Rivoluzzjoni Industrijali

Rivoluzzjoni Industrijali

Ir-Rivoluzzjoni Industrijali ġabet bidliet kbar fl-Ewropa.

L-akbar bidla kienet dik ta' klassi ta' nies li l-ġid tagħhom ma bdewx jagħmluh minn fuq il-prodotti agrikoli, iżda mill-manifattura.

Dan wassal għall-ftuħ ta' diversi fabbriki li bdew jattiraw għadd ta' nies mill-kampanja li jmorru jaqilgħu l-għixien fl-ibliet.

Id-differenza kienet li għall-ħidma li kienu qiegħed jagħmlu bdew jitħallsu.

Għall-ewwel darba diversi nies bdew jaraw il-flus f'idejhom, u anke jekk ma kinux ħafna, setgħu jtejbu xi ftit il-kundizzjonijiet tal-għixien tagħhom.

Iżda l-effett tar-rivoluzzjoni industrijali kien il-fatt li ddaħħlet il-ġirja mal-kwoti.

Il-kundizzjonijiet ma kinux mill-itjeb u l-ħaddiema - li issa bdew jikbru bħala klassi soċjali - sabu lilhom infushom jaħdmu sigħat twal ferm aktar milli kien maħsub.

Il-ħlas kien ftit meta mqabbel max-xogħol li kienu qed jagħmlu.

Xogħol kontinwu li ma jaqta' xejn.

Il-kundizzjonijiet tal-iġene u ndafa fuq il-post tax-xogħol ma kinux mill-aqwa.


Komuniżmu

Komuniżmu

Il-Komuniżmu huwa moviment soċjo-politiku li jimmira għal soċjetà bla klassijiet strutturata fuq proprjetà komuni tal-mezzi ta' produzzjoni, aċċess liberu għal artikli ta' konsum, u t-tmiem tal-proprjetà privata

Wieħed mill-effetti tar-Rivoluzzjoni Industrijali kien li l-ħaddiema bdew jingħaqdu bejniethom biex jiġġieldu għall-kundizzjonijiet u pagi aħjar.

Hekk twieled il-proletarjat.

It-twelid tal-proletarjat ġab miegħu għadd ta' ħassieba u intelletwali b'kuxjenza soċjali.

Dawn bdew jaraw kif se jgħinu lill-proletarjat jikseb id-drittijiet tiegħu.

Riduh jinqata' mix-xkiel u l-'jasar' tas-sinjur.

Bdiet il-ġlieda bejn il-klassi tal-ħaddiema u l-klassi ta' min iħaddem.

L-affarijiet komplew jeħżienu meta l-Ewropa u l-bqija tad-dinja spiċċaw maħkuma mill-Ewwel Gwerra Dinjija.

Il-ħaddiema mhux talli ma rnexxielhomx jiksbu d-drittijiet li riedu, talli sabu ruħhom fuq il-front tal-gwerra.

Il-ħaddiema, issa suldati, bdew iħossuhom il-"pawn" taċ-ċess f'logħba bejn l-aristokratiċi li kienu qegħdin jippruvaw juru min minnhom kien l-aqwa.

L-aħbar li l-Imperu Russu kien sfaxxa u minflok twaqqfet Repubblika Sovjetika, bidlet ix-xena internazzjonali għal bosta snin ta' wara l-1917.

F'dawk il-pajjiżi li l-Ewwel Gwerra ħalliet devastazzjoni u miżerja, ħafna ħaddiema u suldati ingħaqdu flimkien biex jagħmlu movimenti simili għas-Soviets Russi.

Eżempji ewlenin huma r-Rivoluzzjoni Ġermaniża u r-repubblika Sovjetika ta' l-Ungerija.

Iżda t-tnejn li huma kellhom ħajja qasira.

Biss ir-Rivoluzzjoni Russa sabet art fertili fejn il-qagħda tal-popli kienet ħażina.

Kellhom jgħaddu 30 sena sakemm ma sseħħet rivoluzzjoni oħra kbira, dik Ċiniża, li bħal dik Russa seħħet fl-isfond tat-tieni Gwerra Dinjija u l-ġlieda kontra l-ħakma Ġappuniża.

It-tmiem tat-Tieni Gwerra, fejn fuq l-istess mejda tar-rebbieħa kellek lil Josef Stalin il-mexxej ta' l-Unjoni Sovjetika, bdiet tibgħat messaġġ ġdid u ċar - il-popli opressi għandhom jagħmlu dak li seħħ fl-1917 u jqumu kontra l-ħakkiema tagħhom.

Iżda iż-żminijiet kienu nbidlu.

Fin-nofs kellek l-influwenza ta' l-Istati Uniti, li bl-hekk imsejjaħ Suq Ħieles riedet twaqqaf il-firxa tal-Komuniżmu u Soċjaliżmu.

Kellek ukoll lil partiti tal-lemin li bil-biża' li x-xellug jista' jirbaħ il-poter, kontra qalbhom bdew jintroduċu miżuri simili għal dawk mixtieqa mill-partiti u movimenti xellugin, fosthom il-welfare state.

Ħafna kienu dawk iż-żgħażagħ li kienu influwenzati mill-affarijiet kif seħħew snin qabel fir-Russja.

Fost dawn nistgħu nsemmu lil Ernesto Che Guevara li wara vjaġġ li għamel tul l-Amerika Latina, il-faqar li ra b'għajnejh ħeġġu biex jippromwovi t-twemmin Soċjalista.

Ingħaqad ma' Fidel Castro u flimkien ħadmu biex iseħħ ir-Rivoluzzjoni Kubana.

Mas-suċċess ta' din ir-rivoluzzjoni 'Che' beda jaħdem biex l-ideali tar-rivoluzzjoni jinfirxu fil-kumplament tal-kontinent ta' l-Amerika Latina.

Fl-istess waqt, fil-pajjiżi li kienu kolonja ta' wieħed mill-pajjiżi Ewropej, bħall-Ingilterra, Franza, Belġju u Portugall, nibtu fihom movimenti xellugin u rivoluzzjonarji.

L-idea li l-ġid tal-pajjiż jinqasam b'ugwaljan-za fost iċ-ċittadini u ma jitħal-liex ikompli jittiekel mill-ħak-kiema kienet waħda qawwija.

Iżda l-firxa tat-twemmin xellugi kien kontrastat mill-politika Amerikana li riedet tiproteġi l-interess tagħha - fuq quddiem nett il-kapital.

L-Istati Uniti ħadmet bis-sħiħ biex flimkien ma' l-alleati tagħha tiġġieled il-firxa Soċjalista.

Fl-Istati Uniti stess, għexieren kienu dawk iċ-ċittadini Amerikani li spiċċaw fil-ħabsijiet minħabba li kellhom twemmin xellugi.

Aktar minhekk, l-Istati Uniti rat kif għamlet u għenet gvernijiet u reġimi tal-lemin biex ma jħallux pajjiżhom 'isir' Soċjalista.

Fost dawn nistgħu nsemmu ċ-Ċili u n-Nikaragwa.

Għal 50 sena sħaħ l-Istati Uniti u l-Unjoni Sovjetika kienu jinsabu għaddejjin bil-magħrufa Gwerra Bierda, li għalkemm ma kienx hemm ġlied bl-armamenti, il-battalji kienu jseħħu fil-qasam ekonomiku u nfluwenzi politiċi.

Minħabba għadd ta' ċirkostanzi, fosthom il-wasla fil-poter ta' Mikhail Gorbachev, is-saħħa tal-Unjoni Sovjetika bdiet tmajna sa ma wasal il-kollass politiku u ekonomiku tagħha tas-snin disgħin.

Il-waqgħa tal-Unjoni Sovjetika heżżet is-sisien politiċi ta' diversi partiti xellugin, speċjalment dawk Ewropej.

Il-fatt li ma kienx fadal stat Soċjalista b'saħħtu d-diżorjenta kompletament lill-partiti xellugin.

Eżempju ċar ta' dan huwa dak li seħħ fl-Italja.

Il-Partit Kommunista Taljan għal snin twal dejjem kien wieħed mill-akbar partiti.

Iżda l-waqgħa tal-Unjoni Sovjetika tatu daqqa li ma rkuprax minnha.

Il-mexxejja tiegħu bdew jaħsbu kif jaraw ħalli jbiddlu l-politika tagħhom u jagħmluha appellabbli għan-nies.

Bidlulu isimu għall-Partit Demokratiku tax-Xellug (PDS).

Wara ftit snin reġgħu bidlu l-isem u għamluh Demokratiċi tax-Xellug (DS) u f'Ottubru li għadda ingħaqdu mal-partit Margherita u ffurmaw il-Partit Demokratiku (PD).

L-uniku tifkira tal-partit komunista Taljan huma r-Rifondazione Comunista u Comunisti Italiani, magħmula minn politiċi u membri li ma ċaħdux l-ideal tagħhom biex jingħoġbu mill-bidliet li kienu qed iseħħu.

L-effett tal-waqgħa Sovjetika ma nħassitx mill-Kommunisti biss, iżda anke mill-partiti Soċjalisti.

Il-biża' li n-nazzjonalizzajzzoni ta' ċerti oqsma tal-ekonomija m'għadhomx appellabbli fid-dinja ta' suq ħieles, tat bidu għall-politika ġdida xellugija.

Ir-riżultat ta' dan narawh fil-politika ta' New Labour jew Neo Soċjalisti.

Biss jekk inħarsu n-naħa l-oħra tal-Atlantiku fl-Amerika Latina l-effett kien bil-maqlub.

Wara snin ta' ħakmiet tal-lemin, il-popli qiegħdin jagħtu appoġġ u saħħa kbira lill-partiti soċjalisti.

Ir-rebħiet fil-Brażil, Urugwaj, Venezwela, Ċili, Nikaragwa u Arġentina huma sinjal li l-ispirtu rivoluzzjonarju tal-popli għadu hemm u qawwi.

Għal ħafna snin il-Komuniżmu kien it-tama għall-ħaddiema tad-dinja li jekk jingħaqdu flimkien u jiġġieldu għad-drittijiet tagħhom m'hemm ħadd li jista' jwaqqafhom.

Fl-għaqda isibu s-saħħa.


FA Community Shield

FA Community Shield

L-FA Community Shield (magħrufa qabel bħala Charity Shield) hija logħba tal-futbol li tintlagħab kull sena bejn ir-rebbieħa tal-kampjonat Ingliż u dawk tal-FA Cup.

F'każ li ċ-ċampjins tal-Premier League ikunu rebħu wkoll l-FA Cup, l-avversarju jkun it-tim li jkun ikklassifika fit-tieni post tal-kampjonat.

Il-finali ssir ġewwa Wembley Stadium, u ċ-ċampjins attwali huma Manchester United li fil-11 ta' Awwissu 2013 rebħu 2–0 lil Wigan Athletic, biż-żewġ gowls jaslu minn Robin van Persie.

Il-Community Shield evolviet mix-"Sheriff of London Charity Shield", kompetizzjoni li mill-1898 sal-1905 kienet tlaqqa' l-aqwa tim professjonali Ingliż kontra l-aqwa tim tad-dilettanti.

L-isem ġej mill-fatt li l-introjtu minn din il-logħba jingħata b'karità lill-isptarijiet u karitajiet magħżula mill-klabbs parteċipanti, karatterisitka li għadha preżenti sal-ġurnata tal-lum.

Il-Football Association Charity Shield, kif kienet magħrufa dak iż-żmien, ġiet immudellata sabiex tieħu post tal-ewwel wara li l-ikbar klabbs tad-dilettanti ma waslux fi qbil mal-FA Ingliża.

Il-format il-ġdid kien jinvolvi lir-rebbieħa tal-Ewwel Diviżjoni tal-Football League jaffrontaw lir-rebbieħa tas-Southern League, u l-ewwel logħba li ntlagħbet kienet fl-1908 bejn Manchester United u Queens Park Rangers.

Il-partita ntemmet 1–1, u għalhekk kellha terġa' tintlagħab b'Manchester United joħorġu rebbieħa 4–0.

Matul is-snin il-format tal-kompetizzjoni nbidel diversi drabi.

Fl-1913, ix-"Shield" kienet missielta bejn formazzjoni tad-dilettanti u dik tal-professjonisti, waqt li fl-1921 il-kompetizzjoni rat ir-rebbieħa tal-Football League u l-FA Cup jaffrontaw lil xulxin.

Il-format kompla jvarja fis-snin għoxrin, dejjem fuq il-linja ta' dilettanti kontra professjonisti, fosthom fl-1927 meta l-professjonisti kienu rappreżentati mid-detenturi tal-FA Cup, Cardiff City, u d-dilettanti minn Corinthian.

Fis-sena 1950, ix-"Shield" rat jaffrontaw lit-tim nazzjonali Ingliż tat-Tazza tad-Dinja kontra tim tal-FA li kien dar il-Kanada dak is-sajf.

Anki fl-1961, is-sena tad-doppjetta domestika tat-Tottenham Hotspur, it-trofew ġie missielet bejn Tottenham u selezzjoni tal-FA imsejħa "Football Association XI".

Mill-1959, il-logħba bdiet tintlagħab fil-bidu tal-istaġun.

Il-mistoqsija fuq liema żewġ timijiet jilgħabu għax-"Shield" f'każ li tim jirbaħ kemm l-FA Cup u l-kampjonat baqgħet hemm.

Fl-1971, l-Arsenal saru t-tieni t-tim li għamlu d-Doppjetta minn meta bdiet ix-"Shield", imma minħabba li l-logħob skedat ta' qabel l-istaġun huma ma setgħux jieħdu sehem.

Leicester City ġew mistiedna bħala ċampjins tat-Tieni Diviżjoni sabiex minflok jilgħabu kontra l-finalisti telliefa tal-FA Cup Liverpool.

Huma rnexxielhom jirbħu t-trofew minkejja li qatt qabel ma kienu rebħu l-kampjonat jew l-FA Cup.

Fl-1972, ir-rebbieħa tal-kampjonat Derby County u dawk tal-FA Cup Leeds United irrifjutaw li jieħdu sehem fiċ-Charity Shield, u għalhekk Manchester City, li kienu spiċċaw ir-raba' fl-Ewwel Diviżjoni, u ċ-ċampjins tat-Tielet Diviżjoni Aston Villa ġew mistiedna biex jieħdu sehem; Manchester City rebħu 1–0.

Fl-1974, is-segretarju tal-FA Ted Croker, ħoloq il-format attwali bil-partita tintlagħab f'Wembley Stadium bejn iċ-ċampjins attwali tal-kampjonat u l-FA Cup.

Fis-snin tmenin u disgħin, jekk konfront kien jispiċċa fi dro, kull tim kien iżomm dan it-trofew sitt xhur kull wieħed; din ġiet irranġata bl-introduzzjoni tal-penalties fl-1993.

Fl-2002, iċ-Charity Commission saret taf li l-Football Association naqset li tilħaq l-obbligazzjonijiet legali taħt il-liġi tal-karità, meta naqset li tispeċika liema flus mill-bejgħ tal-biljetti jmorru għall-karità, u ddum sabiex tagħmel il-pagamenti lill-karitajiet magħżula.

B'riżultat t'hekk, il-kompetizzjoni tbiddlilha isimha għal Community Shield.


Kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2012 - Grupp E

Klassifika u riżultati għal Grupp E mill-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 2012.


Martri tal-Korea

Martri tal-Korea

Il-Martri tal-Korea kienu vittmi ta' persekuzzjoni kontra l-Insara fis-seklu 19 fil-Korea.

Huwa maħsub li mill-inqas 10,000 Nisrani nqatlu f'din il-persekuzzjoni, 103 minnhom ġew iddikjarati qaddisin "en masse" fl-1984.

Il-Knisja Koreana għandha l-karatteristika forsi unika, li twaqqfet u kienet sostnuta mil-lajċi; infatti fil-bidu tas-seklu 17 il-fidi Nisranija bdiet fil-Korea permezz ta' delegazzjonijiet KOreani li kull sena kienu jmorru Peking fiċ-Ċina, u hemm ġew f'kuntatt mal-Kristjaneżmu, ħadu lura f'pajjiżhom il-ktieb tal-missjunarju Kattoliku l-ġiżwita Matteo Ricci "Id-duttrina vera ta' Alla"; u Lee Byeok lajk u ħassieb kbir, ispirat minn dal-ktieb, waqqaf l-ewwel komunità Nisranija, li kienet attiva ħafna.

Għall-ħabta tal-1780, Lee Byeok talab lil ħabib Lee-sunghoon, li kien sejjer iċ-Ċina, biex jitgħammed u lura miegħu jġib kotba reliġjużi biex japprofondixxu l-fidi ġdida tagħhom.

Fir-rebbiegħa tal-1784 ħabibu ġie lura mgħammed bl-isem ta' Pietru, u lill-komunità ta impuls qawwi; il-grupp organizza ruħu b'ġerarkija differenti.

Kif saru jafu li dan ma setgħux jagħmluh, huma talbu lill-isqof Ċiniż biex jibgħatilhom minnufih saċerdoti; u minnufih dan bagħtilhom lill-qassis Chu-mun-mo, u l-Insara bdew jikbru bl-eluf.

Iżda sa mill-1785 faqqgħet persekuzzjoni kontra l-Insara, li ħraxet biż-żmien tant li fl-1801 anki l-uniku qassis inqatel, imma dan ma waqqafx il-komunità Koreana milli tkompli tikber.

Fl-1802 ir-Re ħareġ editt tal-Istat, li fih saħansitra ordna l-qerda tal-Insara.

Weħidhom u mingħajr gwida spiritwali, l-Insara Koreani talbu bil-ħerqa liċ-Ċiniżi u lill-Papa biex jibgħatilhom is-saċerdoti; imma dan sar possibbli biss fl-1837, meta ntbagħtu isqof u żewġ saċerdoti mill-Missjonijiet ta' Pariġi; li billi daħlu klandestinament inqatlu sentejn wara.

Andrea Kim Taegon, irnexxielu jdaħħal isqof u saċerdote.

Fl-1866 seħħet l-eħrex persekuzzjoni; imma fl-1882 il-gvern iddikjara l-libertà reliġjuża.

Ta' min isemmi b'mod speċjali lil Andrija Kim Taegon, l-ewwel saċerdot Korean li wara li tefgħuh il-ħabs qatluh bil-qtugħ tar-ras, u Pawlu Hasang li kien appostlu lajk ta' qlubija kbira.

Flimkien ma' San Andrija u San Pawl ġew kanonizzati 101 martri oħra fosthom kien hemm iż-żagħżugħ Peter Yu ta' 17–il sena u Mark Chong ta' 72 sena.

Kien hemm ukoll tliet isqfijiet u seba' saċerdoti mis-Soċjeta' tal-Missjonijiet Esteri ta' Pariġi, fosthom Monsinjur Imbert li kien l-ewwel Isqof li ppriedka l-kelma ta' Alla fil-Korea.

Huwa maħsub li b'kollox inqatlu 10,000 martri, li minnhom 103 ġew iddikjarati beati f'żewġ gruppi distinti fl-1925 u fl-1968.

Minn dawn 10 biss kienu barranin, 3 isqfijiet, u 7 saċerdoti, u l-oħrajn kollha Koreani, katekisti u lajċi, irġiel u nisa, miżżewġin u mhumiex, xjuħ, żgħażagħ u tfal, għonja u foqra.

Dawn il-103 martri tal-Korea ġew iddikjarati qaddisin mill-Papa Ġwanni Pawlu II, waqt quddiesa li ċċelebra fis-6 ta' Mejju 1984, f'Misraħ Youido, f'Seoul, quddiem folla ta' iktar minn nofs miljun ruħ, meta kien qed jagħmel il-pellegrinaġġ appostoliku tiegħu fil-Korea.


San Mattew

San Mattew

Mattew l-Evanġelista (מתי/מתתיהו, "Don ta' Jaħwe", bl-Ebrajk: "Mattaj" jew "Mattitjaħu"; bil-Grieg: Ματθαῖος, "Mattios") kien wieħed mit-tnax-il appostlu ta' Ġesù u wieħed mill-erba' Evanġelisti.

Mattew kien Lhudi.

X'aktarx li kien mill-Galilija.

Bla dubju kien raġel għani.

Huwa l-istess persuna li San Mark u San Luqa jsejħulu Levi.

Bi professjoni kien pubblikan, jiġifieri wieħed li jiġbor it-taxxi mingħand il-Lhud u jgħaddihom lill-ħakkiema tagħhom ir-Rumani.

Dan kien fi żmien Erodi Antipa.

Il-Lhud ma kinux jaħmluhom lill-pubblikani, għax barra milli kienu aġenti tal-Gvern Ruman, kellhom il-fama li kienu rgħiba u qarrieqa.

Għalhekk il-Lhud ma kinux iħalluhom jidħlu fit-tempju u fis-sinagoga.

L-ebda Lhudi tal-affari tiegħu ma kien ikollu kuntatti magħhom.

B'danakollu, darba waħda Ġesù rah bilqiegħda quddiem il-mejda tat-taxxi, u qallu: "Ejja warajja."

Dak qam u mar warajh.

(Mt.

9:9) Ftit wara, Mattew stieden lil Ġesù għall-ikla fid-dar tiegħu f'Kafarnahum u stieden ukoll ħafna kolletturi ħbieb tiegħu.

X'ħin il-Fariżej raw dan ħaduha kontra Ġesù u qalu: "Għaliex jiekol mal-pubblikani u l-midinbin?"

It-tweġiba ta' Ġesù kienet sempliċiment, "It-tabib ma jeħtiġuhx dawk li huma f'saħħithom, iżda l-morda" (Mt.

Isem San Mattew insibuh fil-lista tal-Appostli.

Flimkien mal-Appostli kien xhud tal-qawmien mill-mewt ta' Ġesù, kien magħhom ukoll meta Ġesù tela' s-sema, u wara mar magħhom ukoll Ġerusalemm jitlob u jistenna l-miġja tal-Ispirtu s-Santu.

Dan l-Evanġelju nkiteb madwar is-sena 80.

Aktarx li nkiteb f'Antjokja tas-Sirja, dik il-belt fejn id-dixxipli ta' Ġesù għall-ewwel darba bdew jissejħu "Kristjani" (Atti 11,26).

Ma nkitibx minn San Mattew l-Appostlu, għalkemm hu msemmi għalih.

Inkiteb minn Nisrani li baqa' anonimu.

Qabel ma sar Nisrani dan l-awtur kien wieħed mill-Iskribi, jiġifieri għaref Lhudi li kien jistudja tajjeb il-Kotba Mqaddsa, imma mbagħad għaraf li t-tagħlim ta' Ġesù kien il-milja, il-perfezzjoni ta' dak li Alla kien għallem f'dawk il-Kotba, u għalhekk ħaddan ir-reliġjon Nisranija.

Kien tassew "Skriba li sar dixxiplu tas-Saltna tas-Smewwiet, u għahekk mill-ħażna tiegħu seta' joħroġ sew il-ġdid u sew il-qadim" (Mt13,52).

Sas-seklu l-ieħor kienu jgħidu li dan l-Evanġelju l-ewwel inkiteb bl-Aramajk, u mbagħad xi snin wara kien maqlub għall-Grieg.

Illum l-istudjużi jżommu li nkiteb l-ewwel bil-Grieg.

Minkejja li kienu għaddew 50 sena minn mindu Ġesù kien miet u rxoxta, ħafna mill-Lhud kienu baqgħu ma emmnux li Ġesù kien il-Messija.

Anzi dawn il-Lhud kienu jagħmlu kull ma jistgħu biex ifixklu lil dawk in-nies ta' ġenshom li kienu saru Nsara.

Kieu jgħidulhom: "Ġesù ta' Nazaret ma kienx il-Messija.

Aħna għalhekk bqajna nimxu wara Mose'.

Agħmlu bħalna, u temmnux iżjed f'Ġesù."

Dan l-Evanġelju nkiteb biex l-Insara ma jitqarrqux u jitilqu r-reliġjon tagħhom.

Jippreżentah bħala Mose' il-Ġdid.

Jekk fl-imgħoddi Alla kien kellem lill-Lhud permezz ta' Mose', issa kellimna b'wieħed aqwa, jiġifieri Ġesù, li kien tassew il-Messija li fih seħħew il-profeziji tal-Kotba Mqaddsa.

Ġesù, mela, huwa l-Għalliem il-Ġdid li Alla jridna nimxu warajh.

Kull min irid jogħġob lil Alla, jeħtieġ li jimxi mhux iżjed wara Mose', imma wara Ġesù.

Biex jisħaq fuq din il-verita', l-Evanġelista jagħmel ħiltu biex juri x-xebħ li kien hemm bejn Ġesù u Mose'.

Tradizzjoni tgħid li San Mattew mar jipprietka lil Ġesù fl-Etjopja (mhux dik tal-Afrika iżda ta' ħdejn il-baħar Kaspju) fejn miet martri.

San Mattew huwa l-qaddis patrun tal-kontabilisti, bankiera, "stock brokers" u tal-kolletturi tat-taxxa.


Léster Rodríguez

Léster Rodríguez

Léster Yomar Rodríguez Herrera (Barinas, 29 ta' Marzu 1952) huwa inġinier, akkademiku u politiku tal-Veneżwela, u hu attwalment qiegħed iservi bħala sindku tal-belt ta' Mérida.

Elett mill-partit tal-COPEI, hu hu fost il-kandidati għall-elezzjoni biex jiġi elett il-gvernatur il-ġdid tal-istat ta' Mérida.

Bejn l-2004 u l-2008 serva ta' rettur tal-Università tal-Andi.


Etnika

Etnika

Etnika huwa wieħed mill-gruppi folkloristiċi ewlenin f'Malta, stabbilit fis-sena 2000.

L-erba' membri fundaturi kienu l-kompożitur Ruben Zahra, Ġużi Gatt li jibni strumenti tradizzjonali, ir-riċerkatur Steve Borg u l-mużiċist Andrew Alamango.

L-għan ewlieni tagħhom kien li jerġgħu jqajmu l-interess fi strumenti antiki tradizzjonali Maltin waqt li jgħaqqduhom ma' idjomi u strumenti kontemporanji.

Fl-2000, Etnika ħarġu l-ewwel album bl-isem ta' "Nafra".

It-tieni album "Żifna" ħareġ fl-2003.

F'dan l-album jesploraw iktar l-idea ta' gżira-nazzjon b'influwenzi kulturali Mediterranji differenti.

Fl-2001 huma ngħataw il-premju "Award of Music Achievement" waqt iċ-ċerimonja tal-Malta Music Awards li saret f'Ta' Qali.


Martin Luteru

Martin Luteru

Martin Luteru (Eisleben, 10 ta' Novembru 1483 – Eisleben, 18 ta' Frar 1546) kien patri Agostinjan Ġermaniż u professur tat-teoloġija li beda r-Riforma Protestanta.

Ħadha qatta' bla ħabel kontra min kien jgħallem li l-maħfra tad-dnubiet tista' tinxtara bil-flus.

Oppona lil Johann Tetzel li kien ibigħ l-indulġenzi bil-95 teżi tiegħu fl-1517.

Iċ-ċaħda tiegħu li jirtira kitbietu ordnata minn Papa Ljun X fl-1520 u minn Karlu V tal-Imperu Qaddis Ruman fid-Dieta ta' Worms fl-1521 wasslet għall-iskomunika mill-Papa u l-kundanna mill-Imperatur.

Luteru kien jgħallem li s-salvazzjoni ma tinkisibx bl-opri tajba imma hija don gratwit tal-grazzja t'Alla permezz tal-fidi f'Ġesù Kristu bħala salvatur mid-dnub.

It-teoloġija tiegħu sfidat l-awtorità papali billi għallmet li l-Bibbja hija l-unika għajn tar-rivelazzjoni divina u li l-Insara kollha huma saċerdoti.

It-traduzzjoni tal-Bibbja fi lsien il-poplu (flok il-Latin) għamilha iktar aċċessibli, u dan ġab impatt qawwi fuq il-Knisja u l-kultura Ġermaniża.

L-innijiet li kiteb influwenzaw l-iżvilupp tal-kant fil-knejjes.

Iż-żwieġ tiegħu ma' Katharina von Bora wassal biex il-ministri (saċerdoti) Protestanti bdew jiżżewġu huma ukoll.

Luteru kien bniedem ta' temperament vjolenti, ta' manjieri goffi u aħrax fi kliemu.

Fl-istess ħin dan il-karattru kumpless kien bniedem edukat fl-aqwa università ta' pajjiżu, intelliġenti u onest u saċerdot devot, b'talent straordinarju ta' persważjoni kemm fil-kitba kif ukoll bil-fomm.

Mhemmx dubju li fit-teoloġija ta' Luteru kien hemm xi haga gdida u originali.

Hija teologija personali hafna u mimlija emozzjoni - xi haga ferm nieqsa fit-trattati Skolastici kesħin u nixfin ta' żmienu.

B'differenza minn hafna kitbiet ta' zmienu, tieghu kienet profondament biblika.

Kienet ukoll teologija prattika u rilevanti, li tiffoka fuq l-issues attwali tal-gurnata.

It-teologija ta' Luteru qajmet kontroversja fl-ambjenti Kattolici, il-fehmiet tieghu bhal nghidu ahna dwar ir-rieda u l-grazzja.

Verament li ghal Luteru l-fidi kienet kollox izda dan ma jfissirx li qatt ma ta kas tal-opri tajba.

Iktar nistghu nghidu li Luteru spostja l-enfasi li kien isir fi zmienu fuq l-irwol u l-hila tal-bniedem fis-salvazzjoni tieghu ghall-irwol attiv ta' Alla.

Dwar l-opri tajba, Luteru kiteb hekk: "Il-fidi ta' hadd mhi daqshekk kbira li ma tistax jew m'ghandhiex tikber.

Ghalhekk biex tikber iridu jsiru opri tajba, u dawk hziena evitati."

Band'ohra kiteb ukoll: "Hekk kif ix-xemx qieghda biex tiddi, bniedem ta' fidi jaghmel opri tajba."

Li jaghmel Luteru hu li jishaq fuq l-inizjattiva u l-azzjoni divina fl-opri taghna, li ahna biss strumenti f'idejn Alla.

Luteru ghallem li ahna ma niksbux il-gustifikazzjoni izda niggebbdu lejha u dejjem infittxu u nitolbu li nkunu gustifikati biex b'hekk il-qaddisin huma fl-istess hin midinbin, midinbin fil-fatt u qaddisin fit-tama.

Ghal teologu bhal Luteru li kien jemmen li l-qalba tar-religjon hija r-rispons personali, u ghal bniedem li l-esperjenza religjuza tieghu kienet maghguna fl-idea tas-salvazzjoni bhala don ta' Alla lill- bniedem, il-prattika tal-knisja ta' zmienu kienet tkiddu sew ghax kienet taghmel enfasi zejjed fuq l-irwol tal-bniedem fis-salvazzjoni.

Hafna affarijiet bhall-pellegrinaggi, il-kult superstizzjuz tar-relikwji u l-effikacja materjalista tal-quddiesa kienu jaghtu impressjoni li l-genna hija xi haga li tista' tixtriha bhal kull haga ohra.

Kien biss fil-Koncilju ta' Trentu li l-Knisja Kattolika ghamlet tajjeb ghaz-zmien twil u prezzjuz li tilfet u dddiskutiet il-punti kollha li qajjem Luteru.

Von Harnack jikkummenta, "Li kieku d-digriet Tridentin dwar il-gustifikazzjoni sar qabel, ma kienx ikun hemm bzonn id-dahla fix-xena ta' Luteru".

Izda l-iktar ezempju car ta' din il-prattika li kienet iddarras lil Luteru kienu l-indulġenzi.

Fl-1343 il-Papa Klement VI iddikjara b'mod ufficjali li Kristu u l-qaddisin hallew tezor ta' merti li membri ohra tal-Knisja jistghu jiehdu ghalihom ghall-mahfra tal-kastig temporali ta' dnubiethom.

Wiehed jikseb mertu permezz ta' indulgenza, hafna drabi moghtija mill-Papa ghal xi opra tajba li wiehed jaghmel bhal ghotja ta' flus.

Maz-zmien sar ukoll taghlim ufficjali li l-indulgenzi jistghu jigu applikati ghall-erwieh tal-purgatorju fuq is-suppozizzjoni li huma wkoll bhala membri tal-Gisem Mistiku ta' Kristu jistghu jiehdu sehem mill-merti tal-qaddisin.

Dan it-taghlim fil-prattika naqqas l-aspett ta' indiema personali li sa dak iz-zmien dejjem kienet parti importanti u mehtiega ghall-indulgenza.

Il-bieb kien miftuh ghal kull min, bla skrupli, ried jipprezenta l-indulgenza bhala mezz hafif u awtomatiku ta' kif wiehed isalva.

U hekk gara fil-kaz ta' Luteru jew ahjar fil-kaz ta' Tetzel.

Il-mexxej tal-Knisja Kattolika ta' zmienu, il-Papa Ljun X (1513-21), Giovanni De Medici, kien Papa Rinaxximentali u ghalhekk generuz hafna mal-artisti u l-letterati minhabba l-interess tieghu li jkabbar il-kultura umanista.

Izda t-tberbiq tieghu battal il-finanzi papali u biex ipatti ghal dan u biex jibni l-bazilika ta' San Pietru ippermetta l-bejgh tal-indulgenzi u l-bejgh ta' ufficji tal-knisja, anke tal-kardinali.

Iljun X ma kienx jimpurtah wisq mill-gid spiritwali tal-knisja u kien insensittiv ghax-xewqa generali ta' riforma fi knisja mimlija korruzzjoni, injoranza u tahwid dottrinali.

Meta ressqulu l-kaz ta' Luteru, Iljun X ma tax kazu u sejjah il-kwistjoni bejn Luteru u l-bejjiegha tal-indulgenzi bhala "un bisticcio tra monaci" (glieda bejn il-patrijiet).

Izda iktar tard kellu jkun hu li jikkundanna lil Luteru fl-1520 u li jiskumnikah sena wara.

Minkejja l-intenzjonijiet tajba li seta' kellu Luteru biex jirriforma l-Knisja, l-azzjonijiet tieghu wasslu ghal dik li xi storici jqisu bhala l-iktar grajja devastanti fl-istorja tal-Knisja.

Minhabba serje shiha ta' fatturi - politici, ekonomici u ohrajn rizultat ta' injoranza, ras iebsa u nuqqas kbir ta' komunikazzjoni - il-Knisja Kattolika tal-Punent inqasmet f'zewg blokki kbar, il-Kattolici li ghandhom il-Papa bhala awtorità u l-Protestanti.

Il-Luteranizmu infirex malajr fl-Ewropa, l-iktar fl-Iskandinavja, il-pajjizi Baltici, kif ukoll fil-Germanja u u l-pajjizi ta' madwarha.

Dan kien dovut l-aktar ghan-nazzjonalizmu li kien qed iqum dak iz-zmien u l-appogg tal-princpijiet li raw fir-riforma religjuza ta' Luteru opportunit... kbira li jiksbu indipendenza politika minn Ruma.

Steck jghid li, "Il-qasma tal-Kristjanezmu occidentali f'zewg gruppi kbar... saret realtà permanenti biss wara l-mewt ta' Luteru...

Luteru qatt ma xtaq il-Kristjanità maqsuma fil-konfessjonijiet li nafu llum, u wisq probabbli ma kienx japprovahom."

Luteru kien jaf ukoll li l-indhil politiku ma jaghmilx gid lill-Knisja tant li ftit qabel ma miet wasal biex qal lil xi hbieb tieghu: "Ahna t-teologi m'ghandniex ghedewwa aghar mill-politici... ghax ma jafux il-Knisja x'inhi."


Vladimir Putin

Vladimir Putin

Vladimir Vladimirovich Putin (Leningrad, Unjoni Sovjetika, 7 ta' Ottubru 1952) huwa l-President attwali tal-Federazzjoni Russa.

Ilu fil-kariga mis-7 ta' Mejju 2012.

Kien ukoll Prim Ministru mill-1999 sal-2000, u President mill-2000 sal-2008.

Matul it-tieni terminu tiegħu ta' Prim Ministru, kien ukoll iċ-Chairman tal-Partit Russja Magħquda.

Putin studja l-Ġermaniż u jitkellmu sew.

Studja l-Liġi fl-Università Statali ta' Pietruburgu u ggradwa fl-1975.

Huwa kien Foreign Intelligence Officer tal-KGB għal 16-il sena, u tela' sal-grad ta' Logutenent Kurunell qabel irtira fl-1991 biex daħal fil-politika.

Fl-1996 mar Moska u daħal fl-amministrazzjoni tal-President Boris Yeltsin u fl-aħħar tal-1999, wara r-riżenja ta' Yeltsin, Putin sar Aġent President.

Putin rebaħ l-elezzjonijiet presidenzjali tal-2000 bi 53% u dawk tal-2004 with bi 72%.

Matul l-ewwel presidenza, l-ekonomija Russa kibret għal 8 snin sħaħ, u l-GDP kiber bi 72%.

L-elezzjoni tal-2012 rebaħa b'64%.

Il-waqgħa fil-prezz taż-żejt flimkien ma' sanzjonijiet internazzjonali wara li fl-2013 ir-Russja okkupat il-Krimea u intervjeniet militarment fl-Ukrajna waqqgħet il-GDP bi 3.7% fl-2015, għalkemm is-sena ta' wara reġa' għola b'0.3% u r-Russja ħarġet mir-riċessjoni.

Ikkritikat internazzjonalment fejn jidħlu demokrazija u governanza tajba, Putin gawda u jgawdi minn appoġġ kbir f'pajjiżu, u huwa meqjus bħala wieħed mill-iktar mexxejja dinjija potenti.


Boris Yeltsin

Boris Yeltsin

Boris Yeltsin kien il-president tal-Federazzjoni Russa bejn l-1990 u l-2000.


Juvenes Translatores

Juvenes Translatores

Juvenes Translatores (bil-Latin għal "tradutturi żgħażagħ") hu konkors annwali tat-traduzzjoni mniedi fl-2007 għal studenti li jistudjaw fi skejjel postsekondarji fl-Unjoni Ewropea (UE) organizzat mid-Direttorat Ġenerali tat-Traduzzjoni (DGT) fi ħdan il-Kummissjoni Ewropea.

Il-konkors li jmiss se jsir f'Novembru 2015 bejn l-10 ta' filgħodu u nofsinhar (ħin ta' Brussel).

L-għanijiet prinċipali tal-konkors Juvenes Translatores huma li jippromwovi:

Il-konkors jimmira li jġib liż-żgħażagħ iktar konxji ta' kif ħiliet fil-lingwi jgħinu lill-Ewropej jikkomunikaw u jiftiehmu aħjar.

Il-konkors jenfasizza wkoll l-importanza li niddiversifikaw il-lingwi li nitgħallmu biex jiżdied il-multilingwiżmu u l-ftehim interkulturali, kif ukoll jenfasizza l-benefiċċju tal-istudju tat-traduzzjoni bħala tweġiba għad-domanda dejjem tiżdied għat-tradutturi fl-Ewropa.

Juvenes Translatores hu konkors annwali miftuħ għal studenti li jagħlqu 17 f'dik is-sena – il-konkors tal-2015 hu miftuħ għal dawk li twieldu fl-1998.

Il-konkorrenti jittraduċu test ta' paġna minn waħda mill-552 possibilitajiet ta' lingwi pari mill-24 lingwa uffiċjali tal-UE, billi jużaw biss dizzjunarji ppubblikati (mezzi elettroniċi mhumiex permessi).

L-iskejjel f'kull pajjiż tal-UE jistgħu jdaħħlu massimu ta' 5 studenti ta' kull nazzjonalità li jkunu membri ta' dik l-istess skola.

In-numru ta' skejjel parteċipanti (massimu ta' 751) minn kull pajjiż jiddipendi min-numru ta' siġġijiet li dak il-pajjiż għandu fil-Parlament Ewropew.

Jekk in-numru ta' skejjel li japplikaw minn xi pajjiż jaqbeż in-numru massimu ta' skejjel, il-Kummissjoni tagħżel min se jieħu sehem permezz ta' polza.

It-tradutturi tad-DGT jevalwaw it-traduzzjonijiet u jagħżlu dik rebbieħa minn kull pajjiż.

It-28 parteċipant rebbieħa jiġu mistiedna għaċ-Ċerimonja ta' Premjazzjoni fi Brussell fejn jirċievu l-premjijiet tagħhom.


Steve Jobs

Steve Jobs

Steven Paul "Steve" Jobs (San Francisco, 24 ta' Frar 1955 – Palo Alto, 5 ta' Ottubru 2011) kien imprenditur u inventur Amerikan tal-kompjuters.

Kien ko-fundatur, president, u direttur eżekuttiv ta' Apple Inc. Jobs serva wkoll ta' direttur eżekuttiv ta' Pixar Animation Studios u fl-2006 sar membru tal-bord tad-diretturi ta' The Walt Disney Company, wara li Disney ħadet f'idejha Pixar.

Fl-aħħar tas-sebgħinijiet, Jobs, flimkien ma' Steve Wozniak, Mike Markkula u oħrajn, iddisinja, żviluppa u poġġa fis-suq l-ewwel linja ta' kompjuters personali ta' suċċess, is-serje ta' Apple II.

Fil-bidu tat-tmeninijiet, Jobs kien fost dawk li ħoloq il-Macintosh.

Fl-1985, Jobs irreżenja minn mal-Apple u waqqaf NeXT, kumpanija li tispeċjalizza fl-edukazzjoni għolja u fis-swieq tan-negozju.

Fl-1996 Apple xtrat NeXT u Jobs reġa' lura fil-kumpanija, u sar CEO tagħha mill-1997 sa Awwissu 2011.

Jobs miet f'Kalifornja fl-età ta' 56 sena, seba' snin wara li sabulu kanċer fil-frixa.


Kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2012 - Grupp F

Klassifika u riżultati għal Grupp F mill-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 2012.


Kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2012 - Grupp Ġ

Klassifika u riżultati għal Grupp Ġ mill-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 2012.


Kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2012 - Grupp Ħ

Klassifika u riżultati għal Grupp Ħ mill-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 2012.


Kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej tal-Futbol 2012 - Grupp I

Klassifika u riżultati għal Grupp I mill-fażi ta' kwalifikazzjoni għall-Kampjonati Ewropej 2012.


Fariżej

Fariżej

Il-Fariżej kienu setta reliġjuża Lhudija li bdiet min grupp magħruf bħala l-Hassidim.

Il-Fariżej kienu jemmnu fill-qawma mill-imwiet u l-immortalità tar-ruħ, l-anġli, l-importanza tal-Liġi ta' Mose' u r-riti marbuta magħha.

Minkejja li fit-Testment il-Ġdid jidhru f'dell ikrah, it-tagħlim tagħhom kien jixbah lil dak ta' Ġesù.

Għalhekk il-kritika ta' Ġesù hi aktarx immirata lejn l-imġiba aktar milli lejn it-twemmin tagħhom, l-aktar lejn il-mod kif kienu jinterpretaw il-liġi.

Wara l-waqgħa ta' Ġerusalemm u b'mod speċjali wara l-qerda tat-Tempju, kienet it-tradizzjoni Fariżajka li żammet it-twemmin Lhudi magħqud, u nistgħu ngħidu li l-Ġudaiżmu modern jaf l-oriġini tiegħu lil dan il-moviment importanti.


Sirt

Sirt

Sirt hija belt Libjana.

Sirt tinsab nofs triq bejn Tripli u Bengażi.

Sirt hija magħrufa bħala l-belt fejn twieled, għex, u miet Muammar Gaddhafi.


Ludmilla Radchenko

Ludmilla Radchenko

Ludmilla Radchenko (bir-Russu: Людмила Радченко; Omsk, 11 ta' Novembru 1978) hija mudella, artista u attriċi Russa, l-aktar magħrufa ġewwa l-Italja u fil-pajjiżi Anglosassoni.

Imwielda ġewwa Omsk, li kienet tifforma parti mill-Unjoni Sovjetika, hi ggradwat fid-disinn tal-moda fl-1999.

Fl-1997 ġiet eletta bħala "Miss Charm" fil-kompetizzjoni tal-"Miss Russia".

Ġewwa art twelidha kellha xi esperjenzi fit-televiżjoni ġewwa Moska u San Pietruburgu

Mal-wasla tagħha fl-Italja, bdiet il-karriera tagħha fix-xena tal-ispettaklu meta ħadet sehem f'reklam televiżiv li kien jixxandar waqt "Paperissima".

Aktar tard, fl-2001, daħlet bħala żeffiena fil-programm "La sai l'ultima?" u s-sena ta' wara kienet fost it-tfajliet hekk imsejħa "letterine" fil-kwiżż "Passaparola" immexxi minn Gerry Scotti.

Fl-2003 ippreżentat ir-rokna "Spicy Tg" fuq Antenna 3.

Fil-frattemp baqgħet tisfila bħala mudella, u fl-2004 kienet il-protagonista tal-kalendarju tar-rivista "Fox".

Fl-2005 ħadet sehem f"'La Talpa", fejn ġiet eliminata fis-semifinali, ġimgħa biss 'il bogħod mill-aħħar serata.

Fis-sajf tal-2006 kienet protagonista tal-programm "On the Road" f'Miami li xxandar fuq Italia 1.

Is-sena ta' wara ppreżentat "Tuning and fanatics", trażmess fuq SKY.

Ġiet magħżula minn Fapim, azjenda li timmanifattura t-twieqi, biex tippoża għall-kalendarju 2008 fil-pożi erotiċi l-aktar popolari fl-istorja taċ-ċinema internazzjonali.

Ħadmet ukoll ma' All Music fil-programm dwar il-moda "Modeland".

Wara l-parteċipazzjoni tagħha f"'La Talpa", reġgħet qabdet il-passjoni lejn il-pittura (meta kienet żgħira kienet attendiet xi skejjel tal-arti) u bdiet tesponi diversi kollezzjonijiet f'Milan.

Bħala attriċi rreċtat fil-film "Il viaggio" (2005) u ħadet sehem f'żewġ episodji ta' "R.I.S. - Delitti imperfetti", minbarra li kienet parteċipi f'rwoli żgħar f'produzzjonijiet Taljani oħrajn.

Fl-2008 ħadet sehem fil-film "A Light of Passion".

Wara l-esperjenza fit-televiżjoni, fl-2008 reġgħet lura għall-passjoni vera tagħha: il-pittura.

L-ewwel wirjiet ikkonvinċewha sabiex tħalli definittivament id-dinja tal-ispettaklu u tiddedika ħinha għall-arti.

Wara li studjajt ġewwa New York, għamlet diversi kollezzjonijiet li aktar tard ġew esposti f'diversi galleriji, avvenimenti, u wirjiet tal-arti.

Fl-2010, għamel baqra kbira għall-"Cow Parade 2010", espożizzjoni tad-disinn internazzjonali.

Ħadet sehem ukoll f'instalazzjoni artistika fit-Triennale di Milano u f'wirja fil-Mużew tal-Arti Kontemporanja f'Lucca.

Ftit xhur wara l-esebizzjoni tagħha fit-Teatro alla Scala, ġiet magħżula għall-konkors internazzjonali tal-pittura Gemlucart ta' Monako, fejn bdiet il-kollaborazzjoni tagħha mal-Opera Gallery.

F'Diċembru tal-2010, fil-libreriji tal-Feltrinelli ħareġ l-ewwel katalgu tagħha "Power pop", ippubblikat minn Skira.

Fi Frar tal-2011, il-provinċja ta' Milan sostniet esebizzjoni ta' Ludmilla fil-Kamra tal-Kulturi tad-Dinja.

F'Marzu tal-istess sena, gallerija tal-arti fi New York ippreżentat lil Ludmilla għall-festival "Eating Art" u l-opri tagħha ġew esposti għall-gallerija Crown Fine Art f'Soho.


Lampuna

Lampuna

Lampuna hi l-frotta li tittiekel ta' numru kbir ta' speċi tax-xtieli fil-ġeneru "Rubus", li ħafna minnhom huma fis-sottoġeneru "Idaeobatus"; l-isem japplika wkoll għal dawn il-pjanti stess.

Il-lampun hu perenni.

Fost l-eżempji ta' speċi ta' lampun fis-sottoġeneru "Idaeobatus" ta' "Rubus" insibu:

Bosta speċi ta' "Rubus" li huma klassifikati f'sottoġeneri oħra jissejħu wkoll lampun, fosthom:

Il-lampun ikabbruh biex jinbiegħ bħala frott frisk jew biex jiġi ipproċessat kummerċjalment billi jiġi ffriżat malajr waħda waħda, magħsur jew imnixxef biex jintuża f'varjetà ta' prodotti tal-merċa.

Fl-imgħoddi l-lampun kien jinġabar f'nofs is-sajf, iżda permezz tat-teknoloġija ta' llum, il-kultivari, u t-trasport, dan issa wieħed jista' jsibu s-sena kollha.

Il-lampun għandu bżonn ħafna xemx u ilma biex l-iżvilupp tiegħu ikun mill-aħjar.

Il-lampun jirnexxi fil-ħamrija skulata sew b'pH ta' bejn 6 u 7 li jkun fiha materja organika biżżejjed biex izżomm l-ilma.

Filwaqt li l-umdità hi essenzjali, ħamrija mxarrba ħafna jew tqila jew irrigazzjoni żejda jistgħu iġġibu l-"Phytophthora", l-immuffar tal-għeruq, li hija waħda mill-problemi l-aktar serji li tolqot il-lampun aħmar.

Bħala xitla kkultivata fir-reġjuni bi klima moderata niedja, jikber faċilment u għandu t-tendenza li jinfirex jekk ma jinżabarx.

Il-lampun spiss jidher bħala ħaxixa ħażina fil-ġonna, mifrux miż-żerriegħa fil-ħmieġ tal-għasafar.

Hemm ż-żewġ tipi ta' lampun li huma l-iżjed imkabbra kummerċjalment, it-tip li jagħmel il-frott fis-sajf u jipproduċi abbundanza ta' frott fuq iz-zkuk li jkollhom sena (floricanes) matul żmien relattivament qasir f'nofs sajf, u t-tip "doppju" li jagħmel il-frott fuq iz-zkuk fl-ewwel sena (primocanes) tard fis-sajf tard u fil-ħarifa, kif ukoll fis-sajf fuq zkuk ta' sena.

Il-lampun jista' jiġi kkultivat f'żona ta' ħruxija minn 3 sa 9.

Tradizzjonalment il-lampun jitħawwel fix-xitwa f'għamla ta' zkuk għalkemm it-tħawwil ta' xtieli mkabbra bil-koltura tat-tessuti sar ħafna aktar komuni.

Hemm sistema ta' produzzjoni speċjalizzat li bih iz-zkuk jitkabbru għal sena fi klima tat-Tramuntana bħal fl-Iskozja (ir-Renju Unit) jew Washington State (SUA) fejn il-kesħa meħtieġa biex ix-xitla tibda tarmi tasal kmieni.

Dawn iz-zkuk imbagħad jinqalgħu bl-għeruq b'kollox u jerġgħu jitħawlu fi klimi isħan bħal fi Spanja fejn iwarrddu malajr u jipproduċu frott bikri ħafna.

Ix-xtieli għandhom jitħawlu metru 'l bogħod minn xulxin f'ħamrija skulata sew; il-lampun is-soltu jitħawwel f'ringili mtellgħa meta jkun hemm xi periklu ta' taħsir tal-għeruq.

Il-fjuri tal-lampun jistgħu jkunu sors importanti tan-nettar għan-naħal tal-għasel u pollinaturi oħra.

Il-lampun jikber ħafna u lokalment jista' jkun invażiv.

Jinfirex permess ta' rimjiet twal taħt l-art li jiżviluppaw l-għeruq u pjanti individwali.

Dan jistgħu itellgħu xtieli ġodda 'l bogħod mhux ħażin mill-pjanta prinċipali.

Għal din ir-raġuni, il-lampun jinfirex ħafna u jista' jimla ġnien sħiħ jekk u ma jitrażżanx.

Il-frott jinġabar meta jkun jinqala' faċilment mir-riċettaklu u jkun sar kulur skur (aħmar, iswed, vjola, jew isfar dehbi, skont l-ispeċi u l-kultivar).

Dan jiġri meta l-frott ikun l-iżjed misjur u ħelu.

Il-frott żejjed jista' jintgħamel f'ġamm tal-lampun jew iffriżat.

Il-weraq jistgħu jintużaw friski jew imnixxfin f'tè erbali u mediċinali.

Dan għandu togħma astrinġenti, u fil-mediċina erbali għandu l-fama li hu effettivi fir-regolazzjoni taċ-ċiklu mestrwali.

Kull-lampuna tiżen madwar 4 g, fil-medjau hi magħmula minn madwar 100 drupa żgħira , li kull waħda minnhom tikkonsisti minn polpa mmerrqa u żerriegħa waħda fin-nofs.

Kull arbuxxell tal-lampun jista' jagħti mijiet ta' bakek fis-sena.

Kontra t-tut tal-għollieq il-lampun ikollu qalba vojta meta jitneħħa mir-riċettakli.

Intgħażlu ħafna kultivari.

Permezz tal-mezzi reċenti ntgħażlu kultivari bla xewk u aktar wieqfa li ma jeħtiġux irbit.

Il-lampun hu spiss propagat permezz ta' biċċiet mix-xitla u jxettel faċilment f'ħamrija niedja.

Dan l-użu ta' biċċiet mix-xitla jżomm il-ġenotip tal-omm u huwa l-metodu preferit ta' propagazzjoni meta jsir taħwil fil-kobor.

Il-lampun aħmar" ( Rubus idaeus" u/jew "Rubus strigosus)" ġie mdakkar mal-lampun (" Rubus occidentalis") biex jipproduċi lampun vjola, u ma' ispeċi varji f'sottoġeneri oħra tal-ġeneru "Rubus", li rriżultaw f'għadd ta' ibridi, bħall-boysenberry u l-loganberry .

Qiegħda tiġi investigata wkoll l-ibridizzazzjoni bejn il-lampun ikkultivat tas-soltu u xi speċi Asjatiċi ta' "Rubus".

Il-lampun ġieli jikluh il-larvi ta' xi speċi tal-Lepidoptera (friefet u baħrijiet).

Il-"Botrytis cinerea", jew Moffa Griża, hija infezzjoni fungali komuni fill-lampun u l-frott artab ieħor.

Titfaċċa bħala moffa griża tikber fuq il-lampun, u taffettwa b'mod partikolari l-frott mibrux, peress li l-brix jipprovdi dħul faċli għall-ispori ta' "B. Cinerea".

Ix-xtieli tal-lampun m'għandhomx jitħawlu fejn qabel kienu jiġu mkabbra l-patata, it-tadam, il-bżar, il-brunġiel jew xtieli bil-basla, mingħajr ma ssir qabel fumigazzjoni tal-ħamrija.

Dawn l-uċuħ tgħix fihom il-marda Vertiċillożi, fungu li jista' jibqa' fil-ħamrija għal ħafna snin u jista' jinfesta l-uċuħ tal-lampun.

Il-lampun hu frotta kummerċjali importanti, li titkabbar ħafna fir-reġjuni tad-dinja kollha bi klima moderata.

Ħafna mill-kultivari kummerċjali moderni l-aktar importanti tal-lampun aħmar ġejjin mid-dakkir bejn "R. idaeus" u "R. strigosus".

Xi botaniċi jqisu l-lampun aħmar Ewrażjan u Amerikan fi speċi ċirkumboreali waħda, "Rubus idaeus" u l-pjanti Ewropej imbagħad jiġu kklassifikati bħala " R. idaeus" sottosp.

"Idaeus" jew "R. idaeus" var.

"Idaeus" u l-aħmar indiġenu għall-Amerika ta' Fuq jiġi kklassifikat jew bħala "R. idaeus" sottosp. "strigosus" jew "R. idaeus" var. "strigosus."

Il-lampun iswed, "Rubus occidentalis" hu kultant ikkultivat fl-Stati Uniti, u jipprovdi frott frisk u ffriżat kif ukoll ġammijiet, marmellati, u prodotti oħra, kollha bit-togħma aktar rikka distintiva ta' dik l-ispeċi.

Il-lampun bil-frott vjola ġie maħluq mill-ibridizzazzjoni ortikulturali tal-lampun aħmar u iswed, imma jinstab ukoll fl-ambjent naturali fi ftit postijiet (per eżempju, Vermont) fejn il-lampun aħmar u l-lampun iswed Amerikani it-tnejn jikbru b'mod naturali.

L-isem botaniku "Rubus × neglectus" japplika għal dawn il-pjanti naturali kif ukoll għall-pjanti prodotti bl-ortikoltura li għandhom l-istess antenati.

Il-produzzjoni kummerċjali tal-lampun vjola hi rari.

Iż-żewġ speċi ta' lampun aħmar u iswed għandhom varjanti naturali jew ortikulturali sofor ċar tat-tip albin li ġejjin mill-preżenza ta' ġeni reċessivi li jimpedixxu l-produzzjoni ta' pigmenti tal-antoċijan.

Il-frott minn pjanti bħal dawn jissejaħ "lampun tad-deheb" jew "lampun isfar"; minkejja li għandhom l-istess dehra, dawn jibqgħu bit-togħma distintiva tal-ispeċi rispettiva tagħhom (aħmar jew iswed).

Ħafna lampun bil-frott ċar mibjugħ kummerċjalment fil-Lvant tal-Istati Uniti ġej mill-lampun aħmar.

Il-lampun fih ammonti sinifikanti ta' antiossidanti polifenoli bħall-pigmenti tal-antoċijanin li jistgħu jipproteġu kontra bost mard tal-bniedem.

L-istruttura sħiħa tal-frotta tikkontribwixxi għall-valur nutrittiv tagħha billi żżid il-proporzjon ta' fibra djetetika u tagħmilha fost il-pjanti tal-ikel bl-ogħla kontenut tal-fibra, 20% fibri mill-piż totali.

Il-lampun hu sors rikk ta' vitamina C, b'30 mg għal kull porzjon ta' kikkra (madwar 50% tal-valur ta' kuljum), manganiż (madwar 60% tal-valur ta' kuljum) u fibra (30% tal-valur ta' kuljum).

Il-kontenut ta' vitamina B 1-3, tal-aċidu foliku, tal-manjeżju, tar-ram u tal-ħadid huma konsiderevoli fil-lampun.

Il-lampun kważi għandu l-iżjed qawwa ta' antiossidanti mill-frott kollu, b'mod partikolari minħabba d-densità tal-kontenut ta' aċtu ellaġiku, kwerċetina, aċtu galliku, antoċijani, ċijanidini, pelargonidini, katekini, kaempferol u aċtu saliċiliku.

Il-lampun isfar u oħrajn bil-kulur ċar għandhom inqas antoċijani.

Minħabba l-kontenut għoli tal-antidiossanti vitamina C u l-polifenoli msemmija hawn fuq, il-lampun għandu valur tal-ORAC (kapaċità għall-assorbenza tar-radikali tal-ossiġenu) ta' madwar 4900 għal kull 100 gramma, li jqegħdu fost il-frott bl-ogħla ORAC.

Il-mirtill salvaġġ għandu madwar 9000 unitajiet ta' ORAC u t-tuffieħ għandu fil-medja 2800.

Għalkemm sal-lum ma sarx l-ebda studju kliniku li jipprova dawn l-effetti fil-bniedem, l-effetti tal-antiossidanti u tal-antiproliferattivi (kemopreventivi) kontra l-kanċer ġew assoċjati mal-ammont ta' fenoliċi u flavonojdi f'varjetà ta' ikel fosthom il-lampun.

Il-lampun, bħall-parti l-kbira tal-bakek l-oħra għandu indiċi gliċemiku baxx.


Martin de Porres

Martin de Porres

Martin de Porres (9 ta' Diċembru 1579 – 3 ta' Novembru 1639) kien ajk Dumnikan ibbeatifikat fl-1837, u ddikjarat qaddis fl-1962 minn Papa Ġwanni XXIII, l-ewwel qaddis iswed tal-kontinent Amerikan, fi żmien meta l-Afro-Amerikani bdew jieħdu d-drittijiet ċivili tagħhom.

Fost l-oħrajn, huwa l-qaddis patrun ta' persuni ta' razza mħallta u ta' dawk li jfittxu l-armonija bejn il-kulturi.

Ħadem ħafna għall-foqra, bena orfanatrofju u sptar tat-tfal.

Twieled fil-kapitali Lima, il-Peru, fis-sena 1579.

Missieru, Juan, kien ta' nisel Spanjol aristokratiku u dam 8 snin biex beda jagħrfu bħala ibnu, billi ommu, Anna Velasquez, kienet eks-skjava sewda mill-Panama, ta' nisel Afrikan.

Hekk it-tifel kien ta' razza mħallta, imsejjaħ b'mod dispreġġjattiv ""mulatto"".

Fir-Reġistru tal-Magħmudija tal-Knisja ta' San Sebastjan ta' Lima, kellu mniżżel "missier mhux magħruf".

Meta missieru nħatar gvernatur tal-Panama huwa ħalla lil bintu, Juana (3 snin iżgħar minn Martin) fil-kura ta' waħda mill-familja tiegħu u lil Martin ħallieh ma' ommu biex tieħu ħsiebu.

Huwa trabba fil-faqar u għax kien ta' razza mħallta kien jiġi mgħajjar u mwaqqa' għaċ-ċajt.

Ta' 12-il sena Martin beda jitgħallem ma' barbier-tabib, li mingħandu tgħallem xi ftit mediċina u kura tal-morda, iżda ta' 15-il sena ried jidħol mal-patrijiet Dumnikani li kienu waqqfu l-ewwel kunvent taghhom fil-Perù.

Minħabba li kien ta' razza mħallta ħallewh biss ikun membru tat-Terza Ordni.

Kien jagħmel xogħol ta' qaddej u kennies.

Missieru rvilla imma Martin kien kuntent.

Meta kien joħroġ jittallab karità għall-foqra kien jiġbor xi elfejn dollaru f'ġimgħa mingħand is-sinjuri u jqassamhom f'ikel u ħwejjeġ.

Meta l-patrijiet rawh tant ħabrieki u enerġiku, fl-1603 aċċettawh bħala fra.

Kellu 24 sena.

Huwa kien eżempju ta' ħajja qaddisa tant li ħafna kienu jfittxuh għall-pariri, fosthom l-Viċi-Re tal-Perù u l-Arċisqof ta' Lima.

Kien jitlob u jsum ħafna u qatt ma kien jiekol laħam.

Kien devot kbir tal-Ewkaristija.

Kien ħabib ta' żewġ qaddisin kbar, San Ġwann de Massias u ta' Santa Roża ta' Lima.

Kien magħruf għal bosta fenomeni sopranaturali u seħħew ħafna mirakli attribwiti lilu.

Fi żmienu l-kirurġija kienet għadha primittiva u għalhekk beda jikkura l-mard bil-ħxejjex.

Kien ifejjaq infezzjonijiet, deni, diżordnijiet intestinali, u saħansitra "sprains" u ksur fl-għadam.

Huwa waqqaf orfanatrofju biex fih jiġbor l-tfal fqar u bla dar ħalli.

Fih ġabilhom l-aqwa għalliema u infermiera li sab.

Fuq l-għoljiet ta' Lima huwa ħawwel ġonna tal-frott biex bihom jitma' lill-foqra.

Meta f'Lima faqqgħet il-pesta, u waħdu ħa ħsieb u ikkura is-sittin fra tal-ordni.

Kien iħobb ukoll l-annimali u kien jiġbor il-klieb u l-qtates morda jew feruti li jiġġerrew fit-toroq u jikkurahom.

Bħal San Franġisk ta' Assisi huwa kien iqishom bħala ħutu.

Kien jitrattahom bl-istess ħlewwa kif kien jitratta mal-bnedmin, iħawwad ħxejjex għalihom u joperahom meta jkun meħtieġ.

Kien jimxi fit-toroq ta' Lima b'purċissjoni ta' annimali warajh.

Kien magħruf għall-ħila li kellu biex jikkomunika mal-annimali.

Jingħad li kien jitma' kelb, qattus u ġurdien minn platt wieħed mingħajr ma l-annimali jiġġieldu bejniethom.

Sa wasal biex fetaħ sptar għalihom, xi ħaġa straordinarja għal dak iż-żmien.

Kien strumentali biex l-Arċisqof tal-Messiku ifiq u dan xtaq jieħdu miegħu iżda Martin miet b'deni qawwi ġewwa Lima fl-1639, xahar qabel ma kien se jagħlaq sittin sena.

Minkejja li kull ma kien sempliċi fra, huwa ingħata funeral kbir b'ħafna dinjitarji politiċi u ekkleżjastiċi.

Huwa ukoll qaddis protettur tal-barbiera u l-parrukkieri, tas-suwed, tal-lukandiera, tal-Peru, tal-Messiku, tal-foqra, tal-edukazzjoni pubblika, tas-saħħa pubblika, tal-iskejjel statali, tal-ġustizzja soċjali u tat-televixin.


Tuta tal-għollieq

Tuta tal-għollieq

It-tuta tal-għollieq hi frotta li tittiekel magħmula minn xi waħda mix-xtieli tal-għollieq ta' bosta speċi fil-ġeneru "Rubus" tal-familja Rosaceae.

Il-frotta mhux bakka tassew; botanikament tissejjaħ "frotta aggregata", magħmula minn drupi żgħar.

Tipikament il-pjanti jkollhom zkuk biennali u għeruq perenni.

Dan huwa grupp mifrux, u magħruf sewwa ta' aktar minn 375 speċi, li ħafna minnhom huma mikrospeċi apomitiċi li jiġu minn xulxin mill-qrib, indiġeni fil-partijiet tal-Emisfera ta' Fuq u tal-Amerika t'Isfel li għandhom klima moderata.

F'Malta tikber speċi waħda bl-isem Rubus ulmifolius.

L-għollieq hu pjanta perenni li tipikament toħroġ zkuk biennali mis-sistema perenni tal-għeruq .

Fl-ewwel sena tagħha, joħroġ zokk ġdid, il-"primocane", li jikber bil-qawwa sa ma jilħaq 3–6 m (ġieli, sa 9 m), jitgħawweġ u jixxeblek mal-art u joħroġ weraq kbar "palmati komposti" b'ħames jew seba' wrejjaq; dan ma jwarradx.

Fit-tieni sena iz-zokk isir "floricane" u ma jitwalx aktar, iżda joħroġ l-blanzuni laterali li jipproduċu friegħi laterali li jwarrdu (li jkollhom weraq iżgħar bi tliet jew ħames urejjaq).

Ir- rimjiet tal-ewwel u t-tieni sena s-soltu jkollhom ħafna xewk qasir mgħawweġ li jniggeż ħafna.

Xi kultivari bla xewk ġew żviluppati.

Riċentement fl-Università ta' Arkansas żviluppaw tut tal-għollieq primocane li jikber u jwarrad fuq iz-zkuk tal-ewwel sena bħal-lampun aħmar "primocane".

Mingħajr rażan, ix-xtieli maturi jiffurmaw tgħaqqida folta ta' zkuk mgħawġin u mħabblin u f'ħafna speċi l-friegħi jagħmlu l-għeruq meta jmissu mal-art.

L-arbuxxelli tat-tut tal-għollieq jittolleraw ħamrija fqira u jikbru maljar u ma jdumux ma jikkolonizzaw kull fejn isibu .

Il-fjuri joħorġu fl-aħħar tar-rebbiegħa u l-bidu tas-sajf fuq raċemi qsar fit-truf tal-laterali warradija.

Kull fjura hija madwar 2-3 ċm fid-dijametru b'ħames petali bojod jew roża ċar .

Id-drupi żgħar jiżviluppaw biss madwar ovuli li jkunu fertilizzat mill-gameti maskili minn trab atl-pollin.

L-aktar kawża probabbli ta' ovuli li ma jiżviluppawx hi n-nuqqas ta' żjarat mill-pollinaturi .

Anke bidla żgħira fil-kondizzjonijiet, bħall-ġurnata bix-xita jew ta' ġurnata taħraq wisq għan-naħal biex ikomplu jaħdmu wara filgħodu kmieni, tista' tnaqqas l-għadd ta' żjarat tan-naħal fuq il-fjuri, u b'hekk tnaqqas il-kwalità tal-frott.

L-iżvilupp mhux komplut tad-drupi żgħar jista' wkoll ikun sintomu ta' riservi moħlija fl-għeruq tax-xtieli, jew infezzjoni b'viru.

Fit-terminoloġija botanika, il-frott mhux bakka, iżda frott aggregat minn ħafna drupi żgħar.

Il-weraq tal-għollieq jikluh ċerti dud tal-ħaxix; xi mammiferi li jirgħu, speċjalment iċ-ċriev, iħobbuhom ħafna l-weraq tiegħu.

Id-dud tal-baħrija "Alabonia geoffrella" jieklu l-ġewwieni tar-rimjiet mejta tal-għollieq.

Meta jkun misjur, il-frott jikluh bosta mammiferi bħall-volpi l-aħmar u t-tassu Ewrażjatiku, kif ukoll minn għasafar żgħar u dawn l-annimali jxerrdu ż-żerriegħa tiegħu. .

L-ikbar kultivazzjoni ssir fl-istat ta' Oregon fl-Istati Uniti.

L-Oregon ipproduċa 19.3 miljun kg fuq 25km, fl-1995 u 25.5 miljun kg fuq 20km fl-2009.

Filwaqt li l-Oregon hu l-ewwel fid-dinja għall-volum ta' frott prodott, is-Serbja għandha erja enormi ta' għelieqi b'din il-frotta.

Hu magħruf li t-tut tal-għollieq fih l-antiossidanti polifenoli, kimiċi li jinsabu fin-natura u li jistgħu jagħtu spinta lil ċerti proċessi metaboliċi ta' ġid fil-mammiferi.

L-għeruq tat-tut tal-għollieq li huma astrinġenti gieli jintużaw fil-fitoterapija għal-fejqan tad-dijarea u d-diżinterija.

F'xi partijiet tad-dinja, bħal fl-Awstralja, iċ-Ċili, New Zealand u r-reġjun tal-Paċifiku Majjistru tal-Amerika, xi speċi tat-tut tal-għollieq, partikolarment " Rubus armeniacus"(syn."R. procerus", "Himalaya") u "Rubus laciniatus" saru naturalizzati u meqjusa bħala speċi invażivi u ħaxix ħażin li jikber ħafna

Peress li hemm xhieda forensika mill-Mara ta' Haraldskær tal-Età tal-ħadid li kienet kielet it-tut tal-għollieq xi 2500 sena ilu, huwa raġonevoli li wieħed jikkonkludi li t-tut tal-għollieq kien jittiekel mill-bniedem ħafna eluf ta' snin ilu.

Id-drosofila bil-ġwienaħ bit-tikek "Drosophila suzukii" tagħmel ħsara serja lit-tut tal-għollieq.

Kontra qaribitha d-dubbiena tal-frott "Drosophila melanogaster" li jogħġobha l-iżjed il-frott imħassar jew iffermentat, "D. suzukii" tattakka l-frott misjur frisk, billi tbid il-bajd taħt il-ġilda ratba.

Il-larvi jfaqqsu u jikbru fil-frott u jeqirdu l-valur kummerċjali tal-frott.

Intgħażlu bosta kultivari għall-kultivazzjoni kummerċjali u dilettantistika fl-Ewropa u fl-Stati Uniti.

Peress li ħafna mill-ispeċi jiffurmaw ibridi faċilment, hemm bosta kultivari b'aktar minn speċi waħda fost l-antenati tagħhom.

"Marion" hi kultivar importanti li ntgħażlet minn żerriegħa mdakkra bejn l-għolliqiet "Chehalem" u "Olallie".

"Olallie" min-naħa l-oħra intgħażlet bid-dakkir bejn loganberry u youngberry.

"Marion", "Chehalem" u "Olallie" huma biss tlieta mill-ħafna kultivari li jixxebilku tat-tut tal-għollieq żviluppati fil-programm tat-trobbija tat-tut tal-għollieq tad-Dipartiment tal-Agrikoltura tal-Istati Uniti.

Il-kultivari l-aktar riċenti li ħarġu minn dan il-programm huma l-kultivari bla xewk 'Black Diamond', 'Black Pearl' and 'Nightfall' kif ukoll l-għollieq bikri ħafna "Obsidian" u "Metolius".

"Black Diamond" bħal issa hu l-kultivar ewlieni tli qiegħed jitħawwel fil-Majjistral ħdejn il-Paċifiku.

Fost il-kultivari l-oħra minn dan il-programm hemm 'Waldo', 'Siskiyou', 'Black Butte', 'Kotata', 'Pacific' u 'Cascade'..

L-għollieq li jixxeblek jikber aktar bil-qawwa, jifforma kuruna u jkollu bżonn kannizzata biex iżomm magħha.

Dan jiflaħ iżjed għall-kesħa mill-għollieq wieqaf jew nofsu wieqaf.

Minbarra fil-Majjistral tal-Istati Uniti ħdejn il-Paċifiku, dawn it-tipi jmorru tajjeb fl-klimi simili bħal fir-Renju Unit, finNew Zealand, fiċ-Ċili, u fil-pajjiżi tall-Mediterran.

Għollieq nofsu wieqaf mingħajr xewk ġie żviluppat għall-ewwel darba f'Norwich, fir-Renju Unit, u wara f'Beltsville, Maryland.

Dawn huma jiffurmaw kuruna, jikbru bil-qawwa ħafna, u jkollhom bżonn kannizzata biex iżżommhom.

Fost dawn il -kultivari nsibu 'Black Satin' 'Chester Thornless', 'Dirksen Thornless', 'Hull Thornless', 'Loch Ness', 'Loch Tay', 'Merton Thornless', 'Smoothstem' u 'Triple Crown'.

Dan l-aħħar, fis-Serbja ġie żviluppat il-kultivar 'Cacanska Bestrna' u tħawwel fuq ħafna eluf ta' ettari hemmhekk.

L-Università ta' Arkansas żviluppat kultivari tal-għollieq wieqfa.

Dawn it-tipi huma inqas vigorużi minn tipi nofshom wieqfa u jipproduċu zkuk ġodda minn ma' l-għeruq (għalhekk jinfirxu taħt l-art bħall-lampun).

Minn dan il-programm ħarġu kultivari bix-xewk u u bla xewka, fosthomi 'Navaho', 'Ouachita', 'Cherokee', 'Apache', 'Arapaho' u 'Kiowa'.

Huma wkoll responsabbli għall-iżvilupp t tal-għollieq li jagħmel il-frott fuq iz-zkuk ta' inqas minn sena (primocane) bħal 'Prime-Jan' u 'Prime-Jim'.

Fl-lampun, dawn it-tipi jissejħu primocane.

'Prime-Jim' and 'Prime-Jan' ħarġu fl-2004 u huma l-ewwel kultivari primocanr tal-għollieq.

Jikbru ftit jew wisq bħall-kultivari wieqfa oħra deskritti hawn fuq, però z-zkuk li joħorġu fir-rebbiegħa, jwarrdu f'nofs is-sajf u jagħmlu l-frott tard fis-sajf jew fil-ħarifa.

Il-frott tal-ħarifa jkun l-aħjar meta jsir fi klima ħafifa friska bħal f'California.

L-għollieqa bix-xewk nofsha wieqfa "Illini Hardy" introdotta mill-Università ta' Illinois għandha zkuk li jkampaw f'żoni ta' ħruxija 5, fejn tradizzjonalment il-produzzjoni tat-tut tal-għollieq kienet problematika, minħabba li z-zkuk spiss kienu jmutu fix-xitwa.

It-tut tal-għollieq hu magħruf għall-kontenut nutrizzjonali għoli ta' fibra, vitamina C, vitamina K, aċidu foliku (tip ta' vitamina B), u l-minerali essenzjali l-manganiż.

nota: Il-valur ta' kuljum mhux stabbilit

It-tut tal-għollieq hu wieħed mill-frott li fih l-antiossidanti, b'mod partikolari minħabba l-kontenut dens li fih ta' komposti polifenoliċi, bħall-aċtu ellaġiku, it-tannini, l-ellagitannini, il-kwerċetina, l-aċtu galliku, l-antċijan u ċ-ċijanidina.

It-tut tal-għollieq għandu valur tal-ORAC (kapaċità tal-assorbenza tar-radikali tal-ossiġenu) ta' 5347 għal kull 100 gramma, li jagħmlu wieħed mill-ogħla fil-valur tal-ORAC.

Rapport ieħor li juża metodi differenti għall-kejl tal-qawwa antiossidanta jqiegħed it-tut tal-għollieq fost l-aqwa minn 1000 ikel antiossidanti li jittiekel fl-Istati Uniti.

It-tut tal-għollieq fih ħafna żerriegħa kbira li mhux dejjem tintogħob mill-konsumaturi.

Però iż-żerriegħa fiha xi żejt li hu rikk fl-omega-3 (aċtu alfa-linoleniku) u fix-xaħam -6 (aċtu linolejku), kif ukoll xi proteini, fibra, karotenojdi, ellagitannini u aċtu ellaġiku .

Skont il-folklor tar-Renju Unit it-tut tal-għollieq m'għandux jinġabar wara l-11 ta' Ottubru, li fl-antik kien il-festa ta' San Mikiel għax ix-xitan ikun għamilhom tiegħu billi jħalli t-tbajja fuq il-weraq meta jagħmel l-awrina fuqhom.

Din il-leġġenda mhux vojta għal kollox għax wara dan iż-żmien minħabba x-xita u l-bard il-frott sikwit jiġi infettat minn bosta mofof bħal "Botryotinia" li jagħtuh dehra kerha u jista' jkun velenużi.


Silvio Berlusconi

Silvio Berlusconi

Silvio Berlusconi (Milan, 29 ta' Settembru 1936) huwa politiku u imprenditur Taljan, imlaqqam "il Cavaliere" ħabba l-onorifiċenza ta' "Cavaliere del Lavoro" li ngħatatlu fl-1977.

Kien Priministru tal-Italja erba' darbiet, fl-1994, mill-2001 sal-2005, mill-2005 sal-2006, u mill-2008 sakemm irriżenja fit-12 ta' Novembru 2011.

Skont ir-rivista Amerikana "Forbes", fl-2011 Silvio Berlusconi kien it-tielet l-ikbar sinjur fl-Italja u l-118 l-iktar sinjur fid-dinja, b'patrimonju li jlaħħaq is-7.8 biljun dollaru Amerikan.

Huwa beda l-attività imprenditorjali fis-snin sittin fil-qasam tal-bini tad-djar.

Fl-1975 waqqaf is-soċjetà finanzjarja "Fininvest" u fl-1993 is-soċjetà ta' produzzjoni multimediali "Mediaset".

F'Ottobru 1993 beda l-moviment politiku ċentru-lemini ta' "Forza Italia", li fl-2008 sar "Il Popolo della Libertà".

Huwa l-iktar wieħed li dam Priministru fl-Italja u l-iktar wieħed li kellu gvern li dam.

Berlusconi kien imputat f'iktar minn għoxrin proċediment ġudizzjarju, li l-ebda wieħed minnhom ma ntemm b'sentenza definittiva ta' kundanna, ħabba assoluzzjonijiet, depenalizzazjonijiet tar-reati kontestati u l-preskrizzjoni.


Morus (botanika)

Morus (botanika)

Morus huwa ġeneru ta' pjanti fil-familja Moraceae li jwarrdu.

Il-ġeneru fih xi 10 sa 16-il speċi ta' siġar li jwaqqgħu il-weraq fix-xitwa.

L-iżjed magħrufin fosthom huma t-tuta (Morus nigra) u ċ-ċawsla (Morus alba).

It-tassonomija tal-"Morus" hi komplessa u m'hemmx qbil fuqha.

Ġew ippublikati 'l fuq minn 150 isem ta' speċi.

Però sorsijiet differenti jiċċitaw għażliet "differenti" ta' ismijiet aċċettati u 10–16 biss huma aċċettati minn maġġoranza kbira ta' awtoritajiet botaniċi.

Il-klassifikazzjoni "Morus" hi mħawda iżjed bl-għadd kbir ta' ibridi li jeżistu li huma għammiela.

Dawn l-ispeċi huma aċċettati fil-wisa':

Il-frott jittiekel u jintuża ħafna fit-torti, tortini, inbejjed, tè u xorb ieħor.

It-tut, indiġenu fl-Asja tal-Lbiċ, u t-tut aħmar, indiġenu fil-Lvant tal-Amerika ta' Fuq, għandhom l-iżjed togħma qawwija.

Iċ-ċawsli, speċi li ġejja mill-Asja tal-lvant, għandu togħma differenti, kważi bla togħma.

Ix-xtieli maturi fihom ammonti sinifikanti ta' reżveratrolu, l-iżjed fil-qoxra taz-zkuk .

Il-frott u l-weraq jinbigħu f'diversi għamliet bħala supplimenti nutrizzjonali.

Il-frott nej u l-partijiet ħodor tal-pjanta fihom sugu abjad li hu intossikanti u kemmxejn alluċinoġeniku.

It-tut, it-tut aħmar u ċ-ċawsli huma mifruxa fl-Albanija, l-Ażerbajġan, l-Armenja, L-Indja ta' fuq, il-Ġordan, is-Sirja, il-Libanu, Ġorġja, il-Pakistan, l-Iran, it-Turkija, l-Eġittu, il-Libja u l-Afganistan, fejn is-siġra u l-frott huma magħrufa bħala "tut" jew "xaħtut", kliem li ġejjin mill-Persjan.

Sikwit f'dan ir-reġjun, minhomm jagħmlu ġammijiet u sorbetti.

It-tut ġie importat fil-Gran Brittanja għall-ewwel darba fis-seklu 17 bit-tama li jintuża fit-trobbija tad-dud tal-ħarir.

Kien jintuża ħafna fil-mediċina popolari speċjalment bħala duwa għall-ħżież.

Fl-iStati Uniti it-tut ġiem importat mill-Pakistan.

Fil-Greċja it-tut hu mifrux sewwa b'mod partikolari fil-Peloponneżu, li fil-Medju Evu kien magħruf bħala Morea (bil-Grieg Μωριάς,"Morias") , li ġejja mill-kelma Griega għas-siġra (Μουριά, "Μouria").

Il-weraq tal-morus, l-iżjed taċ-ċawsli, huma ekoloġikament importanti bħala l-uniku ikel tad-dudu tal-ħarir ("Bombyx mori", imsemmi għall-ġeneru Morus), li l-fosqda tegħu tintuża biex isir il-ħarir.

Il-larvi ta' xi lepidotteri oħra kultant jieklu dawn ix-xtieli, fosthom tal-baħrijiet "Hemithea aestivaria", "Mimas tiliae" u "Acronicta aceris".

Ix-xtieli tal-morus jistgħu jitkabbru miż-żerriegħa, u dan hu rakkomandat għax is-siġar imkabbra miż-żerriegħa ġeneralment ikollhom forma aħjar u huma iżjed b'saħħithom.

Però iżjed spiss jitħawlu minn biċċiet li jrabbu l-għeruq faċilment.

Ċerti bliet fl-Amerika ta' Fuq jipprojbixxu t-tħawwil taċ-ċawsli minħabba li dawn jipproduċu ammonti kbar ta' pollin li jista' jkun ta' periklu għas-saħħa ta' dawk jbatu minn xi allerġiji għall-pollin.

L-antoċijani huma pigmenti li għandhom il-potenzjal li jiġu wżati bħala modulaturi tad-dieta ta' mekkaniżmi ta' xi mard u bħala koloranti naturali tal-ikel.

Minħabba d-domanda li dejjem tiżdied għall-koloranti naturali tal-ikel, l-importanza tagħhom fl-industrija tal-ikel qed tiżdied.

L-antoċijani huma responsabbli għall-kuluri attraenti tal-frott u l-ħaxix frisk billi jipproduċu kuluri bħall-oranġjo, l-aħmar, u l-vjola, l-iswed, u l-ikħal.

Dawn jinħallu fl-ilma u jistgħu jiġu estratti faċilment.

Ġie stabbilit metodu li ma jqumx ħafna u li hu industrijalment vijabbli biex jippurifika l-antċijani mit-tut li jistgħu jintużaw fl-ikkunzar tat-tessuti jew bħala kolorant tal-ikel ta' valur koloranti għoli (ogħla minn 100).

Ix-xjenzjati sabu li minn 31 kultivari Ċiniż tat-tut li ttestjaw, il-produzzjoni tal-antoċjani totali varjat minn 148mg għal 2725mg għal kull litru ta' meraq tal-frott .

Iz-zokkor kollu, l-aċti kollha u l-vitamini baqgħu intatti fil-meraq li fadal wara t-tneħħija tal-antoċijani u l-meraq li fadal seta' jkun iffermentat biex jipproduċi prodotti oħra bħal inbid.

Il-kontenut tal-antoċjani jiddependi mill-klima, ir-reġjun tal-kultivazzjoni, u hu partikolarment għolja fi klimi xemxija .

Din is-sejba hi promettenti għall-pajjiżi tropikali li għandhom is-serikultura biex jipptofittaw mill-produzzjoni industrijali mill-antoċjani mit-tut permezz tar-rkupru tal-antoċjani.


Ġużeppi Moscati

Ġużeppi Moscati

San Giuseppe Moscati (25 ta' Lulju, 1880 – 12 ta' April, 1927) kien tabib Taljan, riċerkatur xjentifiku, professur universitarju magħruf bħala pijunier fil-qasam biokimiku u għall-qdusija tiegħu.

Moscati kien iddikjarat qaddis mill-Knisja Kattolika fl-1987; it-tifkira tiegħu ssir fis-16 ta' Novembru.

Moscati kien is-seba' minn disat ulied ta' familja nobbli minn Benevento li kienet ġejja mir-raħal ta' Santa Lucia f'Serino, qrib Avellino.

Missieru, Francesco, kien magħruf bħala avukat u maġistrat u ommu, Rosa De Luca dei Marchesi di Roseto, kellha demm nobbli.

Meta kellu erba' snin Moscati mar ma' familtu jgħix Napli fejn kellu jqatta' l-biċċa kbira ta' ħajtu.

Kienu jqattgħu s-sjuf f'Avellino, u Giuseppe kien jara lil missieru jagħmel is-servizz ta' abbati fil-knisja tal-lokal meta kienu jmorru għall-quddiesa.

Meta kellu għaxar snin familtu ltaqgħet ma' Bartolo Longo u qattgħu xi żmien fid-dar ta' Caterina Volpicelli, li iktar tard kellha ssir direttriċi spiritwali tiegħu.

Fl-1889, Moscati daħal fil-Liceo Vittorio Emmanuele ta' Napli, fejn fost il-professuri tiegħu kellu l-vulkanoloġista Giuseppe Mercalli.

Fl-1892 ħuh, Alberto, kellu trawma inkurabbli f'rasu wara li waqa' miż-żiemel waqt is-servizz militari.

Il-kura li rċieva ħuh id-dar qanqlet fih ix-xewqa li jistudja l-mediċina kif fil-fatt għamel meta spiċċa mil-Liċeo fl-1897; l-istess sena li fiha miet missieru.

Huwa sar tabib fl-1903, bit-teżi tad-dottorat tkun fuq l-uroġenesi epatika.

Mill-ewwel ingħaqad mal-"Ospedali Riuniti degli Incurabili", u ma damx ma sar l-amministratur tiegħu.

F'dan iż-żmien kompla ukoll jistudja u jirriċerka.

Fit-8 ta' April 1906 żbroffa l-Vesuvju.

Wieħed mill-isptarijiet taħt idejh kien f'Torre del Greco, ftit mili 'l bogħod mill-bokka tal-vulkan.

Ħafna mill-pazjenti kienu xjuħ u paralitiċi.

Moscati irnexxielu joħroġhom kolha qabel ma waqa' s-saqaf.

Meta fl-1911 faqqgħet il-kolera f'Napli, huwa rriċerka l-oriġini tal-marda u l-aħjar mod kif tinqered, u l-awtoritajiet ċivili implimentaw is-suġġerimenti tiegħu.

Fl-1911 ukoll, Moscati sar membru tal-Akkademja Irjali tal-Kirurġija, u ħa d-dottorat fil-kimika fiżjoloġika.

Kien responsabbli ukoll mill-Istitut tal-Patoloġija Anatomika.

Fis-sala tal-awtopsji tal-Istitut, huwa qiegħed kurċifiss u taħtu l-kwotazzjoni mill-Ktieb ta' Ħosegħa, Kapitlu 13, vers 14: "Ero mors tua, o mors" (Jiena nkun il-mewt tiegħek, ja Mewt).

Ommu mietet bid-dijabete fl-1914; u Moscati sar wieħed mill-ewwel tobba li esperimenta bl-insulina fil-kura ta' din il-marda.

Matul l-Ewwel Gwerra Dinjija l-isptar tiegħu ttieħed mill-militar u hu nnifsu kien jgħin madwar 3,000 suldat ferut.

Fl-1919, sar direttur ta' skola u tliet snin wara ngħata libera docenza fil-mediċina klinika, li biha seta' jgħallem f'istituti ta' mediċina għolja.

12 ta' April 1927 wara li jattendu l-quddiesa u rċeviet tqarbin fil-knisja ta' San Giacomo degli Spagnoli u ħadem bħas-soltu ħidma tiegħu fl-isptar u fl-istudju privata tiegħu, madwar 15 sar ħażin, u miet fl-president tiegħu .

Kien 46 sena u 8 xhur.

Moscati kien ħa l-vot tal-kastità u kien jipprattika l-karità fil-ħajja tiegħu ta' kuljum.

Ħidmietu kien jara bħala missjoni biex itaffi t-tbatija mhux biex jagħmel il-flus.

Kuljum kien iqatta' ħin fit-talb u jieħu sehem fil-quddiesa.

Il-fidi tal-pazjent u s-sagramenti kienu jagħmlu parti mill-fejqan tiegħu.

Moscati ma kienx iżomm flus lill-pazjenti foqra anzi kien jagħtihom hu l-flus.

Ħafna jsostnu li kien iwettaq fejqan mirakoluż, f'każijiet impossibbli.

Kien ibbeatifikat fis-16 ta' Novembru 1975 minn Papa Pawlu VI, u ddikjarat qaddis tnax -il sena wara minn Papa Ġwanni Pawlu II fis-25 ta' Ottubru 1987.

Patri Dijonisju jirrakkonta fatt marbut ma' ħuh, il-Priministru Duminku Mintoff.

Jgħid li meta Mintoff ingħata wkoll borża ta' studju mill-Fondazzjoni Sir Cecil Rhodes u pproċeda f'Hartford College, fl-Università ta' Oxford, fil-vjaġġ tiegħu għamel waqfa f'Napli u hemm irċieva telegramma li biex jidħol fl-università ta' Oxford ried ikollu ċertifikat li jikkonferma li kien b'saħħtu u għalhekk mar ifittex tabib.

Sab lit-tabib Giuseppe Moscati (li kien ġie ddikjarat qaddis) li wara li għamillu ċ-ċertifikat ma ħadlux flus u minflok qallu, "Mur u agħmel il-ġid."


Lista tal-poeti tal-ilsien Malti

Lista tal-poeti tal-ilsien Malti

Din hi lista tal-poeti li kitbu bl-ilsien Malti, flimkien ma' ftit mill-poeżiji l-iżjed popolari tagħhom.

DELIMARA Daniel Massa Firxu bl-imqieta s-sajjieda l-kannizzati tal-jablite f'serje ta' paraboli ferrxu konz u elf sunnara biex jistadu l-orizzont bi dritt il-linji tal-lampuki żlaqt ħafif bħal minn ġuf ommi għal saqajja minn fuq l-alka għal taħt il-blat għax smajt l-għanja tas-sireni biex il-ħut fiddien nistad u maċ-ċeren ninżel ngħarrex fond il-fond fejn għajn ma rat u bqajt ħiereġ, nieżel, ħiereġ wara l-fanfru bluċerkjat war'elf ħuta w blat imqarnat ħaxix jiżfen tiela' jiżfen sa ma jsaħħar il-lampuki taħt il-jablite illuppjat u għidt f'qalbi hawn kont diġa' - qabel ġarrabt il-fsieqi ta' ġensi - qabel għalaqt it-twieqi ta' wensi - qabel ombrajt l-għekiesi ta' niesi qalb id-dell tal-kannizzati kont diġa' forsi mrekken mal-koralli fi spiralli stalaktiti ma' l-artikli kuluriti sekli ilu kont diġa' bla bombli ta' l-arja ma' dahri bla majka ma' wiċċi w ħadida ppuntata f'idejja nniffed ħuta f'denfilara qalb il-blat ta' Delimara kont diġa' u meta jispiċċa l-ossiġenu kważi, kważi nista' nibqa' għax f'dawn l-ibħra, qalb din l-alka kont diġa'.

HEMM DIL-MARA Mario Azzopardi

Hemm dil-mara tikkuntempla l-misteru tal-ġerħa tiegħu.

Imsieħba privileggata dil-mara tad-dulur u l-ġenn divin.

Kompliċi fl-analoġiji w kull nifs tagħha tnehida tinbala' Mill-kisra t'għajnejh.

Jevapora d-dmugħ tagħha u sbieħ-il jum jidħol fil-kanali niexfa li tħaffrru Mill-ġnub t'għajnejha sat-truf ta' ħalqha meħjut.

Bħal zokk maħruq ta' siġra dil-mara Quddiem relikwarju Jesponi t-tempri kollha tiegħu: - Mill-gentilezza sar-rabja ħamra nar - Mis-suppervja qalila sal-biki mrażżan - Min-nifsijiet tiegħu jerħi fuqha sal-kefen li jitkebbeb fih meta jbarriha u jgħidilha titlaq.

Hemm dil-mara li jgħidu li ħabbet għalxejn imma ħadd ma jaf daqsha.

Jgħidu li qalbha kessieha bi frott ilu jnawwar imma ħadd ma jaf daqsha.

Jgħidu li tħossha mielħa daqs statwa fuq qabar imma daqsha ħadd ma jaf.

Jgħidu li għandha djalogu twil magħha nfisha interrott biss bl-ismazmi tiegħu bla ritmi jew rima.

Imma daqs dil-mara ħadd ma jaf.

Anton Buttigieg

NIFTAKAR

Niftakar Tal-qniepen il-mota ferrieħa, U l-Ave Maria ta' Schubert, Taż-żahar il-fwieħa, U l-għafsa ta' idek ma' driegħi, U l-ħeġġa ta' wiċċek ħamrani, U l-mantar bajdani Jitkaxkar mal-qiegħa Tal-korsija; Id-dija u d-dawl tal-parilja, Il-ħsejjes taż-żwiemel għaddejja, U ġemgħa bil-ħrara Ma' biebna biex tara Sbuħitna, Mħabbitna; U xita' ta' ross Li niżlet għal fuqna bla ħoss; Imb'għad ix-xampanja Li tfawwar bil-qawwa, Bir-ragħwa, U l-kejk qisu torri bajdan, U l-foxtrot, u t-tango u l-waltzer, U s-sakra u ż-żifna Tal-qraba u l-ħbieb; U mb'għad qajla qajla Ftit ftit qabdu l-bieb, U bqajna ġo darna Fid-dawl tal-Madonna Weħidna flimkien Jien u int U int u jien; U jien kollni tiegħek, U int kollok tiegħi, Bħal Eva u Adam; Qalb waħda, nifs wieħed, Int rieqda, jien rieqed, U ħolma ta' hena, Ta' ferħ ta' tgawdija, Ta' dawl u ta' dija,


Lista tal-għasafar ta' Malta

Lista tal-għasafar ta' Malta

Din hi lista tal-ispeċi tal-għasafar li jidhru f'Malta.

L-avifawna ta' Malta fiha 384 speċi b'kollox, li minnhom 167 jidhru kultant.

In-numru ta' għasafar li jbejtu Malta hu limitat; hemm 21 li jbejtu regularment u 17 li jbejtu kultant.

Madankollu, billi l-gżejjer Maltin qegħdin fuq rotta importanti ta' migrazzjoni ħafna speċi oħra jgħaddu minnhom matul ir-rebbiegħa u l-ħarifa.

L-ispeċi li jidhru kultant huma inklużi f'din il-lista u huma mmarkati bl-ittra (K).

Nota fuq ix-xbihat: Infakkru li r-rix tal-għasafar tal-istess speċi jista' jinbidel skont is-sess, l-istaġun u l-ambjent u hawn nagħtu xbieha waħda (u kultant tnejn).

Orndi: Gaviiformes.

Familja: Gaviidae

Il-Bugħaddasa huma grupp ta' għasafar akwatiċi li jinstabu f'ħafna partijiet tal-Amerika ta' Fuq u l-Ewropa ta' Fuq.

Huma daqs papra kbira jew wiżżu żgħir u meta jkunu qegħdin jgħumu jixbħuhom ftit jew wisq lil dawn, imma ma jiġu xejn minnhom.

Hemm 5 speċi ta' bugħaddasa u speċi waħda li tidher f'Malta.

Ordni:Podicipediformes.

Familja:Podicipedidae

Il-Blonġuni huma għasafar għaddasa fl-ilma ħelu ta' daqs mezzan.

Għandhom is-swaba ta' saqajhom bil-paletti u huma għawwiema u għaddasa tajbin ħafna.

Pero saqajhom qegħdin lura ħafna f'gisimhom u għalhekk huma bla grazzja fuq l-art.

Hemm 19-il speċi minnhom madwar id-dinja u 4 jidhru f'Malta.

Ordni:Procellariiformes.

Familja:Procellariidae

Il-familja tal-Procellariidae hi grupp ta' għasafar tal-baħar.

Din il-familja hija parti mill-ordni tal-għasafar Procellariiformes (jew ta' mniħirhom tubu).

Il-procellariidae hi l-familja l-aktar numeruża tal-għasafar ta' mniħirhom tubu, u l-aktar diversa.

Ivarjaw fid-daqs minn għasafar li huma kbar kważi daqs l-albatru, sal-Pachyptila u l-Halobaena, li huma żgħar daqs l-iżgħar kanġi.

Dawn jieklu l-ħut, il-klamari u l-krostaċej, u ħafna minnhom jieklu wkoll l-iskart tas-sajd u l-ħut mejjet.

L-ispeċi kollha għandhom il-ħila jħufu għall-ikel fil-bogħod u jagħmlu migrazzjonijiet twal trans-ekwatorjali.

Jibqgħu fidili lejn parhom u dejjem jinżlu fl-istess post. Fl-ispeċi kollha, kull par ikollu bajda waħda kull staġun tat-tgħammir.

Iż-żmien tal-inkubazzjoni u tat-trobbija tal-frieħ hu eċċezzjonalment twil imqabbel ma' dak ta' għasafar oħra.

Hemm 77 speċi mad-dinja kollha u 5 minnhom jidhru f'Malta.

Ordni: Procellariiformes.

Familja: Hydrobatidae

Il-kanġi (hydrobatidae) jiġu mill-ġarniji (procellariidae) u huma l-iżgħar għasafar tal-baħar.

Jgħixu fuq il-krostaċej plantoniċi u ħut żgħir li jaqbdu minn wiċċ l-ilma, is-soltu huma u sseqqru.

Meta jtiru jferfru ġwinħajhom u xi minn daqqiet ikunu qieshom friefet il-lejl.

Hemm 20 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Pelecaniformes.

Familja: Pelecanidae

Il-Pellikani huma għasafar kbar tal-baħar li għandhom borża kbira distintiva taħt il-munqar.

Bħall-membri l-oħra tal-ordni tal-Pelecaniformes, għandhom erba' swaba magħqudin.

Hemm 8 speċi mad-dinja kollha u speċi waħda li tidher Malta.

Ordni: Pelecaniformes.

Familja: Sulidae

Il-familja tas-sulidae fiha għasafar ta' daqs minn medju sa kbir li jgħixu mal-kosta u li jinżlu sparati meta jogħdsu għall-ħut.

Hemm xi 10 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher f'Malta.

Ordni: Pelecaniformes.

Familja: Phalacrocoracidae

Il-marguni (phalacrocoracidae) huma familja ta' għasafar tal-baħar ta' daqsijiet minn medji għal kbar li jgħixu fuq il-ħut.

Il-kulur tar-rix ivarja imma l-maġġoranza huma kważi suwed kollha, xi speċi huma suwed u bojod u ftit għandhom xi kuluri.

Hemm 39 speċi mad-dinja kollha u 3 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Ciconiiformes.

Familja: Ardeidae

Il-membri tal-familja tal-Ardeidae għandhom għonqhom u saqajhom twal, imma kontra l-għasafar l-oħra ta' għonqhom twil bħaċ-ċikonji u l-ibis itiru b'għonqhom imdaħħal.

Hemm 63 speċi mad-dinja kollha u 10 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Ciconiiformes.

Familja: Ciconiidae

Iċ-ċikonji huma għasafar kbar, b'għonqhom twil, saqajhom twal, munqar twil u oħxon li jċafċfu fl-ilma.

Iċ-ċikonji huma muti u ċ-ċekċik tal-munqar huwa mod importanti biex jikkomunikaw fil-bejta.

Il-bejtiet tagħhom jistgħu ikunu kbar u jistgħu jintuzaw għal ħafna snin.

Ħafna speċi huma migratorji.

Hemm 19-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni Pelecaniformes.

Familja: Threskiornithidae

It-threskiornithidae huma familja ta' għasafar kbar tal-art u ċafċafa.

Għandhom ġwienaħ wisgħin u twal bi 11-il rixa primarja u xi 20 rixa sekondarja.

Għandhom ħila kbira fit-titjir u minkejja l-piż u d-daqs tagħhom kapaċi jħufu ħafna.

Hemm 33 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Phoenicopteriformes.

Familja: Phoenicopteridae

Il-fjamingi jew fenikottri huma għasafar ċafċafa li jgħixu fi qtajja, is-soltu ta' għoli bejn 0.9 m u 1.5m, li jinstabu fiż-żewġ emsferi tal-Punent u tal-Lvant.

Huma iżjed numerużi f'tal-aħħar.

Il-fenikottri jgħixu fuq il-krostaċej u l-algi li jgħaddu minn filtru meta jikluhom.

Munqarhom li għandu forma stramba hu adattat apposta biex jifirdu t-tajn u l-ħama mill-ikel li jieklu, u jużawh bil-maqlub.

Hemm 6 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Anseriformes.

Familja:Anatidae

Il-familja tal-Anatidae fiha l-papri u l-parti l-kbira tal-għasafar tal-ilma li jixbħu l-papri bħall-wiżż u ċ-ċinji.

Dawn l-għasafar huma adattati għall-ħajja fl-ilma billi għandhom saqajhom bir-rita, munqarhom ċatt u l-ilma jiżloq minn fuq rixhom għax miksi biż-żejt.

Hemm 159 speċi mad-dinja kollha u 30 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Falconiformes.

Familja: Pandionidae

Il-familja Pandionidae fiha speċi waħda biss, l-arpa.

L-arpa hi għasfur ta' daqs mezzan mifrux mad-dinja kollha speċjalizzat biex iħuf fl-ajru għall-ħut.

Ordni: Falconiformes.

Familja: Accipitridae

L-Accipitridae hi familja ta' għasafar tal-priża li fiha l-kuċċard, l-ajkli, l-astuni, il-bugħadam u l-avultuni tad-Dinja l-Antika.

Dawn l-għasafar għandhom munqar qawwi mgħawweġ ganċ biex bih iċartu l-laħam mill-priża, saqajn sodi, dwiefer qawwija u vista tajba ħafna.

Hemm 240 speċi mad-dinja kollha u 19 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Falconiformes.

Familja: Falconidae

Il-Falconidae hi familja ta' għasafar li jfittxu l-priża binhar.

Huma differenti mill-kuċċard, l-ajkli u l-astun fis-sens li joqtlu l-priża bil-munqar minflok bid-dwiefer.

Hemm 64 speċi mad-dinja kollha u 12 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Galliformes.

Familja: Phasianidae

Il-Phasianidae hi familja ta' għasafar terrestri fosthom is-summien u l-ħaġel.

Dawn ġeneralment huma mbaċċnin (għalkemm jistgħu ivarjaw fid-daqs) u għandhom ġwienaħ wisgħin u qsar.

Hemm 155 speċi mad-dinja kollha u 4 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Gruiformes.

Familja: Gruidae

Il-graw huma għasafar b'għonqhom twil u saqajhom twal.

Kontra r-russett li jixbħuhom imma ma jiġux minnhom, il-graw itiru b'għonqhom il-barra u mhux miġbud il-ġewwa.

Għandhom "żifniet" jew wirjiet ta' namur elaborati (tberrik).

Hemm 15-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Gruiformes.

Familja: Rallidae

Ir-Rallidae hi familja kbira ta' għasafar ta' daqs minn żgħir għall-mezzan li fiha fost oħrajn il-gallozz.

Tipikament jgħixu f'veġetazzjoni folta f'ambjent umdu ħdejn il-lagi, l-art imtajna jew ix-xmajjar.

Ġeneralment iħobbu jinħbew u għalhekk diffiċli biex tosservahom.

Il-parti l-kbira tal-ispeċi għandhom saqajn sodi bi swaba twal li huma adattati tajjeb għal art rabta u imħarbta.

Għandhom gwienaħ qsar fit-tond u huma dagħjfa fit-titjir.

Hemm 135 speċi mad-dinja kollha u 10 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Otidiformes.Familja: Otididae

Il-pitarruni huma għasfar kbar tal-art assoċjati l-iżjed ma' kampanja miftuħa niexfa u l-isteppi fid-Dinja l-Antika.

Jieklu kollox u jbejtu fl-art.

Jimxu sod ħafna fuq saqajn b'saħħithom u swaba kbar, inaqqru huma u sejrin.

Għandhom ġwienaħ wisgħin bit-truf "fi swaba" u meta jkunu qegħdin itiru juru disinji impressjonanti.

Ħafna minnhom għandhom tberrik (wirjiet tan-namur) interessanti.

Hemm 26 speċi mad-dinja kollha u 3 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Charadriiformes.

Familja: Haematopodidae

Il-Haematopodidae huma għasafar kbar u storbjużi li jixbħu l-venewwi, b'munqar qawwi biex ikissru u jiftħu l-molluski.

Hemm 11-il speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Charadriiformes.

Familja: Recurvirostridae

Ir-Recurvirostridae huma familja ta' għasafar ċafċafa kbar, fosthom ix-xifa u l-frasservjent.

Ix-xifa għandha saqajn twal u munqar twil mgħawweġ 'l fuq.

Il-frasservjent għandu saqajn twal ħafna u munqar twil u rqiq.

Hemm 10 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Charadriiformes.

Familja: Burhinidae

It-tellerita hi l-ispeċi tat-tramuntana tal-familja Burhinidae.

Dan l-għasfur ċafċaf hu kbir mhux ħażin, però pparagunata mal-membri l-oħra tal-familja għandu daqs mezzan.

Għandu munqar b'saħħtu, isfar u iswed, għajnejn kbar sofor (li jagħtuh xeħta "reptiljana" jew "b'għajnejh imqabbżin") u rix kriptiku.

Meta jkun qiegħed itir ikun impressjonanti b'marki suwed u bojod.

Minkejja li hu klassifikat bħala ċafċaf, il-parti l-kbira tal-ispeċi jippreferu ħabitat miftuħ niexef b'xi art bla ħaxix.

Hu għasfur ta' billejl u jgħanni l-għanjiet jgħajtu mbikkija li jixbħu lil dawk tal-gurlini.

Jgħix fuq l-insetti u invertebrati żgħar oħra.

Hemm 9 speċi tal-Burhinidae u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Charadriiformes.

Familja: Glareolidae

Il-Glareolidae huma familja ta' għasafar ċafċafa li fiha l-perniċjotti li għandhom saqajn qsar, gwienaħ twal bil-ponta u denb twil furketta u n-nankini li għandhom saqajn twal, ġwienaħ qsar u munqar twil bil-ponta mgħawweġ 'l isfel.

Hemm 17-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Charadriiformes.

Familja: Charadriidae

Il-familja Charadriidae fiha fost oħrajn il-pluvieri, il-venewwi u l-birwin.

Huma għasafar ta' daqsijiet minn żgħar sa mezzani b'ġisem kompatt, għonq oħxon qasir u ġwienaħ twal, is-soltu bil-ponta.

Jinstabu fil-kampanja miftuħa mad-dinja kollha, l-iżjed fi nħawi ħdejn l-ilma, għalkemm hemm xi eċċezzjonijiet.

Hemm 66 speċi mad-dinja kollha u 14 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Charadriiformes.

Familja: Scolopacidae

L-iScolopacidae huma familja wisgħa ta' għasafar ta' xatt il-baħar, fosthom il-begazzin, il-gurlin u l-griewel.

Il-maġġoranza tal-ispeċi jieklu l-invertebrati li jnaqqru mill-ħamma jew mill-ħamrija.

Minħabba l-varjazzjoni fit-tul tas-saqajn, bosta speċi jistgħu jieklu fl-istess ħabitat, partikularment fuq ix-xtut, mingħajr kompetizzjoni diretta għall-ikel.

Hemm 89 speċi mad-dinja kollha u 32 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Charadriiformes.

Familja: Laridae

Il-Laridae huma familja ta' għasafar tal-baħar ta' daqs minn mezzan għal kbir.

Tipikament huma griżi jew bojod, spiss b'marki suwed fuq rashom jew ġwinħajhom.

Għandhom munqarhom oħxon pjuttost twil u saqajhom bir-rita.

Hemm 65 speċi mad-dinja kollha u 12 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Charadriiformes.

Familja: Sternidae

Iċ-ċirlew huma grupp ta' għasafar tal-baħar li ġeneralment huma ta' daqs minn medju sa kbir.

Tipikament għandhom rix griż jew abjad, sikwit b'marki suwed fuq rashom.

Il-parti l-kbira taċ-ċirlew jogħdsu biex jaqbdu l-ħut imma xi wħud inaqqru l-insetti minn wiċċ l-ilma ħelu.

Iċ-ċirlew jgħixu ħajja twila, hemm xi speċi li jgħixu aktar minn 25 sa 30 sena.

Hemm 44 speċi mad-dinja kollha u 9 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Charadriiformes.

Familja: Stercorariidae

L-għasafar tal-familja Stercorariidae huma ġeneralment ta' daqs minn medju sa kbir.

Għandhom rix griż jew kannella b'marki bojod fuq il-ġwienaħ.

Ibejtu fl-art f'reġjuni temperati u artiċi u jemigraw fil-bogħod.

Hemm 7 speċi mad-dinja kollha u 4 minnhom jidhru Malta.

Nota:Iċ-Ċiefa (Calonectris diomedea) mhux qiegħda f'din il-familja imma fil-familja Procellariidae (ordni: Procellariiformes).

Ordni: Charadriiformes.

Familja: Alcidae

L-Alcidae jidhru qishom pingwini minħabba l-kuluri tagħhom suwed u bojod, il-pożizzjoni wieqfa u xi wħud mid-drawwiet tagħhom, però ma' jiġux mill-pingwini u kontra tagħhom jistgħu itiru.

Dawn l-għasafar jgħixu fil-baħar miftuħ u jitilgħu l-art biss biex ibejtu.

Hemm 23 speċi mad-dinja kollha u 4 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Pteroclidiformes.

Familja: Pteroclidae

Il-gangi għandhom rashom u għonqhom żgħar bħal tal-ħamiem, imma mbagħad għandhom ġisem mibrum u kompatt.

Ġwinħajhom huma twal u bil-ponta u x'imdaqqiet denbhom ukoll.

Itiru dirett b'ħeffa kbira u fis-sbieħ u nżul ix-xemx itiru f'qtajjiet għal fejn jixorbu.

Saqajhom miksijin bir-rix sas-swaba.

Hemm 16-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Columbiformes.

Familja: Columbidae

Il-Columbidae huma għasafar mibrumin b'għonqhom qasir, munqarhom irqieq u qasir u "cere" mlaħħma.

Hemm 308 speċi mad-dinja kollha u 6 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Cuculiformes.

Familja: Cuculidae

L-għasafar tal-familja Cuculidae ivarjaw fid-daqs, għandhom ġisimhom magħlub, denbhom twil u saqajhom b'saħħithom.

Kontra l-cuculidae tad-Dinja l-Antika, dawk tal-Amerika ta' Fuq m'humiex parasiti tal-bejta.

Hemm 141 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Strigiformes.

Familja: Tytonidae

Il-familja Tytonidae huma għasafar ta' daqs minn medju sa kbir, rashom kbira u wiċċhom bil-forma karatteristika ta' qalb.

Għandhom saqajhom b'saħħithom u twal bi dwiefer qawwija.

Hemm 16-il speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Strigiformes.

Familja: Strigidae

Il-kokk huma għasafar tal-priża ta' daqs minn żgħir għal kbir li huma solitarji u notturni.

Għandhom għajnejhomn u widnejhom kbar iħarsu dritt 'l quddiem, munqar bħal ta' seqer u ċirku tar-rix madwar kull għajn li jidher ħafna u jgħidulu diska faċjali.

Hemm 199 speċi mad-dinja kollha u 5 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Caprimulgiformes.

Familja: Caprimulgidae

Il-bqaraq huma għasafar notturni ta' daqs medju bi ġwienaħ twal, saqajn qsar u munqar qasir ħafna li s-soltu jbejtu fl-art.

Il-parti l-kbira tal-ispeċi għandhom saqajhom żgħar li ma jiswewx wisq għal mixi u ġwienaħ twal bil-ponta.

Għandhom rix artab maskarat bħala qoxra tas-siġar jew weraq.

Hemm 91 speċi mad-dinja kollha u 3 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Apodiformes.

Familja: Apodidae

Ir-runduni huma għasafar li jqattgħu l-parti l-kbira ta' ħajjithom fl-ajru.

Dawn l-għasafar għandhom saqajhom qsar ħafna u qatt ma jinżlu fuq l-art jekk jista' jkun u minflok jiggranfaw ma' xi wiċċ vertikali.

Ħafna runduni għandhom ġwienaħ mitfugħin lura qishom nofs qamar.

Hemm 100 speċi mad-dinja kollha u 6 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Coraciiformes.

Familja: Alcedinidae

L-Alcedinidae huma għasafar ta' daqs medju b'rashom kbira, munqarhom twil bil-ponta, saqajhom qsar u denbhom qasir.

Hemm 93 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Coraciiformes.

Familja: Meropidae

Il-qerd in-naħal huma group ta' għasafar li jiġu mill-passeriformi fil-familja tal-Meropidae.

Il-parti l-kbira tal-ispeċi jinstabu l-Afrika imma oħrajn jinstabu l-Ewropa t'Isfel, Madagaskar, l-Awstralja u New Guinea.

Hums karatterizzati b'rixx ta' ħafna lwien, ġisem mislut, u s-soltu rix tawwalin f'nofs id-denb, li jagħmluhom qishom ħuttaf mill-bogħod.

Hemm 26 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Coraciiformes.

Familja: Coraciidae

Il-Coraciidae jixbħu ċ-ċawl fid-daqs u fl-għamla imma huma eqreb għall-qerd in-naħal u l-għasfur ta' San Martin.

Bħalhom għandhom rix imlewwen l-iżjed bl-ikħal u l-kannella.

Għandhom iż-żewġ swaba ta' quddiem ta' ġewwa magħqudin flimkien imma ta' barra le.

Hemm 12-il speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Coraciiformes.

Familja: Upupidae

L-upupidae għandhom kulur iswed, abjad u roża fl-oranġjo u għandhom għalla kbira mwaqqfa fuq rashom.

Hemm 2 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Piciformes.

Familja: Picidae

Il-Bulebbieta huma għasafar ta' daqs minn żgħir għal medju b'munqar qisu furmatur, saqajn qsar, denb iebes u lsien twil biex jaqbdu l-insetti.

Xi speċi għandhom saqajhom b'żewġ swaba 'l quddiem u tnejn 'il wara, waqt li xi speċi għandhom tliet swaba biss.

Ħafna bulebbieta għandhom id-drawwa li jsammru fuq iz-zkuk tas-siġar b'munqarhom.

Hemm 219-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Alaudidae

L-alwett huma għasafar żgħar tal-art li sikwit jgħannu u jtiru b'mod estravaganti.

Il-parti l-kbira tal-alwett għandhom dehra bla kuluri.

Jgħixu fuq l-insetti u ż-żerriegħa.

Hemm 96 speċi mad-dinja kollha u 12 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Hirundinidae

Il-familja tal-Hirundinidae hi grupp ta' passeriformi kkaratterizzati bil-ħila li ghandħom li jieklu waqt li jtiru.

Għandhom ġisimhom mislut u aerodinamiku, ġwinħajhom twal bil-ponta u munqarhom qasir jinfetaħ wiesa'.

Saqajhom huma magħmulin biex jaqbdu mas-siġar iżjed milli għall-mixi.

Hemm 83 speċi mad-dinja kollha u 5 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Motacillidae

Il-Motacillidae huma familja ta' għasafar passeriformi żgħar b'denbhom ta' daqs medju.

Għandhom ġisimhom mislut u jgħixu minfuq l-insetti fl-art.

Hemm xi 66 speċi mad-dinja kollha u 11 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Regulidae

Ir-Regulidae huma grupp żgħir ta' għasafar li spiss jingħaddu mal-għasafar għanejja tad-Dinja l-Antika, imma sikwit jingħataw l-istatus ta' familja billi jixbħu l-Baeolophus.

Hemm xi 6 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Bombycillidae

Il-Bombycillidae huma grupp ta' passeriformi kkaratterizzati b'rix artab ħariri u truf ħomor fuq ir-rix tal-gwienaħ.

Dan huma għasafar tas-siġar tal-foresti tat-tramuntana.

Jgħixu fuq l-insetti fis-sajf u fuq il-bakek fix-xitwa.

Hemm 3 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Cinclidae

Ic-Cinclidae huma grupp ta' għasafar li jgħixu fis-siġar u l-ħabitat taghħom fih ambjenti akwatiċi fl-Ameriki, l-Ewropa u l-Asja.

Hemm 5 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Troglodytidae

Il-bumisturi huma għasafar żgħar li jħobbu jinħbew (għalhekk bismisturin) barra l-għanja tgħajjat tagħhom.

Għandhom ġwinħajhom qsar u munqarhom irqieq imdawwar l-isfel.

Bosta speci iżommu denbhom 'l fuq.

Kollha jgħixu fuq l-insetti.

Hemm xi 80 speċi mad-dinja kollha (li kollha ħlief waħda jgħixu fid-Dinja l-Ġdida) u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Prunellidae

Il-Prunellidae huma l-unika familja li huma endemiċi kompletament fil-Palearktiku.

Dawn huma għasafar żgħar bla xejn li jiddistngwihom, li minn barra jixbħu l-għasafar tal-bejt.

Hemm xi 13-il speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Turdidae

L-imlievez huma grupp ta' għasafar passeriformi li jgħixu l-iżjed fid-Dinja l-Antika.

Dawn huma insettivori (xi ftit omnivori) ta' daqs medju, mbaċċnin b'rixhom artab, li spiss jieklu fl-art.

Hemm 176 speċi mad-dinja kollha u 8 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Cisticolidae

Iċ-Cisticolidae huma għanejja (ivversjaturi) li jinstabu l-iżjed fir-reġjuni sħan tan-nofsinhar tad-Dinja l-Antika.

Ġeneralment huma skuri, kanella jew griżi u joqgħodu fil-beraħ fejn ma tantx hemm siġar.

Hemm 111-il speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Sylviidae

Il-familja tas-Sylviidae huma grupp ta' għasafar passeriformi, insettivori żgħar.

Is-Sylviidae bħala speċi li jbejtu jinstabu l-iżjed fl-Ewropa, l-Ażja u, inqas fl-Afrika.

Il-parti l-kbira minnhom għandhom dehra li m'għandha xejn li jaqlagħha, imma għandhom għanja distintiva.

Hemm 291 speċi mad-dinja kollha u 41 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Muscicapidae

Il-Muscicapidae huma grupp kbir ta' għasafar passeriformi żgħar indiġeni għad-Dinja l-Antika.

Ġeneralment huma insettivori żgħar ta' fuq is-siġar.

Id-dehra ta' dawn l-għasafar tvarja, imma l-parti l-kbira minnhom għandhom għanja dgħajfa u għajta ħarxa.

Hemm 275 speċi mad-dinja kollha u 23 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Paridae

Il-Paridae huma fil-parti l-kbira speċi ta' għasafar żgħar mibrumin b'munqarhom qasir u oħxon, li jgħixu fl-imsaġar.

Huma għasafar adattabbli b'dieta mħallta li tinkludi ż-żerriegħa u l-insetti.

Hemm 59 speċi mad-dinja kollha u 2 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Tichodromidae

Id-Daqquqa tal-Ġebel hi għasfur żgħir b'rix stupend, aħmar skur, griż u iswed.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Remizidae

Ir-Remizidae huma grupp żgħir ta' għasafar passeriformi insettivori li jiġu mill-Paridae.

Hemm 13-il speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Oriolidae

L-orjoli tad-Dinja l-Antika huma għasafar kuluriti passeriformi li ma jiġux mill-orjoli tad-Dinja l-Ġdida.

Hemm 29 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Laniidae

Il-Kaċċamenduli huma għasafar passeriformi magħrufin għad-drawwa tagħhom li jaqbdu għasafar oħhra u annimali żgħar u jwaħħlu l-biċċċiet li ma jkunux kielu fuq ix-xewk.

Munqarhom ganċ bħal tal-għasafar tal-priża.

Hemm 30 speċi mad-dinja kollha u 5 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Corvidae

Il-familja tal-Corvidae huma ikbar mill-medja tal-ordni tal-passeriformi.

Xi wħud mill-ikbar speċi għandhom ħila kbira biex jitgħallmu.

Hemm 119-il speċi mad-dinja kollha u 5 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Sturnidae

L-isturnelli huma għasafar passeriformi ta' daqs minn żgħir għal medju.

Itiru fid-dritt bil-qawwa, u huma gregarji ħafna.

Bħala ambjent jippreferu l-kampanja miftuħa.

Jieklu l-insetti u l-frott.

Tipikament rixhom hu skur b'leqqa metalika.

Hemm 114-il speċi mad-dinja kollha u 3 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Passeridae

L-għammiela huma għasafar passeriformi.

Ġeneralment ikunu żgħar, imbaċċnin, kannella jew griżi, b'denbhom qasir u munqarhom qasir u b'saħħtu.

L-għammiela jieklu l-iżjed iż-żerriegħa imma jieklu wkoll insetti żgħar.

Hemm 38 speċi mad-dinja kollha u 4 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Vireonidae

Il-Vireonidae huma grupp żgħir ta' għasafar passeriformi ta' daqs minn żgħir għal medju li huma ristretti għad-Dinja l-Ġdida.

Tipikament huma fl-aħdar u jixbħu l-Vjolin Ħadrani barra minn munqarhom li hu eħxen.

Hemm 52 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Fringillidae

Il-Fringillidae huma għasafar passeriformi li jieklu biss iż-żerriegħ.

Jistgħu ikunu minn żgħar għal kbar mhux ħażin u għandhom munqarhom b'saħħtu, is-soltu koniku u f'xi speċi kbir ħafna.

Kollha għandhom 12-il rixa f'denbhom u 9 rix primarji.

Dawn l-għasafar itiru bil-qabża, jagħtu s-salt iħabbtu l-ġwienaħ imbagħad jiżżerżqu mal-arja u jibqgħu sejrin hekk.

Il-parti l-kbira minnhom jgħannu tajjeb.

Hemm 176 speċi mad-dinja kollha u 13 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Emberizidae

L-Emberizidae huma familja kbira ta' għasafar passeriformi.

Jgħixu fuq iż-żerriegħ u l-forma ta' munqarhom hi distintiva.

Ħafna mill-ispeċi tal-Emberizidae għandhom disinn distintiv fuq rashom.

Hemm 329 speċi mad-dinja kollha u 16 minnhom jidhru Malta.

Ordni: Passeriformes.

Familja: Cardinalidae

Il-Cardinalidae huma familja ta' għasafar passeriformi b'saħħithom, li jgħixu fuq iż-żerriegħa u għandhom munqarhom qawwi.

Tipikament huma assoċjati mal-boskijiet miftuħa.

Is-sessi s-soltu jkollhom rix differenti.

Hemm 43 speċi mad-dinja kollha u waħda minnhom tidher Malta.


Ouija Board

Ouija Board

Il-ouija board hija logħba li allegatament biha tista' tikkomunika mal-ispirti.

Ma teżisti l-ebda prova xjentifika li din il-logħba fiha xi qawwiet paranormali.

Il-kelma "ouija" ġejja minn "oui" bil-Franċiż u "ja" bil-Ġermaniż, li t-tnejn ifissru "iva".

Kienet ivvintata fl-1892 minn Isaac Fuld minn Baltimore fl-Istati Uniti.

Fil-bidu tant ħolqot kontroversja dwar jekk setgħetx titqies bħala strument xjentifiku kif qalu l-okkultisti jew bħala sempliċi ġugarell li kellha tkun il-Qorti Suprema Amerikana li tiddeċiedi dwarha.

Fil-fatt ġiet iddikjarata ġugarell u hekk għadha tinbiegħ minn Parker Brothers.

Il-ouija board tikkonsisti f'bord jew karta li jkollha mmarkat fuqha "yes" u "no", l-ittri tal-alfabett, u vleġġa li timmarka.

Il-persuna tagħmel mistoqsija, ħafna drabi dwar il-futur tagħha.

Allegatament, għax dan qatt ma ġie ppruvat, il-vleġġa tibda ddur weħidha u timmarka l-ittri.

Jekk wieħed jgħaqqad l-ittri flimkien ikollu t-tweġiba ta' l-ispirtu.

Ix-xjenzati ma jaċċettawx li l-ouija board tiċċaqlaq weħidha.

Ħafna jsostnu li l-persuna nnifisha ċċaqlaqha involontarjament.

Dan jispjegawh b'dak li jissejjaħ dissociative state.

Ħafna drabi min jilgħab bil-ouija board ikun f'dan l-istat dissoċjattiv, jiġifieri ma jkunx f'sensih għal kollox.

Dan jiġri wkoll iżda b'mod iktar estrem fl-ipnożi, fil-mard isteriku u fl-hekk imsejħa "split personalities".

Minħabba f'hekk il-persuna tibda temmen li l-vleġġa qiegħda ddur weħidha jew bl-għajnuna ta' l-ispirti ta' persuni mejtin, meta fil-fatt tkun qiegħda ċċaqlaqha bla ma tinduna.

Qatt ma sar studju fuq kemm hija pprattikata l-ouija board f'Malta.

Iżda jidher li l-prattika tal-ouija board mill-istudenti fl-iskejjel Maltin qiegħda tiżdied.

Dan wassal biex fis-snin disgħin psikologi u eżorċisti intervjenew f'numru mhux żgħir ta' każijiet.

Il-fenomenu huwa mifrux fl-iskejjel sekondarji kemm statali kif ukoll privati u tal-Knisja, l-iktar minn Form III 'l fuq.

Ħafna jibdew jipprattikawha bħala logħba jew avventura iżda din tista' tkun logħba perikoluża.

Il-perikli jvarjaw minn konsegwenzi psikoloġiċi fuq min jipprattikaha sa ossessjoni bl-okkult u anke involviment fis-sataniżmu.

Il-psikologi qegħdin jiltaqgħu ma' ħafna każijiet ta' persuni li lagħbu mal-ouija board li huma maħkumin minn sens kbir ta' biża'.


Annetto Depasquale

Annetto Depasquale

Mons. Annetto Depasquale (Ħal Qormi, 28 ta' Ġunju 1938 – Ħal Qormi, 29 ta' Novembru 2011) kien Isqof Awżiljarju tal-Arċidjoċesi ta' Malta mill-1999 sakemm miet.

Huwa rċieva l-edukazzjoni primarja tiegħu fl-iskola tas-Sorijiet ta' San Ġużepp fil-Belt Valletta u l-edukazzjoni sekondarja fil-Liċeo.

Kompla l-istudji tiegħu fl-Università ta' Malta u fl-Università Pontifiċja tal-Lateran, fejn studja l-Liġi Kanonika u t-Teoloġija Pastorali.

Ġie ordnat saċerdot fis-7 ta' April 1962 u ta s-servizz tiegħu fi ħdan il-Kummissjoni Djar tal-Knisja għat-tfal, fil-"Pastoral Research Services" tal-Arċidjoċesi, kif ukoll fil-parroċċa ta' San Ġorġ, Ħal Qormi, u fil-Parroċċa Nazzjonali għal Kattoliċi ta' Lingwa Ingliża.

Fis-6 ta' Awwissu 1977 inħatar Kanċillier tal-Kurja u fl-14 ta' April 1986, Segretarju Pastorali.

Fid-9 ta' Jannar 1989 inħatar Vigarju Ġenerali u fis-16 ta' Novembru 1998, il-Papa nnominah bħal Isqof Titulari ta' Aradi u Isqof Awżiljarju ta' Malta.

Ġie ordnat Isqof fit-2 ta' Jannar 1999.

Għallem il-Liġi Kanonika fil-Fakultajiet tat-Teoloġija u tal-Liġi fl-Università ta' Malta.

Depasquale miet fid-dar tiegħu fid-29 ta' Novembru 2011 fl-3.45 p.m. f'Ħal Qormi u jidher li hu miet għar għarrieda minħabba li l-jum ta' qabel filgħodu kien qed jagħmel xi xogħol fil-Kurja tal-Arċisqof fil-Furjana.

Malli tħabbret l-aħbar tal-mewt kemm il-Prim Ministru kif ukoll il-Kap tal-Oppożizzjoni esprimew in-niket tagħhom fejn waqt li Lawrence Gonzi iddeskrivih bħala "persuna li f'kull pożizzjoni kien dejjem qiesha bħala opportunità oħra li jkun viċin in-nies biex jagħtihom servizz", Joseph Muscat fissru bħala bniedem li fi ħdan il-Knisja wettaq "ħidma li kienet dejjem maħsuba biex twettaq ġid komuni fost il-komunità".

Fl-omelija fil-quddiesa tal-funeral ikkonċelebrata jumejn wara mewtu fil-Kon-Katidral ta' San Ġwann l-Arċisqof Pawl Cremona stqarr: "Forsi taħsbu li l-mewt ħasditu.

Imma fl-aħħar ħames snin kien jitkellem dwar il-mewt b'sens ta' paċi.

Ħass li kienet fil-qrib imma kien lest għaliha".

Huwa qal li Monsinjur Depasquale qatt ma rribella jew staqsa imma aċċetta b'kalma t-tbatija tal-mard anke jekk l-istess marda żammitu milli jaqdi kif xtaq lill-Knisja li tant kien iħobb.

L-Arċisqof ta' Malta semma wkoll li jekk kien hemm xi ħaġa li laqtitu f'Monsinjur Depasquale din kienet il-fedeltà li kellu kemm lejn Alla kif ukoll lejh bħala l-Mexxej tal-Knisja Maltija.

Minbarra t-tmien ħutu, għall-funeral attendew fost oħrajn il-President George Abela, il-Prim Ministru Lawrence Gonzi, il-Kap tal-Oppożizzjoni Joseph Muscat, deputati parlamentari, membri tal-ġudikatura u għadd kbir ta' saċerdoti u membri tal-kleru fosthom l-Isqof t'Għawdex Mario Grech, in-Nunzju Appostoliku Tommaso Caputo u l-Arċisqof Emeritus Ġużeppi Mercieca.