РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 23 юли 2013 година
относно държавна помощ SA.35062 (13/N-2), приведена в действие от Португалия за Caixa Geral de Depósitos
(нотифицирано под номер C(2013) 4801)
(само текстът на английски език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2014/767/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като покани държавите членки и другите заинтересовани страни да представят мненията си в съответствие с посочените разпоредби (1),
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
(1)
На 28 юни 2012 г. Португалската република („Португалия“) изпрати уведомление относно мерки за рекапитализация на Caixa Geral de Depósitos, S.A (CGD или „банката“).
(2)
На 18 юли 2012 г. Комисията прие решение по дело SA.35062 (12/NN) („решението за оздравяване“) (2), с което разреши извършената на 29 юни 2012 г. рекапитализация на CGD като помощ за оздравяване.
(3)
На 27 септември 2012 г. Португалия уведоми Комисията със съобщение по електронна поща, че Caixa Geral Finance Limited (CGDF), филиал на банката CGD, на следващия ден ще изплати дивиденти на притежателите на безсрочни некумулативни привилегировани акции.
(4)
На 28 септември 2012 г. CGDF извършва плащането на дивиденти.
(5)
На 18 декември 2012 г. Комисията прие решение по дело SA.35062 (12/NN) („решението за откриване“) (3), с което откри официална процедура по разследване относно злоупотреба с помощ за оздравяване в съответствие с член 16 от Регламент (ЕО) № 659/1999 на Съвета от 22 март 1999 г. за установяване на подробни правила за прилагането на член 108 от Договора за функционирането на Европейския съюз (4).
(6)
С публикуването на това решение Комисията покани заинтересованите страни да представят мненията си относно предварителното ѝ заключение, че изплащането на дивиденти представлява нарушение на условията на решението за оздравяване, но не получи никакви мнения по този въпрос.
(7)
От съображения за спешност по изключение Португалия се съгласи настоящото решение да бъде прието на английски език.
2. ОПИСАНИЕ
2.1. Получател на помощта
(8)
CGD е банкова група, притежавана изцяло от Португалия. Към 31 декември 2012 г. нейните общи нетни активи (на базата на счетоводни периметри) (5) са възлизали на 116,9 млрд. евро, а общият нетен кредитен портфейл към същата дата - на 74,7 млрд. евро. Дейността на банката включва, inter alia, национално и международно търговско банкиране (по-специално в Испания, африканските португалоезични държави, Макао и Бразилия), инвестиционно банкиране, управление на активи, предоставяне на специализирани кредити и застрахователни дейности.
(9)
През 2012 г. групата CGD е заемала водеща позиция в повечето стопански области, в които е осъществявала дейност на вътрешния португалски пазар (по-специално заеми и аванси за клиенти, депозити на клиенти, застраховане, лизинг, инвестиционно банкиране и управление на активи).
Таблица 1
Основни финансови данни на CGD (въз основа на счетоводен периметър)
31.12.2012 г.
Общи активи (млрд. евро)
116,9
Заеми за клиенти (млрд. евро)
74,7
Депозити на дребно (млрд. евро) (*)
71,4
Общо финансиране на едро (млрд. евро) (**)
35,2
Служители, общо за групата
23 028
Брой клонове, общо за групата
1 293
Дял от националния пазар на депозити
28,1 %
Дял от националния пазар на заеми
21,3 %
2.2. Събитията, довели до мерките за помощ
(10)
От началото на кризата на държавния дълг CGD е изпитвала трудности, свързани с достъпа до пазарите на едро. Трудностите са започнали с достъпа до средносрочните и дългосрочните капиталови пазари и постепенно са обхванали и краткосрочните парични пазари.
(11)
В резултат на това се е наложило CGD да намали зависимостта си от финансирането на едро и през първото тримесечие на 2010 г. да задейства своя план за условна ликвидност, като впоследствие се е опитала да: а) намери алтернативни източници на финансиране, главно чрез обезпечено финансиране; б) увеличи съвкупността от допустими обезпечения, които биха били приемливи за ЕЦБ; в) продаде нестратегически активи; и г) представи своите собствени кредитни препоръки на инвеститори и контрагенти.
(12)
Според Плана за икономическа и финансова помощ, договорен между Португалия, Комисията, ЕЦБ и МВФ, от CGD е било поискано да представи План за финансиране и собствен капитал (ПФК) за периода 2011-2015 г., който е трябвало да се преглежда на всеки три месеца. Първата версия на ПФК е представена на 26 юли 2011 г., като впоследствие е била преразглеждана.
(13)
Що се отнася до платежоспособността, съотношението на базовия капитал от първи ред (БК1Р) на CGD, изчислено в съответствие с правилата по споразумението Базел II, е било равно на 9,48 % към 31 декември 2011 г. Целта на ПФК е била постигането, inter alia, на съотношение на БК1Р от 10 % към 31 декември 2012 г. според правилата по споразумението Базел II, което отговаря на изискванията на меморандума за разбирателство (МР), подписан между португалското правителство, от една страна, и МВФ, Комисията и ЕЦБ. По препоръка на Европейския банков орган (ЕБО) ПФК е бил актуализиран по отношение на равнището на капитала, който е трябвало да се притежава от 30 юни 2012 г. нататък, за да бъдат покрити нуждите от капитал, изчислени въз основа на размера на държавния и общинския дълг, притежаван от банката („буфер за държавен дълг“), и нуждата от капитал в резултат на извършения от ЕБО стрес-тест („изискванията на ЕБО“).
(14)
Според версията на ПФК от месец май 2012 г. и в изпълнение на препоръката на ЕБО е била установена необходимост от увеличаване на капитала с 1,650 млрд. евро.
2.3. Мерките за помощ
(15)
Мерките за рекапитализация, приложени от португалските органи в качеството им на единствения акционер в CGD, се състояха от:
i)
записване на новоемитирани обикновени акции („увеличението на капитала“) в размер на 750 млн. евро; както и
ii)
записване на емитираните от CGD конвертируеми инструменти (CoCos) в размер на 900 млн. евро, които са допустими като БК1Р за целите на платежоспособността в съответствие с изискванията на ЕБО.
(16)
Мерките за помощ са подробно описани в съображения 12-25 от решението за оздравяване.
2.4. Официалната процедура по разследване относно злоупотреба с помощ
(17)
Както е посочено в съображение 31 от решението за оздравяване, португалските органи са поели задължението да гарантират, че CGD (като група) се придържа към ограничения на поведението, приложими за банки, рекапитализирани по Новата схема за рекапитализация на кредитни институции в Португалия (6), включително, inter alia:
-
забрана за изплащане на дивиденти,
-
забрана за изплащането на купони и лихви по хибридни инструменти и подчинен дълг, които не се притежават от португалските органи и при които няма правно задължение за извършването на такова плащане.
(18)
На 28 септември 2012 г. CGDF, филиал на банката CGD, без разрешение от Комисията изплаща дивиденти по безсрочни некумулативни привилегировани акции в размер на 405 415 EUR. Тази сума съответства на 0,025 % от влетия на 29 юни 2012 г. капитал.
(19)
В решението за откриване Комисията изрази предварителното становище, че извършените от CGDF на 28 септември 2012 г. плащания на дивиденти нарушават забраната за изплащане на дивиденти, приложима за CGD в съответствие с решението за оздравяване, и че плащанията на дивиденти представляват злоупотреба с предоставената помощ за оздравяване.
3. ПРЕСТРУКТУРИРАНЕ НА CGD
(20)
CGD представи план за преструктуриране, съдържащ четири основни елемента:
-
намаляване на задлъжнялостта в счетоводния баланс на групата CGD чрез продажбата на застрахователната дейност и останалите нестратегически дялови участия, както и чрез намаляване на неосновните активи,
-
повишаване на нейната оперативна ефективност,
-
преструктурирането на дейността на CGD в Испания,
-
погасяване на 900 млн. евро CoCos през периода на преструктуриране.
Намаляване на задлъжнялостта
(21)
CGD вече е положила усилия за намаляване на задлъжнялостта по счетоводния си баланс преди увеличаването на капитала през месец юни 2012 г. От месец декември 2010 г. до месец юни 2012 г. банката е намалила счетоводния си баланс с приблизително 8,2 млрд. евро (счетоводен периметър).
(22)
В плана за преструктуриране са включени допълнителни усилия за намаляване на задлъжнялостта. Той предвижда продажбата на застрахователното направление - Caixa Seguros - и други нестратегически дялови участия, както и намаляването на неосновните активи, за да се даде възможност на CGD в по-голяма степен да се съсредоточи върху основните си операции по банкиране на дребно и да бъдат освободени средства, с които впоследствие да бъде подсилен основния капитал на банката. Целта на CGD е да намали задлъжнялостта по счетоводния баланс на групата с още [10-20] млрд. евро неосновни активи, което - в сравнение с консолидирания счетоводен баланс от месец декември 2012 г. (на базата на счетоводни параметри) - означава намаление с [10-20] %. Продажбата на застрахователната дейност е важен елемент от намаляването на задлъжнялостта, за което допринася с приблизително […] (***) млрд. евро. Продажбата на останалите нестратегически дялови участия ще допринесе с [0-5] млрд. евро, връщането на дълга на бившето Banco Português de Negócios (BPN) - [0-5] млрд. евро и закриването на дейността с неосновни кредити в Испания - [0-5] млрд. евро. Освен това приблизително две трети от неосновния портфейл ([10-20] млрд. евро) ще бъдат закрити до края на 2017 г., а останалата част на неосновния портфейл ще бъде закрита след 2017 г.
(23)
Caixa Seguros е пазарният лидер в Португалия с общ пазарен дял към месец декември 2012 г. съответно от 31 % в животозастраховането и 26 % в общото застраховане, включващо комбинирано застрахователно дружество за животозастраховане и общо застраховане, както и специализирани застрахователни дружества, по-специално за здравно осигуряване и автомобилно застраховане. Към 31 декември 2012 г. Caixa Seguros е представлявало 9,2 % от консолидираните нетни активи на CGD и е генерирало нетен доход за акционерите на CGD в размер на 89,7 млн. евро на базата на обема на преките застрахователни премии, който през 2012 г. е бил в размер на 3 195 млн. евро.
(24)
CGD ще преструктурира Caixa Seguros, за да повиши възможностите за пазарната му реализация и да улесни процеса на продажба. CGD може […]. В процеса на продажба ще бъдат позволени всички възможни комбинации, които могат да варират от […]. В плана за преструктуриране на CGD се приема, че […].
(25)
CGD ще продаде също така всички останали нестратегически дялови участия, които държи в регистрирани на фондовата борса португалски дружества до […], като допълнително ще намали задлъжнялостта по своя счетоводен баланс с приблизително [200-250] млн. евро. CGD вече е продало по-голямата част от своите нестратегически дялови участия, постъпленията от което са приблизително 450 млн. евро.
(26)
Освен това CGD планира постепенно да закрие портфейл с активи, който е резултат от дълга на фалиралото Banco Português de Negócios (BPN) (7) с номинална стойност в размер на [0-5] млрд. евро и нетна стойност на активите от приблизително [0-5] млрд. евро. В съответствие със съответната схема за връщане на дългове до края на 2017 г. стойността на нетните активи ще бъде намалена с [40-50] % до [0-5] млрд. евро.
(27)
Накрая CGD ще закрие портфейл от неосновни кредити, предоставяни от нейните операции по банкиране на дребно и на едро в Испания. Този портфейл възлиза на приблизително [0-5] млрд. евро.
Оперативна ефективност
(28)
Вторият основен елемент в плана за преструктуриране е повишаването на оперативната ефективност на банката. През 2011 г. и 2012 г. CGD вече е била предприела също така мерки за оптимизиране на базовата си стойност и в сравнение с финансовите данни от периода преди кризата е намалила както разходите за труд, така и разходите за продажба и общите и административни разходи по своите национални операции.
(29)
CGD ще продължи тези усилия за оптимизация, като през периода на преструктуриране допълнително ще намали оперативните разходи. Съкращаването на числения състав на персонала и предоговарянето на предоставяните услуги по договор са основните лостове за постигане на допълнителни икономии. В съответствие с плана за преструктуриране CGD ще продължи да намалява своите разходи за труд през целия период на преструктуриране, като целта е достигането на намаление от [5-10] % и планиране на разходи за труд в размер на [500-550] млн. евро към месец декември 2013 г. и [450-500] млн. евро към месец декември 2017 г. Що се отнася до числения състав на персонала, броят на служителите в Португалия ще бъде намален с [5-10] %. Докато през месец декември 2012 г. 9 401 служители са работили в рамките на националните дейности по банкиране на дребно, CGD възнамерява да съкрати този брой към месец декември 2017 г. до [8 500 - 9 000].
(30)
Оперативната ефективност на CGD ще бъде повишена допълнително посредством оптимизация на клоновата мрежа като националната клонова мрежа бъде намалена с [5-10] % от 840 клона през месец юни 2012 г. на [750-800] клона до […]. Закриването на [70-80] клона в Португалия от месец юни 2012 г. до […] е част от процес на периодична оптимизация с цел преоценяване и рационализиране на обхвата на националната дейност на дребно и се очаква да доведе до годишни икономии от [0-5] млн. евро. 58 клона вече са закрити или понастоящем са в процес на закриване, а останалите [10-20] клона ще бъдат закрити преди […].
(31)
Накрая оперативната ефективност на CGD ще бъде повишена чрез увеличаване на приходите от услуги и комисионни, които през 2012 г. са представлявали приблизително 25 % от общите нетни оперативни приходи, а съответният дял от португалския банков сектор е бил средно 29 %. CGD ще въведе нови структури на таксите с оглед на по-доброто хармонизиране на нейните източници на приходи с тези на нейните партньори.
Преструктуриране на дейността в Испания
(32)
Третият основен елемент от плана за преструктуриране се отнася до преструктуриране на банковите операции в Испания. Наред с това, че резултатите от международните операции на CGD понастоящем са много по-добри от тези на националните операции и осигуряват важен принос за общото функциониране на банката, операциите на CGD в Испания реазлизират загуби. CGD е започнала да оперира на дребно в Испания през 1991 г. чрез придобиването на Banco de Extremadura и Chase Manhattan España и след това Banco Simeón през 1995 г. Тези дейности по банкиране на дребно понастоящем се осъществяват в Испания от дъщерно предприятие на CGD с наименованието Banco Caixa Geral (BCG). През 2007 г. CGD започва също така операции по банкиране на едро, осъществявани от един клон, открит от CGD в Испания, който е бил съсредоточен върху проекти в областта на недвижимите имоти, свързаното проектно финансиране и синдикирани заеми. Когато дейностите за банкиране на дребно на CGD в Испания през последното десетилетие едва са успявали да излязат на нула, при дейностите на едро положението е било дори по-лошо. Дейностите на едро, чието начало е било поставено точно преди финансовата криза, са постигнали много лоши резултати и за сравнително кратък период от време са реализирали значителни загуби, приблизително възлизащи на 250 млн. евро към месец декември 2012 г. Банкирането на едро ще бъде изцяло преустановено и […].
(33)
Все пак CGD гледа на Испания като на основен пазар, на който възнамерява да остане, особено с цел подпомагане на износа на португалските малки и средни предприятия (МСП). Следователно операциите на дребно в Испания ще бъдат запазени, макар и в много по-малък мащаб. С оглед на възстановяването на доходността на тази операция броят на клоновете ще бъде съкратен с [47-52] % - намаление от 209 клона през месец юни 2012 г. на [100-110] клона към […]. Численият състав на персонала за дейностите в Испания ще бъде съкратен с [46-49] % - намаление от 974 служители през месец юни 2012 г. на [500-523] служители към […].
(34)
Що се отнася до географското покритие, BCG ще се съсредоточи върху своите дейности на дребно в регионите Галисия, Кастиля и Леон, Астурия и Естремадура, с намалено присъствие в основните презгранични търговски центрове (Мадрид и Каталуня) и като запази силно ограничено присъствие - с [0-5] клона във всеки регион - в областите, които имат съответните презгранични връзки и служат за съответния източник на финансиране за испанските операции, а именно Страната на баските, Андалусия, Арагон и Валенсия.
Връщане на сумата за CoCos
(35)
С четвъртия основен елемент от плана за преструктуриране - връщането на 900 млн. евро CoCos през периода на преструктуриране - се цели понижаване на средните разходи за финансиране на CGD. Намаляването на задлъжнялостта по счетоводния баланс и повишаването на оперативната доходност би трябвало да дадат възможност на CGD за погасяване на CoCos. По-специално чрез продажбата на застрахователното направление се очаква да бъде освободен собствен капитал и по този начин да се даде възможност за предсрочно връщане.
(36)
С оглед на постигането на баланс в целите за понижаване на средните разходи за финансиране, от една страна, и поддържането на достатъчен капиталов буфер, от друга страна, в плана за преструктуриране е предвидено, че през финансовата 2014 година CGD ще използва [50-60] % от своя свръхкапитал (т.е. капиталът, който надвишава действащото минимално капиталово изискване в съответствие с европейското и с португалското законодателство (включително стълбове 1 и 2), плюс капиталов буфер от [100-150] базисни пункта) за връщане на CoCos. През финансовата 2015 година и ако е необходимо, през следващите години CGD ще използва [90-100] % от своя свръхкапитал за връщането на CoCos.
(37)
В таблица 2 са представени относните финансови прогнози, основани на счетоводни периметри, които се съдържат в плана за преструктуриране на CGD:
Таблица 2
Основни финансови данни на CGD за периода 2011-2017 г.
Отчет за приходите и разходите
2011 г.
2012 г.
2013 г.
2014 г.
2015 г.
2016 г.
2017 г.
Изменение на процента 2012-2017 r. (%)
Основна дейност
Общо
Основна дейност
Общо
Основна дейност
Общо
Основна дейност
Общо
Основна дейност
Общо
Основна дейност
Общо
Основна дейност
Общо
Основна дейност
Общо
Печалба преди данък
-90
- 545
- 303
- 367
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
[…]
[…]
Съотношение разходи/приходи
57 %
54 %
52 %
52 %
[70-80] %
[60-70] %
[60-70] %
[60-70] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
[40-50] %
- [20-30]
- [20-30]
Служители
17 502
23 205
17 296
23 028
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[0-5]
- [20-30]
Клон
1 344
1 344
1 293
1 293
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5]
- [0-5]
Възвръщаемост на собствения капитал
-2,5 %
-7,4 %
-5,5 %
-6,3 %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…]
[…]
Счетоводен баланс
2011 r.
2012 r.
2015 r.
2017 r.
Изменение на процента 2012-2017 г. (%
Активи
Общо
Основни
Неосновни
Общо
Основни
Неосновни
Общо
Основни
Неосновни
Общо
Основни
Неосновни
Общо
Основни
Неосновни
Заеми за клиенти (нетни)
78 248
75 095
3 153
74 713
71 338
3 375
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5] %
- [0-5]
- [60-70]
Необслужвани кредити
4 800
4 727
72
6 551
6 427
124
[10 000 -15 000 ]
[9 500 -10 000 ]
[400-450]
[10 000 -15 000 ]
[10 000 -15 000 ]
[500-550]
[60-70] %
[60-70]
[300-350]
Общо активи
120 642
103 262
17 380
116 857
100 333
16 523
[100 000 -150 000 ]
[95 000 -100 000 ]
[8 500 -9 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[5 000 -10 000 ]
- [5-10] %
[0-5]
- [60-70]
Рисково претеглени активи
69 021
66 207
2 813
68 315
65 963
2 352
[65 000 -70 000 ]
[60 000 -65 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[65 000 -70 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[0-5] %
[0-5]
- [50-60]
Пасиви
2011 г.
2012 г.
2015 г.
2017 г.
Изменение на процента 2012-2017 г. (%)
Общо
Основни
Неосновни
Общо
Основни
Неосновни
Общо
Основни
Неосновни
Общо
Основни
Неосновни
Общо
Основни
Неосновни
Централна банка
9 013
9 013
0
10 300
10 300
0
[5 000 -10 000 ]
[5 000 -10 000 ]
[0-5]
[2 000 -2 500 ]
[2 000 -2 500 ]
[0-5]
- [70-80] %
- [70-80]
-
Задължения към клиенти
70 587
64 030
6 557
71 404
65 545
5 859
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[75 000 -80 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[5-10] %
[10-20]
- [70-80]
Общо пасиви
120 642
114 085
6 557
116 857
110 997
5 859
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[1 500 -2 000 ]
- [5-10] %
- [0-5]
- [70-80]
Дългосрочен дълг
122 %
117 %
/
114 %
109 %
/
[100-150] %
[100-150] %
/
[90-100] %
[90-100] %
/
- [10-20] %
- [10-20]
БК1Р ЕБО
/
/
/
9,5 %
9,6 %
9,5 %
[5-10] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20]
[0-5]
4. ПОЗИЦИЯ НА ПОРТУГАЛСКИТЕ ОРГАНИ
4.1. Позиция на португалските органи относно плана за преструктуриране
(38)
Португалските органи считат, че увеличението на капитала представлява държавна помощ, по-специално с оглед на установените пазарни обстоятелства и факта, че увеличението на капитала е било осъществено заедно със записването на CoCos.
(39)
Португалските органи признават, че записването на CoCos представлява държавна помощ, предвид факта, че условията на тяхното записване са съответствали на предвидените в новата схема за рекапитализация, която представлява държавна помощ (8).
(40)
Португалските органи заявяват, че CGD е от системна важност за португалската финансова система, че мерките са били необходими за привеждането на капитала на CGD в съответствие с капиталовите нужди, установени в оценката на Португалската централна банка - Banco de Portugal (BdP) и Тройката, както и че условията на мерките за помощ, заедно с предвидените условия на поетите задължения за преструктуриране на CGD, съдържат достатъчно широк диапазон от предпазни мерки срещу евентуални злоупотреби и нарушения на конкуренцията.
4.2. Позиция на португалските органи по процедурата на разследване относно злоупотребата с помощта
(41)
Португалските органи считат, че извършените плащания към държателите на безсрочни некумулативни привилегировани акции не са дивиденти, а плащания на купони, каквито могат да бъдат изплащани, ако има правно задължение за това.
(42)
Португалските органи заявяват, че според основните условия на безсрочните некумулативни привилегировани акции неплащането на дивиденти би попречило на банката да изкупи обратно или да погаси облигации с еднакви или с по-малки права до след четвъртата поредна година след датата за плащане на дивидента, на която дивидентът е бил изплатен изцяло. Португалските органи считат, че обратното изкупуване на CoCos, за което CGD изрично е поела задължение, представлява такова обратно изкупуване на облигации с еднакви или с по-малки права.
(43)
Португалските органи потвърждават, че са дали своето съгласие за изплащането на дивиденти с оглед на допускането, че неплащането им би направило невъзможно обратното изкупуване на CoCos от страна на CGD през следващите 12 месеца и че, ако не са били платени дивиденти по време на петгодишния срок на публичната инвестиция, CGD изобщо не би могло да изкупи обратно CoCos без да наруши своите договорни задължения. Според португалските органи такова забавяне е било несъвместимо с приоритетното задължение за свеждане до минимум на размера и продължителността на държавната помощ за CGD. Следователно португалските органи считат, че тези обстоятелства de facto са направили плащането на дивиденти правно обвързващо.
4.3. Поети задължения от португалските органи
(44)
Португалските органи са поели редица задължения във връзка с изпълнението на плана за преструктуриране („поети задължения“), които са приложени към настоящото решение.
(45)
Освен това, за да се гарантира надлежното изпълнение на всички поети задължения, португалските органи се задължават да назначат контролиращо доверено лице („контролиращо доверено лице“), което да следи за изпълнението на всички поети задължения от португалските органи и от CGD към Комисията.
5. ОЦЕНКА
5.1. Наличие на държавна помощ
(46)
В съответствие с член 107, параграф 1 от Договора всяка помощ, предоставена от държава членка или чрез ресурси на държава членка, под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите членки, е несъвместима с вътрешния пазар.
(47)
Квалифицирането на дадена мярка като държавна помощ изисква кумулативно да бъдат изпълнени следните условия: а) мярката трябва да бъде финансирана чрез държавни ресурси; б) тя трябва да предоставя селективно предимство, което може да постави в по-благоприятно положение определени предприятия или производството на някои стоки; в) мярката трябва да нарушава или да заплашва да наруши конкуренцията и да има потенциал да засегне търговията между държавите членки.
(48)
Поради причините, посочени в съображения 33-42 от решението за оздравяване, Комисията вече е установила, че мерките представляват държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора. Мерките за рекапитализация, състоящи се в записването на нови обикновени акции в размер на 750 млн. евро и записването на CoCos в размер на 900 млн. евро, са предоставени от португалските органи и следователно включват държавни ресурси. С мерките е предоставено селективно предимство на CGD, давайки ѝ възможност да увеличи своя капитал при по-благоприятни условия, отколкото би могла да намери на пазара. CGD е банка, която осъществява дейност на международно равнище, като се конкурира с други банки в Португалия и в други държави. Следователно предоставеното ѝ предимство може да засегне търговията в рамките на Съюза и да наруши конкуренцията.
5.2. Съвместимост на помощта с вътрешния пазар
(49)
Що се отнася до съвместимостта на предоставената на CGD помощ, Комисията първо трябва да определи дали помощта може да бъде оценена според член 107, параграф 3, буква б) от Договора, т.е. дали с помощта се цели преодоляването на сериозни затруднения в икономиката на Португалия. Съответно въз основа на това правно основание Комисията трябва да оцени дали предложените мерки отговарят на вътрешния пазар.
5.2.1. Правно основание за съвместимостта на помощта
(50)
В съответствие с член 107, параграф 3, буква б) от Договора Комисията е оправомощена да определи дадена помощ за съвместима с вътрешния пазар, ако въпросната помощ служи „за преодоляването на сериозни затруднения в икономиката на държава членка“.
(51)
Наличието на сериозни затруднения в португалската икономика е потвърдено в различните одобрения от страна на Комисията на предприеманите от португалските органи мерки за борба с финансовата криза. По-специално в последното си одобрение на удължаването на Португалската схема за рекапитализация (9) Комисията признава, че заплахата от сериозни затруднения в португалската икономика продължава да съществува и че държавното подпомагане за банките е подходящо за преодоляването на въпросните затруднения. Комисията отбелязва, че по времето на предоставянето на мерките за помощ португалската банкова система е била изправена пред сериозни затруднения в резултат на факта, че някои португалски банки са били силно задлъжнели, имали са големи съотношения на заеми/депозити и е трябвало да се справят с все повече нарастващия дял на необслужваните кредити. Освен това Комисията отбелязва, че Португалия получава финансова помощ от държавите членки от еврозоната, част от която е предназначена за подпомагане на португалските банки (10).
(52)
Предвид системната важност на CGD, която е водеща банка в Португалия, и значимостта на нейната кредитна дейност за португалската икономика, Комисията приема, че неизпълнението от нейна страна на затегнатите капиталови изисквания би имало сериозни последици за португалската икономика.
(53)
С оглед на настоящото положение на португалската икономика и широкоразпространените затруднения на банките за достъп до международните пазари и до пазарите за финансиране на едро, Комисията счита, че са изпълнени изискванията за одобряване на държавна помощ в съответствие с член 107, параграф 3, буква б) от Договора.
5.2.2. Съвместимост на помощта със Съобщението относно преструктурирането и Съобщението относно удължаването
(54)
Всички мерки, които са определени за държавна помощ, са били предоставени в контекста на преструктурирането на CGD. В Съобщението на Комисията относно връщане на жизнеспособността и оценка на мерките за преструктуриране във финансовия сектор според правилата за държавна помощ в настоящата криза („Съобщение относно преструктурирането“) (11) са определени правилата, които се прилагат при предоставянето на помощ за преструктуриране на финансови институции в настоящата криза. Според Съобщението за преструктуриране, за да бъде съвместимо с вътрешния пазар в съответствие с член 107, параграф 3, буква б) от Договора, преструктурирането на една финансова институция в контекста на настоящата финансова криза трябва: i) да води до възстановяването на жизнеспособността на банката; ii) да включва достатъчен собствен принос от получателя (споделяне на тежестта) и да гарантира, че помощта е ограничена до необходимия минимум; както и iii) да съдържа достатъчни мерки, ограничаващи нарушаването на конкуренцията.
(55)
Въпреки предвидените в Съобщението относно преструктурирането изисквания в точка 14 от Съобщението на Комисията относно прилагането от 1 януари 2012 г. на правилата за държавни помощи за подкрепата на мерки в полза на банки в контекста на финансовата криза („Съобщение относно удължаването от 2011“) (12) е посочено, че Комисията ще „извърши пропорционална оценка на дългосрочната жизнеспособност на банките, като изцяло вземе предвид елементите, показващи, че банките могат да бъдат жизнеспособни дългосрочно без нужда от значително преструктуриране, в частност когато недостигът на капитал е свързан най-вече с криза на доверието по отношение на държавен дълг, публичната капиталова инжекция се ограничава до сумата, необходима за компенсиране на загубите, произтичащи от преоценка на [европейски] държавни облигации спрямо пазара в банки, които иначе са жизнеспособни, а анализът показва, че въпросните банки не са поели прекален риск при купуването на държавен дълг.“
(56)
В това отношение Комисията отбелязва, че капиталовите нужди на CGD по същество са били свързани с криза на доверието по отношение на държавния дълг на Португалия. Макар че не са били пряко причинени от преоценка на държавни облигации спрямо пазара, основната причина е била съвместима, тъй като ЕБО е изискал от банките да създадат капиталов буфер, свързан с размера на държавите облигации, които се държат в счетоводния баланс (т.нар. „държавен буфер“), и в резултат на това е увеличил своите минимални капиталови изисквания.
(57)
От общото изискване за капиталов буфер на CGD в размер на 1 650 млн. евро, както е установено от ЕБО, довело до необходимостта от държавна помощ в този размер, 1 073 млн. евро (65 %) се дължат на експозицията на португалски държавен дълг. Освен това анализът на Комисията е показал, че CGD не е поела прекомерно голям риск при придобиването на държавен дълг. Портфейлът на държавния дълг е бил придобит посредством осъществяването на транзакции „кери трейд“ („carry trade“) (финансирани с едногодишно финансиране от ЕЦБ). Макар че при определени обстоятелства такива транзакции биха могли да се считат за поемащи риск над средното равнище, придобитите облигации са представлявали допустимо обезпечение и съответните рейтингови знаци са били доста над инвестиционния клас (AA- за Португалия).
(58)
Поради тези причини Комисията ще направи пропорционална оценка в съответствие с точка 14 от Съобщението относно удължаването от 2011 г.
Възстановяване на жизнеспособността
(59)
Както посочва Комисията в своето Съобщение относно преструктурирането, съответната държава членка трябва да предостави подробен план за преструктуриране, показващ по какъв начин ще бъде възвърната дългосрочната жизнеспособност на получателя на помощта без предоставянето на държавна помощ в рамките на разумен срок, но не повече от пет години. Дългосрочна жизнеспособност е постигната тогава, когато дадена банка може да се конкурира на капиталовия пазар с помощта на собствените си предимства в съответствие с подходящите регулаторни изисквания. За тази цел банката трябва да е в състояние да покрива всичките си разходи и да осигурява адекватна възвръщаемост на собствения капитал, като се отчита профилът на риска на банката. Възстановяването на жизнеспособността следва да произтича основно от вътрешни мерки и да се основава на надежден план за преструктуриране.
(60)
Португалските органи са представили план за преструктуриране на CGD за петгодишен период, който да приключи през 2017 г. и предвиждащ възвръщане на жизнеспособността в края на периода на преструктуриране.
(61)
В точка 10 от Съобщението относно преструктурирането се изисква предложените мерки за преструктуриране да решават слабостите на получателя на помощта. В това отношение Комисията отбелязва, че планът за преструктуриране е насочен към основната слабост на CGD, а именно - като цяло слабата доходност на банковите ѝ операции в национален мащаб, които представляват 80 % от нейните дейности. Слабите резултати на националните дейности на CGD могат само отчасти да бъдат компенсирани от положителните резултати на международните операции на CGD, макар че средно в миналото те са постигали и все още постигат положителна възвръщаемост на инвестирания капитал (ROCE). През 2012 г. например банковите дейности в Ангола са постигнали ROCE от [50-60] %, тези в Мозамбик - ROCE от [20-30] %, в Южна Африка - [20-30] % и в Макао - [20-30] %. За сравнение банковите дейности на CGD в Португалия са постигнали ROCE от - [10-20] % през 2012 г. Тъй като международните дейности допринасят положително за общото икономическо положение на групата CGD, но представляват само малка част от дейностите, планът за преструктуриране е съсредоточен върху повишаването на доходността на националните операции.
(62)
Комисията отбелязва като положителен факта, че CGD е предприела мерки за намаляване на своите разходи за труд и административните разходи преди получаването на държавна помощ. Настоящото макроикономическо положение и прогнозите за националния банков пазар обаче налагат използването на по-твърд подход, като мерките за оптимизация, предвидени в плана за преструктуриране. Целевото съкращаване на числения състав на персонала на банката, при което броят на заетите в областта на банкирането служители в Португалия ще бъде намален от 9 401 на [8 500-9 000] през периода на преструктуриране, вследствие на което се предвижда намаляване на разходите за труд с [5-10] %, е подходящо средство за постигане на предвидените икономии, по-специално като се има предвид, че бюджетът за административни разходи също ще бъде значително съкратен.
(63)
От направения от Комисията анализ на клоновата мрежа на CGD първоначално беше видно, че има нужда от подобрение по отношение на обслужването на клоновете, които очевидно не се представят добре. Процесът на периодична преоценка на клоновете обаче, който CGD вече е установила, е подходящ инструмент за наблюдаване на резултатите на мрежата за банкиране на дребно, за да може, при нужда, да се коригира обхватът на националното присъствие. В плана за преструктуриране CGD е посочила, че ще намали националната клонова мрежа с [5-10] %, като закрие [70-80] от общо 840 клона. Според Комисията целевото съкращаване по подходящ начин коригира националното присъствие на CGD според пазарните изисквания, като в същото време запазва адекватно ниво на обслужване на клиентите.
(64)
Комисията отбелязва освен това, че оперативната ефективност на CGD ще бъде подобрена също така чрез повишаване на приходите от услуги и комисиони въз основа на въвеждането на нови структури на таксите. Това увеличаване на приходите от такси и комисиони изглежда обосновано, като се има предвид, че делът на комисионите в отчета за доходите на CGD е по-скоро нисък в сравнение със средния за португалския банков сектор, от една страна, и от друга страна, че банката упражнява пълен контрол върху приложимите структури на таксите.
(65)
Що се отнася до намаляването на задлъжнялостта по счетоводния баланс, Комисията отбелязва, че планът за преструктуриране на CGD е добре балансиран и внимателно избягва оказването на отрицателни въздействия върху възстановяването на португалската икономика, макар че съответните мерки възлизат общо на сума в размер на [10-20] млрд. евро, което е равно на намаление на счетоводния баланс с [10-20] %. Ако CGD, в качеството си на най-голямата португалска банка, просто беше намалила размера на кредитния бюджет, това щеше да допринесе за критично положение на кредитирането и би навредило на реалната икономика. Този резултат е бил избегнат чрез факта, че основните източници, които CGD ползва за намаляване на задлъжнялостта, не са свързани с размера на кредитите, които могат да бъдат предоставени на португалската икономика. Възможностите на CGD за кредитиране не са засегнати от продажбата на застрахователната дейност, продажбата на останалите нестратегически дялови участия, връщането на задълженията на бившето BPN и закриването на неосновната кредитна дейност в Испания. Следователно усилията за намаляване на задлъжнялостта са целенасочени, тъй като те дават възможност на CGD да се съсредоточи върху своите основни банкови операции на дребно и освобождават средства, които могат да засилят основния капитал на банката, като в същото време бъдат избегнати евентуалните отрицателни въздействия върху португалската икономика от намаляването на задлъжнялостта.
(66)
В този ред на мисли Комисията отбелязва, че поетото задължение от CGD към португалското правителство да отделя 30 млн. евро годишно за фонд, който от своя страна ще инвестира своя собствен капитал в МСП и дружества със средна пазарна капитализация, за да бъде обезпечено финансиране за реалната икономика в Португалия. Тези инвестиции няма да включват придобиването на дялове от собствения капитал на конкурентни предприятия и Комисията счита също така, че това не са дейности, които нарушават пазара по смисъла на точка 23 от Съобщението относно преструктурирането. Това поето задължение не съдържа никакви елементи, които могат да предоставят допълнително предимство на CGD, и следователно не е необходимо в настоящото решение Комисията да разглежда допълнително статуса на това поето задължение.
(67)
Що се отнася до продажбата на застрахователната дейност на CGD - нужно е Caixa Seguros да бъде преструктурирано, за да се повишат възможностите за неговата пазарна реализация, както е предвидено в плана за преструктуриране на CGD. CGD е предложила разумен подход за осъществяване на продажбата на Caixa Seguros в рамките на периода на преструктуриране.
(68)
Изваждането на банковите операции на CGD в Испания от кризисното положение представлява значителен елемент от плана на CGD за постигане на положителна обща доходност в кратки срокове. По-специално е необходим решителен подход за решаване на този проблем с оглед на факта, че операциите в Испания от известно време не са били доходоносни и са оказвали отрицателно въздействие още преди началото на финансовата криза.
(69)
В плана за преструктуриране CGD е посочила предпочитания от нея вариант да прекрати дейностите на едро в Испания и да преструктурира и запази в по-малък мащаб дейностите по банкиране на дребно, както и алтернативи, а именно пълно преустановяване на дейностите, тяхната реализация чрез продажба или суап на активи, постепенното им закриване или търсене на съдружник за съвместно предприятие. Всички тези алтернативи обаче си имат своите специфични недостатъци и се очаквало, че ще доведат до загуба на капитал в значителен размер. Следователно CGD е стигнала до заключението, че преструктурирането на операциите в Испания е най-добрият вариант от икономическа гледна точка.
(70)
Комисията счита, че преструктурирането на дейностите в Испания в настоящия макроикономически контекст ще бъде трудно начинание, но в същото време признава, че алтернативните подходи може да се окажат по-скъпи. Комисията отбелязва като положителен фактът, че дейностите на едро са били преустановени и че BCG при всички случаи ще закрие значителен портфейл от неосновни активи по операциите си в Испания, значително ще намали своя обхват на присъствие в Испания с почти [50-60] % и проучва възможностите за икономии на разходи чрез използването на услуги, които се предлагат в рамките на групата.
(71)
Според Комисията е необходимо обаче да се утвърди целта за възможно най-скорошно изваждане на операциите в Испания от кризисното положение. Поради тази причина Комисията счита, че от съществена важност е поемането на задължение от страна на Португалия, че BCG или - до […] ще изпълни ключовите показатели за изпълнението, определени в раздел 4.2.7.3.1.5 от поетите задължения, които са представени в приложението, по отношение на съответните прагове за разходи за труд и административни разходи, съотношение разходи/приходи, финансиране, депозити, нови кредити, нетен марж и необслужвани кредити, или - ако не ги изпълни - ще преустанови всички нови дейности в Испания и ще закрие всички дейности в Испания. С оглед на тази предпазна клауза и на липсата на алтернативи в краткосрочен план, Комисията приема плана за изваждане от кризисното положение на дейностите по банкиране на дребно в Испания като елемент от плана за преструктуриране на CGD.
(72)
Комисията освен това счита, че планът за преструктуриране на CGD е надежден дори ако настоящата трудна икономическа ситуация в Португалия продължи по-дълго от предвиденото в базовия случай. CGD предвижда, че изложените на риск кредити допълнително ще се увеличат през периода на преструктуриране от вече високото ниво от 12 % на [10-20] % в края на 2017 г. Освен това банката предвижда да увеличи обезпечаването на кредитите в риск до [50-60] %. Може да се счита, че подобно съотношение на покритието отговаря на това на други португалски банки, които не са получили държавен капитал, например на това на Banco Espirito Santo или Banco Santander Totta. Съотношението на покритие на CGD трябва да бъде оценено с оглед на факта, че банката по традиция е стабилен доставчик на ипотечни кредити в Португалия и следователно има голям дял ипотеки в своя кредитен портфейл със средно съотношение кредити/стойност от около [70-80] %. Предвид тези фактори покритието на кредитите в риск от [50-60] % изглежда достатъчно за покриването на бъдещите свързани с кредити загуби на CGD през периода на преструктуриране.
(73)
Накрая Комисията отбелязва, че с всички мерки, които са предвидени в плана за преструктуриране, се цели възвръщането на жизнеспособността на CGD и постигането на задоволително ниво на доходност, признаци за което са - възвръщаемостта на собствения капитал (ROE) от [5-10] % за банковите дейности на CGD в Португалия, която е предвидено да бъде постигната към 31 декември 2017 г., както и ROE от [5-10] % за консолидираните резултати от всички дейности на групата CGD към 31 декември 2017 г.
Ограничаване до минимум на помощта, собствен принос и споделяне на тежестта
(74)
В Съобщението относно преструктурирането е посочено, че е необходим подходящ принос от получателя на помощта, за да бъде ограничена помощта до минимум и да бъдат отстранени нарушенията на конкуренцията и моралният риск. За тази цел в него се предвижда, че: i) както разходите за преструктуриране, така и размерът на помощта, трябва да бъдат ограничени; и ii) е необходим значителен собствен принос.
(75)
В плана за преструктуриране на CGD не са включени никакви елементи, които да водят до предположение, че помощта надвишава необходимите средства за възстановяване на дългосрочната жизнеспособност. Както е посочено в съображение 13, недостигът на капитал, който е трябвало да бъде покрит, е бил определен въз основа на МР, договорен между португалското правителство, от една страна, МВФ, ЕЦБ и Комисията, от друга страна.
(76)
Според точка 34 от Съобщението относно преструктурирането адекватното възнаграждение за държавната намеса е един от най-подходящите начини за ограничаване на нарушенията на конкуренцията. В тази връзка Комисията отбелязва, че възнаграждението за предоставения под формата на CoCos капитал е адекватно в съответствие с насоките на Комисията и ЕЦБ (13). Възнаграждението за CoCos започва от първоначалните 8,5 % за първата година и с течение на времето ще се увеличава поетапно, като средното годишно възнаграждение ще бъде в размер на 9,2 % през инвестиционния период. С механизма за поетапно увеличаване CGD ще бъде насърчена да излезе от държавната намеса.
(77)
Комисията отбелязва, че според плана за преструктуриране и съответните поети задължения CGD ще използва своя свръхкапитал за пълното връщане на CoCos (вж. раздел 5 от поетите задължения).
(78)
През 2014 г. CGD ще използва [50-60] % от своя свръхкапитал и [90-100] % от свръхкапитала през 2015 г. и през следващите години за връщане на CoCos в размер на 900 млн. евро. Механизмът за погасяване ограничава капиталовия буфер, който CGD може да държи в своя счетоводен баланс, като по този начин се гарантира, че през периода на преструктуриране помощта ще продължи да бъде ограничена до необходимия минимум.
(79)
Освен това е важно да се отбележи, че продажбата на застрахователното направление ще освободи собствен капитал и така ще се повиши вероятността CGD да има свръхкапитал, който може да бъде използван за връщането на CoCos, като по този начин ще се допринесе със собствени средства и към разходите за преструктуриране.
(80)
Комисията обаче отбелязва, че CGD не е спазила забраната за изплащане на дивиденти, а е изплатила дивиденти в размер на 405 415 EUR в противоречие с поетото от португалските органи задължение в контекста на решението за оздравяване.
(81)
Целта на забраните за изплащане на дивиденти и купони е да се спре изтичането на средства и по този начин да се гарантира, че помощта ще може да бъде върната, а оттам и че държавната помощ е ограничена до необходимия минимум. За тази цел акционерите на банката, както и държателите на хибриден капитал и на подчинен дълг, доколкото е възможно, следва да бъдат изключени от потенциалните ползи, произтичащи от държавната помощ.
(82)
Тъй като CGD е била в състояние да изплаща дивиденти, означава, че размерът на помощта не е бил ограничен до необходимия минимум. Предоставената от CGD информация в хода на процедурата по разследване на злоупотребата с помощ не промени оценката на Комисията от решението за откриване, че плащанията са представлявали изплащане на дивиденти, попадащи в рамките на забраната за изплащане на дивиденти съгласно решението за оздравяване, нито с тази информация е показано правно задължение за извършване на плащането, въз основа на което би било разрешено да се извърши изплащането на дивиденти според решението за оздравяване.
(83)
Комисията стига до заключението, че мерките за помощ в размер на 1 650 млн. евро са били ограничени до необходимия минимум с изключение на сума от 405 415 EUR, която е била използвана за изплащането на дивиденти. В това отношение Комисията си отбелязва по-специално поетото от CGD задължение да върне на Португалия сума в размер на изплатените дивиденти и следователно сумата, с която предоставената помощ е надвишила необходимия минимум. Като се има предвид това поето задължение, се счита, че помощта е била ограничена до необходимия минимум.
(84)
Освен това Комисията отбелязва, че португалските органи са поели задължение за забрана на изплащането на дивиденти, купони и лихви (вж. раздел 6.7 от поетите задължения).
(85)
В точка 24 от Съобщението относно преструктурирането е предвидено, че адекватното възнаграждение за държавния капитал представлява също така средство за споделяне на тежестта. Както е потвърдено в съображение 76, Комисията счита, че е налице адекватно възнаграждение за предоставения под формата на CoCos капитал.
(86)
Накрая, Комисията отбелязва, че CGD вече е приложила и ще продължи да прилага мерки за съкращаване на разходите, като например намали числения състав на своя персонал и клоновата мрежа в Португалия и по този начин участва чрез вътрешни мерки в разходите за преструктуриране.
(87)
Поради тези причини Комисията стига до заключението, че планът за преструктуриране гарантира, че помощта е ограничена до необходимия минимум, и предвижда подходящ собствен принос и споделяне на тежестта.
Ограничаване на нарушенията на конкуренцията
(88)
Накрая, според раздел 4 от Съобщението относно преструктурирането се изисква планът за преструктуриране да съдържа мерки за ограничаване на нарушенията на конкуренцията. Тези мерки следва да бъдат предназначени специално за справяне с нарушенията на пазарите, на които банката получател на помощта ще осъществява дейност след преструктурирането. Естеството и типът на тези мерки зависят от два критерия: първо, размерът на помощта и условията и обстоятелствата, при които е била предоставена, и, второ, характеристиките на пазарите, на които ще осъществява дейност получателят на помощта. Освен това Комисията трябва да вземе предвид размерът на собствения принос на получателя на помощта и споделянето на тежестта през периода на преструктуриране.
(89)
Комисията припомня, че CGD е получила държавна помощ под формата на капиталови инжекции и CoCos в размер на 1 650 млн. евро. Размерът на помощта съответства на 2,3 % от рисково претеглените активи (RWA) (14) на CGD, което е сравнително ниска стойност. Тъй като е налице адекватно възнаграждение за CoCos, са необходими само умерени мерки за ограничаване на евентуалните нарушения на конкуренцията.
(90)
Пропорционалното намаляване на големината на CGD от гледна точка на сума на счетоводния баланс, географското присъствие и числеността на персонала ще допринесе за ограничаване на нарушенията на конкуренцията. Макар че реализацията на Caixa Seguros, намаляването на големината и преструктурирането на операцията в Испания ще допринесат за възвръщането на жизнеспособността на банката, останалото намаление на счетоводния баланс се счита за подходящо на фона на произтичащите от помощта нарушения на конкуренцията.
(91)
В допълнение към тези структурни мерки португалските органи са поели така също задължение за няколко ограничения, свързани с поведението. Комисията си отбелязва тези свързани с поведението задължения, посочени в раздел 6 от Поетите задължения, като забрана за рекламиране на държавното подпомагане и забрана за агресивни търговски практики, чрез които на CGD не се разрешава да използват помощта за антиконкурентно пазарно поведение. По-специално тя приветства забраната на придобиванията, с която се гарантира, че държавната помощ няма да бъде използвана за поглъщане на конкуренти, а вместо това ще служи за предвидените цели, т.е. за възвръщане на жизнеспособността на CGD.
(92)
В обобщение може да се каже, че Комисията счита, че са налице достатъчно предпазни мерки за ограничаване на потенциалните нарушения на конкуренцията, по-специално с оглед на прилагането на точка 14 от Съобщението относно удължаването от 2011 г. вследствие на събитията, наложили предоставянето на държавна помощ, а именно държавния буфер на ЕБО.
5.3. Мониторинг
(93)
В съответствие с раздел 5 от Съобщението относно преструктурирането се изискват редовни доклади, които да дадат възможност на Комисията да провери правилното прилагане на плана за преструктуриране.
(94)
Освен това независимо и достатъчно квалифицирано контролиращо доверено лице непрекъснато ще следи за правилното прилагане на плана за преструктуриране и пълното и правилно изпълнение на всички поети задължения, които се съдържат в поетите задължения.
ЗАКЛЮЧЕНИЕ
С оглед на поетите задължения от португалските органи се стига до заключението, че помощта за преструктуриране е ограничена до необходимия минимум, че нарушенията на конкуренцията са компенсирани в достатъчна степен и че представеният план за преструктуриране може да възвърне дългосрочната жизнеспособност на CGD. Помощта за преструктуриране следва да бъде определена за съвместима с вътрешния пазар в съответствие с член 107, параграф 3, буква б) от Договора,
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Държавната помощ, включваща записването от Португалия на новоемитирани обикновени акции в CGD в размер на 750 млн. евро и записването от Португалия на емитирани от CGD конвертируеми инструменти в размер на 900 млн. евро, е съвместима с вътрешния пазар с оглед на посочените в приложението поети задължения.
Член 2
Португалските органи осигуряват пълното прилагане на плана за преструктуриране, представен на 15 октомври 2012 г. и допълнен с документите, подадени на 19 юли 2013 г., включително посочените в приложението поети ангажименти и в съответствие с представения в същото приложение график.
Член 3
Португалските органи ще информират Комисията в срок от два месеца от уведомяването за настоящото решение относно предприетите мерки за изпълнението му.
Член 4
Адресат на настоящото решение е Португалската република.
Съставено в Брюксел на 23 юли 2013 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 23ης Ιουλίου 2013
για την κρατική ενίσχυση SA. 35062 (13/N-2) που χορήγησε η Πορτογαλία στην Caixa Geral de Depósitos
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2013) 4801]
(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2014/767/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Αφού κάλεσε τα κράτη μέλη και τους λοιπούς ενδιαφερομένους να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τα προαναφερθέντα άρθρα (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στις 28 Ιουνίου 2012 η Πορτογαλική Δημοκρατία («Πορτογαλία») κοινοποίησε μέτρα ανακεφαλαιοποίησης της Caixa Geral de Depósitos, SA («CGD» ή «η τράπεζα»).
(2)
Στις 18 Ιουλίου 2012 η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση στην υπόθεση SA.35062 (12/NN) («απόφαση διάσωσης») (2), που επέτρεπε την ανακεφαλαιοποίηση της CGD, η οποία εκτελέστηκε στις 29 Ιουνίου 2012 ως ενίσχυση διάσωσης.
(3)
Με ηλεκτρονική επιστολή της 27ης Σεπτεμβρίου 2012, η Πορτογαλία ενημέρωσε την Επιτροπή ότι η Caixa Geral Finance Limited («CGDF»), θυγατρική της CGD, επρόκειτο να καταβάλει μερίσματα σε κατόχους διηνεκών προνομιούχων μετοχών μη σωρευτικού μερίσματος την επόμενη ημέρα.
(4)
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2012 η CGDF εκτέλεσε την πληρωμή των μερισμάτων.
(5)
Στις 18 Δεκεμβρίου 2012 η Επιτροπή εξέδωσε απόφαση στην υπόθεση SA.35062 (12/NN) («απόφαση για την κίνηση διαδικασίας») (3), με την οποία άρχισε επίσημη διαδικασία έρευνας για κατάχρηση ενίσχυσης διάσωσης κατ’ εφαρμογή του άρθρου 16 του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 659/1999 του Συμβουλίου, της 22ας Μαρτίου 1999, για τη θέσπιση λεπτομερών κανόνων εφαρμογής του άρθρου 108 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (4).
(6)
Με τη δημοσίευση της εν λόγω απόφασης, η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν παρατηρήσεις σχετικά με το προκαταρκτικό συμπέρασμά της ότι η πληρωμή μερίσματος συνιστούσε παραβίαση των όρων της απόφασης διάσωσης, αλλά δεν έχει λάβει σχετικές παρατηρήσεις.
(7)
Η Πορτογαλία δέχεται κατ’ εξαίρεση να εκδοθεί η παρούσα απόφαση στην αγγλική γλώσσα λόγω του επείγοντος χαρακτήρα της.
2. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ
2.1. Ο δικαιούχος
(8)
Η CGD είναι τραπεζικός όμιλος που ανήκει εξ ολοκλήρου στο πορτογαλικό κράτος. Το συνολικό καθαρό ενεργητικό της (σε λογιστικό πλαίσιο αναφοράς) (5) ανερχόταν σε 116,9 δισεκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012 και το συνολικό χαρτοφυλάκιο καθαρών δανείων σε 74,7 δισεκατ. ευρώ στις 31 Δεκεμβρίου 2012. Οι δραστηριότητες της τράπεζας περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων, την εμπορική τραπεζική σε εθνικό και διεθνές επίπεδο (ιδίως στην Ισπανία, την πορτογαλόφωνη Αφρική, το Μακάο και τη Βραζιλία), την επενδυτική τραπεζική, τη διαχείριση περιουσιακών στοιχείων, ειδικευμένες πιστωτικές δραστηριότητες και ασφαλιστικές δραστηριότητες.
(9)
Το 2012 ο όμιλος CGD κατείχε ηγετική θέση στους περισσότερους επιχειρηματικούς τομείς στους οποίους δραστηριοποιούνταν στην εγχώρια πορτογαλική αγορά (ιδίως χορήγηση δανείων και προκαταβολών σε πελάτες, καταθέσεις πελατών, ασφάλιση, χρηματοδοτική μίσθωση, επενδυτική τραπεζική και διαχείριση περιουσιακών στοιχείων).
Πίνακας 1
Βασικά χρηματοοικονομικά στοιχεία της CGD (βάσει λογιστικού πλαισίου αναφοράς)
31.12.2012
Σύνολο στοιχείων ενεργητικού (δισεκατ. ευρώ)
116,9
Δάνεια σε πελάτες (σε δισεκατ. ευρώ)
74,7
Λιανικές καταθέσεις (σε δισεκατ. ευρώ) (*)
71,4
Συνολική χονδρική χρηματοδότηση (σε δισεκατ. ευρώ) (**)
35,2
Απασχολούμενοι, σύνολο ομίλου
23 028
Αριθμός υποκαταστημάτων, σύνολο ομίλου
1 293
Μερίδιο καταθέσεων στην εθνική αγορά
28,1 %
Μερίδιο δανείων στην εθνική αγορά
21,3 %
2.2. Τα γεγονότα που ενεργοποιούν τα μέτρα ενίσχυσης
(10)
Από την έναρξη της κρίσης του δημόσιου χρέους, η CGD αντιμετώπιζε δυσκολίες πρόσβασης στις αγορές χονδρικής. Οι δυσκολίες αφορούσαν αρχικά την πρόσβαση στις μεσοπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες κεφαλαιαγορές και επεκτάθηκαν σταδιακά στις αγορές βραχυπρόθεσμων τίτλων.
(11)
Ως εκ τούτου, η CGD έπρεπε να μειώσει την εξάρτησή της από τη χονδρική χρηματοδότηση και ενεργοποίησε το έκτακτο σχέδιο ρευστότητας το πρώτο τρίμηνο του 2010, προσπαθώντας στη συνέχεια α) να βρει εναλλακτικές πηγές χρηματοδότησης, κυρίως μέσω της εγγυημένης χρηματοδότησης, β) να αυξήσει το απόθεμα επιλέξιμων εξασφαλίσεων που ήταν αποδεκτές από την ΕΚΤ, γ) να εκποιήσει περιουσιακά στοιχεία μη στρατηγικής σημασίας και δ) να παρουσιάσει τις πιστοληπτικές της δυνατότητες σε επενδυτές και σε αντισυμβαλλομένους.
(12)
Βάσει του σχεδίου οικονομικής και χρηματοδοτικής συνδρομής που συμφωνήθηκε μεταξύ της Πορτογαλίας, της Επιτροπής, της ΕΚΤ και του ΔΝΤ, η CGD κλήθηκε να υποβάλει σχέδιο χρηματοδότησης και κεφαλαιοποίησης («ΣΧΚ») για την περίοδο 2011-2015, το οποίο θα υποβαλλόταν σε τριμηνιαία επανεξέταση. Η πρώτη έκδοση του ΣΧΚ υποβλήθηκε στις 26 Ιουλίου 2011 και έχει υποστεί αναθεωρήσεις.
(13)
Όσον αφορά τη φερεγγυότητα, ο δείκτης βασικών κεφαλαίων κατηγορίας 1 («CT1») της CGD, που υπολογίζεται σύμφωνα με τους κανόνες της Βασιλείας ΙΙ, ήταν στις 31 Δεκεμβρίου 2011 9,48 %. Στόχος του ΣΧΚ ήταν η επίτευξη, μεταξύ άλλων, δείκτη 10 % των CT 1 έως τις 31 Δεκεμβρίου 2012 βάσει των κανόνων της συμφωνίας της Βασιλείας II, σύμφωνα με τις απαιτήσεις του μνημονίου Συναντίληψης («ΜΣ») που υπογράφηκε μεταξύ της πορτογαλικής κυβέρνησης, αφενός, και του ΔΝΤ, της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και της ΕΚΤ, αφετέρου. Βάσει σύστασης της Ευρωπαϊκής Εποπτικής Αρχής (Ευρωπαϊκή Αρχή Τραπεζών) («ΕΑΤ»), το ΣΧΚ επικαιροποιήθηκε ως προς το επίπεδο των κεφαλαίων που θα έπρεπε να κατέχονται από τις 30 Ιουνίου 2012 και μετά, προκειμένου να τηρηθούν οι κεφαλαιακές ανάγκες που υπολογίζονται με βάση την αξία των χρεωστικών τίτλων του κράτους και των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης που κατέχει η τράπεζα («sovereign buffer», «κεφαλαιακό απόθεμα») και οι κεφαλαιακές ανάγκες που προκύπτουν από τα τεστ αντοχής που πραγματοποίησε η ΕΑΤ («απαιτήσεις της ΕΑΤ»).
(14)
Σύμφωνα με την εκδοχή του ΣΧΚ του Μαΐου 2012 και με βάση τη σύσταση της ΕΑΤ, υπολογίστηκε ότι απαιτούνταν αύξηση του κεφαλαίου της κατά 1,650 δισεκατ. ευρώ.
2.3. Τα μέτρα ενίσχυσης
(15)
Τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης που εφάρμοσε η Πορτογαλία ως μοναδικός μέτοχος της CGD συνίσταντο
i)
στην έκδοση κοινών νέων μετοχών («αύξηση κεφαλαίου») ύψους 750 εκατ. ευρώ και
ii)
στην έκδοση μετατρέψιμων τίτλων («CoCos») από την CGD ύψους 900 εκατ. ευρώ, που είναι επιλέξιμοι για τους σκοπούς της φερεγγυότητας βάσει των απαιτήσεων της ΕΑΤ για τα CT 1.
(16)
Λεπτομερής περιγραφή των μέτρων ενίσχυσης παρέχεται στις αιτιολογικές σκέψεις 12 έως 25 της απόφασης διάσωσης.
2.4. Η επίσημη διαδικασία έρευνας για κατάχρηση ενίσχυσης
(17)
Όπως ορίζεται στην αιτιολογική σκέψη 31 της απόφασης διάσωσης, η Πορτογαλία δεσμεύτηκε να διασφαλίσει ότι η CGD (ως όμιλος) εφαρμόζει περιορισμούς συμπεριφοράς ανάλογους με εκείνους που ισχύουν για τις τράπεζες που έχουν ανακεφαλαιοποιηθεί βάσει του νέου καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης των πιστωτικών ιδρυμάτων στην Πορτογαλία (6), που περιλαμβάνουν, μεταξύ άλλων:
-
απαγόρευση καταβολής μερισμάτων,
-
απαγόρευση καταβολής τοκομεριδίων και τόκων για τα υβριδικά κεφαλαιακά μέσα και τα δάνεια μειωμένης εξασφάλισης που δεν κατέχονται από την Πορτογαλία και όταν δεν υφίσταται νομική δέσμευση πραγματοποίησης αυτών των πληρωμών.
(18)
Στις 28 Σεπτεμβρίου 2012 η CGDF, θυγατρική της CGD, κατέβαλε, χωρίς την έγκριση της Επιτροπής, μερίσματα για διηνεκείς προνομιούχες μετοχές μη σωρευτικού μερίσματος ύψους 405 415 ευρώ. Το ποσό αυτό αντιστοιχεί στο 0,025 % του κεφαλαίου που χορηγήθηκε στις 29 Ιουνίου 2012.
(19)
Στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας, η Επιτροπή προέβη στην αρχική εκτίμηση ότι η καταβολή μερισμάτων από την CGDF στις 28 Σεπτεμβρίου 2012 εμπίπτει στην απαγόρευση διανομής μερισμάτων, η οποία ίσχυε για την CGD σύμφωνα με την απόφαση διάσωσης, και ότι οι πληρωμές μερισμάτων συνιστούσαν κατάχρηση της χορηγηθείσας ενίσχυσης διάσωσης.
3. ΑΝΑΔΙΑΡΘΡΩΣΗ ΤΗΣ CGD
(20)
Η CGD υπέβαλε σχέδιο αναδιάρθρωσης που περιέχει τέσσερα κύρια στοιχεία:
-
τη μείωση του ισολογισμού του ομίλου CGD μέσω της πώλησης του τμήματος ασφαλειών και συμμετοχών μη στρατηγικής σημασίας καθώς και μέσω της εκκαθάρισης των μη βασικών στοιχείων του ενεργητικού,
-
την αύξηση της αποτελεσματικότητας,
-
την αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων της CGD στην Ισπανία,
-
την αποπληρωμή μετατρέψιμων τίτλων (CoCos) αξίας 900 εκατ. ευρώ κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης.
Απομόχλευση
(21)
Η CGD είχε ήδη καταβάλει προσπάθειες να μειώσει τον ισολογισμό της πριν από την αύξηση κεφαλαίου τον Ιούνιο του 2012. Μεταξύ Δεκεμβρίου 2010 και Ιουνίου 2012 η τράπεζα μείωσε τον ισολογισμό της περίπου κατά 8,2 δισεκατ. ευρώ (λογιστικό πλαίσιο αναφοράς).
(22)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει προσπάθειες πρόσθετης απομόχλευσης. Προβλέπει την πώληση του ασφαλιστικού σκέλους, της Caixa Seguros, και άλλων μη στρατηγικών συμμετοχών καθώς και την εκκαθάριση μη βασικών στοιχείων ενεργητικού, ώστε να μπορέσει η CGD να εστιάσει καλύτερα στις βασικές δραστηριότητες λιανικής τραπεζικής και να αποδεσμεύσει κεφάλαια τα οποία στη συνέχεια θα ενισχύσουν το βασικό κεφάλαιο της τράπεζας. Η CGD επιδιώκει να μειώσει περαιτέρω τον ισολογισμό του ομίλου κατά [10-20] δισεκατ. ευρώ μη βασικών στοιχείων ενεργητικού, το οποίο -σε σύγκριση με τον ενοποιημένο ισολογισμό του Δεκεμβρίου 2012 (βάσει του λογιστικού πλαισίου αναφοράς)- αντιστοιχεί σε μείωση της τάξης του [10-20] %. Η πώληση των ασφαλιστικών δραστηριοτήτων αποτελεί σημαντικό στοιχείο της διαδικασίας απομόχλευσης, που συμβάλλει περίπου κατά […] δισεκατ. ευρώ (***) στη μείωση. Η εκποίηση των υπόλοιπων μη στρατηγικών συμμετοχών θα συμβάλει κατά [0-5] δισεκατ. ευρώ, η αποπληρωμή της οφειλής της πρώην Banco Português de Negócios («BPN») θα συμβάλει κατά [0-5] δισεκατ. ευρώ και η εκκαθάριση μη βασικών πιστώσεων στην Ισπανία κατά [0-5] δισεκατ. ευρώ. Επιπλέον, τα δύο τρίτα περίπου του μη βασικού χαρτοφυλακίου ([10-20] δισεκατ. ευρώ) θα εκκαθαριστούν έως το τέλος του 2017, ενώ το υπόλοιπο του μη βασικού χαρτοφυλακίου θα εκκαθαριστεί μετά το 2017.
(23)
Η Caixa Seguros κατέχει ηγετική θέση στην αγορά της Πορτογαλίας με συνολικό μερίδιο αγοράς, τον Δεκέμβριο του 2012, 31 % στον κλάδο των ασφαλειών ζωής και 26 % στον κλάδο της ασφάλισης ζημιών αντιστοίχως, συμπεριλαμβανομένων μιας οντότητας πολλαπλών ασφαλειών για την ασφάλιση ζωής και ζημιών καθώς και ειδικών ασφαλιστικών οντοτήτων, ιδίως για την ασφάλιση υγείας και την ασφάλιση αυτοκινήτων. Στις 31 Δεκεμβρίου 2012 η Caixa Seguros αντιπροσώπευε το 9,2 % των ενοποιημένων καθαρών περιουσιακών στοιχείων της CGD και δημιούργησε καθαρό εισόδημα αποδοτέο σε μετόχους της CGD ύψους 89,7 εκατ. ευρώ, με βάση το ύψος των ασφαλίστρων πρωτασφάλισης, που το 2012 ανήλθαν σε 3 195 εκατ. ευρώ.
(24)
Η CGD θα αναδιαρθρώσει την Caixa Seguros με στόχο να βελτιωθεί η εμπορευσιμότητα και να διευκολυνθεί η διαδικασία πώλησης. Η CGD μπορεί […]. Η διαδικασία πώλησης θα επιτρέψει όλους τους δυνατούς συνδυασμούς που θα μπορούσαν να ποικίλλουν από […]. Το σχέδιο αναδιάρθρωσης λαμβάνει ως παραδοχή ότι η CGD […].
(25)
Η CGD επίσης θα εκποιήσει όλες τις υπόλοιπες μη στρατηγικής σημασίας συμμετοχές που κατέχονται σε εισηγμένες πορτογαλικές εταιρείες της από το […], μειώνοντας τον ισολογισμό της επιπλέον κατά [200-250] εκατ. ευρώ. Η CGD έχει ήδη εκποιήσει το μεγαλύτερο μέρος των μη στρατηγικής σημασίας συμμετοχών της, που απέφεραν έσοδα ύψους περίπου 450 εκατ. ευρώ.
(26)
Επιπλέον, η CGD σχεδιάζει να εκποιήσει σταδιακά χαρτοφυλάκιο περιουσιακών στοιχείων που προέρχεται από τα χρέη της χρεοκοπημένης Banco Português de Negócios («BPN») (7), ονομαστικής αξίας ύψους [0-5] δισεκατ. ευρώ και καθαρής αξίας στοιχείων ενεργητικού της τάξης των [0-5] δισεκατ. ευρώ. Σύμφωνα με το σχετικό χρονοδιάγραμμα αποπληρωμής, η αξία των καθαρού ενεργητικού θα μειωθεί κατά [40-50] % σε [0-5] δισεκατ. ευρώ έως τα τέλη του 2017.
(27)
Τέλος, η CGD θα εκποιήσει χαρτοφυλάκιο μη βασικών δανείων που προέρχονται από τις δραστηριότητες της λιανικής και χονδρικής τραπεζικής στην Ισπανία. Η αξία του εν λόγω χαρτοφυλακίου ανέρχεται σε περίπου [0-5] δισεκατ. ευρώ.
Αποτελεσματικότητα
(28)
Το δεύτερο σημαντικό στοιχείο του σχεδίου αναδιάρθρωσης είναι η αύξηση της αποτελεσματικότητας της τράπεζας. Η CGD είχε επίσης λάβει μέτρα το 2011 και το 2012 για να βελτιστοποιήσει τη βάση κόστους και μείωσε, σε σύγκριση με τα προ της κρίσης χρηματοοικονομικά δεδομένα, το κόστος εργασίας και τα έξοδα πώλησης, τα γενικά και διοικητικά έξοδα των εγχώριων δραστηριοτήτων της.
(29)
Η CGD θα συνεχίσει αυτή την προσπάθεια βελτιστοποίησης με την περαιτέρω μείωση των λειτουργικών δαπανών της κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης. Η μείωση του προσωπικού της τράπεζας και η επαναδιαπραγμάτευση των υπηρεσιών που έχουν συμβασιοποιηθεί είναι τα κύρια μέσα για την επίτευξη πρόσθετων εξοικονομήσεων. Σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης, η CGD θα συνεχίσει να μειώνει το κόστος εργασίας κατά την περίοδο της αναδιάρθρωσης, έχοντας ως στόχο τη μείωσή του κατά [5-10] % και προβλέποντας κόστος εργασίας ύψους [500-550] εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2013 και [450-500] εκατ. ευρώ τον Δεκέμβριο του 2017. Όσον αφορά τον αριθμό των απασχολουμένων, ο αριθμός των υπαλλήλων στην Πορτογαλία θα μειωθεί κατά [5-10] %. Ενώ, στις 9 Δεκεμβρίου 2012, 9 401 εργαζόμενοι απασχολούνταν σε εγχώριες δραστηριότητες λιανικής τραπεζικής, η CGD προτίθεται να μειώσει τον αριθμό τους έως τον Δεκέμβριο του 2017 σε [8 500 - 9 000].
(30)
Η αύξηση της αποτελεσματικότητας της CGD θα επιτευχθεί επίσης με τη βελτιστοποίηση του δικτύου υποκαταστημάτων, με τη μείωση του εγχώριου δικτύου υποκαταστημάτων κατά [5-10] % από 840 υποκαταστήματα τον Ιούνιο του 2012 σε [750-800] υποκαταστήματα έως […]. Το κλείσιμο [70-80] υποκαταστημάτων στην Πορτογαλία μεταξύ Ιουνίου 2012 και […] αποτελεί μέρος μιας περιοδικής διαδικασίας βελτιστοποίησης για την επαναξιολόγηση και τον εξορθολογισμό των εγχώριων δραστηριοτήτων λιανικής της CGD και αναμένεται να οδηγήσει σε ετήσια εξοικονόμηση πόρων ύψους [0-5] εκατ. ευρώ. 58 υποκαταστήματα έχουν ήδη κλείσει ή βρίσκονται στο στάδιο του κλεισίματος και τα υπόλοιπα [10-20] υποκαταστήματα θα κλείσουν πριν από […].
(31)
Τέλος, η αποτελεσματικότητα της CGD θα βελτιωθεί με την αύξηση των εσόδων από υπηρεσίες και προμήθειες, τα οποία το 2012 συνεισέφεραν περίπου το 25 % των συνολικών καθαρών εσόδων εκμετάλλευσης, ενώ το αντίστοιχο μερίδιο συμμετοχής στον πορτογαλικό τραπεζικό τομέα ήταν κατά μέσο όρο 29 %. Η CGD θα εισαγάγει νέα διάρθρωση των προμηθειών, ώστε να εναρμονίσει καλύτερα τα έσοδα από τις πηγές της με εκείνην των ομότιμων επιχειρήσεων.
Αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ισπανία
(32)
Το τρίτο σημαντικότερο στοιχείο του σχεδίου αναδιάρθρωσης αφορά την αναδιάρθρωση των τραπεζικών δραστηριοτήτων στην Ισπανία. Ενώ κατά γενικό κανόνα οι διεθνείς δραστηριότητες της CGD έχουν πολύ καλύτερα αποτελέσματα από τις εγχώριες δραστηριότητες και συμβάλλουν σημαντικά στις συνολικές επιδόσεις της τράπεζας, οι δραστηριότητες της CGD στην Ισπανία είναι ζημιογόνες. Η CGD άρχισε τις εργασίες λιανικής τραπεζικής στην Ισπανία το 1991 με την εξαγορά της Banco de Extremadura και της Chase Manhattan España, και στη συνέχεια της Banco Simeón το 1995. Οι δραστηριότητες λιανικής τραπεζικής ασκούνται σήμερα στην Ισπανία ως θυγατρική της CGD με την επωνυμία Banco Caixa Geral («BCG»). Το 2007 η CGD άρχισε επίσης δραστηριότητες χονδρικής τραπεζικής οι οποίες ασκούνται σε υποκατάστημα που η CGD δημιούργησε στην Ισπανία και το οποίο επικεντρώθηκε σε έργα ακινήτων που συνδέονται με τη χρηματοδότηση έργων και κοινοπρακτικά δάνεια. Ενώ οι εργασίες λιανικής τραπεζικής της CGD στην Ισπανία μετά βίας πέτυχαν ισοσκέλιση κατά την τελευταία δεκαετία, η κατάσταση ήταν ακόμα χειρότερη στον τομέα της χονδρικής τραπεζικής. Οι δραστηριότητες χονδρικής τραπεζικής, οι οποίες ξεκίνησαν μόλις πριν από τη χρηματοπιστωτική κρίση, έχουν πολύ πενιχρές επιδόσεις και σε σχετικά μικρό χρονικό διάστημα πρόσθεσαν σημαντικές ζημίες περίπου 250 εκατ. ευρώ έως τον Δεκέμβριο του 2012. Οι δραστηριότητες χονδρικής τραπεζικής θα διακοπούν πλήρως, και […].
(33)
Παρ’ όλα αυτά, η CGD θεωρεί την Ισπανία βασική αγορά στην οποία προτίθεται να διατηρήσει την παρουσία της, ιδίως για να στηρίξει την εξαγωγική δραστηριότητα των πορτογαλικών μικρομεσαίων επιχειρήσεων («ΜΜΕ»). Οι εργασίες λιανικής τραπεζικής στην Ισπανία θα συνεχιστούν, συνεπώς, αν και σε πολύ μικρότερη κλίμακα. Για να αποκατασταθεί η κερδοφορία, θα μειωθεί ο αριθμός των υποκαταστημάτων κατά [47-52] %, από 209 υποκαταστήματα τον Ιούνιο του 2012 σε [100-110] υποκαταστήματα τον […]. Ο αριθμός απασχολουμένων σε δραστηριότητες στην Ισπανία θα μειωθεί κατά [46-49] %, από 974 υπαλλήλους τον Ιούνιο του 2012 σε [500-523] υπαλλήλους τον […].
(34)
Όσον αφορά τη γεωγραφική κάλυψη, η BCG θα επικεντρώσει τις εργασίες λιανικής τραπεζικής στις περιφέρειες Galicia, Castilla y León, Asturias και Extremadura, θα διατηρήσει μόνο μειωμένη παρουσία στα κύρια διασυνοριακά εμπορικά κέντρα (Μαδρίτη και Καταλονία) και πολύ περιορισμένη παρουσία, με [0-5] υποκαταστήματα σε κάθε περιφέρεια, στις περιφέρειες που έχουν σχετικές διασυνοριακές σχέσεις και χρησιμεύουν ως πηγή χρηματοδότησης για τις δραστηριότητες στην Ισπανία, δηλαδή στη Χώρα των Βάσκων, την Ανδαλουσία, την Αραγονία και της Βαλένθια.
Αποπληρωμή των μετατρέψιμων τίτλων (CoCos)
(35)
Το τέταρτο βασικό στοιχείο του σχεδίου αναδιάρθρωσης, η αποπληρωμή των μετατρέψιμων τίτλων (CoCos) αξίας 900 εκατ. ευρώ κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης, αποσκοπεί στη μείωση του μέσου κόστους χρηματοδότησης της CGD. Η μείωση του ισολογισμού και η αύξηση της λειτουργικής αποδοτικότητας εκτιμάται ότι θα επιτρέψουν στη CGD να εξοφλήσει τους CoCos. Ειδικότερα, η πώληση του κλάδου ασφαλειών θα αποδεσμεύσει τα ρυθμιστικά ίδια κεφάλαια και, ως εκ τούτου, θα επιτρέψει την πρόωρη εξόφληση.
(36)
Για να εξισορροπηθούν οι στόχοι της μείωσης του μέσου κόστους χρηματοδότησης, αφενός, και για να διατηρηθεί ένα επαρκές κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας, αφετέρου, το σχέδιο αναδιάρθρωσης προβλέπει ότι το οικονομικό έτος 2014 η CGD θα χρησιμοποιήσει το [50-60] % του πλεονάζοντος κεφαλαίου της -δηλαδή τα κεφάλαια που υπερβαίνουν τις ισχύουσες ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις βάσει της ευρωπαϊκής και της πορτογαλικής νομοθεσίας (συμπεριλαμβανομένων των πυλώνων 1 και 2) συν ένα κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας [100-150] μονάδων βάσης- για την αποπληρωμή των CoCos. Κατά τη λογιστική χρήση 2015 και, εάν χρειαστεί, και τα επόμενα έτη, η CGD θα χρησιμοποιήσει το [90-100] % του πλεονάζοντος κεφαλαίου για την αποπληρωμή των CoCos.
(37)
Ο πίνακας 2 παρουσιάζει τις κύριες χρηματοοικονομικές προβλέψεις, με βάση το λογιστικό πλαίσιο αναφοράς, που περιέχονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD:
Πίνακας 2
Τα βασικά χρηματοοικονομικά στοιχεία 2011-2017 της CGD
Ρ&L
2011
2012
2013
2014
2015
2016
2017
Ποσοστό μεταβολής 2012-2017 (%)
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Βασικά
Σύνολο
Κέρδη προ φόρων
-90
- 545
- 303
- 367
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
(…)
[…]
[…]
Δείκτης κόστους προς έσοδα
57 %
54 %
52 %
52 %
[70-80]%
[60-70]%
[60-70]%
[60-70]%
[40-50]%
[40-50]%
[40-50]%
[40-50]%
[40-50]%
[40-50]%
- [20-30]
- [20-30]
Προσωπικό
17 502
23 205
17 296
23 028
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[1 000 -20 000 ]
[0-5]
- [20-30]
Υποκαταστήματα
1 344
1 344
1 293
1 293
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5]
- [0-5]
Απόδοση ιδίων κεφαλαίων
-2,5 %
-7,4 %
-5,5 %
-6,3 %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…] %
[…]
[…]
Ισολογισμός
2011
2012
2015
2017
Ποσοστό μεταβολής 2012-2017 (%)
Ενεργητικό
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Δάνεια σε πελάτες (net)
78 248
75 095
3 153
74 713
71 338
3 375
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 000 -1 500 ]
- [0-5] %
- [0-5]
- [60-70]
ΜΕΔ
4 800
4 727
72
6 551
6 427
124
[10 000 -15 000 ]
[9 500 -10 000 ]
[400-450]
[10 000 -15 000 ]
[10 000 -15 000 ]
[500-550]
[60-70] %
[60-70]
[300-350]
Σύνολο ενεργητικού
120 642
103 262
17 380
116 857
100 333
16 523
[100 000 -150 000 ]
[95 000 -100 000 ]
[8 500 -9 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[5 000 -10 000 ]
- [5-10] %
[0-5]
- [60-70]
ΠΣΣΚ
69 021
66 207
2 813
68 315
65 963
2 352
[65 000 -70 000 ]
[60 000 -65 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[65 000 -70 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[1 000 -1 500 ]
[0-5] %
[0-5]
- [50-60]
Υποχρεώσεις
2011
2012
2015
2017
Ποσοστό μεταβολής 2012-2017 (%)
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Σύνολο
Βασικά
Μη βασικά
Κεντρική Τράπεζα
9 013
9 013
0
10 300
10 300
0
[5 000 -10 000 ]
[5 000 -10 000 ]
[0-5]
[2 000 -2 500 ]
[2 000 -2 500 ]
[0-5]
- [70-80] %
- [70-80]
-
Υποχρεώσεις έναντι πελατών
70 587
64 030
6 557
71 404
65 545
5 859
[70 000 -75 000 ]
[65 000 -70 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[75 000 -80 000 ]
[70 000 -75 000 ]
[1 500 -2 000 ]
[5-10] %
[10-20]
- [70-80]
Σύνολο υποχρεώσεων
120 642
114 085
6 557
116 857
110 997
5 859
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[3 500 -4 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[100 000 -150 000 ]
[1 500 -2 000 ]
- [5-10] %
- [0-5]
- [70-80]
LTD
122 %
117 %
n.a.
114 %
109 %
n.a.
[100-150] %
[100-150] %
n.v.t.
[90-100] %
[90-100] %
n.a.
- [10-20]%
- [10-20]
Δείκτης CT1 της ΕΑΤ
n.a.
n.a.
n.a.
9,5 %
9,6 %
9,5 %
[5-10] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20] %
[5-10] %
[10-20] %
[10-20]
[0-5]
4. ΘΕΣΗ ΤΩΝ ΠΟΡΤΟΓΑΛΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ
4.1. Η θέση των πορτογαλικών αρχών σχετικά με το σχέδιο αναδιάρθρωσης
(38)
Η Πορτογαλία θεωρεί ότι η αύξηση κεφαλαίου συνιστά κρατική ενίσχυση, ιδίως με βάση τις τρέχουσες συνθήκες της αγοράς και το γεγονός ότι η αύξηση κεφαλαίου πραγματοποιήθηκε ταυτόχρονα με την έκδοση των CoCos.
(39)
Η Πορτογαλία αναγνωρίζει ότι η έκδοση των CoCos συνιστά κρατική ενίσχυση, λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι οι όροι της έκδοσής τους εναρμονίστηκαν με εκείνους που προβλέπονται στο νέο καθεστώς ανακεφαλαιοποίησης το οποίο συνιστά κρατική ενίσχυση (8).
(40)
Η Πορτογαλία υποστηρίζει ότι η CGD έχει συστημική σημασία στο πλαίσιο του πορτογαλικού χρηματοπιστωτικού συστήματος, ότι τα μέτρα ήταν αναγκαία ώστε τα ίδια κεφάλαια της CGD να ικανοποιούν τις κεφαλαιακές ανάγκες, όπως ορίστηκαν στην αξιολόγηση της πορτογαλικής Κεντρικής Τράπεζας, Banco de Portugal («BdP») και της «τρόικας» της Ευρωπαϊκής Ένωσης και ότι οι όροι και οι προϋποθέσεις των μέτρων ενίσχυσης, καθώς και οι όροι και οι προϋποθέσεις που καθορίζονται στις δεσμεύσεις για την αναδιάρθρωση της CGD, περιέχουν επαρκείς διασφαλίσεις έναντι πιθανών καταχρήσεων και αδικαιολόγητων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
4.2. Θέση των πορτογαλικών αρχών για τη διαδικασία σχετικά με την κατάχρηση της ενίσχυσης
(41)
Η Πορτογαλία θεωρεί ότι οι πληρωμές στους κατόχους διηνεκών προνομιούχων μετοχών μη σωρευτικού μερίσματος δεν ήταν καταβολές μερισμάτων αλλά πληρωμές τοκομεριδίων η καταβολή των οποίων επιτρέπεται εάν υπάρχει νομική υποχρέωση για την καταβολή τους.
(42)
Η Πορτογαλία δηλώνει ότι, σύμφωνα με τους υποκείμενους όρους των διηνεκών προνομιούχων μετοχών μη σωρευτικού μερίσματος, η μη καταβολή μερισμάτων θα εμπόδιζε την τράπεζα να επαναγοράσει ή να εξοφλήσει ομολογίες ίσης εξασφάλισης ή κοινές ομολογίες μειωμένης εξασφάλισης πριν από την τέταρτη ημέρα μετά την ημερομηνία καταβολής μερίσματος κατά την οποία ένα μέρισμα καταβάλλεται στο ακέραιο. Η Πορτογαλία θεωρεί ότι η επαναγορά των CoCos, για τα οποία έχει λάβει ρητή δέσμευση της CGD, συνιστά επαναγορά ομολογιών ίσης εξασφάλισης ή κοινών ομολογιών μειωμένης εξασφάλισης.
(43)
Η Πορτογαλία επιβεβαιώνει ότι ενέκρινε την καταβολή μερισμάτων με βάση τις παραδοχές ότι η μη καταβολή τους δεν θα επέτρεπε στην CGD να επαναγοράσει τους CoCos εντός των επόμενων 12 μηνών και ότι, εάν δεν καταβάλλονταν μερίσματα κατά την πενταετή περίοδο των δημόσιων επενδύσεων, θα ήταν αδύνατη η επαναγορά CoCos από την CGD χωρίς να παραβιαστούν οι συμβατικές της υποχρεώσεις. Κατά την Πορτογαλία, μια τέτοια καθυστέρηση θα ήταν ασυμβίβαστη με την προέχουσα υποχρέωση να ελαχιστοποιηθούν το ποσό και η διάρκεια των κρατικών ενισχύσεων στην CGD. Κατά συνέπεια, η Πορτογαλία θεωρεί ότι οι περιστάσεις αυτές καθιστούσαν εκ των πραγμάτων νομικά υποχρεωτική την καταβολή μερισμάτων.
4.3. Δεσμεύσεις των πορτογαλικών αρχών
(44)
Η Πορτογαλία έχει αναλάβει μια σειρά δεσμεύσεων σχετικά με την εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης («δεσμεύσεις») που επισυνάπτονται στην παρούσα απόφαση.
(45)
Επιπλέον, προκειμένου να εξασφαλιστεί η ορθή εφαρμογή των διαφόρων δεσμεύσεων, οι πορτογαλικές αρχές δεσμεύονται να διορίσουν έναν εντολοδόχο παρακολούθησης («ο εντολοδόχος παρακολούθησης») για να παρακολουθεί την τήρηση όλων των δεσμεύσεων που ανέλαβαν οι πορτογαλικές αρχές και η CGD έναντι της Επιτροπής.
5. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ
5.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης
(46)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές.
(47)
Για να χαρακτηριστεί ένα μέτρο ως κρατική ενίσχυση πρέπει να πληρούνται σωρευτικά οι ακόλουθοι όροι: α) το μέτρο πρέπει να χρηματοδοτείται με κρατικούς πόρους· β) πρέπει να παρέχει επιλεκτικό πλεονέκτημα που μπορεί να ευνοήσει ορισμένες επιχειρήσεις ή ορισμένους κλάδους παραγωγής· γ) το μέτρο πρέπει να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να μπορεί να επηρεάσει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(48)
Η Επιτροπή έχει ήδη κρίνει, για τους λόγους που εκτίθενται στις αιτιολογικές σκέψεις 33 έως 42 της απόφασης διάσωσης, ότι τα μέτρα συνιστούν κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης. Τα μέτρα ανακεφαλαιοποίησης, που συνίστανται στην έκδοση νέων κοινών μετοχών αξίας 750 εκατ. ευρώ και στην έκδοση των CoCos αξίας 900 εκατ. ευρώ διατέθηκαν από την Πορτογαλία και, συνεπώς, περιλαμβάνουν κρατικούς πόρους. Τα μέτρα παρείχαν επιλεκτικό πλεονέκτημα στην CGD, που της επέτρεψε να προβεί σε αύξηση κεφαλαίου με ευνοϊκότερους όρους από εκείνους που θα μπορούσε να λάβει στην αγορά. Η CGD είναι τράπεζα με διεθνείς δραστηριότητες που ανταγωνίζεται άλλες τράπεζες στην Πορτογαλία και σε άλλες χώρες. Συνεπώς, αυτό το πλεονέκτημα είναι σε θέση να επηρεάσει το ενδοκοινοτικό εμπόριο και να νοθεύσει τον ανταγωνισμό.
5.2. Συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την εσωτερική αγορά
(49)
Όσον αφορά τη συμβατότητα των ενισχύσεων που χορηγήθηκαν στην CGD, η Επιτροπή πρέπει να προσδιορίσει, καταρχάς, αν η ενίσχυση αυτή μπορεί να αξιολογηθεί βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, δηλαδή αν η ενίσχυση αποκαθιστά τυχόν σοβαρή διαταραχή στην οικονομία της Πορτογαλίας. Στη συνέχεια, η Επιτροπή, με την εν λόγω νομική βάση, πρέπει να αξιολογήσει κατά πόσο τα προτεινόμενα μέτρα είναι σύμφωνα με τους κανόνες της εσωτερικής αγοράς.
5.2.1. Νομική βάση για την αξιολόγηση του συμβιβάσιμου της ενίσχυσης
(50)
Το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης εξουσιοδοτεί την Επιτροπή να διαπιστώνει κατά πόσον η ενίσχυση είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά εάν συμβάλλει στην «αποκατάσταση σοβαρής διαταραχής της οικονομίας ενός κράτους μέλους».
(51)
Όσον αφορά την πορτογαλική οικονομία, η ύπαρξη σοβαρών διαταραχών επιβεβαιώθηκε με τις διάφορες εγκρίσεις από την Επιτροπή των μέτρων που έλαβαν οι πορτογαλικές αρχές για την καταπολέμηση της χρηματοπιστωτικής κρίσης. Ειδικότερα, η Επιτροπή αναγνώρισε στην τελευταία της έγκριση της παράτασης του πορτογαλικού καθεστώτος ανακεφαλαιοποίησης (9) ότι υπάρχει συνεχής απειλή σοβαρής διαταραχής της πορτογαλικής οικονομίας και ότι η κρατική στήριξη των τραπεζών αποτελεί το κατάλληλο μέσο για την αντιμετώπιση της εν λόγω διαταραχής. Η Επιτροπή επισημαίνει ότι το πορτογαλικό τραπεζικό σύστημα αντιμετώπισε σοβαρές δυσκολίες την περίοδο που ελήφθησαν τα μέτρα ενίσχυσης, λόγω του γεγονότος ότι ορισμένες πορτογαλικές τράπεζες ήταν υπερχρεωμένες, είχαν υψηλούς δείκτες δανείων προς καταθέσεις και έπρεπε να αντιμετωπίσουν την αύξηση του ποσοστού των μη εξυπηρετούμενων δανείων. Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Πορτογαλία λαμβάνει χρηματοδοτική συνδρομή από τα κράτη μέλη της ζώνης του ευρώ, ένα μέρος των οποίων προορίζεται για τη στήριξη των πορτογαλικών τραπεζών (10).
(52)
Δεδομένης της συστημικής σπουδαιότητας της CGD, μιας από τις κυριότερες τράπεζες στην Πορτογαλία, και της σημασίας των δανειοδοτικών δραστηριοτήτων της για την πορτογαλική οικονομία, η Επιτροπή παραδέχεται ότι η μη ικανοποίηση των ενισχυμένων κεφαλαιακών απαιτήσεων θα είχε σοβαρές συνέπειες για την πορτογαλική οικονομία.
(53)
Λαμβάνοντας υπόψη την τρέχουσα κατάσταση της πορτογαλικής οικονομίας και την εκτεταμένη έλλειψη πρόσβασης των τραπεζών στις διεθνείς αγορές και τις αγορές χονδρικής χρηματοδότησης, η Επιτροπή θεωρεί ότι πληρούνται οι προϋποθέσεις για την έγκριση κρατικών ενισχύσεων σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης.
5.2.2. Συμβιβάσιμο της ενίσχυσης με την ανακοίνωση αναδιάρθρωσης και παράτασης
(54)
Όλα τα μέτρα που χαρακτηρίζονται ως κρατικές ενισχύσεις έχουν χορηγηθεί στο πλαίσιο της αναδιάρθρωσης της CGD. Η ανακοίνωση της Επιτροπής σχετικά με την αποκατάσταση της βιωσιμότητας και την αξιολόγηση των μέτρων αναδιάρθρωσης στον χρηματοπιστωτικό τομέα στο πλαίσιο της παρούσας κρίσης βάσει των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων («ανακοίνωση περί αναδιαρθρώσεων») (11) καθορίζει τους κανόνες που εφαρμόζονται για τη χορήγηση της ενίσχυσης αναδιάρθρωσης των χρηματοπιστωτικών οργανισμών στο πλαίσιο της τρέχουσας κρίσης. Σύμφωνα με την ανακοίνωση περί αναδιαρθρώσεων, για να είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά βάσει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης, η αναδιάρθρωση ενός χρηματοπιστωτικού ιδρύματος στο πλαίσιο της τρέχουσας χρηματοπιστωτικής κρίσης πρέπει (i) να οδηγεί στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας της τράπεζας, (ii) να περιλαμβάνει επαρκή ίδια συνεισφορά του δικαιούχου (καταμερισμός επιβαρύνσεων) και να διασφαλίσει ότι η ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο, και (iii) να περιέχει επαρκή μέτρα που περιορίζουν τη νόθευση του ανταγωνισμού.
(55)
Κατά παρέκκλιση των απαιτήσεων που ορίζονται στην ανακοίνωση περί αναδιαρθρώσεων, το σημείο 14 της ανακοίνωσης της Επιτροπής σχετικά με την εφαρμογή, από την 1η Ιανουαρίου 2012, των κανόνων περί κρατικών ενισχύσεων στα μέτρα στήριξης των τραπεζών στο πλαίσιο της χρηματοπιστωτικής κρίσης («ανακοίνωση περί παράτασης του 2011») (12) ορίζει ότι η Επιτροπή «θα προβαίνει σε αναλογική αξιολόγηση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας των τραπεζών, λαμβάνοντας πλήρως υπόψη στοιχεία που αποτελούν ένδειξη ότι οι τράπεζες είναι βιώσιμες μακροπρόθεσμα χωρίς σημαντική αναδιάρθρωση, ιδίως όταν η έλλειψη κεφαλαίων οφείλεται κατά βάση σε κρίση εμπιστοσύνης έναντι των κρατικών χρεογράφων, η κρατική εισφορά κεφαλαίων περιορίζεται στο ποσό που απαιτείται για την αντιστάθμιση των ζημιών από την αποτίμηση κρατικών ομολόγων των συμβαλλόμενων μερών της συμφωνίας για τον ΕΟΧ σε τρέχουσες τιμές της αγοράς, για βιώσιμες κατά τα λοιπά τράπεζες, και από την ανάλυση προκύπτει ότι οι εν λόγω τράπεζες δεν ανέλαβαν υπερβολικό κίνδυνο κατά την αγορά κρατικών χρεογράφων».
(56)
Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι κεφαλαιακές ανάγκες της CGD κατ’ ουσία συνδέονταν με μια κρίση εμπιστοσύνης όσον αφορά το δημόσιο χρέος της Πορτογαλίας. Αν και δεν προκλήθηκαν άμεσα από τον αντίκτυπο της αποτίμησης των κρατικών ομολόγων βάσει των τρεχουσών τιμών της αγοράς, οφείλονταν σε παρόμοια αιτία, διότι η ΕΑΤ απαιτούσε από τις τράπεζες να δημιουργήσουν ένα κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας σε σχέση με το ποσό των κρατικών ομολόγων που είχαν στον ισολογισμό τους (το αποκαλούμενο «κεφαλαιακό απόθεμα») και, ως εκ τούτου, αύξησε τις ελάχιστες κεφαλαιακές απαιτήσεις της.
(57)
Από τη συνολική απαίτηση κεφαλαιακού αποθέματος ασφαλείας της CGD ύψους 1 650 εκατ. ευρώ, όπως καθορίστηκε από την ΕΑΤ, η οποία δημιούργησε την ανάγκη για το ποσό της κρατικής ενίσχυσης, ποσό 1 073 εκατ. ευρώ (65 %) οφείλεται στην έκθεση στο δημόσιο χρέος της Πορτογαλίας. Από την ανάλυση της Επιτροπής διαπιστώθηκε επίσης ότι η CGD δεν ανέλαβε υπερβολικό κίνδυνο κατά την αγορά κρατικών χρεογράφων. Το χαρτοφυλάκιο κρατικών χρεογράφων αποκτήθηκε με συναλλαγές αρμπιτράζ επιτοκίου («carry trade») (που χρηματοδοτούνται από την ετήσια χρηματοδότηση της ΕΚΤ). Μολονότι οι συναλλαγές αυτές θα μπορούσαν, υπό ορισμένες προϋποθέσεις, να θεωρηθούν ανάληψη κινδύνου άνω του μέσου όρου, τα αποκτηθέντα ομόλογα αντιπροσώπευαν επιλέξιμες εξασφαλίσεις και οι σχετικές διαβαθμίσεις της πιστοληπτικής ικανότητας έδειχναν ότι αυτή ήταν σαφώς ανώτερη του επενδυτικού βαθμού (ΑΑ- για την Πορτογαλία).
(58)
Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή θα προβεί σε αναλογική αξιολόγηση σύμφωνα με το σημείο 14 της ανακοίνωσης περί παράτασης του 2011.
Αποκατάσταση της βιωσιμότητας
(59)
Σύμφωνα με τα οριζόμενα από την Επιτροπή στην ανακοίνωση περί αναδιαρθρώσεων, το οικείο κράτος μέλος οφείλει να υποβάλει ολοκληρωμένο σχέδιο αναδιάρθρωσης που καταδεικνύει τον τρόπο αποκατάστασης της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας του δικαιούχου χωρίς κρατική ενίσχυση, εντός εύλογου χρονικού διαστήματος και το αργότερο εντός πέντε ετών. Η μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα επιτυγχάνεται όταν μία τράπεζα είναι σε θέση να ανταγωνίζεται αυτοδύναμα στην αγορά για την άντληση κεφαλαίων σύμφωνα με τις σχετικές κανονιστικές απαιτήσεις. Για να το επιτύχει αυτό, η τράπεζα πρέπει να είναι σε θέση να καλύπτει όλα τα έξοδά της και να επιτυγχάνει εύλογη απόδοση ιδίων κεφαλαίων, λαμβάνοντας υπόψη το προφίλ κινδύνου της. Η αποκατάσταση της βιωσιμότητας θα πρέπει να απορρέει κυρίως από εσωτερικά μέτρα και να βασίζεται σε αξιόπιστο σχέδιο αναδιάρθρωσης.
(60)
Η Πορτογαλία έχει υποβάλει σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD, με πενταετή χρονικό ορίζοντα έως το 2017, που προβλέπει αποκατάσταση της βιωσιμότητας στο τέλος της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(61)
Το σημείο 10 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων απαιτεί τα προτεινόμενα μέτρα αναδιάρθρωσης να μπορούν να αντιμετωπίσουν τις αδυναμίες του δικαιούχου. Ως προς αυτό, η Επιτροπή επισημαίνει ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης αντιμετωπίζει τις βασικές αδυναμίες της CGD, ήτοι τη συνολική χαμηλή κερδοφορία των εγχώριων τραπεζικών δραστηριοτήτων, οι οποίες αντιπροσωπεύουν το 80 % των δραστηριοτήτων της. Τα ανεπαρκή αποτελέσματα των εγχώριων δραστηριοτήτων της CGD μπορεί μόνον εν μέρει να αντισταθμιστούν από τις θετικές επιδόσεις των διεθνών δραστηριοτήτων της CGD, αν και κατά μέσο όρο έχουν διαπιστωθεί στο παρελθόν και σήμερα εξακολουθούν να εμφανίζουν θετικές αποδόσεις του απασχολούμενου κεφαλαίου (ROCE). Ενδεικτικά, το 2012 οι τραπεζικές δραστηριότητες στην Αγκόλα πέτυχαν δείκτη απόδοσης του απασχολούμενου κεφαλαίου (ROCE) [50-60] %, στη Μοζαμβίκη ROCE [20-30] %, στη Νότια Αφρική [20-30] % και στο Μακάο [20-30] %. Συγκριτικά, οι τραπεζικές δραστηριότητες της CGD στην Πορτογαλία πέτυχαν ROCE -[10-20] % το 2012. Δεδομένου ότι οι διεθνείς δραστηριότητες συμβάλλουν θετικά στη συνολική οικονομική κατάσταση του ομίλου CGD αλλά αντιπροσωπεύουν μόνο μικρό μέρος των δραστηριοτήτων, το σχέδιο αναδιάρθρωσης εστιάζεται στη βελτίωση της αποδοτικότητας των εγχώριων δραστηριοτήτων.
(62)
Η Επιτροπή σημειώνει θετικά ότι η CGD είχε λάβει μέτρα για τη μείωση του διοικητικού και εργατικού κόστους της, πριν λάβει κρατική ενίσχυση. Η τρέχουσα μακροοικονομική κατάσταση και οι προοπτικές της εγχώριας τραπεζικής αγοράς, ωστόσο, επέβαλαν μια πιο αποφασιστική προσέγγιση, όπως την προσπάθεια βελτιστοποίησης που ορίζεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης. Η επιδιωκόμενη μείωση του προσωπικού της τράπεζας, με τη μείωση του αριθμού των υπαλλήλων στον πορτογαλικό τραπεζικό τομέα από 9 401 σε [8 500-9 000] κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης, με τη συνακόλουθη πρόβλεψη μείωσης του κόστους εργασίας κατά [5-10] %, αποτελεί κατάλληλο μέσο για την επίτευξη των απαιτούμενων εξοικονομήσεων, λαμβάνοντας ιδίως υπόψη ότι θα μειωθεί επίσης σημαντικά ο προϋπολογισμός διοικητικών δαπανών.
(63)
Η ανάλυση της Επιτροπής για το δίκτυο υποκαταστημάτων της CGD αρχικά κατέδειξε ότι υπάρχει περιθώριο βελτίωσης όσον αφορά τον χειρισμό των υποκαταστημάτων που είχαν σαφώς χαμηλές επιδόσεις. Ωστόσο, η θεσπισθείσα από τη CGD διαδικασία περιοδικής επαναξιολόγησης των υποκαταστημάτων αποτελεί κατάλληλη προσέγγιση για την παρακολούθηση των επιδόσεων του δικτύου λιανικής, ώστε να είναι σε θέση να προσαρμόζει το εγχώριο δίκτυό της, εάν απαιτείται. Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, η CGD ορίζει ότι θα μειώσει τον αριθμό των εγχώριων υποκαταστημάτων της κατά [5-10] %, με το κλείσιμο [70-80] από τα 840 υποκαταστήματα. Κατά την άποψη της Επιτροπής, η επιδιωκόμενη συρρίκνωση προσαρμόζει καταλλήλως την εγχώρια παρουσία της CGD στις απαιτήσεις της αγοράς, ενώ συνολικά διατηρείται ένα κατάλληλο επίπεδο υπηρεσιών στους πελάτες.
(64)
Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η βελτίωση της αποτελεσματικότητας της CGD θα επιτευχθεί με αύξηση των εσόδων από υπηρεσίες και προμήθειες, με βάση την εισαγωγή νέας διάρθρωσης τελών. Η αύξηση αυτή των εσόδων από τέλη και προμήθειες φαίνεται δικαιολογημένη, λαμβανομένου υπόψη τόσο του ότι το ποσοστό των προμηθειών της CGD στον λογαριασμό αποτελεσμάτων είναι μάλλον χαμηλό σε σύγκριση με τον μέσο όρο για τον πορτογαλικό τραπεζικό τομέα, αφενός, όσο και του ότι η τράπεζα έχει πλήρη έλεγχο στις ισχύουσες διαρθρώσεις προμηθειών, αφετέρου.
(65)
Όσον αφορά τη μείωση του ισολογισμού, η Επιτροπή σημειώνει ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD είναι καλά ισορροπημένο και αποφεύγει προσεκτικά τη δημιουργία αρνητικών συνεπειών για την ανάκαμψη της πορτογαλικής οικονομίας, μολονότι τα σχετικά μέτρα αντιπροσωπεύουν συνολικά ποσό [10-20] δισεκατ. ευρώ, που ισοδυναμεί σε μείωση του ισολογισμού κατά [10-20] %. Εάν η CGD, ως η μεγαλύτερη τράπεζα της Πορτογαλίας, μείωνε απλώς το μέγεθος των πιστώσεων του προϋπολογισμού, θα είχε συμβάλει ενδεχομένως σε πιστωτική ασφυξία και πλήξει την πραγματική οικονομία. Αυτό αποφεύχθηκε λόγω του ότι οι κύριες πηγές των προσπαθειών απομόχλευσης της CGD δεν συνδέονται με το ποσό των πιστώσεων που μπορεί να διατεθεί στην πορτογαλική οικονομία. Η δανειοδοτική ικανότητα της CGD δεν επηρεάζεται από την πώληση των ασφαλιστικών δραστηριοτήτων, την πώληση των υπόλοιπων μη στρατηγικών συμμετοχών, την αποπληρωμή του χρέους της πρώην BPN και την εκποίηση των μη βασικών πιστώσεων στην Ισπανία. Οι προσπάθειες απομόχλευσης είναι συνεπώς πολύ στοχοθετημένες, εφόσον επιτρέπουν στη CGD να επικεντρωθεί στις βασικές της δραστηριότητες λιανικής τραπεζικής και να απελευθερώσει κεφάλαια που μπορούν να ενισχύσουν το βασικό κεφάλαιο της τράπεζας, ενώ αποφεύγονται τυχόν αρνητικές επιπτώσεις της απομόχλευσης για την πορτογαλική οικονομία.
(66)
Στο ίδιο πνεύμα, η Επιτροπή καταγράφει τη δέσμευση της CGD έναντι της πορτογαλικής κυβέρνησης να διαθέτει ποσό 30 εκατ. ευρώ ετησίως σε ένα ταμείο, που με τη σειρά του θα επενδύει σε ίδιο κεφάλαιο ΜΜΕ και σε επιχειρήσεις μεσαίας κεφαλαιοποίησης με στόχο να εξασφαλιστεί χρηματοδότηση για την πραγματική οικονομία στην Πορτογαλία. Οι επενδύσεις αυτές δεν θα συνεπάγονται την απόκτηση συμμετοχών σε ανταγωνιστικές επιχειρήσεις και η Επιτροπή θεωρεί επίσης ότι δεν συνιστούν δραστηριότητες που στρεβλώνουν τον ανταγωνισμό κατά την έννοια του σημείου 23 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων. Κανένα στοιχείο της εν λόγω δέσμευσης δεν μπορεί να αποφέρει πρόσθετο πλεονέκτημα στην CGD και, ως εκ τούτου, δεν είναι απαραίτητο να εξετάσει η Επιτροπή διεξοδικότερα τη θέση της δέσμευσης αυτής στην παρούσα απόφαση.
(67)
Όσον αφορά την πώληση των ασφαλιστικών δραστηριοτήτων της CGD, είναι αναγκαία η αναδιάρθρωση της Caixa Seguros προκειμένου να βελτιωθεί η εμπορευσιμότητά της, όπως ορίζεται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD. Η CGD πρότεινε μια λογική προσέγγιση για να επιτευχθεί πώληση της Caixa Seguros εντός της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(68)
Η μεταστροφή των τραπεζικών δραστηριοτήτων της CGD στην Ισπανία συνιστά σημαντικό στοιχείο του σχεδίου της CGD για να επιτευχθεί μια θετική συνολική αποδοτικότητα σε σύντομο χρονικό διάστημα. Ειδικότερα, ενόψει του γεγονότος ότι οι δραστηριότητες στην Ισπανία δεν ήταν αποδοτικές για κάποιο χρονικό διάστημα και είχαν αρνητική επίπτωση πριν αρχίσει η χρηματοπιστωτική κρίση, απαιτείται μια αποφασιστική προσέγγιση για την αντιμετώπιση του προβλήματος αυτού.
(69)
Στο σχέδιο αναδιάρθρωσης, η CGD διατύπωσε την προτιμώμενη επιλογή της να τερματίσει τις δραστηριότητες χονδρικής τραπεζικής στην Ισπανία και να αναδιαρθρώσει και να συνεχίσει τις δραστηριότητες λιανικής τραπεζικής σε μικρότερη κλίμακα καθώς και εναλλακτικές λύσεις, και συγκεκριμένα την πλήρη διακοπή της λειτουργίας με την εκχώρησή τους μέσω της πώλησης ή της ανταλλαγής περιουσιακών στοιχείων, τη σταδιακή εκποίηση ή την αναζήτηση εταίρου για κοινή επιχείρηση. Ωστόσο, όλες αυτές οι εναλλακτικές προτάσεις είχαν και τις αρνητικές πλευρές τους και αναμενόταν ότι θα προκαλούσαν σημαντικά μεγάλες ζημίες κεφαλαίου. Κατά συνέπεια, η CGD κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ισπανία αποτελεί την καλύτερη λύση από οικονομική άποψη.
(70)
Η Επιτροπή θεωρεί ότι η αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ισπανία στο παρόν μακροοικονομικό πλαίσιο θα είναι ένα δύσκολο εγχείρημα, αλλά ταυτόχρονα αναγνωρίζει ότι οι εναλλακτικές προσεγγίσεις θα μπορούσαν να είναι πιο δαπανηρές. Η Επιτροπή θεωρεί θετικό το ότι οι δραστηριότητες χονδρικής τραπεζικής έχουν διακοπεί και ότι, σε κάθε περίπτωση, η BCG θα μειώσει το μέγεθος του σημαντικού χαρτοφυλακίου των μη βασικών στοιχείων ενεργητικού από τις δραστηριότητες στην Ισπανία, θα μειώσει σημαντικά την παρουσία της στην Ισπανία κατά περίπου [50-60] % και διερευνά τις δυνατότητες εξοικονόμησης δαπανών χρησιμοποιώντας διαθέσιμες υπηρεσίες στον όμιλο.
(71)
Η Επιτροπή θεωρεί, ωστόσο, αναγκαίο να δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στον στόχο της επίτευξης μιας μεταστροφής των δραστηριοτήτων στην Ισπανία το συντομότερο δυνατόν. Για τον λόγο αυτό, η Επιτροπή θεωρεί σημαντικό το γεγονός ότι η Πορτογαλία έχει δεσμευθεί ότι η BCG είτε θα επιτύχει έως το […] τους βασικούς δείκτες επιδόσεων οι οποίες ορίζονται στο τμήμα 4.2.7.3.1.5 των δεσμεύσεων που παρατίθεται στο παράρτημα όσον αφορά τα αντίστοιχα όρια για το κόστος εργασίας και τις διοικητικές δαπάνες, τον δείκτη κόστους προς τα κέρδη, τη χρηματοδότηση, τις καταθέσεις, τις νέες πιστώσεις, το καθαρό περιθώριο και τα μη εξυπηρετούμενα δάνεια είτε, εάν δεν τους επιτύχει, να διακόψει τις νέες δραστηριότητες στην Ισπανία και να εκκαθαρίσει το σύνολο των δραστηριοτήτων στην Ισπανία. Λαμβάνοντας υπόψη αυτή τη διασφάλιση και την έλλειψη εναλλακτικών λύσεων βραχυπρόθεσμα, η Επιτροπή αποδέχεται το σχέδιο να επιτευχθεί μεταστροφή των υπηρεσιών λιανικής τραπεζικής στην Ισπανία ως στοιχείο του σχεδίου αναδιάρθρωσης της CGD.
(72)
Επιπλέον, η Επιτροπή θεωρεί ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD είναι αξιόπιστο ακόμη και αν η διάρκεια της τρέχουσας δυσχερούς οικονομικής κατάστασης της Πορτογαλίας είναι μεγαλύτερη από αυτήν που ελήφθη ως παραδοχή στο σενάριο αναφοράς. Ο πιστωτικός κίνδυνος των έργων της CGD θα αυξηθεί περισσότερο κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης από το ήδη υψηλό επίπεδο του 12 % στο [10-20] % στα τέλη του 2017. Η τράπεζα επιπλέον προβλέπει αύξηση των προβλέψεων για πιστωτικό κίνδυνο σε [50-60] %. Ένας τέτοιος δείκτης κάλυψης μπορεί να θεωρηθεί ότι είναι εναρμονισμένος με τον δείκτη άλλων πορτογαλικών τραπεζών οι οποίες δεν έχουν λάβει κρατικά κεφάλαια, για παράδειγμα με τους δείκτες της Banco Espirito Santo ή της Banco Santander Totta. Ο δείκτης κάλυψης της CGD πρέπει να αξιολογηθεί λαμβάνοντας υπόψη το γεγονός ότι η τράπεζα έχει παραδοσιακά ισχυρή παρουσία ως χορηγός ενυπόθηκων δανείων στην Πορτογαλία και, ως εκ τούτου, κατέχει μεγάλο μερίδιο ενυπόθηκων δανείων στο χαρτοφυλάκιό της με μέσο δείκτη δανείου/αξίας περίπου [70-80] %. Λαμβάνοντας υπόψη τους παράγοντες αυτούς, μια κάλυψη πιστωτικού κινδύνου της τάξης του [50-60] % κρίνεται κατάλληλη για να καλυφθούν οι μελλοντικές ζημίες από δάνεια της CGD κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης.
(73)
Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι όλα τα μέτρα που ορίζονται στο σχέδιο αναδιάρθρωσης αποσκοπούν στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας της CGD και στο να οδηγήσουν σε ένα ικανοποιητικό επίπεδο αποδοτικότητας, όπως προκύπτει από τον στόχο να είναι η απόδοση ιδίων κεφαλαίων (ROE) της CGD για τις τραπεζικές δραστηριότητες στην Πορτογαλία της τάξης του [5-10] % στις 31 Δεκεμβρίου 2017 και η απόδοση ιδίων κεφαλαίων να είναι στις 31 Δεκεμβρίου 2017 της τάξης του [5-10] % για τα ενοποιημένα αποτελέσματα όλων των δραστηριοτήτων του ομίλου CGD.
Περιορισμός της ενίσχυσης στο ελάχιστο αναγκαίο, ίδια συνεισφορά και επιμερισμός των βαρών
(74)
Η ανακοίνωση περί αναδιαρθρώσεων επισημαίνει ότι απαιτείται κατάλληλη συνεισφορά από τον δικαιούχο προκειμένου να περιοριστεί η ενίσχυση στο ελάχιστο και να αντιμετωπιστούν οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού αλλά και το πρόβλημα του ηθικού κινδύνου. Για τον σκοπό αυτό προβλέπει ότι (i) τόσο οι δαπάνες αναδιάρθρωσης όσο και το ποσό της ενίσχυσης θα πρέπει να περιορίζονται και (ii) απαιτείται σημαντική ίδια συνεισφορά.
(75)
Το σχέδιο αναδιάρθρωσης της CGD δεν περιέχει κανένα στοιχείο που να υποδηλώνει ότι η ενίσχυση υπερβαίνει τα μέσα που είναι αναγκαία για την αποκατάσταση της μακροπρόθεσμης βιωσιμότητας. Όπως περιγράφεται στην αιτιολογική σκέψη 13, το κεφαλαιακό έλλειμμα που θα έπρεπε να καλυφθεί καθορίστηκε με βάση το μνημόνιο Συναντίληψης που συμφωνήθηκε μεταξύ της πορτογαλικής κυβέρνησης, αφενός, και του ΔΝΤ, της ΕΚΤ και της Επιτροπής, αφετέρου.
(76)
Σύμφωνα με το σημείο 34 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων, η κατάλληλη αμοιβή κάθε κρατικής παρέμβασης είναι ένας από τους σημαντικότερους τρόπους περιορισμού των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Η Επιτροπή επισημαίνει στο πλαίσιο αυτό ότι τα κεφάλαια που χορηγήθηκαν υπό μορφή CoCos αμείβονται επαρκώς, σύμφωνα με τις κατευθυντήριες γραμμές της Επιτροπής και της ΕΚΤ (13). Η αμοιβή για τους CoCos αρχίζει από ένα αρχικό ποσοστό 8,5 % για το πρώτο έτος και αυξάνεται κλιμακωτά, με αποτέλεσμα ο μέσος ετήσιος συντελεστής αμοιβής να ανέλθει κατά την περίοδο της επένδυσης στο 9,2 %. Ο μηχανισμός κλιμάκωσης θα ενθαρρύνει την έξοδο της CGD από την κρατική παρέμβαση.
(77)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι, σύμφωνα με το σχέδιο αναδιάρθρωσης και τις σχετικές δεσμεύσεις, η CGD θα χρησιμοποιήσει το πλεονάζον κεφάλαιό της για την πλήρη αποπληρωμή των CoCos (βλέπε τμήμα 5 της συγγραφής υποχρεώσεων).
(78)
Η CGD θα χρησιμοποιήσει το 2014 το [50-60] % του πλεονάζοντος κεφαλαίου και το [90-100] % του πλεονάζοντος κεφαλαίου το 2015 και τα επόμενα έτη για να αποπληρώσει το ποσό των 900 εκατ. ευρώ των CoCos. Ο μηχανισμός αποπληρωμής περιορίζει το κεφαλαιακό απόθεμα ασφαλείας που μπορεί να κατέχει στον ισολογισμό της η CGD και, ως εκ τούτου, εγγυάται ότι, κατά τη διάρκεια της περιόδου αναδιάρθρωσης, η ενίσχυση θα περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο ποσό.
(79)
Επιπλέον, είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι η πώληση του κλάδου ασφαλειών θα απελευθερώσει ρυθμιστικό κεφάλαιο και, ως εκ τούτου, θα δημιουργήσει περισσότερες πιθανότητες να έχει η CGD πλεονάζον κεφάλαιο που θα μπορεί να χρησιμοποιηθεί για την αποπληρωμή των CoCos, συμβάλλοντας κατ’ αυτόν τον τρόπο στο κόστος αναδιάρθρωσης με δικά της μέσα.
(80)
Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η CGD δεν συμμορφώθηκε με την απαγόρευση διανομής μερισμάτων αλλά κατέβαλε μερίσματα ύψους 405 415 ευρώ, κατά παράβαση της δέσμευσης που ανέλαβε η Πορτογαλία στο πλαίσιο της απόφασης διάσωσης.
(81)
Σκοπός της απαγόρευσης καταβολής μερισμάτων και τοκομεριδίων είναι να αποφευχθεί η εκροή κεφαλαίων, διασφαλίζοντας με αυτόν τον τρόπο ότι η ενίσχυση μπορεί να επιστραφεί και, ως εκ τούτου, ότι η κρατική ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο. Για τον σκοπό αυτό, οι μέτοχοι της τράπεζας, όπως και οι κάτοχοι υβριδικού κεφαλαίου και χρεωστικών τίτλων μειωμένης εξασφάλισης θα πρέπει στο μέτρο του δυνατού να αποκλείονται από το δυνητικό πλεονέκτημα της κρατικής ενίσχυσης.
(82)
Εφόσον η CGD ήταν σε θέση να καταβάλει μερίσματα, αποδείχτηκε ότι το ποσό της ενίσχυσης δεν περιοριζόταν στο ελάχιστο αναγκαίο. Τα στοιχεία που υπέβαλε η CGD κατά τη διαδικασία έρευνας για κατάχρηση δεν μετέβαλαν την εκτίμηση της Επιτροπής στην απόφαση για την κίνηση της διαδικασίας ότι οι πληρωμές είχαν χαρακτήρα καταβολής μερισμάτων η οποία ενέπιπτε στην απαγόρευση διανομής μερισμάτων της απόφασης διάσωσης ή συνιστούσαν νομική υποχρέωση πληρωμής που θα επέτρεπε την καταβολή μερισμάτων βάσει της απόφασης διάσωσης.
(83)
Η Επιτροπή συμπεραίνει ότι τα μέτρα ενίσχυσης ύψους 1 650 εκατ. ευρώ περιορίζονταν στο ελάχιστο αναγκαίο, με εξαίρεση το ποσό των 405 415 ευρώ που είχε χρησιμοποιηθεί για τις πληρωμές μερισμάτων. Από αυτή την άποψη, η Επιτροπή λαμβάνει ιδίως υπόψη τη δέσμευση της CGD να επιστρέψει στην Πορτογαλία ποσό ίσο με τα μερίσματα και, ως εκ τούτου, το ποσό της χορηγηθείσας ενίσχυσης δεν υπερέβη το ελάχιστο αναγκαίο. Δεδομένης αυτής της δέσμευσης, η ενίσχυση θεωρείται ότι περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο.
(84)
Επιπλέον, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Πορτογαλία δεσμεύτηκε να απαγορεύσει την καταβολή μερισμάτων, τοκομεριδίων και τόκων (βλέπε σημείο 6.7 των δεσμεύσεων).
(85)
Το σημείο 24 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων ορίζει επίσης ότι ο στόχος του επιμερισμού των βαρών μπορεί επίσης να επιτευχθεί με την καταβολή προσήκουσας αμοιβής για την παρεχόμενη κρατική υποστήριξη. Όπως αναφέρεται στην αιτιολογική σκέψη 76, η Επιτροπή θεωρεί ότι η εισφορά κεφαλαίου σε μορφή CoCos αμείβεται επαρκώς.
(86)
Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η CGD έχει ήδη εφαρμόσει και θα συνεχίσει να εφαρμόζει μέτρα μείωσης του κόστους, κυρίως με τη μείωση του αριθμού των απασχολουμένων και του δικτύου των υποκαταστημάτων στην Πορτογαλία και, ως εκ τούτου, συμβάλλει στις δαπάνες αναδιάρθρωσης μέσω εσωτερικών μέτρων.
(87)
Για τους λόγους αυτούς, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι το σχέδιο αναδιάρθρωσης διασφαλίζει ότι η ενίσχυση περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο και προβλέπει κατάλληλη ίδια συνεισφορά και επιμερισμό των βαρών.
Περιορισμός των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού
(88)
Τέλος, το τμήμα 4 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων επιβάλλει να περιλαμβάνει το σχέδιο αναδιάρθρωσης μέτρα που να περιορίζουν τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού. Τα μέτρα αυτά θα πρέπει να είναι ειδικά προσαρμοσμένα για την αντιμετώπιση των στρεβλώσεων στις αγορές στις οποίες θα δραστηριοποιείται η δικαιούχος τράπεζα μετά την αναδιάρθρωση. Η φύση και η μορφή αυτών των μέτρων εξαρτάται από δύο κριτήρια: πρώτον, από το ύψος της ενίσχυσης και τους όρους και τις συνθήκες υπό τις οποίες χορηγήθηκε και, δεύτερον, από τα χαρακτηριστικά των αγορών στις οποίες θα δραστηριοποιηθεί η δικαιούχος τράπεζα. Επιπλέον, η Επιτροπή πρέπει να λαμβάνει υπόψη το επίπεδο της ίδιας συνεισφοράς του δικαιούχου και τον καταμερισμό των επιβαρύνσεων κατά την περίοδο αναδιάρθρωσης.
(89)
Η Επιτροπή υπενθυμίζει ότι η CGD έλαβε κρατική ενίσχυση υπό μορφή εισφορών κεφαλαίου και CoCos ύψους 1 650 εκατ. ευρώ. Το ποσό της ενίσχυσης είναι ισοδύναμο με το 2,3 % των σταθμισμένων ως προς τον κίνδυνο περιουσιακών στοιχείων (RWA) (14) της CGD, που είναι συγκριτικά χαμηλός. Εφόσον οι CoCos αμείβονται επαρκώς, μόνο ήπια μέτρα είναι αναγκαία για τον περιορισμό των πιθανών στρεβλώσεων του ανταγωνισμού.
(90)
Η αναλογική μείωση του μεγέθους του ισολογισμού της CGD, της γεωγραφικής παρουσίας και του προσωπικού θα συμβάλει στον περιορισμό των στρεβλώσεων του ανταγωνισμού. Ενώ η εκποίηση της Caixa Seguros και η μείωση του μεγέθους και η αναδιάρθρωση των δραστηριοτήτων στην Ισπανία θα συμβάλουν στην αποκατάσταση της βιωσιμότητας της τράπεζας, η μείωση του εναπομένοντος ισολογισμού θεωρείται σκόπιμη σε σύγκριση με τις στρεβλώσεις του ανταγωνισμού που προκαλούν οι ενισχύσεις.
(91)
Εκτός από αυτά τα διαρθρωτικά μέτρα, η Πορτογαλία έχει αναλάβει επίσης δεσμεύσεις για διάφορες υποχρεώσεις συμπεριφοράς. Η Επιτροπή καταγράφει τις δεσμεύσεις συμπεριφοράς που ορίζονται στο σημείο 6 των δεσμεύσεων, όπως η απαγόρευση διαφήμισης της κρατικής στήριξης και η απαγόρευση των επιθετικών εμπορικών πρακτικών, εμποδίζοντας την CGD να χρησιμοποιεί την ενίσχυση για αντιανταγωνιστική συμπεριφορά. Χαιρετίζει ιδιαίτερα την απαγόρευση εξαγοράς, γεγονός που εγγυάται ότι η κρατική ενίσχυση δεν θα χρησιμοποιηθεί για την εξαγορά ανταγωνιστών, αλλά αντίθετα θα εξυπηρετεί τον σκοπό για τον οποίο προορίζεται, δηλαδή την αποκατάσταση της βιωσιμότητας της CGD.
(92)
Εν κατακλείδι, η Επιτροπή θεωρεί ότι έχουν ληφθεί επαρκή μέτρα για τον περιορισμό ενδεχόμενων στρεβλώσεων του ανταγωνισμού, ιδίως υπό το πρίσμα της εφαρμογής του σημείου 14 της ανακοίνωσης του 2011 περί παράτασης, μετά τα γεγονότα που οδήγησαν στην ανάγκη για κρατική ενίσχυση, και συγκεκριμένα το «κεφαλαιακό απόθεμα» της ΕΑΤ.
5.3. Έλεγχος
(93)
Σύμφωνα με την παράγραφο 5 της ανακοίνωσης περί αναδιαρθρώσεων, πρέπει να υποβάλλονται συστηματικές εκθέσεις, ώστε να ελέγχει η Επιτροπή την ορθή εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης.
(94)
Επιπλέον, η ορθή εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης και η πλήρης και ορθή εφαρμογή όλων των στοιχείων που περιλαμβάνονται στις δεσμεύσεις θα παρακολουθούνται συνεχώς από ανεξάρτητο, επαρκώς εξειδικευμένο εντολοδόχο παρακολούθησης.
ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑ
Λαμβάνοντας υπόψη τις δεσμεύσεις που ανέλαβε η Πορτογαλία, συνάγεται το συμπέρασμα ότι η ενίσχυση αναδιάρθρωσης περιορίζεται στο ελάχιστο αναγκαίο, οι στρεβλώσεις του ανταγωνισμού αντιμετωπίζονται επαρκώς και το υποβληθέν πρόγραμμα αναδιάρθρωσης είναι σε θέση να αποκαταστήσει τη μακροπρόθεσμη βιωσιμότητα της CGD. Η ενίσχυση αναδιάρθρωσης θα πρέπει να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά, σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 3 στοιχείο β) της Συνθήκης,
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η κρατική ενίσχυση που συνίσταται στην εγγραφή της Πορτογαλίας για την απόκτηση νέων κοινών μετοχών ύψους 750 εκατ. ευρώ που εξέδωσε η CGD και στην εγγραφή της Πορτογαλίας για την απόκτηση μετατρέψιμων τίτλων που εξέδωσε η CGD ύψους 900 εκατ. ευρώ είναι συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά με βάση τις δεσμεύσεις που παρατίθενται στο παράρτημα.
Άρθρο 2
Η Πορτογαλία εξασφαλίζει την πλήρη εφαρμογή του σχεδίου αναδιάρθρωσης που υποβλήθηκε στις 15 Οκτωβρίου 2012 και συμπληρώθηκε με στοιχεία που υποβλήθηκαν στις 19 Ιουλίου 2013, συμπεριλαμβανομένων των δεσμεύσεων που καθορίζονται στο παράρτημα και σύμφωνα με το χρονοδιάγραμμα που καθορίζεται στο εν λόγω παράρτημα.
Άρθρο 3
Η Πορτογαλία ενημερώνει την Επιτροπή εντός δύο μηνών από την ημερομηνία κοινοποίησης της παρούσας απόφασης για τα μέτρα που έχει λάβει για την εφαρμογή της.
Άρθρο 4
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στην Πορτογαλική Δημοκρατία.
Βρυξέλλες, 23 Ιουλίου 2013.