РЕШЕНИЕ НА КОМИСИЯТА
от 9 юли 2014 година
относно мярка SA.35668 (13/C) (ex 13/NN) (ex 12/CP), приведена в действие от Дания и Швеция за Scandinavian Airlines
(нотифицирано под номер C(2014) 4532)
(само текстът на английски език е автентичен)
(текст от значение за ЕИП)
(2014/938/ЕС)
ЕВРОПЕЙСКАТА КОМИСИЯ,
като взе предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 108, параграф 2, първа алинея от него,
като взе предвид Споразумението за Европейското икономическо пространство, и по-специално член 62, параграф 1, буква а) от него,
като взе предвид решението, с което Комисията взе решение да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора за функционирането на Европейския съюз по отношение на помощ SA.35668 (13/C) (ex 13/NN) (ex 12/CP) (1),
като покани заинтересованите страни да представят мненията си в съответствие с посочените разпоредби и като взе предвид техните мнения,
като има предвид, че:
1. ПРОЦЕДУРА
(1)
В края на октомври 2012 г. Дания, Швеция и Норвегия (наричани по-нататък „държавите“) се обърнаха неофициално към Комисията и Надзорния орган на ЕАСТ („НОЕ“) във връзка с намерението си да участват в нов инструмент за револвиращ кредит („нов ИРК“) в полза на Scandinavian Airlines („SAS“, „SAS Group“ или „дружеството“). На 12 ноември 2012 г. държавите решиха да участват в новия ИРК, без обаче официално да уведомят Комисията за мярката.
(2)
На 14 ноември 2012 г. Комисията започна неофициално разследване относно новия ИРК. Комисията изпрати искания за информация до Дания и Швеция на 29 ноември 2012 г., 18 декември 2012 г., 28 януари 2013 г. и 18 февруари 2013 г. и отговори съответно на 6 декември 2012 г., 8 януари 2013 г., 5 и 13 февруари 2013 г. и 22 март 2013 г. Дания и Швеция предоставиха допълнителна информация с писмо от 3 юни 2013 г.
(3)
Освен това на 20 ноември 2012 г. Комисията получи жалба от Ryanair, последвана от жалба от Европейската асоциация на нискобюджетните авиокомпании („ELFAA“) на 4 февруари 2013 г., по която Дания и Швеция представиха мнение с писмо от 22 март 2013 г.
(4)
С писмо от 19 юни 2013 г. Комисията уведоми Дания и Швеция, че е взела решение да открие процедурата, предвидена в член 108, параграф 2 от Договора за функционирането на Европейския съюз (наричан по-нататък „ДФЕС“), по отношение на помощта (наричано по-нататък „решение за откриване“). Дания и Швеция представиха мнения относно решението за откриване с писма от 19 август 2013 г.
(5)
Решението на Комисията да започне процедурата бе публикувано в Официален вестник на Европейския съюз (2) на 28 септември 2013 г. Комисията прикани заинтересованите страни да представят мненията си относно мерките.
(6)
Комисията получи мнения от SAS Group и от Foundation Asset Management Sweden AB (наричано по-нататък „FAM“) (3) на 28 октомври 2013 г. На 5 ноември 2013 г. Комисията препрати тези мнения на Дания и Швеция, като им бе дадена възможност да реагират. С писма от 4 и 5 декември 2013 г. датските и шведските органи отбелязаха, че нямат коментари по мненията на SAS Group и FAM.
(7)
Комисията поиска допълнителна информация от Дания и Швеция, с писмо от 25 февруари 2014 г., на което двете държави членки отговориха на 25 март 2014 г. Освен това с писма от 5 и 7 март 2014 г. датските и шведските органи уведомиха Комисията, че дружеството SAS е решило да отмени новия ИРК и да проучи алтернативни възможности за укрепване на капиталовата си основа. Отмяната е в сила от 4 март 2014 г.
(8)
С писма съответно от 4 и 7 юли 2014 г. Швеция и Дания се съгласиха да се откажат от правата си, произтичащи от член 342 ДФЕС във връзка с член 3 от Регламент № 1 и настоящото решение да бъде прието и оповестено на английски език.
(9)
За тази процедура Комисията е единствено компетентна да прецени дали разпоредбите на ДФЕС са били спазени от Дания и Швеция. От друга страна, НОЕ, съгласно член 109, параграф 1 от Споразумението за Европейското икономическо пространство („Споразумението за ЕИП“) във връзка с член 24 от Споразумението между държавите от ЕАСТ за създаване на надзорен орган и съд, е компетентен да прецени дали разпоредбите на Споразумението за ЕИП са били спазени от Норвегия. Също така, въз основа на член 109, параграф 2 и Протокол 27 към Споразумението за ЕИП, за да се гарантира еднакво прилагане в рамките на ЕИП, НОЕ и Комисията трябва да си сътрудничат, да обменят информация и да се консултират взаимно по въпроси, свързани с политиката на надзор, и по отделни случаи.
(10)
Предвид гореизложеното и като се вземат предвид паралелните компетентности на двете институции в този случай, Комисията си сътрудничи и се консултира с НОЕ преди приемането на настоящото решение.
2. СКАНДИНАВСКИЯТ ПАЗАР ЗА ВЪЗДУШЕН ТРАНСПОРТ
(11)
Между 2001 и 2011 г. скандинавският пазар за въздушен транспорт (който включва Дания, Швеция, Финландия и Норвегия) по получени данни е нараснал с 126 % по отношение на разполагаемите креслокилометри (4). Почти целият растеж в скандинавския пазар за полети на къси разстояния се пада на нискотарифните превозвачи, по-специално Norwegian Air Shuttle и Ryanair. Наистина, смята се, че нискотарифните превозвачи да генерирали 90 % от растежа през този период (5).
(12)
Въпреки нарастването на значението на нискотарифните превозвачи най-големият участник в скандинавския пазар все още е SAS, чийто пазарен дял се изчислява на 35,6 % през 2011 г., което е далеч от стойностите над 50 %, на които се радваше предприятието преди десетилетие. Пазарните дялове на Norwegian Air Shuttle и Ryanair достигнаха съответно 18,7 % и 6,8 % през тази година.
3. ПРЕДПРИЯТИЕТО БЕНЕФИЦИЕР
(13)
SAS е национален превозвач на държавите, най-голямата авиокомпания в Скандинавия и осмата по големина авиокомпания в Европа. Предприятието също така е един от основателите на Star Alliance. Групата, която включва Scandinavian Airlines, Widerøe (6) и Blue 1, е със седалище в Стокхолм, а основният ѝ европейски и междуконтинентален център се намира на летището в Копенхаген. През 2013 г. SAS превози около 28 милиона пътници, като достигна приходи от близо 42 млрд. SEK.
(14)
Предприятието SAS в момента се притежава на 50 % от държавите: 21,4 % от Швеция, 14,3 % от Дания и 14,3 % от Норвегия. Основния частен акционер е фондацията Knut и Alice Wallenberg foundation („KAW“) (7,6 %), а останалите акционери притежават дялове от 1,5 % или по-малко.
Таблица 1
Основни акционери в SAS AB към 31 март 2012 г. (7)
Акционер
Общо (%)
Правителството на Швеция
21,4
Правителството на Дания
14,3
Правителството на Норвегия
14,3
Knut and Alice Wallenberg's foundation
7,6
Försäkringsaktiebolaget, Avanza Pension
1,5
A.H värdepapper AB
1,4
Unionen
1,4
Датската национална банка
1,4
Robur försäkring
0,9
Ponderus Försäkring
0,8
Andra AP-fonden
0,5
Tredje AP-fonden
0,5
SSB+TC Ledning Omnibus FD No OM79
0,5
Nordnet Pensionsförsäkring AB
0,4
Swedbank Robur Sverigefond
0,4
Swedbank Robur Sverigefond Mega
0,3
JPM Chase NA
0,3
AMF Aktiefond Småbolag
0,3
JP Morgan Bank
0,3
KPA Pensionsförsäkring AB
0,2
Nomura International
0,2
(15)
Финансовото състояние на SAS бе слабо в продължение на няколко години с многократни загуби между 2008 и 2013 г. През ноември 2012 г. Standard and Poor's („S&P“) намали кредитния рейтинг на дружеството от B- на CCC+ (8). Тези трудности бяха задълбочени от пазарната среда на високи разходи за гориво и несигурност по отношение на търсенето.
(16)
По-специално, от годишните доклади на дружеството се вижда, че между 2008 г. и 2012 г. дружеството SAS е понесло значителни загуби всяка година и е поело значителен по размер финансов нетен дълг.
Таблица 2
Основни финансови данни на SAS за периода 2007-2012 г. (милиони SEK) (9)
2007
2008
2009
2010
2011
2012
(януари-октомври)
Приходи
50 958
52 870
44 918
41 070
41 412
35 986
Финансов нетен дълг
1 231
8 912
6 504
2 862
7 017
6 549
Печалба преди облагане с данъци (EBT)
1 044
- 969
- 3 423
- 3 069
- 1 629
- 1 245
Нетни доходи
636
- 6 360
- 2 947
- 2 218
- 1 687
- 985
Паричен поток за годината
- 1 839
- 3 084
- 1 741
868
- 1 243
- 1 018
Възвръщаемост на вложения капитал (ROCE)- %
6,7
- 19,6
- 11,7
- 7,6
- 2,2
- 8,1
Възвръщаемост на капитала след облагане - %
3,8
- 47,6
- 26,8
- 17,0
- 12,0
- 24,8
Коефициент на лихвено покритие - %
1,8
- 5,3
- 4,4
- 1,9
- 0,6
- 1,6
(17)
В резултат на влошаващото му се финансово състояние SAS следваше програма за значително намаление на разходите („Core SAS“) през 2009/2010 г. При изпълнението на тази програма SAS трябваше да набере капитал от своите акционери чрез две емисии на права: i) 6 млрд. SEK през април 2009 г.; и i) 5 млрд. SEK през май 2010 г. (10)
(18)
Финансовите затруднения на SAS достигнаха върха си през 2012 г., когато дружеството представи бизнес плана 4 Excellence Next Generation („план 4XNG“), възприет от управленския състав на авиокомпанията като „последен шанс“ за SAS (11). Освен това през ноември 2012 г. пресата съобщи за възможността за SAS да изпадне в несъстоятелност (12).
4. ОПИСАНИЕ НА МЯРКАТА: НОВИЯТ ИРК ПРЕЗ 2012 Г.
(19)
Що се отнася до другите авиокомпании в световен мащаб, SAS разчиташе на външни кредитни споразумения, за да поддържа минимални нива на ликвидност. От 20 декември 2006 г., SAS разчиташе на ИРК, който трябваше да изтече през юни 2013 г. („стар ИРК“). Старият ИРК възлизаше на 366 млн. евро и беше предоставен изключително от няколко банки ([…] (13)). Той включваше и редица финансови клаузи или условия, като […].
(20)
През декември 2011 г., вследствие на влошаване на стопанските резултати на дружеството, ръководството на SAS реши да използва изцяло стария ИРК. След подаване на молба за обявяване в несъстоятелност от дъщерно дружество на SAS (а именно Spanair) през януари 2012 г., SAS започна преговори с банките и на 15 март 2012 г. постигна споразумение за актуализация на договорните клаузи. Тази актуализация на договорните клаузи доведе до нарастване на разходите за използване на стария ИРК, до въвеждане на по-строги условия за усвояване и изискваше от SAS да предостави пълно и незабавно изплащане на усвоената сума. Освен това SAS трябваше да предостави на кредиторите плана за рекапитализиране, който трябваше да бъде одобрен от управителния съвет и основните акционери, т.е. държавите и KAW.
(21)
Планът за рекапитализиране се основаваше на т.нар.план 4XNG, който се разработваше в началото на 2012 г. Планът 4XNG също даваше отговор на опасенията, изразени от […] относно съществуващия бизнес план на SAS, наречен 4 Excellence („план 4X“), през май 2012 г. Според SAS планът 4XNG би позволил на дружеството да се установи като авиокомпания, която е финансово самодостатъчна. В него се набелязват редица финансови цели, които SAS трябваше да постигне през финансовата година 2014/2015. Те включваха печалба преди лихви и данъци (EBIT) над 8 %, съотношение на финансова подготвеност над 20 % и коефициент на собствения капитал (собствен капитал/активи) над 35 %. Планът 4XNG трябваше да позволи на SAS да подобри своята печалба преди облагане с данъци (EBT) с приблизително 3 млрд. SEK на годишна основа, като в същото време осъществяването му ще изисква разходи за преструктуриране и еднократни разходи в размер на приблизително 1,5 млрд. SEK.
(22)
Друга цел на плана 4XNG е дружеството да се подготви за въвеждането на нови счетоводни правила за пенсиите от ноември 2013 г., като се очакваше те да имат отрицателно въздействие върху собствения капитал на SAS Group. Освен това в плана се съдържаше ангажимент да се изпълни план за продажба на активи и финансиране, който включваше общо около 3 млрд. SEK в потенциални нетни парични постъпления. Продажбата на активи включваше (14): i) продажбата на Widerøe, дъщерна регионална авиокомпания в Норвегия (15), ii) продажбата на инвестиции с миноритарно участие в […], iii) продажбата на лихви от летищно недвижимо имущество, iv) аутсорсинга на наземното обслужване (16), v) продажбата на самолетни двигатели (17), vi) продажбата или обратния лизинг или други финансови трансакции по отношение на […], vii) аутсорсинга на системите за управление и телефонните централи (18), и viii) продажбата или гарантираното финансиране на три самолета Q400.
(23)
Държавите настояват, че планът 4XNG се е самофинансирал, което означава, че SAS би генерирал достатъчно парични наличности от операциите и от допълнителните продажби на активи, за да финансира първоначалните разходи за изпълнението на плана 4XNG. SAS обаче се безпокоеше от очакванията на инвеститорите за позиция на ниска ликвидност в резултат на значителните предварителни разходи за изпълнение на плана 4XNG. Затова SAS поиска удължаване на срока на действие на стария ИРК заедно с въвеждането на новия ИРК, подкрепян от държавите и KAW. SAS обаче твърдеше, че нито старият ИРК (удължен), нито новият ИРК биха били използвани.
(24)
Обсъжданията по новия ИРК започнаха на 4 юни 2012 г. (19) Първоначално, в съответствие с плана за рекапитализиране (вж. точка 20), банките, които бяха кредитори по стария ИРК, изискваха държавите да пристъпят към още едно записване на собствен капитал, например емисия на права, понеже не желаеха да финансират сами нов ИРК. Държавите обаче отхвърлиха тази идея.
(25)
След провеждането на преговори банките приеха нов ИРК, който ще бъде създаден съвместно с държавите и с KAW и ще бъде строго структуриран при равни условия без подчиненост или непропорционални права за финансова гаранция. Следва да се отбележи, че новият ИРК бе планиран първоначално да бъде в размер на [3-6] млрд. SEK, а съществуваше налична финансова гаранция само в размер на [1-4] млрд. SEK. На 22 октомври 2012 г. размерът на новия ИРК бе накрая намален на 3,5 млрд. SEK(приблизително 400 млн. EUR).
(26)
Новият ИРК беше предоставен от същите банки, които са предоставиха стария ИРК (с изключение на една (20)) заедно с държавите и KAW. Във връзка с това 50 % от новия ИРК се осигуряваха от държавите пропорционално на акционерното им участие в SAS, а останалите 50 % се предоставяха от банките и от KAW. Държавите и KAW участваха в новия ИРК при същите условия (такси, лихви, спогодби) като банките.
(27)
Основните характеристики на новия ИРК са следните:
-
Той бе разделен на два подинструмента от 2 млрд. SEK (инструмент А) и 1,5 млрд. SEK (инструмент Б), по отношение на които държавите допринесоха с 50 % от стойността. Ценовите условия за двата инструмента включваха авансова такса, такса ангажимент, такса за използване, марж и изходна такса.
-
SAS трябваше да отговори на някои условия, за да може да използва ИРК, като тези условия бяха по-строги за инструмент А, отколкото за инструмент Б (21).
-
Новият ИРК продължи всички финансови гаранции на стария ИРК и освен това на кредиторите бяха предоставени гаранции върху всички дялове в Widerøe и върху всички други свободни от тежести дълготрайни активи на SAS Group от декември 2012 г. По този начин новият ИРК разполагаше с гаранция от първи ред по редица активи на SAS, включително 100 % от дяловете на нейните дъщерни дружества Widerøe and SAS Spare Engine, 18 самолета и няколко имота. Тези гаранции бяха оценени на счетоводна стойност от около 2,7 млрд. SEK (т.е. приблизително 75 % от новия ИРК) и бяха разпределени пропорционално между инструмент А и инструмент Б.
-
Инструмент Б можеше да се използва само след като бе изцяло използван инструмент А. След 1 януари 2014 г. SAS можеше да го използва само ако е приключила продажбата на активите или акциите на Widerøe.
-
Падежът на новия ИРК беше 31 март 2015 г.
(28)
Условията на новия ИРК бяха договорени на 25 октомври 2012 г. Той обаче подлежеше, наред с другото, на парламентарно одобрение за всяка от държавите и на подписване на профсъюзни споразумения с летателния персонал и с кабинния екипаж.
(29)
Държавите представиха доклад с дата 7 ноември 2012 г., изготвен от CITI („доклад на CITI“), който имаше за цел да оцени дали частен инвеститор в положение, възможно най-близко до това на държавите, би могъл да участва в новия ИРК при подобни условия. Като предполага успешно изпълнение на плана 4XNG в основния си сценарий, докладът на CITI заключава, че участието на държавите в новия ИРК би създало вътрешна норма на възвръщаемост („ВНВ“) от [90-140] %, възвръщаемост на паричните средства от [4-9]х и увеличение на стойността на собствения капитал в размер на почти [700-1 200] % (от ноември 2012 г. до март 2015 г.). В доклада на CITI се заключава, че възвръщаемостта, изисквана от държавите, би била най-малко равна на тази, изисквана от частни инвеститори, които се намират в подобно положение. В доклада на CITI обаче не бе оценена вероятността за успешно изпълнение на базовия сценария на плана 4XNG, нито пък бе оценено въздействието на отклоненията от „базовия сценарий“, като например липсата на парично остойностяване на неосновните активи.
(30)
SAS обяви на 19 декември 2012 г., че всички условия, необходими за да може новият ИРК да влезе в сила (вж. точка 28), са били налице, включително парламентарно одобрение в държавите. Считано от тази дата и до 3 март 2014 г. новият ИРК беше в сила и замени стария ИРК (22).
(31)
С писмо от 3 юни 2013 г. Дания и Швеция обясниха, че в резултат на продажбата на 80 % от акциите на Widerøe (точка 22) държавите и банките кредиторки са се съгласили със SAS за изменение на условията на новия ИРК, въпреки че споразумението за изменение все още не е било официално подписано. В мнението си, представено в хода на официалната процедура по разследване, датските и шведските органи информираха Комисията, че изменението на новия ИРК бе подписано от всички страни и ще влезе в сила, когато бъде приключена трансакцията за Widerøe, т.е. на 30 септември 2013 г. Тези изменения включват следното:
-
Инструмент А ще бъде намален от 1,173 млрд. SEK на 0,8 млрд. SEK и срокът му на падеж ще бъде удължен с пет месеца до 1 юни 2014 г.
-
Предприятието SAS ще се ангажира да предостави [0,5-0,8] млрд. SEK в брой като гаранция за инструмент А, а останалите [0,1-0,4] млрд. SEK ще бъдат обезпечени чрез ценни книжа, вече включени в новото споразумение за ИРК.
-
0,2 млрд. SEK по инструмент А ще бъдат анулирани, след като част от дейностите по наземно обслужване бъде продадена. До момента, когато новият ИРК беше отменен на 4 март 2014 г., предприятието SAS беше подписало писмо за намерения с потенциален купувач (23).
-
Инструмент Б ще бъде намален от 1,5 млрд. SEK на 1,2 млрд. SEK.
5. РЕШЕНИЕТО ЗА ОТКРИВАНЕ НА ПРОЦЕДУРАТА
(32)
В решението си за откриване на процедурата Комисията изрази съмнения по отношение на участието pari passu на държавите, KAW и банките в новия ИРК главно поради следното:
-
Предишна експозиция на банките към SAS чрез участието им в стария ИРК. В действителност банките намалиха приблизително наполовина своя принос към новия ИРК и поради това намалиха общата си експозиция към SAS с близо 50 % по отношение на ИРК, а държавите - които не получиха никаква доходност по отношение на емисиите на права от 2009 и 2010 г. с оглед на трайно отрицателните резултати на SAS - бяха увеличили експозицията си към SAS.
-
Фактът, че предприятието SAS беше използвало напълно стария ИРК през януари 2012 г., което може да е оказало влияние върху решението на банките кредиторки да участват в новия ИРК, за да избегнат по-нататъшно използване и да гарантират, че техните вноски в ИРК не са изцяло загубени с оглед на затрудненията на предприятието.
-
На Комисията не беше ясно дали решението на банките да участват в новия ИРК беше повлияно от непрекъсната финансова подкрепа на държавите за SAS през предходните години. Комисията също така отбеляза, че участието на държавите е строго условие, за да могат частни оператори да участват в новия ИРК.
-
Комисията се запита дали участието на KAW в новия МРК може да бъде сравнено с това на частен инвеститор, като се има предвид експозицията на KAW към SAS не само чрез своето дялово участие, но също и чрез банката SEB.
(33)
Освен това Комисията се запита дали участието на държавите в новия ИРК може да се счита за рационално от гледна точка на акционер и би отговорило на теста за инвеститор в условията на пазарна икономика (тест MEI) отвъд разсъждението за pari passu. Във връзка с това Комисията прецени дали планът 4XNG се е основавал на достатъчно солидни предположения, за да привлече частен инвеститор да участва в новия ИРК, и дали анализите на чувствителността, извършени по плана, са били прекалено оптимистични.
(34)
Например Комисията посочи наред с другото оптимистичните данни в плана относно растежа на пазара в разполагаеми креслокилометри и БВП, както и инфлацията от 0 % за периода 2015-2017 г. По същия начин Комисията изрази съмнения дали успешното изпълнение на всички инициативи за намаляване на разходите и продажба на активи е могло да бъде предвидено в момента на подписване на новия ИРК.
(35)
Що се отнася до реда и условията на новия ИРК и оценката на CITI на очакваната възвръщаемост от участието на държавите в новия ИРК, Комисията подчерта факта, че докладът на CITI не извърши оценка на плана 4XNG, нито анализ на чувствителността на финансовия модел, а просто се позовава на предоставената му информация. Комисията също така подчерта, че докладът на CITI не оцени сигурността на новия ИРК от гледна точка на частен инвеститор в условията на пазарна икономика, нито взе предвид въздействието на възможни алтернативни сценарии с по-малко благоприятни предположения (включително в неизпълнение) относно анализа на възвръщаемостта. В това отношение Комисията отбелязва, че в доклада на CITI се приписва нулева вероятност за това SAS да не изпълни задълженията си през следващите три години, което изглежда подценяване на риска.
(36)
С оглед на горепосоченото, Комисията не може да изключи, че участието на държавите в новия ИРК може да води до предимство в полза на SAS по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
(37)
Накрая, ако новият ИРК включва държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС, Комисията се съмнява, че новият ИРК би могъл да бъде счетен за съвместим с вътрешния пазар. В това отношение, Комисията прецени дали биха били приложими някои от възможните основания за съвместимост, посочени в ДФЕС. Предвид характера на мярката и трудностите на SAS, Комисията отбеляза, че единствените подходящи критерии изглежда са тези, свързани с помощта за оздравяване и преструктуриране по член 107, параграф 3 от ДФЕС, въз основа на Насоките на Общността за държавните помощи за оздравяване и преструктуриране на предприятия в затруднение (24) (Насоките за оздравяване и преструктуриране). Комисията обаче стигна до предварителното заключение, че условията за помощ за оздравяване и преструктуриране, определени в Насоките за оздравяване и преструктуриране, изглежда не са били изпълнени.
6. МНЕНИЕ ОТНОСНО РЕШЕНИЕТО ЗА ОТКРИВАНЕ НА ПРОЦЕДУРАТА
6.1. Мнения на Дания и Швеция
(38)
Дания и Швеция поддържат, че тяхното участие в новия ИРК се извършва по пазарни условия, тъй като те са участвали в него pari passu с банките и с KAW, като по този начин се изключва наличието на държавна помощ.
(39)
Дания и Швеция твърдят, че предприятието SAS не е използвало стария ИРК в нито един момент през периода, в който са се провеждали преговорите по новия ИРК. Те отбелязват измененията на стария ИРК през март 2012 г., с които се въвеждат още по-строги условия за използване, и твърдят, че от края на юни 2012 г. банките са могли да отхвърлят всяко искане за използване от страна на SAS. Използваната по ИРК сума бе изцяло изплатена от SAS през март 2012 г. и от този момент предприятието SAS не е използвало стария ИРК. В резултат на това тези банки са могли разумно да бъдат счетени за „външни“ инвеститори, които участват в новия ИРК при равни условия с държавите (25), без да имат някаква съществена необезпечена експозиция към SAS (26).
(40)
По отношение на участието на KAW в новия ИРК заедно с банките, датските и шведските органи са на мнение, че KAW е имал ограничена икономическа експозиция към SEB и че това не е могло да повлияе върху решението му да участва в новия ИРК.
(41)
Освен това Дания и Швеция твърдят, че планът 4XNG е бил реалистичен и че той би могъл да се приложи успешно. Те твърдят, че всички аспекти и допускания, включително тези, които се отнасят до прогнози за приходите (ПСМК) (27), и мерките за икономии на разходи и предвидените продажби са били внимателно прегледани, за да се задоволят финансовите цели в плана 4XNG за периода 2014-2015 г. Освен това планът 4XNG - заедно с всички допускания, на които са основаваше - беше внимателно разгледан от външните финансови съветници на държавите (Goldman Sachs) и на банките ([…]) и беше адаптиран с оглед на техните забележки и препоръки. Те подчертават също, че очакването за успешно изпълнение на плана, когато се взема решение за участие в новия ИРК, беше подкрепено от факта, че сключването на нови профсъюзни споразумения бе предпоставка за новия ИРК. Освен това според Дания и Швеция, промените между декември 2012 г. и отмяната на новия ИРК на 4 март 2014 г. показаха, че планът е на път да постигне очакваните резултати (28).
(42)
По отношение на реда и условията на новия ИРК, Дания и Швеция твърдят, че те са били в съответствие с нормалните пазарни условия, като те са били подобни на условията по подобни сделки и новият ИРК също е имал по-високи авансови такси и по-строги условия за използване от повечето анализирани сделки. Що се отнася до пакета от финансови гаранции, Дания и Швеция твърдят, че действителните финансови рискове за банките кредиторки не са били незначителни, тъй като прогнозната стойност на гаранциите очевидно е надхвърляла размера на инструмент A. В резултат на това при сценарий на ликвидация всички искания на банките кредиторки биха били удовлетворени от пакета от финансови гаранции или от други активи на SAS, които биха могли да бъдат продадени, като […], дяловото му участие в […] и др. Горепосоченото се подкрепя и от реалното анулиране на значителна част от ангажиментите, поети по инструмент А през първата половина на 2013 г. Според Дания и Швеция това показва, че банките са действали от търговска гледна точка и разумно при вземането на решение да участват в новия ИРК с държавите и KAW.
(43)
На последно място, Дания и Швеция докладват, че участието в новия ИРК е създало значителна възвръщаемост за кредиторите по ИРК, без да се налага SAS да използва инструмента. Това би трябвало да подкрепи мнението, че участието на държавите в новия ИРК заедно с KAW и банките е било в пълно съответствие с принципа за MEI.
6.2. Мнения на SAS Group
(44)
SAS Group твърди, че държавите са участвали в новия ИРК в качеството им на акционери, а не на публични органи. От тази гледна точка, участието в такъв инструмент е за предпочитане спрямо дяловото участие, като се има предвид генерирането на значителни приходи за акционерите/кредиторите по отношение на такси, както и предвиденото увеличение на стойността на дяловете.
(45)
По отношение на теста pari passu, SAS Group твърди, че той е бил изпълнен, като се има предвид, че банките не са имали експозиция към SAS и в резултат на това, те е следвало да бъдат третирани като „външни“ инвеститори. Освен това участието на държавите в новия ИРК не повлияло на поведението на банките, тъй като именно предприятието SAS - а не банките- е поискало акционерите да се включат в новия ИРК. Освен това SAS Group твърди, че банките са решили да участват в новия ИРК при равни условия с държавите и KAW въз основа на много положителните резултати от анализа на риска/приходите.
(46)
SAS Group допълнително подкрепя твърдението на Дания и Швеция, че допусканията, стоящи в основата на плана 4XNG, са били стабилни с много реалистични прогнози по отношение на трите основни фактора, а именно пазарния растеж на разполагаемите креслокилометри, прогнозите за БВП за периода 2015-2017 г. и предположената инфлация от 0 %. Освен това рисковете, свързани с изпълнението на плана, бяха проверени внимателно от всички банки кредиторки с особен акцент върху ПСМК като ключов показател за рентабилността на предприятието.
(47)
В същото време SAS Group твърди, че пакетът от финансови гаранции е бил оценен в достатъчна степен и че рискът от неизпълнение на задълженията на SAS по прилагането на плана 4XNG бе намален. Това се подкрепя от факта, че реализирането на икономии на разходи е било условие за това кредиторите да участват в новия ИРК и че сключването на нови колективни споразумения през ноември 2012 г. е от ключово значение за успешното прилагане на плана.
(48)
SAS Group допълнително упреква Комисията, че е пропуснала да отчете алтернативата за несъстоятелността и факта, че държавите биха загубили стойността на общото си участие, ако не беше въведен новият ИРК. В този контекст SAS Group подчертава, държавите са участвали в новия ИРК в качеството си на основни акционери в SAS, с цел да получат подходяща възвръщаемост на своите инвестиции.
(49)
Накрая, SAS Group съобщава, че изпълнението на плана 4XNG е довело до печалба преди облагане с данъци в размер на 3 млрд. SEK, което е довело до положителен резултат за SAS за периода ноември 2012 г. - юли 2013 г.
6.3. Мнения от FAM
(50)
Според FAM, предприятието, което отговаря за управлението на активите на KAW, решението на KAW да участва в новия ИРК е взето независимо от неговия интерес в SEB и експозицията на SEB към SAS. FAM твърди, че KAW не е имал нито мажоритарен дял в SEB, нито може да се твърди, че контролира SEB.
(51)
Предприятието FAM е разгледало плана 4XNG, свързаните с него финансови рискове и пакета от финансови гаранции и е счело, че е в интерес на KAW да участва в новия ИРК. В това отношение то е сравнило перспективата за защита на дългосрочните инвестиции на KAW в SAS и бъдещата възможна възвръщаемост на тези инвестиции, както и високите такси, които биха били заплатени от SAS по новия ИРК, спрямо ликвидацията на SAS, която то не смята за икономически интересен вариант.
(52)
FAM също изразява своето съгласие с Дания, Швеция и SAS Group, че всички заинтересовани страни са участвали в новия ИРК при еднакви условия, без каквато и да е форма на подчиненост, непропорционални права на гаранции или другояче асиметрични условия. Решението за участие в новия ИРК се е основавало на задълбочен анализ на перспективите за рентабилност в резултат на силното и конкурентоспособно предприятие SAS в бъдеще.
(53)
На последно място, FAM споделя виждането на Дания и Швеция, че решението на банките кредиторки да участват в новия ИРК се е основавало на съображения от търговски характер, като съществуващата им експозиция по стария ИРК е била само теоретична. То твърди, че банките са имали дори по-малки стимули да участват в новия ИРК от държавите и KAW, тъй като последните са могли да разчитат на увеличение на цените на дяловете си. Поради това предприятието твърди, че условията на теста pari passu трябва да се считат за изпълнени.
7. ОЦЕНКА НА МЯРКАТА
7.1. Наличие на държавна помощ
(54)
В съответствие с член 107, параграф 1 от ДФЕС „всяка помощ, предоставена от държава членка или чрез ресурси на държава членка под каквато и да било форма, която нарушава или заплашва да наруши конкуренцията чрез поставяне в по-благоприятно положение на определени предприятия или производството на някои стоки, доколкото засяга търговията между държавите членки, е несъвместима с вътрешния пазар“.
(55)
Така понятието държавна помощ се прилага за всяко предимство, което пряко или непряко е предоставено и е финансирано с държавни ресурси, отпуснати от самата държава или от някой междинен орган, действащ по силата на правомощията, които са му предоставени.
(56)
За да представлява държавна помощ, дадена мярка трябва да произтича от държавни ресурси и трябва да може да бъде приписана на държавата. По принцип държавните ресурси са ресурси на държава членка и на нейните публични органи, както и ресурси на публичните предприятия, върху които публичните органи могат да упражняват, пряко или косвено, значително влияние.
(57)
Не може да се отрече, че въпросната мярка включва държавни ресурси, тъй като тя беше финансирана от ресурси, идващи от бюджетите на държавите, и тя може да бъде приписана на държавата. По-специално, уместно е да се отбележи, че парламентите на Дания и Швеция одобриха участието на двете правителства в новия ИРК (точка 30).
(58)
Въпросната мярката трябва да нарушава или да заплашва да наруши конкуренцията и да може да засегне търговията между държавите членки.
(59)
Съгласно установената съдебна практика, когато финансова помощ, отпусната от държава членка, засилва позицията на дадено предприятие в сравнение с други предприятия, конкуриращи се при търговията в рамките на Съюза, тогава е налице най-малкото потенциално въздействие върху търговията между държавите членки и върху конкуренцията (29). Във връзка с това Комисията е на мнение, че всяко потенциално икономическо предимство, предоставени на SAS чрез държавни ресурси, би отговорило на това условие. SAS се конкурира с други въздушни превозвачи в Европейския съюз, по-специално след като на 1 януари 1993 г. (30) влезе в сила третия етап от либерализацията на въздушния транспорт („трети пакет“). Освен това за пътувания на сравнително кратки разстояния в рамките на ЕС въздушният транспорт е в конкуренция със сухопътния и железопътния транспорт и поради това сухопътните и железопътните превозвачи също биха могли да бъдат засегнати.
(60)
Така, единственият критерий за понятието за държавна помощ, който е под въпрос, е дали мярката е предоставила избирателно неправомерно икономическо предимство на SAS.
(61)
С оглед на отмяната на новия ИРК, считано от 4 март 2014 г., Комисията оцени дали новият ИРК е предоставил неправомерно избирателно икономическо предимство на SAS от момента на своето създаване през 2012 г. до отмяната си през 2014 г.
7.2. Икономическо предимство в полза на SAS
(62)
За да определи дали предприятието SAS е получило държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС, Комисията ще прецени дали на авиокомпанията е предоставено икономическо предимство, което не би могла да получи при нормални пазарни условия. Комисията проучва този въпрос чрез прилагане на тест MEI, според който не е налице държавна помощ, когато при подобни обстоятелства частен инвеститор с размер, съпоставим на този на съответните органи от публичния сектор, и който осъществява дейност при нормални пазарни условия в пазарна икономика, би бил склонен да предостави въпросната мярка на бенефициера.
(63)
Според тест MEI Комисията трябва следователно да прецени дали частен инвеститор би сключил разглежданата сделка при същите условия. Становището на хипотетичния частен инвеститор е това на благоразумен инвеститор, чиято цел за увеличаване до максимум на печалбата се преследва внимателно, като се преценява равнището на приемливия риск за дадената възвръщаемост (31).
(64)
По принцип принос от публични средства не включва държавна помощ, ако се извършва едновременно със значителна вноска в капитала от страна на частен инвеститор при сравними обстоятелства и при съпоставими условия (pari passu) (32).
7.2.1. Участие pari passu на държавите, KAW и банките в новия ИРК
(65)
Комисията отбелязва, че банките кредиторки, които участват в новия ИРК, участва също така и в стария ИРК. В новия ИРК обаче държавите увеличиха своята експозиция към SAS, докато банките намалиха приблизително наполовина своя принос (от 366 млн. EUR на приблизително 200 млн. EUR) и така намалиха общата си експозиция по ИРК към SAS с около 50 %. Предвид Комисията изрази съмнения в решението за откриване на процедурата, че може да бъде приложен доводът за pari passu, тъй като държавите и банките изглежда не са били в сравними положения.
(66)
Дания, Швеция и SAS Group твърдят, че банките кредиторки не са имали никаква експозиция по стария ИРК, когато са водели преговори за участието си в новия ИРК. Поради това банките следва да са били считани за „външни“ инвеститори в положение, сходно на това на държавите и на KAW.
(67)
Комисията отбелязва, че предприятието SAS е използвало напълно стария ИРК през януари 2012 г. (точка 20). Наистина измененията на стария ИРК през март 2012 г. включваха наред с другото условие за пълно и незабавно изплащане на усвоената сума. Сумите бяха напълно изплатени през март 2012 г. и измененията на стария ИРК, влезли в сила през същия месец, затрудниха изключително SAS да използва инструмента след това (33). Освен това SAS трябваше да предостави до юни 2012 г. план за рекапитализиране, който трябваше да бъде утвърден от управителния съвет, както и от държавите и KAW като основни акционери. Този план беше първоначално отхвърлен от банките. Едва през ноември 2012 г., след като внимателно разгледаха преработения план 4XNG, държавите, последвани от банките, решиха да участват в новия ИРК.
(68)
В резултат на това датските и шведските органи и SAS Group твърдят, че SAS бе ефективно възпрепятствано да поиска използване на стария ИРК. Съзнавайки тази ситуация, банките трябваше да решат дали да продължат със стария ИРК до изтичането му през юни 2013 г. или да участват в новия ИРК при равни условия с държавите и KAW, въпреки факта, че държавите и KAW като акционери имаха повече стимули за участие с оглед евентуално постигане на по-висока стойност на акциите си след изпълнението на плана 4XNG.
(69)
Въпреки че Комисията счита за вероятно банките, или поне онези, които не разполагат с други необезпечени двустранни експозиции към SAS, не са били съществено изложени на стария ИРК в момента на вземането на решение да участват в новия ИРК, тя също така е на мнение, че все пак съществува риск, че предприятието SAS е могло да да изпълни условията за ползване на инструмента, преди да е въведен новият ИРК. Фактът, че това не се е случило и че старият ИРК не е бил използван, след като е бил напълно изплатен през март 2012 г., е без значение в това отношение. Въз основа на това става ясно, че банките имат известна степен на експозиция към SAS по стария ИРК, което не е било така за държавите и KAW. Поради това Комисията не може да приеме аргумента на датските и шведските органи, че банките са участвали в новия ИРК като „външни“ инвеститори, независимо от тяхната експозиция по стария ИРК.
(70)
Освен това Комисията не може да се съгласи с Дания и Швеция, че експозицията на някои банки под формата на двустранни инструменти, свързани със стария ИРК (34), не е включвала никакъв финансов риск за банките през периода на преговори по новия ИРК, въз основа на това, че тези инструменти не са могли да бъдат използвани, освен ако старият ИРК не е бил използван изцяло. Както бе посочено по-горе, съществува риск, макар и малък, че условията на използване не са могли да бъдат изпълнени, въпреки факта, че вследствие на измененията през март 2012 г. и въведените строги условия вероятността от това SAS да използва стария ИРК е била много ниска.
(71)
Освен това изглежда, че някои банки са имали друга експозиция към SAS. Например, освен участие в стария ИРК, […] е имала - считано от 30 септември 2012 г. - необезпечена (и неизползвана) двустранна експозиция към SAS в размер на [200-600] млн. SEK, както и необезпечена експозиция на използване кредитни карти в размер на [500-900] млн. SEK. Ето защо банката може да е трябвало да поеме разходите по възстановяването на клиентите, ако SAS е отменил съответните полети. Въпреки че необезпечената експозиция на използване на кредитни карти представлява [0-2] % от общия кредитен портфейл на […] в размер на около [1 000-3 000] млрд. SEK, експозицията все пак представлява финансов риск и следователно не може да се приеме, че […] е била в сходно положение по отношение на държавите, когато е взела решение да участва в новия ИРК.
(72)
Освен това три други банки са били изложени на кредитен риск по отношение на текущи механизми за финансиране на самолети (например […]). Въпреки че държавите, твърдят, че финансирането е било обезпечено от самите самолети и не е представлявало финансов риск за банките, тъй като те могат лесно да бъдат продадени на пазара, това не е било доказано от фактическа гледна точка. Все още не е ясно дали в случай на спешна продажба на самолета общата сума би била действително възстановена.
(73)
Освен това в решението за откриване на процедурата Комисията се запита дали поведението на банките може да е било повлияно от поведението на държавите, като се има предвид непрекъсната финансова подкрепа за авиокомпанията през предходни години (например емисии на права от 2009 и 2010 г.). В допълнение към това банките са били готови да участват в новия ИРК само при условие че държавите участват в него, както е обяснено в точки 23 и 24.
(74)
По принцип Комисията счита, че условието pari passu не може да се прилага в случаи, когато участието на държавите представлява строго условие за участието на частни оператори в сделката.
(75)
В хода на официалното разследване, Дания, Швеция и SAS Group заявиха, че в нито един момент по време на преговорите за новия ИРК банките не се са почувствали „заразени“ от миналото поведение на държавите и постоянната им готовност да подкрепят SAS, въпреки факта, че държавните приходи по емисиите на права от 2009 и 2010 г. са били по-малки от прогнозираните.
(76)
Комисията не може да изключи възможността частните оператори да не са желали да инвестират в предприятие с такива резултати и непредвидими прогнози, освен ако държавите не са участвали. В същото време тя не може да изключи, че държавите, които са отказали да предоставят нов собствен капитал и да участват в подчинен ИРК, повече не са искали да вложат допълнителни средства в SAS. Независимо от тези съображения, Комисията не е убедена, че участието на държавите в новия ИРК е било направено на принципа pari passu по отношение на банките кредиторки, като се има предвид, че участието на държавите е довело до това, че банките са намалили съвкупната си експозиция по ИРК към SAS с приблизително 50 %, докато същевременно държавите са увеличили експозицията си към SAS.
(77)
Във връзка с това дали поведението на KAW може да се счете за отправна точка, за да се определи поведението на частен инвеститор, официалното разследване показа, че експозицията на KAW към SAS чрез участието му в капитала на SEB е по-малка от посочената в решението за откриване. Като се има предвид, че KAW е само миноритарен акционер в SEB и че експозицията, която SEB е имал към SAS, е била ограничена, би могло да се твърди, че участието на KAW в новия МРК е било ръководено от перспективите за рентабилност на инвестицията.
(78)
В допълнение на горното официалната процедура по разследване не е позволи на Комисията да заключи със сигурност, че разглежданата сделка се е провеле на принципа pari passu.
(79)
Независимо от оценката на принципа pari passu Комисията проучи също дали участието на държавите в новия ИРК може да се счита за рационално от гледна точка на акционер и би преминало теста MEI отвъд разсъждението за pari passu.
7.2.2. Оценка на участието на държавите в новия ИРК при теста MEI
(80)
Въпросът, на който трябва да се отговори, е дали даден частен инвеститор в същото положение като държавите, т.е. като съществуващите акционери в SAS, и изправен пред подобен набор от обстоятелства като държавите през 2012 г., е щял да участва в новия ИРК при подобни условия (35).
(81)
Показателни в това отношение са независимите анализи, извършени от външни финансови съветници (а именно Goldman Sachs International и CITI в качеството им на съветници на държавите и […] като съветник на кредиторите) преди сключването на новия ИРК. Според Дания и Швеция държавите са решили да участват в новия ИРК само след строга проверка на плана 4XNG от външните им съветници и след коригиране на реда и условията на новия ИРК.
(82)
Комисията изрази някои резерви в решението си за откриване по отношение на обхвата на доклада, изготвен от CITI, но Дания и Швеция поясниха, че решението им да участват в новия ИРК се е основавало на всички анализи, изготвени от финансовите им съветници, и че поради това докладът на CITI не трябва да се оценява изолирано.
(83)
Финансовите съветници бяха натоварени със задачата, наред с другото, да предоставят критичен анализ на плана 4XNG и на новия ИРК, както и на съответните чувствителни въпроси и слабости в това отношение. Този анализ бе проведен въз основа на последователни доклади, с позоваване на историческите данни за резултатите на SAS и на други критерии за сравнение в сектора. Съветниците представиха редица препоръки относно стратегии за намаляване на риска за новия ИРК и за плана 4XNG. В съответствие с това становище, държавите поискаха редица корекции на плана 4XNG (за ускоряване на мерки за икономии на разходи и въвеждане на допълнителни инициативи), както и корекции на условията на новия ИРК за намаляване на вероятността от използване.
(84)
При анализа на плана 4XNG външните съветници определиха и обърнаха специално внимание на ключови области на потенциален риск, включително цели за икономии на разходите, продажби и натиска от показателя за приходите от предлагани свободни места на километър (ПСМК). Тази оценка на риска доведе, наред с другото, до следните съображения:
-
Цели за икономии на разходи
Въз основа на получените съвети от външните съветници планът 4XNG бе променен и разширен, за да включва инициативи за икономии на разходи в размер на приблизително [1-4] млрд. SEK годишно (увеличена от първоначалната цел от [1-4] млрд. SEK годишно). Като обезпокоително беше определено непостигането на целите за икономии на разходи, но ключова мярка за премахване на риска за плана 4XNG преди финализирането на новия ИРК бе сключването на нови профсъюзни споразумения, включващи намаляване на компенсациите и придобивките на персонала, както и промени на пенсионната схема през ноември 2012 г. Това доведе до преки икономии на разходите от малко под [0-3] млрд. SEK годишно […], което, по искане на държавите, трябваше да бъде успешно изпълнено, преди новият ИРК може да влезе в сила.
-
Продажба на активи
След като първоначалните допускания относно продажбата на активи бяха оспорени от външния финансов съветник, а също и поради наличието на нова информация, събрана при процеса, окончателният списък на планираните продажби на активи в плана 4XNG се отклони от първоначално предложения от SAS списък (36). Финансовият съветник на държавите в крайна сметка стигна до заключението, че продажбите на активи (с прогнозна стойност от приблизително 3,0 млрд. SEK), включени в окончателния план 4XNG, са изпълними в рамките на прогнозен срок. Освен това в новия ИРК се съдържаха разпоредби за определяне на графика на продажбата на Widerøe, както и за стриктното използване на постъпленията от продажбата за връщане на средствата по новия ИРК.
-
Натиск от ПСМК
Съответните допускания относно доходността и натиска от ПСМК бяха оценени и счетени за разумни, като се вземат под внимание съответните данни за предишни тенденции, прогнозите на трети страни и известните промени в конкурентната среда към този момент. Затова не бе счетено, че тези допускания представляват значителен риск за изпълнението на плана 4XNG.
(85)
Във връзка с изразените от Комисията съмнения в решението за откриване на процедурата по отношение на оптимистичния характер на конкретни фактори в плана 4XNG (напр. пазарния растеж на разполагаемите креслокилометри, прогнозите за БВП и инфлация от 0 % за периода 2015-2017 г.), информацията, предоставена от Дания, Швеция и SAS Group по време на официалното разследване, показва, че при съставянето на тези прогнози е обърнато специално внимание на основните пазари, на които SAS извършва дейност. Това включваше по-изразената експозиция на предприятието на пазарите в северна, отколкото в южна Европа, както и експозицията му към пазара на САЩ и азиатския пазар. Представената информация показва също, че прогнозната инфлация на разходите от 0 % годишно за периода 2015-2017 г. е нетният ефект от основен процент на инфлация от 2 % годишно (в съответствие с очакваното от ЕС ниво на инфлация) и предположението, че би било възможно това да се неутрализира чрез нови мерки за намаляване на разходите.
(86)
Що се отнася до липсата на изследвания за чувствителност на ВНВ, анализът, представен в доклада на CITI (вж. точка 35), както и първоначалните опасения на Комисията във връзка с потенциалното въздействие на по-малко оптимистичните сценарии, Комисията получи допълнителна информация от Дания и Швеция в техните коментари относно решението за откриване на процедурата относно степента на предприетия анализ на чувствителността. Във връзка с това Goldman Sachs представи поредица от тестове за чувствителност по време на разработването на плана 4XNG за периода от юни до септември 2012 г. Преразгледан анализ през месец септември 2012 г. посочи, че предприятието SAS не би могло да остане без парични средства дори при представените неблагоприятни сценарии, т.е. при всички анализирани случаи позицията на ликвидност на SAS ще остане над долната граница на определения за ИРК коридор. Въпреки това, за да се запази доверието на пазара, бе счетено, че ликвидността е необходима и че ИРК е останал най-реалистичният вариант за такава резервна ликвидност.
(87)
Така Комисията отбелязва последователните финансови проверки, провеждани за плана 4XNG (включително обширен анализ и тестване на различни елементи от плана). Комисията отбелязва също произтеклите от това искания за намаляване на рисковете при прилагането и за постигане на консолидиран план за преструктуриране преди предприемането на участие в новия ИРК. Тези действия изглеждат в съответствие с тези на един благоразумен частен пазарен инвеститор. Независимо от това, все пак трябва да се разгледа дали условията на новия ИРК са били в съответствие с това, което би приел един частен пазарен инвеститор в същото положение като държавите, т.е. като съществуващите акционери в дружеството.
(88)
Дания, Швеция и SAS Group обясниха, че една от характерните особености на сектора на въздухоплаването е необходимостта да се поддържа високо ниво на финансова подготвеност за запазване на доверието на клиентите и на заинтересованите страни в способността на предприятието да продължи дейността си. Предвид финансовите затруднения, пред които бе изправено SAS през 2012 г., и ситуацията му на ликвидност по това време, вероятна мотивация за участието на държавите в новия ИРК в качеството им на акционери в SAS е избягването на по-големи загуби или несъстоятелност в случай на загуба на ликвидност на предприятието.
(89)
В това отношение държавите изглежда са използвали по-специално препоръките от страна на независимите финансови съветници при финализирането на реда и условията на новия ИРК. Наистина изглежда, че редът и условията на новия ИРК са били колективно насочени към намаляване на идентифицираните основни търговски рискове. Например, както е отбелязано в точка (84), ключово условие за изпълнението на новия ИРК беше успешното изпълнение на нови колективни споразумения с летателните екипажи. Освен това от условията за използване, приложими за инструмент Б, изглеждаше много малко вероятно инструментът да е можел да бъде използван преди март 2015 г. (37) Финансовите спогодби, приложени към новия ИРК, също бяха структурирани по такъв начин, че ако SAS бе в състояние да изпълни ключовите финансови прогнози, съдържащи се в плана 4XNG, предприятието не би имало достъп до ИРК или би трябвало да възстанови сумите, усвоени по ИРК към момента (38).
(90)
В допълнение към горепосочените забележки Комисията получи допълнителна информация относно адекватността на базисното обезпечение за новия ИРК. В доклад от май 2012 г. […] предостави независима оценка на Widerøe и на някои дълготрайни материални активи (включително резервни двигатели, съответни самолети, редица по-малки недвижими имоти и някои видове оборудване), които впоследствие бяха използвани като обезпечение за новия ИРК. Въпреки че акцентът беше поставен върху Widerøe като най-важния актив от пакета от финансови гаранции, а оценката на другите активи се основаваше на по-ограничена информация, цялостната оценка достигна до обща стойност на активите от около [1-4] - [3-6] млрд. SEK. По този начин общата прогнозна стойност на активите, предмет на обезпечение, превиши размера на инструмент А. Според Дания и Швеция това ниво беше счетено за достатъчно, за да увери кредиторите на новия МРК, тъй като, както е посочено по-горе, вероятността SAS някога да използва инструмент Б бе счетена за много малка.
(91)
Действителните финансови рискове, свързани с новия ИРК, бяха смекчени от разпоредбите за задължително предварително плащане и/или отмяна на ангажиментите по новия ИРК, ако SAS продаваше определени активи или използваше други възможности за финансиране. Предварителното плащане и отмяната на тези разпоредби имаха за последица намаляването на потенциалната загуба с течение на времето. В действителност, в резултат на продажбата на Widerøe и по силата на споразумение, което влезе в сила след продажбата през септември 2013 г. (вж. точка 31), общият размер на новия ИРК беше намален от 3,5 млрд. SEK на 2 млрд. SEK.
(92)
Следователно изглежда, че е бил взет всеобхватен и съгласуван набор от мерки, специално насочени към осигуряването на непрекъснатата жизненост на SAS през периода 2012-2015 г. и към ограничаване на ключовите финансови рискове, свързани с новия ИРК.
(93)
Освен това Комисията признава, че е необходимо да се обмисли дали подобен частен инвеститор, изправен пред сходни пазарни условия като държавите (т.е. като съществуващите акционери в SAS), би бил склонен да предостави въпросната мярка на бенефициера. За тази цел е полезно да се проучат възможните съпоставителни сценарии, възникващи при отсъствие на мярката.
(94)
В това отношение Дания, Швеция и SAS Group твърдят в своите коментари относно решението за откриване на процедурата, че несъстоятелността би била вероятна, ако новият ИРК не беше предоставен през 2012 г. Според Дания и Швеция това би съответствало на обща загуба от 1 044 млн. SEK за държавите, т.е. общата стойност на участието им. Друг елемент, който трябваше да се вземе предвид, беше свързан с перспективата за отказ от евентуални бъдещи капиталови печалби, ако планът 4XNG бъде изпълнен успешно. За сравнение Дания и Швеция преценяват в представените от тях становища, че в случай че SAS не изпълни задълженията си по новия ИРК, възможните комбинирани загуби, произтичащи от колективното дялово участие а държавите и вноските им в ИРК, биха били, при най-крайния сценарий, в размер на около [1 000-3 000] млн. SEK (39).
(95)
Поради това в случай на несъстоятелност на SAS, възможните допълнителни загуби, свързани с участието на държавите в новия ИРК (т.е. приблизително 447,5 млн. SEK въз основа на илюстративния пример на Дания и Швеция), изглеждат сравнително ограничени в сравнение със загубите, които биха били все пак натрупани при спазване на дяловото участие на държавите. Сравнението на тази сравнително ограничена постепенна промяна в песимистичния сценарий на държавите (несъстоятелност) с потенциалното благоприятно за държавите отражение от успешното изпълнение на плана 4XNG изглежда предоставя допълнителна подкрепа за решението на държавите да участват в новия ИРК. При най-оптимистичния „базов сценарий“ в доклада CITI потенциалните капиталови печалби за държавите се оценяват в размер на общо [7 000-12 000] млн. SEK. Комисията обаче изрази някои резерви в решението си за откриване по отношение на оптимистичния характер на тези прогнози за растежа, но тя признава възможността, че дори при по-консервативни сценарии потенциалните капиталови печалби в благоприятния сценарий все още могат значително да надхвърлят потенциалните загуби по песимистичния сценарий.
(96)
Така Комисията отчита горепосочената оценка на риска, както и задълбочения преглед и изпитване на плана 4XNG, предоставените допълнителни проверки по съответното обезпечение (40), разпоредбите за анулиране и предплащане, които намаляваха потенциалната загуба с течение на времето (41), и различните други мерки за ограничаване на риска, включени в условията на новия ИРК (42). Като се има предвид горното, решението на държавите за участие в новия ИРК изглежда съобразено с действията на частен оператор, действащ с цел получаване на нормална пазарна възвръщаемост предвид конкретното положение на предприятието в този момент.
(97)
Освен това Комисията заключава, че държавите, в качеството си на съществуващи акционери в SAS, са били водени от разумни и реалистични перспективи за рентабилност, когато са решили да участват в новия ИРК заедно с KAW и банките кредиторки през периода декември 2012 г. - март 2014 г. Така това участие не представлява предимство за SAS по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
7.3. Заключение относно наличието на държавна помощ
(98)
С оглед на горепосоченото Комисията стига до заключението, че участието на Дания и Швеция в новия ИРК не представлява държавна помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от ДФЕС.
(99)
На последно място, Комисията отбелязва, че Дания и Швеция са се съгласили настоящото решение да бъде прието и нотифицирано на английски език.
ПРИЕ НАСТОЯЩОТО РЕШЕНИЕ:
Член 1
Финансирането на Scandinavian Airlines посредством новия инструмент за револвиращ кредит, който Кралство Дания и Кралство Швеция приложиха през декември 2012 г., не представлява помощ по смисъла на член 107, параграф 1 от Договора за функционирането на Европейския съюз.
Член 2
Адресати на настоящото решение са Кралство Дания и Кралство Швеция.
Съставено в Брюксел на 9 юли 2014 година.
ΑΠΌΦΑΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΉΣ
της 9ης Ιουλίου 2014
σχετικά με το μέτρο κρατικής ενίσχυσης SA.35668 (13/C) (πρώην 13/NN) (πρώην 12/CP) που εφαρμόστηκε από τη Δανία και τη Σουηδία υπέρ της Scandinavian Airlines
[κοινοποιηθείσα υπό τον αριθμό C(2014) 4532]
(Το κείμενο στην αγγλική γλώσσα είναι το μόνο αυθεντικό)
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
(2014/938/ΕΕ)
Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΕΠΙΤΡΟΠΗ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 108 παράγραφος 2 πρώτο εδάφιο,
Έχοντας υπόψη τη συμφωνία για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο, και ιδίως το άρθρο 62 παράγραφος 1 στοιχείο α),
Έχοντας υπόψη την απόφαση της Επιτροπής για κίνηση της διαδικασίας που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης σχετικά με την κρατική ενίσχυση SA.35668 (13/C) (πρώην 13/NN) (πρώην 12/CP) (1),
Αφού κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σύμφωνα με τις ανωτέρω διατάξεις και έχοντας υπόψη τις παρατηρήσεις αυτές,
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
1. ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑ
(1)
Στα τέλη Οκτωβρίου 2012 η Δανία, η Σουηδία και η Νορβηγία (εφεξής καλούμενες από κοινού «τα κράτη») ήρθαν σε ανεπίσημη επαφή με την Επιτροπή και την Εποπτεύουσα Αρχή της ΕΖΕΣ («ΕΑΕ») για να γνωστοποιήσουν την πρόθεσή τους να συμμετάσχουν σε μια νέα ανανεούμενη πιστωτική διευκόλυνση («η νέα ΑΠΔ») υπέρ της Scandinavian Airlines («SAS», «ο όμιλος SAS» ή «η εταιρεία»). Στις 12 Νοεμβρίου 2012 τα κράτη αποφάσισαν να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ χωρίς, ωστόσο, να κοινοποιήσουν επισήμως το μέτρο στην Επιτροπή.
(2)
Στις 14 Νοεμβρίου 2012 η Επιτροπή κίνησε διαδικασία αυτεπάγγελτης έρευνας σχετικά με τη νέα ΑΠΔ. Η Επιτροπή απέστειλε στη Δανία και τη Σουηδία αιτήματα παροχής πληροφοριών στις 29 Νοεμβρίου 2012, στις 18 Δεκεμβρίου 2012, στις 28 Ιανουαρίου 2013 και στις 18 Φεβρουαρίου 2013, στα οποία έλαβε αντιστοίχως απαντήσεις στις 6 Δεκεμβρίου 2012, στις 8 Ιανουαρίου 2013, στις 5 και 13 Φεβρουαρίου 2013 και στις 22 Μαρτίου 2013. Η Δανία και η Σουηδία παρείχαν συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 3ης Ιουνίου 2013.
(3)
Επιπλέον, στις 20 Νοεμβρίου 2012 η Επιτροπή έλαβε καταγγελία από τη Ryanair, την οποία ακολούθησε καταγγελία που υπέβαλε η ευρωπαϊκή ένωση αεροπορικών εταιρειών χαμηλού κόστους (European Low Fares Airline Association, «ELFAA») στις 4 Φεβρουαρίου 2013. Η Δανία και η Σουηδία υπέβαλαν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τις εν λόγω καταγγελίες με επιστολή της 22ας Μαρτίου 2013.
(4)
Με επιστολή της 19ης Ιουνίου 2013, η Επιτροπή κοινοποίησε στη Δανία και τη Σουηδία την απόφασή της να κινήσει τη διαδικασία που προβλέπεται στο άρθρο 108 παράγραφος 2 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης («ΣΛΕΕ») σχετικά με την ενίσχυση (εφεξής «η απόφαση κίνησης της διαδικασίας»). Η Δανία και η Σουηδία υπέβαλαν παρατηρήσεις σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας με επιστολές της 19ης Αυγούστου 2013.
(5)
Η απόφαση της Επιτροπής για την κίνηση της διαδικασίας δημοσιεύθηκε στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης (2) στις 28 Σεπτεμβρίου 2013. Η Επιτροπή κάλεσε τα ενδιαφερόμενα μέρη να υποβάλουν τις παρατηρήσεις τους σχετικά με τα μέτρα.
(6)
Η Επιτροπή έλαβε τις παρατηρήσεις του ομίλου SAS και της Foundation Asset Management Sweden AB («FAM») (3) στις 28 Οκτωβρίου 2013. Στις 5 Νοεμβρίου 2013 η Επιτροπή διαβίβασε τις παρατηρήσεις αυτές στη Δανία και τη Σουηδία, στις οποίες δόθηκε η δυνατότητα να απαντήσουν. Με επιστολές της 4ης και 5ης Δεκεμβρίου 2013, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές δήλωσαν ότι δεν είχαν κανένα σχόλιο σχετικά με τις παρατηρήσεις του ομίλου SAS και της FAM.
(7)
Η Επιτροπή ζήτησε από τη Δανία και τη Σουηδία συμπληρωματικές πληροφορίες με επιστολή της 25ης Φεβρουαρίου 2014, στην οποία έλαβε απάντηση και από τα δύο κράτη μέλη στις 25 Μαρτίου 2014. Επιπροσθέτως, με επιστολές της 5ης και 7ης Μαρτίου 2014, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η SAS είχε αποφασίσει να ακυρώσει τη νέα ΑΠΔ και να διερευνήσει εναλλακτικές δυνατότητες για την ενίσχυση της κεφαλαιακής της βάσης. Ως ημερομηνία έναρξης ισχύος της ακύρωσης είχε οριστεί η 4η Μαρτίου 2014.
(8)
Με επιστολές της 4ης και 7ης Ιουλίου 2014 αντιστοίχως, η Σουηδία και η Δανία συμφώνησαν να παραιτηθούν των δικαιωμάτων τους που απορρέουν από το άρθρο 342 της ΣΛΕΕ, σε συνδυασμό με το άρθρο 3 του κανονισμού αριθ. 1, και να αποδεχθούν την έκδοση και την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης στην αγγλική γλώσσα.
(9)
Όσον αφορά την παρούσα διαδικασία, αποκλειστική αρμοδιότητα της Επιτροπής είναι η αξιολόγηση της συμμόρφωσης της Δανίας και της Σουηδίας προς τις διατάξεις της ΣΛΕΕ. Από την άλλη πλευρά, δυνάμει του άρθρου 109 παράγραφος 1 της συμφωνίας για τον Ευρωπαϊκό Οικονομικό Χώρο («συμφωνία για τον ΕΟΧ»), σε συνδυασμό με το άρθρο 24 της συμφωνίας μεταξύ των κρατών της ΕΖΕΣ για τη σύσταση Εποπτεύουσας Αρχής και Δικαστηρίου, η ΕΑΕ είναι αρμόδια για την αξιολόγηση της συμμόρφωσης της Νορβηγίας προς τις διατάξεις της συμφωνίας για τον ΕΟΧ. Επιπλέον, βάσει του άρθρου 109 παράγραφος 2 και του πρωτοκόλλου 27 της συμφωνίας για τον ΕΟΧ, για την εξασφάλιση ομοιόμορφης εφαρμογής σε ολόκληρο τον ΕΟΧ, η ΕΑΕ και η Επιτροπή συνεργάζονται, ανταλλάσσουν πληροφορίες και προβαίνουν σε διαβουλεύσεις για θέματα της πολιτικής εποπτείας και επιμέρους περιπτώσεις.
(10)
Βάσει των προαναφερομένων, και δεδομένης της παράλληλης αρμοδιότητας και των δύο οργάνων στην παρούσα υπόθεση, η Επιτροπή συνεργάστηκε και προέβη σε διαβουλεύσεις με την ΕΑΕ πριν από την έκδοση της παρούσας απόφασης.
2. Η ΣΚΑΝΔΙΝΑΒΙΚΗ ΑΓΟΡΑ ΑΕΡΟΜΕΤΑΦΟΡΩΝ
(11)
Μεταξύ του 2001 και του 2011 η σκανδιναβική αγορά αερομεταφορών (η οποία περιλαμβάνει τη Δανία, τη Σουηδία, τη Φινλανδία και τη Νορβηγία) κατέγραψε, σύμφωνα με στοιχεία, ρυθμό ανάπτυξης της τάξης του 126 % υπό όρους ΔΘΧ (4). Το σύνολο σχεδόν της ανάπτυξης της σκανδιναβικής αγοράς μικρών αποστάσεων προήλθε από αερομεταφορείς χαμηλού κόστους, ιδίως από τη Norwegian Air Shuttle και τη Ryanair. Πράγματι, εκτιμάται ότι το 90 % της ανάπτυξης που σημειώθηκε την εν λόγω περίοδο επήλθε από τις δραστηριότητες των αερομεταφορέων χαμηλού κόστους (5).
(12)
Παρά την αύξηση του μεριδίου των αερομεταφορέων χαμηλού κόστους, η SAS εξακολουθεί να αποτελεί τον σημαντικότερο παράγοντα στη σκανδιναβική αγορά, με εκτιμώμενο μερίδιο αγοράς το 2011 ύψους 35,6 %, ποσοστό πολύ μικρότερο από τα υψηλά ποσοστά άνω του 50 % που σημείωναν οι εν λόγω αερογραμμές προ δεκαετίας. Κατά το ίδιο έτος, τα μερίδια αγοράς της Norwegian Air Shuttle και της Ryanair ανήλθαν σε 18,7 % και 6,8 % αντιστοίχως.
3. Ο ΔΙΚΑΙΟΥΧΟΣ
(13)
Η SAS είναι ο εθνικός αερομεταφορέας των κρατών και αποτελεί τη μεγαλύτερη αεροπορική εταιρεία στη Σκανδιναβία και την όγδοη μεγαλύτερη αεροπορική εταιρεία στην Ευρώπη. Επίσης, είναι ιδρυτικό μέλος της Star Alliance. Η έδρα του ομίλου αερομεταφορών, στον οποίο περιλαμβάνονται η Scandinavian Airlines, η Widerøe (6) και η Blue1, βρίσκεται στη Στοκχόλμη και ο κεντρικός ευρωπαϊκός και διηπειρωτικός αερολιμένας της είναι ο αερολιμένας της Κοπεγχάγης. Το 2013 η SAS εξυπηρέτησε περίπου 28 εκατ. επιβάτες και τα έσοδά της ανήλθαν κατά προσέγγιση σε 42 δισεκατ. σουηδικές κορόνες.
(14)
Τα κράτη κατέχουν επί του παρόντος το 50 % της SAS και, ειδικότερα, η Σουηδία κατέχει το 21,4 %, η Δανία το 14,3 % και η Νορβηγία το 14,3 %. Ο βασικός ιδιώτης μέτοχος είναι το ίδρυμα Knut och Alice Wallenberg («KAW») (7,6 %), ενώ τα μερίδια καθενός από τους υπόλοιπους μετόχους δεν υπερβαίνουν το 1,5 %.
Πίνακας 1
Βασικοί μέτοχοι της SAS AB την 31η Μαρτίου 2012 (7)
Μέτοχος
Σύνολο
Σουηδικό κράτος
21,4 %
Δανικό κράτος
14,3 %
Νορβηγικό κράτος
14,3 %
Ίδρυμα Knut och Alice Wallenberg
7,6 %
Försäkringsaktiebolaget, Avanza Pension
1,5 %
A.H Värdepapper AB
1,4 %
Unionen
1,4 %
Εθνική Τράπεζα της Δανίας
1,4 %
Robur Försäkring
0,9 %
Ponderus Försäkring
0,8 %
Andra AP-fonden
0,5 %
Tredje AP-fonden
0,5 %
SSB+TC Ledning Omnibus FD No OM79
0,5 %
Nordnet Pensionsförsäkring AB
0,4 %
Swedbank Robur Sverigefond
0,4 %
Swedbank Robur Sverigefond Mega
0,3 %
JPM Chase NA
0,3 %
AMF Aktiefond Småbolag
0,3 %
JP Morgan Bank
0,3 %
KPA Pensionsförsäkring AB
0,2 %
Nomura International
0,2 %
(15)
Η SAS βρισκόταν σε δεινή χρηματοοικονομική κατάσταση επί σειρά ετών, παρουσιάζοντας ζημίες σε συνεχή βάση από το 2008 έως το 2013. Τον Νοέμβριο του 2012 ο οίκος Standard and Poor's («S&P») υποβάθμισε την αξιολόγησή του όσον αφορά την πιστοληπτική ικανότητα της εταιρείας από B- σε CCC+ (8). Οι εν λόγω δυσχέρειες επιδεινώθηκαν από το περιβάλλον της αγοράς, το οποίο χαρακτηριζόταν από υψηλό κόστος καυσίμων και αβέβαιη ζήτηση.
(16)
Ειδικότερα, από τις ετήσιες εκθέσεις της εταιρείας προκύπτει ότι, κατά την περίοδο 2008-2012, η SAS παρουσίαζε σημαντικές ζημίες σε ετήσια βάση και κατέγραψε σημαντικά ποσά καθαρού χρηματοοικονομικού χρέους.
Πίνακας 2
Βασικά χρηματοοικονομικά στοιχεία της SAS κατά την περίοδο 2007-2012 (σε εκατ. σουηδικών κορονών) (9)
2007
2008
2009
2010
2011
2012
(Ιαν.-Οκτ.)
Έσοδα
50 958
52 870
44 918
41 070
41 412
35 986
Καθαρό χρηματοοικονομικό χρέος
1 231
8 912
6 504
2 862
7 017
6 549
Κέρδη προ φόρων
1 044
- 969
- 3 423
- 3 069
- 1 629
- 1 245
Καθαρά έσοδα
636
- 6 360
- 2 947
- 2 218
- 1 687
- 985
Ταμειακή ροή για το έτος
- 1 839
- 3 084
- 1 741
868
- 1 243
- 1 018
Απόδοση απασχολούμενου κεφαλαίου (ROCE) - %
6,7
- 19,6
- 11,7
- 7,6
- 2,2
- 8,1
Απόδοση λογιστικής αξίας ιδίων κεφαλαίων μετά φόρων - %
3,8
- 47,6
- 26,8
- 17,0
- 12,0
- 24,8
Δείκτης κάλυψης χρηματοοικονομικών υποχρεώσεων
1,8
- 5,3
- 4,4
- 1,9
- 0,6
- 1,6
(17)
Λόγω της επιδεινούμενης χρηματοοικονομικής κατάστασής της, η SAS ακολούθησε κατά την περίοδο 2009-2010 ένα πρόγραμμα σημαντικών περικοπών των δαπανών («Core SAS»). Κατά την εφαρμογή του προγράμματος αυτού, η SAS έπρεπε να συγκεντρώσει ίδια κεφάλαια από τους μετόχους της προβαίνοντας σε δύο εκδόσεις δικαιωμάτων: i) αξίας 6 δισεκατ. σουηδικών κορονών τον Απρίλιο του 2009· και ii) αξίας 5 δισεκατ. σουηδικών κορονών τον Μάιο του 2010 (10).
(18)
Οι χρηματοοικονομικές δυσχέρειες της SAS κορυφώθηκαν το 2012, όταν η εταιρεία παρουσίασε το επιχειρηματικό σχέδιο με τίτλο «4 Excellence Next Generation» («σχέδιο 4XNG»), το οποίο αποτελούσε, κατά την κρίση της διοίκησης της αεροπορικής εταιρείας, την «τελευταία ευκαιρία» της SAS (11). Επιπλέον, τον Νοέμβριο του 2012 υπήρξαν δημοσιεύματα στον Τύπο στα οποία αναφερόταν το ενδεχόμενο πτώχευσης της SAS (12).
4. ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ: Η ΝΕΑ ΑΠΔ ΤΟΥ 2012
(19)
Όπως και άλλες αεροπορικές εταιρείες παγκοσμίως, η SAS έχει προσφύγει σε εξωτερικές πιστωτικές διευκολύνσεις προκειμένου να διατηρήσει ένα ελάχιστο επίπεδο ρευστότητας. Από τις 20 Δεκεμβρίου 2006, η SAS βασιζόταν σε μια ΑΠΔ η οποία επρόκειτο να εκπνεύσει τον Ιούνιο του 2013 («η παλαιά ΑΠΔ»). Η παλαιά ΑΠΔ ανερχόταν στο ποσό των 366 εκατ. ευρώ και τροφοδοτούνταν αποκλειστικά από ορισμένες τράπεζες ([…] (13)). Περιελάμβανε επίσης μια σειρά χρηματοοικονομικών ρητρών ή όρων, όπως […].
(20)
Τον Δεκέμβριο του 2011, λόγω της επιδείνωσης των επιχειρηματικών επιδόσεων της εταιρείας, η διοίκηση της SAS αποφάσισε να εξαντλήσει την παλαιά ΑΠΔ. Έπειτα από αίτηση πτώχευσης που υπέβαλε θυγατρική της SAS (και συγκεκριμένα η Spanair) τον Ιανουάριο του 2012, η SAS ξεκίνησε διαπραγματεύσεις με τις τράπεζες, οι οποίες κατέληξαν σε συμφωνία επανακαθορισμού των ρητρών στις 15 Μαρτίου 2012. Στο πλαίσιο του εν λόγω επανακαθορισμού των ρητρών προβλέπονταν η αύξηση του κόστους άντλησης κεφαλαίων από την παλαιά ΑΠΔ, αυστηρότεροι όροι ανάληψης πίστωσης και η υποχρέωση της SAS να αποπληρώσει άμεσα και στο ακέραιο το αντληθέν ποσό. Επιπλέον, η SAS όφειλε να υποβάλει στους δανειστές της σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης το οποίο έπρεπε να εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο και τους βασικούς μετόχους, δηλαδή από τα κράτη και το ίδρυμα KAW.
(21)
Το σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης βασιζόταν στο επονομαζόμενο σχέδιο 4XNG, το οποίο βρισκόταν ήδη υπό κατάρτιση στις αρχές του 2012. Στο σχέδιο 4XNG εξετάζονταν επίσης ορισμένοι προβληματισμοί που είχαν εκφράσει τον Μάιο του 2012 οι […] σχετικά με το προϋπάρχον επιχειρηματικό σχέδιο της SAS που ονομαζόταν «4 Excellence» («σχέδιο 4X»). Σύμφωνα με τη SAS, το σχέδιο 4XNG θα καθιστούσε δυνατή την εδραίωση της εταιρείας ως οικονομικά αυτόνομων αερογραμμών. Στο σχέδιο καθορίζονταν διάφοροι χρηματοοικονομικοί στόχοι, τους οποίους η SAS έπρεπε να εκπληρώσει εντός του οικονομικού έτους 2014-2015. Μεταξύ των στόχων αυτών συμπεριλαμβάνονταν περιθώριο EBIT (κέρδη προ φόρων και τόκων) άνω του 8 %, δείκτης οικονομικής ετοιμότητας άνω του 20 % και δείκτης ενεργητικού/μετοχής άνω του 35 %. Με το σχέδιο 4XNG αναμενόταν ότι θα δινόταν η δυνατότητα στη SAS να εξασφαλίσει αύξηση των κερδών προ φόρων της εταιρείας κατά περίπου 3 δισεκατ. σουηδικές κορόνες σε ετήσια βάση, ενώ για την εφαρμογή του σχεδίου θα απαιτούνταν δαπάνες αναδιάρθρωσης και εφάπαξ δαπάνες ύψους περίπου 1,5 δισεκατ. σουηδικών κορονών.
(22)
Ένας ακόμη στόχος του σχεδίου 4XNG ήταν η προετοιμασία της εταιρείας για την έναρξη ισχύος από τον Νοέμβριο του 2013 νέων λογιστικών κανόνων όσον αφορά τις συνταξιοδοτικές παροχές, οι οποίοι αναμενόταν να έχουν αρνητικό αντίκτυπο στην καθαρή θέση του ομίλου SAS. Επιπλέον, το σχέδιο περιελάμβανε δέσμευση για την ολοκλήρωση ενός σχεδίου εκποίησης στοιχείων του ενεργητικού και χρηματοδότησης, το οποίο θα μπορούσε να αποφέρει συνολικά δυνητικά καθαρά έσοδα σε ρευστό ύψους 3 δισεκατ. σουηδικών κορονών. Η εκποίηση των στοιχείων ενεργητικού περιελάμβανε (14): i) την πώληση της Widerøe, μιας θυγατρικής περιφερειακής αεροπορικής εταιρείας στη Νορβηγία (15), ii) την πώληση επένδυσης μειοψηφικής συμμετοχής στην […], iii) την πώληση συμφερόντων επί ακινήτων του αερολιμένα, iv) την εξωτερική ανάθεση της επίγειας εξυπηρέτησης (16), v) την πώληση κινητήρων αεροσκαφών (17), vi) την πώληση και χρηματοδοτική παραχώρηση ή άλλου είδους χρηματοδοτική συναλλαγή όσον αφορά την […], vii) την εξωτερική ανάθεση των συστημάτων διαχείρισης και των τηλεφωνικών κέντρων (18) και viii) την πώληση ή την εξασφάλιση της χρηματοδότησης τριών αεροσκαφών Q400.
(23)
Τα κράτη εμμένουν στην άποψη ότι το σχέδιο 4XNG ήταν αυτοχρηματοδοτούμενο, που σημαίνει ότι η SAS θα μπορούσε να εξασφαλίσει από τις πράξεις και τις εκποιήσεις μη βασικών στοιχείων του ενεργητικού επαρκή ρευστότητα για τη χρηματοδότηση του αρχικού κόστους υλοποίησης του σχεδίου 4XNG. Ωστόσο, η SAS είχε εκφράσει ανησυχίες σχετικά με τον τρόπο με τον οποίο θα αντιμετώπιζαν οι επενδυτές την ασθενή ταμειακή κατάσταση της εταιρείας λόγω των σημαντικών αρχικών δαπανών υλοποίησης του σχεδίου 4XNG. Ως εκ τούτου, ζήτησε να παραταθεί και η παλαιά ΑΠΔ, παράλληλα με την έγκριση της νέας ΑΠΔ, η οποία λαμβάνει στήριξη από τα κράτη και το ίδρυμα KAW. Μολαταύτα, η SAS ισχυρίστηκε ότι δεν επρόκειτο να προβεί σε ανάληψη πιστώσεων ούτε από την παλαιά ΑΠΔ (μετά την παράταση) ούτε από τη νέα ΑΠΔ.
(24)
Οι διαβουλεύσεις σχετικά με τη νέα ΑΠΔ ξεκίνησαν στις 4 Ιουνίου 2012. (19) Αρχικά, σύμφωνα με το σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης (βλέπε αιτιολογικηή σκέψη 20 ανωτέρω), οι τράπεζες που δανειοδότησαν την παλαιά ΑΠΔ προέβαλαν την απαίτηση χορήγησης επιπλέον ιδίων κεφαλαίων από τα κράτη, π.χ. μέσω έκδοσης δικαιωμάτων, δεδομένου ότι δεν προτίθεντο να στηρίξουν από μόνα τους μια νέα ΑΠΔ. Ωστόσο, τα κράτη απέρριψαν τη συγκεκριμένη ιδέα.
(25)
Κατόπιν ορισμένων διαπραγματεύσεων, οι τράπεζες αποδέχθηκαν την έγκριση νέας ΑΠΔ, στη σύσταση της οποίας θα προέβαιναν από κοινού τα κράτη και το ίδρυμα KAW και η οποία θα διαρθρωνόταν αυστηρώς επί ίσοις όροις, χωρίς μειωμένη εξασφάλιση ή δυσανάλογα δικαιώματα εξασφάλισης. Πρέπει να σημειωθεί ότι αρχικός στόχος ήταν η νέα ΑΠΔ να ανέρχεται σε [3-6] δισεκατ. σουηδικές κορόνες, ενώ οι διαθέσιμες εξασφαλίσεις ανέρχονταν μόλις σε [1-4] δισεκατ. σουηδικές κορόνες. Στις 22 Οκτωβρίου 2012, το μέγεθος της νέας ΑΠΔ μειώθηκε τελικά σε 3,5 δισεκατ. σουηδικές κορόνες (περίπου 400 εκατ. ευρώ).
(26)
Η νέα ΑΠΔ χορηγήθηκε από τις ίδιες τράπεζες που είχαν χορηγήσει και την παλαιά ΑΠΔ (εκτός από μία (20)), από κοινού με τα κράτη και το ίδρυμα KAW. Πιο συγκεκριμένα, το 50 % της νέας ΑΠΔ χορηγήθηκε από τα κράτη κατ' αναλογία του ποσοστού συμμετοχής τους στη SAS, ενώ το υπόλοιπο 50 % χορηγήθηκε από τις τράπεζες και το ίδρυμα KAW. Τα κράτη και το ίδρυμα KAW συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ με τους ίδιους όρους (προμήθειες, επιτόκια, ρήτρες) υπό τους οποίους συμμετείχαν και οι τράπεζες.
(27)
Τα κύρια χαρακτηριστικά της νέας ΑΠΔ ήταν τα εξής:
-
Διαχωρίστηκε σε δύο επιμέρους διευκολύνσεις ύψους 2 δισεκατ. σουηδικών κορονών (διευκόλυνση Α) και 1,5 δισεκατ. σουηδικών κορονών (διευκόλυνση Β) αντιστοίχως, στο πλαίσιο των οποίων τα κράτη συνεισέφεραν το 50 % της αξίας. Οι όροι τιμολόγησης και για τις δύο διευκολύνσεις συμπεριελάμβαναν προμήθεια για προκαταρκτικές εργασίες, προμήθεια δέσμευσης, επιβάρυνση χρήσης, περιθώριο και προμήθεια εξόδου.
-
Η SAS έπρεπε να πληροί ορισμένες προϋποθέσεις προκειμένου να μπορεί να αντλεί κεφάλαια από τη ΑΠΔ, και οι προϋποθέσεις αυτές ήταν αυστηρότερες στη διευκόλυνση Β από ό,τι στη διευκόλυνση Α (21).
-
Στη νέα ΑΠΔ προβλεπόταν η ίδια δέσμη εξασφαλίσεων της παλαιάς ΑΠΔ και, επιπλέον, παρέχονταν στους δανειστές εξασφαλίσεις επί του συνόλου των μετοχών στη Widerøe και επί κάθε άλλου μη βεβαρημένου πάγιου στοιχείου του ενεργητικού του ομίλου SAS σύμφωνα με τα στοιχεία του Δεκεμβρίου 2012. Κατά συνέπεια, στη νέα ΑΠΔ προβλέπονταν εξασφαλίσεις προτεραιότητας επί διαφόρων στοιχείων του ενεργητικού της SAS, συμπεριλαμβανομένων του 100 % των μετοχών των θυγατρικών της Widerøe και SAS Spare Engine, 18 αεροσκαφών και ορισμένων ακινήτων. Οι εξασφαλίσεις αυτές αποτιμήθηκαν με λογιστική αξία ύψους περίπου 2,7 δισεκατ. σουηδικών κορονών (ήτοι περίπου το 75 % της νέας ΑΠΔ) και επιμερίζονταν αναλογικά μεταξύ της διευκόλυνσης Α και της διευκόλυνσης Β.
-
Αναλήψεις από τη διευκόλυνση Β μπορούσαν να πραγματοποιηθούν μόνο κατόπιν εξάντλησης της διευκόλυνσης Α. Μετά την 1η Ιανουαρίου 2014, η SAS θα μπορούσε να προβεί σε ανάληψη από τη διευκόλυνση Β μόνο εφόσον θα είχε ολοκληρωθεί η πώληση των στοιχείων του ενεργητικού ή των μετοχών της Widerøe.
-
Ως ημερομηνία λήξης της νέας ΑΠΔ ορίστηκε η 31η Μαρτίου 2015.
(28)
Οι όροι της νέας ΑΠΔ συμφωνήθηκαν στις 25 Οκτωβρίου 2012. Ωστόσο, η νέα ΑΠΔ υπόκειτο, μεταξύ άλλων, στην κοινοβουλευτική έγκριση όλων των κρατών και στην υπογραφή συμφωνιών με τις συνδικαλιστικές ενώσεις των πληρωμάτων θαλάμου διακυβέρνησης και θαλάμου επιβατών.
(29)
Τα κράτη υπέβαλαν έκθεση, η οποία καταρτίστηκε από τη CITI με ημερομηνία 7ης Νοεμβρίου 2012 («η έκθεση της CITI») και είχε ως στόχο να διερευνηθεί κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής σε μια κατάσταση όσο το δυνατόν πλησιέστερη σε αυτή των κρατών θα συμμετείχε στη νέα ΑΠΔ υπό παρεμφερείς όρους και προϋποθέσεις. Βασιζόμενη στην παραδοχή της επιτυχούς εφαρμογής του βασικού σεναρίου του σχεδίου 4XNG, η έκθεση της CITI κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ αναμενόταν να διασφαλίσει συντελεστή εσωτερικής απόδοσης («IRR») ύψους [90-140] %, συντελεστή επί της επένδυσης περίπου [4-9]x και αύξηση της αξίας των ιδίων κεφαλαίων της τάξης σχεδόν του [700-1 200] % (από τον Νοέμβριο του 2012 έως τον Μάρτιο του 2015). Η έκθεση της CITI κατέληγε στο συμπέρασμα ότι η απόδοση που απαιτείτο από τα κράτη θα ήταν, συνεπώς, τουλάχιστον ίση με την απόδοση που θα απαιτούσε ένας ιδιώτης επενδυτής σε αντίστοιχη περίπτωση. Εντούτοις, στην έκθεση της CITI δεν περιλαμβανόταν εκτίμηση των πιθανοτήτων επιτυχούς εκτέλεσης του βασικού σεναρίου του σχεδίου 4XNG από τη SAS ούτε εκτίμηση των επιπτώσεων ενδεχόμενων αποκλίσεων από το βασικό σενάριο, όπως, για παράδειγμα, αδυναμία ρευστοποίησης μη βασικών στοιχείων του ενεργητικού.
(30)
Στις 19 Δεκεμβρίου 2012, η SAS ανακοίνωσε ότι πληρούνταν όλες οι απαραίτητες προϋποθέσεις για την έναρξη ισχύος της νέας ΑΠΔ (βλέπε αιτιολογική σκέψη 28 ανωτέρω), συμπεριλαμβανομένης της έγκρισης από τα κοινοβούλια των κρατών. Από την εν λόγω ημερομηνία και έως την 3η Μαρτίου 2014 ίσχυε η νέα ΑΠΔ, η οποία αντικατέστησε την παλαιά ΑΠΔ (22).
(31)
Με επιστολή της 3ης Ιουνίου 2013, η Δανία και η Σουηδία διευκρίνισαν ότι, συνεπεία της πώλησης του 80 % των μετοχών της Widerøe (αιτιολογική σκέψη 22 ανωτέρω), τα κράτη και οι τράπεζες δανειοδότησης είχαν συμφωνήσει με τη SAS την τροποποίηση των όρων και των προϋποθέσεων της νέας ΑΠΔ, παρότι η συμφωνία τροποποίησης δεν είχε ακόμη υπογραφεί επισήμως. Στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν στο πλαίσιο της επίσημης έρευνας, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές ενημέρωσαν την Επιτροπή ότι η τροποποίηση της νέας ΑΠΔ είχε υπογραφεί από όλα τα μέρη και ότι επρόκειτο να τεθεί σε ισχύ μετά την ολοκλήρωση της αγοραπωλησίας της Widerøe, δηλαδή στις 30 Σεπτεμβρίου 2013. Οι σχετικές τροποποιήσεις περιελάμβαναν τα ακόλουθα στοιχεία:
-
Μείωση της διευκόλυνσης Α από 1,173 δισεκατ. σουηδικές κορόνες σε 800 εκατ. σουηδικές κορόνες και παράταση της ημερομηνίας λήξης της κατά πέντε μήνες, έως την 1η Ιουνίου 2014.
-
Εμπράγματη ασφάλεια ύψους [500-800] εκατ. σουηδικών κορονών εκ μέρους της SAS σε μετρητά, ως εξασφάλιση για τη διευκόλυνση Α. Το υπόλοιπο ποσό των [100-400] εκατ. σουηδικών κορονών ήταν εξασφαλισμένο από τις εξασφαλίσεις που περιλαμβάνονταν ήδη στη συμφωνία για τη νέα ΑΠΔ.
-
Ακύρωση ποσού ύψους 200 εκατ. σουηδικών κορονών από τη διευκόλυνση Α αμέσως μετά τη μερική εκποίηση του τμήματος επίγειας εξυπηρέτησης. Όταν τέθηκε σε ισχύ η ακύρωση της νέας ΑΠΔ, ήτοι στις 4 Μαρτίου 2014, η SAS είχε ήδη υπογράψει δήλωση προθέσεων με δυνητικό αγοραστή (23).
-
Προβλεπόμενη μείωση της διευκόλυνσης Β από 1,5 δισεκατ. σουηδικές κορόνες σε 1,2 δισεκατ. σουηδικές κορόνες.
5. Η ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
(32)
Στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με τη ρήτρα περί ισότιμης συμμετοχής (pari passu) των κρατών, του ιδρύματος KAW και των τραπεζών στη νέα ΑΠΔ, κυρίως για τους κάτωθι λόγους:
-
Το προηγούμενο άνοιγμα των τραπεζών έναντι της SAS μέσω της συμμετοχής τους στην παλαιά ΑΠΔ. Πράγματι, οι τράπεζες είχαν μειώσει χονδρικά στο ήμισυ τη συνεισφορά τους στη νέα ΑΠΔ και, ως εκ τούτου, είχαν περιορίσει το συνολικό άνοιγμά τους έναντι της SAS κατά περίπου 50 % όσον αφορά τη ΑΠΔ, ενώ τα κράτη, τα οποία δεν είχαν λάβει καμία απόδοση όσον αφορά τις εκδόσεις δικαιωμάτων του 2009 και του 2010 λόγω των συνεχιζόμενων αρνητικών αποτελεσμάτων της SAS, είχαν αυξήσει το άνοιγμά τους έναντι της SAS.
-
Το γεγονός ότι η SAS είχε εξαντλήσει την παλαιά ΑΠΔ τον Ιανουάριο του 2012, στοιχείο που θα μπορούσε να είχε επηρεάσει ενδεχομένως την απόφαση των τραπεζών δανειοδότησης να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ, προκειμένου να αποφύγουν τυχόν περαιτέρω ανάληψης πιστώσεων και να διασφαλίσουν ότι δεν θα έχαναν ολόκληρο το ποσό των συνεισφορών τους στη ΑΠΔ εξαιτίας των δυσχερειών που αντιμετώπιζε η εταιρεία.
-
Η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να διακριβώσει κατά πόσον η απόφαση των τραπεζών να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ επηρεάστηκε από τη συνεχή χρηματοδοτική στήριξη της SAS από τα κράτη κατά τα προηγούμενα έτη. Επίσης, η Επιτροπή επεσήμανε ότι η συμμετοχή των κρατών αποτελούσε αυστηρή προϋπόθεση για τη συμμετοχή ιδιωτικών φορέων στη νέα ΑΠΔ.
-
Η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον ήταν δυνατή η σύγκριση της συμμετοχής του ιδρύματος KAW στη νέα ΑΠΔ με τη συμμετοχή ενός ιδιώτη επενδυτή, δεδομένου του ανοίγματος του ιδρύματος KAW έναντι της SAS, όχι μόνο μέσω του μετοχικού μεριδίου του, αλλά και μέσω της τράπεζας SEB.
(33)
Η Επιτροπή εξέφρασε περαιτέρω αμφιβολίες ως προς το εάν η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ θα μπορούσε να θεωρηθεί εύλογη από τη σκοπιά ενός μετόχου και εάν θα πληρούσε το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, σε περίπτωση μη εφαρμογής της ρήτρας περί ισότιμης συμμετοχής. Ως προς αυτό, η Επιτροπή διερεύνησε κατά πόσον το σχέδιο 4XNG βασιζόταν σε αρκετά ισχυρές παραδοχές ώστε να προσελκύσει τη συμμετοχή ενός ιδιώτη επενδυτή στη νέα ΑΠΔ, καθώς και εάν οι αναλύσεις ευαισθησίας που είχαν εκπονηθεί στο πλαίσιο του σχεδίου ήταν υπερβολικά αισιόδοξες.
(34)
Για παράδειγμα, η Επιτροπή επεσήμανε, μεταξύ άλλων, ορισμένα αισιόδοξα αριθμητικά στοιχεία που συμπεριλαμβάνονταν στο σχέδιο και αφορούσαν την ανάπτυξη της αγοράς υπό όρους ΔΘΧ και ΑΕγχΠ, καθώς και τον εκτιμώμενο πληθωρισμό της τάξης του 0 % για την περίοδο 2015-2017. Ομοίως, εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το εάν ήταν δυνατόν να προβλεφθεί η επιτυχής υλοποίηση όλων των πρωτοβουλιών εξοικονόμησης κόστους και εκποίησης στοιχείων του ενεργητικού κατά τον χρόνο υπογραφής της νέας ΑΠΔ.
(35)
Όσον αφορά τους όρους και τις προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ και την εκτίμηση της CITI σχετικά με την προβλεπόμενη απόδοση της συμμετοχής των κρατών στη νέα ΑΠΔ, η Επιτροπή υπογράμμισε το γεγονός ότι η έκθεση CITI δεν περιελάμβανε ούτε αξιολόγηση του σχεδίου 4XNG ούτε ανάλυση ευαισθησίας του χρηματοοικονομικού μοντέλου, αλλά βασίστηκε αποκλειστικά και μόνο στις πληροφορίες που της διαβιβάστηκαν. Η Επιτροπή επεσήμανε ακόμη ότι στην έκθεση της CITI δεν αποτιμήθηκαν οι εξασφαλίσεις για τη νέα ΑΠΔ από την πλευρά του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, ούτε εξετάστηκαν οι επιπτώσεις που θα μπορούσαν να έχουν ενδεχομένως στην ανάλυση της απόδοσης πιθανά εναλλακτικά σενάρια με λιγότερο ευνοϊκές παραδοχές (συμπεριλαμβανομένου του κινδύνου αθέτησης υποχρεώσεων). Εν προκειμένω, η Επιτροπή επεσήμανε ότι στην έκθεση της CITI εκτιμήθηκε ότι ο κίνδυνος αθέτησης των υποχρεώσεων της SAS κατά την επόμενη τριετία θα ήταν μηδενικός, εκτίμηση που προφανώς υποτιμούσε τον εν λόγω κίνδυνο.
(36)
Βάσει των προαναφερομένων, η Επιτροπή δεν μπορούσε να αποκλείσει το ενδεχόμενο η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ να συνεπάγεται πλεονέκτημα υπέρ της SAS κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(37)
Τέλος, εάν η νέα ΑΠΔ εμπεριείχε εντέλει στοιχεία κρατικής ενίσχυσης κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή εξέφρασε αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον η νέα ΑΠΔ θα μπορούσε να θεωρηθεί συμβιβάσιμη με την εσωτερική αγορά. Ως προς το σημείο αυτό, η Επιτροπή εξέτασε εάν συνέτρεχε ενδεχομένως οιοσδήποτε από τους λόγους συμβιβάσιμου που προβλέπονται στη ΣΛΕΕ. Δεδομένου του χαρακτήρα του μέτρου και των δυσχερειών που αντιμετώπιζε η SAS, η Επιτροπή επεσήμανε ότι τα μοναδικά κριτήρια που φαίνονταν συναφή ήταν εκείνα που αφορούσαν τις ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων δυνάμει του άρθρου 107 παράγραφος 3 στοιχείο γ) της ΣΛΕΕ, βάσει των κοινοτικών κατευθυντήριων γραμμών όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση προβληματικών επιχειρήσεων (24) («οι κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α»). Ωστόσο, η Επιτροπή κατέληξε στο προκαταρκτικό συμπέρασμα ότι δεν πληρούνταν οι προϋποθέσεις όσον αφορά τις κρατικές ενισχύσεις για τη διάσωση και την αναδιάρθρωση που προβλέπονται στις κατευθυντήριες γραμμές Δ&Α.
6. ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ ΣΧΕΤΙΚΑ ΜΕ ΤΗΝ ΑΠΟΦΑΣΗ ΚΙΝΗΣΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΔΙΚΑΣΙΑΣ
6.1. Οι παρατηρήσεις της Δανίας και της Σουηδίας
(38)
Η Δανία και η Σουηδία ισχυρίζονται ότι η συμμετοχή τους στη νέα ΑΠΔ πραγματοποιήθηκε υπό όρους της αγοράς, δεδομένου ότι συμμετείχαν επί ίσοις όροις με τις τράπεζες και το ίδρυμα KAW, στοιχείο που αποκλείει, συνεπώς, το ενδεχόμενο ύπαρξης κρατικής ενίσχυσης.
(39)
Η Δανία και η Σουηδία προβάλλουν το επιχείρημα ότι η SAS δεν προέβη σε ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ σε καμία χρονική στιγμή κατά τη διάρκεια της περιόδου που οι διαπραγματεύσεις για τη νέα ΑΠΔ βρίσκονταν σε εξέλιξη. Επισημαίνουν τις τροποποιήσεις που επήλθαν στην παλαιά ΑΠΔ τον Μάρτιο του 2012, με τις οποίες καθορίστηκαν ακόμη πιο αυστηροί όροι ανάληψης πιστώσεων, και ισχυρίζονται συνεπώς ότι, από τα τέλη Ιουνίου 2012 οι τράπεζες ήταν πλέον σε θέση να απορρίψουν οποιαδήποτε αίτηση ανάληψης πίστωσης που υπέβαλε η SAS. Το ποσό που αντλήθηκε από τη ΑΠΔ αποπληρώθηκε στο ακέραιο από τη SAS τον Μάρτιο του 2012 και έκτοτε η SAS δεν προέβη σε καμία άλλη ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ. Κατά συνέπεια, οι συγκεκριμένες τράπεζες θα μπορούσαν ευλόγως να θεωρηθούν «εξωτερικοί» επενδυτές που συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις με τα κράτη (25), χωρίς να εκτίθενται σε σημαντικό κίνδυνο μη εξασφαλισμένου ανοίγματος έναντι της SAS (26).
(40)
Όσον αφορά τη συμμετοχή του ιδρύματος KAW στη νέα ΑΠΔ από κοινού με τις τράπεζες, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές είναι της άποψης ότι το χρηματοοικονομικό άνοιγμα του ιδρύματος KAW έναντι της SEB ήταν περιορισμένο και ότι δεν θα μπορούσε να επηρεάσει την απόφαση του ιδρύματος να συμμετάσχει στη νέα ΑΠΔ.
(41)
Επιπλέον, η Δανία και η Σουηδία υποστηρίζουν ότι το σχέδιο 4XNG ήταν ρεαλιστικό και ότι η επιτυχής υλοποίησή του ήταν εφικτή. Ισχυρίζονται ότι όλες οι παράμετροι και οι παραδοχές, μεταξύ άλλων εκείνες που αφορούσαν τις προβλέψεις εσόδων («ΕΔΘΧ») (27), τα μέτρα εξοικονόμησης κόστους και τις προγραμματιζόμενες εκποιήσεις, είχαν εξεταστεί ενδελεχώς, ούτως ώστε να διασφαλίζουν την εκπλήρωση των χρηματοοικονομικών στόχων του σχεδίου 4XNG για την περίοδο 2014-2015. Περαιτέρω, το σχέδιο 4XNG, συμπεριλαμβανομένου του συνόλου των παραδοχών επί των οποίων βασίστηκε, είχε αποτελέσει αντικείμενο εμπεριστατωμένης ανάλυσης από εξωτερικούς οικονομικούς συμβούλους τόσο των κρατών (Goldman Sachs) όσο και των τραπεζών ([…]) και είχε προσαρμοστεί καταλλήλως με βάση τις παρατηρήσεις και τις συστάσεις τους. Τονίζουν επίσης ότι, κατά τη λήψη της απόφασης συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ, η προσδοκώμενη επιτυχής εφαρμογή του σχεδίου ενισχύθηκε από το γεγονός ότι η σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων αποτελούσε προαπαιτούμενο για τη νέα ΑΠΔ. Επιπλέον, σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, οι εξελίξεις μεταξύ του Δεκεμβρίου του 2012 και της ακύρωσης της νέας ΑΠΔ στις 4 Μαρτίου 2014 κατέδειξαν την ικανοποιητική πορεία του σχεδίου όσον αφορά την επίτευξη των προσδοκώμενων αποτελεσμάτων (28).
(42)
Όσον αφορά τους όρους και τις προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ, η Δανία και η Σουηδία ισχυρίζονται ότι συνάδουν με τους συνήθεις όρους της αγοράς, δεδομένου ότι είναι παρεμφερείς με τους όρους και τις προϋποθέσεις που διέπουν ανάλογες συμφωνίες, και ότι στη νέα ΑΠΔ προβλέπονταν επίσης υψηλότερες προμήθειες για προκαταρκτικές εργασίες και αυστηρότερες προϋποθέσεις για την ανάληψη πιστώσεων από ό,τι στην πλειονότητα των συμφωνιών που υποβλήθηκαν σε ανάλυση. Όσον αφορά τη δέσμη εξασφαλίσεων, η Δανία και η Σουηδία επισημαίνουν ότι οι πραγματικοί χρηματοπιστωτικού κίνδυνοι των τραπεζών δανειοδότησης ήταν αμελητέοι, διότι η εκτιμώμενη αξία των εξασφαλίσεων υπερέβαινε σαφώς το μέγεθος της διευκόλυνσης Α. Κατά συνέπεια, σε ένα σενάριο εκκαθάρισης, όλες οι αξιώσεις των τραπεζών δανειοδότησης θα μπορούσαν να καλυφθούν από τη δέσμη εξασφαλίσεων ή από άλλα στοιχεία του ενεργητικού της SAS, τα οποία θα μπορούσαν να πωληθούν, όπως η […], το μετοχικό της μερίδιο στην […] κ.λπ. Τα ανωτέρω στοιχεία επιβεβαιώνονται από την ακύρωση σημαντικού μέρους των δεσμεύσεων στο πλαίσιο της διευκόλυνσης Α κατά τη διάρκεια του πρώτου εξαμήνου του 2013. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, το γεγονός αυτό αποδεικνύει ότι οι τράπεζες ενήργησαν με γνώμονα το εμπορικό συμφέρον και με συνετό τρόπο κατά τη λήψη της απόφασής τους να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ από κοινού με τα κράτη και το ίδρυμα KAW.
(43)
Τέλος, η Δανία και η Σουηδία αναφέρουν ότι η συμμετοχή στη νέα ΑΠΔ απέφερε σημαντικό ποσοστό απόδοσης στους δανειστές της ΑΠΔ, ενώ η SAS δεν χρειάστηκε να προβεί σε ανάληψη πίστωσης από τη διευκόλυνση. Τούτο ενισχύει την άποψη ότι η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ από κοινού με το ίδρυμα KAW και τις τράπεζες πραγματοποιήθηκε τηρουμένης πλήρως της αρχής του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς.
6.2. Οι παρατηρήσεις του ομίλου SAS
(44)
Ο όμιλος SAS ισχυρίζεται ότι τα κράτη συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ με την ιδιότητά τους ως μετόχων και όχι ως δημόσιων αρχών. Υπό αυτή την έννοια, η συμμετοχή σε ένα χρηματοδοτικό μέσο αυτής της μορφής ήταν προτιμότερη από την εισφορά ιδίων κεφαλαίων, δεδομένης της δημιουργίας σημαντικών εσόδων για τους μετόχους/δανειστές ως προς τις προμήθειες, καθώς και της μελλοντικής αύξησης της αξίας των μετοχών.
(45)
Όσον αφορά το κριτήριο της ισότιμης συμμετοχής (pari passu), ο όμιλος SAS επισημαίνει ότι το συγκεκριμένο κριτήριο πληρούνταν, δεδομένου ότι οι τράπεζες δεν είχαν κανένα άνοιγμα έναντι της SAS και, κατά συνέπεια, έπρεπε να αντιμετωπιστούν ως «εξωτερικοί» επενδυτές. Επιπλέον, η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ δεν είχε αντίκτυπο στη συμπεριφορά των τραπεζών, διότι το αίτημα για τη συμμετοχή των μετόχων στη νέα ΑΠΔ υπεβλήθη από τη SAS και όχι από τις τράπεζες. Επιπροσθέτως, ο όμιλος SAS ισχυρίζεται ότι οι τράπεζες αποφάσισαν να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις με τα κράτη και το ίδρυμα KAW βάσει των εξαιρετικά θετικών αποτελεσμάτων της ανάλυσης κινδύνου/εσόδων.
(46)
Ο όμιλος SAS υποστηρίζει περαιτέρω τον ισχυρισμό της Δανίας και της Σουηδίας ότι οι παραδοχές στις οποίες βασίστηκε το σχέδιο 4XNG ήταν αξιόπιστες, με ιδιαίτερα ρεαλιστικές προβλέψεις όσον αφορά τους τρεις βασικούς καθοριστικούς παράγοντες, ήτοι την ανάπτυξη της αγοράς υπό όρους ΔΘΧ, την αύξηση του ΑΕγχΠ για την περίοδο 2015-2017 και τον εκτιμώμενο πληθωρισμό της τάξης του 0 %. Επιπλέον, οι συνδεόμενοι κίνδυνοι με την υλοποίηση του σχεδίου εξετάστηκαν ενδελεχώς από όλες τις τράπεζες δανειοδότησης, με ιδιαίτερη έμφαση στα ΕΔΘΧ ως βασικό δείκτη της αποδοτικότητας της επιχείρησης.
(47)
Ταυτόχρονα, ο όμιλος SAS ισχυρίζεται ότι η δέσμη εξασφαλίσεων αποτέλεσε αντικείμενο επαρκούς αξιολόγησης και ότι ο κίνδυνος αθέτησης υποχρεώσεων της SAS όσον αφορά την εφαρμογή του σχεδίου 4XNG ήταν περιορισμένος. Ο ισχυρισμός αυτός ενισχύεται από το γεγονός ότι η εξασφάλιση περικοπής των δαπανών αποτέλεσε προαπαιτούμενο για τη συμμετοχή των δανειστών στη νέα ΑΠΔ και ότι η σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων τον Νοέμβριο του 2012 ήταν παράγοντας καίριας σημασίας για την επιτυχή υλοποίηση του σχεδίου.
(48)
Ο όμιλος SAS επικρίνει επιπλέον το γεγονός ότι η Επιτροπή δεν έλαβε υπόψη το εναλλακτικό σενάριο της πτώχευσης, καθώς και το γεγονός ότι τα κράτη θα είχαν απολέσει την αξία των κοινών μετοχικών μεριδίων τους εάν δεν είχε καταστεί διαθέσιμη η νέα ΑΠΔ. Στο πλαίσιο αυτό, ο όμιλος SAS τονίζει ότι τα κράτη συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ με την ιδιότητά τους ως βασικών μετόχων της SAS, με σκοπό να λάβουν ικανοποιητική απόδοση επί της επένδυσής τους.
(49)
Τέλος, ο όμιλος SAS αναφέρει ότι η εφαρμογή του σχεδίου 4XNG απέφερε στη SAS κέρδη προ φόρων ύψους 3 δισεκατ. σουηδικών κορονών, με αποτέλεσμα η SAS να παρουσιάζει θετικό αποτέλεσμα για την περίοδο μεταξύ του Νοεμβρίου 2012 και του Ιουλίου 2013.
6.3. Οι παρατηρήσεις της FAM
(50)
Σύμφωνα με τη FAM, την αρμόδια εταιρεία για τη διαχείριση των στοιχείων του ενεργητικού του ιδρύματος KAW, η απόφαση του εν λόγω ιδρύματος να συμμετάσχει στη νέα ΑΠΔ ελήφθη ανεξάρτητα από τα συμφέροντά του στη SEB και από το άνοιγμα της SEB έναντι της SAS. Η FAM ισχυρίζεται ότι το ίδρυμα KAW δεν έχει πλειοψηφική συμμετοχή στη SEB ούτε μπορεί να θεωρηθεί ότι ελέγχει τη SEB.
(51)
Η FAM εξέτασε το σχέδιο 4XNG, τους συνδεόμενους με αυτό χρηματοοικονομικούς κινδύνους και τη δέσμη εξασφαλίσεων, και έκρινε ότι η συμμετοχή του ιδρύματος KAW θα απέβαινε προς όφελός του. Σε αυτό το πλαίσιο, συνέκρινε το ενδεχόμενο προστασίας της μακροπρόθεσμης επένδυσης του ιδρύματος KAW στη SAS και τις μελλοντικές πιθανές αποδόσεις επί της επένδυσης αυτής, καθώς και τις υψηλές προμήθειες που θα έπρεπε να καταβάλει η SAS δυνάμει της νέας ΑΠΔ, με το ενδεχόμενο υπαγωγής της SAS σε καθεστώς εκκαθάρισης, το οποίο έκρινε ότι δεν αποτελούσε οικονομικά συμφέρουσα εναλλακτική επιλογή.
(52)
Η FAM συμφωνεί επίσης με τη Δανία, τη Σουηδία και τον όμιλο SAS ότι όλα τα ενδιαφερόμενα μέρη συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις, χωρίς καμία μορφή μειωμένης εξασφάλισης, δυσανάλογα δικαιώματα εξασφάλισης ή άλλους ασύμμετρους όρους. Η απόφαση συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ βασίστηκε σε εις βάθος ανάλυση των προοπτικών αποδοτικότητας που απορρέουν από τη δραστηριότητα μιας ισχυρής και ανταγωνιστικής SAS στο μέλλον.
(53)
Τέλος, η FAM συμμερίζεται την άποψη της Δανίας και της Σουηδίας ότι η απόφαση των τραπεζών δανειοδότησης να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ βασίστηκε σε εμπορικά κριτήρια, δεδομένου ότι το προϋπάρχον άνοιγμά τους στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ ήταν μόνο θεωρητικό. Προβάλλει δε το επιχείρημα ότι οι τράπεζες είχαν ακόμη λιγότερα κίνητρα να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ από ό,τι τα κράτη και το ίδρυμα KAW, διότι τα κράτη και το ίδρυμα KAW μπορούσαν να υπολογίζουν σε αύξηση της τιμής της μετοχής. Ως εκ τούτου, υποστηρίζει ότι πρέπει να θεωρηθεί ότι πληρούνταν τα κριτήρια περί ισότιμης συμμετοχής.
7. ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗ ΤΟΥ ΜΕΤΡΟΥ
7.1. Ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης
(54)
Σύμφωνα με το άρθρο 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, «ενισχύσεις που χορηγούνται υπό οποιαδήποτε μορφή από τα κράτη ή με κρατικούς πόρους και που νοθεύουν ή απειλούν να νοθεύσουν τον ανταγωνισμό διά της ευνοϊκής μεταχειρίσεως ορισμένων επιχειρήσεων ή ορισμένων κλάδων παραγωγής είναι ασυμβίβαστες με την εσωτερική αγορά, κατά το μέτρο που επηρεάζουν τις μεταξύ κρατών μελών συναλλαγές».
(55)
Κατά συνέπεια, η έννοια της κρατικής ενίσχυσης αφορά οιοδήποτε πλεονέκτημα το οποίο χορηγείται άμεσα ή έμμεσα, χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους, από το ίδιο το κράτος ή από ενδιάμεσο φορέα που ενεργεί βάσει των αρμοδιοτήτων που του έχουν εκχωρηθεί.
(56)
Για να θεωρηθεί ότι ένα μέτρο συνιστά κρατική ενίσχυση, πρέπει να χρηματοδοτείται από κρατικούς πόρους και να καταλογίζεται στο κράτος. Κατ' αρχήν, ως κρατικοί πόροι νοούνται οι πόροι ενός κράτους μέλους και των δημόσιων αρχών του, καθώς και οι πόροι των δημόσιων επιχειρήσεων επί των οποίων οι δημόσιες αρχές μπορούν να ασκούν άμεσα ή έμμεσα έλεγχο.
(57)
Είναι αδιαμφισβήτητο το γεγονός τόσο ότι το εν λόγω μέτρο αφορούσε κρατικούς πόρους, δεδομένου ότι χρηματοδοτήθηκε από πόρους που προέρχονταν από τους προϋπολογισμούς των κρατών, όσο και ότι το μέτρο έπρεπε να καταλογιστεί στο κράτος. Ειδικότερα, θα μπορούσε να επισημανθεί ότι τα κοινοβούλια της Δανίας και της Σουηδίας ενέκριναν τη συμμετοχή και των δύο κυβερνήσεων στη νέα ΑΠΔ (αιτιολογική σκέψη 30 ανωτέρω).
(58)
Το υπό εξέταση μέτρο πρέπει να νοθεύει ή να απειλεί να νοθεύσει τον ανταγωνισμό και να επηρεάζει τις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών.
(59)
Σύμφωνα με την πάγια νομολογία, όταν η χρηματοδοτική στήριξη που χορηγείται από ένα κράτος μέλος ενισχύει τη θέση μιας επιχείρησης σε σχέση με άλλες επιχειρήσεις που την ανταγωνίζονται στο ενδοενωσιακό εμπόριο, τότε έχει τουλάχιστον δυνητικές επιπτώσεις στις συναλλαγές μεταξύ των κρατών μελών και στον ανταγωνισμό (29). Εν προκειμένω, η Επιτροπή είναι της άποψης ότι οιοδήποτε δυνητικό οικονομικό πλεονέκτημα χορηγήθηκε στη SAS μέσω κρατικών πόρων πληροί την εν λόγω προϋπόθεση. Η SAS βρίσκεται σε ανταγωνισμό με άλλες αερογραμμές που δραστηριοποιούνται στην Ευρωπαϊκή Ένωση και στον ΕΟΧ, ιδίως μετά την έναρξη ισχύος του τρίτου σταδίου της ελευθέρωσης των αερομεταφορών («η τρίτη δέσμη μέτρων») την 1η Ιανουαρίου 1993 (30). Επιπλέον, δεδομένου του ανταγωνισμού μεταξύ των εναέριων μεταφορών και των οδικών και σιδηροδρομικών μεταφορών όσον αφορά τα δρομολόγια σχετικά μικρότερων αποστάσεων στο εσωτερικό της ΕΕ, είναι πιθανόν να επηρεάζονται επίσης οι οδικοί μεταφορείς, και οι σιδηροδρομικές επιχειρήσεις.
(60)
Κατά συνέπεια, το μοναδικό κριτήριο της έννοιας της κρατικής ενίσχυσης το οποίο πρέπει να εξεταστεί εν προκειμένω είναι εάν το μέτρο εκχώρησε αθέμιτο επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα στη SAS.
(61)
Λόγω της ακύρωσης της νέας ΑΠΔ από 4ης Μαρτίου 2014, η Επιτροπή διερεύνησε κατά πόσον η νέα ΑΠΔ εκχώρησε αθέμιτο επιλεκτικό οικονομικό πλεονέκτημα στη SAS από την ημερομηνία σύστασής της το 2012 έως την ακύρωσή της το 2014.
7.2. Οικονομικό πλεονέκτημα υπέρ της SAS
(62)
Προκειμένου να αποφανθεί κατά πόσον χορηγήθηκε κρατική ενίσχυση υπέρ της SAS κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ, η Επιτροπή θα εξετάσει εάν η αεροπορική εταιρεία έλαβε οικονομικό πλεονέκτημα το οποίο δεν θα μπορούσε να αποκτήσει υπό τους συνήθεις όρους της αγοράς. Για την εξέταση του ζητήματος αυτού, η Επιτροπή εφαρμόζει το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, σύμφωνα με το οποίο δεν υφίσταται κρατική ενίσχυση σε περίπτωση που, υπό παρόμοιες συνθήκες, ένας ιδιώτης επενδυτής συγκρίσιμου μεγέθους με τους αρμόδιους φορείς του δημόσιου τομέα, ο οποίος δραστηριοποιείται στην οικονομία της αγοράς υπό τους συνήθεις όρους της αγοράς, θα επέλεγε να χορηγήσει στον δικαιούχο το συγκεκριμένο μέτρο ενίσχυσης.
(63)
Σύμφωνα, συνεπώς, με το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς, η Επιτροπή πρέπει να διερευνήσει κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής θα είχε προβεί στην υπό εξέταση συναλλαγή με τους ίδιους όρους. Η στάση του υποθετικού ιδιώτη επενδυτή είναι εκείνη ενός συνετού επενδυτή, του οποίου ο στόχος της μεγιστοποίησης κέρδους μετριάζεται από την επιφύλαξη που πρέπει να επιδείξει όσον αφορά το αποδεκτό επίπεδο κινδύνου για έναν δεδομένο συντελεστή απόδοσης (31).
(64)
Κατ' αρχήν, η εισφορά από δημόσιους πόρους δεν συνεπάγεται τη χορήγηση κρατικής ενίσχυσης, εάν η εισφορά αυτή γίνεται συγχρόνως με σημαντική εισφορά κεφαλαίου εκ μέρους του ιδιώτη επενδυτή που πραγματοποιείται υπό παρόμοιους όρους (pari passu) (32).
7.2.1. Ισότιμη συμμετοχή των κρατών, του ιδρύματος KAW και των τραπεζών στη νέα ΑΠΔ
(65)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι οι τράπεζες δανειοδότησης που συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ συμμετείχαν επίσης και στην παλαιά ΑΠΔ. Στη νέα ΑΠΔ, ωστόσο, τα κράτη αύξησαν το άνοιγμά τους έναντι της SAS, ενώ οι τράπεζες μείωσαν την εισφορά τους περίπου κατά το ήμισυ (από 366 εκατ. ευρώ σε περίπου 200 εκατ. ευρώ), περιορίζοντας με τον τρόπο αυτό περίπου κατά 50 % και το συνολικό άνοιγμά τους έναντι της SAS στο πλαίσιο της ΑΠΔ. Με βάση τα προαναφερόμενα, η Επιτροπή εξέφρασε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας αμφιβολίες σχετικά με το κατά πόσον είναι δυνατόν να πληρούται το κριτήριο της ισότιμης συμμετοχής (pari passu,) δεδομένου ότι οι θέσεις των κρατών και των τραπεζών δεν φαινόταν να είναι συγκρίσιμες.
(66)
Η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS ισχυρίζονται ότι οι τράπεζες δανειοδότησης δεν ήταν εκτεθειμένες σε κανέναν κίνδυνο ανοίγματος βάσει της παλαιάς ΑΠΔ κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων για τη συμμετοχή τους στη νέα ΑΠΔ. Για τον λόγο αυτό, οι τράπεζες έπρεπε να θεωρηθούν «εξωτερικοί» επενδυτές που βρίσκονταν σε ανάλογη θέση με εκείνη των κρατών και του ιδρύματος KAW.
(67)
Η Επιτροπή επισημαίνει ότι η SAS είχε εξαντλήσει την παλαιά ΑΠΔ τον Ιανουάριο του 2012 (αιτιολογική σκέψη 20 ανωτέρω). Πράγματι, οι τροποποιήσεις που επήλθαν στην παλαιά ΑΠΔ τον Μάρτιο του 2012 περιελάμβαναν, μεταξύ άλλων, έναν όρο περί αποπληρωμής του ποσού της ανάληψης πίστωσης άμεσα και στο ακέραιο. Τα ποσά αποπληρώθηκαν στο ακέραιο τον Μάρτιο του 2012 και έκτοτε η ανάληψη πιστώσεων από τη διευκόλυνση κατέστη εξαιρετικά δύσκολη για τη SAS λόγω των τροποποιήσεων της παλαιάς ΑΠΔ που τέθηκαν σε ισχύ τον ίδιο μήνα (33). Επιπλέον, η SAS ήταν υποχρεωμένη να υποβάλει έως τον Ιούνιο του 2012 σχέδιο ανακεφαλαιοποίησης, το οποίο έπρεπε να εγκριθεί από το διοικητικό συμβούλιο, καθώς και από τα κράτη και το ίδρυμα KAW, που αποτελούσαν και τους βασικούς μετόχους. Οι τράπεζες απέρριψαν αρχικά το εν λόγω σχέδιο. Τα κράτη αποφάσισαν τελικά να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ μόλις τον Νοέμβριο του 2012, αφού εξέτασαν προσεκτικά το αναθεωρημένο σχέδιο 4XNG, και κατόπιν ακολούθησαν οι τράπεζες.
(68)
Επομένως, οι δανικές και οι σουηδικές αρχές και ο όμιλος SAS ισχυρίζονται ότι η SAS απετράπη ουσιαστικά να υποβάλει αίτηση ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ. Έχοντας γνώση της κατάστασης αυτής, οι τράπεζες έπρεπε να αποφασίσουν εάν θα διατηρούσαν την παλαιά ΑΠΔ έως την ημερομηνία λήξης της, τον Ιούνιο του 2013, ή εάν θα συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ επί ίσοις όροις με τα κράτη και το ίδρυμα KAW, παρά το γεγονός ότι, ως μέτοχοι, τα κράτη και το ίδρυμα KAW είχαν ισχυρότερα κίνητρα συμμετοχής, δεδομένης της ενδεχόμενης απόδοσης υψηλότερης αξίας των μετοχών τους μετά την εφαρμογή του σχεδίου 4XNG.
(69)
Παρότι η Επιτροπή θεωρεί πιθανό το ενδεχόμενο οι τράπεζες, τουλάχιστον εκείνες που δεν παρουσίαζαν άλλα μη εξασφαλισμένα διμερή ανοίγματα έναντι της SAS, να μην ήταν εκτεθειμένες σε σημαντικό κίνδυνο στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ κατά τον χρόνο λήψης της απόφασης συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ, διατυπώνει επίσης την άποψη ότι εξακολουθούσε να υφίσταται ο κίνδυνος εκπλήρωσης των όρων ανάληψης πίστωσης από τη SAS πριν από την έναρξη ισχύος της νέας ΑΠΔ. Ο κίνδυνος αυτός δεν επαληθεύτηκε και το γεγονός ότι η παλαιά ΑΠΔ δεν χρησιμοποιήθηκε μετά την πλήρη αποπληρωμή της τον Μάρτιο του 2012 είναι άνευ σημασίας από την άποψη αυτή. Βάσει των προαναφερομένων, συνάγεται το συμπέρασμα ότι οι τράπεζες ήταν ως έναν βαθμό εκτεθειμένες σε κίνδυνο ανοίγματος έναντι της SAS στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ, ενώ τα κράτη (και το ίδρυμα KAW) δεν ήταν εκτεθειμένα στον κίνδυνο αυτό. Ως εκ τούτου, η Επιτροπή δεν μπορεί να κάνει δεκτό το επιχείρημα των δανικών και των σουηδικών αρχών ότι οι τράπεζες συμμετείχαν στη νέα ΑΠΔ ως «εξωτερικοί» επενδυτές, παρά το άνοιγμά τους στο πλαίσιο της παλαιάς ΑΠΔ.
(70)
Επιπλέον, η Επιτροπή δεν δύναται να συμφωνήσει με την άποψη της Δανία και της Σουηδία ότι το άνοιγμα ορισμένων από τις τράπεζες με τη μορφή διμερών διευκολύνσεων σχετικών με την παλαιά ΑΠΔ (34) δεν ενείχε κανέναν χρηματοοικονομικό κίνδυνο για τις τράπεζες κατά τη διάρκεια της περιόδου των διαπραγματεύσεων για τη νέα ΑΠΔ, λόγω του ότι οι διευκολύνσεις αυτές δεν μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν πριν από την εξάντληση της παλαιάς ΑΠΔ. Βάσει των προαναφερομένων, υπήρχε πράγματι κίνδυνος, αν και ομολογουμένως μικρός, να εκπληρωθούν οι όροι ανάληψης πίστωσης, παρά το γεγονός ότι, μετά τις τροποποιήσεις του Μαρτίου του 2012 και τον καθορισμό αυστηρότερων όρων, οι πιθανότητες να προβεί η SAS σε ανάληψη πίστωσης από την παλαιά ΑΠΔ ήταν πολύ περιορισμένες.
(71)
Επιπλέον, προκύπτει ότι ορισμένες τράπεζες είχαν άλλου είδους ανοίγματα έναντι της SAS. Για παράδειγμα, εκτός από τη συμμετοχή στην παλαιά ΑΠΔ, η […] παρουσίαζε, σύμφωνα με στοιχεία της 30ής Σεπτεμβρίου 2012, άνοιγμα σχετικό με μη εξασφαλισμένη διμερή διευκόλυνση (από την οποία δεν είχαν αντληθεί ποσά) ύψους [200-600] εκατ. σουηδικών κορονών, καθώς και άνοιγμα σχετικό με πιστωτικές κάρτες χωρίς εξασφαλίσεις της τάξης των [500-900] εκατ. σουηδικών κορονών. Θα μπορούσε, κατά συνέπεια, να κληθεί να αναλάβει την κάλυψη τυχόν δαπανών επιστροφής ναύλων σε πελάτες, σε περίπτωση ακύρωσης των αντίστοιχων πτήσεων από τη SAS. Παρότι αυτό το μη εξασφαλισμένο άνοιγμα των πιστωτικών καρτών αντιστοιχούσε σε ποσοστό [0-2] % του συνολικού πιστωτικού χαρτοφυλακίου της […] ύψους [1 000-3 000] δισεκατ. σουηδικών κορονών, συνιστούσε παρά ταύτα χρηματοοικονομικό κίνδυνο, και δεν μπορεί, ως εκ τούτου, να γίνει αποδεκτό το επιχείρημα ότι η […] βρισκόταν σε ανάλογη θέση με εκείνη των κρατών κατά τη λήψη της απόφασης συμμετοχής στη νέα ΑΠΔ.
(72)
Επιπλέον, τρεις άλλες τράπεζες ήταν εκτεθειμένες σε κινδύνους σχετικούς με εκκρεμούσες διευκολύνσεις χρηματοδότησης αεροσκαφών (π.χ. η […]). Μολονότι τα κράτη ισχυρίζονται ότι εξασφάλιση για τις εν λόγω χρηματοδοτήσεις αποτελούσαν τα αεροσκάφη και ότι οι διευκολύνσεις δεν συνιστούσαν χρηματοοικονομικό κίνδυνο για τις τράπεζες, δεδομένου ότι θα μπορούσαν εύκολα να πωληθούν στην αγορά, το γεγονός αυτό δεν αποδεικνύεται βάσει πραγματικών περιστατικών. Δεν είναι δυνατόν να διευκρινιστεί κατά πόσον θα μπορούσε πράγματι να ανακτηθεί το πλήρες ποσό, σε περίπτωση εκποίησης των αεροσκαφών σε εξευτελιστικές τιμές.
(73)
Επιπλέον, στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Επιτροπή διατύπωσε αμφιβολίες ως προς κατά πόσον η συμπεριφορά των τραπεζών θα μπορούσε να είχε επηρεαστεί από τη συμπεριφορά των κρατών, δεδομένης της συνεχούς χρηματοδοτικής στήριξης της αεροπορικής εταιρείας από τα κράτη κατά τα προηγούμενα έτη (π.χ. οι εκδόσεις δικαιωμάτων του 2009 και του 2010). Επιπροσθέτως, οι τράπεζες ήταν πρόθυμες να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ μόνο υπό την προϋπόθεση ότι θα συμμετείχαν και τα κράτη, όπως διευκρινίζεται στις αιτιολογικές σκέψεις 23 και 24 ανωτέρω.
(74)
Κατ' αρχήν, η Επιτροπή εκτιμά ότι η ρήτρα περί ισότιμης συμμετοχής (pari passu) δεν μπορεί να εφαρμόζεται σε περιπτώσεις στις οποίες η συμμετοχή των κρατών συνιστά αυστηρή προϋπόθεση για τη συμμετοχή των ιδιωτικών φορέων στη συναλλαγή.
(75)
Κατά τη διάρκεια της επίσημης έρευνας, η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS ισχυρίστηκαν ότι οι τράπεζες δεν επηρεάστηκαν σε κανένα στάδιο των διαπραγματεύσεων για τη νέα ΑΠΔ από την παλαιότερη συμπεριφορά των κρατών και από τη συνεχή τους προθυμία να παρέχουν στήριξη στη SAS, παρά το γεγονός ότι δεν είχαν επιβεβαιωθεί οι προβλέψεις των κρατών σχετικά με τα έσοδα από τις εκδόσεις δικαιωμάτων του 2009 και του 2010.
(76)
Η Επιτροπή δεν μπορεί να αποκλείσει το ενδεχόμενο οι ιδιωτικοί φορείς να μην ήταν πρόθυμοι να επενδύσουν σε μια επιχείρηση με αυτό το ιστορικό επιδόσεων και με αβέβαιες προβλέψεις, εάν δεν υπήρχε η συμμετοχή των κρατών. Ταυτόχρονα, δεν μπορεί να αποκλείσει επίσης το ενδεχόμενο τα κράτη, τα οποία είχαν αρνηθεί να χορηγήσουν νέα ίδια κεφάλαια και να συμμετάσχουν σε μια ΔΠΑ μειωμένης εξασφάλισης, να μην ήταν πλέον πρόθυμα να συνεισφέρουν συμπληρωματικά κεφάλαια στη SAS. Παρά τις εν λόγω εκτιμήσεις, η Επιτροπή εξακολουθεί να αμφισβητεί ότι η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ πραγματοποιήθηκε επί ίσοις όροις με τις τράπεζες, λαμβανομένου υπόψη ότι η συμμετοχή των κρατών είχε ως αποτέλεσμα τη μείωση του συνολικού ανοίγματος των τραπεζών έναντι της SAS βάσει της ΑΠΔ κατά περίπου 50 %, με την αύξηση ταυτόχρονα του ανοίγματος των κρατών έναντι της SAS.
(77)
Σχετικά με το κατά πόσον η συμπεριφορά του ιδρύματος KAW θα μπορούσε να εκληφθεί ως σημείο αναφοράς για τον καθορισμό της συμπεριφοράς ενός ιδιώτη επενδυτή, από την επίσημη έρευνα προέκυψε ότι το άνοιγμα του ιδρύματος KAW έναντι της SAS μέσω του μετοχικού μεριδίου του στη SEB ήταν μικρότερο από εκείνο που αναφερόταν στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας. Λαμβάνοντας υπόψη ότι το ίδρυμα KAW αποτελεί απλώς μειοψηφικό μέτοχο της SEB και ότι το άνοιγμα της SEB έναντι της SAS ήταν περιορισμένο, θα μπορούσε να προβληθεί το επιχείρημα ότι κίνητρο για τη συμμετοχή του ιδρύματος KAW στη νέα ΑΠΔ ήταν οι προοπτικές αποδοτικότητας της επένδυσης.
(78)
Επιπροσθέτως, η Επιτροπή δεν ήταν σε θέση να συναγάγει με ασφάλεια από την επίσημη έρευνα το συμπέρασμα ότι η υπό εξέταση πράξη πραγματοποιήθηκε επί ίσοις όροις.
(79)
Ανεξαρτήτως της αξιολόγησης όσον αφορά τη ρήτρα περί ισότιμης συμμετοχής, η Επιτροπή εξέτασε επίσης κατά πόσον η συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ θα μπορούσε να θεωρηθεί εύλογη από την πλευρά ενός μετόχου και εάν θα πληρούσε το κριτήριο του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς σε περίπτωση που δεν ήταν ισότιμη.
7.2.2. Αξιολόγηση της συμμετοχής των κρατών στη νέα ΑΠΔ βάσει του κριτηρίου του ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς
(80)
Το ερώτημα που πρέπει να απαντηθεί είναι κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής που βρίσκεται στην ίδια κατάσταση με εκείνη των κρατών, είναι δηλαδή ήδη μέτοχος της SAS και αντιμετωπίζει παρόμοιες συνθήκες με εκείνες που αντιμετώπιζαν τα κράτη το 2012, θα συμμετείχε στη νέα ΑΠΔ υπό παρεμφερείς όρους και προϋποθέσεις (35).
(81)
Οι ανεξάρτητες αναλύσεις που εκπονήθηκαν από εξωτερικούς χρηματοοικονομικούς συμβούλους (ήτοι από την Goldman Sachs International και τη CITI, υπό την ιδιότητά τους ως συμβούλων των κρατών, και από την […] υπό την ιδιότητά της ως συμβούλου των δανειστών) πριν από τη σύναψη της νέας ΑΠΔ παρέχουν χρήσιμες πληροφορίες εν προκειμένω. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, τα κράτη αποφάσισαν να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ μόνο κατόπιν ενδελεχούς εξέτασης του σχεδίου 4XNG από τους εξωτερικούς συμβούλους και μετά από κατάλληλη προσαρμογή των όρων και των προϋποθέσεων της νέας ΑΠΔ.
(82)
Ενώ η Επιτροπή εξέφρασε στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας ορισμένες επιφυλάξεις σχετικά με το εύρος της έκθεσης που καταρτίστηκε από τη CITI, η Δανία και η Σουηδία διευκρίνισαν ότι η απόφασή τους να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ βασίστηκε στο σύνολο των αναλύσεων που εκπόνησαν οι χρηματοοικονομικοί τους σύμβουλοι και ότι η έκθεση της CITI δεν θα πρέπει, κατ' επέκταση, να αξιολογηθεί μεμονωμένα.
(83)
Στους χρηματοοικονομικούς συμβούλους ανατέθηκε, μεταξύ άλλων, η διενέργεια κριτικής ανάλυσης του σχεδίου 4XNG και της νέας ΑΠΔ, καθώς και των συναφών ευαίσθητων σημείων και ελλείψεων αυτών. Στο πλαίσιο της ανάλυσης αυτής μελετήθηκαν διαδοχικές εκθέσεις σχετικά με το ιστορικό επιδόσεων της SAS και άλλες συγκριτικές αναλύσεις του κλάδου. Οι σύμβουλοι διατύπωσαν σειρά συστάσεων σχετικά με στρατηγικές μετριασμού των κινδύνων τόσο για το σχέδιο 4XNG όσο και για τη νέα ΑΠΔ. Ακολουθώντας τις συμβουλές αυτές, τα κράτη ζήτησαν να γίνουν διάφορες προσαρμογές στο σχέδιο 4XNG (για την επίσπευση της εφαρμογής μέτρων περικοπής των δαπανών και την ανάληψη συμπληρωματικών πρωτοβουλιών), καθώς και προσαρμογές στους όρους της νέας ΑΠΔ για τη μείωση της πιθανότητας ανάληψης πιστώσεων.
(84)
Κατά την ανάλυση του σχεδίου 4XNG, οι εξωτερικοί σύμβουλοι εντόπισαν, και επέστησαν σχετικά την προσοχή, βασικούς τομείς ενδεχόμενου κινδύνου, συμπεριλαμβανομένων των στόχων περικοπής των δαπανών κόστους, των εκποιήσεων και των πιέσεων ΕΔΘΧ. Από αυτή την αξιολόγηση κινδύνου προέκυψαν, μεταξύ άλλων, οι ακόλουθες εκτιμήσεις:
-
Στόχοι περικοπής των δαπανών
Σε συνέχεια των συμβουλών των εξωτερικών συμβούλων, το σχέδιο 4XNG τροποποιήθηκε και ενισχύθηκε ώστε να συμπεριληφθούν σε αυτό πρωτοβουλίες εξοικονόμησης κόστους ύψους σχεδόν [1-4] δισεκατ. σουηδικών κορονών ετησίως (αύξηση από τον αρχικό στόχο των [1-4] δισεκατ. σουηδικών κορονών ετησίως). Ενώ η μη επίτευξη των στόχων περικοπής των δαπανών χαρακτηρίστηκε ως ανησυχητικό ζήτημα, μια βασική κίνηση για την απομάκρυνση των κινδύνων από το σχέδιο 4XNG πριν από την οριστικοποίηση της νέας ΑΠΔ ήταν η σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων σχετικά με περικοπές στις αμοιβές και τα επιδόματα των υπαλλήλων, καθώς και η τροποποίηση του συνταξιοδοτικού προγράμματος τον Νοέμβριο του 2012. Οι ενέργειες αυτές απέφεραν άμεσες εξοικονομήσεις κόστους ύψους σχεδόν [0-3] δισεκατ. σουηδικών κορονών ετησίως, οι οποίες έπρεπε, κατ' αίτημα των κρατών, να πραγματοποιηθούν με επιτυχία πριν από την έναρξη ισχύος της νέας ΑΠΔ.
-
Εκποιήσεις
Πέραν της αμφισβήτησης των αρχικών παραδοχών σχετικά με τις εκποιήσεις στοιχείων του ενεργητικού από τους εξωτερικούς χρηματοοικονομικούς συμβούλους, και επιπλέον, λόγω των νέων στοιχείων που προέκυψαν κατά τη διάρκεια της διαδικασίας, ο τελικός κατάλογος των προβλεπόμενων εκποιήσεων στο πλαίσιο του σχεδίου 4XNG παρουσίαζε αποκλίσεις από τον κατάλογο που είχε προτείνει αρχικά η SAS. (36) Ο χρηματοοικονομικός σύμβουλος των κρατών κατέληξε τελικά στο συμπέρασμα ότι οι εκποιήσεις (με εκτιμώμενη αξία εκποίησης ύψους περίπου 3,0 δισεκατ. ευρώ) που συμπεριλαμβάνονταν στο τελικό σχέδιο 4XNG ήταν εφικτό να πραγματοποιηθούν εντός του εκτιμώμενου χρονοδιαγράμματος. Επιπλέον, στη νέα ΑΠΔ συμπεριλαμβάνονταν διατάξεις σχετικά με τον χρόνο πώλησης της Widerøe, καθώς και σχετικά με την αυστηρή χρήση των εσόδων από τις εκποιήσεις για την αποπληρωμή της νέας ΑΠΔ.
-
Πιέσεις ΕΔΘΧ
Οι υποκείμενες παραδοχές σχετικά με την απόδοση και τις πιέσεις ΕΔΘΧ αξιολογήθηκαν και θεωρήθηκαν εύλογες, λαμβανομένων υπόψη συναφών στοιχείων σχετικά με τις ιστορικές τάσεις, τις προβλέψεις τρίτων μερών και τις γνωστές αλλαγές στο ανταγωνιστικό περιβάλλον κατά τη σχετική χρονική περίοδο. Ως εκ τούτου, θεωρήθηκε ότι οι παραδοχές αυτές δεν συνιστούν σημαντικό κίνδυνο αρνητικής εξέλιξης για την εκτέλεση του σχεδίου 4XNG.
(85)
Όσον αφορά τις αμφιβολίες που διατύπωσε η Επιτροπή στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας σχετικά με τον φιλόδοξο χαρακτήρα συγκεκριμένων καθοριστικών παραγόντων στο σχέδιο 4XNG (δηλαδή της ανάπτυξης της αγοράς σε ΔΘΧ, των προβλέψεων του ΑΕγχΠ και του μηδενικού πληθωρισμού για την περίοδο 2015-2017), από τα στοιχεία που υπέβαλαν η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS κατά τη διάρκεια της επίσημης έρευνας προκύπτει ότι για τις εκτιμήσεις αυτές ελήφθησαν ιδιαιτέρως υπόψη οι κυριότερες αγορές στις οποίες δραστηριοποιείται η SAS, δηλαδή συνεκτιμήθηκε το μεγαλύτερο άνοιγμα της εταιρείας στη Βόρεια και όχι στη Νότια Ευρώπη, καθώς και το άνοιγμά της στις αγορές των ΗΠΑ και της Ασίας. Σύμφωνα με τα στοιχεία που υποβλήθηκαν, η εκτίμηση του 0 % για τον πληθωρισμό κόστους ετησίως κατά την περίοδο 2015-2017 είναι το καθαρό αποτέλεσμα ενός υποκείμενου ποσοστού πληθωρισμού της τάξης του 2 % ετησίως (σύμφωνα με το εκτιμώμενο επίπεδο πληθωρισμού της ΕΕ) και της παραδοχής ότι το ποσοστό αυτό θα μπορούσε να εξουδετερωθεί με τη λήψη νέων μέτρων περικοπής των δαπανών.
(86)
Όσον αφορά την απουσία ελέγχου ευαισθησίας σχετικά με την ανάλυση IRR που περιλαμβάνεται στην έκθεση της CITI (βλέπε αιτιολογική σκέψη 35 ανωτέρω), καθώς και τους αρχικούς προβληματισμούς της Επιτροπής σχετικά με τις δυνητικές επιπτώσεις λιγότερο αισιόδοξων σεναρίων, η Επιτροπή έλαβε συμπληρωματικές πληροφορίες από τη Δανία και τη Σουηδία στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας όσον αφορά το εύρος της ανάλυσης ευαισθησίας που διεξήχθη. Ως προς το σημείο αυτό, η Goldman Sachs παρουσίασε σειρά ελέγχων ευαισθησίας κατά τη διάρκεια της κατάρτισης του σχεδίου 4XNG από τον Ιούνιο έως τον Σεπτέμβριο του 2012. Σε αναθεωρημένη ανάλυση του Σεπτεμβρίου του 2012 επισημάνθηκε ότι η SAS δεν θα παρουσίαζε έλλειψη ρευστότητας ακόμη και σε περίπτωση αρνητικής εξέλιξης των σεναρίων που προβλέφθηκαν, δηλαδή σε όλες τις περιπτώσεις που αναλύθηκαν, η ταμειακή κατάσταση της SAS θα εξακολουθούσε να υπερβαίνει το κατώτατο όριο που προβλεπόταν στη ΑΠΔ. Ωστόσο, προκειμένου να διατηρηθεί η εμπιστοσύνη της αγοράς, κρίθηκε απαραίτητος ένας μηχανισμός στήριξης της ρευστότητας και θεωρήθηκε ότι η ΑΠΔ εξακολουθούσε να αποτελεί την πλέον ρεαλιστική επιλογή για τον σκοπό αυτό.
(87)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επισημαίνει τις διαδοχικές χρηματοοικονομικές αναθεωρήσεις του σχεδίου 4XNG (συμπεριλαμβανομένης της διεξοδικής ανάλυσης και δοκιμασίας ποικίλων εκδοχών του σχεδίου). Η Επιτροπή επισημαίνει περαιτέρω τις απορρέουσες απαιτήσεις των κρατών όσον αφορά τη μείωση των κινδύνων υλοποίησης και τη διασφάλιση ολοκληρωμένου σχεδίου αναδιάρθρωσης πριν από τη συμμετοχή τους στη νέα ΑΠΔ. Οι εν λόγω ενέργειες θα ήταν σύμφωνες με τις ενέργειες ενός συνετού ιδιώτη επενδυτή στην οικονομία της αγοράς. Παρά τα προαναφερόμενα, πρέπει ακόμη να εξεταστεί κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής στην οικονομία της αγοράς, ο οποίος βρισκόταν στην ίδια κατάσταση με τα κράτη, συμπεριλαμβανόταν δηλαδή στους ήδη υπάρχοντες μετόχους μιας εταιρείας, θα είχε αποδεχθεί παρεμφερείς όρους και προϋποθέσεις με τους όρους και τις προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ.
(88)
Η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS διευκρίνισαν ότι ένα ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του τομέα των αερομεταφορών είναι η ανάγκη διατήρησης υψηλού επιπέδου χρηματοοικονομικής ετοιμότητας για τη διατήρηση της εμπιστοσύνης των πελατών και των ενδιαφερόμενων μερών στην ικανότητα της επιχείρησης να συνεχίσει τη δραστηριότητά της. Δεδομένων των χρηματοοικονομικών δυσχερειών που αντιμετώπιζε η SAS το 2012 και της ταμειακής της κατάστασης κατά τη δεδομένη χρονική περίοδο, πιθανό κίνητρο για τη συμμετοχή των κρατών, ως μετόχων της SAS, στη νέα ΑΠΔ ήταν η αποφυγή μεγαλύτερης ζημίας ή του ενδεχομένου πτώχευσης σε περίπτωση κρίσης ρευστότητας της εταιρείας.
(89)
Εν προκειμένω, τα κράτη φαίνεται ότι βασίστηκαν κυρίως στις συστάσεις που διατύπωσαν οι ανεξάρτητοι χρηματοοικονομικοί σύμβουλοι κατά την οριστικοποίηση των όρων και των προϋποθέσεων της νέας ΑΠΔ. Πράγματι, προκύπτει ότι οι όροι και οι προϋποθέσεις της νέας ΑΠΔ στόχευαν συνολικά στον μετριασμό των βασικών εμπορικών κινδύνων που είχαν εντοπιστεί. Για παράδειγμα, όπως επισημαίνεται στην αιτιολογική σκέψη 84 ανωτέρω, βασικό προαπαιτούμενο για την υλοποίηση της νέας ΑΠΔ ήταν η επιτυχής σύναψη νέων συλλογικών συμβάσεων με τα πληρώματα πτήσης. Επιπλέον, οι εφαρμοστέες προϋποθέσεις για την ανάληψη πίστωσης από τη διευκόλυνση Β καθιστούσαν προφανώς ιδιαιτέρως απίθανο το ενδεχόμενο ανάληψης οποιασδήποτε πίστωσης πριν από τον Μάρτιο του 2015 (37). Οι χρηματοοικονομικές ρήτρες που συνόδευαν τη νέα ΑΠΔ ήταν επίσης διαρθρωμένες κατά τέτοιον τρόπο ώστε, εάν η SAS δεν ήταν σε θέση να υλοποιήσει τις βασικές χρηματοοικονομικές προβλέψεις που περιλαμβάνονταν στο σχέδιο 4XNG, δεν θα είχε πρόσβαση στη ΑΠΔ ή θα έπρεπε να αποπληρώσει πάραυτα οιοδήποτε αντληθέν ποσό από τη ΑΠΔ (38).
(90)
Πέραν των προαναφερομένων παρατηρήσεων, η Επιτροπή έλαβε συμπληρωματικές πληροφορίες σχετικά με την καταλληλότητα των υποκείμενων εξασφαλίσεων για τη νέα ΑΠΔ. Σε έκθεση που εκπονήθηκε τον Μάιο 2012, […] περιλαμβανόταν ανεξάρτητη αποτίμηση της Widerøe και ορισμένων ενσώματων στοιχείων του ενεργητικού (συμπεριλαμβανομένων εφεδρικών κινητήρων, σχετικών αεροσκαφών, ορισμένων μικρότερων ακινήτων και κάποιου εξοπλισμού), τα οποία στη συνέχεια χρησιμοποιήθηκαν ως εξασφάλιση για τη νέα ΑΠΔ. Ενώ δόθηκε έμφαση στη Widerøe, ως το σημαντικότερο στοιχείο ενεργητικού της δέσμης εξασφαλίσεων, και η αξιολόγηση άλλων στοιχείων του ενεργητικού βασίστηκε σε πιο περιορισμένες πληροφορίες, η συνολική αποτίμηση αντιστοιχούσε σε συνολική αξία στοιχείων του ενεργητικού ύψους σχεδόν [1-4]-[3-6] δισεκατ. σουηδικών κορονών. Κατά συνέπεια, η συνολική εκτιμώμενη αξία των στοιχείων του ενεργητικού που συνιστούσαν εξασφαλίσεις υπερέβαινε το μέγεθος της διευκόλυνσης Α. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, τούτο θεωρήθηκε επαρκής διασφάλιση για τους δανειστές της νέας ΑΠΔ εφόσον, όπως επισημαίνεται ανωτέρω, η πιθανότητα η SAS να αντλήσει κεφάλαια από τη διευκόλυνση Β κρίθηκε αμελητέα.
(91)
Οι πραγματικοί χρηματοοικονομικοί κίνδυνοι που συνδέονταν με τη νέα ΑΠΔ μετριάστηκαν περαιτέρω από διατάξεις σχετικά με την υποχρεωτική προπληρωμή και/ή ακύρωση των δεσμεύσεων στο πλαίσιο της νέας ΑΠΔ, σε περίπτωση που η SAS εκποιούσε ορισμένα στοιχεία του ενεργητικού ή προέβαινε σε εναλλακτικές λύσεις χρηματοδότησης. Οι εν λόγω διατάξεις προπληρωμής και ακύρωσης είχαν ως αποτέλεσμα τη μείωση των ενδεχόμενων απωλειών συν τω χρόνω. Πράγματι, λόγω της πώλησης της Widerøe, και βάσει της συμφωνίας που τέθηκε σε ισχύ αμέσως μετά την πώληση τον Σεπτέμβριο του 2013 (βλέπε αιτιολογική σκέψη 31 ανωτέρω), το συνολικό μέγεθος της νέας ΑΠΔ μειώθηκε από 3,5 δισεκατ. σουηδικές κορόνες σε 2 δισεκατ. σουηδικές κορόνες.
(92)
Έπεται συνεπώς ότι ελήφθη μια ολοκληρωμένη και συνεκτική δέσμη μέτρων, τα οποία αποσκοπούσαν συγκεκριμένα στη διατήρηση της βιωσιμότητας της SAS κατά την περίοδο 2012-2015 και στον περιορισμό των βασικών χρηματοοικονομικών κινδύνων που συνδέονταν με τη νέα ΑΠΔ.
(93)
Επιπλέον, η Επιτροπή αναγνωρίζει την ανάγκη να εξεταστεί κατά πόσον ένας ιδιώτης επενδυτής σε συγκρίσιμη κατάσταση, ο οποίος αντιμετωπίζει παρόμοιες συνθήκες της αγοράς με εκείνες που αντιμετώπιζαν τα κράτη (ως προϋπάρχοντες, δηλαδή, μέτοχοι της SAS), θα επέλεγε να χορηγήσει το εν λόγω μέτρο στον δικαιούχο. Για τον σκοπό αυτό, είναι επίσης σκόπιμο να εξεταστούν πιθανά αντίστροφα σενάρια, τα οποία προκύπτουν από την απουσία του χορηγούμενου μέτρου.
(94)
Εν προκειμένω, στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν σχετικά με την απόφαση κίνησης της διαδικασίας, η Δανία, η Σουηδία και ο όμιλος SAS ισχυρίζονται ότι η πτώχευση αποτελούσε πιθανό ενδεχόμενο σε περίπτωση μη διάθεσης της νέας ΑΠΔ το 2012. Σύμφωνα με τη Δανία και τη Σουηδία, αυτό θα αντιστοιχούσε σε κοινή ζημία 1 044 εκατ. σουηδικών κορονών για τα κράτη, ήτοι στην αξία του αθροίσματος των μετοχικών μεριδίων τους. Μία άλλη παρατήρηση αφορούσε επίσης την προοπτική απώλειας πιθανών μελλοντικών κεφαλαιακών κερδών που θα προέκυπταν σε περίπτωση επιτυχούς εφαρμογής του σχεδίου 4XNG. Συγκριτικά, η Δανία και η Σουηδία εκτιμούν στις παρατηρήσεις που υπέβαλαν ότι, σε περίπτωση αθέτησης των υποχρεώσεων της SAS στο πλαίσιο της νέας ΑΠΔ, η πιθανή κοινή ζημία που θα προέκυπτε από το σύνολο των μετοχών των κρατών και των εισφορών τους στη ΑΠΔ θα ανερχόταν, στο πλέον ακραίο σενάριο, σε [1-3] δισεκατ. σουηδικές κορόνες (39).
(95)
Κατά συνέπεια, σε περίπτωση πτώχευσης της SAS, η πιθανή πρόσθετη ζημία που συνδέεται με τη συμμετοχή των κρατών στη νέα ΑΠΔ (ήτοι περίπου 447,5 εκατ. σουηδικές κορόνες βάσει του παραδείγματος της Δανίας και της Σουηδίας) φαίνεται σχετικά περιορισμένη σε σύγκριση με τη ζημία που θα προέκυπτε σε σχέση με τα μετοχικά μερίδια των κρατών. Η σύγκριση αυτής της σχετικά περιορισμένης αυξητικής αλλαγής στο σενάριο αρνητικής εξέλιξης (πτώχευση) των κρατών με το πιθανό σενάριο θετικής εξέλιξης για τα κράτη που θα προκύψει από την επιτυχή εκτέλεση του σχεδίου 4XNG, φαίνεται ότι ενισχύει περαιτέρω την απόφαση των κρατών να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ. Με βάση το πλέον αισιόδοξο βασικό σενάριο, τα εκτιμώμενα πιθανά κεφαλαιακά κέρδη για τα κράτη ανέρχονταν στην έκθεση της CITI συνολικά σε [7-12] δισεκατ. σουηδικές κορόνες. Ωστόσο, παρότι η Επιτροπή εξέφρασε ορισμένες επιφυλάξεις στην απόφαση κίνησης της διαδικασίας σχετικά με τον αισιόδοξο χαρακτήρα αυτών των προβλέψεων ανάπτυξης, αναγνωρίζει ότι υπάρχει η πιθανότητα, ακόμη και στα περισσότερο συντηρητικά σενάρια, τα πιθανά κεφαλαιακά κέρδη του σεναρίου θετικής εξέλιξης να υπερέβαιναν μακράν τις δυνητικές ζημίες του αρνητικού σεναρίου.
(96)
Ως εκ τούτου, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ανωτέρω αξιολόγηση κινδύνου/οφέλους, καθώς και η εκτενής αναθεώρηση και η δοκιμασία του σχεδίου 4XNG, οι συμπληρωματικές επαληθεύσεις που διενεργήθηκαν όσον αφορά τις υποκείμενες εξασφαλίσεις (40), οι διατάξεις ακύρωσης και προπληρωμής για τη μείωση της δυνητικής ζημίας συν τω χρόνω (41) και τα διάφορα άλλα μέτρα μετριασμού του κινδύνου ενσωματώθηκαν στους όρους της νέας ΑΠΔ (42). Λαμβανομένων υπόψη των προαναφερομένων, η απόφαση των κρατών να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ φαίνεται να συνάδει με τις ενέργειες ενός ιδιωτικού φορέα που ενεργεί με σκοπό την εξασφάλιση συνήθους απόδοσης της αγοράς, δεδομένης της ιδιαίτερης κατάστασης της εταιρείας τη συγκεκριμένη χρονική στιγμή.
(97)
Βάσει των προαναφερομένων, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι τα κράτη, υπό την ιδιότητά τους ως προϋπαρχόντων μετόχων της SAS, ενήργησαν με βάση εύλογες και ρεαλιστικές προοπτικές αποδοτικότητας κατά τη λήψη της απόφασής τους να συμμετάσχουν στη νέα ΑΠΔ από κοινού με το ίδρυμα KAW και τις τράπεζες δανειοδότησης κατά την περίοδο από τον Δεκέμβριο του 2012 έως τον Μάρτιο του 2014. Επομένως, η συμμετοχή τους αυτή δεν συνεπάγεται κανένα πλεονέκτημα για τη SAS κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
7.3. Συμπεράσματα σχετικά με την ύπαρξη κρατικής ενίσχυσης
(98)
Βάσει των ανωτέρω, η Επιτροπή καταλήγει στο συμπέρασμα ότι η συμμετοχή της Δανίας και της Σουηδίας στη νέα ΑΠΔ δεν συνιστά κρατική ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της ΣΛΕΕ.
(99)
Τέλος, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η Δανία και η Σουηδία συμφώνησαν να αποδεχθούν την έκδοση και την κοινοποίηση της παρούσας απόφασης στην αγγλική γλώσσα.
ΕΞΕΔΩΣΕ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΑΠΟΦΑΣΗ:
Άρθρο 1
Η χρηματοδότηση της Scandinavian Airlines μέσω της νέας ανανεούμενης πιστωτικής διευκόλυνσης, την οποία έθεσαν σε εφαρμογή το Βασίλειο της Δανίας και το Βασίλειο της Σουηδίας τον Δεκέμβριο του 2012, δεν συνιστά ενίσχυση κατά την έννοια του άρθρου 107 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 2
Η παρούσα απόφαση απευθύνεται στο Βασίλειο της Δανίας και στο Βασίλειο της Σουηδίας.
Βρυξέλλες, 9 Ιουλίου 2014.