Milied

Milied

Il-Milied hija festa vaganza ċċelebrata l-iktar fil-25 ta' Diċembru biex tfakkar it-twelid ta' Ġesù, il-figura ċentrali tal-Kristjanità.

Mhuwiex magħruf jekk din il-ġurnata hix tassew il-ġurnata tat-twelid ta' Ġesù imma jista' jkun li ħadet post il-festa qadima tas-solistizju tax-xitwa fil-kalendarju antik Ruman.

Minkejja li l-Milied hija predominantement festa Nisranija, din tiġi ċċelebrata minn ħafna nies li mhumiex ta' twemmin Nisrani.

Fost id-drawwiet popolari marbuta mal-Milied insibu l-għoti tar-rigali, il-Father Christmas, il-mużika u l-għanjiet tal-Milied, kartolini b'xewqat, ċelebrazzjonijiet reliġjużi bħall-quddies ta' nofs il-lejl, ikel speċjali, u dekorazzjonijiet varji bħas-siġra tal-Milied, dwal, girlandi, "mistletoes", presepji, u l-"holly".

L-għoti tar-rigali u ż-żieda fl-attività ekonomika għamel minn dan iż-żmien żmien importanti għal tal-ħwienet u n-negozjanti.

L-impatt ekonomiku tal-Milied kiber ħafna f'dawn l-aħħar sekli f'ħafna partijiet tad-dinja.

L-isem sħiħ tal-festa bil-Malti huwa l-"Milied ta' Ġesù", għax il-kelma "milied" tfisser sempliċiment twelid, u hija nom mimmat mill-verb "wiled".

Wara l-Evanġelji, l-aktar xhieda antika dwar il-post tat-twelid ta' Ġesù, hi dik ta' Ġustinu, isqof u martri (lejn it-tieni parti tat-2 seklu).

Oriġinarjament hu kien minn Flavia Neapoli (illum Nablus) tal-Palestina.

Ġustinu jikteb, "fil-mument tat-twelid tat-tarbija f'Betleħem, minħabba li ma nstabx post fejn joqogħdu fir-raħal, Ġużeppi waqaf ħdejn grotta viċin iż-żona abitata, u kif kienu jinsabu hemm Marija welldet lil Kristu u qegħditu f'maxtura, fejn ukoll il-Maġi li ġew mill-Għarabja sabuh."

Il-grotta msemmija bħala l-post ta' abitazzjoni hi magħrufa mit-tradizzjonijiet ħajjin tal-lokal, xhieda ta' dan, il-Vanġelu Apokrifu ta' Ġakbu (3 seklu), kif ukoll Oriġene (3 seklu).

Dan kollu hu l-bażi tal-istorja suċċessiva tas-santwarju ta' Betlem.

Din l-istess grotta ġiet imdawra mill-Imperatur Kostantinu, kif ukoll minn ommu Elena b'bini mill-isbaħ sa mhux aktar tard mis-sena 325 W.K. Dan jistqarru l-istoriku Ewsebju ta' Ċesarija, kontemporanju tal-fatti miktuba.

Fis-sena 386, San Ġilormu stabilixxa ruħu biswit il-bażilika, flimkien man-nobbli Rumana Paola u dixxipli oħrajn.

Kienu jgħixu ħajja monastika, iddedikati għall-istudju tal-Bibbja u fil-ħolqien tal-famuża verżjoni latina ta' l-iskrittura (il-Vulgata), li imbagħad saret il-Bibbja ufficjali fil-Knisja tal-Punent.

Il-Bażilika tar-raba' seklu ġiet mibdula mill-imperatur Ġustinjanu fis-6 seklu għal waħda ta' dimensjoni akbar, li hi dik li nsibu llum.

Fil-perjodu tal-Kruċjati (12-il seklu), il-ħitan ġew imżejna b'mużajk prezzjuż miksi bid-deheb u bil-madreperla.

Sal-lum wieħed jista' jara frammenti sħaħ bix-xeni tal-Ġdid Testment (fit-transett, b'iskrizzjonijiet Latini) u rappreżentazzjonijiet simboliċi tal-konċilji ekumeniċi (fin-navati, b'iskrizzjonijiet Griegi).

Fuq il-kolonni tan-navi, issib sensiela ta' medaljuni li juru l-antenati ta' Ġesù (bil-lingwa latina).

L-iskavi li saru fis-snin 1934-35, mill-gvern mandatorju Ingliż, ġabu fid-dawl diversi fdalijiet tal-paviment mużajkat tal-Bażilika Kostantinjana.

Ħafna minnu huwa viżibbli fin-navata, kif ukoll (kappellun tax-xellug) fit-transett tal-Bażilika.

Il-Franġiskani, li ilhom jgħammru f'Betleħem mill-1347, għandhom maġenb il-Bażilika tan-Natività l-kunvent u l-Knisja ddedikata lil martri qaddisa Santa Katerina.

Il-Knisja ilha teżisti sa mis-seklu 12, u gradwalment ġiet imkabbra.

Prinċipalment isservi għall-bżonnijiet tal-komunita' kattolika tar-rit Latin, u minna wieħed jista' jinżel għall-grotta ta' San Ġilormu.

L-ewwel indikazzjoni ta' festa tal-Milied insibuha f'Ruma fil-Kalendarju ta' Philocalus tas-sena 354, li jgħid li fil-25 ta' Diċembru, "VII kalendas Ianuarii, natus est Christus in Betlehem Iudeae".

Jista' jkun li ntagħżel il-25 ta' Diċembru biex titwarrab il-festa pagana tax-xemx bi Kristu, li l-miġja tiegħu hi "bħaż-żjara tax-xemx tielgħa li dawwal il-dawk li jinsabu fid-dlamijiet u dell il-mewt u tmexxi l-passi tagħna fit-triq tas-sliem" (Luqa 1, 78-79).

Fil-bidu, il-festa tal-Milied fil-Punent kienet tinkludi t-tfulija ta' Ġesù, iż-żjara tal-Maġi u l-istraġi tal-innoċenti.

Fil-Lvant, iżda, u fi Franza, li mxiet fuq il-Lvant, sal-bidu tar-raba' seklu, insibu biss il-festa tal-Epifanija bl-enfasi fuq it-teofanija, jiġifieri, l-manifestazzjoni ta' Ġesù bħala Alla magħmul bniedem.

Kien lejn tmiem ir-raba' seklu li fil-Punent (fl-Italja, Spanja u l-Afrika ta' Fuq) il-festa tal-Epifanija ġiet mifruda minn dik tal-Milied li, sadanittant, ġiet ukoll introdotta fil-Lvant.

Dan minkejja li l-festa tal-Epifanija, hawnhekk, baqgħet tingħata iktar importanza.

Minkejja dan, il-Milied, skont kif jikteb Santu Wistin, kien għadu memorja, tifkira, mhux bħall-festa tal-Għid li kienet ikkunsidrata bħala "sacramentum", jiġifieri, sinjal tanġibbli ta' realtajiet intanġibbli.

Kien lejn tmiem it-tmien seklu li l-Papa Ljun ikkunsidra l-festa tal-Milied bħala "sacramentum".

Lejn tmiem ir-raba' seklu kienet diġà ssir il-quddiesa tal-Vġili, waqt li fil-ħames seklu kienet issir ukoll il-quddiesa ta' nofs il-lejl fil-Bażilika ta' Santa Maria Maggiore kif kien qed isir f'Betlehem.

Iktar tard, fis-seklu sitta, insibu l-Papa jqaddes quddiesa mas-sebħ f'Sant'Anastasja u quddiesa oħra matul il-jum f'San Pietru.

Din l-aħħar quddiesa mit-tnax-il seklu 'l quddiem bdiet issir f'Santa Maria Maggiore.

Mas-seklu għaxra dawn it-tliet quddisiet bdew isiru fil-knejjes kollha tal-Punent fejn fl-ewwel quddiesa jitħabbar il-messaġġ tat-twelid ta' Ġesù, it-tieni quddiesa tħabbar il-qima li tingħatalu mir-rgħajja, waqt li t-tielet tħabbar li t-tarbija ta' Betlehem hija l-Verb magħmul bniedem.

Tmint ijiem fuq il-Milied, sa min qabel is-sitt seklu kien iddedikat lill-Madonna.

Iktar tard ġie ddedikat liċ-ċirkonċiżjoni ta' Ġesù, filwaqt li bir-riforma tal-Konċilju Vatikan II l-1 ta' Jannar huwa ddedikat kemm lill-Maternità Divina tal-Madonna, liċ-ċirkonċiżjoni, u 'l-isem ta' Ġesù, kif ukoll lill-Paċi.

Minn tmiem ir-raba' seklu, fl-Ottava tal-Milied nsibu l-festi ta' San Stiefnu, San Ġwann l-Evanġelista u l-Qaddisin Martri Innoċenti.

Iktar tard insibu wkoll il-festi ta' San Silvestru papa, San Ġakbu u San Tumas ta' Canterbury.

Fil-Lvant, fl-ewwel Ħadd fuq il-Milied, insibu l-festa ta' Marja u San Ġużepp, li 'l-Konċilju Vatikan II ddedikah lis-Sagra Familja.

Bir-riforma tal-Konċilju Vatikan II żmien il-Milied jagħlaq bil-magħmudija tal-Mulej li tiġi Ħadd fuq l-Epifanija fejn insibu s-sejħa tal-ġnus għas-salvazzjoni waqt li mistednin jagħtu qima lill-Mulej.

Il-festa tal-magħmudija tal-Mulej hija estensjoni tal-Epifanija jew, aħjar, epifanija oħra għax, fi kliem San Pawl, bid-dehra tal-qawwa ta' Alla fostna aħna l-bnedmin ksibna twelid ġdid u tiġdid fl-Ispirtu s-Santu.

Bħalma l-festi tal-Għid ġew estiżi f'ċiklu li jwassalna kemm sal-Pentekoste u kemm fiż-żmien tar-Randan bħala preparazzjoni għalihom, hekk ukoll il-festi tal-Milied narawhom estiżi f'ċiklu li jagħlaq bil-Magħmudija tal-Mulej u jinkludi wkoll żmien ta' preparazzjoni għalihom, iż-żmien tal-Avvent.

Ma nafux il-ġurnata, ix-xahar u s-sena meta twieled Ġesù.

Il-Kalendarju Gregorjan li d-dinja tal-Punent tuża biex tkejjel iż-żmien, bis-sena kurrenti tissejjaħ 2010 wara Kristu, suppost tgħodd iż-żmien mit-twelid ta' Kristu iżda ċertu Dijonisju l-Qasir, patri tas-sitt seklu ħa żball fil-kalkulazzjoni tiegħu ta' madwar 4 jew 6 snin.

Tul is-snin ġraw diversi avvenimenti marbutin mal-ġrajja tal-Milied.

Fil-Milied tas-sena 800, Karlu Manju kien inkurunat l-ewwel Imperatur tal-Imperu Qaddis Ruman minn Papa Ljun III.

Fil-Milied tal-1066, William the Conqueror kien inkurunat Re tal-Ingilterra f'Westminster Abbey.

Fl-1643 ħaditha isimha Christmas Island, gżira fl-Oċean Indjan li ntlemħet nhar il-Milied ta' dik is-sena mill-Kaptan William Mynors tal-bastiment Royal Mary tal-kumpanija tal-vapuri East India.

Fl-1914, matul l-Ewwel Gwerra Dinjija, is-suldati Ġermaniżi u tal-Alleati riedu josservaw il-Milied u l-messaġġ ta' paċi tiegħu billi waqfu mill-ġlied u saħansitra għamlu ukoll logħba futbol bejniethom.

Fil-Milied tal-1939 "A Christmas Carol" ta' Charles Dickens ixxandar għall-ewwel darba fuq ir-radju, CBS Radio.

Betlem tal-lum, belt Palestinjana fix-Xatt tal-Punent, 8 km 'l isfel minn Ġerusalemm, tkun imżejna bi dwal u dekorazzjonijiet oħra biex jagħtu dehra ta' ferħ lil din il-belt li fiha twieled Ġesù.

Ħafna huma l-pellegrini li jżuru din il-belt f'dawn il-granet.

F'Lejlet il-Milied il-ftit Insara tal-post (fl-1947 kienu 75% tal-popolazzjoni, fl-1998 niżlu għal 23%), li huma Palestinjani, u l-pellegrini kollha jiffullaw biex jaraw il-purċissjoni drammattizzata li ssir ta' kull sena.

Diversi rikkieba fuq iż-żwiemel fosthom pulizija fuq żwiemel ta' razza Għarbija jiftħu l-parata.

Warajhom jasal rikkieb waħdu jġorr is-salib.

Wara jimxu s-saċerdoti u l-politiċi.

Il-Purċissjoni tidħol solennement fil-Knisja tan-Natività fil-Pjazza tal-Maxtura u titqiegħed xbieha antika ta' Ġesù.

Taraġ għoli iwasslek f'għar fejn wieħed isib kewkba tal-fidda li timmarka l-post fejn it-tradizzjoni tgħid li twieled Ġesù.

Il-ftit djar tal-Insara ikunu mmarkati b'salib fuq il-bieb u kull dar ikollha presepju espost għall-qima.

Kewkba kbira tittella' fuq arblu fil-Pjazza tal-Maxtura.

Fil-qrib wieħed isib ukoll il-Grotta tal-Ħalib fejn il-Familja Mqaddsa marret tistaħba fil-Ħarba lejn l-Eġittu.

Fil-Knisja ta' Betlem il-Milied ikun iċċelebrat tliet darbiet: Il-Kattoliċi jiċċelebrawh fl-24 ta' Dicembru; il-knejjes Griegi Ortodossi, il-Kopti u s-Sirjani fis-6 ta' Jannar; u l-knisja Armenja fid-19 ta' Jannar.

Meta tqabbilha ma' pajjiżi oħra Ewropej, Malta għadha tiċċelebra Milied Nisrani, minkejja li diversi drawwiet barranin daħlu ukoll.

Għal ħafna anzjani, nies ta' mezza età u tfal il-Milied għadu wieħed reliġjuż b'diversi attivitajiet reliġjużi organizzati fl-iskejjel u mis-Soċjetà tal-MUSEUM.

Mhux l-istess jista' jingħad għall-ġenerazzjoni żagħżugħa għalkemm numru ta' żgħażagħ imorru l-Quddiesa ta' Nofs il-Lejl tal-Milied.

Kienu d-Dumnikani tal-Belt Valletta li fi żmien il-Kavallieri bdew jagħmlu n-Novena, disat ijiem ta' tħejjija għall-Milied b'Quddiesa kantata kuljum.

Wara ħafna żmien bdiet fil-parroċċi mmexxija mil-Kleru Djoċesan.

Illum ħafna parroċċi jiċċelebraw in-novena fil-quddiesa ta' filgħaxija bis-sehem tat-tfal tad-duttrina u għaqdiet oħra.

Il-qaddis Malti, San Gorg Preca, stinka ħafna biex tinxtered id-devozzjoni lejn il-misteru tal-Inkarnazzjoni.

Sa mill-1920 ħa ħsieb li f'kull raħal u belt, lejlet il-Milied, tiġi organizzata "Dimostrazzjoni ad unur ta' Ġesù Bambin", użanza li daħlet sew fost id-drawwiet sbieħ tal-Milied Malti.

Ix-xewqa tiegħu kienet li għall-Milied kull tifel u tifla li kienu jattendu l-M.U.S.E.U.M. jieħdu magħhom id-dar, grotta b'Ġesù Tarbija.

Fl-1920, Dun Ġorġ kien ġabar lis-soċji tal-M.U.S.E.U.M. tal-Ħamrun biex jaqsam magħhom xewqa li kellu: li ssir dimostrazzjoni bil-Bambin tal-Milied fejn it-tfal u s-soċji f'lejlet il-Milied joħorġu mat-toroq tal-Ħamrun jgħajtu l-aħbar li Ġesù Bambin twieled għalina.

Ix-xewqa tiegħu kienet li dawn joħorġu bħal f'purċissjoni bix-xemgħa f'idejn it-tfal u l-weraq tal-palm u ż-żebbuġ, iduru mat-toroq kollha tal-Ħamrun u jkantaw innijiet tal-Milied.

Riedhom ukoll li jgħidu lil xi rġiel biex jiġu jimxu magħhom.

Kellhom bżonn Bambin, u dan issellfuh mill-Belt, mill-Knisja tal-Franġiskani.

Minn dakinhar, il-purċissjoni bil-Bambin kibret u xterdet ma' Malta u Għawdex u fl-artijiet l-oħra fejn hemm il-M.U.S.E.U.M.: l-Awstralja, il-Kenja, il-Perù, l-Ingilterra u l-Albanija.

Il-qofol tal-purċissjoni hu bambin imdaqqas f'maxtura, bandalora bil-kliem Verbum Dei factum est, fanali tal-mantell biex jagħtu d-dawl u fanali bl-arkett bi kliem relattiv mal-ġrajja tal-Milied.

Matul il-purċissjoni x'aktarx li jitkantaw għanjiet tradizzjonali.

L-istrumenti kienu, u għadhom jintużaw f'xi nħawi, accordion u vjolini.

Il-Purċissjoni tal-Bambin issir f'madwar 66 lokalità f'Malta, fil-parti l-kbira lejlet il-Milied.

F'xi postijiet, l-iktar fejn il-MUSEUM, minbarra l-Qasam prinċipali, ikollu fergħa jew tnejn fejn isir it-tagħlim, issir purċissjoni fit-23 ta' Diċembru biex il-membri mill-fergħat differenti fl-istess lokalità jgħinu lil xulxin billi l-purċissjoni titlob ftit xogħol mhux ħażin biex tiġi organizzata.

"Il-Benniena ta' Ġesù Bambin" jew, kif inhi magħrufa, in-'Ninni la Tibkix Iżjed', hija għanja mill-aktar magħrufa fost il-Maltin.

Inkitbet fl-1846 mill-patri Ġiżwita Indri Schembri.

Meta kitibha, dal-patri minn Ħal Luqa kien f'Alġeri u kitibha għal dawk il-Maltin li kienu emigraw lejn Tuneż.

Saret popolari mindu bdiet titkanta fil-purċissjonijiet tal-Milied.

Ta' min jgħid li n-'Ninni' anke nqalbet bit-Taljan u titkanta fl-Italja.

"Ninni la tibkix iżjed

ninni Ġesù Bambin

Ħallih għalina l-biki

għax aħna midinbin."

Taqbila popolari ħafna tat-tfal li saret għanja.

"Ninu Ninu tal-Milied, Ommu għamlet il-qagħqiet.

Il-qagħqiet tal-qastanija, Santu Rokku bit-tiġrija.

Għaddew il-Festi kollha,

Baqa' biss Santa Marija."

Għanja fuq melodija Maltija miktuba minn Ġ.Mallia "O Ġesù ħelwa tarbija

Ejja twieled ġewwa fija

Ġesù tfajjel, frott l-imħabba

Twieled f'qalbi, miegħi trabba."

L-eqdem presepju f'Malta kien inħadem fil-kunvent tal-patrijiet Dumnikani fir-Rabat fl-1617.

Fil-monasteru tas-sorijiet Benedittini fl-Imdina għadna nistgħu naraw presepju li sar fl-1826.

F'dan l-istess żmien inħadem l-ewwel presepju mekkanizzat f'Malta.

Sar minn Antonio Muscat Fenech f'Ħal Qormi, u kien jitħaddem bit-taqtir tal-ilma.

L-istil tal-presepju Malti ori[ina mill-istil Sqalli iżda matul iż-żmien inbidel.

Fil-bidu l-pasturi kienu tat-tafal u mlibbsin id-drapp waqt li l-presepju nnifsu kien tal-gagazza jew tal-ġebel.

Illum jintużaw pasturi magħmulin mill-plastik u huma artistiċi ħafna.

Il-presepji magħmulin bil-karta pesta huma tant realistiċi u apprezzati.

Fi żmien l-Ingliżi, il-presepji minbarra l-kartapesta bdiet tintuża il-gagazza, faħam maħruq u materjal ieħor.

Il-pasturi, minbarra l-Bambin, Marija u San Ġużepp kien ikun hemm ħafna oħrajn li jirrappreżentaw il-ħajja Maltija speċjalment tal-irħula.

Fost il-persunaġġi kienu jdaħħlu: l-għannej, in-nissieġ, il-bidwi, taż-żaqq, tat-tanbur, taż-żavżava, is-sajjied, l-imgħaġġeb, tal-forn, ir-rieqed u oħrajn mill-ħajja maltija.

F'dak iż-żmien daħlu pasturi magħmula mit-tafal u anke tax-xemgħa; f'dawn l-aħħar snin daħlu tal-plastika u materjal ieħor.

Bħala devot kbir tal-Misteru tal-Inkarnazzjoni Dun Ġorġ Preca kellu mħabba kbira lejn il-presepju.

Kull Milied huwa kien jarma f'kamartu presepju mdaqqas biex jimmedita quddiemu.

Dun Ġorġ anki ried li, permezz tat-tfal li jattendu l-Oqsma tal-Museum, idaħħal id-drawwa tal-Presepju fost ħafna familji Maltin għax kien irid li s-soċji tiegħu jagħtu lit-tfal kollha qrib il-Milied presepju jew grotta bil-Bambin.

Illum il-presepju huwa tant popolari f'Malta li anke jsiru kompetizzjonijiet għall-isbaħ presepji.

L-Għaqda ħbieb tal-Presepju tara li din id-drawwa tal-presepju tkompli tfakkarna fit-twelid ta' Ġesù.

Din id-drawwa bdiet fis-seklu 19.

Fl-1883 it-tfajjel, Ġorġ Sapiano, kien għamel il-prietka tal-Milied fil-knisja parrokkjali ta' Ħal Luqa.

Fl-imgħoddi, it-tifel kien joħroġ minn wara l-altar il-maġġur jew mis-sagristija akkumpanjat minn żewġ abbatini.

Kien isellem is-sagrament u liċ-ċelebrant u wara jitla' fuq il-pulptu.

L-abbatini ikollhom gandlier bix-xemgħa tixgħel.

Meta jitla' fuq il-pulptu minn wara jitla' min għallem il-priedka u joqgħod fuq it-tarag biex jekk dan it-tifel jinsa xi ħaġa jgħidilu fil-pront.

Meta t-tifel jasal fuq il-pulptu jsellem lil dawk preżenti u jibda bil-kliem b'ilsien Latin.

Dejjem l-istess frażi: Annuntio Vobis Gaudium Magnun, li tfisser 'Se nagħtikom aħbar ta' ferħ kbir.'

Ix-xjuħ tal-lokalità kienu jkunu fuq ix-xwiek biex jisimgħu din il-priedka.

Anke l-familjari tat-tifel ikollhom ċertu ħerqa għal din il-priedka.

Bħal dejjem in-nies preżenti mat-tmiem tal-priedka jkollhom kliem ta' tifħir bħal 'prosit', 'kemm kellu jistudja miskin!', 'Alla jbierek ftakar kollox', 'kemm kien ħelu'.

Iżda l-aktar ħaġa li jgħidu hi 'prosit'.

Is-skiet jispiċċa u għal ftit in-nies tkun trid qisu waqfa mill-quddiesa biex tgħid kelma.

Hemm drawwa, għall inqas f'ċertu parroċċi, li wara l-priedka u l-quddiesa ta' nofs il-lejl it-tifel jissejjaħ mill-kappillan u jiġi mogħti rigal speċjali.

Nhar il-Milied filgħodu, ħafna Maltin bħal miljuni oħra madwar id-dinja, isegwu l-Barka Urbi et Orbi li l-Papa jagħti lin-nazzjonijiet kollha.

Din il-barka bdiet tiġbed iktar interess mill-Milied tal-1980 'l hawn għax minn dik is-sena l-Papa Ġwanni Pawlu II beda jagħti l-awguri tiegħu ukoll bl-ilsien Malti.

L-istazzjonijiet televiżivi ewlenin Maltin kollha jxandru dirett it-trażmissjoni tal-Barka minn Pjazza San Pietru fil-Vatikan.

Għall-Milied, il-familji Maltin jinġabru u jippreparaw ikel ftit jew wisq differenti mis-soltu.

Qabel, kien ikun hemm l-imqarrun il-forn, il-pastizzi u l-qassatat u l-qagħaq tal-għasel.

Popolari kienu ukoll il-qastan, l-imbuljuta (xarba magħmula mill-qastan), u l-ixkumvat (qisu spagetti moqli u miksi biz-zokkor).

Illum l-iktar ikla popolari tal-Milied hija d-dundjan jew serduk il-forn u l-pudina tal-Milied.

Ix-xarba tal-imbuljuta tista' tgħid li hi xarba Maltija.

Din kienet l-aktar tiġi offruta wara l-quddies ta' nofs il-lejl, fejn il-familji kienu jirritornaw id-dar wara l-quddies u f'dak il-lelj ta' ksieħ kienu jissaħħnu b'kikkra imbuljuta.

Il-kokkodina, il-qastan, l-imsiefer tal-qronfol, iz-zokk tal-kannella u l-qoxra tal-mandolina huma l-ingredjenti prinċipali.

Għaliex m'għandniex indaħħluha aktar f'okkażjonijiet tal-Milied.

Qegħdin jidhru bosta avviżi għal diversi attivitajiet u meta tara dak offrut, l-imbuljuta ma ssibhiex; anzi tiġi offrut xarbiet oħrajn li tradizzjonalment ssibhom f'pajjiżi oħrajn.

L-ewwel presepju kien presepju ħaj.

L-idea ġiet lil San Franġisk t'Assisi li ried iqajjem aktar id-devozzjoni lejn Ġesu' mwieled tarbija u jfakkar lin-nies il-ġrajja tal-ewwel Milied.

Dan għamlu fir-raħal ckejken ta' Greccio fl-1223.

Sab stalla u ppreparaha u daħħal fiha baqra u ħmara.

Imbagħad bdew ġejjin il-patrijiet, ikantaw bħalma kien qalilhom San Franġisk minn qabel.

Wara ġew in-nies iġorru x-xemgħat.

U fi ftit ħin il-bosk fejn kienu mtela dawl u kant sabiħ tal-Milied.

Saret quddiesa sabiħa u fiha San Franġisk qralhom l-episodju tat-twelid ta' Ġesù.

Imbagħad kellimhom fuq kif dan ir-re tar-rejiet twieled fqir u fuq kif Alla jsejħilna għall-imħabba.

L-istorja tgħid li fil-maxtura vojta dehret tarbija tat-twelid b'mod mirakoluż, u San Franġisk refagħha u wrieha lin-nies.

Tradizzjoni sabiħa imma li sfortunatament qiegħda tintilef hija dik tal-"Piferari" li jinżlu mill-għoljiet tal-Abruzzo u Lazjo jdoqqu ċ-ċirimelli fil-pjazez quddiem xi xena tal-Milied, biex iħabbru li żmien il-ferħ qiegħed fil-qrib.

Kejk tradizzjonali tal-Milied Taljan huwa l-Panettone, kejk ħafif mimli frott u sultana.

Dan it-tip ta' ħobż ħelu b'forma ta' koppla, b'għoli ta' madwar 15cm u ġeneralment ikun jiżen kilo' oriġina f'Milan (bid-djalett Milanese jissejjaħ panaton) u huwa wieħed mis-simboli ta' din il-belt.

Kmieni fis-seklu 20, żewġ furnara minn Milan bdew jipproduċu l-panettone fi kwantitajiet kbar għall-bqija tal-Italja.

Fl-1919, Angelo Motta ġab rivoluzzjoni fil-panettone tradizzjonali billi tagħha l-forma li nafu llum kif ukoll ħalla l-għaġina togħla ghal tliet darbiet, jew kważi 20 siegħa, qabel ma dan jiġi msajjar.

Il-Pandoro (pan d'oro) huwa ħobż ħelu, li ġej minn Verona, f'forma ta' frustum bi stilla ta' tmien ponot.

Ħafna drabi jkollu l-icing sugar biex ikun jixbah il-qċaċet bis-silġ tal-Milied.

Ħelu ieħor Taljan huwa t-Torrone li hu speċi ta' qubbajd artab mimli lewż, għasel u zokkor.

"Tu Scendi Dalle Stelle" hija l-iktar għanja magħrufa tal-Milied li ħarġet mill-Italja.

Hija magħrufa wkoll Malta.

Tradizzjonalment kienet tindaqq biz-"zampogna", iż-żaqq jew "bagpipe" Taljana.

Il-melodija u l-kliem huma ta' San Alfons Maria de Liguori, qassis Naplitan famuż, fundatur tar-Redentoristi, li kitibha fl-1744, fil-Kunvent tal-Konsolazzjoni, f'Deliceto fil-provinċja ta' Foggia fl-Italja t'Isfel.

L-għanja tibda bil-kliem "Ħallejt O Alla s-sema" o oriġinarjament semmieha ""Quanne nascette Ninno"" (Meta twieldet it-tarbija).

Hafna Finlandizi jiddeciedu li jmorru f'xi sauna lejlet il-Milied.

Il-familji jingabru flimkien u joqoghdu jisimghu r-radju fejn tigi trażmessa 'Peace of Christmas'.

Hafna jzuru c-cimiterji biex jittawlu lill-familjari mejtin.

In-Norveġja huwa l-post tat-twelid taz-zokk popolari hafna matul il-Milied imsemmi 'Yule log'.

Fl-antik kienu juzaw dan iz-zokk fic-celebrazzjoni tar-ritorn tax-xemx fis-solstizju tax-xitwa.

Il-kelma 'Yule' gejja mill-kelma Norvegiza 'hweol', li tfisser 'rota'.

In-Norvegizi kienu jemmnu li x-xemx kienet rota kbira ta' nar li kienet iddur lejn u 'l boghod mid-dinja.

Qatt hsibt ghalfejn il-fireplace jidher hafna bhala c-centru ta' xi xena tal-Milied?

Din it-tradizzjoni tmur lura ghall-Yule log Norvegiz.

Probabbilment huwa responsabbli ukoll ghall-popolarità tal-gobon, kejkijiet, u dezerti forma ta' zokk matul dawn il-festi.

Id-dekorazzjonijiet mas-siġar magħrufa bħala 'evergreen' minn dejjem kienu parti mit-tradizzjoni tas-solstizju tax-xitwa fil-Ġermanja.

Is-siġar tal-Milied li ssib imżejnin f'dan iż-żmien tas-sena jvarjaw minn siġar tal-prinjol fil-pajjiżi tas-silġ sa siġar tal-palm fil-pajjiżi tas-sħana.

Din it-tradizzjoni bdiet ħafna sekli ilu fil-Ġermanja.

Is-siġra tal-Milied hi waħda mill-aktar drawwiet popolari tal-Milied.

Illum, fl-Istati Uniti biss, kull sena jinxtraw u jiżżejnu bejn 35 u 40 miljun sigra hajja.

Fil-Ġermanja, fit-tmien seklu wara Kristu, proprju lejlet il-Milied, il-patri missjunarju Ingliż San Bonifaċju sejjaħ madwaru lil dawk in-nies li kienu tgħammdu u kkonvertew.

Talabhom biex f'din il-ġurnata speċjali, lejlet it-twelid ta' Ġesu', jaqtgħu is-siġra kbira tal-ballut li qabel taħtha kienu jagħmlu s-sagrifiċċji umani lill-allat foloz.

Dan kellhom jagħmluh biex juru kemm vera saru jemmnu f'Ġesu'.

Waqt li s-siġra kienet nieżla, inqasmet f'erbgħa biċċiet u f'nofsha dehret tikber siġra żgħira tal-prinjol.

San Bonifaċju ħajjarhom jieħdu dik is-siġra bħala simbolu tat-twemmin ġdid tagħhom għax kienet siġra li tipponta 'l fuq lejn is-sema u għax tħaddar is-sena kollha, donnha simbolu tal-ħajja ta' dejjem.

Ukoll hija simbolu tal-qawwa għaliex minkejja l-maltemp u l-ksieħ li jaħkmu fuqha fix-xitwa, is-siġra tal-prinjol tibqa' tgħix u tikber.

L-aktar taghrif storiku bikri li nsibu fuqha jmur lura ghall-1521 u jirreferi ghal sigra hajja li zzejnet (minghajr dwal) fir-regjun Germaniz ta' Alsace.

Taghrif iehor isemmi kif fi Strasbourg fl-1605 in-nies fil-Milied qatghu sigar taz-znuber u zejnuhom b'ward tal-karti, tuffieh, ostji u helu.

L-ewwel referenza ghal sigra tal-Milied imzejna bid-dawl tax-xemgha nsibuha fis-seklu 17.

Minn nofs is-seklu 17 'il quddiem, is-sigra tal-Milied ziedet fil-popolarità bil-mod il-mod.

Izda kien fil-bidu tas-seklu 19 li mill-Germanja nfirxet lejn pajjizi ohra.

Hu mahsub li s-sigra tal-Milied giet introdotta fi Franza fl-1837, meta l-Principessa Helen ta' Mecklenburg hadet wahda f'Parigi wara li zzewget lid-Duka ta' Orleans.

Fl-Ingilterra l-ewwel sigra fegget fl-1841, meta l-Princep Albert, ir-ragel tar-regina Vittorja, zejjen wahda fil-Kastell ta' Windsor.

Kien f'dan iz-zmien li s-sigra dahlet ukoll f'Malta, li kienet kolonja Ingliza.

Izda minn fejn giet l-idea li sigra tissimbolizza t-tifsira tal-Milied?

Is-sigar li jhaddru matul is-sena kollha ilhom jissimbolizzaw it-twelid mill-gdid minn zminijiet imbieghda.

F'diversi kulturi dawn is-sigar fid-djar, specjalment fi zmien is-solstizju tax-xitwa, kienu simbolu tal-hajja.

Aktar tard, fiz-Zminijiet tan-Nofs, fl-Ewropa kienu jsiru recti fil-berah u fil-knejjes li wahda minnhom kienet dwar Adam u Eva, id-dnub li ghamlu u t-tkeccija taghhom mill-Gnien ta' l-Eden.

F'din ir-recta l-uniku oggett fuq il-palk kienet sigra taz-znuber imzejna bit-tuffieh.

Fis-seklu 15 il-Knisja pprojbiet dawn ir-recti izda n-nies tant kienu dwar is-sigra li bdew ipoggu wahda fid-dar taghhom fl-24 ta' Dicembru – il-jum li jfakkar lil Adam u Eva fil-Knisja tal-Lvant.

Jidher li s-sigra tal-Milied li nuzaw illum gejja minn din id-drawwa.

Is-sigra li kienet tfakkar lil Adam u Eva kienet tissimbolizza kemm sigra tad-dnub kif ukoll sigra tal-hajja.

Ghal din ir-raguni, in-nies kienu jzejnuha bit-tuffieh, bhala sinjal tal-frott tad-dnub, u bl-ostji, bhala sinjal tal-hajja.

Aktar tard zdied il-helu bhala tizjin fuq is-sigra.

Kien fl-1848 li l-ewwel gazzetta Amerikana uriet stampa tas-sigra tal-Milied u t-tradizzjoni griet kwazi f'kull dar fi zmien ftit snin.

Fost l-aktar għanjiet popolari Ġermaniżi nsibu 'O Lejl tas-Skiet', bil-Ġermaniż "Stille Nacht, heilige Nacht".

Din l-għanja nkitbet l-ewwel f'forma ta' poeżija minn Joseph Mohr, fl-1816.

Joseph kien saċerdot fil-knisja ta' Obendorf fl-Awstrija.

Lejlet il-Milied, l-24 ta' Diċembru ta' l-1818, Joseph ta din il-poeżija lill-ħabib tiegħu Franz Gruber, li kien l-organista tal-istess knisja u surmast ta' skola, biex jikkomponi l-mużika.

Franz kiteb il-mużika għaliha fi ftit ħin u laħaq lestieha biex tindaqq u titkanta fil-quddiesa ta' nofs il-lejl dakinhar stess.

Dan il-kejk jaf il-bidu tiegħu fl-1330 fi Dresden il-Ġermanja.

Kellhom jgħaddu 100 sena biex infirxet il-popolarità tiegħu u sar magħruf bħala "Christ's Christmas Bread".

Dan kien inbiegħ fl-eqdem Suq tal-Milied fi Striezel il-Ġermanja, fejn għadek issibu sal-lum fis-swieq kollha tal-Milied fil-Ġermanja.

Fl-1560 kienu ġew ppreżentati żewġ kejkijiet Stollen lis-Sindku b'piż rekord ta' 18-il kilo.

Però dan ir-rekord inkiser minn August the Powerful fejn fl-1730 ordna Stollen ta' 1.8 tunellata għal okkażjoni ta' 24,000 persuna.

Fis-17-il seklu kien diffiċli li tagħmel dan il-kejk għar-raġuni li l-Knisja Kattolika ibbanjat l-użu tal-ħalib u butir fil-kejkijiet.

Kienu l-aħwa Kurfurst li fl-1647 bagħtu petizzjoni lill-Papa biex jikkonsidra din id-direttiva.

Mal-petizzjoni, l-Papa rċieva wkoll kejk Stollen bħala kumplament u t-talba intlaqgħet bil-kundizzjoni li titħallas taxxa lill-Knisja mill-bejgħ ta' dan il-kejk.

L-oriġinalità tiegħu tibqa' fi Dresden u hemm biss 150 dulċier liċenzjati biex jipproduċuh.

Il-forma oriġinarjament kienet tirrappreżenta tarbija fil-fisqija, iżda biż-żmien ipparagunaw il-forma ma' mina ta' miniera u kienu l-istess ħaddiema li tawh l-isem Stollen.

L-ewwel kartolina tal-Milied li qatt saret kien iddisinjaha l-pittur Ingliż magħruf John Callcott Horsley.

Kien Sir Henry Cole li talbu jiddisinjalu kartolina f'Diċembru ta' l-1843.

Dak iż-żmien minflok kartolini kienu jibagħtu ittri twal bl-awguri tal-Milied.

Iżda Sir Henry ma tantx kellu ċans joqgħod jikteb fit-tul minħabba x-xogħol importanti li kellu ta' direttur.

Għalhekk talab lil Horsley joħloq kartolina b'messaġġ sempliċi fuqha.

Dan pinġa familja qiegħda tiekol l-ikla tal-Milied flimkien u s-sentenza sempliċi: 'A Merry Christmas and a Happy New Year to You'.

L-idea ntgħoġbot.

Bdew jistampaw bħalha fuq kartun 12.6 ċentimetri tul bi 8 ċentimetri wisa'.

Il-kuluri kienu jinżebgħu bl-idejn.

Dan kien fl-1843.

Sa sitt snin wara, fl-1850, il-proċess tal-istampar kien tant żviluppa li dawn il-kartolini setgħu jiġu stampati bl-irħis u bil-kulur, u saru popolari ħafna.

Wara biss erbgħin sena li nħolqot l-ewwel kartolina tal-Milied, fl-Ingilterra tant kienu qed jibagħtu kartolini li fl-1880 il-posta Ingliża ħarġet għall-ewwel darba l-avviż: 'Post early for Christmas'.

Matul l-istess zmien, bdew isiru kartolini simili minn R.H. Pease, l-ewwel Amerikan li beda jaghmel il-kartolini, fl-Albanija, New York, u Louis Prang, Germaniz li emigra lejn l-Amerika fl-1850.

It-Tewtoniċi u ċ-Ċeltiċi kienu jqisu l-viskju bħala pjanta b'qawwiet maġiċi, bħala kura għall-feriti u għall-fertilità.

Iċ-Ċeltiċi kienu jdendlu l-viskju fid-djar tagħhom għax-xorti tajba u biex ikeċċu l-ispirti ħżiena.

Matul il-ġranet tal-Milied fl-era Vittorjana, l-Ingliżi kienu jdendlu z-zkuk tal-viskju mis-saqaf għal isfel u fl-entraturi.

Tnejn min-nies li jinzertaw taħt il-viskju, riedu jbusu lil xulxin, imġiba mhux daqstant komuni fis-soċjetà Vittorjana.

Din it-tradizzjoni jista' jkun għandha oriġini Skandinava.

Il-pudina tal-Milied hija ikla tradizzjonali Ingliża li tmur lura ghall-Medju Evu.

Id-dqiq, iz-zokkor, iż-żbib, il-lewż, xaħam u l-ħwawar jitpoġġew f'biċċa drapp u jitgħallew sakemm l-ingredjenti jintefħu ħafna, u jikbru tant li jimlew id-drapp.

Imbagħad tinfetaħ, u tiġi mqatta' bħal kejk, bil-krema fil-wiċċ.Fil-Medjuevu din kienet magħrufa bħala mince pie u tisserva bħala ikla magħmula mil-laħam tat-tjur u fniek.

Wara bdiet tiġi magħmula minn ingredjenti imqatta' (minced), fosthom tuffieħ, ċirasa, qxur tal-larinġ u l-lumi, passolina, sultana, pruna, xorb u zokkor.

Fl-1664 il-Puritani kienu jikkundannaw lil dawk il-Kattoliċi meta jieklu din il-pudina, ghax kienu jqisuha bħala deżerta rikka u tqanqallek xewqa sesswali.

Huwa rakkomandat li l-ingredjenti jitħallew jimmarinaw fil-brandy jew cider għal żmien twil biex toħroġ aktar it-togħma.

Pudina li tissajjar 'steamed', tieħu madwar tmien sigħat biex issir.Użanzi antiki kienu jiġu applikati billi l-pudina jkollha 13-il ingredjent li jirrappreżentaw lil Ġesù t-12-il appostlu.

Kull membru tal-familja għandu, b'imgħarfa tal-injam, iħawwad l-ingredjenti fl-iskutella fid-direzzjoni mil-lvant għall-Punent li tirrappreżenta t-triq li ħadu t-Tliet Slaten Maġi sa ma waslu fl-għar ta' Betlem.

Titbexxex bil-brandy u tingħata n-nar biex tfakkarna fil-passjoni ta' Ġesù u l-holly fuq il-pudina tirrappreżenta l-kuruna tax-xewk.

Jitpoġġew ukoll munita mat-taħlita għal xorti tajba.

Dik il-persuna li tinzertalha l-munita fil-porzjon tagħha tgawdi saħħa, kuntentizza u gwadann ta' flus.

L-akbar pudina li qatt issajret kienet tiżen 7,231 libbra magħmula f'Lancashire l-Ingilterra f'Lulju 1992.

Il-Kejk tal-Milied (Christmas Cake) hu tip ta' kejk tal-frott li nsibu l-oriġini tiegħu fl-Ingilterra u bħal ikel u ħelu ieħor, maż-żmien ġie introdott fl-Irlanda, l-Iskozja, il-pajjiżi kollha tal-Commonwealth fosthom Malta, kif ukoll fil-Ġappun u l-Filippini.

Dan il-kejk jista' jkun ċar, skur jew morbidu skont l-ingredjenti u l-metodu, forma baxxa, għolja, kwadra, tonda jew ovali, jinkesa bil-marzipan u ġelu u ddekorat b'disinji u simboli konnessi mal-Milied.

Wieħed mill-favoriti fost il-ħafna hemm dak tradizzjonalment Skoċċiż magħruf bħala Whisky Dundee.

L-isem ngħata proprju għall-belt ta' Dundee fejn oriġina u m'għandux jonqos li fost l-ingredjenti hemm il-whisky.

Dan il-kejk hu morbidu u bi ftit passolina, żbib, sultana u ċirasa.

Hu ideali għal dawk li ma jħobbux kejk bi kwantità ta' frott.

Anke fit-taħlita tal-kejk kienu okkażjonalment jitpoġġew muniti bħal pudina tal-Milied.

Ġeneralment kienu muniti ta' tliet soldi tal-fidda jew sikxpens.

Fil-Ġappun, dan il-kejk jittiekel lejlet il-Milied.

Għall-kuntrarju dan jikkonsisti fi sponge kejk bil-whipped cream u dekorat bil-frawli u ċikkulata.

Fil-Filippini, il-kejk tal-Milied huma sofor minħabba l-ingredjenti wżati miżjudin bil-lewż.

Il-kejk jixxarrab bil-brandy jew rum flimkien mal-ġulep taz-zokkor.

Jista' jintuża wkoll xi liquor.

Dan il-kejk jibqa' frisk u jkun jista' jittiekel wara xhur.

Il-"Carol singing" nistgħu ngħidu li beda fl-Ingilterra.

Il-mużiċisti kienu joqogħdu jduru minn raħal għal ieħor u jżuru l-kastelli u d-djar tas-sinjuri.

Bħala ringrazzjament huma kienu jistennew li jingħataw il-flus jew ikla sħuna.

Fost l-iktar għanjiet Ingliżi magħrufin insibu "Away in a manger, Deck the Halls, Ding Dong Merrily on High, The First Nowell, God rest ye Merry Gentleman, Good King Wenceslas, Hark the Herald Angels Sing, Jingle Bells, Joy to the World," u "The Little Drummer Boy".

Fl-Istati Uniti u fl-Ingilterra, it-tfal idendlu l-kalzetta mas-sodda jew vicin il-fireplace lejlet il-Milied, u jistennew li timtela bil-helu filwaqt li jkunu reqdin.

Fl-Iskandinavja, it-tfal ihallu z-zarbuna fuq il-fireplace bl-istess hsieb.

Din it-tradizzjoni tmur lura ghal-leggendi fuq San Nikola.

Wahda mil-leggendi tirrakonta l-istorja fuq tlett ibniet foqra li ma setghux jizzewgu ghaliex ma kellhomx flus.

Biex ma jigux mibjugha minn missierhom, San Nikola halla l-muniti tad-deheb lil kull wahda minnhom.

Wahda mill-muniti nizlet mic-cumnija ghal go zarbuna ta' wahda minnhom.

Ohra giet f'tieqa u go par kalzetti li kienu mdendla vi- cin in-nar biex jinxfu.

Fi Franza, il-Milied jissejjah 'Noel'.

Din il-kelma gejja mill-frazi Franciza "les bonnes nouvelles", li tfisser 'l-ahbar it-tajba'.

Popolari ħafna fi Franza dan il-ħelu li nxtered ukoll ma' pajjiżi oħrajn.

Magħruf bħala Buche de Noel jirrappreżenta zokk ta' siġra fejn fl-imgħoddi kienu jinħarqu zkuk kbar tas-siġar fil-lejl tal-Milied li kienu jirrappreżentaw il-komfort tas-sħana u dawl – simboli tat-twelid tal-Bambin.

Din hi deżerta tradizzjonali għall-Milied.

Magħmula minn sponge safrani forma ta' zokk ta' siġra u hemm bosta varjazzjonijiet ta' għamla u dekorazzjoni.

Miksija biċ-ċikkulata u l-istess kisi mibrux b'furketta ħalli jagħti d-dehra tal-qoxra taz-zokk.

Imferrex ukoll fuqha icing sugar għad-dehra tas-snow u anke ċirasa.

Fil-Greċja, ħafna jemmnu fil-"kallikantzeri", "goblins" (ħlejjaq ċkejknin tal-ħrejjef) li suppost jikkawżaw il-ħsara matul it-12-il ġurnata ta' qabel il-Milied.

Hawnhekk normalment ir-rigali jingħataw fl-ewwel tas-sena.

Fl-Awstralja, din il-festa tigi f'nofs is-sajf u hafna drabi t-temperatura f'certi partijiet fl-Awstralja titla' ghal aktar minn 100 °F f'jum il-Milied.

Matul dan l-istagun shun u xemxi fl-Awstralja, huwa komuni hafna li n-nies imorru l-bahar u jaghmlu l-barbikjus.

Ic-celebrazzjonijiet tradizzjonali f'jum il-Milied jinkludu festi tal-familja, rigali u#jew xi ikla shuna bis-serduk, majjal jew hut tal-bahar jew kif digà ghidna barbecues.

L-Ukraini jippreparaw ikla kbira bi tnax-il platt.

It-tifel iż-żgħir ta' kull familja joqgħod fit-tieqa jittawwal biex jara l-istilla tal-Milied, sinjal li l-festa tista' tibda.

L-iktar għanja tal-Milied Ukraina famuża hija "Carol of the Bells" miktuba mill-kompożitur Ukrain Mykola Dmytrovych Leontovych, u ndaqqet għall-ewwel darba f'Diċembru 1916 minn kor studenti tal-Università ta' Kiev.

Ħafna mit-tradizzjonijiet tal-Milied fil-Kanada huma simili ħafna ta' dawk prattikati fl-Amerika.

Fit-tramuntana tal-pajjiż, l-Eskimos jiċċelebraw festa xitwija msejħa sinck tuck, fejn isiru diversi festini biż-żfin u jingħataw ir-rigali.

Fil-Messiku, skulturi tal-"paper mache" msejħa "pinatas" jiġu mimlija bil-ħelu u muniti u jiġu mdendla mis-saqaf.

Imbagħad it-tfal, wieħed wara l-ieħor jagħtu daqqa lill-pinata sakemm tinkiser, u jinżlu xebgħa ħelu u flus fl-art, u mbagħad it-tfal tarahom jinżlu jiġru fl-art biex jiġbru kemm jifilħu ħelu.

Il-ponsjetta, li l-isem botaniku tagħha hu "Euphorbia pulcherrima" ġejja mill-Messiku.

Il-kelma pulcherrima tfisser l-iżjed sabiħa.

Din kienet pjanta importanti għall-Azteki u kienu jużawha bħala mediċinali.

Kienet importanti wkoll fiċ-Ċili u l-Peru.

Skont leġġenda Messikana tas-seklu 16, Pepita, kienet tifla ċkejkna Messikana, fqira ħafna tant li ma kellhiex flus biex tixtri rigal biex tieħdu l-Knisja bħala parti miċ-ċelebrazzjoni tat-twelid ta' Ġesù.

Fi triqitha lit-tifla dehrilha anġlu li talabha tiġbor ftit ħaxix selvaġġ mit-triq u tpoġġih quddiem l-altar tal-knisja.

It-tifla hekk għamlet u f'daqqa waħda minn fost iż-żbul beda jwarrad fjur ħamrani bellusi.

Minn dak in-nhar il-Messikani bdew isejħu lil dawn il-fjuri "Flores de Noches Buena" jiġifieri'Fjur tal-lejl Qaddis'.

Fis-seklu 17 il-patrijiet Franġiskani tal-Messiku bdew jużaw dawn il-pjanti fit-tiżjin tal-Milied.

Fl-1828, l-Ambaxxatur Amerikan għall-Messiku, Joel R. Poinsett, dilettant tal-botanika, ħa pjanta ħamra u ħadra mill-Messiku għall-Amerika.

Minħabba li l-kuluri tagħha dehru perfetti għal din il-festa ġdida, din il-pjanta, li ssemmiet ponsjetta għal Poinsett, bdiet tidher fis-serer mis-snin 1830.

Fl-1870, il-ħwienet fi New York bdew ibigħuhom ukoll matul il-Milied.

Sas-sena 1900, saru simbolu universali ta' din il-festa.Il-popolarità ta' din il-pjanta kompliet tikber tant li fl-Istati Uniti biż-żmien ħolqulha wkoll jum nazzjonali – it-12 ta' Diċembru, jum il-mewt ta' Poinsett.

L-aktar ikla tradizzjonali u komuni tibqa' dik tad-dundjan mimli u msajjar fil-forn, fejn hawn pajjiżi li jsajjruh biss għal żmien il-Milied.

Ħelu li wkoll issibu mxerred f'bosta pajjiżi hu l-kejk tal-Milied, il-Pudina tal-Milied u l-gallettini tal-ġinġer.

Apparti t-tip ta' xorb li wieħed jikkonsma kuljum matul is-sena, huwa l-inbid sħun (mulled wine) li jikkomplimenta ħafna għal dan iż-żmien ta' kesħa.

l-aktar ikla popolari għal żmien il-Milied hu d-dundjan il-forn.

Filwaqt li dan id-dixx jissajjar f'bosta pajjiżi madwar id-dinja, dan jaf il-bidu tiegħu fl-Amerika.

Kien meqjus bħala tajra selvaġġa u tgħix fil-konfini bejn l-Amerika u l-Messiku.

Biż-żmien dan l-ispeċi ħa post il-wizz, li kien dixx popolari ħafna fl-Amerika.

Id-dundjan jissajjar fil-forn u bħal tjur oħrajn id-dundjan kien u għadu jimtela b'bosta ikel ieħor bħal ħobż, ħwawar, ċanga mqatta', qastan, qara bagħli eċċ. Kien fl-1523 meta din it-tajra waslet fl-Ewropa, proprju fi Spanja minn xi vjaġġaturi.

Minn hemm imbagħad dan id-dixx specjali tal-Milied inxtered ma' bosta pajjiżi oħrajn Ewropej u l-ikla tad-dundjan hi sinonima mal-ikliet tal-Milied.

Hemm pajjiżi fejn iżommu t-tradizzjonijiet tagħhom.

Eżempju żgħir hu l-Portugall.

Dan il-pajjiż hu rinomat għall-platti varji fir-riċetti tal-bakkaljaw.

Fil-fatt jgħidu li għandhom 365 riċetti – waħda kuljum għal matul is-sena.

Però dik ta' Leljet il-Milied tissajjar biss f'dak il-jum.

L-Iżvezja għandhom is-Smorgasbord li tikkonsisti f'ikla buffet b'varjazzjoni kbira ta' ikel.

Fi Franza nsibu varjazzjoni ta' ikliet għal żmien il-Milied, jiddependi mir-reġjun.

Però l-aktar popolari hi dik fir-reġjun Ile de France fejn tinsab Pariġi, li tikkonsisti fi platti rikki ta' frott tal-baħar.

Spanja wkoll għandha t-tradizzjonijiet tagħha billi f'lejlet il-Milied, wara l-quddies ta' filgħaxija (mhux bħal tagħna f'nofs il-lejl) jiċċelebraw 'l hekk magħruf bħala La Noche Buena.

Ikla abbondanti b'ikel varjat bejn il-familji miġburin flimkien.

Din l-użanza ssir f'pajjiżi oħrajn fosthom Kuba, il-Filippini u l-Amerika Latina.

Il-gallettini u kejkijiet żgħar huma sinonimi għal żmien il-Milied, speċjalment fl-Ewropa minn fejn oriġinaw.

Bdiewa Neolitiċi kienu jagħmlu speċi billi jaħmu l-qamħ eluf ta' snin ilu.

Però kien żmien il-medjuevu li dawn il-prodotti ħadu spinta.

Kienu l-Olandiżi minn tal-ewwel u fil-fatt il-kelma cookies ġejja mill-kelma Olandiza Koekje – kejk żgħir.

Fil-bidu tas-16-il seklu saru popolari u kont issibhom ma' kullimkien b'diversi riċetti, għamliet, forom u qisien.

Dawn il-gallettini ċatti kienu jintużaw mit-tfal billi jpoġġu ammont żgħir fuq it-tieqa għall-Christmas Father biex jikolhom waqt il-vjaġġi tiegħu matul il-lejl.

Dawn imqarbin kellhom skop biex "jirrikattaw" lill-Christmas Father biex iħallilhom il-ġugarelli u dawk bil-għaqal kienu juru l-apprezzament tagħhom għar-rigali li kien iħallilhom il-Christmas Father.

Insibu wkoll il-famużi gingerbread li dawn ukoll huma ta' kull għamla u daqs u li tfaċċaw fiċ-ċentru tal-Ewropa fil-Medjuevu.

Però kien fid-19-il seklu li dan il-prodott ġie assoċjat bħala ħelu għal żmien il-Milied.

Fil-bidu kienu l-patrijiet li kienu jipproduċuhom, iżda fis-17-il seklu tħajjru id-dolċiera, fejn speċjalizzaw aktar fihom.

L-aktar li speċjalizzaw fihom kienu l-Ġermaniżi fil-belt ta' Nuremberg.

Issibhom is-sena kollha, iżda d-domanda fenomenali għalihom issir fi żmien il-Milied.

Il-forom u daqs ivarjaw, però l-aktar popolari hu l-Gingerbread Man.

Din il-gallettina tkun dekorata b'diversi modi iżda barra l-wiċċ ikollha wkoll is-sidrija bil-buttuni u ċ-ċoff.

Takkumpanjah hemm il-figura ta' Mara bl-istess dehriet u bil-fardal.

Insibu wkoll mudelli ta' djar tal-ġinġer u ħelu ieħor bħala dekorazzjoni.

Popolari ħafna mbagħad hemm dawk il-Lebkuchen li għadhom għamla ta' qalb b'messaġġ fuqha.

Pajjiżi oħrajn jispeċjalizzaw f'dawn il-prodotti fosthom, l-Awstrija għandhom il-Keskes, iċ-Ċekoslovakkja il-Vanocni Cukrovi u r-Russi l-cookies oriġinali fl-għamla u t-Tea Cakes u fil-Polonja, l-Irlanda u l-Awstralja nsibu s-Soda Bread.

Dawn kollha huma speċi ta' gallettini.

Min isiefer f'pajjiżi kesħin jinnota bejjiegħa fit-toroq ibigħu il-qastan inkaljat fejn il-forn ikun forma ta' ferrovija.

Mhux ta' b'xejn insibu id-diska tal-Milied tibda bil-kliem "Chestnuts roasted on an open fire..."

Il-qastan ukoll hu prodott għal dan iż-żmien u jisserva wkoll waqt l-ikel tal-Milied u anke mdaħħal f'ċerti riċetti.

Fl-Amerika nsibu l-candy stick li oriġina f'Indiana fl-1900 u kien proprju minn dakinhar li l-istick bdiet tingħata l-forma mgħawwġa min-naħa waħda u fi tliet kuluri: l-abjad, l-aħmar u l-aħdar.

Jingħad li dan il-ħelu jissimbolizza l-bastun ta' ragħaj u għaldaqstant attribwit lil Ġesù bħala r-ragħaj tagħna.

Dan il-ħelu jingħata lit-tfal żgħar biex joqogħdu kwieti waqt il-funzjonijiet tal-Milied fil-knejjes.

Ma' dawn ukoll insibu Lollipops b'forom sinonimi mal-Milied.

Albaniż - Gezuar Krishtlinjden

Bask - Zorionak eta Urte Berri On

Bulgaru - Tchestita Koleda; Tchestito Rojdestvo Hristovo

Ċiniż - Gun Tso Sun Tan'Gung Haw Sun

Ċek - Prejeme Vam Vesele Vanoce a stastny Novy Rok

Daniż - Glredelig Jul

Finlandiż - Hyvaajoulua

Franċiż - Joyeux Noel

Ġermaniż - Froehliche Weihnachten

Grieg - Kala Christouyenna

Għarbi - Idah Saidan Wa Sanah Jadidah

Ingliż - Merry Christmas

Katalan - Bon Nadal i un Bon Any Nou

Kroat - Sretan Bozic

Lhudi - Mo'adim Lesimkha.

Chena tova

Malti - Il-Milied it-Tajjeb

Olandiż - Vrolijk Kerstfeest

Norvegiż - God Jul

Pollakk - Wesolych Swiat Bozego Narodzenia

Russu - Srozhdestvom Kristovym

Spanjol - Feliz Navidad

Svediż - God Jul

Taljan - Buon Natale

Tork - Noeliniz Ve Yeni Yiliniz Kutlu Olsun

Ungeriż - Kellemes Karacsonyi unnepeket


Santa Luċija

Santa Luċija

Santa Luċija ( (Franċiż:"Sainte-Lucie") hija pajjiż gżira sovrana fil-lvant tal-Baħar Karibew fuq il-konfini mal-Oċean Atlantiku.

Hija parti mill-Antilli Lesser, li tinsab fit-tramuntana/grigal tal-gżira ta' San Vinċenz, fil-majjistral tal-Barbados u fin-nofsinhar tal-Martinika.

Hija tkopri żona ta' art ta' 617 km (238.23 mi kw) u għandha popolazzjoni ta' 174,000 (2010).

Il-kapital hija Castries.


Jacob Bernoulli

Jacob Bernoulli

Jacob Bernoulli (magħruf ukoll bħala jew Jacques) (27 Diċembru, 1654 - Awissu 16, 1705) kien wieħed mill-matematiċi prominenti ħafna fil-familja Bernoulli.

Jacob Bernoulli twieled f'Basel, fl-Iżvizzera.

Mexa ma' xewqet missieru u studja t-teoloġija u daħal fil-ministeru tal-knisja Kalvinista.

Imma kontra xewqat il-ġenituri tiegħu, studja wkoll il-matematika u l-astronomija.

Ivvjaġġa madwar l-Ewropa mill-1676 sal-1682 fejn tgħallem dwar l-aħħar skoperti fil-matematika u x-xjenzi, li fosthom kien hemm ix-xogħol ta' Robert Boyle u Robert Hooke.

Sar jaf dwar il-kalkulu mill-korrispondenza li kellu ma' Gottfried Leibniz, u wara kkollabora ma' ħuh Johann fuq bosta applikazzjonijiet, u partikolarment ippubblika artikli dwar il-kurvi traxxendenti (1696 ) u l-isoperimetrija (1700, 1701).

Fl-1690, Jacob Bernoulli sar l-ewwel persuna li żviluppat it-teknika għas-soluzzjoni tal-ekwazzjonijiet differenzjali separabbli.

Meta rritorna lejn Basel fl-1682, waqqaf skola għall-matematika u x-xjenzi.

Inħatar professur tal-matematika fl-Università ta' Basel fl-1687 u baqa' f'din il-kariga għall-bqija ta' ħajtu.

Jacob Bernoulli huwa magħruf l-iżjed għax-xogħol "Ars Conjectandi" (L-Arti tal-konġettura), ippubblikat tmien snin wara mewtu fl-1713 minn neputih Nicholas.

F'dan ix-xogħol iddeskriva r-riżultati magħrufa fit-teorija tal-probabbiltà u fl-enumerazzjoni, u spiss ipprovda provi alternattivi ta' riżultati magħrufa.

Dan ix-xogħol jinkludi wkoll l-applikazzjoni tat-teorija tal-probabbiltà għal-logħob tal-azzard u l-introduzzjoni tiegħu għat-teorema magħrufa bħala l-liġi tan-numri kbar.

It-termini prova ta' Bernoulli u numri ta' Bernoulli ġejjin minn dan ix-xogħol.

Il-kratere tal-qmar Bernoulli huwa wkoll msemmi għalih flimkien ma ħuh Johann.

Bernoulli għażel il-figura ta' spirali logaritmika u l-motto "Eadem mutata resurgo" (Mibdul imma l-istess, nerġa' nirxoxta") għal-lapida tal-qabar tiegħu; però l-ispirali fuq il-lapida hi spirali Arkimedeja.

"[Jacques Bernoulli] kiteb li l-ispirali logaritmika tista' tintuża bħala simbolu, jew ta' fortitudni u l-kostanza fl-diffikultajiet, jew tal-ġisem uman, li wara l-bidliet kollha tiegħu, anki wara l-mewt, se jiġi restawrat eżatt u perfett' ".

Jacob kellu tmien ulied, ħamsa bniet u tlieta subien.


It-Tazza tad-Dinja tal-Futbol tal-Klabbs 2010 huwa turnew tal-futbol li ntlagħbet mit-8 sat-18 ta' Diċembru 2010 ġewwa l-Emirati Għarab Magħquda.

Din kienet is-seba' edizzjoni tat-Tazza tad-Dinja tal-Klabbs, organizzata mill-FIFA.

Din il-kompetizzjoni kienet l-ewwel darba fl-istorja li tim minn barra l-Ewropa u l-Amerika t'Isfel wasal sal-finali, wara li l-Afrikani ta' TP Mazembe għelbu lis-Sud-Amerikani ta' Internacional fis-semifinali.

Madanakollu, Mazembe naqsu li jilħqu t-tragward finali hekk kif tilfu 3–0 kontra t-Taljani ta' Inter.

Dan kien it-tielet titlu internazzjonali għall-Inter, hekk kif rebħu żewġ titli tat-Tazza Interkontinentali, il-predeċessur tat-Tazza tad-Dinja tal-Klabbs, fl-1964 u 1965.

Bħalma ġara fl-edizzjoni preċedenti, il-FIFA għażlet referi minn kull konfederazzjoni flimkien ma' wieħed riserva.

"Assistenti:"

"Assistenti:"

"Assistenti:" "Assistenti:"

"Assistenti:"

"Assistenti:"


Ewropa t'Isfel

Ewropa t'Isfel

L-Ewropa t'Isfel huwa sottoreġjun tal-kontinent Ewropew.

M'hemm l-ebda definizzjoni ċara u unika għal dan it-terminu, li tista' tvarja skont fatturi ġeografiċi, kulturali, lingwistiċi u storiċi.

Ġeneralment, hu kkunsidrat li pajjiżi bħal Spanja, il-Portugall, l-Italja u l-Greċja, u wkoll il-pajjiżi kollha Mediterranji tal-kontinent Ewropew jagħmlu parti mill-Ewropa t'Isfel.

In-Nofsinhar ta' Franza hi inkluża fil-parti l-kbira tat-tifsiriet ta' dan it-terminu.

Ġeografikament, l-Ewropa t'Isfel hi n-nofs l-iktar fin-Nofsinhar tal-kontinent.

Madanakollu, din id-definizzjoni hi relattiva; fil-fatt, m'hemmx konfini ċari.

Il-katina muntanjuża tal-Alpi tifforma konfini veri u proprji bejn l-Italja u l-kumplament tal-Ewropa, sabiex timmarka d-diviżjoni radikali bejn iż-żewġ "Ewropi": dik ċentrali u ta' fuq fit-Tramuntana u dik t'isfel u Mediterranja fin-Nofsinhar.

Għall-pubblikazzjoni uffiċjali, il-Ġnus Magħquda tiġbor il-pajjiżi skont is-sottoreġjunijiet.

Is-sottodiviżjoni tal-ONU tiġbor dawn l-istati u territorji:

Id-definizzjoni klimatika tal-Ewropa t'Isfel hi simili għal dawk taż-żoni bil-klima Mediterranja, ikkunsidrat il-karattru tipiku tal-pajjiżi tal-Ewropa t'Isfel.

Din iż-żona tal-Ewropa tirrapreżenta wkoll l-oriġini tal-biċċa l-kbira tat-tradizzjonijiet kulinari tal-Ewropa t'Isfel (bħaż-żejt taż-żebbuġa u l-inbid).

Iż-żona Mediterranja toffri wkoll pajsaġġi simili, bħal żoni bl-għoljiet, ftit żoni tal-pjanura, foresti tal-arżnu u taż-żebuuġa: iż-żoni li jaqsmu din il-morfoloġija huma ż-żewġ terzi tal-Portugall, il-parti t'isfel ta' Spanja, il-kosti tan-Nofsinhar ta' Franza bil-Korsika, il-kosta tal-Kroazja, il-Bożnija u Ħerżegovina, il-Montenegro, l-Albanija, il-Greċja, Ċipru u Malta.

L-Alpi jirrapreżentaw il-fonti prinċipali ta' ilma.

Il-pajjiżi tal-Ewropa Latina huma ħafna drabi assoċjati mal-kunċett tal-Ewropa t'Isfel, speċjalment l-Ewropa tal-Lbiċ.

Il-Greċja u l-Balkani huma spiss assoċjati mat-terminu ta' Ewropa tax-Xlokk.

It-territorji segwenti huma rikonoxxuti komunament bħala dawk li jiffurmaw l-Ewropa t'Isfel:


Nicolaus I Bernoulli

Nicolaus I Bernoulli

Nicolaus I Bernoulli (Bażel, 21 ta' Ottubru 1687 - Bażel, 29 ta' Novembru 1759; imsejjaħ ukoll Nicolas jew Nikolas), kien matematiku Żvizzeru u wieħed mill-matematiċi prominenti ħafna fil-familja Bernoulli.

Kien bin Nicolaus Bernoulli, pittur u membru tal-kunsill ta' Bażel.

Fl-1704 ħa l-lawrja mill-Università ta' Bażel taħt is-superviżjoni ta' Jakob Bernoulli u kiseb id-dottorat fil-liġi ħames snin wara b'teżi fuq it-teorija tal-probabbiltà.

Fl-1716 ingħata l-katedra ta' Galileo fl-Università ta' Padova, fejn ħadem fuq l-ekwazzjonijiet differenzjali u l-Ġeometrija.

Fl-1722 irritorna lejn l-Iżvizzera u ħa l-katedra tal-Loġika fil-Università ta' Bażel.

Ġie kien elett Fellow tar-Royal Society ta' Londra f'Marzu tal-1714. .

Il-kontribuzzjonijiet l-aktar importanti tiegħu insibuhom fl-ittri tiegħu, l-iżjed f'dawk li kiteb lil Pierre Rémond de Montmort.

F'dawn l-ittri, huwa introduċa b'mod partikolari l-Paradoss ta' San Pietruburgu.

Ikkorisponda wkoll ma' Gottfried Wilhelm Leibniz u Leonhard Euler.


Lingwa Oċċitanija

Lingwa Oċċitanija

L-Oċċitan ("occitan", jew "lenga d'òc") hi lingwa Rumanza mitkellma minn madwar 1 miljun ruħ fi Franza, il-Kalabrja, Spanja.


Karin Grech

Karin Grech

Karin Grech (Londra, Ingilterra, 25 ta' Lulju 1962 - Malta, 28 ta' Diċembru 1977), bint il-Professur Edwin Grech u Pearl, kienet tfajla li nqatlet ta' 15-il sena, kawża ta' splużjoni li seħħet minn pakkett bomba mgeżwer f'karti tal-Milied, li ntbagħat fid-dar tal-ġenituri tagħha f'San Ġwann nhar it-28 ta' Diċembru 1977.

Fil-preżenza ta' ħuha Kevin, li dak iż-żmien kien għad kellu għaxar snin, Karin kienet fetħet il-pakkett li kien indirizzat lil missierha, li ħasbitu xi rigal.

Hija mietet nofs siegħa wara fl-Isptar San Luqa, kawża tal-ġrieħi li ġarrbet minħabba ħruq f'diversi partijiet ta' ġisimha.

Fil-quddiesa tal-Funeral, l-Arċisqof Mikiel Gonzi kien sejjaħ il-qtil ta' Karin Grech "l-ewwel att terroristiku fil-pajjiż."

Karin kienet l-ewwel wild tal-Professur Edwin Grech li fl-1958 kien tela' l-Ingilterra biex jispeċjalizza fil-ġinekoloġija.

Fl-1961, iżżewweġ f'Barth lil Pearl Theresa Bryant minn Somerset.

Dik is-sena marru jgħixu Londra.

Karin tgħammdet fil-Knisja Kattolika ta' St. Albans, fil-Majjistral ta' Londra, fit-12 ta' Awwissu 1962.

In-nanniet tagħha, il-ġenituri ta' missierha, Vincent u Maria kienu l-parrini tagħha.

Fl-1964, il-Professur mar bil-familja f'Kampala, l-Uganda, fejn damu sal-1973.

Ta' sentejn u nofs, Karin bdiet tattendi l-Kindergarten ta' Kampala.

Fl-1972, daħlet fi skola tal-borders sal-1974.

Kienet tifla kreattiva u taf iddoqq sew il-pjanu.

Fl-1971 kienet ġiet Malta u għamlet xi żmien fl-Iskola tad-Dorotej l-Imdina.

Fl-1974, il-Professur mar bil-familja fiż-Żambja.

F'Awwissu 1977, Karin kienet għall-vaganzi tas-sajf f'Malta mal-familja.

F'Settembru 1977, Karin marret l-Ingilterra għax f'Jannar 1978 riedet tagħmel l-eżamijiet tal-GCE.

Fil-15 ta' Diċembru 1977, Karin ġiet Malta għall-vaganzi tal-Milied.

Fit-28 ta' Diċembru 1977, inqas minn tliet xhur wara li missierha beda jirrendi s-servizzi tiegħu lill-Gvern ta' Malta, wasal bil-posta fir-residenza tagħhom envelopp kbir kannella li fih kien imgeżwer pakkett b'wrapping paper tal-Milied, li għall-ħabta tan-12.30p.m., meta ġie miftuħ minn Karin, sploda peress illi kien jikkontjeni materjal splussiv fih.

Karin, li dak iż-żmien kellha 15-il sena, sofriet ġrieħi gravi fl-isplużjoni u mietet nofs siegħa wara fl-Isptar San Luqa.

Ħuha Kevin ukoll kien sofra ġrieħi gravi u kellu bżonn kura barra mill-pajjiż.

Ftit qabel, il-Professur Grech kien ġie mwissi, f'daru stess u fil-prezenza tal-familja tieghu, bil-kliem "don't forget that you have children" — kliem li kellu jirrizulta tragikament profetiku.

Għall-ħabta ta' Awwissu 1977, il-Professur Edwin Grech kien qiegħed għall-vaganzi f'Malta u kien qed jaħseb biex imur lura jagħti s-servizzi tiegħu fir-Renju Unit, meta f'Malta kienet għaddejja kwistjoni industrijali bejn il-Gvern u l-Assoċjazzjoni Maltija tat-Tobba, il-MAM.

Kien il-Gvern Malti li kkuntattja lill-Professur Grech u talbu jibqa' Malta biex ikompli jagħti s-servizzi tiegħu bħala Konsulent u Kap tad-Dipartiment tal-Ostetrija u l-Ġinekoloġija fl-Isptar San Luqa.

Il-Professur aċċetta li jinżel Malta u jkompli bis-servizzi tiegħu sakemm tintemm it-tilwima industrijali.

Ġara li l-kwistjoni industrijali twalet ferm u ferm aktar milli qatt kien maħsub, tant li l-Professur kien għadu f'pajjiżna meta seħħet it-traġedja fid-dar tiegħu, fit-28 ta' Diċembru, 1977.

Minkejja li għaddew ħafna snin, il-każ għadu u mhux solvut u għadu mhux stabbilit min wettaq id-delitt, l-investigazzjonijiet tal-pulizija fuq il-każ għadhom għaddejjin, u-Inkjesta Maġisterjali għadha miftuħa.

Mill-2008 'l hawn, il-Pulizija kienet qiegħda tkellem grupp ta' persuni li fl-investigazzjonijiet ta' qabel, ma kinux ġew interrogati mill-Pulizija.

Fl-2009, il-ġurnal "It-Torċa" irraporta li l-Pulizija Maltija tefgħet għajnejha fuq numru żgħir ħafna ta' tobba Maltin residenti fl-Ingilterra, li kienu magħrufa għar-rabtiet fil-qrib mal-Partit Nazzjonalista fiż-żmien l-istrajk tat-tobba tal-1977.

Irraporta ukoll li kienu investigati wkoll kitbiet fil-"British Medical Journal" li dehru fl-1977.

Sadanittant, fl-aħħar ta' Novembru 2010, il-Prim Awla tal-Qorti Ċivili ordnat lill-Prim Ministru, bħala l-Kap tal-Gvern Malti, biex jagħti s-somma ta' €419,287 lill-Professur Edwin Grech u lill-familja tiegħu bħala kumpens għall-qtil politiku ta' Karin.

Fil-kummenti tiegħu għal din l-aħbar, il-Professur Grech qal li din tiftaħlu ħafna bibien fl-investigazzjoni tiegħu biex jgħin lill-Pulizija tasal għall-qattiel jew qattiela.

Fl-istess waqt, huwa wera diżappunt kbir għall-mod kif il-Pulizija investigat il-qtil ta' bintu.

L-Imħallef Raymond Pace, li ppresieda l-kawża, fisser in-nuqqas tal-Gvern milli jagħti kumpens għal dawn is-snin kollha bħala trattament diskriminatorju fuq bażi politika.

Fis-sentenza tiegħu, l-Imħallef għamilha ċara li d-delitt seħħ bħala konsegwenza tas-servizzi li l-Professur Grech ta lill-Gvern Malti u fisser id-deċiżjoni tal-Gvern li jirrifjuta li jagħti kumpens bħala aġir diskrimintorju.

L-Imħallef Pace sostna li mill-provi, jirriżulta li l-Gvern ikkumpensa lil diversi persuni li spiċċaw vittmi minħabba ċirkostanzi pubbliċi għax taw servizz lill-Gvern jew minħabba li sofrew atti vjolenti, madankollu naqas milli jagħmel l-istess mal-familja Grech.

Huwa sostna li d-delitt ta' Karin Grech kien wieħed ta' natura mediko-politika, frott tal-klima partikolari li nħolqot fil-kwistjoni industrijali bejn il-Gvern u l-Assoċjazzjoni Maltija tat-Tobba.

Żied jgħid li d-deċiżjoni tal-Professur Grech li jaċċetta li jkompli jaqdi lill-pubbliku bis-servizzi mediċi tiegħu kienet suġġett ta' tensjoni kbira għalih u għall-familja tiegħu.

Iżda l-Gvern ħabbar, ftit tal-jiem wara, li se jappella minn din is-sentenza.

Minkejja li qal li se jaċċetta li jħallas il-kumpens, qal li ma jaqbilx mal-Qorti li dan kien każ politiku għax id-delitt għadu mhux solvut u għadu mhux stabbilit min wettaq id-delitt.

Nhar il-11 ta' April 2011, il-Qorti Kostituzzjonali ċaħdet l-appell imressaq mill-Gvern u kkonfermat is-sentenza li kienet tat il-Qorti Ċivili li l-qtil ta' Karin Grech, li seħħ fit-28 ta' Diċembru, 1977 kellu motivazzjonijiet mediċi-politiċi.

Għalkemm il-Gvern kien ikkontesta d-dikjarazzjoni li għamlet il-Qorti huwa ħallas il-kumpens lill-ġenituri ta' Karin Grech.

Għaldaqstant, la darba huwa aċċetta, u fil-fatt ħallas il-kumpens, skont il-Qorti Kostituzzjonali, dan ifisser li l-Gvern aċċetta d-dikjarazzjoni li wasslet għall-ordni tal-kumpens u għalhekk ma jistax jikkontesta iktar id-dikjarazzjoni li ngħatat.

Nhar is-17 ta' Novembru 2017, xahar waral-assassinju ta' Daphne Caruana Galizia, il-familja ta' Karin Grech, ressqet protest ġudizzjarju fejn qed iżomm lill-Avukat Ġenerali, il-Kummissarju tal-Pulizija u d-Direttur Ġenerali tal-Qrati responsabbli għall-għibien ta' evidenza meqjusa bħala kruċjali.

Il-Protest ikompli l-persuni msemmija huma responsabbli tan-nuqqas ta' progress fl-investigazzjoni, iktar u iktar meta dan l-aħħar saru jafu li biċċiet mill-envelope li kellu traċċi tal-isplussiv, apparentement għebu mill-kustodja tal-Qrati.

Il-familja Grech qalet li din l-evidenza setgħet tixħet dawl fuq ir-reat grazzi għal teknoloġiji u żviluppi ġodda fix-xjenza forensika f'dawn l-aħħar 40 sena.

Iżda ġimgħa wara, il-Kummissarju tal-Pulizija, l-Avukat Ġenerali u d-Direttur Ġenerali tal-Qrati tal-Ġustizzja sostnew li mhux vera ntilfet xi evidenza ewlenija mill-każ tal-assassinju ta' Karin Grech.

Huma argumentaw bi tweġiba lill-Qorti li s-suspetti huma infondati.

Żiedu jgħidu li minn investigazzjonijiet li saru, dawn id-dokumenti għadhom fil-pussess tal-Maġistrat Inkwirenti.

Paul Chetcuti Caruana, tabib u Membru Parlamentari Laburista bejn l-1976 u l-1981, kien irċieva bil-posta bomba li ma ħaditx fl-istess jum u ħin li pakkett simili kien impustat lit-Tabib Edwin Grech u li kienet qatlet lil bintu Karin.

Bdew jinxterdu xnigħat li għax ma ħaditx il-bomba li kien irċieva Chetcuti Caruana, kien hu li għamel il-bomba li qatlet lil Karin Grech.

F'intervista li ta fl-2007, Chetcuti Caruana meta mistoqsi jafx min qatel lil Karin Grech wieġeb: "Fid-Depot naħseb jafu min hu u naħseb anki f'Tal-Pietà jafu min hu."

Qal li skond ma qalulu l-esperti l-bomba tiegħu ma ħaditx għax kien hemm xi molol imsaddin, u stqarr li hu kien se jkun "vittma ta' frame-up mill-Pulizija" fuq dan il-każ, u akkuża lill-esperti ta' Scotland Yard li għenu fl-investigazzjonijiet li kienu "kważi viċin li jkomplu bil-frame-up."

Qal li fl-1991 kien hemm tentattiv li jerġa' jsir frame-up fuqu meta programm televiżiv kien reġa' qabad il-każ u kien wassal biex il-Pulizija televa l-marki tal-pala ta' idejn it-tabib biex tqabbilhom ma' dawk elevati minn fuq il-karti li kienu mgeżwra l-pakketti splussivi li ntbagħtu fl-1978, iżda spjega li kollox kien reġa' waqa' fil-muta wara li l-marki tal-id la qablu ma' tiegħu u lanqas ma' ta' Reginald Cini li kien jgħix fl-Awstralja.

Fil-Parlament, nhar id-19 ta' Ġunju 1985, il-Kap tal-Oppożizzjoni Eddie Fenech Adami meta kien qiegħed iwieġeb għall-intervent tal-Ministru Laburista Alex Sciberras Trigona, kien qal: "Ngħidlek xi darba dwar Karin Grech, meta nkunu aħna fil-Gvern ngħidlek min, tikkonfondix.

Nagħmlu l-investigazzjonijiet bis-serjetà u ngħidlek, mela le!"

Wara l-bidla fil-Gvern fl-1987, il-Prim Ministru Eddie Fenech Adami kien ta struzzjonijiet lill-Pulizija biex jagħtu prijorità lil numru ta' każijiet fosthom il-każ ta' Karin Grech, iżda tul is-snin qatt ma tressaq ħadd il-qorti fuq il-każ.

F'intervista li Fenech Adami ta fl-2010 huwa qal li hu kien għamel dak kollu possibbli biex il-każ ikun solvut.

Fl-2009, il-Mexxej Laburista Joseph Muscat qal li "l-qtil ta' Karin Grech u l-qtil ta' Raymond Caruana, kienu delitti li saru minħabba intolleranza politika.

Din l-intolleranza hija marda kiefra li l-poplu Malti u Għawdxi għandu jibqa' jikkumbatti.

Lil hinn mill-politika partiġġjana, f'dawn id-delitti ma nxteridx demm blu jew aħmar, imma demm innoċenti."

Nhar il-11 ta' April 2011, il-Partit Laburista rreaġixxa għad-deċiżjoni tal-Qorti tal-Appell Sede Kostituzzjonali billi qal li din tpoġġi responsabbiltà kbira fuq il-Prim Ministru u l-Kabinett li jmexxi wara li kienu huma li appellaw mid-deċiżjoni tal-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili għax ma qablux li d-delitt kien riżultat tax-xogħol li kien qed iwettaq il-Professur Grech fi żmien il-kwistjoni medikol-politika.

Waqt li ddeskriva l-appell tal-Gvern bħala wieħed insensittiv u li offenda kemm lil kull min huwa ta' rieda tajba kif ukoll lill-familja Grech, il-Partit Laburista qal li l-fatt li l-appell kien miċħud mhux biss juri kemm il-Gvern kien żbaljat meta baqa' jirrifjuta li jaċċetta li d-delitt kien marbut max-xogħol tal-Professur Grech imma wkoll li l-Gvern "sabbat il-bieb" f'wiċċ dawk kollha li matul is-snin għamlu sforzi kbar biex iġibu l-għaqda fil-pajjiż.

Fl-1981, il-Gvern Laburista bena sptar għat-tfal maġenb l-Isptar San Luqa fi Gwardamangia li semmieh Sptar Karin Grech.

F'San Ġwann, hemm Ġnien Karin Grech, b'monument tagħha fih.

Ta' kull sena, fl-anniversarju tal-qtil tagħha, il-Partit Laburista itella' programm ta' tifkira f'ġieħha bil-preżenza tal-qraba tagħha.

Fil-poeżija tiegħu "Karin u Raymond", il-poeta Oliver Friggieri 'jżewweġ' fil-ġenna lil Karin Grech u lil Raymond Caruana (li nhar is-6 ta' Diċembru 1986, inqatel meta kien fil-każin Nazzjonalista tal-Gudja u xi ħadd mhux magħruf spara tiri fuq il-każin).

Iżewwiġhom fil-ġenna, fejn minn hemm fuq qed jgħassu biex ma jerġax jiġri dak li ġara lilhom.

Għandhom ħolma waħda li mhi ta' ebda partit politiku, il-ħolma li sseħħ l-għaqda fost ħuthom il-Maltin.

Biex din l-għaqda sseħħ, il-Maltin ma jridux jinsew dak li ġara fl-imgħoddi.

Il-memorja ta' dawn iż-żewġ żgħażagħ maqtula għandha tiftħilna għajnejna biex ma ninsewx li aħna lkoll aħwa Maltin.

Karin u Raymond

Hawn fuq iltqajna t-tnejn għall-ewwel darba,

għarajjes li ssaħħarna minn xulxin,

għarajjes li m'hemm xejn li se jifridna,

għarajjes li noħolmu bil-Maltin.

Id'id għarajjes bojod li nittajru

fi żwieġ li ma jixjieħx matul iż-żmien,

żewġ kwiekeb li nittawlu kull flgħaxija

u ngħassu fuqkom dejjem, kullimkien.

Għassiesa t-tnejn mill-għoli fejn ninsabu,

għassiesa li ma norqdu qatt u qatt,

għassiesa biex id-demm li xerridn'aħna

ma jerġa' jxerrdu ħadd u ħadd u ħadd.

Hemm ħolma bajda fl-għerusija tagħna

li ma jħassarha b'xejn ebda kulur,

hemm ħolma li m'hix blù w anqas m'hi ħamra,

hemm ħolma li fi żwieġ biddlet dulur.

Hemm salm li kiber fina biex nessiena

kull weġgħa, kull tifkira, kull lament,

hemm vleġġa li trid tinfed lill-qlub kollha

f'kull dar, f'kull triq, f'kull sqaq, f'kull parlament.

Hemm blata taħt għajnejna li nonġruha

filgħodu w filgħaxija t-tnejn id f'id,

hemm gżira li nsaqquha biex sa fl-aħħar

minn hawn narawha tikber f'nazzjon ġdid.

Bl-imħabba jħabbtu qlubna taħbit wieħed,

l-imħabba li żewġitna hawn fuq it-tnejn,

l-imħabba nitolbukom biex dal-kalċi

li xrobna ma nkunux xrobnieh għalxejn.

Hemm kmandament li tnissel miż-żwieġ tagħna

biex dawn id-dmija mxerrda ma jinħlewx,

ktibnieh bid-demm, tgħallmuh w għallmuh 'l uliedkom:

il-kmandament ta' għada: 'La tinsewx'.


Alfons Maria Galea

Alfons Maria Galea

Alfons Maria Galea (Valletta, 23 ta' April 1861 - Balzan, 30 ta' Lulju 1941), magħruf bħala s-Sur Fons, kien filantropu, senatur u awtur Malti.

Bin Pietru Pawl u Mary Carmen imwielda Galea, Alfons Maria kien ir-raba' fost sitt aħwa.

Huwa ħa l-ewwel tagħlim fid-dar tal-ġenituri tiegħu mingħand l-għalliem u kittieb Annibale Preca li kien skrivan ma' missieru.

Ta' 8 snin bagħtuh jistudja għand il-Ġiżwiti ta' Għawdex fejn dam tmien snin, u wara attenda l-Kulleġġ tal-Freres f'Marsilja.

Meta missieru, negozjant tad-drappijiet, irtira, Alfons ta' 19-il sena ħa f'idejh in-negozju.

Ta' 32 sena żżewweġ lil Elizabeth Asphar, minn familja Indjana li kellha wkoll negozju tad-drappijiet u tal-ħaġar prezzjuż.

Tliet snin wara Galea għalaq in-negozju għax ħass li dik ma kinitx il-linja tiegħu u beda jqassam ħafna minn ġidu lill-istituti tal-karità.

Huwa ta l-art biex jitwaqqaf l-Istitut tas-Sależjani ta' Don Bosco f'Tas-Sliema fejn kien mar jgħix meta żżewweġ.

Wara li ġie inawgurat il-bini fl-1904, l-Istitut serva bħala ċentru ta' rikreazzjoni u biex jiġbor is-subien li kienu jgħixu hemmhekk.

Fl-1908 fetaħ il-Juventutis Domus u l-Oratorju tas-subien għat-tagħlim tad-Duttrina.

Ċentri bħal dawn inbnew fiż-Żejtun, il-Mosta, Bormla u Għawdex.

Fl-1939 Galea waqqaf ukoll ċentru fejn jitgħallmu l-bniet: l-Istitut ta' Santa Eliżabetta tas-Sorijiet Franġiskani f'Tas-Sliema.

Ta donazzjonijiet ukoll lill-Isptar tal-Blue Sisters u pprovda l-għajnuna finanzjarja meħtieġa lill-Kunvent tal-Bon Pastur, f'Ħal Balzan.

Galea ta sehmu wkoll fil-missjoni.

Meta fl-1896 inħatar bħala Teżorier fil-Kumitat tal-Missjoni ntebaħ li biex in-nies jikkontribwixxu jridu jkunu konxji tal-faqar li hawn fid-dinja u dan wasslu biex jibda jippubblika l-Annali tal-Propagazzjoni tal-Fidi li kien joħroġ darba fix-xahar.

Għal bosta snin kien il-President tal-Anglo-Maltese Bank u aktar tard fl-1915 laħaq it-Teżorier tal-Kurja tal-Isqof, u teżorier tas-Sorijiet Klarissi ta' San Ġiljan.

Galea kien xhud fl-inkjesta tas-Sette Giugno 1919.

Sentejn wara, il-Partit Laburista immexxi mill-Kurunell William Savona ikkontesta l-ewwel elezzjoni ġenerali li qatt saret f'Malta, dik tal-1921.

Fiha l-Partit kiseb 23% tal-voti u tella' żewġ senaturi, wieħed minnhom Alfons Maria Galea u l-ieħor kien dak li iktar tard sar Arċisqof ta' Malta, Monsinjur Mikiel Gonzi.

Alfons Maria Galea serva ta' Senatur f'isem il-Partit Laburista fis-snin 1921-27.

Tul dawn is-snin ħadem b'riżq il-ħaddiem u l-batut billi semma' leħnu fuq l-istituti tal-karità, l-iskejjel tas-snajja', kundizzjonijiet xierqa fuq il-post tax-xogħol u t-tagħlim fl-iskejjel.

Meta l-Partit Laburista ngħaqad b'Compact mal-Partit ta' Strickland, is-Sur Fons għażel li jinqata' mill-politika.

Galea ħass il-ġibda għall-kitba meta kellu madwar 35 sena.

Għall-ewwel beda jittraduċi.

Il-kitbiet ta' Galea bil-Malti li kellhom l-għan li jedukaw u jgħallmu lill-poplu bla skola, l-aktar lill-fqar.

Huwa beda jikteb bil-Malti bis-saħħa ta' Annibale Preca u l-ewwel xogħol tiegħu kien it-traduzzjoni ta' stejjer qosra mit-Taljan.

Ix-xewqa kbira tiegħu kienet li jirtira min-negozju u l-kummerċ, kif fil-fatt għamel fl-1896, u jiddedika ħajtu għall-kitba.

F'Settembru tal-1899 beda joħroġ "Il-Kotba tal-Mogħdija taż-Żmien" li saru popolari ħafna tant li baqa' jippubblikahom sal-1915, san-numru 150.

Kienu bħal enċiklopedija ta' storja, ġeografija, arkeoloġija, folklor, storja naturali u snajja'.

Kiteb ukoll "Muftieħ il-Ġenna" (1889).

Galea qaleb għall-Malti uħud mill-Kotba Mqaddsa mil-Latin għall-Malti, fosthom Ktieb il-Qwiel, Is-Salmi, L-Għanja tal-Għanjiet, Ġob, Iżaija, Il-Kotba tas-Slaten u Il-Kotba tal-Makkabin.

Alfons Maria Galea kellu ħamest itfal, waħda minnhom soru.

Huwa miet fil-Kunvent tal-Bon Pastur, fejn kien mar jgħix f'Ġunju 1940 bħala refuġjat tal-gwerra, fl-età ta' tmenin sena.


Ġużè Chetcuti

Ġużè Chetcuti

Ġużè Chetcuti (Bormla, 11 ta' Awissu 1914 - 18 ta' Lulju 2006) kien poeta u awtur Malti.

Ġużè Chetcuti studja fl-Iskola Ċentrali ta' San Albert fil-Belt Valletta u wara fil-Kulleġġ tal-Għalliema fil-Belt ukoll.

Kien daħal mas-servizz ċivili fl-1936 bħala għalliem fl-iskejjel primarji u sentejn wara ngħata l-kariga ta' store officer mad-Dipartiment tas-Saħħa.

Fl-1940 meta faqqgħet il-gwerra ssieħeb fl-istaff editorjali fl-information office bħala sub-editor u traduttur tas-Service Bulletin u tal-Malta Review.

Fis-snin tal-gwerra kien wieħed mit-tliet xandara uffiċjali.

Huwa kien reġa' ssieħeb fid-Dipartiment tal-Edukazzjoni u għallem il-Malti l-Liċeo (1956 - 1974) u għal sentejn ta lectures tal-Malti fil-Mater Admirabilis Training College f'Tal-Virtù u fl-Upper Secondary School (Sixth Form).

Għallem ukoll fl-emergency teachers' maturity course u għal ħafna snin kien eżaminatur tal-Malti f'eżamijiet taċ-Ċivil, eżamijiet oħra pubbliċi, u diversi drabi f'konkorsi letterarji.

Ġużè Chetcuti kien fundatur tax-Xirka għat-Tixrid tal-Ilsien Malti (1939) flimkien mat-tabib Ġużè Bonnici u l-Avukat Anton Buttigieg.

Huwa ħadem għall-Malti u għal-letteratura Maltija fi żminijiet diffiċli ħafna, mhux biss fi żminijiet meta li tħobb il-Malti kien meqjus bħala diżunur imma anki fi żmien it-Tieni Gwerra Dinjija.

Fis-snin tal-gwerra mill-1940 sa l-1948 kien Segretarju tal-Għaqda tal-Kittieba tal-Malti (il-lum magħrufa bħala l-Akkademja tal-Malti).

Kien ukoll sub-editor tar-rivista letterarja 'Il-Malti', ta l-għajnuna tiegħu għal snin twal fil-pubblikazzjoni tar-rivista letterarja 'Leħen il-Malti' maħruġa mill-Università ta' Malta, Viċi-President (1990 - 1992), President Onorarju (1998 - 1999), u President tas-sotto-kumitat fi kwistjonijiet ta' ortografija.

Huwa kien ukoll membru Onorarju tal-Għaqda Poeti Maltin, kien membru fil-Kunsill u Segretarju tal-'Malta Drama League'.

Il-proża ta' Chetcuti hija waħda realista u uża l-letteratura biex fuq kollox mexxa 'l quddiem il-kawża tal-fqir u bla skola.

Fir-rumanzi tiegħu, Chetcuti juri ċar il-konsegwenzi tal-faqar fuq il-bniedem.

Rumanzi bhal "It-Tnalja", "L-Isqaq", "Il-Kerrejja" u bosta novelli tiegħu għandhom jitqiesu bħala manifest ċar u realistiku dwar soċjetà fil-qabda ta' bidla soċjali li ħalliet il-vittmi.

U Chetcuti kien ir-ritrattist u d-difensur letterarju tagħhom.

Ir-rumanzi u d-drammi ta' Chetcuti taw xhieda tal-ħajja popolari f'pajjiżna u għamlu dan b'realiżmu poetiku mill-aqwa.

Bosta mill-kitbiet letterarji ta' Ġużè Chetcuti jibqgħu jitqiesu fost il-kapolavuri tal-letteratura Maltija.

Fihom wera ruħu wkoll kittieb imnebbaħ mill-valuri tal-ġustizzja soċjali u tal-karità Nisranija.

Chetcuti kien ukoll esponent importanti tal-poeżija romantika f'Malta.

Għanna ġmiel il-pajjiz.

Ħabb il-bdiewa u l-ħajja sempliċi.

Kiteb dwar l-imħabba u setgħetha.

L-inkwiet u l-ferħ tal-ħajja.

Il-pattrijottiżmu u l-fidi.

L-ifjen poeżiji tiegħu żammew bilanċ delikat bejn il-qawwa tal-kelma Maltija u l-ħeġġa tal-istħajjil Mediterraneju.

Chetcuti ħadem ukoll biex il-poplu jifhem il-letteratura u għalhekk ħareġ ukoll kotba ta' kritika.

Aspett ieħor li m'għandux jintesa hu Chetcuti t-traduttur.

Hu qaleb għall-Malti xogħlijiet ta' Vincenzo Maria Pellegrini, Giovanni Curmi u dramm ta' Henrik Ibsen.

Fost l-għadd kbir ta' kotba li ħarġu mill-pinna ta' Chetcuti hemm "Id-Dawl tal-Ħajja", "L-Isqaq", "Poeti Maltin", ix-xogħlijiet għall-palk jinkludu "Il-Kerrejja", "Imħuħ Morda", "Manwela", u "1919", kif ukoll bosta studji kritiċi, novelli, traduzzjonijiet, kitbiet ta' taħriġ fil-grammatika Maltija, kif ukoll il-kotba awtobijografiċi li fihom laqqagħna ma' bosta awturi ta' żmienu kif ukoll m'oħrajn minn ġenerazzjonijiet li ġew wara.

Xogħlijiet ta' Chetcuti nqalbu wkoll għall-Ingliż u l-Għarbi.

Il-poplu Malti għaraf ħidmietu meta fl-1996 għażlu biex ikun membru tal-Ordni Nazzjonali tal-Mertu.

L-aħbar tal-mewt tiegħu tħabbret fuq il-mezzi tax-xandir u fil-ġurnali kollha li taw tagħrif bijografiku dwar ħajtu u l-ħidma kbira u qawwija tiegħu fil-friegħi kollha tal-letteratura Maltija.

Charles Flores, poeta u Editur Letterarju ta' "l-orizzont", qal "Miet l-aħħar Ġgant Letterarju".

Alfred Sant, Mexxej tal-Partit Laburista, ex-Prim Ministru u awtur qal li "Ġużè Chetcuti baqa' mimli ħeġġa u interess fil-ħajja nazzjonali."

Sant qal li Chetcuti kien għalliem tiegħu li mas-snin sar ukoll ħabib kbir.

"L-imħabba li kellu għal-letteratura u l-ilsien Malti kienet dejjem sors mill-aqwa ta' ispirazzjoni għalija u għall-ġenerazzjoni tiegħi, kif ukoll għal dawk li ġew qabilna u warajna.

Kien bniedem umli u ħabrieki, ġentili ħafna f'imġibtu, għalliem dedikat.

Kien entużjast għall-ħidma letterarja li rnexxielu jagħtiha, matul is-snin, dimensjoni soċjali.

Baqa' dejjem għaddej bi proġetti ġodda ta' kitba u tagħrif."

Monsinjur Victor Grech, Direttur tal-Caritas li mexxa ċ-ċerimonja funebri fil-Knisja ta' Stella Maris, waqt l-omelija tiegħu sejjaħ lil Ġużè Chetcuti "Warda tal-Letteratura Maltija"..


San Ġwann Appostlu u Evanġelista

San Ġwann Appostlu u Evanġelista

San Ġwann Appostlu u Evanġelista (Galilija, bidu l-ewwel seklu - Efesu, tmiem l-ewwel seklu) kien l-iżgħar Appostlu ta' Ġesù.

Magħruf mit-tradizzjoni Kristjana bħala l-awtur tar-Raba' Vanġelu, San Ġwann kien bin Żebedew u Salomè, ħu Ġakbu l-Kbir.

Qabel ma kien segwaċi ta' Ġesù, Ġwanni kien dixxiplu ta' Ġwanni l-Battista.

Ġwanni jiġi attribwit rwol importanti permezz tat-tradizzjoni Biblika, fejn Ġwanni huwa mejqus bħala ""id-dixxiplu l-maħbub"".

Ir-rwol ta' Ġwanni huwa fundamentali għaliex kien ix-xhieda tal-avvenimenti li akkumpanjaw ħajjet Kristu, mill-għażla tat-tnax il-Appostlu sal-mewt fuq is-salib, fejn Ġwanni kien l-uniku wieħed mill-appostli preżenti.

Għaldaqstant, Ġwanni kien dak li permezz tar-rakkont tiegħu fil-Vanġelu, daħal fil-fond tal-misteru ta' Kristu.

Wara li waqqaf il-Knisja f'Ġerusalemm huwa mar għal xi snin f'Efesu, fl-Asja Minuri (illum it-Turkija).

Hemmhekk, skont it-tradizzjoni, għex mal-Madonna sakemm mietet.

Minħabba t-tagħlim tiegħu, huwa kien eżiljat fil-95 WK fil-gżira ta' Patmos mill-Imperatur Domitian.

Miet f'Efesu, meta kellu madwar erbgħa u disgħin sena, fatt li jindikah bħala l-iktar wieħed li għex fost l-appostli.

Is-simbolu ta' Ġwanni, l-ajkla, hija d-definizzjoni tal-viżjoni li tidher fil-ktieb tal-Apokalissi fejn jikkontempla il-veru dawl tal-Kelma.

L-ajkla, fil-fatt, tħares lejn id-dawl qawwi tax-xemx direttament.

San Ġwann l-Evanġelista ta is-sehem tiegħu fil-kuntest Bibliku, sewwa sew fir-Raba' Vanġelu, fit-tlett Ittri u fl-Apokalissi, fejn iqawwi qalb lill-insara li kienu qed jiġu ippersegwitati.


Karl Chircop

Karl Chircop

Karl Chircop (7 ta' Awwissu 1965 – 12 ta' Ottubru 2008) kien tabib u politiku.

Kien membru tal-Parlament f'isem il-Partit Laburista mill-1996 sal-2008, u serva ta' Kelliem tal-Oppożizzjoni għall-Politika Soċjali u s-Saħħa.

Nhar it-3 ta' Awwissu 2008 Chircop sofra emoroġija ċerebrali.

Dak in-nhar huwa kien qiegħed jaħsel il-karozza, meta f'ħin minnhom storda, waqa' u ħabat rasu.

Huwa nstab minn wieħed mill-erbat itfal tiegħu.

Martu Adriana ċemplet għall-ambulanza u sakemm ittieħed l-Isptar Mater Dei kien għadu jitkellem u jikkomunika mal-qraba tiegħu.

Madankollu kif daħal l-isptar huwa ntilef minn sensih u wara li saritlu operazzjoni, martu ngħatat l-aħbar li t-tim mediku kien qed jikkonsidra jiddikjarah 'brain dead'.

It-tifel il-kbir tiegħu, Jan Chircop, kien qiegħed jistudja l-mediċina fil-Messiku u rritorna Malta biex jara lil missieru.

Minħabba l-qagħda serja tiegħu, ittieħdet id-deċiżjoni li jittieħed fi sptar speċjalizzat f'Londra - in-National Hospital for Neurology and Neurosurgery - fejn huwa hemmhekk fit-12 ta' Ottubru ġie ddikjarat mejjet.

Il-Prim Ministru Lawrence Gonzi qal li Karl Chircop "kien politiku eżemplari b'impenn soċjali qawwi u meqjus fi kliemu biex ifittex li jagħmel il-ġid lil ħaddieħor.

Kelli l-opportunità insegwi, niddiskuti u niddjaloga ma' Karl Chircop, billi meta kont Viċi Prim Ministru u ministru responsabbli mill-politika soċjali, Karl kien isegwi dan il-qasam, inkluż l-impjiegi.

Fih dejjem rajt politiku li ried jara titjib soċjali.

Kien jagħmel argumenti raġunati biex inħarsu 'l quddiem.

Nibqa' niftakar lil Karl bħala politiku li ta servizz.

Dak li qiegħda tagħmel il-familja tiegħu li tara x'organi jistgħu jingħataw hu simbolu tal-altruiżmu li emmen u wettaq Karl bħala missier, ħabib, tabib u politiku.

F'dan il-mument diffiċli ħsibijieti huma ma' martu, uliedu, ommu u qraba tiegħu...

Karl kien jiddibatti b'ċertu stil bi tbissima, imma avolja kien jaf ikun iebes, imma kien eleganti fl-ebusija tiegħu.

Huwa kien jagħmel dan b'sens ta' dikazzjomni lejn il-valuri li kien jemmen fihom.

Karl kien rappreżentant dinjituż u ġenwin...

Avolja ninqasmu fil-poilitika, imma konna naqsmu l-istess valuri.

Ma' Karl kont komdu niddibatti u nargumenta għax kien xi ħadd li kellu ħafna valuri komuni...

Kien bniedem sensittiv u jħoss dak li jgħid u jgħidu bi preparazzjoni.

Dak li jiddiskuti kien jagħmlu b'sensittività kbira.

Karl kien jitkellem mill-esperjenza personali tiegħu, mill-preofessjoni tiegħu ta' tabib.

Meta kont tisimgħu jitkellem, kien jitkellem mill-esperjenzi li jgħaddi minnhom...

Karl, fis-snin li qatta' fil-Kamra tar-Rappreżentanti u fil-Partit Laburista, nistgħu ngħidu li Karl ta' kontribut ta' sustanza biex il-pajjiż jimxi aktar 'il quddiem.

Dan huwa mument ta' dwejjaq, imma meta tħares lejn il-pożittiv, is-sofferenza li għad-diet minnha l-familja tiegħu, forsi jitaffew ftit minn dan il-ħsieb.

Inwassal il-kondoljanzi lill familja tiegħu, lill-mara u lill-uliedu, u naċċerthom li se jsibuna magħhom f'dak li jkollhom bżonn."

Il-Mexxej Laburista Joseph Muscat qal hekk fuq Chircop: "Il-karriera politika ta' Karl dejjem kienet karatterizzata mill-altruwiżmu u minn sens kbir ta' servizz liċ-ċittadin.

Huwa kien iħoss is-sejħa li jgħin lil kulħadd, speċjalment lil dawk l-aktar fil-bżonn.

Dan kien jagħmlu kemm fil-professjoni medika kif ukoll fil-qasam politiku bħala rappreżentant tal-poplu, kif jistgħu jixdhu mijiet ta' familji.

Karl kien jieħu xogħlu b'serjetà kbira, isegwi l-iżviluppi fis-setturi li għalih kien responsabbli u jieħu attitudni pożittiva.

Il-ftit ġimgħat li għamel fl-aħħar rwol li kellu bħala Kelliem Ewlieni għas-Saħħa, settur li kien tant għal qalbu, huma prova ċara ta' dan.

Tlifna ħabib ġenwin li kien jaħdem biex jgħaqqad u jferraħ.

Ħabib li miegħu tista' titkellem, li lest li jisma' u li jgħin.

Ħabib li għex il-prinċipji tal-ġustizzja soċjali.

Personalment, tlift wieħed mill-ħbieb il-kbar tiegħi.

Minkejja li kont konxju tad-diffikultajiet enormi li kien qed jiffaċċja fl-aħħar ġimgħat ta' kura, qatt ma qtajt qalbi li nistgħu nerġgħu naraw lil Karl magħna, b'mod jew ieħor.

Sfortunatament, ma kellux ikun hekk.

Il-ġest tal-familja Chircop li toffri l-organi ta' Karl għad-donazzjoni jirrifletti l-altruwiżmu li kkarterizza l-ħajja ta' Karl.

B'hekk Karl ried ikun ta' servizz għall-proxxmu sa l-aħħar nifs.

F'ismi u f'isem il-Partit Laburista, nagħti l-kondoljanzi tiegħi li Adriana, lil erba' uliedu Jan, Francesca, Christian u Keith, lil ommu Marion u l-kumplament tal-familja."

Il-Funeral ta' Chircop sar is-Sibt 18 ta' Ottubru 2008, filgħodu.

Mill-Isptar Mater Dei, il-kadavru tiegħu ittieħed għall-aħħar darba quddiem il-Kwartieri Ġenerali tal-Partit Laburista.

Hemmhekk sab jilqgħuh il-Mexxej Laburista u Kap tal-Oppożizzjoni Joseph Muscat flimkien mal-Grupp Parlamentari Laburista, il-membri tal-Amministrazzjoni tal-Partit Laburista u l-membri tal-Eżekuttiv Nazzjonali.

Joseph Muscat poġġa bukkett fjuri fuq it-tebut, għannaq miegħu lill-mara ta' Karl, Adriana, imbagħad lissen il-kliem "Grazzi Karl" u l-folla sellmet lid-Deputat Laburista permezz ta' minuta silenzju.

Ivan Grech tal-grupp Winter Moods, flimkien mal-kitarrist tiegħu kantaw 'live' il-kanzunetta "Marigold."

Minn quddiem iċ-Ċentru Nazzjonali, il-funeral kompla għaddej fi triqtu għat-Telgħa ta' Kordin f'Raħal Ġdid minn fejn beda korteo funebri għall-Knisja ta' Kristu Rè.

It-tebut ta' Karl inġarr lejn il-knisja minn dawk l-aktar qrib tiegħu.

Imbagħad segwietu, folla enormi fil-pjazza ta' Raħal Ġdid, fejn dinjitarji, qraba, kollegi u ħbieb tiegħu imxew miegħu sa fuq iz-zuntier tal-knisja.

Kienu eluf dawk li kienu preżenti għall-aħħar tislima lil Dr Karl Chircop.

Il-quddiesa tqaddset minn Monsinjur Victor li kien emozzjonat ferm.

Fl-omelija tiegħu qal li Karl, fil-ħajja qasira tiegħu, 18-il sena bħala tabib u 13-il sena membru parlamentari, offrilna mudell ta' nisrani integru li għaraf isarraf it-twemmin tiegħu f'qadi bla serħan biex iferraħ u jqawwi l-qlub.

Fost id-dinjitarji li attendew għall-funeral, kien hemm il-President ta' Malta Eddie Fenech Adami, l-Ispeaker Louis Galea, il-Prim Ministru Lawrence Gonzi, il-Kap tal-Oppożizzjoni Joseph Muscat kif ukoll diversi membri parlamentari miż-żewġ naħat tal-Kamra, u rappreżentanti ta' diversi għaqdiet.

Il-quddiesa ġiet ikkonċelebrata mid-Direttur tal-Caritas Monsinjur Victor Grech mgħejjun mill-Kappillani tas-sitt lokalitajiet li jiffurmaw ir-Raba' Distrett minn fejn Karl kien elett bħala Membru Parlamentari.

Kienu preżenti wkoll l-Isqof ta' Għawdex Mario Grech, kif ukoll l-Arċisqof Emeritus Ġużeppi Mercieca u mill-Vigarju Ġenerali Monsinjur Annetto Depasquale.

L-Arċisqof ta' Malta Pawl Cremona O.P ma setax jattendi peress li kien Ruma.


Rudolf Clausius

Rudolf Clausius

Rudolf Julius Emanuel Clausius (imwieled Rudolf Gotitlieb) (2 ta' Jannar, 1822 - 24 ta' Awissu 24, 1888), kien fiżiku u matematiku Ġermaniż u hu meqjus bħala wieħed mill-fundaturi ċentrali tax-xjenza tat-termodinamika.

Permezz tal-formolazzjoni ġdida tiegħu tal-prinċipju ta' Sadi Carnot magħrufa bħala ċ-Ċiklu ta' Carnot, poġġa t-teorija tas-sħana fuq bażi aktar veru u soda.

Fl-artiklu l-aktar importanti tiegħu, "Dwar it-teorija mekkanika tas-sħana", ippubblikat fl-1850, ifformola ghall-ewwel darba l-ideat bażiċi tat-tieni liġi tat-termodinamika.

Fl-1865 introduċa l-kunċett tal-entropija.

Clausius twieled f'Köslin (issa tissejjaħ Koszalin) fil-Provinċja tal-Pomeranja.

Beda l-edukazzjoni tiegħu fl-iskola ta' missieru.

Wara ftit snin, beda jmur il-Ġinnażju fi Stettin (issa Szczecin).

Clausius ħa l-lawrja mill-Università ta' Berlin fl-1844 fejn studja l-matematika u l-fiżika taħt, fost oħrajn, Heinrich Magnus, Johann Dirichlet u Jakob Steiner.

Studja wkoll l-istorja taħt Leopold von Ranke.

Fl-1847, ħa dottorat mill-Università ta' Halle b'tezi dwar l-effetti ottiċi fl-atmosfera tal-Art.

Imbagħad laħaq professur tal-fiżika fl-iSkola Rjali tal-Artilerija u l-Inġinerija f'Berlin u Privatdozent fl-Università ta' Berlin.

Fl-1855 huwa sar professur fl-ETH Zürich, l-Istitut Federali Żvizzeru tat-Teknoloġija f'Zürich, fejn baqa' sal-1867.

Matul dik is-sena, telaq biex isir professur fl-Università ta' Würzburg u sentejn wara, fl-1869 fl-Università ta' Bonn.

It-teżi tad-Dottorat ta' Clausius dwar ir-rifrazzjoni tad-dawl ipproponiet li naraw is-sema kaħla matul il-jum, u gradi differenti ta' aħmar fi tlugħ u nżul ix-xemx (fost fenomeni oħra) minħabba r-rifrazzjoni u r-riflessjoni tad-dawl.

Aktar tard, Lord Rayleigh kellu juri li fil-fatt dan kien minħabba t-tifrix tad-dawl, imma madankollu, Clausius kien uża approċċ ferm aktar matematiku milli kien użaw xi wħud.

L-artiklu l-aktar famuż tiegħu, ""Über die bewegende Kraft der Wärme"" (""Dwar il-qawwa li tmexxi tas-sħana"")

Matul l-1857, Clausius ikkontribwixxa għall-qasam tat-teorija ċinetika wara li rfina l-mudell ċinetiku sempliċi ħafna tal-gassijiet ta' Awissu Krönig biex jinkludi movimenti translazzjonali, rotazzjonali u vibrazzjonali.

F'dan l-istess xogħol introduċa l-kunċett tal-"Mogħdija ħielsa medja" ta' partiċella.

Clausius iddeduċa r-relazzjoni ta' Clausius-Clapeyron mit-termodinamika.

Din ir-relazzjoni, li hi mod kif tista' tiġi kkaratterizzata l-tranżizzjoni tal-fażi bejn żewġ stati tal-materja bħal solidu u likwidu, oriġinarjament kienet ġiet żviluppata fl-1834 minn Émile Clapeyron.

Fl-1865, Clausius ta l-ewwel verżjoni matematika tal-kunċett tal-entropija, u taha isimha wkoll.

Użat l-unità 'Clausius' issa abbandunata (simbolu: "'Cl"') għall-entropija.

Clausius ħa l-kelma "entropija" mill-Grieg, en + tropein, jiġifieri ""kontenut ta' bidla"" (""Verwandlungsinhalt"") Dawn huma żewġ frażijiet famużi li qal Clausius fl-1865: L-enerġija tal-univers hi kostanti.

L-entropija tal-univers dejjem tersaq lejn il-massimu.


Philip Muscat

Philip Muscat

Philip Muscat (Ħaż-Żebbuġ, 9 ta' Awwissu 1930 - Msida, 31 ta' Diċembru 2010) kien tabib u Ministru Laburista fis-sebgħinijiet u t-tmeninijiet, u fi żmienu seħħew żviluppi importanti għal Malta, l-aktar fil-qasam tat-telekomunikazzjoni kif ukoll f'dak tal-edukazzjoni, fosthom bit-twaqqif tal-Junior Lyceums.

Bin Joseph u Anna mwielda Sciortino, Philip Muscat studja fl-Iskola Primarja ta' Ħaż-Żebbuġ, is-Seminarju u fl-Università ta' Malta minn fejn ggradwa fil-B.Pharm., B.Sc. fl-1952 u sar tabib fl-1955.

Kien tabib popolari fl-inħawi ta' Ħaż-Żebbuġ u Ħal Qormi.It-Tabib Muscat kien miżżewweġ lil Doris imwielda Cuschieri u kellhom tlett itfal, Alexander, Joseph u Marlene.

It-Tabib Muscat daħal fil-politika fl-1956 bħala president tal-Għaqda Żgħażagħ Laburisti ta' Ħaż-Żebbuġ.

Hu kkontesta l-elezzjonijiet ġenerali f'isem il-Partit Laburista fl-1962, 1966 u l-1971 u dejjem tela' minn fuq il-ħames distrett.

Fis-snin 60 kien il-kelliem tal-Oppożizzjoni dwar is-Servizzi Soċjali u s-Saħħa.

Ikkontesta wkoll b'suċċess l-elezzjonijiet tal-1976, 1981 u 1987 li fihom kien elett mis-sitt distrett.

Fl-1992 ikkontesta fuq is-sitta u s-seba' distrett fejn kien irnexxielu jżomm is-siġġu parlamentari wara li rebaħ elezzjoni każwali.

Bejn l-1971 u l-1976 it-Tabib Muscat kien inħatar deputat ċerpersin tal-kumitati tal-Kamra tar-Rappreżentanti, u mexxa wkoll delegazzjoni fil-Kunsill tal-Ewropa.

Wara l-elezzjoni tal-1976 ingħata r-responsabbiltà ta' Ministru tal-Edukazzjoni, kariga li żamm sal-1983.

Waqt il-ħidma tiegħu f'dan il-Ministeru kien introduċa l-iskemi ta' student ħaddiem fl-Università u l-Istitut Tekniku.

Fl-1979 irrappreżenta lill-Prim Ministru fil-Konferenza tal-Kapijiet tal-Istati tal-Commonwealth fiż-Żambja.

Bejn l-1983 u l-1987 it-Tabib Muscat serva bħala Ministru tal-Industrija Parastatali, Enemalta u Telemalta.

Minn April 1992, huwa kien il-kelliem ewlieni tal-Oppożizzjoni dwar ix-Xogħol u l-Korporazzjoni tax-Xogħol u Taħriġ, sakemm imbagħad irtira mill-politika.

Fi stqarrija wara l-mewt tiegħu, il-Partit Laburista qal: "It-tabib Muscat kellu karriera mill-aqwa fil-kamp tal-medicina kif ukoll f'dak politiku, fejn għal snin twal ħadem u ta sehem fil-ħidma tal-Partit Laburista, liema ħidma baqa' għaddej biha sal-aħħar żminijiet."

Il-funeral tiegħu sar fit-3 ta' Jannar 2011, fil-Knisja ta' Ħaż-Żebbuġ.

Attendew il-President George Abela, il-Prim Ministru Lawrence Gonzi, l-Aġent Mexxej tal-Partit Laburista Anġlu Farrugia, l-eks-Mexxej Laburista Alfred Sant kif ukoll membri parlamentari preżenti u eks-ministri u deputati li servew fi żmien meta Muscat kien ministru.

Fl-omelija tal-quddiesa Fr Hilary Tagliaferro iddeskriva lil Philip Muscat bħala bniedem bilanċjat li kapaċi jagħmel awto-kritika u dak li hu abjad jgħidlu abjad u dak li hu iswed jgħidlu iswed.

Huwa sostna li rridu nitgħallmu minn dawn in-nies u t-tajjeb li għamlu f'ħajjithom nagħmluh aħna.

Saħaq ukoll li l-awtorità ma tfissirx poter imma servizz għall-oħrajn minn dawk stess li għandhom il-poter u l-awtorità."Philip kien juża l-poter biex jagħti servizz".

Wara l-quddiesa t-tebut inħareġ mill-knisja qalb iċ-ċapċip tan-nies u minn hemm inġarr fuq l-idejn sa' quddiem il-każin Laburista ta' Ħaż-Żebbuġ fejn mal-faċċata kien hemm 'banner' bil-kliem "Grazzi Philip".

Mill-gallarija ntefgħu fjuri ħomor u bojod kif ukoll indaqq il-Last Post minn grupp ta' bandisti.

Minn hemm il-korteo bil-qraba u l-ħbieb kompla saċ-Ċimiterju tal-Qalb ta' Ġesù fl-istess raħal fejn Muscat indifen fil-qabar tal-familja.


Philip Sciberras

Philip Sciberras

Philip Sciberras (Ħaż-Żebbuġ, 7 ta' Ottubru 1945) kien deputat Parlamentari Laburista u Imħallef, u huwa poeta u kittieb.

Bin Saviour u Mary Ann imwielda Micallef, Sciberras studja fl-Iskola Primarja ta' Ħaż-Żebbuġ, il-Kulleġġ San Alwiġi u l-Università ta' Malta fejn iggradwa u sar avukat fl-1973.

Sar membru parlamentari fl-1979 wara r-riżenja tan-Nutar Ġużè Abela.

Fl-elezzjoni tal-1981 kien elett fuq is-sitt distrett.

Fiż-żewġ elezzjonijiet ta' wara ma kienx elett.

Fil-kwistjoni interna tal-Partit Laburista serva ta' medjatur bejn il-Prim Ministru Alfred Sant u Dom Mintoff.

Nhar id-19 ta' Diċembru 2010, il-Partit Laburista għażel lill-Imħallef Emeritus Philip Sciberras biex jamminista u jqassam il-fondi li l-Kap tal-Oppożizzjoni, flimkien ma' deputati oħrajn Laburisti rrinunzjaw miż-żieda fis-salarju li ta l-Gvern.

Nhar id-9 ta' Diċembru 2002 kien maħtur Imħallef.

Matul il-karriera tiegħu ta' Mħallef għal tmien snin, bejn deċiżjonijiet tal-Qorti tal-Appell Inferjuri u dawk tal-Prim Awla tal-Qorti Ċivili ta xejn inqas minn 2,529 sentenza, inklużi 69 sentenza li ta matul l-aħħar jum tiegħu, is-6 ta' Ottubru 2010, jiġifieri medja ta' 316-il sentenza fis-sena.

Fid-diskors li għamel fl-okkażjoni tal-irtirar tiegħu, l-Imħallef Sciberras qal:

"Kull ġudikant aspirant għandu jifhem li l-fiduċja ma tintilifx biss b'xi att ta' korruzzjoni jew favoritiżmu, iżda wkoll bl-għażż, in-negliġenza u l-insensibilità anke għax dawn huma ħtijiet gravi.

Tajbin kemm huma tajbin l-emendi leġiżlattivi intiżi biex iħaffu l-proċeduri u jegħlbu d-dewmien esaġerat, fih innifsu skandaluż, il-ġudikant aspiranti għandu japprezza li kif kien jgħid il-Calamandrei fl-opra tiegħu "Elogio dei Guidici", il-ġudikant jappartejni għal dak l-ordni reliġjuż fejn jekk xi wieħed jitnikker u ma jkunx ta' eżempju tajjeb jista' jiġi li l-kredenti jitilfu l-fidi.

Il-ħidma tal-ġudikant ma għandhiex ikollha waqfien.

Dan qed ngħidu għax, kif tafu inthom, evitajt kemm stajt id-dewmien fl-għoti tas-sentenzi u dan mingħajr pressjoni żejda għall-Avukat."

Sciberras qal li huwa daħal f'din il-kariga fis-sena li matulha ftit xhur qabel seħħ l-avveniment li heżżeż lill-ġudikatura:

"Allura tistgħu tobsru x-xorta ta' magħmudija li dħalt għalija.

Ma qtajtx qalbi għax deherli li kont kapaċi nerġa' fil-mod u ċ-ċokon tiegħi, flimkien mal-maġġjor parti ta' ġudikanti oħra ħawtiela, nagħti sehemi biex tinkiseb lura l-fiduċja li kienet theżżet...

Ħdimt bil-mod tiegħi, inqum kmieni filgħodu, naqra l-proċess, nagħmel in-notamenti, nirriċerka u nirrediġi s-sentenzi.

Dan mingħajr daqq ta' trombi jew fanfarri...

Illum fis-sewwa nistqarrilkom li nħoss ċerta għafsa li se ntemm il-karriera tiegħi ta' ġudikant meta nqis li għad nista' nagħti kontribut siewi, żgħir kemm hu żgħir.

Qabel ma nagħlaq nixtieq intenni li matul dawn it-tmien snin osservajt kambjament tajjeb fit-tmexxija tal-kawżi u l-kwalità tas-sentenzi dovut għall-isforz kollettiv li sar minn numru ta' Mħallfin u Maġistrati.

Eventwalment qatt mhu biżżejjed.

Iżda fil-fehma umli tiegħi dan l-isforz kellu almenu jsib riskontru ta' apprezzament minn min, fis-setgħa tiegħu, tiddependi l-għażla 'ad altiora'."

Kien wieħed mill-fundaturi tal-Moviment Qawmien Letterarju.

Ippubblika "Priżmi" ma' Dun Lawrenz Cachia (1968), "Dawl fil-Persjani" (1972) , "Mandala" (1984) u "Mirja" (2014).

Bhala pubblikazzjonijiet legali imbarka fuq xoghol monumentali intitolat "L-Alfabett tal-Kodici Civili" li ser jikkonsisti f'ghaxar volumi.

Huwa miżżewweġ lil Rose, imwielda Apap u għandu tlett itfal: Alexander, Lara u Andrew, u sitt neputijiet Ivan, Maya, Anja, Michael, Samuel u Matthew.

MANDALA

ISSA LI L-FJURI DBIELU

DATA BASE

KOLLOX GĦANDI LEST Kollox għandi lest:

Bagalja ta' uġigħ,

Passaport għajjien mingħajr uċuħ,

U portafoll ta' solitudni Sal-biljett li taqtgħu darba,

Bla ritorn.

Kollox għandi lest

U m'hemmx li jasal l-ajruplan.


Chow Chow

Chow Chow

Chow Chow huwa razza ta kelb li oriġinarjament ġie żviluppat fil-Mongolja madwar 4,000 sena ilu u wara ġie introduċut fiċ-Ċina, fejn huwa riferut bħala "Songshi Quan" (: sōngshī quǎn 鬆獅犬).

Sidien famużi ta' Chow Chow jinkludu (it-tletin president ta' l-iStati Uniti), , il-mara ta' , u missier il-psychoanalytic psikologija .


Paul P. Borg

Paul P. Borg

Paul P. Borg (Ħal Balzan, 1949) huwa awtur prolifiku Malti u għalliem tax-xjenza u fiżika fl-iskola ta' San Andrea l-Imġarr, Malta.

Għex f'B'Kara, imma qatta' parti kbira minn tfulitu jiġri fil-beraħ ta' Selmun fejn tgħallem jikber, jgħix u jirrispetta l-ambjent.

Borg huwa poeta, rumanzier u ħareġ kotba fuq is-snajja' Maltin.

L-ewwel ġabra ta' novelli tal-awtur, huma miktubin madwar nies li għandhom xi singularita' fil-karattru.

Dan jissuġġerixxi lin-novellier li dawn il-karattri jistgħu jirreaġixxu b'mod partikolari li jagħti lill-awtur ħjiel li jista' jutilizza fin-narrazzjoni tiegħu.

Aħna u naqraw dawn in-novelli, nistgħu nġarrbu l-esperjenzi ta' "Beżgħat" u nirrealizzaw li xi wħud mill-karattri li ħoloq okkupaw post prominenti f'moħħ l-awtur.

Għalkemm dawn in-novelli jidhru maqtugħin wieħed mill-ieħor, xorta jżommu bejniethom rabta li tgħaqqadhom fi storja twila waħda.

Ġabra ta' novelli li fihom l-awtur jaqbad ċerti inċidenti mill-ħajja ta' kuljum madwarna u jlaqqa' ċerti individwi, jara u jgħarbel u joħroġ minn dawn l-inċidenti ċerti sitwazzjonijiet li mbagħad jirrifletti fuqhom.

F'dawn in-novelli, l-awtur joħroġ is-sengħa tas-sempliċita'.

F'din il-ġabra ta' disa' novelli nsibu ġrajjiet umani li jirriflettu s-soċjeta' marida ta' żminijietna.

Ġabra ta' novelli fuq il-qirda ta' l-ambjent f'kull tifsira tiegħu, dik ukoll li tagħtina identité, u tan-nuqqas tas-soċjetà li tiddefendi sewwa kemm l-ambjent kif ukoll l-identità għal ġid tagħha stess.

23 novella bl-Ingliż miktubin fl-istil tipiku ta' Borg: l-attenzjoni minuzzjuża għal dak li l-ħin kollu għaddej minn moħħ il protagonist, ix-xewqat u l beżgħat li jġarrab, l-ilsien u l-istil li jirrifletti direttament in-nixxiegħa tal kuxjenza li spiss tmiss l-istat tat thewdin.

Bħala temi jaħkmu fuq kollox dawk ambjentali u soċjali (iż-żwieġ, l-abort, imma anki s-suwiċidju, id-diżabbiltá fiżika).


John F. Marks

John F. Marks

John F. Marks (Isla, 26 ta' Ġunju 1894 - Tas-Sliema, 14 ta' Settembru 1954) kien wieħed mill-intellettwali ewlenin li kellu l-Partit Laburista fil-bidu tiegħu fis-snin 20, li ta sehem kbir biex Jum il-Ħaddiem fl-1 ta' Mejju jiġi ċċelebrat f'Malta.

Bin Daniel, Lhudi imwieled Varsavja, l-Polonja, u Kunċetta imwield Chetcuti.

Studja l-Liċeo, il-Kulleġġ tat-Tarzna u wara daħal jaħdem ta' disinjatur fl-inġinerija fit-Tarzna.

Kien president tal-Każin Laburista tal-Isla.

Kien fl-Eżekuttiv tal-Partit mill-1925 'il quddiem u għamel żmien Viċi-President tal-Partit.

Fil-ktieb tiegħu 'Bandiera Ħamra: L-Ewwel ta' Mejju f'Malta', l-awtur Joe Borg, iqis lil John Marks bħala l-magna li tat l-ewwel nifsijiet tal-ħajja lill-Ewwel ta' Mejju f'Malta.

Tant ukoll li jgħid li kieku ma kienx John F. Marks forsi llum f'pajjiżna ma niċċelebrawx Jum il-Ħaddiem.

L-ewwel darba li l-Ewwel ta' Mejju ġie ċċelebrat kien proprju fl-Isla fl-1926.

Kiteb ħafna f'ġurnali Laburisti jew xellugin bħal "Il Cotra".

Kiteb ukoll:


Albert Marshall

Albert Marshall

Albert Marshall (Ħ'Attard, 1947) huwa awtur u direttur tad-drammi Malti.

Studja s-Seminarju, l-Università ta' Malta, il-London Academy of Music and Dramatic Arts u Victoria University ta' Melbourne, l-Awstralja, mnejn kiseb l-M.A. fl-Istudji tal-Komunikazzjoni.

Bejn l-1971 u l-1980 okkupa diversi karigi fix-xandir nazzjonali u kien l-ewwel kap Malti tal-Akkademja Nazzjonali tal-Arti Drammatika.

Marshall emigra lejn l-Awstralja fl-1981.

Għamel żmien reġista residenti fil-Victoria College of the Arts ta' Melbourne u kien l-ewwel Malti li dderieġa fis-Sydney Opera House.

Kien jgħallem l-istudji tal-Komunikazzjoni f'Victoria University qabel irritorna Malta.

Irritorna Malta f'Novembru 1995 biex jieħu f'idejh it-tmexxija tar-Radju tal-Università u fl-istess ħin jgħallem l-istudji tal-Komunikazzjoni fl-Università ta' Malta.

Marshall inħatar General Manager tal-PBS fl-1996.

Fl-2004, Marshall emigra lejn il-Lussemburgu fejn ħadem bħala traduttur mal-Kummissjoni Ewropea.

F'Novembru 2009 irtira u irritorna lejn Malta.

Marshall ippubblika għadd kbir ta' poeżiji f'kotba u antoloġiji tul il-medda taż-żmien bejn il-ħolqien tal-Moviment Qawmien Letterarju, li tiegħu kien protagonist, fis-Snin Sittin, u l-ktieb "Diaspora", ġabra tal-poeżiji tiegħu miktubin bejn l-1967 u l-1996.


San Staniżlaw Martri

San Staniżlaw Martri

San Staniżlaw Martri (Szczepanow, Polonja, 26 ta' Lulju 1030 - Krakovja, Polonja, 11 ta' April 1079) huwa qaddis tal-Knisja Kattolika, ikkanonizzat mill-Papa Innoċenz IV fl-1253.

Imwieled minn ġenituri nobbli li għal ħafna żmien kienu bla tfal u li tawh trobbija reliġjuża tajba u ressquh bl-ezempju tagħhom lejn Alla.

Meta kiber ġie ordnat saċerdot u mogħti kanonkat fil-katidral.

Ħafna nies kienu jersqu lejn Alla minħabba l-prietki mqanqla tiegħu msaħħa b'ezempju tajjeb.

Kemm il-poplu kif ukoll il-kleru kienu jfittxuh għall-pariri.

Kien ġeneruż mal-foqra u mbotta 'l quddiem ir-riformi religjuzi.

L-isqof ta' Krakovja xtaq jirreżenja u jċedilu postu iżda Staniżlaw insista miegħu biex ma jiħux dan il-pass.

Imma meta l-isqof miet, huwa intgħażel minfloku għalkemm aċċetta biss għax ordnalu l-Papa.

Kien kkonsagrat isqof fl-1072.

Baqa' bl-istess ħeġġa, jgħallem, jirriforma u benefattur ġeneruż tal-fqar.

Dan l-isqof miet martri meta safa maqtul mir-re Boleslav li qatlu hu stess fil-katidral waqt li kien qed iqaddes.

L-isqof Stanislaw safa vittma għax ried jaqdi id-dmir tiegħu ta' mexxej tal-erwieħ bl-aktar mod rett.

Ir-re Boleslav kien ħataf mara ta' waħda min-nobbli tiegħu, u ħadha fil-palazz tiegħu.

Dan kien skandlu kbir għan-nies tal-Polonja.

Minkejja li Staniżlaw widdbu biex jindem, Boleslav baqa' kif kien u l-isqof skumnikah.

Ir-re ma felaħx għal din l-umiljazzjoni u żvoga l-qilla tiegħu meta daħal fil-katidral u qatlu b'idejh stess wara li s-suldati li hu ordna biex ineħħulu ħajtu qalulu li ma setgħux jagħmlu dan għax Staniżlaw kien imdawwar b'dija kbira divina.

San Staniżlaw huwa l-Qaddis Patrun tal-Polonja.