιξη του 2013 (μέτρο Β4).
2. Η χρηματοδότηση από το ΕΤΧΣ του συνολικού χρηματοδοτικού κενού ύψους 427 εκατ. ευρώ, στο πλαίσιο της μεταβίβασης επιλεγμένων στοιχείων ενεργητικού και παθητικού της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δωδεκανήσου, της Συνεταιριστικής Τράπεζας Ευβοίας και της Συνεταιριστικής Τράπεζας Δυτικής Μακεδονίας στην Alpha Bank ΑΕ τον Δεκέμβριο του 2013, δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης.
3. Λαμβανομένων υπόψη του σχεδίου αναδιάρθρωσης που αφορά τον όμιλο Alpha Bank (Alpha Bank και όλες τις ελληνικές θυγατρικές εταιρείες και τα υποκαταστήματα), το οποίο υποβλήθηκε στις 12 Ιουνίου 2014, και των δεσμεύσεων που ανέλαβε η Ελλάδα την ίδια ημερομηνία, οι ακόλουθες κρατικές ενισχύσεις συμβιβάζονται με την εσωτερική αγορά:
α)
η εισφορά κεφαλαίου ύψους 940 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το Ελληνικό Δημόσιο στην Alpha Bank ΑΕ τον Μάιο του 2009 στο πλαίσιο του μέτρου ανακεφαλαιοποίησης (μέτρο Α)·
β)
η επείγουσα παροχή ρευστότητας που χορήγησε η Τράπεζα της Ελλάδος στην Alpha Bank ΑΕ με την εγγύηση του Ελληνικού Δημοσίου από τον Ιούλιο του 2011, για ποσό ύψους 23,6 δισεκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο L2)·
γ)
η πρώτη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 900 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ τον Μάιο του 2012 (μέτρο Β1)·
δ)
η δεύτερη προσωρινή ανακεφαλαιοποίηση ύψους 1 042 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ τον Δεκέμβριο του 2012 (μέτρο Β2)·
ε)
η επιστολή δέσμευσης για ποσό 1 629 εκατ. ευρώ, η οποία χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ στις 21 Δεκεμβρίου 2012 (μέτρο Β3)·
στ)
η ανακεφαλαιοποίηση ύψους 4 021 εκατ. ευρώ που χορηγήθηκε από το ΕΤΧΣ στην Alpha Bank ΑΕ τον Μάιο του 2013 (μέτρο Β4).
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Ελληνική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 9 Ιουλίου 2014.