Aung San Suu Kyi

Aung San Suu Kyi

Aung San Suu Kyi (Yangon, 19 ta' Ġunju 1945) hija politika Birmana, mexxejja tal-Lega Nazzjonali għad-Demokrazija, il-partit politiku li waqqfet hi u li rebaħ l-uniċi elezzjonijiet li saru fi kważi erbgħin sena ta' dittatura militari f'pajjiżha.

Minn dak iż-żmien 'l hawn Aung San għamlet ħmistax-il sena arrestata f'darha u l-mexxejja l-oħrajn tal-partit tagħha ntefgħu l-ħabs.

Dan iż-żmien kollu qattgħetu weħidha f'darha filwaqt li l-familja tagħha kienet tinsab l-Ingilterra.

Inħelset biss nhar it-13 ta' Novembru 2010.

Aung San Suu Kyi hija bint l-eroj ta' l-indipendenza tal-Birmanja, Aung Sang, meqjum mill-poplu u maqtul ftit wara li pajjiżu kiseb il-ħelsien fl-għomor ta' 32 sena meta hi kien għad għandha sentejn.

F'missierha hija kellha mera ta' kuraġġ kbir.

Meta ommha nħatret ambaxxatur tal-Birmanja fl-Indja, marret magħha u hemmhekk interessat ruħha fil-filosofija tan-non-vjolenza ta' Mahatma Gandhi.

Mill-Indja Aung San telgħet l-Ingilterra biex tistudja l-filosofija, il-politika u l-ekonomija fl-Università ta' Oxford.

Hemm iltaqgħet ma' Michael Aris, studjuż tal-politika tad-dinja tal-Lvant, u fl-1972 iżżewġitu, issetiljaw f'Oxford fejn Michael kien jgħallem fl-Università u kellhom żewġt itfal, Alexander u Kim.

Hi ngħatat għall-ħajja tal-familja u fl-istess ħin baqgħet tistudja.

Iżda hi u Michael kienu diġà qablu li 'l quddiem għad tmur lura lejn il-Birmanja.

Fl-ittri tagħha lil Michael meta kienet mifruda minnu minħabba x-xogħol li kellha fi New York fis-Segretarjat tal-Ġnus Magħquda, Aung San tat xhieda tal-imħabba li għandha lejn art twelidha, kemm tħoss li x-xorti tagħha kienet marbuta max-xorti ta' pajjiżha, u kemm tħoss li hi tinsab imsejħa biex taqdi dmirha bħalma qdih missierha

Kien fl-1988 meta Aung San irċeviet telefonata li tgħid li ommha tatha puplesija gravi.

Minnufih ippakkjat u marret Rangoon, il-belt kapitali tal-Birmanja, li dak iż-żmien kienet maħkuma minn dimostrazzjonijiet u protesti kontra d-dittatura militari tal-ġeneral Ne Win.

Waqt li kienet Rangoon ħafna dimostranti sfaw maqtula fit-triqat tal-belt.

Quddiem nofs miljun dimostrant, quddiem ir-ritratt ta' missierha, Aung San stqarret li hi ma tistax tkun bint missierha u tibqa' bierda għal dak li kien qed jiġri.

Fi żmien ftit ġimgħat hi u sħabha waqqfu l-Lega Nazzjonali għad-Demokrazija u Aung San intgħażlet bħala segretarju ġenerali li prattikament tfisser li saret mexxejja.

Minn hawn bdiet ħajja ġdida għal Aung San, ħajja li firditha mill-familja tagħha, minn żewġha u uliedha, li baqgħu jgħixu fl-Ingilterra għax il-Birmanja ma kinitx toffri sigurtà lilhom billi d-dittatura militari biddlet il-mexxejja tagħha imma żammet l-id tal-ħadid li biha dejjem imxiet mal-poplu.

Aung San issagrifikat il-hena tagħha u l-ħajja komda li setgħet tgħix biex tagħti sehemha għall-ħelsien ta' pajjiżha mit-tirannija.

Issagrifikat il-libertà tagħha b'solidarjetà mal-poplu biex issaħħaħ il-għajta tiegħu għal-libertà u għad-demokrazija.

Id-dittatura militari xtaqet teħles minnha imma l-prestiġju li tgawdi minħabba missierha żamm lill-ġenerali milli joqtluha jew jittorturawha.

Xtaquha titlaq mill-pajjiż imma hi qagħdet attenta biex qatt ma jkollha għalfejn toħroġ mill-Birmanja, la minħabba l-familja u lanqas meta rebħet il-Premju Nobel, li mar iġibu żewġha u t-tfal.

Tant tħobb lil art twelidha li kellha tiċċaħħad milli tara lil uliedha jitrabbew u milli tkun qrib żewġha Michael meta dan marad bil-kanċer u wasal biex miet bla ma setgħet tkun ħdejh.

Il-ġenerali għall-ewwel bdew iħallu lil żewġha u lit-tfal jiġu jżuruha bit-tama li dawn iħajruha tħalli l-pajjiż biex tgħix magħhom fl-Ingilterra.

Imma meta raw li kien għalxejn, anke dan il-faraġ neħħewlha, għax ma baqgħux jingħataw il-permess jiġu jżuruha.

F'intervista li tat lil Alan Clements, Aung San stqarret l-għażliet tagħha: "Naturalment kont nixtieq li kieku kelli l-familja tiegħi madwari – speċjalment kont nixtieq inrabbi lil uliedi u narahom jikbru.

Imma dik hija biss parti minn ħajti, art twelidi hija wkoll parti minn ħajti.

Naf li jkollok tagħżel fil-ħajja u tissagrifika ċerti ħwejjeġ."

F'Mejju 2002 Aung San inħelset mill-arrest u tgħidx kemm kien hemm ferħ u ċelebrazzjonijiet fil-pajjiż u anke fid-dinja.

Imma ma tantx damet fil-libertà għax il-ħidma tagħha fil-pajjiż qanqlet ir-rabja tar-reġim u spiċċat biex ftit aktar minn sena wara reġgħet lura għall-arrest f'darha, wara li żammewha tliet xhur fil-ħabs.

Aung San saret l-aktar priġunier tal-kuxjenza magħrufa fid-dinja.

Kellhom jgħaddu disa' snin biex Aung San tinħeles għal kollox, wara ħafna pressjoni internazzjonali.

Żewġha kien miet iżda binha Kim, seta' jmur jaraha wara li kien ilu ma jagħmel dan għaxar snin sħaħ.

F'Diċembru 2011, il-Papa bagħat lill-Kardinal Renato Martino f'Burma biex jiltaqa' ma' Aung San Suu Kyi u miegħu bagħat ittra sabiħa ta' inkoraġġiment, li hi apprezzat ħafna.

Nhar l-1 April 2012, Aung San kienet eletta fil-Parlament, u l-Partit tagħha rebaħ 43 mill-45 siġġu vakanti tal-Kamra l-Baxxa tal-Parlament.

Iżda l-ġlieda tagħha għal-libertà għadha ma ntrebħitx għal kollox.

It-triq għadha waħda twila iżda l-kisbiet li dil-mara kuraġġuża rnexxielha twettaq mingħajr vjolenza mhumiex kisbiet żgħar.


Sant'Antnin ta' Padova

Sant'Antnin ta' Padova

Sant'Antnin ta' Padova (Liżbona, 1191 – Padova, 1231) kien saċerdot, patri Franġiskan, u Duttur tal-Knisja.

Padova hi l-isem tal-belt fl-Italja fejn San Antnin għex l-aħħar snin ta' ħajtu, mhux fejn twieled.

Twieled Liżbona, il-Portugall, fl-1191, minn familja nobbli, u fil-magħmudija semmewh Ferdinandu.

Beda l-iskola fil-Katidral ta' Liżbona.

Ta' ħmistax-il sena daħal mal-Kanoniċi Regolari ta' Santu Wistin, iżda billi kien qed ikollu ħafna żjajjar minn qrabatu u ħbiebu talab biex ibiddel il-monasteru, u ġie mibgħut f'Koimbra.

Hawnhekk studja sew l-Iskrittura u s-Santi Padri, u ħa wkoll il-Quddiesa.

Fis-16 ta' Jannar 1220 ġew maqtula fil-Marokk l-ewwel ħames martri Franġiskani, u f'dik is-sena stess ġabu l-iġsma tagħhom f'Koimbra.

Meta Ferdinandu ra l-proċessjoni għaddejja tqanqal ħafna biex jidħol mal-Franġiskani ħalli jkun jista' jmur il-Missjoni u jmut martri.

Fl-1221, daħal mal-Franġiskani Minuri u ħa l-isem ta' Anton.

Fil-ħarifa ta' l-istess sena telaq lejn il-Marokk.

Hemmhekk marad, u wara ftit xhur kellu jirritorna lejn pajjiżu, iżda billi l-vapur li kien fuqu ltaqa' ma' tempesta, flok il-Portugall sab ruħu Sqallija ġo Messina.

Minn Messina mar Assisi fejn kellu jiltaqa' l-Kapitlu Ġenerali, hawn ra u sama' lil San Franġisk.

Minn hemm mar Montepaulo mal-Provinċjal fejn għex ħajja ta' ġabra.

Darba minnhom ġie mitlub biex jagħmel kelmtejn fil-Katidral ta' Forli, u tant ipprietka tajjeb li wara, il-Provinċjal talbu biex jagħti ruħu għall-prietki.

Hekk għamel, filwaqt li baqa' jistudja u ħa d-Dottorat fit-Teoloġija.

San Franġisk sama' b'għerfu u ħatru biex jgħallem it-teoloġija lill-Patrijiet sħabu.

Għamel ħafna ġiri jipprietka fl-Italja, fi Spanja, u fi Franza.

Fl-1224 kien Gwardjan, u fl-1226 ġie maħtur Ministru Provinċjal.

Fl-1228 mar ruma fuq xogħol ta' l-Ordni.

Hemm ipprietka quddiem il-Papa Girgor IX, li sejjaħlu "Arka tat-testment u moħba ta' l-Iskrittura".

Fl-1230, fuq talba tiegħu biex ikompli jipprietka, ġie meħlus mill-uffiċċju ta' Ministru, u mar fil-Kunvent ta' Padova li kien bena hu nnifsu.

Hawn ħadem bla heda speċjalment għall-fqar, li sal-lum għadna nisimgħu bil-"ħobż ta' San Antnin".Fil-prietki tar-Randan ta' dik is-sena l-folla ta' nies li marret tisimgħu laħqet it-30,000.

Miet meta kellu 40 sena, fit-13 ta' Ġunju 1231.

Ħdax-il xahar wara, il-Papa Girgor IX iddikjarah Qaddis.

Fl-1946 il-Papa Piju XII ipproklamah Duttur tal-Knisja.

San Antnin hu meqjum ħafna fil-Bażilika li bnewlu l-Franġiskani Konventwali f'Padova, fejn hemm il-fdal tiegħu.


Caruana

Caruana
Caruana jista' jirreferi għal:


J. J. Camilleri

J. J. Camilleri

J.J.Camilleri (Mosta, 1928 - 5 ta' Lulju 2012) kien rumanzier modern u awtur ta' bosta xogħlijiet letterarji, fosthom "Aħna Sinjuri", "L-għar tax-xitan", I"s-Sejħa tal-Art", "Ulied il-Qawsalla" u "Luteru żmien li tibni, żmien li tħott".

Kien studjuż u riċerkatur l-aktar fl-istorja u l-edukazzjoni.

Kittieb ta' poeżiji, drama u novelli, apparti r-rumanzi.

Kien wieħed mill-esponenti tal-"Moviment Qawmien Letterarju".

Serva ukoll bħala membru tal-Awtorità tax-Xandir.

Studja fil-Liċeo, fl-Università ta' Malta u fl-Università ta' Londra.

Hu kien kap ta' skola, uffiċjal edukattiv, lekċerer fil-Kulleġġ tal-Għalliema u fl-Università, eżaminatur fis-servizz pubbliku u kellu karigi bħala ċermen jew membru f'għadd ta' bordijiet.

Huwa ddedika ħajtu għall-edukazzjoni fejn fuq quddiem kien ipoġġi dawk li l-iżjed jaqgħu lura.

Snin twal ta' impenn letterarju b'kitbiet ta' rumanzi u versi li bihom wera biċ-ċar l-għażla tiegħu favur il-ġustizzja soċjali, soċjetà miftuħa u libertajiet tal-bniedem kontra l-faqar, id-diskriminazzjoni u l-intolleranza.

Camilleri dejjem rabat flimkien l-impenn ċiviku, edukattiv u letterarju fejn ħadem għall-ġid komuni tas-soċjetà.

"Aħna Sinjuri" meqjus bħala wieħed mill-akbar xogħlijiet tiegħu, fejn l-istorja hi ambjentata madwar it-tarzna, fejn tispikka l-insigurtà ta' ħafna ħaddiema mit-tkeċċija mix-xogħol.

Fir-rumanz ikun tratta kif is-sidien tal-fabbriki kienu qed jippreferu jħaddmu lin-nisa u lit-tfal għax dawn bil-liġi setgħu jitħallsu inqas mill-irġiel.

Il-politika korrotta hi wkoll xi ħaġa li tispikka fir-rumanz, fejn kollox jiddependi minn kemm wieħed għandu flus u kemm hu midħla ta' persuni li jinsabu fil-quċċata tal-poter.

Il-Knisja fir-rumanz tagħti importanza lill-ġid materjali.

Meta taqra r-rumanz "Aħna Sinjuri" tinduna mill-ewwel li hu ambjentat fiż-żminijiet ta' wara t-Tieni Gwerra Dinjija.

Tibda taħseb li se jkollok tibda tqabbel ir-realtà ta' dak iż-żmien ma' tal-lum, iżda malajr tinduna li m'hemmx baħar jaqsam bejn iż-żewġ żminijiet.

Malajr tinduna li flok nitbiegħdu mid-drawwiet soċjo-politiċi ta' dari, iżjed qed nersqu lejhom b'ħeffa kbira.

Ir-rumanz hu meqjus bħala l-ewwel rumanz ġdid fil-letteratura Maltija.

Magħruf mal-Mostin bħala "J.J.", kien persuna mill-aktar ċajtiera u kien iħobb jgħid "iwa JJ (ġej ġej) imma daqt jasal".

Il-Mosta kienet għal qalbu u kien kburi b'dak kollu li hu Mosti.

L-għaxqa tiegħu jikteb xi anneddoti storiċi, iżda dejjem biex jislet tbissima.

L-għors tiegħu jirrakkont dwar id-drammi li kien jikteb hu stess għall-Oratorju tal-Mosta u mbagħad kien jieħu sehem fihom ukoll.

Fl-2004 kien ingħata "Ġieħ il-Mosta" mill-Kunsill Lokali.


Mudell Standard

Mudell Standard

Il-Mudell Standard (MS) hu teorija kwantistika tal-kampi (rinormalizzabbli) li tiddeskrivi l-partiċelli elementari kollha magħrufa sal-lum u tlieta mill-erba' forzi fundamentali magħrufa, jiġifieri l-interazzjoni qawwija, elettromanjetika u dgħajfa (l-aħħar tnejn huma magħqudin flimkien fl-interazzjoni elettrodgħajfa).

Il-forza gravitazzjonali hi l-unika interazzjoni magħrufa li mhijiex deskritta mill-Mudell Standard.

Din it-teorija kwantistika tal-kampi taqbel mal-mekkanika kwantistika kif ukoll mar-relattività ristretta.

Illum, il-previżjonijiet tal-Mudell Standard ġew fil-parti l-kbira verifikati sperimentalment bi preċiżjoni għolja ħafna.

Madankollu ma jistax jitqis bħala teorija kompluta tal-interazzjonijiet fundamentali.

Infatti din it-teorija ma tinkludix il-gravità li għaliha sal-lum ma teżistix teorija kwantistika koerenti.

Barra minn hekk ma tipprevedix, l-eżistenza tal-materija skura li tagħmel parti kbira mill-materija li teżisti fl-univers.

Il-formulazzjoni tal-unifikazzjoni tal-interazzjoni elettromanjetika u l-interazzjoni dgħajfa fil-Mudell Standard nafuha lil Steven Weinberg, Abdus Salam u, qabilhom lil Sheldon Glashow .

L-ewwel formulazzjoni bbażata fuq il-grupp tal-guage SU(2)xU(1) nafuha lil S. Glashow imma din il-proposta iltaqgħet ma' diffikultajiet li għandhom x'jaqsmu mal-introduzzjoni diretta tal-mases tal-bożoni intermedji vetturi.

Wara indipendentement minn xulxin Weinberg fl-1967 u Salam fl-1968 estendewh u komplewh billi integrawh mal-proposta ta' Peter Higgs u oħrajn tal-ksur spontanju tas-simetrijali biha il-partiċelli kollha deskritti fil-mudell setgħu jingħataw massa.

Wara l-iskoperta fis-CERN tal-eżistenza ta' kurrenti newtrali dgħajfa medjati mill-bożon formula_1, kif bassar il-Mudell Standard, Weinberg, Glashow u Salam ġew mogħtija l-Premju Nobel għall-Fiżika fl-1979.

Il-mudell kif kien propost oriġinarjament kien limitat għall-leptoni.

Il-quarks ġew introdotti aktar tard permezz tax-xogħol pivotali tal-1970 ta' Glashow istess, John Iliopoulos u Luciano Maiani li introduċew ir-raba' quark, imsejjaħ charm, li kellu l-għan li jegħleb bil-qawwa l-kurrenti u l-bidla fl-istramberija (mekkaniżmu GIM).

Fil-Mudell Standard il-partiċelli fundamentali huma miġbura f'żewġ kategoriji:

Il-materja ordinarja kollha li nosservaw fid-dinja makroskopika hi magħmula minn quarks u leptoni: infatti hi magħmula minn atomi, li huma stess huma komposti minn nukleu u minn għadd ta' elettroni, li huma l-eħfef fost il-leptoni ċċarġjati.

In-nukleu stess hu magħmul minn protoni u newtroni, li kull wieħed minnhom hu kompost minn tliet quarks.

Fil-Mudell Standard il-fermijoni huma miġbura ġo familji, tlieta għal-leptoni u tlieta għall-quarks.

Kull waħda mit-tliet familji ta' leptoni fiha partiċella ċċarġjata (rispettivament elettron, muon u taw) u newtrino li jikkorrispondi magħhom.

Kull waħda mit-tliet familji ta' quarks fiha quark ta' ċarġ +2/3 u ieħor ta' ċarġ –1/3.

L-eħfef quarks huma "up" (u) u "down" (d), li magħquda flimkien skont l-iskema uud jiffurmaw il-proton (ta' ċarġ +2/3+2/3–1/3 = +1), u magħqudin skont l-iskema udd jiffurmaw in-newtron (ta' ċarġ +2/3 –1/3 –1/3 = 0).

Il-bożoni tal-gauge li jimmedjaw l-interazzjonijiet huma: il-foton permezz tal- interazzjoni elettromanjetika, iż-żewġ bożoni ċċarġjati W u il-bożon Z permezz tal-interazzjoni dgħajfa u l-gluoni permezz tal-interazzjoni qawwija.

Il-Mudell Standard mistenni li jkun fih mill-inqas bożon ta' Higgs wieħed li l-massa tiegħu mhux prevista mill-Mudell, u bħalissa qed jiġi riċerkat minn xi esperimenti kbar, fosthom l-Esperiment Atlas u l-Compact Muon Solenoid u fuq kollox il-LHC, ta' CERN li dan l-aħħar kellhom riżultati kważi konklużivi .

Il-gravitoni, jiġifieri, il-bożoni li xi xjenjati jaħsbu li jistgħu jimmedjaw l-interazzjoni gravitazzjonali f'waħda mill-formulazzjonijiet kwantistiċi possibbli tagħha, mhumiex inklużi fil-Mudell Standard.

Il-Mudell Standard huwa eżempju ta' unifikazzjoni ta' interazzjonijiet fundamentali għaliex l-interazzjonijiet elettromanjetiċi u dgħajfa huma flimkien manifestazzjonijiet ta' interazzjoni waħda li tissejjaħ "elettrodgħajfa".

Storikament kien hemm eżempji oħra ta' unifikazzjoni:

Ħafna fiżiċi tal-partiċelli jemmnu li tista' ssir unifikazzjoni tal-forzi iżjed profonda.

L-interazzjoni elettrodgħajfa u l-qawwija, fil-fatt, huma karatterizzati minn żewġ kostanti ta' rabta li fil-Mudell Standard huma ffissati, iżda l-estrapolazzjoni tagħhom għal enerġiji ogħla tista' tkun mod ta' unifikazzjoni.

Il-Mudell Standard ma jistax jinkludi l-gravità, li t-trattament tagħha fir- Relattività Ġenerali bħalissa mhux kompatibbli mal-mekkanika kwantistika.

Il-formulazzjoni tal-Mudell Standard hi bbażata fuq prinċipju ta' simetrija.

Dan jikkonsisti fl-invarjanza taħt trasformazzjonijiet imsejħa trasformazzjonijiet tal-gauge.

L-invarjanza tal-"gauge" tiggarantixxi l-konsistenza matematika u l-prevedibbiltà tat-teorija, jiġifieri dik li teknikament tissejjaħ ir-rinormalizzabbiltà tat-teorija.

It-trasformazzjonijiet tal-gauge jikkorrispondu ma' xi ġeneraturi: il-bożoni vetturi, li jiddeskrivu l-forzi osservati fin-natura li huma dawk deskritti mill-grupp unitarju SU (3)×SU(2)×U(1).

Dan il-grupp hu magħmul mill-prodott tal-grupp SU(2 )×U (1) li jiddeskrivi l-interazzjonijiet elettromanjetiċi u dgħajfa, u l-grupp SU(3) li jiddeskrivi l-interazzjonijiet qawwija.

Id-deskrizzjoni tal-interazzjonijiet elettromanjetiċi permezz tal-grupp U(1) tissejjaħ elettrodinamika kwantistika, jew QED, filwaqt li d-deskrizzjoni tal-interazzjonijiet qawwija permezz tal-grupp SU(3) tissejjaħ kromodinamika kwantistika, jew QCD.

Fit-teorija tal-gauge, ma' kull grupp ikkunsidrat jikkorispondi għadd ta' xi bożoni vetturi u l-għadd tagħhom jiddependi min-numru ta ' ġeneraturi, li huwa proprjetà matematika tal-grupp stess.

Mas-sottogrupp SU(2)×U (1) jikkorrispondu il-foton, il-medjatur tal-interazzjoni elettromanjetika, u il-bożoni W (iċċarġjat) u Z (newtrali)]] medjaturi tal-interazzjoni dgħajfa, filwaqt li mas-sottogrupp SU(3) jikkorispondu tmien gluoni, mogħnija b'ċarġ tal-kulur.

Il-gluoni, kontra l-fotoni, li għandhom ċarġ elettriku żero, għandhom il-propjetà taċ-ċarġ tal-kulur, u għalhekk huma soġġetti għall-forza qawwija (din il-proprjetà għandha x'taqsam mal-fatt li SU(3) huwa grupp mhux abeljan).

L-istess jiġri fil-każ tal-bożoni W u Z li jistgħu jinteraġixxu bejniethom.

Din il-proprjetà ġiet ivverifikata sperimentalment, b'mod partikolari fuq l-aċċeleratur LEP ta' CERN.

It-teoriji tal-gauge, fihom infishom, ma jistgħux jiddeskrivu il-bożoni "vetturi" mogħnija bil-massa, u dan jikkontradixxi dak li ġie osservat sperimentalment.

Min-naħa l-oħra, il-bożoni "vetturi" massivi jagħmlu t-teorija mhux rinormalizzabbli, allura inkoerenti mill-punto di vista matematiku.

Biex niddeskrivu korrettament il-partiċelli massivi fil-Mudell Standard inżidu l-mekkaniżmu tal-ksur spontanju tas-simetrija.

Is-sottogrupp U(2)×U(1) "jinkiser" spontanjament, u għalhekk bożon massiv ieħor imsejjaħ il-bożon ta' Higgs, ġie introdott fit-teorija.

Il-mekkaniżmu ta' Higgs jista' wkoll jispjega, mingħajr tbassir kwantitattiv, il-preżenza tal-mases tal-fermijoni.

Fl-4 ta' Lulju 2012 tħabbar f'CERN li fl-esperimenti ATLAS u CMS tal-LHC ġiet osservata b'sigurtà ta' 99.9996%, partiċella kompatibbli mal-bożon ta' Higgs b'massa bejn 125 GeV u 126 GeV .

Il-fermijoni jistgħu jiġu raggruppati skond il-proprjetajiet tagħhom ta' interazzjoni fi tliet ġenerazzjonijiet: l-ewwel magħmula minn elettroni newtrino u Quarks, "Quark up" u "Quark down".

Kull materja ordinarja tikkonsisti, kif rajna, minn elettroni u quarks "up" u "down".

Il-partiċelli taż-żewġ ġenerazzjonijiet li jmiss għandhom massa ikbar minn ta' qabel ta' hawn fuq (safejn nafu, għall newtrini il-kejl ma jippermettux qis dirett tal-massa, iżda biss il-valuri assoluti tad-differenzi fil-massa).

Minħabba li għandhom massa akbar, il-leptons u l-Quarks tat-tieni u t-tielet familja (jew il-partiċelli ffurmati minnhom) jistgħu jinqasmu f'partiċelli eħfef magħmula minn elementi tal-ewwel familjal.

Għalhekk, dawn il-partiċelli huma instabbli u jkollhom nofs-ħajja qasira.

L-elettron il-muon u t-taw u n-newtrini li jikkorrispondu magħhom neutrino huma klassifikati bħala leptoni.

Kontra l-Quarks, dawn ma għandhomx ċarġ tal-kulur u allura l-forza nukleari qawwija m'għandha l-ebda effett.

Il-Quarks, għandhom ċarġ tal-kulur li jagħmilhom suġġetti għall-forza qawwija, li hi medjata mill-bożoni "vetturi" msejħin gluoni.

Il-gluoni għandhom ċarġ bil-kulur u jistgħu jinteraġixxu bejniethom.

Għal din ir-raġuni u minħabba l-valur għoli ta' kostanti tar-rabta, il-forza qawwija tiżdied mad-distanza, u hekk il-Quarks qatt ma jistgħu jiġu osservati ħielsa fil-materja ordinarja, imma biss magħqudin fi stati li għandhom ċarġ tal-kulur.

Dawn l-istati b'kulur newtrali jissejħu adroni, u huma maqsuma f'barjoni tat-tip fermijoniku, magħmul minn tliet Quarks (protoni u newtroni), u meżoni, tat-tip bożoniku, kompost minn par quark-antiquark (pijoni).

Il-massa totali ta' dawn il-partiċelli hi iżjed minn dik tal-komponenti individwali minħabba l-"enerġija tar-rabta".

Minbarra dawn l-istati marbuta ġew ipotizzati wkoll dawn li jsejħulhom stati "eżotiċi" magħmulin minn kombinazzjonijiet varji, bħall-pentaquark.

Madankollu, sal-lum, m'hemmx xhieda sperimentali għal dawn l-istati.

Il-Mudell Standard bassar l-eżistenza tal-bożoni W u Z, il-gluon, tal-quarks top u ċ-charm qabel ma dawn il-partiċelli ġew osservati.

Ġie ivverifikat sperimentalment ukoll li l-karatteristiċi teoretiċi ta' dawn il-partiċelli jaqblu bi preċiżjoni kbira ma' dawk li fil-fatt jidhru li għandhom fin-natura.

L-aċċeleratur ta' elettroni u pożitroni LEP ta' CERN ittestja u vverifika ħafna mit-tbassiriet tal-Mudell Standard, b'mod partikolari dwar id-diżintegrazzjoni tal-bożoni Z. Fost il-verifiki li saru ta' min isemmi dawk tal-eżistenza ta' tliet familji ta' newtrini ħfief.

Għalkemm il-Mudell Standard kellu suċċess kbir fl-ispjegazzjoni tar-riżultati sperimentali, qatt ma ġie aċċettat bħala teorija sħiħa tal-fiżika fundamentali, minħabba n-nuqqasijiet tiegħu partikolarment il-punti li ġejjin:

Minn mindu kien lest il-Mudell Standard saru ħafna sforzi biex jintgħelbu dawn il-limiti u jibdluh f'teorija sħiħa.

It-tentattiv biex jintgħeleb l-ewwel nuqqas hu magħruf bħala l-Unifikazzjoni l-Kbira.

It-teorija msejħa GUT ("Grand Unification, Theory) tissuġġerixxi li l-gruppi SU(3 ), SU(2) u U(1) mhumiex ħlief sottogruppi ta' grupp ta' simetrija ikbar.

F'enerġiji għolja (barra l-kapaċità tal-esperimenti tallum) is-simetrija tal-grupp unifikatur tibqa' konservata, f'enerġiji aktar baxxi min-naħa l-oħra il-grupp jinżel għall-SU(3)×SU(2)×U(1) permezz tal-proċess magħruf bħala l-ksur spontanju tas-simetrija.

L-ewwel teorija ta' dan it-tip ġiet proposta fl-1974 minn Howard Georgi u Sheldon Glashow, bil-grupp SU(5) bħala l-grupp ta' unifikazzjoni.

Il-GUT għandu l-proprjetà li m'għandux il-Mudell Standard.

Din hi li jista' jbassar il-fenomenu tad-diżintegrazzjoni tal-protoni.

Fl-1999 l-Osservatorju tan-Newtrini, Super-Kamiokande stabbilixxa li qatt ma osserva diżintegrazzjoni tal-protoni, u hekk stabilixxa l-limitu l-aktar baxx ta' 6.7×10 sena għan-nofs ħajja ipotetika tal-proton.

Dan u esperimenti ipprovaw li ħafna teoriji GUT, fosthom dik ibbażata fuq il-grupp SU(5) kienu foloz, u dawn ġew skartati.

L-evoluzzjoni tal-kostanti tar-rabta tat-tliet gruppi SU(3), SU(2) u U(1) li tat-support tat indikazzjoni sperimentali possibbli lil xi unifikazzjoni tal-interazzjonijiet.

Meta tiżdied l-iskala l-enerġija (teknikament imsejħa "running") din tevolvi b'mod li l-kostanti, estrapolati għal enerġiji kbar, għandhom it-tendenza li jkollhom valuri viċin ta' xulxin.

Madankollu, il-konverġenza tal-valuri tal-kostanti mhix preċiża, u nistgħu nissuspetaw li jeżistu fenomeni oħra li għadna ma skoprejnihomx li jidhru bejn l-iskala ta' enerġija tal-massa taż-Z u l-iskala ta' enerġija li fiha titwettaq l-unifikazzjoni l-kbira.

L-ewwel konferma sperimentali tad-devjazzjoni mill-formulazzjoni oriġinali tal-Mudell Standard saret fil-1998, meta l-esperiment Super-Kamiokande ippubblika riżultati li indikaw xi oxxillazzjoni tan-newtrini bejn tipi differenti.

Dan implika li n-newtrini għandhom massa differenti minn żero, peress li kieku l-massa kienet żero ma kienx jista' jkun hemm l-oxxillazzjoni bejn togħmiet differenti ta' newtrini, minbarra l-fatt li jridu jivvjaġġaw bil-veloċità tad-dawl.

Il-Mudell Standard ma jipprevedix li n-newtrini għandhom massa, u jissoponi biss l-eżistenza ta' newtrini xellugin, jiġifieri l-ispin tagħhom hu orjentat fid-direzzjoni opposta għad-direzzjoni tal-mixi tagħhom.

Kieku n-newtrini kellhom massa, kienu bilfors jivvjaġġaw b'veloċità inqas minn tad-dawl u kienu jistgħu jeżistu newtrini leminin (infatti kien ikun possibbli li "tgħaddi jew taqbeż" newtrino bl-għażla ta' sistema ta' referenza li fiha d-direzzjoni tal-mixi tiegħu tinqaleb mingħajr effett fuq l-ispin tiegħu, u hekk isir lemini).

Minn dakinhar il-fiżiċi rrevedew il-Mudell Standard u introduċew massa għan-newtrini, li żiedet 9 parametri ħielsa oħra (3 mases, 3 angoli ta' taħlit u 3 fażi) mad-19 li kienu diġà hemm; dan il-mudell ġdid għadu jisejjaħ il-Mudell Standard, minkejja l-bidliet li sarulu

It-teorija tas-Supersimetrija nistgħu inqisuha bħala estensjoni oħra tal-Mudell Standard.

Din li tipproponi li kull partiċella tal-Mudell Standard konvenzjonali għandha "sieħba" supersimetrika bil-massa.

Is-Supersimetrja tbassar l-eżistenza ta' partiċelli tqal stabbli li għandhom interazzjonijiet dgħajfa mal-materja ordinarja.

Dawn il-partiċelli kienu kandidati fl-ispjegazzjoni tal-hekk imsejħa materja skura tal-univers.

Dawn huma l-bożoni medjaturi (imsejħin bożoni tal-gauge) li hemm fil-Mudell Standard:

Dawn huma l-fermijoni tal-Mudell Standard imqassma skont il-ġenerazzjoni:


Jeffrey Pullicino Orlando

Jeffrey Pullicino Orlando

Jeffrey Pullicino Orlando huwa dentist u kien deputat parlamentari Indipendenti fl-aħħar fażi tal-Gvern Nazzjonalista ta' Lawrence Gonzi li sofra telfa elettorali fl'2013.

Twieled Tas-Sliema, trabba Ħ'Attard u jgħix Ħaż-Żebbuġ.

Għandu tlett itfal u jipprattika bħala dentist f'Ħaż-Żebbuġ.

Jghix ma Lara Boffa.

Kien attiv fil-Partit Nazzjonalista sa minn meta kellu ħmistax il-sena.

Għamel żmien membru attiv fil-Kumitati tal-Partit f'Ħ'Attard.

Kien elett bħala kunsillier għal Ħaż-Żebbuġ fl-1993.

Ikkontesta u ġie elett mis-seba' distrett f'isem il-PN fl-1996, 1998 u 2003.

Kien elett mis-seba u mill-ħdax il-distrett fl-elezzjoni tal-2008 b'total ta' 5131 vot.

Joseph Muscat, mexxej tal-Partit Laburista u Prim Ministru, stqarr li l-"kontroversja tal-Mistra" li kien involut fiha Pullicino Orlando qabel din l-elezzjoni kienet "ħadma tal-Partit Nazzjonalista u li l-Partit Laburista kien waqa' għal din il-ħadma."

Kienet intiza biex tiddiskredita lill-predecessur tieghu Alfred Sant u trebbahhom l-elezzjoni.

Pullicino Orlando accetta li jikkontesta mal-Partit Laburista fl'elezzjonijiet generali tas-sena 2017 fuq insistenza tal-Prim Ministru Joseph Muscat .

Minkejja kampanja qasira hafna ta' ghaxart ijiem mar tajjeb izda ma giex elett.

Il-kandidatura tieghu wasslet ghal kritika harxa minn esponenti tal-Partit Nazzjonalista.

Ftit jiem wara l-elezzjoni l-klinika tieghu sfat fil-mira ta' attentat ta' hruq.

Pullicino Orlando beda l-esperjenza Parlamentari tieghu bhala 'shadow Minister' tas-settur tat-Telekommunikazzjoni.

Serva ghal numru ta' snin bhala l-kap tad-delegazzjoni Parlamentari Maltija ghall-Assemblea Parlamentari tal-Kunsill ta' l-Ewropa.

Kien mahtur Vici-President ta' l-Assemblea ghal sentejn.

Ilu mill-2010 jservi bhala Chairman tal-Kunsill Malti ghax-Xjenza u Teknologija (MCST).

Pullicino Orlando ipprotesta kontra simenterija li kienet ha tinbena f'nofs Malta, kontra l-mizbliet li kienu ha jitwaqqfu biswit it-Tempji Megalitici tal-Imnajdra u Hagar Qim u kontra muzew taht l-art li kien se jinbena quddiem il-Kon-Katidral ta' San Gwann li potenzjalment seta jwassal ghal sfregju fil-wirt storiku taghna.

F'dawn il-protesti sab appogg shih mis-socjeta civili.

Fil-fatt tista tghid li f'kull okkazzjoni organizza moviment li ghinu biex iwassal dawn il-kampanji ghas-success li kellhom.

Nhar is-6 ta' Lulju 2010, Pullicino Orlando ressaq Private Member's Bill fil-Parlament biex jiġi introdott id-divorzju.

F'Novembru 2010 twaqqaf il-Moviment Iva għad-Divorzju, b'Deborah Schembri, ċerpersin tal-moviment, u b'membri ohra prominenti fosthom l-Membri Parlamentari Evarist Bartolo u Jeffrey Pullicino Orlando.

Dan il-moviment kien uniku ghal Malta ghax kellu fi hdanu membri li gejjin minn kull parti ta'l-ispettru politiku Malti.

Nhar is-16 ta' Marzu 2011 tressqet mozzjoni tal-Oppożizzjoni quddiem il-Parlament dwar kif għandha tkun il-mistoqsija tar-referendum li se jsir fit-28 ta' Mejju 2011, jiġifieri "Taqbel mal-introduzzjoni tal-għażla tad-divorzju f'każ ta' koppja miżżewġa li tkun ilha sseparata jew tkun ilha ma tgħix flimkien għal mill-inqas erba' snin u meta ma jkun hemm l-ebda tama raġjonevoli ta' rikonċiljazzjoni bejn il-miżżewġin, fil-waqt li jkun garantit manteniment adegwat u jkunu mħarsa t-tfal?"

Din għaddiet għax ivvutat għaliha l-Oppożizzjoni kollha u żewġ Membri Parlamentari Nazzjonalisti, Jeffrey Pullicino Orlando u Jesmond Mugliett.

Ir-Referendum għadda b'maġġoranza ta' 53%, b'distakk ta' 14,576 vot.

Nhar is-26 ta' Ġunju 2012, Pullicino Orlando, f'ittra li bagħat lill-President tal-Kumitat Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista, talab lill-Eżekuttiv jikkunsidra t-tkeċċija ta' Richard Cachia Caruana mill-Partit Nazzjonalista.

Ta min wiehed jghid li Richard Cachia Caruana kien ghadu kif gie kkundanat b'vot fil-Parlament Malti wara li harget, permezz tal-Wikileaks, informazzjoni li kienet tindika li Cachia Caruana hadem wara dahar l-Parlament Malti ma ufficcjali ta' gvernijiet barranin.

L-akkużi li għamel Pullicino Orlando fir-rigward ta' Richard Cachia Caruana huma li fil-perjodu bejn l-1996 u l-1998 kien ikkonfoffa ma' uffiċjali tal-Partit Laburista, li kien ħadem ma' uffiċjali ta' gvernijiet barranin minn wara dahar il-Parlament u li qajjem inkwiet fi ħdan il-Partit Nazzjonalista.

L-akkużi ġew diskussi f'laqgħa tal-Eżekuttiv tal-PN fis-17 ta' Lulju iżda dawn ma ġewx aċċettati u minflok għaddiet mozzjoni għar-ringrazzjament lil Cachia Caruana, b'mod unanimu.

Nhar it-12 ta' Lulju 2012, l-Eżekuttiv tal-Partit Nazzjonalista ddeċieda li Franco Debono, Jeffrey Pullicino Orlando u Jesmond Mugliett mhux se jitħallew jikkontestaw l-elezzjoni ġenerali li jmiss f'isem il-Partit Nazzjonalista.

U dan minkejja li Pullicino Orlando kien diga ddikkjara li mhux sejjer jikkontesta sitt xhur qabel.

Nhar id-19 ta' Lulju 2012, Pullicino Orlando rriżenja mill-Partit Nazzjonalista u mill-Grupp Parlamentari Nazzjonalista.

Hekk il-gvern tilef il-maġġoranza parlamentari.

F'ittra li bagħat lil Priministru Gonzi qal li m'għadux iħossu komdu jimmilta f'partit li ġie "hijacked" minn Richard Cachia Caruana u Austin Gatt.

Huwa qal li se jinforma lill-iSpeaker tal-Kamra bid-deċiżjoni tiegħu.

Huwa qal li b'rispett tal-5,100 konstitwent li tawh l-ewwel prefernza u se jibqa' jikkolabora mal-gvern fuq il-miżuri imniżżla fil-programm elettorali 2008.

Madankollu jixtieq li jiġi kkunsultat fuq kwalunkwe miżura oħra li mhiex imniżżla f'dan il-programm u li l-gvern jkollu bżonn il-vot tiegħu biex jimplimenta.

Temm l-ittra billi qal li dan m'hu se jbiddel xejn mir-rispett li hu għandu lejn il-Prim Ministru.

Pullicino Orlando rega gie mahtur Chairman tal-Kunsill Malti ghax-Xjenza u Teknologija mill-Gvern Laburista wara l-elezzjoni ta' l-2013.

Assuma rwol ezekkutiv wara li is-CEO precedenti rrezenja mill-kariga ghal ragunijiet personali.

F'Awissu ta' l-2013 waqqaf l-'Anti-Cyberharassment Alliance (Malta)'ma numru ta individwi prominenti fosthom Deborah Schembri, il-membru parlamentari laburista li serviet ukoll bhala Chairperson tal-Moviment Iva, Joseph Cuschieri, il-kap tad-delegazzjoni Laburista ghall-Parlament Ewropew, Silvio Debono, chairman ta' l-MCAST u Jesmond Mugliett, ex-Ministru Nazzjonalista.


Reggie Miller

Reggie Miller

Reggie Miller (Tas-Sliema, 1 ta' Novembru 1898 - Londra, Ingilterra, 21 ta' Lulju 1970) kien il-fundatur tal-ikbar union Maltija tal-ħaddiema, il-General Workers Union.

Kien tifel xipli u qabel ma daħal il-Liċeo ta' disa' snin kien imur il-Billion Scuola Preparatoria al Liceo.

Meta kellu 16-il sena daħal l-Università.

Miegħu kien hemm Joseph Caruana Colombo, li iżjed tard bħala mħallef kien iċ-Chairman tal-Caruana Colombo Arbitration Tribunal.

Fl-1952 dan it-tribunal biddel radikalment il-paga tal-ħaddiema Maltin billi ta żidiet ta' 30 xelin sterlina fil-ġimgħa.

Dan meta l-anqas paga dak iż-żmien, tal-ħaddiema tal-Gvern Ċivili u tal-Gvern Imperjali, kienet ta' 70 xelin sterlina fil-ġimgħa.

Reggie ma kompliex l-istudji l-università wara attakk ta' plewrite u wkoll minħabba problemi finanzjarji tal-familja.

Fi Frar 1917 daħal jaħdem mal-Ammiral bħala boy-writer b'paga ta' xelin kuljum.

F'Mejju 1917 meta kien hemm strajk mill-ħaddiema tal-Ammiraljat, Reggie u skrivani oħra bħalu ma setgħux jistrajkjaw u ngħataw ġimgħa paga.

Għal Reggie l-problema ta' pagi miżeri kif ukoll il-kundizzjonijiet tax-xogħol wasslu, fost affarijiet oħra, għat-traġedja tal-irvellijiet tas-Sette Giugno.

Il-Kostituzzjoni tal-1921 tat lil ħaddiema rappreżentanza fis-Senat permezz tat-Trade Union Council.

Dan il-privileġġ kien gawdut ukoll mill-kleru, minn nobbli, mill-gradwati kif ukoll mill-Kamra tal-Kummerċ.

Iżda minħabba li sa dak il-mument f'Malta ma kienx għad hawn Trade Union Council iż-żewġ voti tal-ħaddiema fis-Senat kienu manipulati mill-politiċi.

Biżżejjed tgħid li waqt minnhom wieħed mir-rappreżentanti tat-Trade Union Council fis-Senat kien Gerald Strickland, il-mexxej tal-Partit Kostituzzjonali.

L-ewwel darba li Reggie attenda laqgħa ta' trade union kien fl-1930 meta sħabu l-iskrivani Assuero Farrugia, Eddie Caruana u John Mifsud ħaduh magħhom għal meeting tas-Civil Service Clerical Association (Admiralty Branch).

Reggie ħalla impressjoni tajba tant li f'Awwissu tal-1931 kien elett segretarju ta' din l-union.

Fit-treġija ta' din il-union, Miller, Edward Fenech u Mifsud kienu ta xejra Nazzjonalista, J. Hamilton u oħrajn kienu Sticklandjani.

Il-ħaddiema mal-Gvern Imperjali dejjem ħarsu lejn il-kundizzjonijiet ta' xogħol tal-ħaddiema Brittanniċi bħala mira li lejha riedu jersqu.

Waqt il-Great Depression il-ħaddiema Brittanniċi u Maltin kienu tilfu parti mid-dħul tagħhom taħt sura ta' bonus.

Iżda fl-1934, filwaqt li l-ħaddiema Britanniċi ħadu lura l-bonus kollu l-Maltin ma ħadu xejn.

Dan kien inaċċettabbli għall-ħaddiema Maltin tas-Servizzi.

Fl-1935 Miller mar Carton, l-Ingilterra bħala r-rappreżentant Malti tas-CSCA.

Fl-istess sena Miller attenda wkoll il-Foreign Dockyards Committee.

Hawn, N. Mcleod President ta' dan il-Kumitat, l-ewwel ried iżid in-numru ta' nies established (nies li kienu jieħdu pensjoni meta jispiċċaw bl-età) minn 19 għal 31.

Eventwalment, iżda, in-numru ta' nies established kien ried jinżel għal erbgħa.

Miller tkellem bis-saħħa kontra din il-mozzjoni ta' Mcleod u dan eventwalment irtiraha.

Meta Miller ġie lura Malta ngħata merħba ta' eroj.

Sa mill-1934 Miller beda jħoss li titjib fil-pagi u kundizzjonijiet tal-iskrivani kien biss possibbli jekk il-ħaddiema tal-pinna u tal-id jingħaqdu.

Miller kulma jmur beda jersaq lejn il-ħsieb li fl-għaqda tal-ħaddiema kollha kien hemm is-saħħa.

Fl-1938 waqt konferenza f'Margate, l-Ingilterra Reggie tkellem dwar il-bżonn li l-iskrivani jingħaqdu ma' ħaddiema oħra biex flimkien ikollhom iżjed saħħa.

Għal ftit żmien Miller kien segretarju kemm tal-CSCA kif ukoll tal-Imperial Workers Union, union ta' ħaddiema tal-id.

Meta faqqgħet it-Tieni Gwerra Dinjija fl-1939 il-ħajja għoliet bil-bosta u l-unions tal-ħaddiema tal-Gvern Ċivili u tal-Gvern Imperjali ngħaqdu u talbu war bonus.

Saru tliet kumitati li kellhom l-għan li jiddiskutu u jiksbu war bonus għall-ħaddiema.

Il-personalità ta' Reggie Miller intweriet meta ngħażel biex ikun segretarju ta' kull kumitat tal-war bonus.

Il-kwistjoni tal-war bonus mhux biss ressqet lejn xulxin il-ħaddiema tal-pinna u tal-id, iżda l-ħaddiem intebaħ li s-sitwazzjoni soċjali kienet qed tinbidel u Reggie hawn ħass il-bżonn li jwaqqaf il-General Workers' Union.

Qatt mhu faċili li twaqqaf trade union.

Li tagħmel dan fi żmien gwerra qalila meta Malta kienet fortizza kien ifisser aktar diffikultajiet.

Il-Gvern Ingliż ma kienx lest li jħalli lil xi ħadd inaqqas b'xi mod l-isforzi biex tintrebaħ il-gwerra.

It-Tieni Gwerra Dinjija kienet qed tiġi miġġielda kontra l-Nazziżmu u l-Faxxiżmu fl-Ewropa, waqt li kienu qed imutu nies kemm fl-Ewropa stess kif ukoll fl-Afrika ta' Fuq u fil-Lvant.

Reggie u n-nies li għenuh biex waqqaf il-GWU dan kienu jafuh.

Ma kellhom l-ebda ħsieb li b'xi mod itellfu l-isforzi tad-dinja ħielsa biex tintrebaħ il-gwerra.

Iżda ż-żmien kien f'waqtu biex il-ħaddiem Malti jimxi 'l quddiem fl-emanċipazzjoni tiegħu.

Dan il-waqt Reggie u sħabu ma riduhx jaħarbilhom.

F'The Times of Malta tat-12 t'Ottubru, 1942 deher avviż fejn Miller talab biex dawk li kienu interessati fit-twaqqif tal-moviment ġdid jiktbu fl-indirizz 60, Rue D'Argens, Gżira.

L-ewwel tħeġġiġ favur it-twaqqif tal-GWU sar fit-Tarzna, post fejn kien faċli li tlaqqa' lin-nies u iżjed minn hekk dawn il-ħaddiema kellhom sens qawwi ta' trejdunjonizmu.

Skont Paul Sciberras, l-ewwel President tal-GWU, kien hemm numru ta' trejdunjonisti lesti biex jgħinu lil Miller.

Iżda kien Reggie li waqqaf il-GWU.

Skont Sciberras hu biss kellu "the audacity, the panache and the influence" biex iwaqqaf trade union magħmula minn tant diversità ta' ħaddiema.

Fit-28 ta' Marzu 1943, il-GWU kellha l-ewwel meeting fil-Mile End Sports Ground, fil-Ħamrun.

Attendew bejn 2,000 u 3,000 ħaddiema li kienu jaħdmu mal-Gvern Imperjali, mal-Gvern Ċivili kif ukoll ħaddiema tal-partikular.

Miller kien introdott bħala l-promotur tal-GWU u li ma kellu l-ebda għanijiet politiċi.

Il-ħsieb waħdieni tiegħu kien li jwaqqaf trade union soda li kienet tkun ta' benefiċċju u tarka mhux biss għall-ħaddiema iżda wkoll għall-istat.

Waqt il-meeting Miller irringrazzja lill-ħaddiema għall-appoġġ tagħhom u wissa li ma kien se jittollera l-ebda insubordinazzjoni lejn l-Awtorità u ried li l-union timxi skont is-saltna tad-dritt (Rule of Law).

Il-GWU kienet sabet appoġġ minn kwartieri differenti tas-soċjetà.

Fil-meeting tal-Mile End kien hemm preżenti l-Kurunell A.L. Bartolo, Direttur tax-Xogħol u l-Onorevoli Dr John Formosa; A.V Bartolo; it-Tabib Pawlu Boffa; in-Nutar George Borg Olivier u Mabel Strickland.

Kien hemm ukoll C. Scicluna, l-uffiċjal inkarigat mill-Protezzjoni Ċivili f'Tas-Sliema.

Fit-tieni meeting tal-25 ta' April, E. Fenech (kumitat organizzativ) qal li hemm bżonn li l-union ġdida taħdem biex iġġib bilanċ bejn sezzjonijiet tas-soċjetà.

J. Cilia (Kumitat Organizzativ) qal li hemm bżonn li ħaddiema li jagħmlu l-istess xogħol ikollhom l-istess paga u privileġġi.

L-analomija li nies li jagħmlu l-istess xogħol u ma jingħatawx l-istess paga kienet tinsab mhux biss fost il-ħaddiema tal-Gvern Imperjali u tal-partikular iżda wkoll fost il-ħaddiema tal-Gvern Ċivili.

Ta' min jgħid li korrispondenza bejn Prof. V. Bernard, il-Kap Uffiċjal Mediku tal-Gvern u Roger Castillo, Segretarju għall-Gvern, turi t-tħassib ta' dawn iż-żewġ uffiċjali għolja tal-Gvern Ċivili dwar l-istess problema.

Huma jilmentaw li fost il-ħaddiema tal-Gvern Ċivili l-pagi ma kellhomx gradi u bejn dipartiment u ieħor kien hemm differenzi fil-kundizzjonijiet tax-xogħol u tal-pagi għal nies li jagħmlu xogħol simili.

Fl-14 ta' Lulju l-kumitat organizzattiv tal-GWU ħareġ komunikat li deher f'Il-Berqa fejn intqal li l-membri miktuba fil-GWU kienu laħqu 9,000.

Imħeġġa minn dan il-GWU fetħet uffiċċju f'18, Triq il-Mitħna, il-Belt.

Fl-24 ta' Awwissu il-ħaddiema tat-Tarzna għamlu strajk mhux uffiċjali u riedu li jkellimhom Miller.

Miller aċċetta u fuq l-insistenza tiegħu l-ħaddiema li kienu fuq strajk ma mxewx lejn il-Belt kif kellhom ħsieb li jagħmlu.

Dan l-inċident wera s-saħħa li kien qed kiseb Reggie fost il-ħaddiema u li kien sar tassew it-tredjunjonista ewlieni f'Malta.

Fil-27 ta' Awwissu sar meeting politiku mill-War Bonus Joint Conference Committee li għalih attendew 10,000 ruħ.

Il-meeting kien indirizzat minn Mosè Gatt, E. Fenech u R.G. Miller (GWU), J.F. Marks (Dockyard u Imperial Workers Union), A. Cilia (Civil Service Clerical Associaton) u W. Azzopardi (Civil Government Employees Joint Bonus Committee).

Riżoluzzjoni f'isem il-ħaddiema fuq l-istrajk iddikjarat li dawn il-ħaddiema kienu lesti li jerġgħu jmorru għax-xogħol jekk il-kwistjoni tal-bonus tissolva malajr u jekk ma jkunx hemm vittimizzazzjoni tal-ħaddiema li kienu strajkjaw.

Din ir-riżoluzzjoni ġiet aċċettata mill-mexxejja tat-trade unions.

Fil-meeting pubbliku tal-1 ta' Ottubru l-ħaddiema għaddew riżoluzzjoni fejn urew fiduċja fid-delegati li kienu qed jitkellmu f'isimhom dwar il-war bonus.

Għal darb'oħra l-ħaddiema li kienu fuq strajk sostnew li kienu lesti li jmorru lura għax-xogħol biex igħinu fl-isforz biex tintrebaħ il-gwerra.

Il-5 ta' Ottubru 1943 hu mfakkar fl-istorja tat-trejdunjonizmu Malti bħala l-jum li fih twaqqfet uffiċjalment il-GWU.

Għal dak il-jum tħabbru żewġ meetings oħra, wieħed il-Ħamrun u l-ieħor Raħal Ġdid, minn xorta ta' dissidenti li iżda sfumaw fix-xejn għax il-ħaddiema bi ħġarhom bl-eluf, wieġbu għas-sejħa ta' Reggie Miller u ltaqgħu l-Imsida.

Reggie dejjem sostna li t-twaqqif tal-GWU ma kellu bl-ebda mod ixxejjen il-war effort.

Għalhekk, apparti l-fatt li l-Imsida kienet post ċentrali fejn tlaqqa' n-nies, kien f'waqtu li l-meeting kolossali tal-5 ta' Ottubru 1943 sar l-Imsida minn fejn ftit qabel telqu l-landing barges u bċejjeċ tal-baħar ohra, għall-invazjoni ta' Sqallija.

Waqt il-meeting kien mitlub li tiġi stabbilita sistema ta' arbitraġġ minnufih u l-ħaddiema fuq strajk ma jkunux vittimizzati.

Il-meeting wera l-fiduċja li l-ħaddiema kellhom f'Miller.

Is-sejħa tiegħu għal trade union soda li fiha kellhom post ħaddiema minn kull sezzjoni ta' impjieg f'Malta xegħlitilhom l-immaġinazzjoni.

Il-ħaddiem fehem li kien biss bis-saħħa ta' trade union kbira li kellu tama li jikseb kundizzjonijiet aħjar.

Wara kollox għal ħafna snin kien hemm trade unions żgħar f'Malta iżda minħabba d-diversità ta' sħubija u għanijiet differenti, il-ħaddiem baqa' mxekkel b'paga baxxa u kundizzjonijiet ta' xogħol spiss kiefra.

Sa ma feġġgħet il-GWU t-trade unions baqgħu ma ħadux ruħ u fl-istatistika tat-trade unions tal-1939 insibu li n-numru ta' ħaddiema fihom kien biss ta' 3,579.

Dan kien ifisser 6.8 fil-mija tal-ħaddiema ta' dak iż-żmien.

Fl-1946, allura wara t-twaqqif tal-GWU, in-numru ta' ħaddiema fi trade unions tela' għal 33,309: issa 38.7 fil-mija tal-ħaddiema kollha.

Minn dawn, 29,660 kienu fi ħdan il-GWU.

L-Ammiral Suppretendent tat-Tarzna kien fehem li kienet biss il-GWU li kellha s-saħħa biex iġġiegħel lill-ħaddiema li kienu fuq strajk imorru lura għax-xogħol.

Fil-fatt l-Ammiral Supretendent tat-Tarzna aċċetta r-riżoluzzjoni li għaddew il-ħaddiema waqt il-meeting tal-Imsida.

Il-bibien tat-Tarzna raw lill-ħaddiema deħlin lura għax-xogħol il-Ħamis 7 ta' Ottubru fis-7 ta' filgħodu.

Għalkemm il-GWU kien irnexxielha treġġa' lura lejn ix-xogħol il-ħaddiema fuq strajk il-problema tal-war bonus kienet għadha hemm.

N. McLeod, li konna ltqajna miegħu meta Miller attenda il-Foreign Dockyards Committee l-Ingilterra, l-espert li ġie Malta biex isolvi l-problema tal-war bonus, ta rapport lill-Gvernatur fit-30 ta' Ottubru 1943, iżda kien biss fit-27 ta' Jannar 1944 li r-rapport kien ippreżentat lill-Kunsill tal-Gvern.

Skont dan ir-rapport McLeod stqarr li l-ħaddiem Malti ma kellux bżonn flus iżda consumer goods.

Il-minor workers kienu ngħataw biżżejjed flus fil-bonuses u li parità mal-ħaddiema Britanniċi ma kinitx possibbli.

Hu sostna li wara kollox il-ħaddiema mal-Gvern Ċivili kellhom il-Public Service Commission waqt li dawk tat-Tarzna kellhom id-Dockyard Whitley Committee.

Kien hemm bżonn li ħaddiema oħra mhux koperti jissieħbu fi trade unions.

Il-McLeod Report ma kienx aċċettat mill-GWU mhux biss għax kien implimentat qabel ma kien diskuss mal-ħaddiema iżda iżjed u iżjed għax ir-rapport ħalla l-problema ta' pagi miżeri mhux solvuta.

Id-Dockyard and Imperial Workers Union ilmentaw fuq in-nuqqas ta' sistema ta' arbitraġġ.

The Times of Malta, Il-Berqa u Leħen is-Sewwa qablu mal-kritika tal-unions kontra r-rapport.

Iżda il-Kunsill tal-Gvern aċċetta r-rakkomandazzjonijiet ta' McLeod.

Il-kwistjoni ma waqfitx hawn.

Il-kritika kontra l-McLeod Report mit-trade unions u mill-Istampa, mistoqsijiet fil-House of Commons u l-fatt li f'dak iż-żmien inzerta Malta Orde Brown, Labour Adviser tal-Uffiċċju Kolonjali wasslu biex inħatar Labour Coordination Committee li fuqu kien hemm rappreżentanti tal-Gvern Ċivili u Gvern Imperjali kif ukoll it-trade unions.

Miller ikkritika l-Labour Coordination Committee għax ma kellu ebda saħħa esekuttiva.

Dan il-kumitat, għalkemm ta leħen lill-ħaddiema, ma kienx żvilupp suffiċjenti pari passu mal-qawmien tal-ħaddiema meta twieldet il-GWU.

Is-saħħa tal-GWU għamlet neċessarju l-ħolqien ta' leġiżlazzjoni fuq linji tredunjonistiċi moderni.

L-Ordinanza tal-1945 ħasbet biex tirregola kemm ir-relazzjonijiet bejn min iħaddem u l-ħaddiem kif ukoll bejn l-istess ħaddiema.

Ir-regolament li kull trade union kellha l-obbligu li tirregistra iddixxiplinat lit-trade unions u fl-istess ħin tat lill-gvern perspettiva eżatta tan-numru ta' ħaddiema fi ħdanhom.

It-trade unions kienu obbligati li jpoġġu flushom f'Banek – miżura li tat stabbiltà lit-trade unions.

Il-fatt li mhux biss il-fondi tat-trade unions kienu protetti iżda t-trade unions kienu wkoll imħarsa minn passi kriminali kontrihom, saħħaħ lit-trade unions.

Dawn ingħataw ukoll id-dritt ta' l-istrajk u picketing.

Il-Conciliation and Arbitration Act 1948 ħoloq sistema fejn kwistjonijiet industrijali bejn il-ħaddiema u min iħaddem, setgħu jissolvew malajr u mingħajr il-bżonn ta' strajk.

Wieħed jista' jgħid li l-iżjed aspett importanti ta' dan l-Att kienet l-Arbitration.

Sa Diċembru 1952 kien hemm ħames kwistjonijiet importanti li ġew solvuti bis-saħħa ta' arbitraġġ.

Dawn kienu:

- GWU vs Malta Med Coy Ltd - GWU vs Association of Printers and Manufacturing Stationers - GWU vs Navy, Army and Air Force Institutes; -Association of Scientific Workers vs Cable & Wireless Ltd - Malta Government Joint Council vs Malta Government (il-famuż Caruana Colombo Award li diġà ssemma)

Il-Conditions of Employment (Regulation) Act 1952, li kulħadd jafu bħala CERA, kien ta' ġid kbir għall-ħaddiema tal-partikular.

Sa dak iż-żmien il-ħaddiema tal-partikular kienu għadhom regolati bl-Ordinanza VII tal-1868.

Il-kundizzjoni ħażina li kienu fiha l-ħaddiema tal-partikular kienet riżultat ta' nuqqas ta' liġijiet fir-rigward, ħafna nies jiġru wara l-istess xogħol kif ukoll nuqqas ta' sħubija fit-trade unions.

Taħt dan il-Att ġew stabbiliti Wages Councils li taw parità bejn ħaddiema li jaħdmu l-istess xogħol.

Kienu mdaħħla wkoll miżuri biex ix-xjuħ u dawk b'diżabbiltà jiġu protetti fuq ix-xogħol.

The Torch, The Times of Malta u Il-Berqa faħħru din il-Liġi li wasslet lill-ħaddiem Malti viċin prinċipji ta' xogħol imħaddna f'pajjizi żviluppati u tat lill-ħaddiem Malti drittijiet stabbiliti mill-International Labour Organisation.

Iżda għalkemm saru avvanzi kbar fid-drittijiet tal-ħaddiema l-esiġenzi tan-nisa, kemm għall-paga bħall-irġiel, id-dritt li jibqgħu jaħdmu meta jiżżewwġu kif ukoll protezzjoni waqt it-tqala ma sar l-ebda provvediment għalihom.

Ta' min igħid li l-GWU sa mill-bidu nett, meta kellha ħaddiema nisa, tathom paga bħall-irġiel u ma kellhomx jitilqu bilfors mix-xogħol meta jiżżewġu.

Reggie Miller ħa sehem b'mod prominenti fl-Assemblea Nazzjonali li ltaqgħet bejn l-20ta' Jannar 1945 u t-3 ta' Marzu 1947.

Fil-bidu l-GWU lanqas kienet mistiedna biex tibgħat rappreżentanti u meta eventwalment kienet mistiedna ngħatat biss żewġ delegati, bħalma kellhom il-każini tal-banda u għaqdiet filantropiċi.

Din il-pożizzjoni ma ġietx aċċettata mill-GWU li eventwalment ingħatat 50 delegati, tnejn għal kull sezzjoni.

Ta' min isemmi min kienu dawn id-delegati u s-sostituti tagħhom: M. Regina, V. Billion (D.M. Cremona), A. Cilia, E. Wright, C. Mizzi, P. Sciberras, S. Cacciottolo, T. Mallia, C. Libreri (A. Abela), A. Camilleri, C. Barbara, S. Rapa, G. Clare, G. DeGiovanni, A. Vassallo, Ch.

Zammit, Ch.

Thewma, J. Attard Bezzina, J. Gatt (A. Privitera), C. Cauchi, E. Vassallo, D. Taliana, L. Gauci, C. German, A. Grima, M.S. Mallia (V. Dye), E. Cilia, J. Pace, J. Sant'Angelo, P. Giuliano (D. Mangion), W. Tagliaferro, C. Ellul Galea, T. Xuereb (E. Agius), L. Musu (G. Azzopardi), G. Zarb (G. Cutajar), C. Busuttil, E. Schembri, E. Farrugia (W.A. Rigaud), G. Zarb (A. Rizzo), J. Vassallo, C. Cassano, G. Attard (S. Calleja), J. Bonello (G. Zarb), L. Galea (A.P. Bilocca), E. Tabone, J.P. Xuereb, V. Bonello (F. Barun), J. Hall Formosa (G. Bonello), L. Magro, H. Smith.

Reggie Miller kien awtomatikament elett segretarju tal-Assemblea meta Giuseppe Degiorgio, li kien ukoll nominat, ma aċċettax in-nomina biex witta t-triq għal Miller.

L-elezzjoni ta' Miller għal din il-kariga tat prestiġju kemm lil Miller nnifsu kif ukoll lill-GWU.

Il-GWU ipproponiet dawn il-punti għall-Kostituzzjoni l-ġdida: – ir-reliġjon Kattolika kellha tkun dikjarata r-reliġjon ta' Malta – il-plural voting jiġi abolit u jingħata d-dritt għal vot lil kull raġel u kull mara – ikun hemm Kamra waħda – l-impjegati jingħataw frank speċjali biex joħorġu għall-Parlament

Kien hemm qbil bejn il-GWU u l-Partit Laburista għall-punti kollha ħlief għall-ewwel punt.

Il-Partit Laburista fil-manifest tal-1944, qabel l-elezzjonijiet għall-Kunsill tal-Gvern, kien ħalla barra kull referenza għar-reliġjon għax ħass li f'Malta Kattolika din ir-referenza kienet żejda.

Iżda fl-Assemblea Nazzjonali, mozzjoni ta' Enrico Mizzi li r-reliġjon ta' Malta hi r-reliġjon Kattolika, kienet ivvutata favur unanimament.

Id-delegati Laburisti vvutaw favur.

L-Assemblea għaddiet b'maġġoranza ta' tmienja għall-mozzjoni dwar il-vot għall-irġiel kollha li jagħlqu l-21 sena.

Iżda meta ġiet għall-vot tan-nisa ma kienx hemm qbil mill-ewwel.

Il-Knisja u elementi oħra konservattivi kienu kontra l-vot għan-nisa.

Fl-Assemblea kien hemm bħala membri tliet nisa biss u dawn kienu J. Burns Debono, Helen Buhagiar u Mabel Strickland.

Iżda n-nisa ngħatalhom id-dritt li joħorgu għall-elezzjonijiet.

Hawn Miller għamel emenda li kienet tgħid "in-nisa bħall-irġiel" għandhom id-dritt għall-vot u din l-emenda għaddiet.

Il-GWU u l-PL kienu determinati li jkun hemm Kamra waħda.

Fis-27 ta' Lulju 1945 il-mozzjoni ta' Dr. Boffa li jkun hemm biss Kamra waħda ngħelbet b'165 vot kontra u 160 favur.

Qam pandemonju meta Miller indika irregolaritajiet fil-votazzjoni u ħafna delegati wrew dubju dwar il-validità tal-vot li kien ittieħed.

Eventwalment il-McMichael Constitution ħalliet lis-Senat barra.

B'hekk jista' jingħad li dak li wera Miller wassal biex Malta jkollha Kamra waħda.

Sadattant il-pożizzjoni ekonomika tal-pajjiż baqgħet sejra lura u l-GWU ordnat strajk ġenerali fil-5 ta' Jannar 1946.

L-istrajk kien maħsub bi protesta kontra l-amministrazzjoni ħażina, kontra il-fatt li d-drittijiet tal-ħaddiema kienu qed jiġu njorati u għax il-Gvern Imperjali kien irtira s-sussidji.

L-istrajk kien suċċess u kellu l-parti kbira tal-Maltin warajh.

Il-GWU kienet favur il-Marshall Aid.

Ma setax ikun mod ieħor meta l-ħaddiem, partikularment mal-Gvern Imperjali, kellu l-mannara tas-sensja fuq rasu u l-ekonomija Maltija kellha bżonn il-flus minn barra l-pajjiż.

Malta rċeviet £900 għall-Power Station.

Malta ma setgħetx tirsisti b'mod sħiħ għal din l-għajnuna għax bħala kolonja Malta ma setgħetx titkellem direttament.

Il-GWU, konformament mal-ħsieb ta' Miller, kienet taqbel mal-Integration ta' Malta mar-Renju Unit.

Il-ħaddiema tat-Tarzna, li kienu s-sisien tal-GWU, dejjem ħolmu li jkollhom pagi bħall-ħaddiema Ingliżi.

L-Integration, fi ħsieb Miller, kienet tkun ta' benefiċċju għal kulħadd: "Practically everyone... in Malta would be... in the same favourable position".

Miller fl-Integration ra l-istess rabta ekonomika li kienet qed isseħħ dak iż-żmien fl-Ewropa.

F'Novembru 1954 waqt laqgħa tal-European Regional Organisation tal-International Confederation of Trade Unions (li tagħha l-GWU kienet membru fundatur meta twaqqfet f'Novembru 1949) Reggie kien ivvota favur l-għaqda ekonomika Ewropea.

Miller kien benvist mill-ICFTU, tant li kien ingħata tliet ħatriet importanti fi ħdanha meta ntagħżel biex jorganizza u jgħin lit-trade unions fit-Turkija fl-1953, fil-Libja fl-1954 u fl-Italja 1954-55.

Wara theddida ta' sensji kbar fit-Tarzna il-GWU sejħet strajk ġenerali għat-28 ta' April fl-1958.

L-istrajk kien suċċess kbir.

Iżda l-istrajk inbidel fi protesta kontra l-Gvern Imperjali u kien hemm inkwiet mal-pulizija f'ħafna postijiet f'Malta.

Minn hemm 'il quddiem l-istilla ta' Reggie bdiet tittappan.

Hu għamel tliet mossi żbaljati.

Kien siefer għall-konferenza tal-ICFTU waqt li hawn Malta kien sejjaħ l-istrajk ġenerali tat-28 ta' April.

Imbagħad, meta spiċċa bl-età minn mal-GWU, mar jaħdem mad-ditta CH Bailey Ltd li kienet ħadet it-treġija tat-Tarzna.

Miller dan għamlu minkejja li l-GWU kienet kontra li t-Tarzna tiġi f'idejn il-partikular.

Iżda l-agħar mossa tiegħu kienet meta Miller ħabbar it-twaqqif ta' union ġdida, il-Union of Free Workers – inizjattiva li mill-ewwel sfumat fix-xejn.

Hawn ir-rispett lejn Miller naqas drastikament.

Diżilluż u umiljat Reggie telaq minn Malta u mar jgħix l-Ingilterra fejn kienet toqgħod Ariadne, it-tifla li kien rabba u li kien tant iħobb.

Ta' min jgħid iżda li sa ma miet hu gawda minn pensjoni li kienet ħarġitlu l-GWU.

Qabel telaq ġie festeġġat mill-GWU u anke ngħata rigali ta' tifkira.

Joe Attard Kingwell, is-Segretarju Ġenerali li laħaq warajh, kien iżuru regolarment kull meta kien ikun Londra.


Salve Reġina

Salve Reġina

Is-Salve Reġina hija waħda mill-erba' antifoni Marjani li jinkludu r-"Regina Coeli", l-"Ave Regina Caelorum", u l-"Alma Redemptoris Mater".

Din il-kompożizzjoni li saret fil-Medjuevu, inkitbet bil-Latin u ġiet tradizzjonalment attribwita lil Ermanno ta' Reichenau, magħruf bħala Ermannu l-Immankat.

Tradizzjonalment titkanta bil-Latin, għalkemm jeżistu għadd kbir ta' traduzzjonijiet b'ħafna lingwi.

L-antifona tas-"Salve Regina" ġiet tradotta għal għadd ta' lingwi matul iż-żmien.

Fost it-tradzzjonijiet li saru, insibu dik għal-lingwa Maltija:

It-talba ġejja mis-seklu 11, imma l-oriġni tal-kompożizzjoni tagħha mhux ċert.

It-tradizzjoni l-iżjed mifruxa tattribwixxi l-abbozz ta' din l-antifona lill-patri Ermannu ta' Reichenau .

Ġiet attribwita wkoll lill-Papa Gregorju VII, lil Sant'Anselmu minn Baggio (miet fl-1086), lil San Pietro ta' Mezonzo, jew lil San Bernard.

X'aktarx San Bernard ikkompona biss l-aħħar vers ""o clemens, o pia, o dulcis virgo Maria"".

Il-forma preżenti ġiet formalizzata mill-Abbazija ta' Cluny fis-seklu 12.

Fl-1221, id-Dumnikani daħħlu is-Salve Regina fit-talba tal-kumpieta.

Iċ-Ċisterċensi bdew jużawha fl-1251.

Iċ-Ċertożini mis-seklu 12 bdew ikantawha kuljum fl-għasar.

Fl-1250 il-papa Gregorju IX approva u ppreskriba l-kant tagħha fl-aħħar tat-talba tal-kumpieta.

Tradizzjonalment tiġi reċitata fl-aħħar tar-Rużarju.

Is-"Salve Regina" is-soltu tintuża fil-funzjonijiet tal-Knisja Kattolika, l-iżjed fil-jiem qrib il-festi tal-Assunzjoni tal-Madonna (Santa Marija) u tal-Kunċizzjoni.

Fl-1750 l-għaxar versi kienu l-bażi ta' bosta kapitli fix-xogħol "Il-Glorji ta' Marija" ta' Sant'Alfonsu Marija de Liguori.

It-tema mużikali tal-forma Gregorjana tat-test hi meqjusa li ġejja mis-seklu 11 u tirrapreżenta waħda mill-eżempji l-iżjed antiki ta' mużika sagra li għadha tintuża.

Illum jeżistu fil-patrimonju Gregorjan, (fil-Liber Usualis), żewġ melodiji differenti miktuba fuq dan it-test.

L-ewwel waħda, ftit iżjed meliżmatika, fl-ewwel mod (Dominica ad Completorium), tidher fix-xbieha iżjed 'l fuq.

It-tieni waħda fil-ħames mod (tonus simplex), hi iżjed sempliċi minn dik li s-soltu nisimgħu fil-knejjes.

Imbagħad hemm għadd kbir ta' kompożituri, li matul l-istorja inqdew b'dan it-test biex jimmużikawh.

Fost dawn ta' min isemmi:


Evarist Bartolo

Evarist Bartolo

Evarist Bartolo (Mellieħa, 14 ta' Ottubru 1952) huwa l-Ministru tal-Edukazzjoni attwali ta' Malta.

Kien ukoll Ministru tal-Edukazzjoni mill-1996 sal-1998.

Huwa edukatur u ġurnalist u politiku Malti fi ħdan il-Partit Laburista.

Missier Bartolo kien għalliem tal-Primarja, u Bartolo trabba f'familja reliġjuża ħafna.

Kien jgħallem il-Bibbja lit-tfal, u kien ukoll attiv f'għaqdiet reliġjużi bħall-Azzjoni Kattolika, iż-Żgħażagħ Ħaddiema Nsara u l-Leġjun ta' Marija.

Fl-1975 Bartolo ggradwa mill-Università ta' Malta b'Baċellerat fil-Letteratura Ingliża, u fl-1984 rebaħ borża ta' studju għal diploma fil-ġurnaliżmu mill-Università ta' Stanford.

Sentejn wara ggradwa b"'Masters" fl-Edukazzjoni mill-Università ta' Cardiff.

Bartolo ħadem għal tliet snin bħala għalliem fil-Kulleġġ De La Salle, erba' snin bħala ġurnalist mal-istazzjon nazzjonali, u għaxar snin bħala editur u kap tal-aħbarijiet fil-mezzi tax-xandir tal-Partit Laburista.

Kien biss wara li esplora l-kitbiet u l-politika ta' ħassieba bhal Karl Marx, Mahatma Gandhi, Vladimir Lenin, u Martin Luther King Jr. li beda jifhem liema partit kien jirrappreżenta dak li jemmen fih.

Bartolo jgħid li ż-żmien li għamel jaħdem mal-attivist ta' kontra l-Mafja Danilo Dolci ukoll għenu f'din il-formazzjoni tiegħu: "Twelidt f'familja Nazzjonalista, iżda għazilt li nħaddan lill-Partit Laburista għax il-valuri tiegħu ta' ġustizzja soċjali, libertajiet ċivili, u l-impenn favur l-interess ta' Malta huma l-valuri li nemmen fihom jien..

Dħalt fil-politika bit-tama li dak li nagħmel itejjeb, għall-inqas imqar ftit, il-ħajja ta' madwarna."

Bartolo ħadem mad-deputat Nazzjonalista Jeffrey Pullicino Orlando fuq abbozz ta' liġi tad-divorzju, u flimkien miegħu u ma' Deborah Schembri, mexxa b'suċċess il-kampanja tal-"Iva", biex id-divorzju sar legali fl-2011.

Bartolo kien Ministru tal-Edukazzjoni mill-1996 sal-1998 fl-Amministrazzjoni ta' Alfred Sant.

Bartolo ħadem biex ipoġġi l-problemi tal-illiteriżmu u l-falliment edukattiv fuq l-aġenda tal-pajjiż, biex iżjed tfal u żgħażagħ jirnexxu fl-edukazzjoni.

Nhar it-13 ta' Marzu 2013 huwa reġa' nħatar Ministru tal-Edukazzjoni fil-Gvern Laburista li tela' fl-Elezzjonijiet Ġenerali 2013 li saru ħamest ijiem qabel.

Bejn l-2008 u l-2013 huwa kien il-Kelliem Laburista għall-Edukazzjoni u d-Drittijiet Ċivili, u tkellem favur id-drittijiet tan-nisa, tal-omosesswali u tal-immigranti fost l-oħrajn.


Santiago (Ċili)

Santiago (Ċili)

Santiago hija l-belt kapitali taċ-Ċili.

Il-belt għandha popolazzjoni ta' 6,061,185 persuna (sal-2002).


Valparaíso

Valparaíso
Valparaíso hija belt, fiċ-Ċili.


Johanna von Puttkamer

Johanna von Puttkamer

Johanna Friederike Charlotte Dorothea Eleonore von Puttkamer (Barnowiec, 11 ta' April 1824 – Warcino, 27 ta' Novembru 1894) kienet nobbli Prussjana, mart il-Kanċillier Ġermaniż Otto von Bismarck.

Johanna kienet l-unika tifla fost familja aristokratika ddominata minn kultura ta' konservattiżmu Protestant.

Il-ġenituri tagħha, Heinrich von Puttkamer (1789–1871) u Luitgarde Agnes von Glasenapp (1799–1863), iżżewġu fl-1 ta' Diċembru 1819 ġewwa Gramenz.

Nhar il-21 ta' Diċembru 1846, Otto von Bismarck bagħat ittra lil missier Johanna sabiex jitlob il-permess li jiżżewwiġha.

Iż-żwieġ seħħ f'Kołczygłowy, qrib Reinfeld, fit-28 ta' Lulju 1847.

Huma kellhom tliet itfal: żewġ subien, Herbert (1849–1904) u Wilhelm (1852–1901), u tifla waħda, Marie (1848–1926)

Wara l-mewt tagħha, Bismarck irranġa sabiex il-mara tiegħu tindifen fil-post fejn mietet, fejn it-tnejn qattgħu diversi sjuf u xtiewi flimkien.

Kamra żgħira fil-ġnien, li kien il-punt favorit tagħha, ġie rranġat sabiex isir post ta' dfin.

Aktar tard, il-ġisem tagħha ġie trasferit lejn Friedrichsruh fejn indifnet biswit ir-raġel tagħha.


Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk

Mustafa Kemal Atatürk, magħruf f'pajjiżu bħala Gazi Mustafa Kemal Paxa (Saloniki, Mejju 1881 – Istanbul, 10 ta' Novembru 1938) kien ġeneral Tork.


Sea Malta

Sea Malta

Sea Malta Company Limited (1973-2006) kienet il-kumpanija nazzjonali Maltija tat-tbahhir.

Il-kumpanija twaqqfet fl-10 ta' Novembru 1973 fi zmien il-Gvern Laburista mmexxi mill-Perit Duminku Mintoff, li kellu l-maggoranza tal-ishma f'din il-kumpanija gdida.

Il-hsieb wara din il-kumpanija kien illi tipprovdi servizzi marittimi kemm ghall-bzonn tan-nazzjon ingenerali kif ukoll biex tghin l-industrija Maltija.

L-ewwel vapuri li operat is-Sea Malta kienu tlett vapuri qodma li qabel kienu jappartjenu lill-kumpanija Maltese National Lines; il-"Marsa", "Gudja" u "Mdina".

Fl-1974, inxtraw l-ewwel vapuri mis-Sea Malta illi kienu r-"Rabat" u z-"Zejtun".

Dan tal-ahhar, ghalkemm wiehed mill-aktar vapuri famuzi li kellha l-kumpanija, ma tantx kien xortih tajba wara li fl-1976 kella tinbidillu l-pruwa wara habta ma' vapur iehor qrib Capo Passero fi Sqallija waqt li fl-1978 rega dahal fit-Tarzna ta' Malta wara li nqaleb f'Tunez.

Il-kumpanija kompliet tevolvi u anke investiet f'oil bunkering, assikurazzjoni u agenzija ta' vapuri.

Fl-1975 il-vapur "Tudor Prince" inqaleb waqt li kien fil-Port il-Kbir.

Dan inxtara mis-Sea Malta u wara li sarulu t-tiswijiet mehtiega issemma "Bormla".

Ma' dan il-vapur inxtara iehor li ssemma "Dwejra", izda dan inbiegh wara ftit xhur biex floku ngieb vapur iehor li ssemma "Dwejra II" fl-1976.

It-tlett vapuri qodma "Marsa", "Gudja" u "Imdina" waqfu joperaw fl-1976 u fl-istess sena inxtara l-vapur "Qormi" biex b'hekk il-kumpanija tipprovdi servizz ahjar lejn l-Ewropa.

Fl-1979 is-Sea Malta kellha wkoll sehem fit-twaqqif tal-kumpanija nazzjonali tal-irmonk, it-Tug Malta.

Fl-1980 inbiegh il-vapur "Rabat" li fl-1990 ghereq vicin il-Kanal Ingliz.

FL-1981, l-ufficcji tas-Sea Malta gew ittrasferiti lejn il-Marsa fejn damu hemmhekk sal-2006.

Fl-1985 gie akkwistat il-vapur "Zebbug" wara l-bejgh tal-"Bormla" fl-1984.

Iz-"Zebbug" ha post il-"Qormi" fuq ir-rotta lejn l-Italja.

Fl-1987 inxtara vapur iehor sinonimu mas-Sea Malta, il-"Pinto".

Maz-zmien xi vapuri kienu mislufa lis-Sea Malta ghal perjodu qasir fosthom il-"Mosta" (1986-1988) u l-"Kusi" (1985-1987).

Sa nofs id-disghinijiet, is-Sea Malta spiccat biss b'zewg vapuri, iz-"Zebbug" u l-"Pinto" wara li nbieghu ukoll id-"Dwejra II" fl-1987 u l-"Qormi" fl-1989.

Pero, fl-1996 inxtara l-ikbar vapur sa dak iz-zmien, is-"Senglea", li pero rega nbiegh fl-1997.

Fl-1998 inbiegh il-"Pinto" u sena wara nxtara l-ahhar u l-ikbar vapur li qatt kellha l-kumpanija, il-"Maltese Falcon".

Ghall-ahhar sitt snin tal-kumpanija din operat biss biz-"Zebbug" bejn Malta - Catania - Reggio u l-"Maltese Falcon" bejn Malta - Tunez - Genoa - Marsilja.

Sa mill-2003 beda jrieghed fuq il-kumpanija hekk kif il-Gvern Nazzjonalista ddikjara li kienet qed taghmel it-telf u tiswa l-flus lill-poplu, ghalkem is-Sea Malta qatt ma hadet l-ebda sussidju.

Fl-2005 fallew proposti ta' privatizzazzjoni u l-Gvern iddikjara l-kumpanija falluta u s-Sea Malta, wahda mill-ikoni ta' Malta u li dejjem qdiet lin-nazzjon, spiccat fix-xejn.

Iz-"Zebbug" inbiegh lill-kumpanija Fergun Lines u inghata l-isem ta' "Fehim Bey", u ghadu jopera lejn Malta.

Il-"Maltese Falcon" inxtara mill-kumpanija Grimaldi u zamm l-istess isem u dam jopera sal-2009 fejn gie skrapjat fl-Indja.

Is-Sea Malta kienet bla dubju ass importantissimu fl-ekonomija Maltija u bid-dizmantellar taghha batiet mhux biss l-istess ekonomija imma anke il-bahhara Maltin li ghal tul ta' snin provditilhom karriera u sodisfazzjon.


Flora ta' Malta

Flora ta' Malta

Id-distribuzzjoni tal-flora tal-gżejjer Maltin f' "habitats" differenti tista', bejn wieħed u ieħor, tiġi klassifikata hekk - 40% tal-flora kollha tikber fuq art imqallba jew raba', 40% tikber fuq artijiet bil-blat (fosthom widien, truf tal-iskarpi, xagħri tal-korallina) u l-20% li jifdal tinsab f' "habitats" partikolari bħal xtajtiet ramlija, rdumijiet tal-korallina, bwar salmastri, eċċ

Il-ġabriet tal-flora ġeneralment jistgħu jiġu kategorizzati f'waħda minn tliet tipi, li ta' spiss jidħlu fuq xulxin:

- żoni rupestri

- komunitajiet kostali, pereżempju duni tar-ramel, xtut bil-blat, artijiet mistagħdra mielħa u bassasa kostali tranżitorji

- widien

L-imsaġar jew iżjed eżatt il-Foresti Sklerofilli tal-Mediterran, huma l-"habitat" l-iżjed tipiku tar-reġjun kollu tal-Mediterran u dan hu kkaratterizzat minn siġar u arbuxxelli sempreverdi b'weraq ħoxnin.

Dawn huma l-quċċata tas-sensiela tal-veġetazzjoni (steppa –> gariga –> makkja –> msaġar).

F'Malta dan il-"habitat" inqered kważi għal kollox u illum baqa' ftit imsaġar żgħar.

Il-ftit irqajja' li baqa' huma s-soltu dominati mill-Ballut ("Quercus ilex") u huma meqjusin bħala fossili ħajjin ta' foresti antiki.

L-ikbar erja hi dik tal-Ballut tal-Wardija li fiha siġar li hu maħsub li għandhom bejn 500 u 900 sena.

Il-Buskett, li l-parti kbira minnu tħawwel min-nies, illum kiseb ix-xeħta ta' masġar semi-naturali fejn is-siġar jirreġeneraw ruħhom b'mod naturali.

Is-siġar ewlenin f'dawn l-erji huma ż-Żnuber ("Pinus halepensis"), il-Ballut ("Quercus ilex"), iż-Żebbuġ ("Olea europea") u l-Ħarrub ("Ceratonia siliqua").

Il-"habitat" li jmiss fis-sensiela hu l-makkja, karatterizzata minn siġar żgħar u arbuxxelli kbar.

Dan il-"habitat" hu relattivament mifrux fil-gżejjer Maltin u ta' nisel sekondarju.

Xi makkji artifiċjali jistgħu jiżviluppaw fi msaġar.

Il-komunitajiet tal-makkja aktarx insibuhom mal-ġnub tal-widien jew fil-qiegħ tal-wieden l-iżjed fondi, ma' blat imżerżaq jew taħt irdumijiet ta' ġewwa mill-baħar.

Fost l-ispeċi tal-makkja insibu d-Deru ("Pistacia lentiscus"), ir-Rand ("Laurus nobilis") u l-Ħarrub ("Ceratonia siliqua") u ż-Żebbuġ ("Olea europea") li daħħluhom il-bnedmin.

Hemm grupp ta' siġar tal-Għargħar (Tetraclinis articulata) li jikbru f'komunità tat-tip tal-makkja li jistgħu ikunu l-fdal ta' msaġar antiki.

Il-gariga hi eko-sistema li tiżviluppa fuq xagħri tal-ġebla tal-ġir li jkun fihom ħafna ħofor u xquq.

Hi kkaratterizzata minn arbuxxelli folti, baxxi u aromatiċi bħas-Sagħtar ("Thymbra capitata") u l-Erika ("Erica multiflora").

Xi komunitajiet naturali tal-gariga jiffurmaw fuq art karsika waqt li oħrajn jiffurmaw bħala r-riżultat ta' degradazzjoni tal-komunitajiet tal-makkja.

Fost l-ispeċi l-oħra tal-gariga hemm il-Klin ("Rosmarinus officinalis"), it-Tengħud tax-xagħri ("Euphorbia melitensis"), xitla endemika u bosta orkidi bħall-Orkida piramidali ta' Malta ("Anacamptis urvilleana").

Il-komunitajiet tal-isteppi, li huma komuni mal-gżejjer, is-soltu jiffurmaw minn makkji jew garigi li jiddegradaw minħabba raġunijiet differenti fosthom wisq bhejjem jirgħu fuqhom jew ħruq jew bħala komuntajiet naturali tal-isteppi li jinstabu pereżempju fuq art imżerżqa taflija.

Fl-aħħar każ l-isteppi naturali qatt ma jsiru garigi għax ikunu laħqu l-ogħla li jistgħu jilħqu skont il-fatturi ambjentali tagħhom.

Iż-żrieżaq taflin huma ddominati mill-Ħalfa (Lygeum spartum).

Fost l-ispeċi tal-isteppi hemm ix-xtieli erbaċej, l-iżjed il-"Poaceae", l-"Apiaceae", il-"Fabaceae" u l-ispeċi tuberużi u bulbużi bħall-Berwieq "Asphodelus aestivus" u l-Għansar "'Urginea maritima".

Il-veġetazzjoni rupestra, li hu t-terminu mogħti lil dawk l-ispeċi tax-xtieli li jgħixu mal-uċuħ tal-irdumijiet, hi waħda mill-"habitats" l-iżjed importanti għall-veġetazzjoni lokali billi tipprovdi l-aħħar refuġju mill-indħil mill-bniedem.

L-irdumijiet li jinsabu man-naħat tan-nofsinhar u l-punent tal-gżejjer jgħixu fihom ħafna speċi endemiċi l-iżjed dawk li għandhom affinità mal-Afrika ta' Fuq.

Mal-irdumijiet ix-xtieli jadattaw ruħhom biex jgħixu f'postijiet esposti ħafna u melħin u fuq l-uċuħ weqfin tal-irdumijiet jisfruttaw l-iċken irqajja' ta' ħamrija u sediment li jinqabdu fix-xquq jew xfar.

Ix-xtieli li jikbru fl-irdumijiet qalb blat imfarrak jużaw il-kenn li jipprovdu xi ġebel kbar u xi xquq.

Fost l-ispeċi endemiċi li jikbru mal-uċuħ tal-irdumijiet insibu l-Widnet il-baħar ("Palaeocyanus crassifolius") u l-Bjanka ta' l-irdum ("Cremnophyton lanfrancoi") flimkien max-Xebb ("Darniella melitensis"), il-Limonju ta' Malta ("Limonium melitensis"), il-Tulliera ta' Malta ("Chiliadenus bocconei") u s-Sempreviva t'Għawdex ("Helichrysum melitense").

Fost l-speċi li mhumiex ristretti għall-Gżejjer Maltin, insibu xi wħud li huma mifruxin biss madwar il-Mediterran, bħall-Fexfiex tal-irdum ("Triadenia aegyptica"), il-Kruċanella ("Crucianella rupestris"), is-Siġra tal-ħarir ("Periploca angustifolia") u l-Papoċċa bajda ("Antirrhinum siculum").

Il-gżejjer Maltin, kif inhuma mdawwrin bil-baħar, fihom ħafna "habitats" kostali karatterizzati mill-alofili, jiġifieri xtieli li jistgħu jinqdew b'ammonti żgħar ta' ħamrija mielħa.

Fost dawn insibu xi wħud li huma endemiċi, ristretti għal dan it-tip ta' ambjent, bħall-Limonju ta' Zerafa ("Limonium zeraphae") u l-Bebuna tal-baħar ("Anthemis urvilleana").

Insibu wkoll is-Siġra tal-bruk ("Tamarix africana"), l-Almeridja tal-blat ("Arthrocnemum macrostachyum"), ix-Xorbett ("Inula crithmoides") u l-Ħaxixa tal-irmied ("Salsola soda").

F'bosta postijiet max-xtajta, nistgħu insibu wkoll għadd ta' rqajja' baxxi li jimtlew bl-ilma matul ix-xita.

It-taħlita tal-ilma mielaħ mat-tajn u l-ilma ħelu tifforma art mistgħadra salmastra.

L-evaporazzjoni tal-ilma fis-sajf iżżid ħafna l-imluħa tal-ilma u tista' tnixxef il-bur għal kollox u tħalli għadajjar ta' tajn mielaħ.

Però, minkejja dawn il-kundizzjonijiet ħorox u ibsin xi speċi ta' xtieli jgħixu f'dan il-"habitat".

Hemm wieħed minn dawn il-"habitats" Marsaxlokk, u dan ġie ddikjarat riżerva naturali fl-1993.

Dan il-"habitat" jagħmilha ta' "interfaċċja bejn l-ambjenti tal-baħar, tal-ilma ħelu u tal-art" u hu kkolonizzat minn xtieli alofili bħall-Limonju tal-baħar ("Limonium virgatum") and u t-tliet speċi tal-"Juncus" – Is-Simar niggież ("J. acutus"), is-Simar tal-ilma ("J. subulatus") u s-Simar tal-baħar ("J. maritimus").

Ftit 'l bogħod mill-ftit xtut bir-ramel li għandhom il-gżejjer, l-aħħar qabda ta' duni jew għaram li baqa' jissaraw kontra l-indħil tal-bnedmin biex jibqgħu ħajjin.

Dawn id-duni sofrew ħafna degradazzjoni u taqlib u saru "habitats" mhedda għall-aħħar li fihom xi xtieli rari ħafna.

Xi wħud bħall-ħaxix "Ammophila littoralis" diġà saru estinti.

Illum dawn il-"habitats" saru ddominati mill-ħxejjex tad-duni "Elytrigia juncea" u "Sporobolus arenarius".

Nistgħu ngħidu l l-quċċata hi s-siġra tal-Bruk "Tamarix africana" li tikber ftit 'il ġewwa mill-baħar.

Fost l-ispeċi l-oħra nsibu l-"Cakile maritima", l- "Eryngium maritimum" u l-Pankrazju "Pancratium maritimum".

"Habitats" tal-ilma ħelu huma skarsi f'Malta u Għawdex l-iżjed fix-xhur tas-sajf.

Fix-xitwa l-ilma jinġabar ġo għadajjar żgħar fil-blat u xi speċi tal-ilma ħelu jgħixu fihom għal żmien qasir.

F'xi widien insibu wkoll xi għadajjar u għejun u dawn jista' jkun fihom speċi li huma meqjusin bħala rari minħabba l-iskarsezza ta' dawn il-"habitats".

Il-maġġoranza tax-xtieli Maltin li jgħixu f' "habitats" tal-ilma ħelu aktarx insibuhom fil-qigħan tal-widien meta dawn ikun mimlijin bl-ilma fix-xitwa.

Il-Qasba l-kbira, "Arundo donax" insubuha fejn ikun hemm l-ilma.

Billi l-gżejjer Maltin għandhom densità ta' popolazzjoni għolja ħafna u kważi l-art kollha hi wżata, dan it-tip ta' komunità hu mifrux ħafna.

Il-"habitats" imsemmijin iżjed 'l fuq kollha ġew affettwati ftit jew wisq minn fatturi antropoġeniċi u għalhekk l-ebda parti mill-gżejjer ma nistgħu ngħidu li hi fi stat tassew naturali.

B'art imqallba hawn infissru art li soffriet ħafna degradazzjoini minħabba l-impatt uman dirett.

Hawn insibu xi speċi reżistenti li jistgħu jibqgħu jgħixu f'kondizzjonijiet fqar u speċi barranin li kellhom suċċess rimarkabbli fil-kolonizzazzjoni ta' art bħal din, u jużawha biex minnha jinfirxu ma' ħafna postijiet għad-dannu tal-ispeċi indiġeni.

Fix-xhur tax-xita nistgħu naraw b'mod partikulari l-varjetà kbira ta' xtieli li sfruttaw l-art imqallba.

Maż-żmien jista' jkun li dawn il-"habitats" jibdew irabbu xi speċi ħatbin u jerġgħu lura għal stat semi-narurali.

Fost l-ispeċi barranin li jikbru fl-art imqallba bħall-ġnub tat-toroq u l-għelieqi mitluqin insibu l-Ħaxixa Ingliża "Oxalis pes-caprae", is-siġra tar-Riġnu "Ricinus communis", is-Settembrina salvaġġa "Aster squamatus", il-Lellux "Chrysanthemum coronarium", il-Ġarġir isfar "Diplotaxis tenuifolia" u l-Bajtar tax-xewk "Opuntia ficus-indica", flimkien mal-ispeċi tal-Akaċja u l-Ewkaliptu.

Fl-art imqallba nsibu wkoll il-Buqexrem "Verbena officinalis", il-Fidloqqom "Borago officinalis", ix-Xewk tal-Madonna "Silybum marianum", il-Leblieb tax-xagħri "Convolvulus althaeoides" u l-Pepprin "Papaver rhoeas".

Il-bini antik bħas-swar u l-fossijiet spiss joffru refuġju għall-flora lokali li mingħajru ma jistgħux ikomplu.

Il-ħitan għoljin is-soltu ma jistgħux jintlaħqu (jekk ma jitnaddfux) u jħallu xi xtieli jikbru ( li jistgħu ikunu ta' ħsara għall-bini jew le).

Fuq is-swar insibu xi speċi partikulari bħall-Papoċċi ta' Malta "Linaria pseudolaxiflora", ix-Xewk Malti "Centaurea melitensis" u x-Xebb "Darniella melitensis".

Fl-imgħoddi xi programmi ta' forestazzjoni ħalqu imsaġar zgħar bħal tal-Miżieb, tal-Aħrax tal-Mellieħa, ta' tal-Pietà, ta' Fort Chambray (l-Imġarr) u ta' Kennedy Grove (is-Salini).

Però l-ebda wieħed minn dawn l-imsaġar ma nistgħu ngħidulhom naturali u f'xi każi l-għażla ta' siġar u l-metodi li ntużaw ma kinux adattati.

Forestazzjoni fuq skala iżgħar qed issir ukoll fir-Riżerva Naturali ta' Wied Għollieqa.

Hemm xi 16-il speċi ta' xtieli vaskulari li jinstabu biss f'Malta fosthom il-pjanta nazzjonali ta' Malta, Widnet il-baħar.

Fost ix-xtieli endemiċi l-oħra insibu it-Tewm irqieq ta' Malta, il-Bjanka tal-irdum, il-Kurrat selvaġġ ta' Malta, il-Bebuna tal-baħar, it-Tulliera ta' Malta, is-Sempreviva ta' Għawdex, it-Tengħud tax-Xagħri, iż-Żagħfran tal-blat, iż-Żigland ta' Għawdex, il-Brimba sewda, l-Orkida piramidali ta' Malta, ix-Xebb, il-Limonju ta' Malta, il-Limonju ta' Zerafa, u l-Ħarira tal-ilma.

Dawn huma mmarkati b' E

"Acacia cyanophylia" Gazzija

"Acanthus mollis" Ħannewija

"Adiantum capillus-veneris" Tursin il-bir

"Adonis microcarpa" Għallet is-serduq

"Aeonium arboreum" ("Sempervivum arboreum") Kalluwa

"Agave americana" Sabbara tal-Amerka

"Ajuga iva" Xantkura

"Alisma plantago-aquatica" Biżbula tal-ilma

"Allium lojaconoi" Tewm irqieq ta' Malta

"Allium melitense" Kurrat selvaġġ ta' Malta

"Allium roseum" Tewm ħamrani

"Allium subhirsutum" Tewm muswaf

"Aloe vera" ("Aloe barbadensis") Sabbara

"Anacamptis pyramidalis" Ħajja u mejta

"Anacamptis urvilleana" Orkida piramidali ta' Malta

"Anagallis arvensis caerulea" Ħarira kaħla

"Anagallis arvensis phoenicea" Ħarira ħamra

"Anagyris foetida" Ful tal-klieb

"Anchusa azurea" Ilsien il-fart ikħal

"Anemone coronaria" Kaħwiela

"Anogramma leptophylla" ("Gymnogramma leptophylla") Tursin ir-riħ

"Anthemis arvensis" Bebuna tar-raba'

"Anthemis urvilleana" Bebuna tal-baħar

"Anthyllis hermanniae" Ħatba sewda

"Anthyllis vulneraria" Silla tal-blat

"Antirrhinum majus subsp. tortuosum" Papoċċa ħamra

"Antirrhinum siculum" Papoċċa bajda

"Arisarum vulgare" Garni tal-pipi

"Arthrocnemum macrostachyum" Almeridja tal-blat

"Arum italicum" Garni

"Arundo donax" Qasba l-kbira

"Asparagus aphyllus" Sprag xewwieki

"Asperula cynanchica"

"Asphodelus aestivus/ramosus/microcarpus" Berwieq

"Asphodelus fistulosus" Berwieq żgħir

"Aster squamatus" Settembrina selvaġġa

"Astragalus boeticus" Kafè Messikan

"Atriplex halimus" Bjanka

"Avena sterilis" Ħafur kbir

"Bellardia trixago" Perlina bajda

"Bellis annua" Bebuna

"Bellis sylvestris" Margerita selvaġġa

"Borago officinalis" Fidloqqom

"Brassica rapa" Liftija

"Briza maxima" Beżżulet il-qattusa

"Cakile maritima" Ravastrell/Kromb il-baħar

"Calamintha nepeta" Kammilta

"Calendula arvensis" Suffejra tar-raba'

"Capparis spinosa ssp. orientalis" Kappar

"Capsella bursa-pastoris" Ġarġir il-ġemel

"Carlina gummifera" Xewk tal-miskta

"Carlina involucrata" Sajtun

"Carthamus lanatus" Xewk ta' Kristu

"Carthamus lanatus ssp. baeticus" Xewk ta' Kristu

"Celtis australis" Bagular

"Centaurea melitensis" Xewk Malti

"Centaurea nicaeensis" Xewk tal-għotba

"Centaurium erythrea" Ċentawrija

"Ceratonia siliqua" Ħarrub

"Cercis siliquastrum" Siġra ta' Ġuda

"Cerinthe major" Qniepen

"Chamaerops humilis" Gummar safrani

"Chara spp."

Kara

"Chenopodium sp."

Għobbejra

"Chiliadenus bocconei" Tulliera ta' Malta

"Chiliadenus saxatilis" Tulliera salvaġġa

"Chrozophora tinctoria" Turnasol

"Chrysanthemum coronarium" Lellux

"Cichorium intybus" Ċikwejra

"Cichorium spinosum" Qanfuda

"Cistus creticus" Ċistu roża

"Clematis cirrhosa" Il-kiesħa

"Colchicum cupanii" Busieq

"Convolvulus althaeoides" Leblieb tax-xagħri

"Convolvulus arvensis" Leblieb tar-raba'

"Convolvulus oleifolius" Leblieb tal-blat

"Convulvulus" sp. (fosthom "cantabrica" u "pentapetaloides") Leblieb

"Conyza bonariensis" Żagħżigħa selvaġġa

"Crataegus azarolus" Għanzalor

"Crataegus monogyna" Żagħrun

"Cremnophyton lanfrancoi" Bjanka tal-irdum

"Crocosmia x aurea" Mombreżja

"Crocus longiflorus" Żagħfran salvaġġ

"Crucianella rupestris" Kruċanella

"Cupressus sempervirens" Ċipress

"Cynara cardunculus" Qaqoċċ tax-xewk

"Cynodon dactylon" Niġem

"Cynoglossum creticum" Ilsien il-kelb

"Cynomorium coccineum" Faqqiegħ ta' Malta

"Cynosurus cristatus" Denb il-kelb

"Cyperus longus" Bordi

"Daldinia concentrica" Ballun tas-siġar

"Damasonium bourgei" Damasonju

"Darniella melitensis" Xebb

"Datura innoxia" Sigriet ir-rizzi

"Daucus carota" Zunnarija selvaġġa

"Delphinium halteratum" Sieq il-ħamiema vjola

"Diplotaxis erucoides" Ġargir abjad

"Diplotaxis erucoides" Ġarġir abjad/tal-ġojjini

"Diplotaxis tenuifolia" Ġarġir isfar

"Dittrichia viscosa" Tulliera komuni

"Echallium elaterium" Faqqus il-ħmir

"Echium italicum" Ilsien il-fart abjad

"Echium plantagineum L."

Ilsien il-fart ikħal ta' fjura kbira

"Echium parviflorum" Ilsien il-fart żgħir

"Elytrigia juncea" Elitriġja

"Ephedra fragilis" Efedra

"Epilobium tetragonum"

"Erica multiflora" Erika

"Erodium laciniatum" Miskta tar-ramel

"Erodium malacoides" Moxt

"Erodium moschatum" Ħaxixa tal-misk

"Eryngium maritimum" Erinġju tal-baħar

"Euphorbia dendroides" Tengħud tas-siġra

"Euphorbia helioscopia" Tengħud tax-xemx

"Euphorbia melitensis" Tengħud tax-xagħri

"Euphorbia pinea" Tengħud komuni

"Evax" Evaks

"Fedia graciliflora" Sieq il-ħamiema

"Ferula communis" Ferla

"Ficus carica" Tina

"Foeniculum vulgare" Bużbież

"Fraxinus angustifolia" Fraxxnu tal-werqa dejqa/Siġar tal-paċenzja

"Freesia refracta" Friżja

"Fumana arabica" Ċistu isfar

"Fumana thymifolia" Ċistu żgħir

"Fumaria capreolata" Daħnet l-art

"Galactites tomentosa" Xewk abjad

"Ganoderma sp" Lixka

"Geranium purpureum"

"Gladiolus communis subsp. byzantinus" Gladjoli

"Gladiolus italicus" Ħabb il-qamħ

"Glaucium flavum" Pepprin isfar

"Gynandriris sisyrinchium" Fjurdulis salvaġġ

"Hedera helix" Liedna

"Hedysarum coronarium" Silla

"Helichrysum melitense" Sempreviva ta' Għawdex

"Heliotropium europaeum" Vanilja bajda

"Holoschoenus vulgaris" Simar tal-boċċi

"Hordeum leporinum" Nixxief komuni/Bunexxief

"Hyoscyamus albus" Mammażejża

"Hyoseris frutescens" Żigland ta' Għawdex

"Hyoseris radiata" Żigland tal-pizzi

"Hypericum pubescens" Fexfiex sufi

"Hypericum triquetrifolium" Fexfiex tar-raba'

"Inula crithmoides" Xorbett

"Iris pseudopumila" Bellus

"Juncus acutus" Simar niggież

"Juncus maritimus" Simar tal-baħar

"Juncus subulatus" Simar tal-ilma

"Kickxia elatine" Xatbet l-art

"Lagurus ovatus" Denb il-liebru kbir

"Lamarckia aurea" Xkupilja

"Lamium maculatum"

"Lathyrus clymenum (sin: articulatus)" Ġilbiena tas-serp

"Laurus nobilis" Rand

"Lavatera arborea" Ħobbejża tas-siġra

"Lavatera cretica" Ħobbejża wieqfa

"Lavatera trimestris" Ħobbejża tal-warda kbira

"Leontodon tuberosus" Żigland tal-għerq

"Limonium melitensis" Limonju ta' Malta

"Limonium virgatum" Limonju tal-baħar

"Limonium zeraphae" Limonju ta' Zerafa

"Linum angustifolium/Linum bienne" Kittien salvaġġ

"Linaria pseudolaxiflora" Papoċċi ta' Malta

"Lobularia maritima" Buttuniera

"Lonicera implexa" Qarn il-mogħża

"Lotus edulis" Qrempuċ

"Lotus ornithopodioides" Qrempuċ tal-mogħoż

"Lotus tetragonolobus" Fiġġiela ħamra

"Lycium intricatum" Għawseġ

"Lygeum spartum" Ħalfa

"Lythrum hyssopifolia" Litrum tal-għadajjar

"Lythrum junceum" Litrum tal-ilma

"Malva sylvestris" Ħobbejża komuni

"Matthiola tricuspidata" Ġiżi tal-baħar

"Mentha pulegium" Plejju

"Mercurialis annua" Burikba

"Mesembryanthemum nodiflorum" Kristallina komuni/Kristallina tal-blat

"Mespilus germanica" Fomm il-lipp/Naspli Tedeski

"Micromeria microphylla" Xpakkapietra

"Mirabilis jalapa" Ħommejr

"Misopates orontium" Papoċċa rqiqa

"Morus nigra" Tut

"Muscari comosum" Basal il-ħnieżer

"Myrtus communis" Riħan

"Narcissus serotinus" Narċis imwaħħar

"Narcissus tazetta" Narċis

"Nauplius aquaticus" Għajn il-baqra tax-xatt

"Nerium oleander" Oljandru

"Nicotiana glauca" Tabakk tas-swar

"Nigella damascena" Sieq il-brimba

"Notobasis syriaca" Xewk tax-xitan

"Olea europea" Żebbuġ

"Ophrys bombyliflora" Naħla

"Ophrys speculum" Dubbiena kaħla

"Ophrys sphegodes" Brimba Sewda

"Opuntia ficus-indica" Bajtar tax-Xewk

"Orchis collina" Orkida ħamra

"Orchis conica" Orkida tat-tikek

"Ornithogalum arabicum" Ħalib it-tajr kbir

"Ornithogalum narbonense" Ħalib it-tajr żgħir

"Orobanche muteli" Budebbus tal-Ingliża

"Oxalis pes-caprae" Ħaxixa Ingliża/Qarsu

"Palaeocyanus crassifolius" Widnet il-baħar

"Palienis spinosa" Għajn il-baqra xewwikija

"Paliurus spina-christi" Xewk tal-Kuruna

"Pancratium maritimum" Pankrazju

"Papaver rhoeas" Peprin

"Papaver setigerum" Xaħxieħ vjola

"Parentucellia viscosa" Perlina safra

"Parietaria Judaica" Xeħt ir-riħ

"Periploca angustifolia" Siġra tal-ħarir

"Petalophyllum ralfsii" Ħass il-bir

"Phagnalon graecum ssp. ginzbergeri" Lixka komuni

"Phillyrea latifolia" Fillirja ta' werqa wiesgħa

"Phillyrea media" Fillirja

"Phlomis fruticosa" Salvja tal-Madonna

"Physantylla tetraphyllis" Silla tal-bżieżel

"Picris echioides" Pikris

"Pinus halepensis" Żnuber

"Pistacia lentiscus" Deru

"Pistacia x saportae" Deru bagħal

"Pistacia terebinthus" Skornabekk/Terebintu/Siġra tat-trementina

"Plantago lagopus" Biżbula komuni

"Plantago serraria" Biżbula tas-snien

"Populus alba" Luq

"Potentilla reptans" Frawli selvaġġ

"Prasium majus" Te sqalli

"Prunus dulcis" Lewż

"Prunus spinosa" Prajn tax-xewk

"Psoralea bituminosa" Silla tal-mogħoż

"Punica granatum" Rummien

"Pyrus amygdaliformis" Lanġas lewżi

"Pyrus pyraster" Lanġas selvaġġ

"Pyrus syriaca" Lanġas bagħal

"Quercus ilex" Ballut

"Raphanus raphanistrum" Ravanell salvaġġ

"Ranunculus aquatilis/saniculaefolius/trichophillus" Ċfolloq tal-ilma

"Ranunculus bulbosus" Ċfolloq

"Ranunculus ficaria" Fomm-il-għeliem

"Reseda alba" Denb il-ħaruf

"Rhamnus alaternus" Alaternu

"Rhamnus oleoides" Żiju

"Rhus coriaria" Xumakk tal-konz

"Ricinus communis" Riġnu

"Romulea columnae" Żagħfran tal-blat

"Romulea melitensis" Żagħfran tal-blat

"Rosa sempervirens" Girlanda tal-wied

"Rosmarinus officinalis" Klin

"Rubia peregrina" Robbja selvaġġa

"Rubus ulmifolius" Għollieq

"Rumex conglomeratus" Qarsajja tal-ilma

"Salix alba" Safsaf kbir/Żafżaf kbir

"Salix pedicellata" Safsaf żgħir/Żafżaf żgħir

"Salvia verbenaca" Salvja selvaġġa

"Sanguisorba minor" sottosp. "muricata" ("Poterium sanguisorba") Tursin il-għul

"Sarcopoterium spinosum" ("Poterium spinosum") Tursin il-għul xewwieki

"Scabiosa marittima" Skabjoza

"Scilla autumnalis" Għansar tal-ħarifa

"Scilla sicula" Għansar ikħal

"Scolymus hispanicus" Xewk isfar tar-ramel

"Scopiurus sp."

Widna

"Scrophularia peregrina" Nittiena

"Sedium sediforme" Sedum

"Sedum caeruleum" Beżżul il-Baqra

"Sedum sediforme" Sedum

"Senecio bicolor" Kromb il-baħar isfar

"Senecio vulgaris" Kubrita

"Setaria adhaerens" Xrika komuni

"Sherardia arvensis" Ħarxajja roża

"Sideritis romana"

"Silene colorata" Ilsien l-Għasfur

"Silene vulgris" Qażqajża

"Silybum marianum" Xewk tal-Madonna

"Smilax aspera" Pajżana

"Smyrnium olusatrum" Karfus il-ħmir

"Solanum nigrum" Għeneb id-dib

"Solanum villosum" Tuffieħ is-serp

"Sonchus Olearceus/Tenerrinus" Tfief

"Spartium junceum" Ġenistra safra

"Spiranthes spiralis" Bajdet il-fenek

"Sporobolus arenarius"

"Stachys ocymastrum"

"Stellaria pallida" Ħarira bajda

"Tamarix africana" Bruk

"Tetraclinis articulata" Għargħar

"Teucrium flavum" Borgħom komuni

"Teucrium fruticans" Żebbuġija

"Thymus capitatus" Sagħtar

"Tordylium apulum" Ħaxixet it-trieraħ

"Torilis nodosa" Tursin xewwieki

"Triadenia aegyptica" Fexfiex ta' l-irdum

"Trifolium nigrescens" Xnien abjad

"Tropaeleum majus" Kapuċċinell

"Tulipa sylvestris" Tulipan salvaġġ

"Typha domingensis" Buda

"Ulmus canescens [=Ulmus minor subsp. canescens]" Nemmiesa/Siġar tan-nemus

"Ulmus minor[=Ulmus minor subsp. minor]" Ulmu komuni

"Urginea maritima" Għansar

"Urospermum picroides" Tfief xewwieki

"Urtica dubia" Ħurrieq

"Verbascum sinuatum" Xatbet l-andar

"Verbena officinalis" Buqexrem

"Vicia sativa" Ġilbiena sewda

"Vitex agnus-castus" Sigra tal-virgi/Għadib

"Vitis vinifera" Dielja

"Xanthoria sp" Ksantorja

"Zanichellia melitensis" Ħarira tal-ilma

Native Plants of the Maltese Island

Wild Plants of Malta

Nature Trust (Malta)

Maltese wild flowering plants on the net


Aaron Camilleri Cauchi

Aaron Camilleri Cauchi

Aaron Camilleri Cauchi (12 ta' Marzu 1979) huwa artist Malti.

Camilleri Cauchi ġej minn linja familjari ta' artisti li bdiet min-nannuh Wistin Camilleri u kompliet b'uliedu, fosthom missieru Alfred.

Aaron twieled fit-12 ta' Marzu 1979 minn Alfred u Catherine mwielda Ellul.

Id-doni artistiċi ta' Aaron dehru sa minn ċkunitu u din is-sengħa tal-familja ntirtet minn misser għal iben.

Minn età żgħira huwa kien josserva u jgħin lil missieru fil-ħafna xogħlijiet artistiċi li ħoloq minn materjali differenti fosthom fit-tafal, fil-kartapesta, fil-fibreglass, fl-injam, fil-bronż, fil-ġebla Maltija u fl-irħam.

Meta kiber, Aaron tħarreġ aktar fis-sengħa tal-iskultura kif ukoll kellu l-opportunità li jaħdem ġewwa l-Italja, proprju fid-Domus Dei ġewwa Ruma u l-Fonderia Storica Chiurazzi f'Napli.

Għalkemm ta' età żgħira, Aaron diġà ħoloq għadd kotran ta' xogħlijiet.

Huwa ġie kkumissjonat jaħdem numru kbir ta' statwi tal-kartapesta li jżejnu l-pjazez u t-toroq tal-ibliet u l-irħula tagħna matul il-jiem ferrieħa tal-festi.

Barra minn hekk, xogħlijiet oħra tiegħu jinsabu mxerrdin madwar l-Ewropa, l-Amerika u l-Awstralja.

Apparti x-xeħta artistika li wiret min-niesu, ma tridx wisq biex tagħraf il-kapaċità akkademika fil-kompożizzjonijiet tiegħu, riflessa fl-istil u fl-oriġinalità bl-użu tal-kuluri.

Il-figuri ta' qaddisin, appostli, profeti, anġli u personaġġi bibliċi li joħorġu minn taħt idejh jixhdu l-virtujiet tal-umiltà, karità u ġustizzja.

It-talenti ta' dan l-artist żagħżugħ jispikkaw fix-xogħlijiet relatati mal-Ġimgħa Mqaddsa.

Dan għaliex huwa ħadem numru ta' figuri lifesize tal-fibreglass sabiex jintużaw f'wirjiet diversi li jittellgħu f'dan iż-żmien qaddis.

Fost dawn l-esebizzjonijiet, ta' min isemmi l-Mejda tal-Appostli fil-Belt Valletta, il-Ħasil tar-Riġlejn fil-Gudja u t-Tradiment ta' Ġuda f'San Ġiljan.

Bejn l-2007 u l-2009, Camilleri Cauchi kien ikkummisjonat sabiex jaħdem tliet statwi tal-kartapesta għall-Katidral ta' San Ġorġ f'Ragusa fi Sqallija.

Dawn jirrapreżentaw id-Duluri, is-Sepulkru Mqaddes u l-Irxoxt.

Imma l-aktar xogħlijiet riċenti ta' Aaron li sawwar flimkien ma' missieru Alfred, relatati mal-Ġimgħa l-Kbira, saru għall-parroċċa ta' Ħal Għaxaq.

Dan għaliex fis-sena 2010 u fl-2011, tnaqqxu fl-injam żewġ vari artistiċi li juru lil Ġesù marbut mal-kolonna u l-Ecce Homo rispettivament.

Camilleri Cauchi jispeċjalizza wkoll fix-xogħol ta' konservazzjoni u restawr.

Fl-1999 Aaron irrestawra l-vari antiki tal-Ġimgħa l-Kbira li jinsabu fil-Knisja Katidrali ta' Għawdex.

Dawn l-istatwi tal-kartapesta nħadmu min-nannuh Wistin Camilleri u minn Saverio Laferla, u wħud minnhom imorru lura sa tliet mitt sena.

Fis-sena 2001, Aaron kellu sehem importanti fir-restawr tal-istatwa titulari ta' Santa Marija li nsibu fil-Katidral ta' Għawdex filwaqt li fl-2003, huwa rrestawra statwa tal-injam tal-Immakulata Kunċizzjoni li tinsab fil-knisja parrokjali ta' San Romano fil-belt ta' Ruma.

Fis-sajf tas-sena 2011, Camilleri Cauchi rrestawra l-vara titulari u devota tal-Madonna tal-Grazzja li nsibu fil-parroċċa ta' Ħaż-Żabbar.

Matul il-proċess ta' restawr, huwa rnexxielu joħroġ l-karatteristiċi oriġinali tal-istatwa, li nħadmet mill-Artist Mariano Gerada.

Proprju fil-bidu tas-sena 2012, Aaron irrestawra vara tal-injam li tirrapreżenta lil Marija Bambina jew il-Vitorja, kif inhi magħrufa aħjar mal-Maltin.

Din tinsab fil-Knisja ta' San Franġisk t'Assisi f'Warrawong ġewwa Sydney, l-Awstralja.

Mill-1995 sal-2004, Camilleri Cauchi kien responsabbli mix-xogħlijiet ta' restawr u konservazzjoni fis-swali prinċipali ta' Palazzo Parisio, in-Naxxar.

Dawn ix-xogħlijiet huma tal-artisti ta' fama internazzjonali Filippo Venuti, Antonio Cardona, G. Olzai u l-Professur Carlo Sada.

Aaron irrestawra anke diversi xogħlijiet artistiċi antiki li jinsabu f'kollezzjonijiet privati.

Fl-2004, l-Iżviluppi tal-Wirt Dinji, is-Sorijiet Dumnikani u l-Arċidjoċesi tal-Port ta' Spanja, ikkummissjonaw lil Camilleri Cauchi sabiex iwettaq proġett fil-gżejjer ta' Trinidad u Tobago li jinsabu fl-Oċean Atlantiku.

Hemmhekk huwa kien responsabbli mir-restawr tal-Knisja tal-Isem Imqaddes, fejn irrestawra l-pitturi tal-ħitan kif ukoll iddekora s-soqfa b'induratura tad-deheb.

Apparti minn hekk, huwa għallem dwar id-dekorazzjonijiet fil-knejjes, inkluż l-affreski mal-ħitan, is-sengħa tal-induratura, il-bini tal-istatwi u l-konservazzjoni tagħhom.

Aaron kien ukoll il-kelliem ewlieni f'konferenza li fiha ddiskutew il-knejjes storiċi u l-patrimonju tagħhom.

B'rabta ma' żmien il-Milied, nistgħu ngħidu li Aaron huwa l-uniku statwarju li ħadem żewġ vari li jirrappreżentaw in-Natività sabiex jintramaw fuq il-presbiterju tal-knejjes fi żmien il-Milied.

Dawn saru għall-Katidral t'Għawdex fl-2005 u fl-2011 għall-Knisja Arċipretali tal-Mosta.

Permezz tax-xogħlijiet tiegħu, Camilleri Cauchi pparteċipa f'ħafna esebizzjonijiet lokali kif ukoll internazzjonali.

Fost l-aktar importanti u ta' sodisfazzjoni, ta' min jgħid li fl-2008, Aaron kien mistieden jipproduċi biċċa xogħol tal-arti relatata mat-tema tan-Natività sabiex jirrapreżenta lil Malta fis-Sitt Esebizzjoni Internazzjonali Ewropea tal-Presepji.

'Il fuq minn tliet mija u ħamsin opra tal-arti maħdumin minn mitejn u ħamsin artist mill-Ewropa u Lvant Nofsani kienu esebiti għal aktar minn xahar fir-reġjun ta' Kalabrija ġewwa l-Italja.

Aaron kien fost l-aħjar disa' artisti li mbagħad intgħażlu sabiex jesebixxu x-xogħlijiet tagħhom fil-Parlament Ewropew.

Barra minn hekk, l-altoriljiev ta' Aaron Camilleri Cauchi ntgħażel bħala l-aħjar skultura ta' din l-esebizzjoni.

Dan rebbħu l-ewwel premju f'din il-kompetizzjoni prestiġjuża, li kien ippreżentat mill-Membru Parlamentari Ewropew l-Onorevoli Vittorio Prodi.

Iċ-ċerimonja saret fil-Parlament Ewropew nhar it-28 ta' Jannar 2009, taħt il-patroċinju tas-Sindku ta' Betlehem Dr. Victor Batsrseh u l-Viċi-President tal-Parlament Ewropew l-Onorevoli Mario Mauro.

Aaron kien ikkumissjonat jipproduċi skultura oħra relatata mat-tema tan-Natività sabiex waqt iċ-ċerimonja jippreżentaha lill-Onorevoli Mario Mauro bħala tifkira ta' dan l-avveniment.

Din l-iskultura hija miżmuma b'għożża ġewwa l-Parlament Ewropew.

Fl-2010, Aaron ħa sehem f'esebizzjoni internazzjonali oħra li ttellgħet fiċ-ċentru ta' Londra.

Xogħlu kien esebit qalb xogħlijiet ta' artisti minn kull naħa tad-dinja.

Il-kuraturi tal-wirja, Prof. Alan Munslow u Dr. Chris Barlow, ma kellhomx ħlief kliem ta' tifħir għall-iskulturi li Camilleri Cauchi ppreżenta.

F'April tas-sena 2012, l-Artist Aaron Camilleri Cauchi tella' wirja retrospettiva ta' arti sagra bl-isem "Ruħ t'Artist".

Din ittellgħet fil-Kappella ta' San Franġisk f'Ħal Qormi bl-għajnuna tal-Kumitat Festi Esterni San Ġorġ Martri.

Ix-xbihat sagri esebiti mhux biss xeħtu dawl fuq ħajjet l-artist, iżda wkoll irriflettew l-ispiritwalità tiegħu.

Il-wirja kienet taħt il-patroċinju distint tal-E.T. Dott. George Abela, President ta' Malta, u l-kuratur tal-wirja kien in-Nutar Manwel D Schembri.

Il-viżitaturi li żaru l-wirja ngħataw katalgu dettaljat u illustrat li kien jinkludi artikli dwar l-arti f'Malta, l-artist innifsu u l-opri artistiċi esebiti.

Din il-wirja kellha wkoll għan filantropiku għaliex matulha nġabru donazzjonijiet b'risq Puttinu Cares, li laħqu s-somma sabiħa ta' € 2,500.

Preżentament, Aaron Camilleri Cauchi huwa mpjegat mal-Ministeru tar-Riżorsi u Affarijiet Rurali fejn jaħdem bħala koordinatur ta' konservazzjoni fi ħdan ir-Rehabilitation Projects Office.

Naturalment, huwa jaħdem ukoll bħala artist fil-bottega tiegħu li tinsab fil-Fgura.


UNCLOS Konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda dwar id-Dritt tal-Baħar

Il-Konvenzjoni tal-Ġnus Magħquda dwar id-Dritt tal-Baħar, jew l-UNCLOS (l-akronimu tal-isem bl-Ingliż "United Nations Convention on the Law of the Sea",) hija trattat internazzjonali li jiddefinixxi l-jeddijiet u r-responsabiltiajiet tal-Istati li jużaw l-ibħra u l-oċeani, u jiddefinixxi l-linji-gwida li jirregolaw it-trattattivi, l-ambjent u l-ġestjoni tar-riżorsi naturali.

L-UNCLOS issawret wara proċess twil ta' negozjati permezz ta' sensiela ta' Konferenzi tal-Organizzazzjoni tal-Ġnus Magħquda li bdiet fl-1973.

Fl-aħħar infetħet għall-firem f'Montego Bay, il-Ġamajka, nhar l-10 ta' Diċembru 1982.

Daħlet fis-seħħ nhar is-16 ta' Novembru 1994, sena wara l-firma tal-Gujana, is-sittin pajjiż kontraenti.

Bħalissa huma 155 l-Istat li ffirmaw il-Konvenzjoni.

L-Unjoni Ewropea ffirmatha u rratifikatha, l-Istati Uniti tal-Amerika ffirmawha imma s-Senat Amerikan għadu ma rratifikahiex.

L-UNCLOS tieħu post il-kunċett qadim tal-libertà tal-ibħra, li kien imur lura għas-Seklu 17.

Skont dan il-kunċett, il-jeddijiet nazzjonali kienu limitati għal faxex speċifiċi ta' baħar li kienu jestendu ġeneralment għal tliet mili nawtiċi, skont ir-regola tal-hekk-imsejjaħ "tir tal-kanun" żviluppata mill-ġurista Olandiż Cornelius Bynkershoek.

L-ispazju kollu lil hinn minn dik il-faxxa kien jitqies "ibħra internazzjonali", jiġifieri li ma hu tal-ebda Stat u għalhekk kull Stat kellu aċċess liberu għalih.

Fis-Seklu 20, xi Stati fissru x-xewqa li jestendu l-ġurisdizzjoni nazzjonali tagħhom l-aktar biex ikattru l-possibilità li jisfruttaw b'mod esklussiv ir-riżorsi tal-baħar, l-aktar dawk minerarji u tas-sajd, lil hinn mil-limitu tat-tliet mili.

Bejn l-1946 u l-1950, sensiela ta' pajjiżi bdew jiddikjaraw f'ambitu internazzjonali l-estensjoni tal-ibħra internazzjonali tagħhom sa 12-il mil jew saħansitra sa 200 mil.

Il-lum il-ġurnata parti żgħir biss mill-Istati kostieri tad-dinja żammew limitu ta' ġurisdizzjoni nazzjonali fuq faxxa ta' baħar ta' tliet mili biss.

L-UNCLOS, fost ħwejjeġ oħra, tiddefinixxi l-ibħra internazzjonali għalhekk mhux aktar bħala "art li ma hi ta' ħadd" imma bħala proprjetà ta' kulħadd.

Il-Konvenzjoni tiddetta r-regoli dwar l-attivitajiet u ddaħħal sensiela ta' indikazzjonijiet speċifiċi b'mod li filfatt tittrasforma f'regola dak li sa issa kien l-użu konswetudinarju tal-ispazji marini.

L-aktar argumenti importanti huma: iz-zonazzjoni tal-arji marine, it-tbaħħir, l-istat tal- arċipielgi u r-reġimi ta' tranżitu, iz-zona ekonomika esklussiva, il-ġurisdizzjoni tal-pjattaforma kontinentali, l-attivitajiet ta' estrazzjoni minerarja minn qiegħ il-baħar, ir-reġimi ta' sfruttament, il-ħarsien tal-ambjent marin, ir-riċerka xjentifika u r-riżoluzzjoni tat-tilwim.

Il-Konvenzjoni timponi limiti fuq arji marini identifikati, imkejla b'mod ċar u definit li jibda mill-hekk-imsejħa "linja ta' bażi".

Il-linja ta' bażi, imsejħa hekk billi hija l-bażi tat-tluq għad-definizzjoni tal-ibħra interni u tal-ibħra internazzjonali, hija ddefinita bħala linja maqsuma li tgħaqqad l-punti notevoli tal-kosta, billi żżomm ġeneralment fl-ibħra baxxi, imma fejn il-kosta tkun partikolarment imħarbta jew f'każijiet li fihom l-gżejjer ikunu partikolarment qrib il-kosta, il-linja ta' bażi tista' taqta' u tħaddan meded kbar ta' baħar.

L-arji identifikati mill-UNCLOS huma dawn li ġejjin:

L-ibħra interni, jiġifieri l-ispazju ta' baħar 'il ġewwa mil-linja ta' bażi.

F'din l-arja jorbtu b'mod vinkolanti l-liġijiet tal-Istat kostier li jirregola l-użu tar-riżorsi u l-passaġġ tal-bastimenti.

L-ibħra territorjali, li fihom hemm l-ispazju ta' baħar bejn il-linja ta' bażi fit-12-il mil nawtiku.

F'din l-arja jorbtu l-liġijiet tal-Istat kostier imma 'l ġewwa mill-ibħra territorjali hemm il-jedd ta' kull opra tal-baħar għall–hekk-imsejjaħ passaġġ inoffensiv.

Il-passaġġ inoffensiv huwa ddefinit bħala l-mogħdija minn arji marini b'mod kontinwu u b'ħeffa li ma jippreġudikax il-paċi, il-bwon ordni u s-sigurtà tal-Istat kostier.

Is-sajd, it-tfigħ tal-iskart, l-attivitajiet armati u l-ispjunaġġ ma humiex meqjusin bħala azzjonijiet inoffensivi; is-sottomarini marbutin ibaħħru f'emersjoni u juru l-bandiera.

L-arċipielgi: L-ibħra interni tal-Istati li fihom l-arċipielgi huma identifikati billi titberfel linja ta' bażi li tgħaqqad il-punti l-aktar esterni tal-gżejjer l-aktar esterni, basta dawn il-punti jkunu raġonevolment qrib xulxin.

Iz-zona kontigwa: Lil hinn mit-12 il-mil nawtiku mil-linja ta' bażi hemm faxxa ta' aktar minn 12-il mil, jiġifieri 24 mil nawtiku mil-linja ta' bażi, li fiha l-Istat kostjer jista' jibqa' jwettaq il-liġijiet tiegħu l-aktar dwar il-kontroll tal-kutrabandu u l-immigrazzjoni klandestina.

Iz-zona ekonomika esklussiva, magħrufa wkoll bl-akronimu ZEE, hija l-arja ta' baħar li testendi għal 200 mil nawtiku mil-linja ta' bażi li minnha l-Istat kostier jista' jeżerċita l-jedd tal-isfruttament esklussiv tar-riżorsi naturali.

Dan il-prinċipju feġġ biex jitrażżan l-isfruttament indiskriminat tas-sajd, ukoll jekk, bit-teknoloġiji l-ġodda li jippermettu t-tħaffir għaż-żejt f'ibħra fondi ħafna, dan l-aħħar intużat ukoll għall-isfruttament tal-estrazzjoni minerarja esklussiva.

Il-pjattaforma kontinentali: Il-pjattaforma kontinentali titqies bħala l-prolungament naturali tat-territorju ta' Stat, li għalhekk ikun jista' jisfruttalha r-riżorsi minerarji jew mhux-ħajjin b'mod esklussiv.

Il-pjattaforma kontinentali tista' tkun akbar minn 200 mil nawtiku imma ma taqbiżx it-350, jew tista' tkun ikkalkulata billi jitkejlu 100 mil nawtiku mil-linja batimetriċi tal-2,500 metru.