ДИРЕКТИВА 2014/54/ЕС НА ЕВРОПЕЙСКИЯ ПАРЛАМЕНТ И НА СЪВЕТА
от 16 април 2014 година
относно мерки за улесняване на упражняването на правата, предоставени на работниците в контекста на свободното движение на работници
(текст от значение за ЕИП)
ЕВРОПЕЙСКИЯТ ПАРЛАМЕНТ И СЪВЕТЪТ НА ЕВРОПЕЙСКИЯ СЪЮЗ,
като взеха предвид Договора за функционирането на Европейския съюз, и по-специално член 46 от него,
като взеха предвид предложението на Европейската комисия,
след предаване на проекта на законодателния акт на националните парламенти,
като взеха предвид становището на Европейския икономически и социален комитет (1),
след консултация с Комитета на регионите,
в съответствие с обикновената законодателна процедура (2),
като имат предвид, че:
(1)
Свободното движение на работници, установено в член 45 от Договора за функционирането на Европейския съюз (ДФЕС), е основна свобода на гражданите на Съюза и един от стълбовете на вътрешния пазар на Съюза. Неговото прилагане е доразвито от правото на Съюза, чиято цел е да се гарантира, че правата, предоставени на гражданите на Съюза и на членовете на техните семейства, се упражняват в пълна степен. Понятието „членове на техните семейства“ следва да има същото значение като понятието, определено в член 2, точка 2 от Директива 2004/38/ЕО на Европейския парламент и на Съвета (3), и се прилага и за членовете на семействата на погранични работници.
(2)
Свободното движение на работници е и ключов елемент за развитието на истински пазар на труда в Съюза, който позволява на работниците да се местят към райони, в които има недостиг на работна ръка или повече възможности за работа, като по този начин се помага на повече хора да намерят работа, която съответства по-точно на техните умения, и се преодоляват проблемите на пазара на труда.
(3)
Свободното движение на работници дава на всеки гражданин на Съюза, независимо от неговото място на пребиваване, правото да се придвижва свободно в друга държава членка, за да работи и/или да пребивава в нея с цел работа. То ги защитава срещу дискриминация въз основа на гражданство по отношение на достъпа до заетост, условията на заетост и труд, и по-конкретно по отношение на трудовото възнаграждение, прекратяването на трудовите правоотношения, както и социалните придобивки и данъчните облекчения, като им гарантира равно третиране, съгласно националното право, практика и колективни трудови договори, с гражданите на тази държава членка. Тези права следва да се ползват без дискриминация от всички граждани на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, включително постоянните, сезонните и пограничните работници. Необходимо е да се прави разграничение между свободното движение на работници и свободното предоставяне на услуги, което включва правото на предприятията да предоставят услуги в друга държава членка, за което могат да командироват временно свои собствени работници в друга държава членка с цел командированите работници да извършат работата, необходима за предоставянето на услугите в тази държава членка.
(4)
С член 45 от ДФЕС се предоставят значими права по отношение на работниците на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, и членовете на техните семейства, които са по-детайлно определени в Регламент (ЕС) № 492/2011 на Европейския парламент и на Съвета (4).
(5)
Реалното упражняване на свободата на движение на работници обаче продължава да бъде съществено предизвикателство и много работници от Съюза в голяма част от случаите не са запознати със своето право на свободно движение. Поради факта, inter alia, че се намират в потенциално по-уязвимо положение, при придвижването си в друга държава членка работниците от Съюза могат да продължат да бъдат обект на необосновани ограничения или пречки пред упражняване на правото им на свободно движение, като непризнаване на квалификациите, дискриминация, основаваща се на гражданство, и експлоатация. Следователно между правото и неговото прилагане на практика съществува разминаване, което трябва да бъде отстранено.
(6)
През юли 2010 г. в съобщението си, озаглавено „За свободното движение на работници: права и основни аспекти на развитието“, Комисията посочи, че ще проучи възможности за намирането на решения предвид новите нужди и предизвикателства, по-специално от гледна точка на новите тенденции в сферата на мобилността, пред които са изправени работниците на Съюза и членовете на техните семейства. Комисията заяви също, че в контекста на новата стратегия за вътрешния пазар ще разгледа възможностите за развитие и усъвършенстване на механизмите за ефективно прилагане на принципа на равно третиране за работниците на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, и членовете на техните семейства. Освен това Комисията обобщи и тенденциите в развитието на законодателството и съдебната практика, по-конкретно по отношение на определянето на лицата, които са в обхвата на правото на Съюза за свободното движение на работници, и същността на правата, от които се ползват работниците на Съюза и членовете на техните семейства.
(7)
В доклада за гражданството на ЕС за 2010 г., озаглавен „Премахване на пречките за упражняване на правата на гражданите на ЕС“, от 27 октомври 2010 г. Комисията установи, че нееднаквото и неправилното прилагане на правото на Съюза по отношение на правото на свободно движение е една от основните пречки, с които гражданите на Съюза се сблъскват при реалното упражняване на правата си съгласно правото на Съюза. Съответно Комисията обяви намерението си да предприеме действия, за да „улесни свободното движение на граждани на ЕС и членовете на техните семейства от трети държави, като следи за стриктното прилагане на правилата на ЕС, включително по отношение на недискриминацията, като насърчава добрите практики и повишаването на осведомеността в държавите членки за правилата на ЕС и като увеличи разпространението на информация сред гражданите на ЕС относно правата им за свободно придвижване“ (действие 15 от Доклада за гражданството на ЕС за 2010 г.). Освен това в доклада за гражданството на ЕС за 2013 г., озаглавен „Граждани на ЕС: вашите права, вашето бъдеще“, Комисията разгледа необходимостта от премахване на административните пречки и опростяване на процедурите за гражданите на Съюза, които живеят, работят или пътуват в други държави членки.
(8)
В съобщение на Комисията, озаглавено „Към възстановяване и създаване на работни места“, от 18 април 2012 г. (Пакет „Заетост“) Комисията обяви намерението си да „представи законодателно предложение, за да окаже подкрепа на мобилните работници (предоставяне на информация и консултации) при упражняването на правата, произтичащи от ДФЕС и от Регламент (ЕС) № 492/2011“, и настойчиво призова държавите членки: „да повишават осведомеността и достъпа до правата, предоставени от правото на Съюза в областта на борбата с дискриминацията, равенството между половете и свободното движение на работниците, както и да предоставят по-лесен достъп на гражданите на Съюза до длъжности в своя публичен сектор в съответствие с правото на Съюза, така както се тълкува от Съда на Европейския съюз“. В този контекст Съдът последователно застъпва позицията, че ограничаването на достъпа до някои длъжности в държавната служба само до собствените граждани на държава членка следва да се тълкува стеснително и че се отнася само до длъжности, които предполагат пряко или непряко участие в упражняването на правомощия, възложени по силата на публичното право, и в изпълнението на задължения, предназначени да опазват общите интереси на държавата или на други публични органи.
(9)
Адекватното и ефективно прилагане на член 45 от ДФЕС и на Регламент (ЕС) № 492/2011, както и осведомеността за правата играят ключова роля за защитата на правата и равното третиране на работниците на Съюза и членовете на техните семейства, докато лошото прилагане подкопава ефективността на правилата на Съюза, приложими в тази област, и застрашава правата и защитата на работниците на Съюза и членовете на техните семейства.
(10)
По-ефективно и единно прилагане на правата, предоставени с правилата на Съюза в областта на свободното движение на работници, е необходимо и за правилното функциониране на вътрешния пазар.
(11)
Прилагането и мониторингът на правилата на Съюза относно свободното движение на работници следва да бъдат подобрени, за да се гарантира, че работниците на Съюза и членовете на техните семейства, както и работодателите, публичните органи и други заинтересовани лица са по-добре осведомени за правата и отговорностите, свързани със свободното движение, за да се предоставя на работниците на Съюза и членовете на техните семейства съдействие и защита при упражняването на тези права и да се противодейства на заобикалянето на тези правила от публичните органи и работодателите в държавния или частния сектор. В този контекст държавите членки могат да вземат под внимание и последиците от повишената мобилност, като например „изтичането на мозъци“ и отлива на млади хора.
(12)
За да се гарантира правилното прилагане и да се следи за спазването на материалноправните норми на Съюза относно свободното движение на работници, държавите членки следва да предприемат необходимите мерки за защита на работниците на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, и членовете на техните семейства както срещу дискриминация, основаваща се на гражданство, така и срещу всяко необосновано ограничение или пречка пред упражняването на това право.
(13)
За тази цел е целесъобразно да се предвидят конкретни правила за ефективно прилагане и да се улесни по-доброто и единно прилагане на материалноправните норми, уреждащи свободното движение на работници, в съответствие с член 45 от ДФЕС и с Регламент (ЕС) № 492/2011. При прилагането на тази основна свобода следва да се взема под внимание принципът за равенство между жените и мъжете и забраната за дискриминация на работниците на Съюза и членовете на техните семейства на което и да е от основанията, посочени в член 21 от Хартата на основните права на Европейския съюз („Хартата“).
(14)
В този контекст на работниците на Съюза и членовете на техните семейства, които са били обект на дискриминация, основаваща се на гражданство, или на необосновани ограничения или пречки при упражняването на правото им на свободно движение, следва да се гарантира реална и ефективна съдебна защита. Когато държавите членки са предвидили административни процедури като средство за правна защита, те следва да гарантират, че всяко административно решение може да бъде обжалвано пред съд по смисъла на член 47 от Хартата. Като се отчита правото на ефективна правна защита, работниците на Съюза следва да бъдат защитени срещу неблагоприятно третиране или последици, възникнали в резултат на жалба или на производство, целящо осигуряване изпълнението на защитените с настоящата директива права.
(15)
За да се осигурят по-ефективни равнища на защита, на сдруженията и правните субекти, включително социалните партньори, следва също да се предостави правото да участват в производства по начин, определен от държавите членки, от името на или в подкрепа на предполагаемите жертви на дискриминация, с тяхно съгласие. Това не следва да засяга националните процесуални правила по отношение на представителството и защитата пред съдилищата, нито други правомощия и колективни права на социалните партньори, представителите на служителите и работодателите, като например свързаните с прилагането на колективните трудови договори, когато това е приложимо, включително искове от името на колективен интерес, съгласно националното право или практика. С цел да се гарантира ефективна правна защита и без да се засягат съществуващите механизми за колективна защита, предоставени на социалните партньори, и националното право или практика, държавите членки се приканват да разгледат въвеждането на общи принципи на механизмите за колективни искове за преустановяване на нарушения и колективни искове за обезщетение.
(16)
В съответствие със съдебната практика на Съда националните правила относно сроковете за осигуряване на изпълнението на правата по настоящата директива следва да бъдат такива, че да не правят практически невъзможно или прекомерно трудно упражняването на тези права.
(17)
На свой ред защитата срещу дискриминация, основаваща се на гражданство, би била подобрена чрез наличието на ефективни органи с подходящ експертен опит във всяка държава членка, в чийто обхват на компетентност се включва насърчаване на равното третиране, анализ на проблемите, пред които са изправени работниците на Съюза и членовете на техните семейства, проучване на възможните решения и предоставянето им на конкретна помощ. В обхвата на компетентност на тези органи inter alia следва да се включва и предоставянето на работниците на Съюза и членовете на техните семейства на независима правна и/или друга помощ, като например правен съвет относно прилагането спрямо тях на съответните правила на Съюза и национални правила относно свободното движение на работници, информация относно процедурите за обжалване и предоставянето на помощ за защита на правата на работниците и членовете на техните семейства. Тя може да включва и помощ в съдебните производства.
(18)
Всяка държава членка следва да преценява дали задачите, които трябва да се изпълняват по настоящата директива от посочените по-горе органи, да бъдат възложени на вече съществуващи органи, които имат сходни цели на национално равнище, като например насърчаване на свободното движение на хора, прилагане на принципа на равно третиране или закрила на личните права. В случай че държава членка реши да разшири мандата на съществуващ орган, тя следва да осигури достатъчно средства на съществуващия орган за ефективното и адекватно изпълнение на съществуващите и допълнителните му задачи. Когато задачите са възложени на повече от един орган, държавите членки следва да вземат мерки за адекватната координация на тези задачи.
(19)
Държавите членки следва да направят необходимото, за да се гарантира, че един или повече от тези органи действат като точка за контакт и че си сътрудничат и споделят информация, като например данните за контакт на всички органи, средствата за защита и данните за контакт на сдруженията, организациите или други правни субекти, които предоставят информация и услуги на работници на Съюза и членове на техните семейства, с равностойни точки за контакт в други държави членки. Списъкът на точките за контакт следва да бъде обществено достъпен.
(20)
Държавите членки следва да насърчават сътрудничеството между органите, определени от тях по настоящата директива, и съществуващите услуги за информация и помощ, предоставяни от социалните партньори, сдружения, организации или други имащи отношение правни субекти, като организации с отговорности по отношение на договореностите за координация съгласно Регламент (ЕО) № 883/2004 на Европейския парламент и на Съвета (5), и където е уместно - инспекциите по труда.
(21)
Държавите членки следва да направят възможното да насърчават взаимодействието със съществуващите на равнището на Съюза инструменти за информация и подкрепа, като за тази цел следва да гарантират, че съществуващите или новосъздадените органи работят в тясно сътрудничество със съществуващите структури за информация и съдействие, като например Your Europe, SOLVIT, Enterprise Europe Network, единичните звена за контакт и EURES, включително трансграничните партньорства в рамките на EURES, ако е уместно.
(22)
Държавите членки следва да насърчават диалога със социалните партньори и с подходящи неправителствени организации с цел преодоляване и противодействие на необоснованите ограничения и пречки пред правото на свободно движение или различните форми на дискриминация, основаваща се на гражданство.
(23)
Държавите членки следва да установят по какъв начин граждани на Съюза, като например работници, студенти, наскоро дипломирали се, както и работодатели, социални партньори и други заинтересовани страни могат да получават съответната леснодостъпна информация относно разпоредбите на настоящата директива и на Регламент (ЕС) № 492/2011, включително информация за органите, определени съгласно настоящата директива, и наличните средства за защита и обезщетение. Държавите членки следва да вземат мерки за предоставянето на тази информация на повече от един от официалните езици на Съюза, като отчитат търсенето на пазара на труда. Това следва да бъде съобразено със законодателството на държавите членки относно възприетите за използване езици. Тази информация може да се предоставя посредством индивидуални консултации и следва също да бъде леснодостъпна чрез Your Europe и EURES.
(24)
С цел да се улесни упражняването на практика на правата, предоставени от правото на Съюза, следва да се осигури съгласуваното изпълнение и наблюдение на Директива 91/533/ЕИО (6) на Съвета.
(25)
С настоящата директива се определят минимални изисквания, като по този начин се предоставя възможност на държавите членки да въведат или да запазят по-благоприятни разпоредби. Държавите членки имат и възможността да разширят обхвата на компетентност на организациите, на които са възложени задачи, свързани със закрилата на работниците на Съюза срещу дискриминация, основаваща се на гражданство, така че да обхванат и правото на равно третиране без дискриминация, основаваща се на гражданство, на всички граждани на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, и членовете на техните семейства, както е установено в член 21 от ДФЕС и Директива 2004/38/ЕО. Прилагането на настоящата директива не следва да служи като основание за влошаване на условията в сравнение със съществуващата ситуация във всяка държава членка.
(26)
Ефективното прилагане на настоящата директива предполага, че когато държавите членки приемат съответните мерки в изпълнение на задълженията си по настоящата директива, те следва да се позовават на нея или да включват такова позоваване при официалното публикуване на мерките за изпълнение.
(27)
В съответствие със Съвместната политическа декларация на държавите членки и на Комисията от 28 септември 2011 г. относно обяснителните документи държавите членки се задължават в обосновани случаи да прилагат към съобщението за своите мерки за транспониране един или повече документи, обясняващи връзката между компонентите на дадена директива и съответните елементи от националните инструменти за транспониране. Законодателят смята, че предоставянето на тези документи е обосновано по отношение на настоящата директива.
(28)
След изтичане на достатъчно време от въвеждането на настоящата директива Комисията следва да изготви доклад за прилагането ѝ, като по-специално направи оценка на възможността да се внесе евентуално необходимо предложение, чиято цел е да гарантира по-добро прилагане на правото на Съюза в областта на свободното движение. В посочения доклад Комисията следва да разгледа възможните трудности, пред които са изправени дипломираните млади хора, търсещи работа в рамките на Съюза, и съпрузите на работници на Съюза, когато тези съпрузи са граждани на трети държави.
(29)
В настоящата директива се зачитат основните права и се съблюдават принципите, признати в Хартата, и по-конкретно свободата при избор на професия и правото на труд, правото на недискриминация, по-специално основана на гражданството, правото на колективни преговори и действия, правото на справедливи и равни условия на труд, правото на свободно движение и пребиваване и правото на ефективни правни средства за защита и на справедлив съдебен процес. Директивата трябва да се изпълнява в съответствие с тези права и принципи.
(30)
Настоящата директива съблюдава различните модели на трудови пазари на държавите членки, включително моделите на трудови пазари, които се регулират от колективни трудови договори.
(31)
Доколкото целта на настоящата директива, а именно установяването на основна обща рамка от целесъобразни разпоредби, мерки и механизми, необходими за по-добро и единно прилагане и изпълнение на практика на правата за свободно движение на работници, предоставени с ДФЕС и с Регламент (ЕС) № 492/2011, не може да бъде постигната в достатъчна степен от държавите членки и следователно поради обхвата и последиците от действието може да бъде постигната по-добре на равнището на Съюза, Съюзът може да приеме мерки в съответствие с принципа на субсидиарност, уреден в член 5 от Договора за Европейския съюз. В съответствие с принципа на пропорционалност, уреден в същия член, настоящата директива не надхвърля необходимото за постигането на тази цел,
ПРИЕХА НАСТОЯЩАТА ДИРЕКТИВА:
Член 1
Предмет
В настоящата директива се предвиждат разпоредби, които улесняват единното прилагане и изпълнение на практика на правата, предоставени от член 45 от ДФЕС и членове 1 - 10 от Регламент (ЕС) № 492/2011. Настоящата директива се прилага за гражданите на Съюза, упражняващи тези права, и членовете на техните семейства („работниците на Съюза и членовете на техните семейства“).
Член 2
Обхват
1. Настоящата директива се прилага по отношение на следните въпроси, както са посочени в членове 1 - 10 от Регламент (ЕС) № 492/2011, в областта на свободното движение на работници:
а)
достъп до заетост;
б)
условия на заетост и труд, по-специално по отношение на трудовото възнаграждение, прекратяването на трудовите правоотношения, здравето и безопасността на работното място и в случай на безработица - на възстановяването на работа или новото наемане на работа;
в)
достъп до социални придобивки и данъчни облекчения;
г)
членство в синдикални организации и право на избиране в представителни органи на работниците;
д)
достъп до обучение;
е)
достъп до жилищно настаняване;
ж)
достъп до образование, курсове за производствено и професионално обучение за децата на работниците на Съюза;
з)
съдействие, предоставяно от бюрата по труда.
2. Обхватът на настоящата директива е идентичен с обхвата на Регламент (ЕС) № 492/2011.
Член 3
Защита на правата
1. Държавите членки гарантират, че след евентуално сезиране на други компетентни органи, включително когато те сметнат това за уместно, помирителни производства, съдебни процедури за привеждане в изпълнение на задълженията по член 45 от ДФЕС и членове 1 - 10 от Регламент (ЕС) № 492/2011 са достъпни за всички работници на Съюза и членовете на техните семейства, които смятат, че са били или са ощетени в резултат на необосновани ограничения и пречки пред правото им на свободно движение, или които смятат, че са засегнати от неспазването на принципа на равно третиране спрямо тях, дори след като отношението, при което се твърди, че са възникнали ограничение и пречка или дискриминация, е прекратено.
2. Държавите членки гарантират, че сдруженията, организациите, включително социалните партньори, или други правни субекти, които съгласно критериите, установени в националното им право, практика или колективни договори, имат законен интерес да следят за спазването на настоящата директива, могат да участват, от името или в подкрепа на работници на Съюза и членовете на техните семейства и с тяхно одобрение, във всички съдебни и/или административни процедури, предвидени с оглед осигуряване на изпълнението на правата, посочени в член 1.
3. Параграф 2 се прилага, без да се засягат другите компетенции и колективни права на социалните партньори, представителите на служителите и на работодателите, където е приложимо, включително правото на колективен иск, съгласно националното право или практика.
4. Параграф 2 се прилага, без да се засягат националните процесуални правила за представителство и защита в съдебното производство.
5. Параграфи 1 и 2 от настоящия член се прилагат, без да се засягат националните правила относно сроковете за осигуряване на изпълнението на правата, посочени в член 1. Тези национални срокове обаче са такива, че не правят практически невъзможно или прекомерно трудно упражняването на посочените права.
6. Държавите членки въвеждат в националните си правни системи такива мерки, каквито са необходими за защита на работниците на Съюза от неблагоприятно третиране или неблагоприятни последици в резултат на подадена от тях жалба или на започнато от тях производство, целящи осигуряване на изпълнението на правата, посочени в член 1.
Член 4
Органи за насърчаване на равното третиране и за подкрепа на работниците на Съюза и членовете на техните семейства
1. Всяка държава членка определя една или повече структури или органи („органи“) за насърчаване, анализ, наблюдение и подкрепа на равното третиране на работниците на Съюза и членовете на техните семейства без дискриминация, основаваща се на гражданство, необосновани ограничения или пречки пред правото им на свободно движение, и осигурява необходимите условия за доброто функциониране на тези органи. Тези органи могат да бъдат част от съществуващи органи на национално равнище, които имат сходни цели.
2. Държавите членки гарантират, че тези органи имат компетентност:
а)
да предоставят или осигуряват предоставянето на независима правна и/или друга помощ на работниците на Съюза и членовете на техните семейства, без да се засягат техните права и правата на сдруженията, организациите и другите правни субекти, посочени в член 3.
б)
да действат като точка за контакт по отношение на равностойни точки за контакт в други държави членки с цел сътрудничество и споделяне на съответната информация;
в)
да извършват или възлагат извършването на независими проучвания и анализи, свързани с необосновани ограничения и пречки пред правото на свободно движение или с дискриминация, основаваща се на гражданство, по отношение на работници на Съюза и членовете на техните семейства;
г)
да правят необходимото за публикуването на независими доклади и отправянето на препоръки по въпроси, свързани с такива ограничения и пречки или дискриминация;
д)
да публикуват съответната информация относно прилагането на национално равнище на правилата на Съюза в областта на свободното движение на работници.
Във връзка с първа алинея, буква а), когато органите предоставят помощ в рамките на съдебно производство, тази помощ е безплатна за лицата, които не разполагат с достатъчно средства, в съответствие с националното право или практика.
3. Държавите членки съобщават на Комисията имената и данните за връзка на точките за контакт, както и всякаква актуализирана информация или промени в нея. Комисията поддържа списък на точките за контакт и го предоставя на държавите членки.
4. Държавите членки гарантират, че съществуващите или новосъздадените органи са запознати и са в състояние да използват и да си сътрудничат със съществуващите структури на равнището на Съюза за информация и съдействие, като например Your Europe, SOLVIT, EURES, Enterprise Europe Network и единичните звена за контакт.
5. Когато задачите, посочени в параграф 2, са възложени на повече от един орган, държавите членки вземат мерки за адекватната координация на тези задачи.
Член 5
Диалог
Държавите членки утвърждават диалога със социалните партньори и със съответните неправителствени организации, които в съответствие с тяхното национално право или практика имат законен интерес да допринасят за борбата срещу необоснованите ограничения и пречки пред правото на свободно движение и дискриминацията, основаваща се на гражданство, по отношение на работници на Съюза и членовете на техните семейства, с цел насърчаване на принципа за равно третиране.
Член 6
Достъп до и разпространяване на информация
1. Държавите членки гарантират, че разпоредбите, приети съгласно настоящата директива и съгласно членове 1 - 10 от Регламент (ЕС) № 492/2011, се свеждат до знанието на заинтересованите лица на цялата им територия, и по-конкретно работниците и работодателите на Съюза, чрез всички подходящи средства.
2. Държавите членки предоставят на повече от един от официалните езици на институциите на Съюза ясна, безплатна, леснодостъпна, подробна и актуална информация относно правата, предоставени от правото на Съюза във връзка със свободното движение на работници. Тази информация следва също да бъде леснодостъпна чрез структурите Your Europe и EURES.
Член 7
Минимални изисквания
1. Държавите членки могат да въвеждат или да запазят разпоредби, които по отношение на защитата на принципа на равното третиране са по-благоприятни от предвидените в настоящата директива.
2. Държавите членки могат да предвидят, че компетенциите на органите, посочени в член 4 от настоящата директива, за насърчаване, анализ, наблюдение и подкрепа на равното третиране на работниците на Съюза и членовете на техните семейства без дискриминация, основаваща се на гражданство, обхващат и правото на равно третиране без дискриминация, основаваща се на гражданство, за всички граждани на Съюза, упражняващи правото си на свободно движение, и членовете на техните семейства в съответствие с член 21 от ДФЕС и с Директива 2004/38/ЕО.
3. Прилагането на настоящата директива при никакви обстоятелства не представлява достатъчно основание за намаляване равнището на защита на работниците на Съюза и членовете на техните семейства в областите, попадащи в нейния обхват, без да се засяга правото на държавите членки да реагират на изменения в положението, като въведат законови, подзаконови и административни разпоредби, които се различават от тези, които са в действие към 20 май 2014 г., при условие че настоящата директива е спазена.
Член 8
Транспониране
1. Държавите членки въвеждат в сила законовите, подзаконовите и административните разпоредби, необходими за спазването на настоящата директива до 21 май 2016 г. Те незабавно съобщават на Комисията текста на тези мерки.
Когато държавите членки приемат тези мерки, в тях се съдържа позоваване на настоящата директива или то се извършва при официалното им публикуване. Условията и редът на позоваване се определят от държавите членки.
2. Държавите членки съобщават на Комисията текста на основните разпоредби от националното право, които те приемат в областта, уредена с настоящата директива.
Член 9
Докладване
До 21 ноември 2018 г. Комисията представя доклад на Европейския парламент, Съвета и Европейския икономически и социален комитет за прилагането на настоящата директива с оглед на предлагането, когато е уместно, на необходими изменения.
Член 10
Влизане в сила
Настоящата директива влиза в сила на двадесетия ден след публикуването ѝ в Официален вестник на Европейския съюз.
Член 11
Адресати
Адресати на настоящата директива са държавите членки.
Съставено в Страсбург на 16 април 2014 година.
ΟΔΗΓΊΑ 2014/54/ΕΕ ΤΟΥ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟΫ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΊΟΥ ΚΑΙ ΤΟΥ ΣΥΜΒΟΥΛΊΟΥ
της 16ης Απριλίου 2014
περί μέτρων που διευκολύνουν την άσκηση των δικαιωμάτων των εργαζομένων στο πλαίσιο της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων
(Κείμενο που παρουσιάζει ενδιαφέρον για τον ΕΟΧ)
ΤΟ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΚΟΙΝΟΒΟΥΛΙΟ ΚΑΙ ΤΟ ΣΥΜΒΟΥΛΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΑΪΚΗΣ ΕΝΩΣΗΣ,
Έχοντας υπόψη τη Συνθήκη για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης, και ιδίως το άρθρο 46,
Έχοντας υπόψη την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής,
Κατόπιν διαβίβασης του σχεδίου νομοθετικής πράξης στα εθνικά κοινοβούλια,
Έχοντας υπόψη τη γνώμη της Ευρωπαϊκής Οικονομικής και Κοινωνικής Επιτροπής (1),
Αφού ζήτησε τη γνώμη της Επιτροπής των Περιφερειών,
Αποφασίζοντας σύμφωνα με τη συνήθη νομοθετική διαδικασία (2),
Εκτιμώντας τα ακόλουθα:
(1)
Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων αποτελεί θεμελιώδη ελευθερία των πολιτών της Ένωσης και πυλώνα της εσωτερικής αγοράς στην Ένωση, που κατοχυρώνεται στο άρθρο 45 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ). Η εφαρμογή της αναπτύσσεται περαιτέρω από το δίκαιο της Ένωσης με στόχο την εξασφάλιση της πλήρους άσκησης των δικαιωμάτων που αναγνωρίζονται στους πολίτες της Ένωσης και στα μέλη της οικογένειάς τους. Η φράση «μέλη της οικογένειάς τους» θα πρέπει να νοείται κατά το άρθρο 2 σημείο 2 της οδηγίας 2004/38/ΕΚ του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (3) το οποίο εφαρμόζεται και στα μέλη της οικογένειας των μεθοριακών εργαζομένων.
(2)
Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων αποτελεί επίσης βασικό στοιχείο για την ανάπτυξη πραγματικής αγοράς εργασίας της Ένωσης, επιτρέποντας στους εργαζομένους να μετακινούνται σε περιοχές όπου υπάρχει έλλειψη εργατικού δυναμικού ή περισσότερες ευκαιρίες απασχόλησης, βοηθώντας περισσότερους ανθρώπους να βρουν θέσεις εργασίας που να ανταποκρίνονται καλύτερα στις δεξιότητες και αντιμετωπίζοντας τα σημεία συμφόρησης στην αγορά εργασίας.
(3)
Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων δίνει σε όλους τους πολίτες της Ένωσης, ανεξαρτήτως τόπου κατοικίας, το δικαίωμα να μεταβαίνουν ελεύθερα σε άλλο κράτος μέλος για να εργαστούν και/ή να διαμείνουν εκεί. Τους προστατεύει από τις διακρίσεις λόγω ιθαγενείας όσον αφορά την πρόσβαση στην απασχόληση, συνθήκες απασχόλησης και εργασίας, ιδίως την αμοιβή, την απόλυση, καθώς και τις κοινωνικές παροχές και τα φορολογικά πλεονεκτήματα, εξασφαλίζοντας την ίση τους μεταχείριση, δυνάμει του εθνικού δικαίου, της πρακτικής ή των συλλογικών συμβάσεων, σε σύγκριση με τους ημεδαπούς. Τα δικαιώματα αυτά θα πρέπει να τα έχουν όλοι αδιακρίτως οι πολίτες της Ένωσης που ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας, συμπεριλαμβανομένων των «μονίμων», εποχιακών και μεθοριακών εργαζομένων. Η ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων διακρίνεται από την ελεύθερη παροχή υπηρεσιών, η οποία περιλαμβάνει το δικαίωμα των επιχειρήσεων να παρέχουν υπηρεσίες σε άλλο κράτος μέλος και, στο πλαίσιο αυτό, να αποσπούν προσωρινά προσωπικό τους σε άλλο κράτος μέλος με σκοπό να εκτελέσει τις εργασίες που απαιτούνται για την παροχή των υπηρεσιών σε αυτό το κράτος μέλος.
(4)
Όσον αφορά τους εργαζομένους της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους που ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας, το άρθρο 45 ΣΛΕΕ αναγνωρίζει σημαντικά δικαιώματα για την άσκηση της θεμελιώδους αυτής ελευθερίας, τα οποία διευκρινίζονται στον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 492/2011 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (4).
(5)
Η αποτελεσματική άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων εξακολουθεί ωστόσο να αποτελεί σημαντική πρόκληση και πολλοί εργαζόμενοι της Ένωσης πολύ συχνά δεν γνωρίζουν τα δικαιώματά τους στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας. Δεδομένου ότι, μεταξύ άλλων, βρίσκονται ενδεχομένως σε πιο ευάλωτη θέση, οι εργαζόμενοι της Ένωσης μπορεί ακόμη να υφίστανται αδικαιολόγητους περιορισμούς ή εμπόδια στην άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας, όπως η μη αναγνώριση επαγγελματικών προσόντων, οι διακρίσεις λόγω ιθαγενείας και η εκμετάλλευση όταν μεταβαίνουν σε άλλο κράτος μέλος. Ως εκ τούτου, υπάρχει ένα χάσμα μεταξύ του νόμου και της πρακτικής του εφαρμογής το οποίο είναι ανάγκη να αντιμετωπιστεί.
(6)
Τον Ιούλιο του 2010, στην ανακοίνωσή της με τίτλο «Επιβεβαίωση της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων: δικαιώματα και σημαντικές εξελίξεις» η Επιτροπή επισήμανε ότι θα διερευνούσε τρόπους αντιμετώπισης των νέων αναγκών και προκλήσεων, ιδίως υπό το πρίσμα των νέων τάσεων κινητικότητας που αντιμετωπίζουν οι εργαζόμενοι της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους. Ανέφερε επίσης ότι, στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής για την εσωτερική αγορά, θα εξέταζε τρόπους προώθησης και ενίσχυσης μηχανισμών για την αποτελεσματική εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης για τους εργαζομένους της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους που ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας. Η Επιτροπή συνόψισε επίσης τις εξελίξεις της νομοθεσίας και νομολογίας όσον αφορά ειδικότερα το προσωπικό πεδίο εφαρμογής του δικαίου της Ένωσης για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και την ουσία των δικαιωμάτων των οποίων απολαύουν οι εργαζόμενοι της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους.
(7)
Στην έκθεσή της του 2010 για την ιθαγένεια της ΕΕ με τίτλο «Άρση των εμποδίων στα δικαιώματα των πολιτών της ΕΕ», της 27ης Οκτωβρίου 2010, η Επιτροπή επισήμανε την αποκλίνουσα και εσφαλμένη εφαρμογή του δικαίου της Ένωσης σχετικά με το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας ως ένα από τα βασικά εμπόδια που αντιμετωπίζουν οι πολίτες της Ένωσης στην αποτελεσματική άσκηση των δικαιωμάτων τους βάσει του δικαίου της Ένωσης. Ακολούθως, η Επιτροπή ανακοίνωσε την πρόθεσή της να αναλάβει δράση για να «διευκολύνει την ελεύθερη κυκλοφορία των πολιτών της ΕΕ και των μελών της οικογένειάς τους που προέρχονται από τρίτες χώρες, ενισχύοντας την αυστηρή επιβολή των κανόνων της ΕΕ, συμπεριλαμβανομένης της μη διακριτικής μεταχείρισης, προωθώντας ορθές πρακτικές και την αύξηση της επιτόπιας γνώσης των κανόνων της ΕΕ και ενισχύοντας τη διάδοση πληροφοριών στους πολίτες της Ένωσης σχετικά με τα δικαιώματά τους στην ελεύθερη κυκλοφορία» (δράση 15 της έκθεσης του 2010 για την ιθαγένεια της ΕΕ). Επιπλέον η Επιτροπή στην έκθεσή της για την ιθαγένεια της ΕΕ το 2013 με τίτλο «Πολίτες της ΕΕ: τα δικαιώματά σας, το μέλλον σας», εξέτασε την ανάγκη να αρθούν τα διοικητικής φύσεως εμπόδια και να απλοποιηθούν οι διαδικασίες για τους πολίτες της Ένωσης που ζουν, εργάζονται και ταξιδεύουν σε άλλα κράτη μέλη.
(8)
Στην ανακοίνωση της Επιτροπής της 18ης Απριλίου 2012 με τίτλο «Στοχεύοντας σε μια ανάκαμψη με άφθονες θέσεις απασχόλησης» (δέσμη μέτρων για την απασχόληση), η Επιτροπή εξήγγειλε την πρόθεσή της να υποβάλει νομοθετική πρόταση για τη στήριξη των μετακινούμενων εργαζομένων (ενημέρωση και συμβουλές) κατά την άσκηση των δικαιωμάτων που απορρέουν από τη ΣΛΕΕ και τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 492/2011 και ενθάρρυνε τα κράτη μέλη να ενισχύσουν την ευαισθητοποίηση για τα δικαιώματα που απορρέουν από τη νομοθεσία της Ένωσης με σκοπό την καταπολέμηση των διακρίσεων, την ισότητα των φύλων και την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και να ανοίξουν και να διευκολύνουν την πρόσβαση των υπηκόων της Ένωσης σε θέσεις του δημόσιου τομέα τους σύμφωνα με το δίκαιο της Ένωσης, όπως ερμηνεύεται από το Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Κατά παγία νομολογία του Δικαστηρίου η πρόσβαση σε ορισμένες θέσεις στο Δημόσιο τομέα αποκλειστικά στους ημεδαπούς πρέπει να ερμηνεύεται περιοριστικά καλύπτοντας μόνο θέσεις εργασίας που ενέχουν άμεση ή έμμεση συμμετοχή στην άσκηση δημοσίας εξουσίας και καθηκόντων που έχουν σκοπό τη διαφύλαξη των γενικών συμφερόντων του κράτους ή άλλων δημόσιων αρχών.
(9)
Η κατάλληλη και αποτελεσματική εφαρμογή και επιβολή του άρθρου 45 ΣΛΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 492/2011, καθώς και η επίγνωση των δικαιωμάτων, είναι βασικά στοιχεία για την προστασία των δικαιωμάτων και την ίση μεταχείριση των εργαζομένων της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους, ενώ η ανεπαρκής επιβολή της προαναφερόμενης νομοθεσίας της Ένωσης υπονομεύει την αποτελεσματικότητα των κανόνων της Ένωσης που εφαρμόζονται στον τομέα αυτόν και θέτει σε κίνδυνο τα δικαιώματα και την προστασία των εργαζομένων της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους.
(10)
Η πιο αποτελεσματική και ενιαία εφαρμογή των δικαιωμάτων που απορρέουν από τους κανόνες της Ένωσης για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων είναι επίσης αναγκαία για την ορθή λειτουργία της εσωτερικής αγοράς.
(11)
Η εφαρμογή και η παρακολούθηση των κανόνων της Ένωσης για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων θα πρέπει να βελτιωθούν ώστε οι εργαζόμενοι της Ένωσης και τα μέλη της οικογενείας τους καθώς και εργοδότες, δημόσιες αρχές και άλλα ενδιαφερόμενα πρόσωπα, να έχουν καλύτερη ενημέρωση σχετικά με τα δικαιώματα ελεύθερης κυκλοφορίας και τις υποχρεώσεις, να παρέχεται βοήθεια και προστασία στους εργαζομένους της Ένωσης και τα μέλη της οικογενείας τους κατά την άσκηση αυτών των δικαιωμάτων και να καταπολεμηθεί η καταστρατήγηση των κανόνων αυτών από τις δημόσιες αρχές και τους εργοδότες του δημόσιου και ιδιωτικού τομέα. Στο πλαίσιο αυτό τα κράτη μέλη μπορούν να λαμβάνουν επίσης υπόψη τα αποτελέσματα της αυξημένης κινητικότητας, όπως την «διαρροή εγκεφάλων» ή «διαρροή νέων».
(12)
Για μια ορθή εφαρμογή των ουσιαστικών κανόνων της Ένωσης για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων και για τον έλεγχο συμμόρφωσης με τους κανόνες αυτούς, τα κράτη μέλη θα πρέπει να λάβουν τα κατάλληλα μέτρα προστασίας των εργαζομένων της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους που ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας από διακρίσεις λόγω ιθαγενείας και από κάθε αδικαιολόγητο περιορισμό ή εμπόδιο στην άσκηση του δικαιώματος αυτού.
(13)
Χρειάζονται επομένως ειδικοί κανόνες περί αποτελεσματικής επιβολής και θα πρέπει να διευκολυνθεί η καλύτερη και πιο ενιαία εφαρμογή των ουσιαστικών κανόνων περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων σύμφωνα με το άρθρο 45 ΣΛΕΕ και του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 492/2011. Η πραγμάτωση αυτής της θεμελιώδους ελευθερίας θα πρέπει να λαμβάνει υπόψη την αρχή της ισότητας μεταξύ γυναικών και ανδρών και την απαγόρευση των διακρίσεων μεταξύ εργαζομένων της Ένωσης και μελών των οικογενειών τους για λόγους που περιέχονται στο άρθρο 21 του Χάρτη Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης («Χάρτης»).
(14)
Στο πλαίσιο αυτό, οι εργαζόμενοι της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους που υφίστανται διακρίσεις λόγω ιθαγενείας ή οποιονδήποτε αδικαιολόγητο περιορισμό ή εμπόδια στην άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας θα πρέπει να έχουν την εγγύηση επαρκούς και αποτελεσματικής έννομης προστασίας. Όταν τα κράτη μέλη προβλέπουν διοικητικές διαδικασίες ως μέσο έννομης προστασίας, θα πρέπει να μεριμνούν ώστε κάθε διοικητική απόφαση να επιδέχεται προσφυγή ενώπιον δικαστηρίου κατά την έννοια του άρθρου 47 του Χάρτη. Λαμβάνοντας υπόψη το δικαίωμα αποτελεσματικής έννομης προστασίας, οι εργαζόμενοι της Ένωσης θα πρέπει να προστατεύονται από δυσμενή μεταχείριση ή συνέπεια που προκύπτει ως αντίδραση σε καταγγελία ή σε κίνηση διαδικασίας με σκοπό την πραγμάτωση των εκ της παρούσης οδηγίας δικαιωμάτων.
(15)
Για μια αποτελεσματικότερη προστασία θα πρέπει να αναγνωρισθεί επίσης σε ενώσεις και νομικές οντότητες, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, το δικαίωμα παρέμβασης σε διαδικασίες, κατά τα οριζόμενα από τα κράτη μέλη, είτε εξ ονόματος ή προς υποστήριξη, και συναινούντος του προσώπου που υπέστη τον επίδικο περιορισμό ή διάκριση. Αυτό θα πρέπει να γίνεται με την επιφύλαξη των εθνικών δικονομικών κανόνων που αφορούν την εκπροσώπηση και την υπεράσπιση ενώπιον των δικαστηρίων, και άλλων αρμοδιοτήτων και συλλογικών δικαιωμάτων κοινωνικών εταίρων, αντιπροσώπων των εργαζομένων και των εργοδοτών, όπως τα σχετικά με την εφαρμογή συλλογικών συμβάσεων, κατά περίπτωση, συμπεριλαμβανομένων προσφυγών εξ ονόματος ενός συλλογικού συμφέροντος, δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας και/ή πρακτικής. Για μια αποτελεσματική νομική προστασία, και με την επιφύλαξη των υφιστάμενων μηχανισμών συλλογικής άμυνας που διαθέτουν οι κοινωνικοί εταίροι και του εθνικού δικαίου και πρακτικής, τα κράτη μέλη καλούνται να εξετάσουν την εφαρμογή κοινών αρχών για προσωρινούς και αντισταθμιστικούς συλλογικούς μηχανισμούς προστασίας.
(16)
Σύμφωνα με τη νομολογία του Δικαστηρίου, οι εθνικοί κανόνες για τις προθεσμίες επιβολής των δικαιωμάτων δυνάμει της παρούσας οδηγίας δεν θα πρέπει να καθιστούν πρακτικά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση αυτών των δικαιωμάτων.
(17)
Η προστασία κατά των διακρίσεων λόγω ιθαγενείας θα πρέπει να ενισχυθεί με την ύπαρξη σε κάθε κράτος μέλος αποτελεσματικών φορέων με κατάλληλη τεχνογνωσία, αρμόδιων για την προαγωγή της ίσης μεταχείρισης, την ανάλυση των προβλημάτων των εργαζομένων της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους, τη μελέτη πιθανών λύσεων και την παροχή στους ανωτέρω ειδικής βοήθειας. Η αρμοδιότητα των φορέων αυτών θα πρέπει μεταξύ άλλων να περιλαμβάνει την παροχή στους ανωτέρω εργαζομένους και στα μέλη των οικογενειών τους ανεξάρτητης νομικής και/ή άλλης συνδρομής, όπως παροχή νομικών πληροφοριών περί την εφαρμογή των ενωσιακών και εθνικών κανόνων περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων και πληροφοριών για τις ισχύουσες διαδικασίες καταγγελίας, παροχή βοήθειας για την προστασία των δικαιωμάτων εργαζομένων και μελών της οικογενείας αυτών και ενδεχομένως αρωγή στο πλαίσιο δικαστικών διαδικασιών.
(18)
Θα πρέπει να εναπόκειται στα κράτη μέλη να αποφασίσουν να αναθέσουν τα καθήκοντα δυνάμει της παρούσας οδηγίας στους προαναφερόμενους φορείς ή να τα αναθέσουν σε ήδη υπάρχοντες φορείς που επιδιώκουν αντίστοιχους στόχους σε εθνικό επίπεδο, όπως προαγωγή της ελεύθερης κυκλοφορίας των προσώπων, εφαρμογή της αρχής της ίσης μεταχείρισης ή διασφάλιση των ατομικών δικαιωμάτων. Αν κράτος μέλος αποφασίσει να διευρύνει την εντολή ήδη υπάρχοντος φορέα, θα πρέπει να του εξασφαλίσει επαρκείς πόρους για την αποτελεσματική και κατάλληλη εκτέλεση των υφισταμένων και νέων του καθηκόντων. Όταν τα καθήκοντα ανατίθενται σε πλείονες φορείς, τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν τον συντονισμό τους.
(19)
Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι ένας ή περισσότεροι φορείς λειτουργούν ως σημείο επαφής, συνεργάζονται μεταξύ τους και ανταλλάσσουν πληροφορίες, όπως τα στοιχεία όλων των φορέων, τα μέσα έννομης προστασίας και τα στοιχεία όλων των ενώσεων, οργανισμών ή άλλων νομικών οντοτήτων που παρέχουν πληροφορίες και υπηρεσίες στους εργαζομένους της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους, με αντίστοιχα σημεία επαφής σε άλλα κράτη μέλη. Ο κατάλογος των σημείων επαφής θα πρέπει να δημοσιοποιείται.
(20)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προωθούν συνεργασία μεταξύ φορέων εξουσιοδοτηθέντων υπ' αυτών διά της παρούσης οδηγίας και υφιστάμενων υπηρεσιών πληροφόρησης και αρωγής που παρέχουν οι κοινωνικοί εταίροι, οι ενώσεις, οργανώσεις ή άλλες σχετικές νομικές οντότητες, όπως οργανώσεις αρμόδιες για τον συντονισμό διακανονισμών δυνάμει του κανονισμού (ΕΚ) αριθ. 883/2004 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου (5) και, εφόσον ενδείκνυται, επιθεωρήσεις εργασίας.
(21)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προωθήσουν συνέργειες με τα υπάρχοντα μέσα πληροφόρησης και υποστήριξης σε επίπεδο Ένωσης και, κατ' επέκταση, τη στενή συνεργασία των υπαρχόντων ή νεοσυσταθέντων φορέων με τις υπάρχουσες υπηρεσίες πληροφόρησης και παροχής βοήθειας, όπως το Your Europe, το SOLVIT, το δίκτυο Enterprise Europe Network, τις υπηρεσίες μιας στάσης και το EURES, συμπεριλαμβανομένων, όπου ενδείκνυται, των διασυνοριακών εταιρικών σχέσεων EURES.
(22)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να προάγουν τον διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους και κατάλληλες μη κυβερνητικές οργανώσεις για την εξέταση και καταπολέμηση αδικαιολόγητων περιορισμών και εμποδίων κατά την άσκηση του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας ή διάφορων μορφών διακρίσεων λόγω ιθαγενείας.
(23)
Τα κράτη μέλη θα πρέπει να καθορίσουν τον τρόπο με τον οποίο θα παρέχονται σε πολίτες της Ένωσης, όπως εργαζομένους, φοιτητές, πρόσφατους απόφοιτους, καθώς και εργοδότες, κοινωνικούς εταίρους και άλλα άτομα εύκολα προσβάσιμες πληροφορίες σχετικά με τις διατάξεις της παρούσας οδηγίας και τις σχετικές διατάξεις του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 492/2011, συμπεριλαμβανομένων των πληροφοριών για τους φορείς που ορίζονται δυνάμει της παρούσας οδηγίας και των διαθέσιμων μέσων προστασίας. Τα κράτη μέλη θα πρέπει να φροντίζουν να υπάρχει η πληροφορία αυτή σε περισσότερες από μία γλώσσες της Ένωσης λαμβάνοντας υπόψη τη ζήτηση στην αγορά εργασίας. Η διάταξη αυτή δεν θα πρέπει να επηρεάζει τη νομοθεσία των κρατών μελών σχετικά με τη χρήση των γλωσσών. Η πληροφορία αυτή θα μπορούσε να παρέχεται μέσω ατομικής παροχής συμβουλών και θα πρέπει να είναι εύκολα διαθέσιμη μέσω του Your Europe και EURES.
(24)
Για να διευκολυνθεί η πραγμάτωση των εκ της ενωσιακής νομοθεσίας δικαιωμάτων χρειάζεται σταθερός έλεγχος της εφαρμογής της οδηγίας 91/533/ΕΟΚ του Συμβουλίου (6).
(25)
Η παρούσα οδηγία καθορίζει τις ελάχιστες απαιτήσεις, δίνοντας έτσι στα κράτη μέλη τη δυνατότητα θέσπισης ή διατήρησης πιο ευνοϊκών διατάξεων. Τα κράτη μέλη θα πρέπει επίσης να διευρύνουν τις αρμοδιότητες των οργανώσεων που εργάζονται για την προστασία των εργαζομένων της Ένωσης από τις διακρίσεις λόγω ιθαγενείας, ώστε να καλύπτουν το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης, χωρίς διακρίσεις λόγω ιθαγενείας, για όλους τους πολίτες της Ένωσης που ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και των μελών των οικογενειών τους, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 21 ΣΛΕΕ και στην οδηγία 2004/38/ΕΚ. Η εφαρμογή της παρούσας οδηγίας δεν θα πρέπει να χρησιμεύσει ως δικαιολογία για οπισθοδρόμηση σε σχέση με την ήδη ισχύουσα κατάσταση στα κράτη μέλη.
(26)
Η αποτελεσματική εφαρμογή της παρούσας οδηγίας προϋποθέτει ότι τα κράτη μέλη, όταν θεσπίζουν τα κατάλληλα μέτρα για να συμμορφωθούν με τις υποχρεώσεις τους δυνάμει της παρούσας οδηγίας, θα πρέπει να προβλέπουν αναφορά στην παρούσα οδηγία ή να προβαίνουν στην εν λόγω αναφορά κατά την επίσημη δημοσίευση των εκτελεστικών μέτρων.
(27)
Σύμφωνα με την κοινή πολιτική δήλωση των κρατών μελών και της Επιτροπής, της 28ης Σεπτεμβρίου 2011, σχετικά με τα επεξηγηματικά έγγραφα, τα κράτη μέλη έχουν αναλάβει την υποχρέωση να συνοδεύουν, σε δικαιολογημένες περιπτώσεις, την κοινοποίηση των μέτρων μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο με ένα ή περισσότερα έγγραφα που επεξηγούν τη σχέση ανάμεσα στα συστατικά στοιχεία μιας οδηγίας και στα αντίστοιχα μέρη των νομικών πράξεων μεταφοράς στο εθνικό δίκαιο. Όσον αφορά την παρούσα οδηγία, ο νομοθέτης κρίνει ότι είναι δικαιολογημένη η διαβίβαση των εγγράφων αυτών.
(28)
Αφού παρέλθει επαρκές χρονικό διάστημα για την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, η Επιτροπή θα πρέπει να συντάξει έκθεση εφαρμογής της, αξιολογώντας ειδικότερα αν είναι σκόπιμο να υποβάλει πρόταση για μια καλύτερη επιβολή του δικαίου της Ένωσης σχετικά με την ελεύθερη κυκλοφορία. Στην έκθεση αυτή, η Επιτροπή θα πρέπει να εστιάσει στις τυχόν δυσκολίες που αντιμετωπίζουν οι νέοι απόφοιτοι που αναζητούν απασχόληση στην Ένωση και οι σύζυγοι εργαζομένων στην Ένωση από τρίτες χώρες.
(29)
Η παρούσα οδηγία σέβεται τα θεμελιώδη δικαιώματα και τηρεί τις αρχές του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ιδίως την ελευθερία επιλογής επαγγέλματος και το δικαίωμα προς εργασία, το δικαίωμα της μη διάκρισης, ιδίως λόγω ιθαγενείας, το δικαίωμα διαπραγμάτευσης και συλλογικών δράσεων, δίκαιες και πρόσφορες συνθήκες εργασίας, το δικαίωμα ελευθερίας κυκλοφορίας και διαμονής και το δικαίωμα πραγματικής προσφυγής και αμερόληπτης δίκης. Θα πρέπει να εφαρμόζεται σύμφωνα με τα εν λόγω δικαιώματα και αρχές.
(30)
Η παρούσα οδηγία σέβεται τα διαφορετικά πρότυπα αγοράς εργασίας στα κράτη μέλη, συμπεριλαμβανομένων των προτύπων αγοράς εργασίας που ρυθμίζονται από συλλογικές συμβάσεις.
(31)
Δεδομένου ότι ο στόχος της παρούσας οδηγίας, δηλαδή η θέσπιση γενικού κοινού πλαισίου κατάλληλων διατάξεων, μέτρων και μηχανισμών, αναγκαίων για την καλύτερη και πιο ενιαία εφαρμογή και πραγμάτωση των δικαιωμάτων περί ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων σύμφωνα με τη ΣΛΕΕ και τον κανονισμό (ΕΕ) αριθ. 492/2011, δεν είναι δυνατόν να επιτευχθεί επαρκώς από τα κράτη μέλη, μπορεί όμως, λόγω της κλίμακας και των αποτελεσμάτων της δράσης, να επιτευχθεί καλύτερα σε επίπεδο Ένωσης, η Ένωση μπορεί να λάβει μέτρα σύμφωνα με την αρχή της επικουρικότητας του άρθρου 5 της Συνθήκης για την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σύμφωνα με την αρχή της αναλογικότητας, που ορίζεται στο εν λόγω άρθρο, η παρούσα οδηγία δεν υπερβαίνει τα αναγκαία όρια για την επίτευξη αυτού του στόχου,
ΕΞΕΔΩΣΑΝ ΤΗΝ ΠΑΡΟΥΣΑ ΟΔΗΓΙΑ:
Άρθρο 1
Αντικείμενο
Η παρούσα οδηγία θεσπίζει διατάξεις που διευκολύνουν την ενιαία εφαρμογή και την πραγμάτωση των δικαιωμάτων που απορρέουν από το άρθρο 45 ΣΛΕΕ και από τα άρθρα 1 έως 10 του κανονισμού (ΕΕ) αρ. 492/2011. Η παρούσα οδηγία ισχύει έναντι των πολιτών της Ένωσης που ασκούν τα ανωτέρω δικαιώματα και των μελών των οικογενειών τους («εργαζόμενοι της Ένωσης και μέλη των οικογενειών τους»).
Άρθρο 2
Πεδίο εφαρμογής
1. Η παρούσα οδηγία εφαρμόζεται επί των ακολούθων θεμάτων, όπως αναφέρονται στα άρθρα 1 έως 10 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 492/2011, στον τομέα της ελεύθερης κυκλοφορίας των εργαζομένων:
α)
πρόσβαση στην απασχόληση·
β)
όροι απασχόλησης και εργασίας, ιδίως όσον αφορά τις αποδοχές, την απόλυση, την υγεία και στην ασφάλεια στην εργασία και, σε περίπτωση ανεργίας εργαζομένων της Ένωσης, την επανένταξη ή την εκ νέου απασχόληση·
γ)
πρόσβαση στις κοινωνικές παροχές και τα φορολογικά πλεονεκτήματα·
δ)
συμμετοχή σε συνδικαλιστικές οργανώσεις και επιλεξιμότητα στα όργανα εκπροσώπησης των εργαζομένων·
ε)
πρόσβαση στην κατάρτιση·
στ)
πρόσβαση στη στέγαση·
ζ)
πρόσβαση των τέκνων των εργαζομένων της Ένωσης στην εκπαίδευση, μαθητεία και επαγγελματική κατάρτιση·
η)
βοήθεια που παρέχεται από γραφεία απασχόλησης.
2. Το πεδίο εφαρμογής παρόντος κανονισμού ταυτίζεται με το πεδίο εφαρμογής του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 492/2011.
Άρθρο 3
Προάσπιση δικαιωμάτων
1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι, μετά από ενδεχόμενη προσφυγή σε άλλες αρμόδιες αρχές και, στις περιπτώσεις που θεωρούν ότι αρμόζει, σε διαδικασίες συνδιαλλαγής, όλοι οι εργαζόμενοι της Ένωσης και τα μέλη των οικογενειών τους που θεωρούν ότι υφίστανται ή υπέστησαν αδικαιολόγητο περιορισμό του δικαιώματός τους για ελεύθερη κυκλοφορία ή εκτιμούν ότι υφίστανται ή υπέστησαν ζημία διότι παρεβιάσθη έναντι αυτών η αρχή της ίσης μεταχείρισης, θα έχουν πρόσβαση σε δικαστικές διαδικασίες για την πραγμάτωση των υποχρεώσεων που απορρέουν από το άρθρο 45 ΣΛΕΕ και τα άρθρα 1 έως 10 του κανονισμού (ΕΕ) αρ. 492/2011, ακόμη και μετά τη λήξη της σχέσης στο πλαίσιο της οποίας συνέβη ο εικαζόμενος περιορισμός και το εμπόδιο ή η διάκριση.
2. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι ενώσεις, οργανώσεις, συμπεριλαμβανομένων των κοινωνικών εταίρων, ή άλλες νομικές οντότητες, οι οποίες έχουν, σύμφωνα με τα κριτήρια της εθνικής τους νομοθεσίας, πρακτικής ή συλλογικών συμβάσεων, έννομο συμφέρον να μεριμνούν για την τήρηση της παρούσας οδηγίας, μπορούν να παρέμβουν, είτε εξ ονόματος είτε προς υποστήριξη εργαζομένου της Ένωσης και των μελών της οικογένειάς του, με τη συναίνεσή του, σε δικαστική και/ή διοικητική διαδικασία για την επιβολή των αναφερόμενων στο άρθρο 1 δικαιωμάτων.
3. Η παράγραφος 2 εφαρμόζεται με την επιφύλαξη άλλων αρμοδιοτήτων και συλλογικών δικαιωμάτων κοινωνικών εταίρων, αντιπροσώπων των εργαζομένων και των εργοδοτών, περιλαμβανομένου κατά περίπτωση του δικαιώματος ανάληψης συλλογικής δράσης δυνάμει της εθνικής νομοθεσίας και/ή πρακτικής.
4. Η παράγραφος 2 εφαρμόζεται με την επιφύλαξη των εθνικών δικονομικών κανόνων περί εκπροσώπησης και υπεράσπισης ενώπιον των δικαστηρίων.
5. Οι παράγραφοι 1 και 2 του παρόντος άρθρου εφαρμόζονται με την επιφύλαξη των εθνικών κανόνων για τις προθεσμίες επιβολής των αναφερομένων στο άρθρο 1 δικαιωμάτων. Ωστόσο, οι εθνικές προθεσμίες δεν καθιστούν πρακτικά αδύνατη ή υπερβολικά δυσχερή την άσκηση των δικαιωμάτων αυτών.
6. Τα κράτη μέλη εισάγουν στην έννομη τάξη τους τα απαιτούμενα μέτρα προστασίας των εργαζομένων της Ένωσης κατά δυσμενούς μεταχείρισης ή επίπτωσης ως αντίδραση σε κάποια καταγγελία ή στην κίνηση διαδικασίας που στοχεύει στην πραγμάτωση των δικαιωμάτων εκ του άρθρου 1.
Άρθρο 4
Φορείς που προωθούν την ίση μεταχείριση των εργαζομένων της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους
1. Τα κράτη μέλη ορίζουν μία δομή, έναν ή πλείονες φορείς («φορείς») για την προαγωγή, την ανάλυση, την παρακολούθηση και την υποστήριξη της ίσης μεταχείρισης των εργαζομένων της Ένωσης και των μελών της οικογενείας τους, χωρίς διακρίσεις λόγω ιθαγενείας, αδικαιολόγητους περιορισμούς ή εμπόδια του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και λαμβάνουν τα αναγκαία μέτρα για την ομαλή λειτουργία των φορέων αυτών. Οι φορείς αυτοί μπορούν να ενταχθούν σε ήδη υφισταμένους εθνικούς φορείς και επιδιώκουν αντίστοιχους στόχους.
2. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι αρμοδιότητες των εν λόγω φορέων περιλαμβάνουν:
α)
την παροχή ή εξασφάλιση ανεξάρτητης νομικής και/ή άλλης βοήθειας στους εργαζομένους της Ένωσης και στα μέλη της οικογένειάς τους, με την επιφύλαξη των δικαιωμάτων τους και των δικαιωμάτων ενώσεων, οργανώσεων και λοιπών νομικών οντοτήτων του άρθρου 3·
β)
το να αποτελούν σημείο επαφής έναντι αντίστοιχων σημείων επαφής σε άλλα κράτη μέλη προκειμένου για συνεργασία και ανταλλαγή χρήσιμων πληροφοριών·
γ)
τη διενέργεια ή παραγγελία ανεξάρτητων ερευνών και αναλύσεων σχετικά με αδικαιολόγητους περιορισμούς και εμπόδια του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και με διακρίσεις λόγω ιθαγενείας εις βάρος εργαζόμενων της Ένωσης και μελών των οικογενειών τους·
δ)
την εξασφάλιση της δημοσίευσης ανεξάρτητων εκθέσεων και τη διατύπωση συστάσεων για κάθε θέμα που αφορά τέτοιους περιορισμούς και εμπόδια ή διακρίσεις·
ε)
τη δημοσίευση χρήσιμων πληροφοριών σχετικά με την εφαρμογή, σε εθνικό επίπεδο, των κανόνων της Ένωσης για την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων.
Όσον αφορά το πρώτο εδάφιο στοιχείο α), όταν φορείς παρέχουν νομική συνδρομή σε νομικές διαδικασίες, η συνδρομή είναι δωρεάν για όσους στερούνται επαρκών πόρων, σύμφωνα με το εθνικό δίκαιο ή πρακτική,
3. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή το όνομα και τα στοιχεία αυτών των σημείων επαφής και τυχόν επικαιροποιημένες πληροφορίες ή αλλαγές περί αυτών. Η Επιτροπή διατηρεί κατάλογο των σημείων επαφής και τον καθιστά διαθέσιμο στα κράτη μέλη.
4. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι υπάρχοντες ή νεοσυσταθέντες φορείς γνωρίζουν και είναι σε θέση να χρησιμοποιούν και να συνεργάζονται με τις υπηρεσίες πληροφόρησης και παροχής βοήθειας που υπάρχουν σε επίπεδο Ένωσης, όπως οι υπηρεσίες Your Europe, SOLVIT και EURES, το δίκτυο Enterprise Europe Network και οι υπηρεσίες μιας στάσης.
5. Όταν τα καθήκοντα της παραγράφου 2 ανατίθενται σε πλείονες φορείς τα κράτη μέλη εξασφαλίζουν τον συντονισμό τους.
Άρθρο 5
Διάλογος
Τα κράτη μέλη προωθούν τον διάλογο με τους κοινωνικούς εταίρους και τις κατάλληλες μη κυβερνητικές οργανώσεις που έχουν, κατά την εθνική τους νομοθεσία και πρακτική, έννομο συμφέρον να συμβάλουν στην καταπολέμηση των αδικαιολόγητων περιορισμών και εμποδίων του δικαιώματος ελεύθερης κυκλοφορίας και των διακρίσεων λόγω ιθαγενείας, εις βάρος εργαζομένων της Ένωσης και μελών των οικογενειών τους, με στόχο την προαγωγή της ίσης μεταχείρισης.
Άρθρο 6
Ενημέρωση και διάδοση πληροφοριών
1. Τα κράτη μέλη διασφαλίζουν ότι οι διατάξεις που θεσπίζονται κατ' εφαρμογή της παρούσας οδηγίας και δυνάμει των άρθρων 1 έως 10 του κανονισμού (ΕΕ) αριθ. 492/2011, τίθενται υπόψη των ενδιαφερομένων, ιδίως των εργαζομένων και εργοδοτών της Ένωσης, με κάθε πρόσφορο μέσο σε όλη την επικράτειά τους.
2. Τα κράτη μέλη παρέχουν δωρεάν σε περισσότερες από μία των επισήμων γλωσσών των θεσμικών οργάνων της Ένωσης ελεύθερες, εύκολα προσβάσιμες, πλήρεις και επικαιροποιημένες πληροφορίες για τα δικαιώματα που απορρέουν από το δίκαιο της Ένωσης όσον αφορά την ελεύθερη κυκλοφορία των εργαζομένων. Η ευχερής πρόσβαση στις πληροφορίες αυτές θα πρέπει να είναι επίσης δυνατή μέσω των υπηρεσιών Your Europe και EURES.
Άρθρο 7
Ελάχιστες απαιτήσεις
1. Τα κράτη μέλη μπορούν να θεσπίζουν ή να διατηρούν διατάξεις για την προστασία της αρχής της ίσης μεταχείρισης, ευνοϊκότερες από αυτές της παρούσας οδηγίας.
2. Τα κράτη μέλη μπορούν να προβλέπουν ότι οι αρμοδιότητες των φορέων του άρθρου 4 της παρούσας οδηγίας για την προαγωγή, ανάλυση, παρακολούθηση και υποστήριξη της ίσης μεταχείρισης των εργαζομένων της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους χωρίς διακρίσεις λόγω ιθαγενείας, καλύπτουν επίσης το δικαίωμα ίσης μεταχείρισης χωρίς διακρίσεις λόγω ιθαγενείας για όλους τους πολίτες της Ένωσης που ασκούν το δικαίωμα ελεύθερης κυκλοφορίας και τα μέλη των οικογενειών τους, όπως κατοχυρώνεται στο άρθρο 21 ΣΛΕΕ και στην οδηγία 2004/38/ΕΚ.
3. Η εφαρμογή της παρούσας οδηγίας δεν δικαιολογεί επ' ουδενί μείωση του επιπέδου προστασίας των εργαζομένων της Ένωσης και των μελών των οικογενειών τους στους τομείς τους οποίους καλύπτει, με την επιφύλαξη του δικαιώματος των κρατών μελών να ανταποκρίνονται στις εξελίξεις με τη θέσπιση νομοθετικών, κανονιστικών ή διοικητικών διατάξεων διαφορετικών από τις ισχύουσες κατά την 20ή Μαΐου 2014, εφόσον τηρούνται οι διατάξεις της παρούσας οδηγίας.
Άρθρο 8
Μεταφορά στο εθνικό δίκαιο
1. Τα κράτη μέλη θέτουν σε ισχύ τις αναγκαίες νομοθετικές, κανονιστικές και διοικητικές διατάξεις για να συμμορφωθούν με την παρούσα οδηγία έως τις 21 Μαΐου 2016. Ανακοινώνουν αμέσως στην Επιτροπή το κείμενο των εν λόγω διατάξεων.
Οι διατάξεις αυτές, όταν θεσπίζονται από τα κράτη μέλη, περιέχουν αναφορά στην παρούσα οδηγία ή συνοδεύονται από παρόμοια αναφορά κατά την επίσημη δημοσίευσή τους. Ο τρόπος της αναφοράς αποφασίζεται από τα κράτη μέλη.
2. Τα κράτη μέλη ανακοινώνουν στην Επιτροπή το κείμενο των ουσιωδών διατάξεων εσωτερικού δικαίου τις οποίες θεσπίζουν στον τομέα που διέπεται από την παρούσα οδηγία.
Άρθρο 9
Έκθεση
Το αργότερο έως τις 21 Νοεμβρίου 2018, η Επιτροπή υποβάλλει έκθεση στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στο Συμβούλιο και στην Ευρωπαϊκή Οικονομική και Κοινωνική Επιτροπή σχετικά με την εφαρμογή της παρούσας οδηγίας, με σκοπό να διατυπώσει, αν χρειαστεί, τις αναγκαίες τροποποιήσεις.
Άρθρο 10
Έναρξη ισχύος
Η παρούσα οδηγία αρχίζει να ισχύει την εικοστή ημέρα από τη δημοσίευσή της στην Επίσημη Εφημερίδα της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Άρθρο 11
Αποδέκτες
Η παρούσα οδηγία απευθύνεται στα κράτη μέλη.
Στρασβούργο, 16 Απριλίου 2014.