ДИРЕКТИВА 2014/60/ЕС НА ЕВРОПЕЙСКИЯ ПАРЛАМЕНТ И НА СЪВЕТА
от 15 май 2014 година
за връщане на паметници на културата, които са незаконно изнесени от територията на държава членка, и за изменение на Регламент (ЕС) № 1024/2012 (преработен текст)
ЕВРОПЕЙСКИЯТ ПАРЛАМЕНТ И СЪВЕТЪТ НА ЕВРОПЕЙСКИЯ СЪЮЗ,
като взеха предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 114 от него,
като взеха предвид предложението на Европейската комисия,
след предаване на проекта на законодателния акт на националните парламенти,
в съответствие с обикновената законодателна процедура (1),
като имат предвид, че:
(1)
Директива 93/7/ЕИО на Съвета (2) беше съществено изменена с директиви 96/100/ЕО (3) и 2001/38/ЕО (4) на Европейския парламент и на Съвета. Поради допълнителни изменения и с оглед постигане на яснота посочената директива следва да бъде преработена.
(2)
Вътрешният пазар включва пространство без вътрешни граници, в което свободното движение на стоки, хора, услуги и капитали е гарантирано в съответствие с Договора за функционирането на Европейския съюз (ДФЕС). Съгласно член 36 ДФЕС съответните разпоредби относно свободното движение на стоки не са пречка за налагането на забрани или ограничения върху вноса, износа или транзитното преминаване на стоки, основаващи се на съображения за закрила на националните богатства с художествена, историческа или археологическа стойност.
(3)
При условията и в границите, предвидени в член 36 ДФЕС, държавите членки запазват правото да определят собствените си национални богатства и да предприемат необходимите мерки за тяхната закрила. Независимо от това Съюзът играе ценна роля за насърчаване на сътрудничеството между държавите членки с оглед закрилата на културното наследство с европейско значение, към които принадлежат националните богатства.
(4)
Директива 93/7/ЕИО въведе правила, които позволяват на държавите членки да гарантират връщането на тяхна територия на паметници на културата, класифицирани като национални богатства по смисъла на член 36 ДФЕС, спадащи към общите категории паметници на културата, посочени в приложението към същата директива, и изнесени от територията им в нарушение на националните мерки или на Регламент (ЕО) № 116/2009 на Съвета (5). Посочената директива се прилагаше и за паметниците на културата, класифицирани като национални богатства и съставляващи неразделна част от обществени колекции, или сбирки на църковни институции, непопадащи в тези общи категории.
(5)
С Директива 93/7/ЕИО между държавите членки се установи административно сътрудничество по отношение на националните им богатства, което бе тясно свързано със сътрудничеството им с Интерпол и други компетентни органи в областта на кражбите на произведения на изкуството, което по-специално включва регистрирането на изгубени, откраднати или незаконно изнесени паметници на културата, съставляващи част от националните им богатства и обществените им колекции.
(6)
Предвидената в Директива 93/7/ЕИО процедура съставляваше първа стъпка към установяването на сътрудничество между държавите членки в тази област в рамките на вътрешния пазар с цел допълнително взаимно признаване на съответните национални закони.
(7)
Регламент (ЕО) № 116/2009 въведе, заедно с Директива 93/7/ЕИО, система на Съюза за закрила на паметниците на културата на държавите членки.
(8)
Целта на Директива 93/7/ЕИО е да се осигури физическото връщане на паметниците на културата на държавите членки, от чиято територия те са били незаконно изнесени, независимо от правата на собственост, приложими за тези паметници на културата. Прилагането на посочената директива обаче показа ограниченията на правилата за осигуряване на връщането на такива паметници на културата. Докладите за прилагането на посочената директива показаха, че тя рядко се прилага, което се дължи по-специално на ограничения ѝ обхват, произтичащ от условията, предвидени в приложението към директивата, краткия срок, предвиден за образуването на производство за връщане, и разходите, свързани с такива производства.
(9)
Настоящата директива следва да включи в обхвата си всички паметници на културата, класифицирани или определени от държава членка в съответствие с национални законодателни или административни процедури като национално богатство с художествена, историческа или археологическа стойност по смисъла на член 36 ДФЕС. Следователно настоящата директива следва да обхване предмети с историческа, палеонтологическа, етнографска, нумизматична или научна стойност, независимо дали са част от обществени или други колекции, или са отделни предмети и дали произхождат от законни или тайни разкопки, при условие че са класифицирани или определени като национални богатства. Освен това няма да е необходимо паметниците на културата, класифицирани или определени като национални богатства, да спадат към определени категории или да съответстват на определени прагове, свързани с тяхната старинност и/или парична стойност, за да подлежат на връщане съгласно настоящата директива.
(10)
Член 36 ДФЕС признава многообразието на националните системи за закрила на националните богатства. С цел насърчаване на взаимното доверие, готовността за сътрудничество и взаимното разбирателство между държавите членки следва да бъде определен обхватът на понятието „национално богатство“ в съответствие с член 36 ДФЕС. Държавите членки следва също така да улесняват връщането на паметници на културата на държавата членка, от чиято територия те са били незаконно изнесени, независимо от датата на присъединяване на тази държава членка, и следва да гарантират, че връщането на тези паметници не води до неразумни по размер разходи. Държавите членки следва да могат да връщат паметници на културата, различни от класифицираните или определените като национални богатства, при условие че са спазени съответните разпоредби на ДФЕС, както и паметниците на културата, които са били незаконно изнесени преди 1 януари 1993 г.
(11)
Необходимо е административното сътрудничество между държавите членки да се задълбочи, за да се спомогне за по-ефективното и уеднаквено прилагане на настоящата директива. Ето защо от централните органи следва да се изисква да си сътрудничат ефикасно и да обменят информация относно незаконно изнесени паметници на културата, като използват информационната система за вътрешния пазар (ИСВП), предвидена в Регламент (ЕС) № 1024/2012 на Европейския парламент и на Съвета (6). За да се подобри прилагането на настоящата директива, следва да се създаде модул на ИСВП, който да е специално приспособен за паметниците на културата. Желателно е и останалите компетентни органи на държавите членки да използват тази система, когато това е целесъобразно.
(12)
За осигуряване на защита на личните данни административното сътрудничество и обменът на информация между компетентните органи следва да са съобразени с правилата, предвидени в Директива 95/46/ЕО на Европейския парламент и на Съвета (7), както и, доколкото се използва ИСВП, в Регламент (ЕС) № 1024/2012. Определенията, използвани в Директива 95/46/ЕО и Регламент (ЕО) № 45/2001 на Европейския парламент и на Съвета (8), следва да се прилагат и за целите на настоящата директива.
(13)
Установи се, че на практика срокът за проверка на това дали паметниците на културата, открити в друга държава членка, представляват паметници на културата по смисъла на Директива 93/7/ЕИО, е прекалено кратък. Ето защо той следва да бъде удължен на шест месеца. Удължаването на срока следва да даде възможност на държавите членки да предприемат необходимите мерки за съхраняване на паметниците на културата и, когато е целесъобразно, за предотвратяване на всякакви действия за осуетяване на процедурата за връщане.
(14)
Срокът за образуване на производство за връщане също следва да бъде удължен на три години от датата, на която държавата членка, от чиято територия е незаконно изнесен паметник на културата, узнае местонахождението на този паметник на културата и самоличността на неговия владелец или държател. Удължаването на този срок следва да улесни връщането и да попречи на незаконния износ на национални богатства. От съображения за яснота следва да се уточни, че срокът за образуване на производството започва да тече от датата, на която тази информация бъде получена от централния орган на държавата членка, от чиято територия паметникът на културата е бил незаконно изнесен.
(15)
Директива 93/7/ЕИО предвижда, че не може да бъде образувано производство за връщане, ако са изминали повече от 30 години от незаконния износ на паметника на културата на държавата членка. Въпреки това за образуването на производството за връщане при определени обстоятелства се предвижда по-дълъг срок във връзка с предмети, съставляващи част от обществена колекция, и на предмети от сбирките на църковни институции в държавите членки, в които те са обект на специална закрила съгласно националното право. Тъй като в държавите членки може да съществуват специални правила за закрила съгласно националното право по отношение на религиозни институции, различни от църковните, в обхвата на настоящата директива следва да попадат и тези други религиозни институции.
(16)
В заключенията си от 13 и14 декември 2011 г. относно предотвратяването и борбата срещу престъпления, засягащи предмети на културата, Съветът призна, че е необходимо да се предприемат мерки за повишаване на ефективността на предотвратяването и борбата с престъпления във връзка с паметници на културата. Съветът препоръча на Комисията да оказва подкрепа на държавите членки в ефективната закрила на паметници на културата с цел предотвратяването и борбата с незаконния трафик и насърчаването на допълнителни мерки, когато е целесъобразно. Освен това Съветът препоръча на държавите членки да разгледат възможността за ратификация на Конвенцията на ЮНЕСКО за мерките, насочени към забрана и предотвратяване на незаконен внос, износ и прехвърляне на правото на собственост на паметници на културата, подписана в Париж на 17 ноември 1970 г., и на Конвенцията на UNIDROIT за откраднати или незаконно изнесени паметници на културата, подписана в Рим на 24 юни 1995 г.
(17)
Желателно е да се гарантира, че всички участници на пазара полагат надлежна грижа и внимание при сделки с паметници на културата. Последиците от придобиването на паметници на културата с незаконен произход няма да имат истинско възпиращо въздействие, ако заплащането на обезщетение не е придружено от задължението владелецът да докаже, че е положил надлежна грижа и внимание. Поради това за постигането на целите на Съюза в областта на предотвратяването и борбата с незаконния трафик на паметници на културата в настоящата директива следва да се предвиди, че за да получи обезщетение, владелецът трябва да докаже, че е положил надлежна грижа и внимание при придобиване на съответния предмет.
(18)
Би било от полза също така всички лица, и по-специално участниците на пазара, да разполагат с лесен достъп до публичната информация относно паметниците на културата, класифицирани или определени като национални богатства от държавите членки. Държавите членки следва да се стремят към улесняване на достъпа до тази публична информация.
(19)
За да се улесни еднаквото тълкуване на понятието за надлежна грижа и внимание, настоящата директива следва да определи неизчерпателни критерии, които да се вземат предвид при определянето на това дали владелецът е положил надлежна грижа и внимание при придобиването на паметника на културата.
(20)
Тъй като целта на настоящата директива, а именно да се позволи връщането на паметници на културата, класифицирани или определени като национални богатства, които са били изнесени незаконно от територията на държавите членки, не може да бъде постигната в достатъчна степен от държавите членки, а поради нейния обхват и последици може да бъде постигната по-добре на равнището на Съюза, Съюзът може да приема мерки съгласно принципа на субсидиарност, уреден в член 5 от Договора за Европейския съюз. В съответствие с принципа на пропорционалност, уреден в посочения член, настоящата директива не надхвърля необходимото за постигането на тази цел.
(21)
Тъй като задачите на комитета, създаден с Регламент (ЕО) № 116/2009, стават безпредметни поради заличаването на приложението към Директива 93/7/ЕИО, позоваванията на посочения комитет следва да бъдат съответно заличени. Независимо от това, за да се запази платформата за обмен на опит и добри практики сред държавите членки във връзка с прилагането на настоящата директива, Комисията следва да създаде експертна група, съставена от експерти от централните органи на държавите членки, отговарящи за прилагането на настоящата директива, която следва да участва, наред с другото, в създаването на модул на ИСВП, който да е специално приспособен за паметниците на културата.
(22)
Тъй като приложението към Регламент (ЕС) № 1024/2012 съдържа списък на разпоредбите относно административното сътрудничество, които са предвидени в актове на Съюза и се прилагат посредством ИСВП, посоченото приложение следва да бъде изменено, за да включва и настоящата директива.
(23)
Задължението за транспониране на настоящата директива в националното право следва да бъде ограничено до разпоредбите, които представляват изменение по същество в сравнение с предходните директиви. Задължението за транспониране на разпоредбите, които не са изменени, произтича от предходните директиви.
(24)
Настоящата директива не следва да засяга задълженията на държавите членки по отношение на сроковете за транспониране в националното право на директивите, които са посочени в част Б от приложение I,
ПРИЕХА НАСТОЯЩАТА ДИРЕКТИВА:
Член 1
Настоящата директива се прилага по отношение на връщането на паметниците на културата, които са класифицирани или определени от държава членка като част от националните богатства съгласно посоченото в член 2, точка 1 и които са били незаконно изнесени от територията на тази държава членка.
Член 2
За целите на настоящата директива се прилагат следните определения:
1)
„паметник на културата“ означава предмет, който преди или след незаконното му изнасяне от територията на държава членка е класифициран или определен от тази държава членка като част от „националните богатства с художествена, историческа или археологическа стойност“ съгласно националното законодателство или националните административни процедури по смисъла на член 36 ДФЕС;
2)
„незаконно изнесен от територията на държава членка“ означава, че:
а)
е изнесен от територията на държава членка в нарушение на нейните правила за закрила на националните богатства или в нарушение на Регламент (ЕО) № 116/2009; или
б)
не е върнат след изтичането на срока за законен временен износ или в нарушение на друго условие, уреждащо такъв временен износ;
3)
„отправила искане държава членка“ означава държава членка, от чиято територия е бил незаконно изнесен паметникът на културата;
4)
„държава членка, до която е отправено искане“ означава държава членка, на чиято територия се намира паметникът на културата, който е незаконно изнесен от територията на друга държава членка;
5)
„връщане“ означава фактическото връщане на паметник на културата на територията на отправилата искане държава членка;
6)
„владелец“ означава лицето, което фактически държи паметник на културата за своя сметка;
7)
„държател“ означава лицето, което фактически държи паметник на културата за трети лица;
8)
„обществени колекции“ означава колекции, които са определени като обществени в съответствие със законодателството на дадена държава членка и които са собственост на тази държава членка, на орган на местна или регионална власт в тази държава членка или на институция, намираща се на територията на тази държава членка, като тази институция е собственост на тази държава членка или на орган на местна или регионална власт или в значителна степен се финансира от тази държава членка или от органа на местна или регионална власт.
Член 3
Незаконно изнесените от територията на държава членка паметници на културата подлежат на връщане по реда и при условията, предвидени в настоящата директива.
Член 4
Всяка държава членка определя един или повече централни органи, които изпълняват задачите, предвидени в настоящата директива.
Държавите членки информират Комисията за всички централни органи, които те определят в съответствие с настоящия член.
Комисията публикува списък на тези централни органи, както и всички свързани с тях промени, в серия С на Официален вестник на Европейския съюз.
Член 5
Централните органи на държавите членки си сътрудничат и насърчават консултациите между компетентните национални органи на държавите членки. Последните по-специално са длъжни:
1)
по молба на отправилата искане държава членка - да издирват определен незаконно изнесен от нейната територия паметник на културата, като установят самоличността на владелеца и/или държателя. Молбата трябва да съдържа цялата необходима информация за улесняване на издирването, като специално се посочва действителното или предполагаемото местонахождение на предмета;
2)
да уведомят заинтересованите държави членки при откриване на собствената им територия на паметник на културата, за който има разумни основания да се смята, че е незаконно изнесен от територията на друга държава членка;
3)
да предоставят възможност на компетентните органи на отправилата искане държава членка да проверят дали въпросният предмет е паметник на културата, при условие че проверката се извършва в срок от шест месеца от предвиденото в точка 2 уведомление. Ако не се извърши проверка в предвидения срок, точки 4 и 5 не се прилагат;
4)
в сътрудничество със заинтересованата държава членка да предприемат всички необходими мерки за физическото запазване на паметника на културата;
5)
чрез необходимите временни мерки да предотвратяват всякакви действия за осуетяване на процедурата за връщане;
6)
да действат като посредник между владелеца и/или държателя и отправилата искане държава членка във връзка с връщането. За тази цел компетентните органи на държавата членка, до която е отправено искането, могат, без да се засяга член 6, да съдействат за провеждането на арбитражна процедура в съответствие с националното законодателство на държавата членка, до която е отправено искане, и при условие че отправилата искане държава членка и владелецът или държателят дадат официално съгласие за това.
За целите на сътрудничеството и консултациите помежду си централните органи на държавите членки използват модул на информационната система за вътрешния пазар (ИСВП), създадена с Регламент (ЕС) № 1024/2012, който е специално приспособен за паметниците на културата. Те могат да използват ИСВП и за разпространяване на свързана с конкретни случаи информация относно паметници на културата, които са откраднати или незаконно изнесени от тяхна територия. Държавите членки вземат решение относно използването на ИСВП от други компетентни органи за целите на настоящата директива.
Член 6
Отправилата искане държава членка може да образува пред компетентния съд на държавата членка, до която е отправено искането, производство срещу владелеца или, когато това е невъзможно - срещу държателя, за връщане на паметник на културата, който е незаконно изнесен от нейната територия.
За да е допустим, документът, с който се образува производство, трябва да се придружава от:
а)
документ, описващ предмета, чието връщане се иска, и в който се посочва, че той е паметник на културата;
б)
декларация от компетентните органи на отправилата искане държава членка, че паметникът на културата е незаконно изнесен от нейната територия.
Член 7
Компетентният централен орган на отправилата искане държава членка незабавно информира компетентния централен орган на държавата членка, до която е отправено искане, за започването на производство с цел връщане на въпросния предмет.
Компетентният централен орган на държавата членка, до която е отправено искане, незабавно информира централните органи на другите държави членки.
Обменът на информация се осъществява чрез ИСВП в съответствие с приложимите правни разпоредби относно защитата на личните данни и неприкосновеността на личния живот, без да се засяга възможността компетентните централни органи да използват други средства за комуникация в допълнение към ИСВП.
Член 8
1. Държавите членки предвиждат в законодателството си, че производството за връщане по настоящата директива може да се образува не по-късно от три години от датата, на която компетентният централен орган на отправилата искане държава членка е узнал местонахождението на паметника на културата и самоличността на неговия владелец или държател.
Във всички случаи производство за връщане не може да се образува, ако са изминали повече от 30 години от незаконния износ на предмета от територията на отправилата искане държава членка.
Въпреки това при предмети, съставляващи част от обществена колекция по смисъла на член 2, точка 8, и предмети, включени в сбирки на църковни или други религиозни институции в държавите членки, в които те са обект на специална закрила съгласно националното право, производство за връщане може да се образува в срок до 75 години, освен в държавите членки, където не са предвидени срокове за образуване на производството за връщане, или при наличие на двустранни споразумения между държави членки, в които се предвижда срок, надвишаващ 75 години.
2. Не се образува производство за връщане, ако към момента на образуване на производството износът на паметника на културата от територията на отправилата искане държава членка вече не е незаконен.
Член 9
Освен ако в членове 8 и 14 не е предвидено друго, компетентният съд постановява връщането на паметника на културата, ако бъде установено, че той е паметник на културата по смисъла на член 2, точка 1 и че е незаконно изнесен от националната територия.
Член 10
Когато е постановено връщане на предмета, компетентният съд на държавата членка, до която е отправено искането, присъжда на владелеца справедливо обезщетение в зависимост от обстоятелствата по случая, при условие че владелецът докаже, че е положил надлежна грижа и внимание при придобиване на предмета.
За да се определи дали владелецът е положил надлежна грижа и внимание, се вземат предвид всички обстоятелства около придобиването, по-специално документацията за произхода на предмета, разрешенията за износ, които се изискват съгласно правото на отправилата искане държава членка, характерът на страните, платената цена, това дали владелецът е направил справка в достъпните регистри на откраднати паметници на културата и дали се е запознал със съответната информация, която би могъл разумно да очаква да получи, и дали е предприел някакви други действия, които разумен човек би предприел при подобни обстоятелства.
В случай на дарение или наследяване владелецът не се намира в по-благоприятно положение от лицето, от което е придобил по този начин предмета.
Отправилата искане държава членка заплаща това обезщетение след връщането на предмета.
Член 11
Разноските по изпълнението на решението за връщане на паметник на културата са за сметка на отправилата искане държава членка. Същото правило се прилага и за разноските за мерките, предвидени в член 5, точка 4.
Член 12
Заплащането на справедливото обезщетение и на разноските съгласно съответно членове 10 и 11 се извършва, без да се засяга правото на отправилата искане държава членка да предприеме действия за възстановяване на тези суми от лицата, които са отговорни за незаконния износ на паметника на културата от нейната територия.
Член 13
Собствеността върху върнатия паметник на културата се урежда от правото на отправилата искане държава членка.
Член 14
Настоящата директива се прилага само за паметници на културата, които са незаконно изнесени от територията на държава членка, считано от 1 януари 1993 г.
Член 15
1. Всяка държава членка може да прилага предвидените в настоящата директива правила с цел връщане на паметници на културата, различни от определените в член 2, точка 1.
2. Всяка държава членка може да прилага предвидените в настоящата директива правила и по отношение на искания за връщане на паметници на културата, които са незаконно изнесени от територията на други държави членки преди 1 януари 1993 г.
Член 16
Настоящата директива не засяга възможността, с която разполагат отправилата искане държава членка и/или собственикът на откраднатия паметник на културата да започнат гражданско производство или да възбудят наказателно преследване в съответствие с националното право на държавите членки.
Член 17
1. До 18 декември 2015 г. и на всеки пет години след това държавите членки представят на Комисията доклад за прилагането на настоящата директива.
2. На всеки пет години Комисията представя на Европейския парламент, Съвета и Европейския икономически и социален комитет доклад с преглед на прилагането и ефективността на настоящата директива. Докладът се придружава от подходящи предложения, когато е необходимо.
Член 18
В приложението към Регламент (ЕС) № 1024/2012 се добавя следната точка:
„8.
Директива 2014/60/ЕС на Европейския парламент и на Съвета от 15 май 2014 г. за връщане на паметници на културата, които са незаконно изнесени от територията на държава членка, и за изменение на Регламент (ЕС) № 1024/2012 (9): членове 5 и 7.
Член 19
1. До 18 декември 2015 г. държавите членки въвеждат в сила законовите, подзаконовите и административните разпоредби, необходими, за да се съобразят с член 2, точка 1, член 5, първа алинея, точка 3 и втора алинея, член 7, трета алинея, член 8, параграф 1, член 10, първа и втора алинея и член 17, параграф 1 от настоящата директива.
Те незабавно съобщават на Комисията текстовете на тези разпоредби.
Когато държавите членки приемат тези мерки, в тях се съдържа позоваване на настоящата директива или то се извършва при официалното им публикуване. Те включват също така уточнение, че позоваванията в действащи законови, подзаконови и административни разпоредби на директивата, отменена, или директивите, отменени с настоящата директива, се считат за позовавания на настоящата директива. Условията и редът на позоваване и формулировката на уточнението се определят от държавите членки.
2. Държавите членки съобщават на Комисията текста на основните разпоредби от националното право, които те приемат в областта, уредена от настоящата директива.
Член 20
Директива 93/7/ЕИО, изменена с директивите, посочени в част А от приложение I, се отменя считано от 19 декември 2015 г., без да се засягат задълженията на държавите членки относно сроковете за транспониране в националното право на директивите, посочени в част Б от приложение I.
Позоваванията на отменената директива се считат за позовавания на настоящата директива и се четат съгласно таблицата на съответствието в приложение II.
Член 21
Настоящата директива влиза в сила на двадесетия ден след публикуването ѝ в Официален вестник на Европейския съюз.
Член 2, точки 2 - 8, членове 3 и 4, член 5, първа алинея, точки 1, 2 и 4 - 6, член 6, член 7, първа и втора алинея, член 8, параграф 2, член 9, член 10, трета и четвърта алинея и членове 11 - 16 се прилагат, считано от 19 декември 2015 г.
Член 22
Адресати на настоящата директива са държавите членки.
Съставено в Брюксел на 15 май 2014 година.
ΟΔΗΓΊΑ 2014/60/ΕΕ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΫ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΊΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ
της 15ης Μαΐου 2014
σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1024/2012 (αναδιατύπωση)
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 114,
Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,
Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία (1),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Η οδηγία 93/7/ΕΟΚ του Συμβουλίου (2) έχει τροποποιηθεί ουσιωδώς από τις οδηγίες του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου 96/100/ΕΚ (3) και 2001/38/ΕΚ (4). Ενόψει των νέων τροποποιήσεων που αναμένονται, κρίνεται σκόπιμο να αναδιατυπωθεί η εν λόγω οδηγία για λόγους σαφήνειας.
(2)
Η εσωτερική αγορά αποτελεί έναν χώρο χωρίς εσωτερικά σύνορα μέσα στον οποίο εξασφαλίζεται η ελεύθερη κυκλοφορία αγαθών, προσώπων, υπηρεσιών και κεφαλαίων σύμφωνα με τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Σύμφωνα με το άρθρο 36 ΣΛΕΕ, οι οικείες διατάξεις περί ελεύθερης κυκλοφορίας των αγαθών δεν εμποδίζουν τις απαγορεύσεις ή τους περιορισμούς εισαγωγών, εξαγωγών ή διαμετακόμισης που δικαιολογούνται με σκοπό την προστασία των εθνικών θησαυρών που έχουν καλλιτεχνική, ιστορική ή αρχαιολογική αξία.
(3)
Δυνάμει των όρων και εντός των ορίων του άρθρου 36 ΣΛΕΕ, τα κράτη μέλη διατηρούν το δικαίωμα να καθορίζουν τους εθνικούς τους θησαυρούς και να λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την προστασία τους. Ωστόσο, η Ένωση διαδραματίζει πολύτιμο ρόλο στην ενθάρρυνση της συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών για την προστασία της πολιτιστικής κληρονομιάς ευρωπαϊκής σημασίας, στην οποία ανήκουν οι εν λόγω εθνικοί θησαυροί.
(4)
Η οδηγία 93/7/ΕΟΚ έθετε σε εφαρμογή ένα σύστημα που επιτρέπει στα κράτη μέλη να επιτυγχάνουν την επιστροφή στο έδαφός τους των πολιτιστικών αγαθών που χαρακτηρίζονται ως «εθνικοί θησαυροί» κατά την έννοια του άρθρου 36 ΣΛΕΕ και τα οποία ανήκαν σε κοινές κατηγορίες πολιτιστικών αγαθών που αναφέρονταν στο παράρτημα της εν λόγω οδηγίας και που έχουν απομακρυνθεί από το έδαφός τους κατά παράβαση των εθνικών μέτρων ή του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 116/2009 του Συμβουλίου (5). Η εν λόγω οδηγία κάλυπτε επίσης πολιτιστικά αγαθά που χαρακτηρίζονται ως εθνικοί θησαυροί και αποτελούν αναπόσπαστο τμήμα δημόσιων συλλογών ή καταλόγων εκκλησιαστικών ιδρυμάτων, τα οποία δεν ενέπιπταν σ' αυτές τις κοινές κατηγορίες.
(5)
Η οδηγία 93/7/ΕΟΚ καθιέρωσε τη διοικητική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών σε σχέση με τους εθνικούς θησαυρούς, σε στενή συνάρτηση με τη συνεργασία τους με την Ιντερπόλ και άλλους αρμόδιους φορείς στον τομέα των κλαπέντων έργων τέχνης, η οποία συνίσταται, ιδίως, στην καταγραφή των απολεσθέντων, κλαπέντων ή παρανόμως απομακρυνθέντων πολιτιστικών αγαθών που αποτελούν μέρος των εθνικών θησαυρών και των δημόσιων συλλογών τους.
(6)
Η διαδικασία που προβλέπει η οδηγία 93/7/ΕΟΚ αποτέλεσε ένα πρώτο βήμα για την καθιέρωση συνεργασίας μεταξύ κρατών μελών στον τομέα αυτόν και μέσα στο πλαίσιο της εσωτερικής αγοράς με στόχο την περαιτέρω αμοιβαία αναγνώριση των σχετικών εθνικών νομοθεσιών.
(7)
Ο κανονισμός (ΕΚ) αριθ. 116/2009 εισήγαγε, εκ παραλλήλου με την οδηγία 93/7/ΕΟΚ, ένα ενωσιακό σύστημα για την προστασία των πολιτιστικών αγαθών των κρατών μελών.
(8)
Στόχος της οδηγίας 93/7/ΕΟΚ ήταν να εξασφαλιστεί η υλική επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών στο κράτος μέλος από το έδαφος του οποίου τα εν λόγω αγαθά είχαν απομακρυνθεί παράνομα, ανεξαρτήτως από τα δικαιώματα κυριότητας επί των αγαθών. Ωστόσο η εφαρμογή της οδηγίας αυτής κατέδειξε τα όρια του συστήματος ανάκτησης των εν λόγω πολιτιστικών αγαθών. Στις εκθέσεις σχετικά με την εφαρμογή της εν λόγω οδηγίας επισημαίνεται ότι η οδηγία δεν εφαρμοζόταν συχνά, ιδίως λόγω του περιορισμένου πεδίου εφαρμογής της, που οφείλεται στις συνθήκες που ορίζονται στο παράρτημα της εν λόγω οδηγίας, της σύντομης προθεσμίας που προβλεπόταν για την άσκηση αγωγής επιστροφής και του κόστους που συνδεόταν με την αγωγή επιστροφής.
(9)
Θα πρέπει να διευρυνθεί το πεδίο εφαρμογής της παρούσας οδηγίας ώστε να καλύπτει κάθε πολιτιστικό αγαθό που χαρακτηρίζεται ή ορίζεται από κράτος μέλος, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία ή τις εθνικές διοικητικές διαδικασίες, ως ένας από τους εθνικούς θησαυρούς καλλιτεχνικής, ιστορικής ή αρχαιολογικής αξίας κατά την έννοια του άρθρου 36 ΣΛΕΕ. Η παρούσα οδηγία θα πρέπει συνεπώς να καλύπτει αγαθά με ιστορικό, παλαιοντολογικό, εθνογραφικό, νομισματικό ενδιαφέρον ή επιστημονική αξία, ανεξάρτητα από το εάν αποτελούν τμήμα δημόσιων ή άλλων συλλογών ή είναι μεμονωμένα αντικείμενα και το εάν έχουν προκύψει από νόμιμες ή λαθραίες ανασκαφές, υπό την προϋπόθεση ότι έχουν χαρακτηριστεί ή οριστεί ως εθνικοί θησαυροί. Επιπλέον, τα πολιτιστικά αγαθά που έχουν χαρακτηριστεί ή οριστεί ως εθνικοί θησαυροί δεν θα πρέπει πλέον να ανήκουν σε κατηγορίες ή να ανταποκρίνονται σε κατώτατα όρια παλαιότητας και/ή κατώτατα όρια οικονομικής αξίας για να μπορούν να επιστραφούν δυνάμει της παρούσας οδηγίας.
(10)
Ο σεβασμός της πολυμορφίας των εθνικών συστημάτων προστασίας των εθνικών θησαυρών αναγνωρίζεται από το άρθρο 36 ΣΛΕΕ. Για την προαγωγή της αμοιβαίας εμπιστοσύνης, της διάθεσης συνεργασίας και της αμοιβαίας κατανόησης μεταξύ των κρατών μελών, θα πρέπει να καθοριστεί το πεδίο εφαρμογής του όρου «εθνικός θησαυρός» στο πλαίσιο του άρθρου 36 ΣΛΕΕ. Τα κράτη μέλη πρέπει να διευκολύνουν την επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών στο κράτος μέλος από το έδαφος του οποίου τα αγαθά αυτά είχαν απομακρυνθεί παράνομα, ανεξαρτήτως από την ημερομηνία προσχώρησης του εν λόγω κράτους μέλους, και πρέπει να εξασφαλίζουν ότι η επιστροφή τέτοιων αγαθών δεν συνεπάγεται αδικαιολόγητο κόστος. Θα πρέπει να είναι δυνατόν τα κράτη μέλη να επιστρέφουν κι άλλα πολιτιστικά αγαθά εκτός από αυτά που χαρακτηρίζονται ή ορίζονται ως «εθνικοί θησαυροί» με την προϋπόθεση ότι τηρούνται οι σχετικές διατάξεις της ΣΛΕΕ, καθώς και πολιτιστικά αγαθά που απομακρύνθηκαν παράνομα πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993.
(11)
Κρίνεται απαραίτητο να ενταθεί η διοικητική συνεργασία μεταξύ των κρατών μελών, ώστε να διευκολυνθεί η αποτελεσματικότερη και πιο ομοιόμορφη εφαρμογή της παρούσας οδηγίας. Ως εκ τούτου, θα πρέπει να απαιτείται από τις κεντρικές αρχές να συνεργάζονται αποτελεσματικά μεταξύ τους και να ανταλλάσσουν πληροφορίες όσον αφορά τα πολιτιστικά αγαθά που έχουν απομακρυνθεί παράνομα μέσω της χρήσης του συστήματος πληροφόρησης για την εσωτερική αγορά (στο εξής «IMI»), το οποίο προβλέπεται από τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1024/2012 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (6). Προκειμένου να βελτιωθεί η εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, θα πρέπει να καταρτιστεί μια μονάδα του συστήματος ΙΜΙ ειδικά προσαρμοσμένη για τα πολιτιστικά αγαθά. Είναι επίσης ευκταίο να χρησιμοποιούν αυτό το σύστημα και άλλες αρμόδιες αρχές των κρατών μελών κατά περίπτωση.
(12)
Για να εξασφαλιστεί η προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα, η διοικητική συνεργασία και η ανταλλαγή πληροφοριών μεταξύ των αρμόδιων αρχών θα πρέπει να συνάδουν με τους κανόνες της οδηγίας 95/46/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (7) και, στον βαθμό που χρησιμοποιείται το IMI, με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1024/2012. Οι ορισμοί που χρησιμοποιούνται στην οδηγία 95/46/ΕΚ και στον κανονισμό (ΕΚ) αριθ. 45/2001 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (8) θα πρέπει να ισχύουν και για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας.
(13)
Η προθεσμία προκειμένου να εξακριβωθεί κατά πόσον ένα πολιτιστικό αγαθό που εντοπίστηκε σε άλλο κράτος μέλος αποτελεί πολιτιστικό αγαθό κατά την έννοια της οδηγίας 93/7/ΕΟΚ, διαπιστώθηκε ότι στην πράξη ήταν πολύ βραχεία. Θα πρέπει κατά συνέπεια να παραταθεί στους έξι μήνες. Η μεγαλύτερη προθεσμία θα επιτρέψει τη λήψη των απαραίτητων μέτρων από τα κράτη μέλη με σκοπό τη διαφύλαξη του πολιτιστικού αγαθού και, κατά περίπτωση, την πρόληψη της διαφυγής του από τη διαδικασία επιστροφής.
(14)
Η προθεσμία για την άσκηση αγωγής επιστροφής θα πρέπει να επεκταθεί σε τρία έτη από την ημερομηνία κατά την οποία το κράτος μέλος από το έδαφος του οποίου το πολιτιστικό αγαθό είχε απομακρυνθεί παράνομα έλαβε γνώση του τόπου όπου βρισκόταν το πολιτιστικό αγαθό και της ταυτότητας του νομέα ή κατόχου του. Η παράταση της περιόδου αυτής θα διευκολύνει την επιστροφή και θα αποθαρρύνει την παράνομη απομάκρυνση των εθνικών θησαυρών. Χάριν σαφήνειας, κρίνεται σκόπιμο να διευκρινιστεί ότι η προθεσμία παραγραφής αρχίζει να υπολογίζεται από την ημερομηνία κατά την οποία έλαβε σχετική γνώση η κεντρική αρχή του κράτους μέλους από την επικράτεια του οποίου απομακρύνθηκε παράνομα το πολιτιστικό αγαθό.
(15)
Δυνάμει της οδηγίας 93/7/ΕΟΚ η αγωγή επιστροφής δεν μπορεί να ασκηθεί μετά την παρέλευση 30 ετών από την ημερομηνία κατά την οποία το πολιτιστικό αγαθό απομακρύνθηκε παράνομα από το έδαφος του κράτους μέλους. Ωστόσο, στην περίπτωση αγαθών που αποτελούν τμήμα δημόσιων συλλογών και αγαθών που ανήκουν σε καταλόγους εκκλησιαστικών ιδρυμάτων στα κράτη μέλη όπου υπόκεινται σε ειδικό σύστημα προστασίας σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, η αγωγή για επιστροφή παραγράφεται μετά την παρέλευση μεγαλύτερης προθεσμίας υπό ορισμένες προϋποθέσεις. Δεδομένου ότι τα κράτη μέλη ενδέχεται να προβλέπουν ειδικά συστήματα προστασίας σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο για θρησκευτικά ιδρύματα πλην των εκκλησιαστικών, η παρούσα οδηγία θα πρέπει να επεκταθεί ώστε να συμπεριλάβει και τα άλλα θρησκευτικά ιδρύματα.
(16)
Το Συμβούλιο, στα συμπεράσματά του περί πρόληψης και καταπολέμησης του εγκλήματος εις βάρος των πολιτιστικών αγαθών που εγκρίθηκα στις 13 και 14 Δεκεμβρίου 2011, αναγνώρισε την ανάγκη λήψης μέτρων ώστε να καταστεί αποτελεσματικότερη η πρόληψη της εγκληματικότητας όσον αφορά τα πολιτιστικά αγαθά και η καταπολέμηση του εν λόγω φαινομένου. Συνέστησε στην Επιτροπή να στηρίξει τα κράτη μέλη στην προσπάθειά τους να προστατεύουν αποτελεσματικά τα πολιτιστικά αγαθά, ώστε να προλαμβάνουν και να καταπολεμούν την παράνομη διακίνηση πολιτιστικών αγαθών και, αν κρίνεται αναγκαίο, να προωθούν συμπληρωματικά μέτρα. Επιπροσθέτως, το Συμβούλιο συνέστησε στα κράτη μέλη να εξετάσουν την επικύρωση της σύμβασης της Unesco σχετικά με τα μέτρα για την απαγόρευση και παρεμπόδιση της παράνομης εισαγωγής, εξαγωγής και μεταβίβασης κυριότητας των πολιτιστικών αγαθών που υπεγράφη στο Παρίσι στις 17 Νοεμβρίου 1970 και της σύμβασης του UNIDROIT του 1995 για τα κλεμμένα ή παράνομα εξαχθέντα πολιτιστικά αγαθά που υπεγράφη στη Ρώμη στις 24 Ιουνίου 1995.
(17)
Ως εκ τούτου, είναι σκόπιμο να εξασφαλιστεί ότι όλοι οι παράγοντες της αγοράς επιδεικνύουν τη δέουσα επιμέλεια και προσοχή κατά τις συναλλαγές πολιτιστικών αγαθών. Οι συνέπειες της απόκτησης ενός πολιτιστικού αγαθού παράνομης προέλευσης θα είναι πράγματι αποτρεπτικές μόνον εάν η καταβολή αποζημίωσης συνοδεύεται από την υποχρέωση να αποδεικνύει ο νομέας του αγαθού ότι επέδειξε τη δέουσα επιμέλεια και προσοχή. Επομένως, για να επιτευχθούν οι στόχοι της Ένωσης όσον αφορά την πρόληψη και την καταπολέμηση της παράνομης διακίνησης πολιτιστικών αγαθών, στην παρούσα οδηγία θα πρέπει να προβλέπεται ότι ο νομέας υπέχει την υποχρέωση να αποδεικνύει ότι επέδειξε τη δέουσα επιμέλεια και προσοχή κατά την απόκτηση του αγαθού, για τους σκοπούς της αποζημίωσης.
(18)
Κρίνεται επίσης σκόπιμο να παρέχεται σε κάθε πρόσωπο και ιδίως σε παράγοντες της αγοράς, εύκολη πρόσβαση στις δημόσιες πληροφορίες σχετικά με τα πολιτιστικά αγαθά που χαρακτηρίζονται ή ορίζονται ως εθνικοί θησαυροί από τα κράτη μέλη. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να διευκολύνουν την πρόσβαση στις δημόσιες πληροφορίες.
(19)
Για να διευκολυνθεί η ομοιόμορφη ερμηνεία της έννοιας της δέουσας επιμέλειας και προσοχής, θα πρέπει να οριστεί στην παρούσα οδηγία μη εξαντλητικός αριθμός κριτηρίων που θα λαμβάνονται υπόψη προκειμένου να καθορίζεται κατά πόσον ο νομέας έχει επιδείξει τη δέουσα επιμέλεια και προσοχή κατά την απόκτηση του πολιτιστικού αγαθού.
(20)
Δεδομένου ότι ο στόχος της παρούσας οδηγίας, ήτοι να διευκολύνεται η επιστροφή των πολιτιστικών αγαθών που έχουν οριστεί ή χαρακτηριστεί ως εθνικοί θησαυροί τα οποία έχουν παρανόμως απομακρυνθεί από το έδαφος των κρατών μελών, είναι αδύνατον να επιτευχθεί ικανοποιητικά από τα κράτη μέλη, μπορεί όμως, λόγω της κλίμακας και των αποτελεσμάτων της, να επιτευχθεί καλύτερα σε επίπεδο Ένωσης, η Ένωση μπορεί να θεσπίσει μέτρα, σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας, που διατυπώνεται στο άρθρο 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας του ιδίου άρθρου, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα αναγκαία για την επίτευξη του στόχου αυτού όρια.
(21)
Αφού τα καθήκοντα της συμβουλευτικής επιτροπής που δημιουργήθηκε δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 116/2009 έχουν καταστεί άνευ αντικειμένου λόγω της κατάργησης του παραρτήματος της οδηγίας 93/7/ΕΟΚ, ενδείκνυται να καταργηθούν αντιστοίχως οι αναφορές στην εν λόγω επιτροπή. Ωστόσο, για να διατηρηθεί το πλαίσιο ανταλλαγής εμπειριών και βέλτιστων πρακτικών όσον αφορά την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας μεταξύ κρατών μελών, η Επιτροπή θα πρέπει να συστήσει ομάδα εμπειρογνωμόνων, αποτελούμενη από εμπειρογνώμονες από τις κεντρικές αρχές των κρατών μελών που είναι αρμόδιες για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας η οποία θα πρέπει να συμμετάσχει, μεταξύ άλλων, στη διαδικασία κατάρτισης μιας μονάδας του συστήματος ΙΜΙ ειδικά προσαρμοσμένης για τα πολιτιστικά αγαθά.
(22)
Επειδή το παράρτημα του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1024/2012 περιέχει κατάλογο με τις διατάξεις για τη διοικητική συνεργασία που περιλαμβάνονται στις πράξεις της Ένωσης που εφαρμόζονται μέσω του IMI, ενδείκνυται να τροποποιηθεί το εν λόγω παράρτημα, ώστε να περιλαμβάνει την παρούσα οδηγία.
(23)
Η υποχρέωση μεταφοράς της παρούσας οδηγίας στο εθνικό δίκαιο θα πρέπει να περιοριστεί στις διατάξεις που συνιστούν ουσιώδεις τροποποιήσεις σε σύγκριση με τις προϋπάρχουσες οδηγίες. Η υποχρέωση μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο των διατάξεων που παραμένουν αμετάβλητες προκύπτει από τις προγενέστερες οδηγίες.
(24)
Με την παρούσα οδηγία δεν θα πρέπει να θίγονται οι υποχρεώσεις των κρατών μελών όσον αφορά τις προθεσμίες μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο των οδηγιών που αναφέρονται στο παράρτημα I μέρος Β,
ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:
Άρθρο 1
Η παρούσα οδηγία αφορά την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών τα οποία έχουν χαρακτηριστεί ή οριστεί από κράτος μέλος ως εθνικός θησαυρός όπως αναφέρεται στο άρθρο 2 σημείο 1), τα οποία έχουν παρανόμως απομακρυνθεί από το έδαφος του εν λόγω κράτους μέλους.
Άρθρο 2
Για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας, ισχύουν οι ακόλουθοι ορισμοί:
1) «πολιτιστικό αγαθό»: ένα αγαθό το οποίο, πριν ή μετά την παράνομη απομάκρυνσή του από το έδαφος κράτους μέλους, έχει χαρακτηριστεί ή οριστεί από κράτος μέλος ως «εθνικός θησαυρός καλλιτεχνικής, ιστορικής ή αρχαιολογικής αξίας» κατ' εφαρμογή της εθνικής νομοθεσίας ή των εθνικών διοικητικών διαδικασιών κατά την έννοια του άρθρου 36 ΣΛΕΕ·
2) «παράνομα απομακρυνθέν από το έδαφος κράτους μέλους»:
α)
απομακρυνθέν από το έδαφος κράτους μέλους κατά παράβαση των κανόνων του σχετικά με την προστασία των εθνικών θησαυρών ή κατά παράβαση του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 116/2009, ή
β)
μη επιστραφέν μετά την παρέλευση της προθεσμίας για νόμιμη προσωρινή απομάκρυνση ή κατά παράβαση ενός από τους άλλους όρους της προσωρινής αυτής απομάκρυνσης·
3) «αιτούν κράτος μέλος»: το κράτος μέλος από το έδαφος του οποίου έχει απομακρυνθεί παράνομα το πολιτιστικό αγαθό·
4) «κράτος μέλος προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση»: το κράτος μέλος στο έδαφος του οποίου βρίσκεται το πολιτιστικό αγαθό που έχει απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος άλλου κράτους μέλους·
5) «επιστροφή»: η υλική επαναφορά του πολιτιστικού αγαθού στο έδαφος του αιτούντος κράτους μέλους·
6) «νομέας»: το πρόσωπο που έχει τη φυσική εξουσία επί του πολιτιστικού αγαθού για ίδιο λογαριασμό·
7) «κάτοχος»: το πρόσωπο που έχει τη φυσική εξουσία επί του πολιτιστικού αγαθού για λογαριασμό τρίτου·
8) «δημόσιες συλλογές»: οι συλλογές, οι οποίες χαρακτηρίζονται ως δημόσιες σύμφωνα με τη νομοθεσία αυτού του κράτους μέλους, που αποτελούν ιδιοκτησία του εν λόγω κράτους μέλους, τοπικής ή περιφερειακής αρχής του εν λόγω κράτους μέλους ή οργανισμού εδρεύοντος στην επικράτεια του εν λόγω κράτους μέλους, υπό την προϋπόθεση ότι ο οργανισμός αποτελεί ιδιοκτησία του εν λόγω κράτους μέλους ή τοπικής ή περιφερειακής αρχής, ή χρηματοδοτείται σε σημαντικό βαθμό από το εν λόγω κράτος μέλος ή από τοπική ή περιφερειακή αρχή.
Άρθρο 3
Τα πολιτιστικά αγαθά που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους επιστρέφονται, σύμφωνα με τη διαδικασία και τους όρους που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία.
Άρθρο 4
Κάθε κράτος μέλος ορίζει μία ή περισσότερες κεντρικές αρχές, για την άσκηση των καθηκόντων που προβλέπονται στην παρούσα οδηγία.
Τα κράτη μέλη ενημερώνουν την Επιτροπή για όλες τις κεντρικές αρχές που ορίζουν σύμφωνα με το παρόν άρθρο.
Η Επιτροπή δημοσιεύει τον κατάλογο των εν λόγω κεντρικών αρχών, καθώς και οποιαδήποτε τροποποίησή του, στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης, σειρά C.
Άρθρο 5
Οι κεντρικές αρχές των κρατών μελών συνεργάζονται και προωθούν τη συνεργασία μεταξύ των αρμόδιων εθνικών αρχών των κρατών μελών. Οι εν λόγω αρχές εκτελούν, ιδίως, τα ακόλουθα καθήκοντα:
1)
αναζητούν, κατόπιν αιτήσεως του αιτούντος κράτους μέλους, συγκεκριμένο πολιτιστικό αγαθό που έχει απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφός του, καθώς και την ταυτότητα του νομέα και/ή του κατόχου. Η αίτηση αυτή πρέπει να περιλαμβάνει κάθε πληροφορία χρήσιμη προς διευκόλυνση της έρευνας, σχετικά, ιδίως, με το πού βρίσκεται πράγματι ή εικάζεται ότι βρίσκεται το πολιτιστικό αγαθό·
2)
απευθύνουν κοινοποίηση στα ενδιαφερόμενα κράτη μέλη, σε περίπτωση ανακάλυψης πολιτιστικού αγαθού στο έδαφός τους και εάν μπορεί ευλόγως να συναχθεί ότι το εν λόγω αγαθό απομακρύνθηκε παράνομα από το έδαφος άλλου κράτους μέλους·
3)
διευκολύνουν τις αρμόδιες αρχές του αιτούντος κράτους μέλους να εξακριβώσουν αν το εν λόγω αγαθό αποτελεί πολιτιστικό αγαθό, υπό τον όρο ότι η εξακρίβωση πραγματοποιείται εντός έξι μηνών από την κοινοποίηση που προβλέπει το σημείο 2). Εάν η εξακρίβωση δεν γίνει εντός της ταχθείσας προθεσμίας, τα σημεία 4) και 5) δεν τυγχάνουν εφαρμογής·
4)
λαμβάνουν, εάν χρειαστεί, και σε συνεργασία με το ενδιαφερόμενο κράτος μέλος, τα αναγκαία μέτρα για την υλική συντήρηση του πολιτιστικού αγαθού·
5)
εμποδίζουν, με τα αναγκαία προσωρινά μέτρα, κάθε πράξη διαφυγής του πολιτιστικού αγαθού από τη διαδικασία επιστροφής·
6)
μεσολαβούν μεταξύ του νομέα και/ή του κατόχου και του αιτούντος κράτους μέλους όσον αφορά την επιστροφή. Για τον σκοπό αυτό, οι αρμόδιες αρχές του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση μπορούν, υπό την επιφύλαξη του άρθρου 6, να διευκολύνουν καταρχάς την εφαρμογή διαδικασίας διαιτησίας, σύμφωνα με την εθνική νομοθεσία του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση και εφόσον το αιτούν κράτος μέλος και ο νομέας ή ο κάτοχος δώσουν τη ρητή συγκατάθεσή τους.
Με σκοπό τη συνεργασία και τη μεταξύ τους διαβούλευση, οι κεντρικές αρχές των κρατών μελών χρησιμοποιούν μια μονάδα του συστήματος πληροφόρησης για την εσωτερική αγορά («IMI»), το οποίο θεσπίζεται με τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 1024/2012, ειδικά προσαρμοσμένη για τα πολιτιστικά αγαθά. Μπορούν επίσης να χρησιμοποιούν το ΙΜΙ για να διαδίδουν κάθε πληροφορία σχετικά με τα πολιτιστικά αγαθά που έχουν κλαπεί ή απομακρυνθεί από την επικράτεια τους. Τα κράτη μέλη αποφασίζουν σχετικά με τη χρήση του IMI και από άλλες αρμόδιες αρχές για τους σκοπούς της παρούσας οδηγίας.
Άρθρο 6
Το αιτούν κράτος μέλος μπορεί να ασκήσει, ενώπιον του αρμόδιου δικαστηρίου του κράτους μέλους στο οποίο απευθύνεται η αίτηση, αγωγή κατά του νομέα, και, ελλείψει νομέα, κατά του κατόχου, με αίτημα την επιστροφή πολιτιστικού αγαθού που έχει απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφός του.
Για να γίνει δεκτή η αγωγή, το εισαγωγικό δικόγραφο πρέπει να συνοδεύεται από:
α)
έγγραφο όπου περιγράφεται το αγαθό που αποτελεί αντικείμενο της διαφοράς και όπου βεβαιώνεται ότι αποτελεί πολιτιστικό αγαθό·
β)
δήλωση των αρμοδίων αρχών του αιτούντος κράτους μέλους, σύμφωνα με την οποία το πολιτιστικό αγαθό απομακρύνθηκε παράνομα από το έδαφός του.
Άρθρο 7
Η αρμόδια κεντρική αρχή του αιτούντος κράτους μέλους ενημερώνει αμελλητί την αρμόδια κεντρική αρχή του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση ότι ασκήθηκε αγωγή για την επιστροφή του εν λόγω αγαθού.
Η αρμόδια κεντρική αρχή του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση ενημερώνει, αμελλητί, τις κεντρικές αρχές των λοιπών κρατών μελών.
Κάθε ανταλλαγή πληροφοριών πραγματοποιείται μέσω του IMI σύμφωνα με τις ισχύουσες νομικές διατάξεις περί προστασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα και της ιδιωτικής ζωής, χωρίς να θίγεται η δυνατότητα των αρμόδιων κεντρικών αρχών να προσφεύγουν σε άλλους τρόπους ενημέρωσης πλην του ΙΜΙ.
Άρθρο 8
1. Τα κράτη μέλη προβλέπουν στη νομοθεσία τους ότι η κατά την παρούσα οδηγία αγωγή επιστροφής παραγράφεται μετά την παρέλευση τριών ετών από την ημερομηνία κατά την οποία η αρμόδια κεντρική αρχή του αιτούντος κράτους μέλους έλαβε γνώση του τόπου όπου βρισκόταν το πολιτιστικό αγαθό και της ταυτότητας του νομέα ή του κατόχου του.
Η εν λόγω αγωγή παραγράφεται σε κάθε περίπτωση μετά την παρέλευση τριάντα ετών από την ημερομηνία κατά την οποία το πολιτιστικό αγαθό απομακρύνθηκε παράνομα από το έδαφος του αιτούντος κράτους μέλους.
Αν όμως το αγαθό αποτελεί τμήμα δημόσιας συλλογής, όπως ορίζεται στο άρθρο 2 σημείο 8), ή αν ανήκει σε καταλόγους εκκλησιαστικών ή άλλων θρησκευτικών ιδρυμάτων στα κράτη μέλη όπου υπόκεινται σε ειδικό σύστημα προστασίας σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο, η αγωγή για επιστροφή παραγράφεται μετά την παρέλευση 75 ετών, εκτός εάν πρόκειται για κράτη μέλη όπου η αγωγή είναι απαράγραπτη ή αν υπάρχουν διμερείς συμφωνίες μεταξύ κρατών μελών που ορίζουν προθεσμία μεγαλύτερη των 75 ετών.
2. Η αγωγή για επιστροφή δεν γίνεται παραδεκτή εάν η απομάκρυνση του πολιτιστικού αγαθού από το έδαφος του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση δεν είναι πλέον παράνομη κατά τον χρόνο άσκησης της αγωγής.
Άρθρο 9
Με την επιφύλαξη των άρθρων 8 και 14, η επιστροφή του συγκεκριμένου πολιτιστικού αγαθού διατάσσεται από το αρμόδιο δικαστήριο, εάν αποδειχθεί ότι το αγαθό αυτό αποτελεί πολιτιστικό αγαθό κατά την έννοια του άρθρου 2 σημείο 1), και ότι απομακρύνθηκε από το εθνικό έδαφος παράνομα.
Άρθρο 10
Εφόσον διαταχθεί η επιστροφή του πολιτιστικού αγαθού, το αρμόδιο δικαστήριο του κράτους μέλους προς το οποίο απευθύνεται η αίτηση ορίζει υπέρ του νομέα εύλογη αποζημίωση ανάλογα με τις συγκεκριμένες περιστάσεις, με την προϋπόθεση ότι ο νομέας αποδεικνύει ότι επέδειξε τη δέουσα επιμέλεια και προσοχή κατά την απόκτηση του αγαθού.
Για να εξακριβωθεί αν ο νομέας επέδειξε τη δέουσα επιμέλεια και προσοχή, λαμβάνονται υπόψη όλες οι συνθήκες απόκτησης, και ιδίως η τεκμηρίωση σχετικά με την προέλευση του αγαθού, οι άδειες εξαγωγής που απαιτούνται δυνάμει του δικαίου του αιτούντος κράτους μέλους, ο χαρακτήρας των μερών, το καταβληθέν ποσό, η εξέταση από τον νομέα κάθε προσβάσιμου μητρώου για τα κλαπέντα πολιτιστικά αγαθά και κάθε άλλη χρήσιμη πληροφορία που θα μπορούσε λογικά να είχε αποκτήσει, και οποιαδήποτε άλλη ενέργεια στην οποία θα είχε προβεί ένα λογικό άτομο υπό τις συγκεκριμένες συνθήκες.
Σε περίπτωση δωρεάς ή κληρονομικής διαδοχής, ο νομέας δεν μπορεί να τύχει ευνοϊκότερης μεταχείρισης από την επιφυλασσομένη στο πρόσωπο εκείνο από το οποίο απέκτησε το αγαθό για τους λόγους αυτούς.
Το αιτούν κράτος μέλος υποχρεούται να καταβάλλει την εν λόγω αποζημίωση κατά την επιστροφή του αγαθού.
Άρθρο 11
Οι δαπάνες που προκύπτουν από την εκτέλεση της απόφασης που διατάσσει την επιστροφή του πολιτιστικού αγαθού βαρύνουν το αιτούν κράτος μέλος. Το ίδιο ισχύει και για το κόστος των μέτρων που αναφέρονται στο άρθρο 5 σημείο 4).
Άρθρο 12
Η καταβολή της εύλογης αποζημίωσης και των δαπανών που αναφέρονται στα άρθρα 10 και 11 δεν θίγει το δικαίωμα του αιτούντος κράτους μέλους να αξιώσει την απόδοση των ποσών αυτών από τα πρόσωπα που είναι υπεύθυνα για την παράνομη απομάκρυνση του πολιτιστικού αγαθού από το έδαφός του.
Άρθρο 13
Η κυριότητα επί του πολιτιστικού αγαθού μετά την επιστροφή του διέπεται από το δίκαιο του αιτούντος κράτους μέλους.
Άρθρο 14
Η παρούσα οδηγία ισχύει μόνο για τα πολιτιστικά αγαθά που απομακρύνθηκαν παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους από την 1η Ιανουαρίου 1993 και μετά.
Άρθρο 15
1. Τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόσουν το σύστημα που προβλέπει η παρούσα οδηγία για την επιστροφή και άλλων πολιτιστικών αγαθών εκτός από εκείνα που καθορίζονται στο άρθρο 2 σημείο 1).
2. Τα κράτη μέλη μπορούν να εφαρμόσουν το σύστημα που προβλέπει η παρούσα οδηγία στις αιτήσεις επιστροφής πολιτιστικών αγαθών που απομακρύνθηκαν παράνομα από το έδαφος άλλων κρατών μελών πριν από την 1η Ιανουαρίου 1993.
Άρθρο 16
Η παρούσα οδηγία δεν θίγει τη δυνατότητα άσκησης, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο των κρατών μελών, αγωγών και ποινικών διώξεων από το αιτούν κράτος μέλος και/ή τον νομέα του κλαπέντος πολιτιστικού αγαθού.
Άρθρο 17
1. Έως τις 18 Δεκεμβρίου 2015 και στη συνέχεια κάθε πέντε έτη, τα κράτη μέλη υποβάλλουν στην Επιτροπή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας.
2. Κάθε πέντε έτη, η Επιτροπή παρουσιάζει στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή έκθεση σχετικά με την εφαρμογή και την αποτελεσματικότητα της παρούσας οδηγίας. Η εν λόγω έκθεση συνοδεύεται, εάν είναι απαραίτητο, από κατάλληλες προτάσεις.
Άρθρο 18
Στο παράρτημα του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1024/2012, προστίθεται το ακόλουθο σημείο:
«8.
Οδηγία 2014/60/ΕΕ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου, της 15ης Μαΐου 2014, σχετικά με την επιστροφή πολιτιστικών αγαθών που έχουν απομακρυνθεί παράνομα από το έδαφος κράτους μέλους και την τροποποίηση του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 1024/2012 (9): Άρθρα 5 και 7.
Άρθρο 19
1. Έως τις 18 Δεκεμβρίου 2015, τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με το άρθρο 2 σημείο 1), το άρθρο 5 πρώτο εδάφιο σημείο 3), το άρθρο 5 δεύτερο εδάφιο, το άρθρο 7 τρίτο εδάφιο, το άρθρο 8 παράγραφος 1, το άρθρο 10, πρώτη και δεύτερη παράγραφος, και το άρθρο 17 παράγραφος 1 της παρούσας οδηγίας.
Κοινοποιούν αμέσως στην Επιτροπή το κείμενο των εν λόγω μέτρων.
Όταν τα κράτη μέλη θεσπίζουν τα εν λόγω μέτρα, αυτά αναφέρονται στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια αναφορά κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Οι εν λόγω διατάξεις περιλαμβάνουν, επίσης, δήλωση που διευκρινίζει ότι οι αναφορές στην οδηγία που καταργείται από την παρούσα οδηγία, οι οποίες περιέχονται στις ισχύουσες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις, λογίζονται ως αναφορές στην παρούσα οδηγία. Οι λεπτομερείς διατάξεις για την αναφορά αυτή και η διατύπωση αυτής της αναφοράς καθορίζονται από τα κράτη μέλη.
2. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή το κείμενο των ουσιωδών διατάξεων εσωτερικού δικαίου τις οποίες θεσπίζουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία.
Άρθρο 20
Η οδηγία 93/7/ΕΟΚ, όπως τροποποιήθηκε με τις οδηγίες στο παράρτημα I μέρος A, καταργείται από τις 19 Δεκεμβρίου 2015, με την επιφύλαξη των υποχρεώσεων των κρατών μελών όσον αφορά τις προθεσμίες μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο των οδηγιών που παρατίθενται στο παράρτημα I μέρος B.
Οι αναφορές στην καταργούμενη οδηγία θεωρούνται ως αναφορές στην παρούσα οδηγία και διαβάζονται σύμφωνα με τον πίνακα αντιστοιχίας του παραρτήματος II.
Άρθρο 21
Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα μετά τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το άρθρο 2, σημεία 2) έως 8), τα άρθρα 3 και 4, το άρθρο 5 πρώτο εδάφιο σημεία 1), 2) και 4) έως 6), το άρθρο 6, το άρθρο 7 πρώτο και δεύτερο εδάφιο, το άρθρο 8 παράγραφος 2, το άρθρο 9, το άρθρο 10 τρίτο και τέταρτο εδάφιο και τα άρθρα 11 έως 16 εφαρμόζονται από τις 19 Δεκεμβρίου 2015.
Άρθρο 22
Η οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.
Βρυξέλλες, 15 Μαΐου 2014.