(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 18

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru 2020

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 18

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru 2020

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fil-4.42 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 17 li saret nhar it-Tlieta, 7 ta' Lulju 2020, ġew konfermati.

IL-FAMILJA MALTIJA U L-MILIED FIL-COVID-19

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Anthony Agius Decelis): Illum se niddiskutu l-familja Maltija u l-Milied u magħna għandna lill-Professur Charmaine Gauci, li f'isem il-Gvern, se tagħtina d-direzzjoni.

Issa nitlob lill-Ispeaker tal-Kamra sabiex jagħmel l-introduzzjoni tiegħu għal din il-laqgħa.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Sur President, l-ewwel nett huwa unur tiegħi li qiegħed hawnhekk magħkom illum għaliex lill-Professur Charmaine Gauci ilni nafha s-snin, kważi ġirien aħna u onorat li qiegħda tagħmel ħafna xogħol għal dan il-pajjiż.

Fil-fatt, kif ġieli niltaqa' mal-ġenituri tagħha, kulħadd b'kelma waħda u ċjoè li l-pajjiż kollu jħares lejk b'dik il-ħarsa li tagħtina kuraġġ.

Illum il-Parlament huwa onorat aktar bil-preżenza tiegħek hawnhekk.

Fil-fatt jien ħriġt mill-Kamra u tlabt lid-Deputy Speaker sabiex tippresjedi ftit ħalli nkun nista' niġi f'dan il-Kumitat magħkom, li kif qiegħda tara hawn l-Oppożizzjoni u l-Gvern flimkien sabiex jiddiskutu miegħek dan is-suġġett tant importanti.

Il-familja Maltija dejjem kienet b'saħħitha u magħquda.

U allura issa li qrobna lejn il-festi tal-Milied u tal-Ewwel tas-Sena jkun tajjeb li dan il-Kumitat, wara li jisma' dak li se tgħidilna fuq il-prekawzjonijiet meħtieġa li rridu nieħdu minħabba l-Covid-19, ikun jista' jagħmillek il-mistoqsijiet tiegħu fuq dawk id-direttivi u l-linji gwida ħalli nkunu nistgħu ngawdu l-Milied filwaqt li nieħdu ħsieb xulxin.

Il-ħajja trid tibqa' miexja imma rridu ngħarblu din il-pandemija ftit ftit, kif diġà għaddejna ħafna xhur minnha.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Mr Speaker, nirringrazzjak talli ospitajtna hawnhekk u qiegħed tagħtina l-appoġġ tiegħek, anke f'dawn iż-żmenijiet diffiċli.

Għal din il-laqgħa għandna lill-Onor.

JeanClaude Micallef u lis-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar, li qegħdin jistennew ħerqana biex jagħmlu l-mistoqsijiet tagħhom lill-Professur Gauci.

L-Onor.

DAVID AGIUS: F'isem il-Kap tal-Oppożizzjoni, f'isem il-kollega tiegħi l-Onor.

Ivan Bartolo, f'ismi u f'isem l-Oppożizzjoni kollha nixtieq nirringrazzjak tax-xogħol kollu tiegħek.

Nirringrazzja wkoll lilek Mr Speaker u lill-Onor.

Anthony Agius Decelis, li lkoll flimkien qbilna biex inlaqqgħu dan il-Kumitat u niddiskutu dan is-suġġett.

Naħseb li din hija xi ħaġa li l-familji Maltin, għalkemm jisimgħuk, aħna bħala Deputati tal-Parlament, inżommu kuntatt kemm jista' jkun frekwenti - anke bħala Oppożizzjoni - miegħek u mal-uffiċjali tiegħek … Għaldaqstant nixtieq nirringrazzja lilek Profs., u lit-tim kollu tal-frontliners, tax-xogħol siewi li qegħdin twettqu għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Ma naħsibx li għandna mezz ta' kif nistgħu nirringrazzjawk imma l-grazzi tagħna tiġi minn qalbna kollha kemm aħna d-Deputati taż-żewġ naħat tal-Kamra.

U nwiegħdek minn issa, qabel ma naf x'se tgħid, l-appoġġ tal-Oppożizzjoni għal dak kollu li inti tħoss li għandu jsir f'pajjiżna, bħala Awtorità tas-Saħħa, għall-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Fil-fatt din kienet xi ħaġa li ddiskutejna bejnietna u kien hemm qbil unanimu li nistiednu persuna li qiegħda tagħmel daqshekk għall-pajjiżna.

Issa nixtieq li tagħmlilna l-introduzzjoni tiegħek biex imbagħad wara l-Membri preżenti jkunu jistgħu jagħmlulek il-mistoqsijiet tagħhom.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI (Supritendent tas-Saħħa Pubblika): Sur President, l-ewwel nett ninsab onorata bil-preżenza tagħkom u tal-istedina li għamiltuli.

Nista' ngħid li ħdimt mill-qrib ta' kull wieħed minnkom.

Onorata wkoll għax inzertajt li f'dan iż-żmien tal-pandemija kont qiegħda f'din il-pożizzjoni ta' Supritendent tas-Saħħa Pubblika li, għalija, kienet sfida, però flimkien mat-team kollu li ngħaqad miegħi sabiex niġġieldu din il-pandemija, kemm min-naħa tas-Saħħa kif ukoll mill-entitajiet kollha l-oħra, kien hemm għan wieħed prinċipali u ċjoè li aħna dejjem ikollna s-saħħa tal-poplu Malti u Għawdxi quddiem għajnejna.

Dak kien id-drive tagħna 'l quddiem.

Għalina l-akbar grazzi u l-akbar sodisfazzjon hu meta naraw nies li jkunu evitaw il-Covid-19 u meta naraw nies li jkunu daħlu l-ITU minħabba l-pandemija u jfiqu.

Min-naħa l-oħra l-akbar dwejjaq tagħna huma l-imwiet.

Jien għadni sal-lum kif jinformawni li miet xi ħadd jaqbduni dwejjaq kbar u dejjem nistaqsi jekk stajniex nevitaw dik il-mewta.

Dak huwa l-messaġġ li nwassal lill-istaff tagħna; ejjew naraw x'se nagħmlu biex nevitaw dawn l-imwiet kollha.

Bħalma rajna sa mill-bidu tagħna, din il-pandemija ħolqot dawn il-problemi kollha madwar id-dinja kollha, kemm fis-sistemi tas-saħħa kif ukoll fi kwalunkwe ħaġa oħra.

Il-ħajja ta' kuljum ta' kulħadd inbidlet u kulħadd ġie affettwat minnha b'xi mod jew ieħor.

Min-naħa tagħna ħdimna biex kemm jista' jkun inżommu n-numri baxxi.

Fil-fatt, bħalma rajna fl-ewwel mewġa tal-pandemija, kellna numru ta' każijiet però dejjem żammejniehom baxxi kemm jista' jkun.

Bħalissa, li qegħdin fit-tieni mewġa, qegħdin nimbottaw kemm nistgħu n-numri 'l isfel bl-għajnuna ta' kulħadd.

Fil-fatt, jekk inħarsu bħalissa lejn is-seven day cumulative average, naraw li qed ikollna bejn wieħed u ieħor 120 każ ġdid kuljum.

120 każ kuljum huwa numru sostanzjali però jagħtina kuraġġ ukoll meta tibda tara x'qed jiġri f'pajjżi oħra u tikkompara n-numri tagħhom man-numri ta' pajjiżna.

Fil-fatt l-ECDC toħroġ dak li ngħidulu l-14 day cumulative number of cases per 100,000 population, u Malta tinsab fit-22 post meta tħares lejn il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

U hawnhekk Malta għandha 331 cases per 100,000 population.

Rigward l-imwiet, jekk tħares on average, bejn wieħed u ieħor qed ikollna 15-il persuna li tmut fil-ġimgħa, li wkoll huwa numru sostanzjali, però qegħdin naraw ukoll li pajjiżi oħrajn għandhom rati ħafna aktar għoljin minna.

Fil-fatt pajjiżna jinsab fid-19-il post bħala mwiet.

Kif diġà għedt li nnaqqsu l-imwiet huwa l-għan tagħna għaliex aħna naħdmu biex proprju nnaqqsu l-imwiet.

Jekk tħares lejn l-istrateġija b'saħħitha tagħna tara li mill-bidu nett aħna bdejna nagħmlu t-testing.

Insaħħu kemm jista' jkun it-testing ħalli nsibu dawk li jkunu pożittivi, tiżolahom u tagħmel il-contact tracing bil-kwarantina.

Nafu li din kienet strateġija li ħadmet.

Aħna għandna esperjenza b'mard ieħor li naħdmu fuqu, fejn nidentifikaw il-każijiet u nagħmlu l-contact tracing tagħhom u din l-istess strateġija ħadmet ukoll għall-COVID-19.

Imbagħad magħha hemm il-mezzi ta' mitigazzjoni.

Aħna konna bil-għaqal ħafna kemm nagħmlu miżuri ta' mitigazzjoni għax tipprova ma tagħmilx iżżejjed u tipprova tibbilanċja biex f'dan l-istadju, li taf li din kienet xi ħaġa li se tkun fit-tul ħafna, tagħmel dak li verament hemm bżonn biex tipprova tnaqqas in-numri.

Dak li hu relatat ħafna ma' dan il-Kumitat huwa li l-familji qegħdin jiġu affettwati.

Il-familji ġew affettwati b'diversi modi, kemm min-naħa ta' saħħa kif ukoll min-naħa ta' xogħol u edukazzjoni għax kellna żmien fejn it-tfal ma kenux qegħdin imorru l-iskola wkoll.

Kellna wkoll nies li mhumiex jaħdmu u allura hemmhekk tara li l-familji kollha kellhom impatt qawwi minħabba din il-pandemija.

Meta nħarsu lejn is-saħħa tal-persuna ma nħarsux lejn il-persuna li m'għandhiex biss il-mard imma nħarsu lejha b'mod ħolistiku.

Inħarsu wkoll lejn dawk li ngħidulhom social determinants of health, jiġifieri li tara li l-persuna għandha edukazzjoni tajba, li għandha xogħol, li għandha fejn tgħix, li d-dar tagħha hija komda u li tkun qiegħda tippromwovi aktar il-benessere tal-persuna għax dawn huma kollha fatturi li jaffettwaw lis-saħħa tal-persuna.

Il-fatt li hawnhekk ningħaqdu kollha flimkien, il-Ministeri u l-entitajiet kollha flimkien, huwa importanti ħafna għax is-saħħa tal-persuni tibbenefika minn kollox.

Xi ħaġa li tirrigwardja l-familja hija li bħalissa l-ikbar trasmissjoni li qed jkollna hija fil-familji stess.

Qed ikollna persuni li jkunu pożittivi u mbagħad iferrxuha mal-membri tal-istess dar.

Dik hija xi ħaġa li qegħdin narawha u qed ikollha impatt fuq il-familja kollha għax ħafna drabi jispiċċaw jimirdu kollha.

Nixtieq li minn hawnhekk nitlob lin-nies sabiex isaħħu aktar il-prevenzjoni fid-djar tagħhom stess, jiġifieri anke jekk m'hemmx mard xorta jridu jieħdu ħsieb tal-iġjene fid-dar tagħhom għax ħafna drabi, persuna meta tkun barra tieħu ħsieb li tilbes il-maskra u li tagħmel użu mis-sanitiser imma mbagħad ladarba tmur lura darha, ħafna drabi tillaxka u ma tagħtix kas.

Għalhekk huwa importanti li noqogħdu attenti anke fid-djar tagħna stess, aktar u aktar jekk ikun hemm xi ħadd li huwa pożittiv.

In-nies li ma jkollhomx bżonn jidħlu l-isptar qegħdin inħalluhom joqogħdu d-dar.

L-ewwel nett huma se jkunu aktar komdi fi djarhom u rridu nifhmu wkoll li ma nistgħux nieħdu lil kulħadd l-isptar u dawk li m'għandhomx bżonn jidħlu l-isptar m'għandniex għalfejn inħalluhom hemm.

Dan huwa konċett importanti ħafna u l-messaġġ li għandu jgħaddi lill-familji tagħna hu dak li kemm jista' jkun għandna nipproteġu lil xulxin fil-familja stess billi nimxu mal-mezzi ta' prevenzjoni fi djarna wkoll.

Fil-familji għandna nies li qegħdin imorru l-iskola u hemmhekk ukoll imxejna tajjeb ħafna għax kellna l-mezzi ta' mitigazzjoni u li allura fortunatament s'issa ma rajniex dawk it-tifqigħat kbar li kienu qegħdin jaraw pajjiżi oħrajn fl-iskejjel tagħhom.

Kellna xi każijiet fejn kien hemm staff tal-iskejjel li kienu ġew affettwati bħal kwalunkwe post tax-xogħol ieħor u kellna wkoll xi ftit każijiet żgħar fejn kien hemm trasmissjoni żgħira ħafna fl-iskejjel, liema trasmissjonijiet ma qabżux aktar minn tliet persuni, jiġifieri bejn it-tfal infushom, imma kienu kollha sforz għax l-iskejjel kienu qegħdin joqogħdu attenti għal dak li qed jiġri.

Aħna għandna komunika kontinwa kemm mal-entitajiet li huma tal-Gvern, tal-Knisja kif ukoll dawk Indipendenti.

Dan il-kuntatt żammejnieh u bqajna noffru dawk is-servizzi lill-edukaturi.

Nappella wkoll minn hawnhekk lill-ġenituri sabiex ikomplu bl-edukazzjoni ta' uliedhom għax din hija importanti.

Aħna għamilna li stajna biex l-iskejjel jiftħu għax inħossu li ma nistgħux inħallu lit-tfal tagħna sena mingħajr skola.

Dan huwa importanti ħafna.

Hawnhekk irridu l-għajnuna tal-familji u rridu li l-ġenituri jikkolaboraw f'dan kollu għax huma wkoll għandhom responsabilità lejn it-tfal.

U allura jekk pereżempju, tara lit-tfal ma jifilħux importanti li ma tibagħtuhomx l-iskola.

Għandu jkun hemm ukoll is-sapport min-naħa tal-employers lejn il-ġenituri għax jekk għandek tfal żgħar ma tistax tħallihom id-dar waħedhom.

Għalhekk din hija katina li lkoll kemm aħna rridu naħdmu flimkien.

Nifhem li bħalissa jkun hawn numru akbar ta' persuni bi griżmejhom juġawhom jew li jkollhom id-deni minħabba viruses oħrajn u allura l-fatt li se jkun hemm aktar tfal barra mill-iskola minħabba dawn is-sintomi li jixbħu s-sintomi tal-COVID-19 … U hemmhekk ukoll ma rridux li t-tfal imorru l-iskola jekk ikunu ma jifilħux għax iferrxu dawn il-viruses fl-iskejjel.

Din hija xi ħaġa li tgħallimnieha u j'alla nibqgħu nagħmlu kif qed nagħmlu bħalissa anke wara li tiġi kkontrollata l-pandemija ħalli b'hekk nevitaw l-infezzjonijiet li s-soltu konna dejjem naraw fl-iskejjel.

Għandna wkoll l-aspett tal-ġenituri u tal-membri tal-familja li qegħdin ikunu fuq il-post tax-xogħol, fejn dan ukoll se jkollu impatt kbir fuq il-familji tagħna.

Għalhekk minn hawnhekk nappellaw lill-employers sabiex jagħtu kemm jistgħu s-sapport tagħhom.

Aħna nagħmlu appell ukoll lill-employers sabiex jekk jistgħu jħallu lin-nies jaħdmu mid-dar, allura jħalluhom għax b'hekk innaqqsu ħafna aktar mir-riskju li n-nies jimirdu jew li jmorru fi kwarantina għax ikunu esposti għal xi ħadd pożittiv.

Dawn kollha huma affarijiet li jħallu effett.

Aspett ieħor tal-familja huwa li fil-familji għandna wkoll l-anzjani.

Għandna familji li għandhom l-anzjani li qegħdin jgħixu fil-komunità; kemm jgħixu magħhom fl-istess dar jew inkella fi djar oħra.

U għalhekk importanti li nipproteġuhom.

Issa nipproteġuhom billi ngħinuhom f'dak kollu li għandhom bżonn, speċjalment biex ma jkollhomx għalfejn joqogħdu jmorru f'postijiet fejn jistgħu jiltaqgħu ma' ħafna nies oħrajn u li allura jistgħu jiġu esposti għal dan il-mikrobu.

Nafu wkoll li hemm diversi familji li għandhom l-anzjani tagħhom li qegħdin fid-djar tal-anzjani.

Sfortunatament, kellna numru ta' tifqigħat fid-djar tal-anzjani u li tagħmel kemm tagħmel dejjem se jseħħu dawn l-affarijiet!

Aħna evitajna kemm stajna u ħdimna mal-Ministeru responsabbli mill-anzjani biex isiru dawk il-mezzi ta' mitigazzjoni fid-djar tal-anzjani li jiġu ttestjati però, sfortunatament, kien hemm diversi tifqigħat u għadhom għaddejjin bħalissa.

U rridu nagħtuhom il-focus tagħna għax nafu li, sfortunatament, kien hemm numru ta' anzjani li ġew affettwati u li tilfu ħajjithom ukoll!

Nafu li kull familja kellha u nifhem id-dulur li jkollhom il-qraba li ma jistgħux iħaddnu magħhom lill-għeżież tagħhom li qegħdin fid-djar tal-anzjani għax minn mindu rajna li r-rati bdew telgħin mill-ewwel waqqafna lill-qraba milli jmorru jżuru lil nieshom li qegħdin f'dawn id-djar.

Fil-fatt setgħu jarawhom biss minn wara l-perspex.

Din hija sitwazzjoni li hija ta' dieqa għal kulħadd, però rridu nifhmu li dan qegħdin nagħmluh sabiex nipproteġuhom u dik it-tgħannieqa li qegħdin nitilfu bħalissa, ladarba jkollna din is-sitwazzjoni taħt kontroll, inkunu nistgħu verament ingawduhom u ngħannquhom magħna.

Il-fatt li qegħdin noqorbu lejn il-Milied huwa aspett importanti ħafna għax aħna tradizzjonalment Mediterranji u niċċelebraw il-Milied bħal ħafna.

Is-sena kollha nħobbu niltaqgħu bħala familji kbar, u ħafna drabi meta niltaqgħu nagħmlu xi ikla flimkien u nistiednu n-nies għand xulxin, però rridu nifhmu li dan huwa Milied differenti minn kif konna niċċelebrawh qabel.

Huwa importanti ħafna li nipproteġu lil xulxin u dan il-Milied irridu nagħmlu affarijiet differenti mis-soltu biex dan li-Milied jibqa' safe.

Niftakru kif qattajna l-Għid, il-Mother's Day u l-Father's Day, fejn bqajna taħt kontroll u ma konniex qegħdin niltaqgħu ma' xulxin għax konna nafu li għaddejjin minn din il-pandemija.

Forsi dak iż-żmien in-nies fehmuha aktar għax meta kellna l-ewwel fażi kienet xi ħaġa ġdida imma issa forsi qiegħda tkun aktar diffiċli għax issa daħlet dik li ngħidulha l-pandemic fatigue.

In-nies ikunu xebgħu mill-miżuri, jibdew jgħejjew u jkun ilhom żmien twil ma jiltaqgħu mal-ġenituri anzjani tagħhom!

U allura jibdew jgħidu allura għall-Milied ma nistax nistieden lil xi ħadd anzjan id-dar tiegħi li ilni ma narah?

Jekk se jkollok persuna qrib tiegħek se tkun problema, speċjalment jekk se tistedinha għall-ikel għax hemmhekk lanqas tista' tuża mezzi ta' mitigazzjoni.

Jekk stidint persuna f'post ġewwa, magħluq, b'distanzi qrib ta' xulxin u jekk se tieklu lanqas maskla ma tistgħu tilbsu, mela hemmhekk se tkun qed tesponi lil dik il-persuna għar-riskju, li f'din il-fażi tal-pandemija ma nistgħux naffordjawha.

Il-messaġġ tagħna hu li għandna nsibu metodi alternattivi ta' kif nistgħu niltaqgħu ma' dawn in-nies li forsi ilna ma niltaqgħu magħhom biex imbagħad ladarba nkunu nistgħu niltaqgħu fiżikament inkunu nistgħu nsibu lil xulxin u ma nkunux marradna lil xulxin.

Il-COVID-19 ħolqitilna problema għax ikollok nies li jkunu infettivi anke jekk ma jkollhomx sintomi u allura dik hija waħda mill-ikbar problemi li għandna.

Jekk għandek is-sintomi forsi tgħid li ma tiflaħx u allura ma toħroġx imma jekk ma jkollok l-ebda sintomi u tkun pożittiv bil-COVID-19, inti tista' tgħaddiha lil ħaddieħor għax ma tkunx taf li inti pożittiv.

Ma nistgħux noqogħdu nagħmlu t-test kuljum biex naraw jekk aħniex pożittivi jew le!

U allura dan huwa messaġġ li qegħdin nagħmlu anke fil-kampanja li qed nipprepraw għall-Milied u ċjoè li l-Milied inqattgħuh mal-household tagħna.

Qed ikollna ħafna nies li jċemplulna b'ħafna ideat sbieħ, fejn pereżempju qegħdin jippreparaw l-ikel għal ommhom, jeħduhulha d-dar u jħalluhulha wara l-bieb.

Imbagħad permezz ta' komunikazzjoni elettronika jkunu xorta qegħdin jiltaqgħu u jieklu flimkien b'mod virtwali.

Nifhem li dan mhux l-istess bħal meta tiltaqa' fiżikament però dan huwa l-aħjar mod ta' kif nistgħu nkunu qegħdin ingawdu lil xulxin mingħajr ma nesponu lil ħaddieħor għar-riskju.

Nappella wkoll liż-żgħażagħ għaliex nifhem li ż-żgħażagħ forsi jkunu għaddew sajf diffiċli u għalhekk issa jkunu ħerqanin biex igawdu l-Milied ma' sħabhom.

Imma huwa importanti li nevitaw il-parties għax hemmhekk għandek aktar nies li qegħdin jiltaqgħu ma' xulxin.

Ovvjament bħalissa dawn il-parties ma jistgħux isiru però nafu li jkun hemm min ikun qed jorganizza parties fid-dar tiegħu stess.

Dan huwa ta' riskju għax hemmhekk se tkun qed tesponi lil numru ta' persuni għal riskju.

Minbarra dan se jkollok persuni li jikkonsmaw l-alkoħol hemmhekk u allura se żżid aktar ir-riskju għax meta persuna tixrob l-alkoħol il-mezzi ta' prevenzjoni ma jibqgħux taħt kontroll u allura se jkollok persuni li jkunu qegħdin jesponu aktar lil ħaddieħor.

Għalhekk nappella liż-żgħażagħ għax iż-żgħażagħ għandhom in-nanniet tagħhom li jistgħu jgħadduhielhom u lill-membri l-oħra fil-familja tagħhom.

Nappella wkoll lill-ħaddiema fuq il-postijiet tax-xogħol, fejn hemmhekk qed ikun hemm ħafna ideat tajbin fuq l-istaff parties u l-ikliet li normalment jiġu organizzati f'dawn iż-żmenijiet.

Fil-fatt qed naraw ukoll is-social responsibility tal-employers fejn il-flus li s-soltu jonfqu f'parties qegħdin jagħmluhom offerta għal dawk in-nies li verament għandhom bżonn.

Dan huwa ġest sabiħ ħafna u naħseb li kemm l-employers kif ukoll l-impjegati kollha jistgħu jgħidu li dan se jkun Milied differenti minn dawk li konna mdorrijin bihom s'issa imma nemmen li din hija opportunità biex immorru aktar 'il bogħod mill-affarijiet materjalistiċi li forsi maż-żmien żviluppaw fil-Milied u b'hekk inkunu nistgħu verament ingawdu aktar il-veru sens tal-Milied.

IĊ-CHAIRPERSON: Profs. nirringrazzjak.

Preżentazzjoni interessanti ħafna u ma tixba' qatt tisimgħek.

Issa se nagħti l-kelma lid-Deputat Mexxej tal-Partit Nazzjonalista, l-Onor.

Daivd Agius u mbagħad wara ngħaddi l-kelma lis-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar.

DAVID AGIUS: L-ewwel nett nixtieq nerġa' ngħidlek grazzi u napprezza ħafna l-ħin li tajtna.

Jien se nipprova nistaqsik il-mistoqsijiet li kieku qegħdin id-dar tiegħi kienu se jistaqsuk it-tfal tiegħi.

It-tfal jistaqsuni jekk din it-trend li qegħdin fiha, u allura issa li ġej il-Milied, se nieħdu l-miżuri u nibqgħu għaddejjin bihom biex it-trend tkompli nieżla jew inkella għax qed naraw li t-trend tista' tiżdied?

Semmejtilna 15-il mewt kull ġimgħa, li huma sostanzjali, u semmejtilna wkoll 120 każ pożittiv kuljum fl-aħħar sebat ijiem.

Barra dawn qed nifhem li għandna wkoll numru ieħor ta' pazjenti fl-ITU.

X'qed naraw li se jkun il-forecast?

Issa inti qiegħda tgħidilna sabiex nibqgħu fl-istess family unit imma l-family unit huwa jien, il-mara u ż-żewġt itfal biss?

Jekk jiġu l-kuġini d-dar dawk jaqgħu taħt dak il-family unit?

Jekk stedint lill-kollega tiegħi tal-partit tiegħi biex jiekol magħna, hemmhekk tlaqt mill-family unit?

Ħafna nies qegħdin jaħsbu biex jagħmlu attività għall-Milied f'xi farmhouse jew f'xi lukanda.

Hemmhekk dik xorta tibqa' family unit jew inkella la mort f'farmhouse qisek ksirt ir-regoli għax hemm nies oħrajn?

Xi ħaġa oħra li jistaqsuni n-nies u l-ġenituri hija din; jekk jien bgħatt lit-tifla tiegħi l-iskola u xi ħadd fl-iskola nstab pożittiv, ħafna drabi qegħdin jibagħtu lit-tfal ta' dik il-klassi d-dar.

Imma mbagħad il-ġenituri ta' dawk it-tfal iridu joqogħdu huma wkoll kwarantina?

Jekk jien ġenitur ta' tifel li qagħad sew u mhuwiex pożittiv u aħna negattivi wkoll, hemmhekk xorta aħna rridu noqogħdu ħmistax kwarantina?

Ovvjament jekk ikollok xi ħadd li huwa self employed se jbati u qed ibatu ħafna dawn il-familji għax ifisser li se jagħmel ħmistax ma joħroġx u ma jistax imur fuq il-post tax-xogħol tiegħu.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Mela fuq il-forecast sa mill-bidu aħna konna qegħdin inħarsu lejn mudelli li jkunu qegħdin joħorġu ta' x'jista' jiġri u dawn jiġu updated dejjem skont iċ-ċirkostanzi ta' kif ikunu dak iż-żmien.

Bħalissa l-aktar mudelli ħarġu mill-ECDC u mill-IHME.

Fil-fatt il-predictions ta' modelling huma li f'dawn il-ġimgħat li ġejjin, f'kull pajjiż fl-Ewropa, se jibqgħu jaraw ċerta żieda u allura li rridu nagħmlu hu li nkomplu għaddejjin bil-mezzi ta' prevenzjoni u bil-mezzi ta' mitigazzjoni aktar b'saħħithom biex kemm jista' jkun din iż-żieda ma tkunx waħda qawwija ħafna.

Nafu li se niżdiedu però, għallinqas, iż-żieda tipprova tnaqqasha kemm tista'.

La għadna fil-fażi fejn il-vaċċin … Illum kellna aħbar tajba li l-awtoritajiet regolatorji Ingliżi approvaw il-vaċċin u se jibdew ilaqqmu lin-nies.

Issa aħna qegħdin nistennew x'se joħroġ mill-awtorità regolatorja tal-mediċini, l-EMA, il-European Medicines Agency, biex ladarba tiġi liċenzjata Malta tibda tibbenefika minn dak il-joint procurement li għandna u jibda jkollna l-vaċċin.

DAVID AGIUS: Imma qed nifhem li l-vaċċin mhux se jasal sa żmien il-Milied hux hekk?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Żgur li le.

DAVID AGIUS: Jiġifieri rridu nieħdu l-prekawzjonijiet sa żmien il-Milied żgur.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Anke aktar.

Nifhmu li ladarba l-vaċċin jiġi liċenzjat jibdew joħorġu d-dożi għall-popolazzjoni però irridu nifhmu li dawn il-manifatturi jridu jagħmlu biżżejjed dożi għan-nies tad-dinja kollha!

Ovvjament nafu li mhux se jkun hemm at day one biżżejjed għad-dinja kollha u allura kull pajjiż se jkollu allokazzjonijiet ta' vaċċini kultant żmien.

Aktar kmieni llum konna f'komunika ma' pajjiżi Ewropej oħrajn biex naraw kif huma qegħdin jagħmlu l-pjanijiet tagħhom u ddiskutejna xjentifikament flimkien.

U hemmhekk kulħadd jibda jagħmel il-prijoritizzazzjoni dwar lil min se jlaqqam l-ewwel.

L-għan prinċipali bħalissa huwa li nevitaw l-imwiet u allura l-ewwel li se tolqot huma dawk in-nies li l-aktar li se jkollhom problemi u li jistgħu jmutu.

U rridu nipproteġu wkoll lill-frontliners.

Imbagħad eventwlament, ġimgħa ġimgħa jitlaqqam kulħadd, imma sakemm aħna naraw li jkollna l-popolazzjoni mlaqqma u jkollna biżżejjed protezzjoni fil-popolazzjonni tagħna, irridu nibqgħu nipprevjenu bil-mezzi ta' prevenzjoni li għandna bħalissa.

L-istrateġija kollha li għandna bħalissa trid tibqa' għaddejja biex inkomplu nikkontrollaw is-sitwazjzoni sakemm ikollna n-nies protetti.

DAVID AGIUS: Qiegħed nifhmek sew li ż-żieda li rajna fl-aħħar ġranet mhux se tonqos imma qed nibżgħu li tista' tiżdied bħalma ġralhom pajjiżi oħrajn?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Eżattament.

Il-previżjoni hi li jkollna żieda imma inti tipprova tagħmel li tista' biex iż-żieda ma tkunx waħda qawwija ħafna.

Dan jiddependi ħafna fuq kemm in-nies ikunu qegħdin isegwu dawn il-miżuri ta' prevenzjoni għax, bħalma nafu, jekk se jibda jkollok nies li jiltaqgħu f'parties flimkien se jerġgħu jiżdiedu aktar in-numri u l-konsegwenzi se jkunu f'numri akbar ta' nies pożittivi, numri akbar ta' nies li jidħlu l-isptar bil-konsewgwenza li jkollna impatt u stress akbar fuq l-isptarijiet, b'aktar nies fl-ITU u b'aktar nies li jistgħu jmutu.

DAVID AGIUS: Fil-fatt semmejtlek l-ITU wkoll.

Kemm għandna pazjenti bħalissa fl-ITU?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Bħalissa għandna 18.

DAVID AGIUS: Bħala pajjiż għal kemm persuni fl-ITU aħna ppreparati?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Aħna ppreparati għal 39 sodda bil-healthcare workers b'kollox però nistgħu ntellgħu għal surge capacity ta' aktar minn 100 sodda.

Bħalissa qegħdin ippreparati għal 39 sodda imma rridu niftakru li kull sodda għandha training għaddej għall-healthcare workers biex ikunu jistgħu jieħdu ħsieb il-pazjenti li jkunu qegħdin f'dawk is-sodod.

Is-sodod u l-ventilators faċli ġġibhom imma mbagħad trid in-nies imħarrġin biex jieħdu ħsiebhom u dawk iridu jiġu permezz ta' training li aħna għandna għaddej il-ħin kollu.

Dak huwa aspett wieħed importanti.

Semmejt ukoll il-familji.

In-nies li qegħdin ngħixu magħhom huma l-household tagħna, jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu fuq dawk in-nies li jgħixu fl-istess dar.

Jekk se tistieden lill-kuġini tiegħek, il-virus mhux se jagħmel differenza bejn il-kuġini jew persuna oħra.

Mela jekk stedint lill-kuġin tiegħek, li mhuwiex parti mill-household tiegħek u ovvjament is-soltu ma tiltaqax miegħu, jekk dan huwa pożittiv u ma jafx, faċli ħafna li se jinfetta lilek.

Għalhekk irridu nibqgħu fil-bubble tagħna.

DAVID AGIUS: Jien li għandi f'moħħi hu li pereżempju, għandi zija li tgħix waħedha u li għall-Milied ngħidilha tiġi tikol magħna.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Dak huwa riskjuż għax din iz-zija, li probabilment tgħix waħedha u ilha tipproteġi lilha nnifisha, u aħna li s-soltu noħorġu u jkollna kuntatt ma' persuni oħra, nistgħu nkunu infettati u ngħadduha lil din iz-zija.

Dan il-Milied l-aħjar lil din iz-zija neħdulha l-ikel wara l-bieb tagħha.

L-aħjar ġest li nistgħu nagħmlu hu li nżommu kuntatt regolari ma' dawn in-nies għax li tistendinhom darba se tiġi u tgħaddi imma li żżomm kuntatt regolari permezz ta' telefonata … Illum għandek anzjani li jafu jużaw it-teknoloġija u allura jekk nagħmlu kuntatt magħhom b'dan il-mod kuljum, dak l-isforz se jkun aktar ta' benefiċċju għal dik il-persuna milli kieku stedinnieha d-dar tagħna darba biss.

L-istess ħaġa fuq dawk in-nies li qegħdin jikru xi farmhouse; jekk se tmur fil-bubble tiegħek li s-soltu tkun magħhom mod imma jekk se tiltaqa' ma' familji li s-soltu ma tkunux magħhom, hemmhekk se tkunu qegħdin tesponu ruħkom għal riskju akbar.

Niftakru li jekk persuna għandha l-virus u se tiltaqa' ma' persuni oħra hemm ċans kbir li din se tgħaddi dak il-virus lil ħaddieħor.

Ir-rata ta' trasmissjonni f'Malta żammejnieha kemm jista' jkun stabbli.

U peress li ilna f'din l-istabilità għal dawn l-aħħar ġimgħat anke l-R factor niżel, però xorta għandna l-każijiet fil-komunità.

Għandna każijiet li nafu bihom imma hemm każijiet oħra li ma nafux bihom għax kif għedna għandek persuni li jkunu asymptomatic u probabilment ma jmorrux jagħmlu t-testijiet.

Mela dawn se jkun aktar faċli li tiltaqa' magħhom u la jkunu fi grupp jispiċċaw jinfettaw lil dan il-grupp kollu!

L-aħħar punt li semmejt huwa tal-iskejjel.

Din hija importanti wkoll u bħalma għedna ġieli jkollna każijiet fl-iskejjel.

Fl-iskejjel jista' jkollok xi ħadd mill-istaff jew inkella xi student li jirriżulta pożittiv.

Niftakru li fit-tfal mhijiex daqshekk komuni u fil-fatt tfal taħt il-ħames snin kellna 2% mill-każijiet u taħt is-16-il sena kellna 5% mill-każijiet.

Tfal li daħlu l-isptar mill-bidu nett kellna 14.

Nafu li t-tfal, ladarba jkunu b'saħħithom, ma taffettwahomx daqskemm taffettwa lill-adulti.

Meta jkollna xi tifel pożittiv fi klassi li nagħmlu hu li nagħmlu risk assessment.

Aħna għandna liaison officers f'kull skola li ġew identifikati u mħarrġa apposta.

Nagħmlu komunika mal-liaison officers u flimkien nagħmlu assessment ta' fejn it-tifel kien bilqiegħda fil-klassi biex naraw x'distanzi nżammu, naraw x'għamel fil-break u ma' min kien fuq il-bus.

Jiġifieri nagħmlu assessment tal-ħin kollu tat-tifel jew tat-tifla u min kienu li setgħu ġew esposti.

DAVID AGIUS: Ta' dak it-tifel li kien positive.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Iva, ta' dik il-persuna li kienet positive.

Dawk li aħna nagħmlu assessmemnt tagħhom u naraw li kienu close contact ma' dak it-tifel ikollhom joqogħodu fi kwarantina.

DAVID AGIUS: Imbagħad il-ġenituri tagħhom iridu joqogħdu wkoll?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Iva, il-kumplament tal-household ta' dak it-tifel jew tifla jridu joqogħdu kwarantina wkoll.

DAVID AGIUS: Jidħlu kwarantina u mbagħad jagħmlu l-iswab test u jkunu negative.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Jagħmlu test ħamest ijiem wara l-exposure u jekk joħorġu negative xorta waħda jridu joqogħdu fi kwarantina għar-raġuni li meta għandek exposure, il-perjodu tal-inkubazzjoni tal-virus huwa ta' 14-il-ġurnata.

Għalhekk f'dak il-perjodu aħna rridu li ma jkunx hemm kuntatt ma' persuni oħra u għalhekk iridu jibqgħu kollha fi kwarantina.

Imma għandna wkoll xenarju ieħor.

Jekk għandek tifel li nafu li llum ġie espost u qbadna dan il-każ illum u nafu li għandna tfal li ġew esposti għalih, immedjatament jekk ikun hemm xi ħadd mill-ġenituri li jrid joħroġ mill-kwarantina dik il-ġurnata stess, jekk dan isib post alternattiv fejn jista' jmur jgħix, hemmhekk jista' ma jibqax fi kwarantina.

Basta li din issir immedjatament meta kien hemm l-exposure.

Din tajba ħafna għal min huwa self employed.

Jekk ikun jista' jaffordja li jmur xi mkien ieħor mill-bidu nett …

DAVID AGIUS: Meta tgħid mill-bidu, jiġifieri jekk dalgħodu t-tifel instab pożittiv u nitlaq dakinhar stess?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: U l-contact tiegħu ġie identifikat illum, dakinhar stess il-persuna tista' tmur tgħix x'imkien ieħor.

DAVID AGIUS: Qegħdin jiġu informati l-ġenituri?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Iva, ninformawhom b'din l-option jekk ikun inqabad fil-bidu għax ġieli jkun hemm min ma nqabadx mill-bidu u jista' jkun li laħaq għaddew numru ta' ġranet ta' exposure.

Ovvjament f'dak il-każ ma jkunx jista' joħroġ minn dik il-household biex imur joqgħod x'imkien ieħor.

DAVID AGIUS: Profs. qed ngħidlek hekk għax jista' jkun li dak li jkun ma jkollux dħul ieħor.

Il-Gvern qiegħed jagħmel tajjeb li jagħtik ammont ta' flus imma safejn naf jien, jekk inti self employed ma tingħata l-ebda għajnuna jekk tkun qiegħed kwarantina.

IĊ-CHAIRPERSON: Hemm diversi skemi li s-self employed ikun aħjar li jitkellmu fuqhom jekk qed jgħaddu minn din il-problema.

DAVID AGIUS: Nistgħu nitkellmuha din.

F'moħħi qiegħed jiġini mastrudaxxa.

Jekk it-tifel tiegħu dan ġie f'kuntatt ma' tifel ieħor pożittiv u allura kellu joqgħod fi kwarantina, mela hu wkoll flimkien mal-mara jridu joqogħodu fi kwarantina.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Tista' tiġrilek aktar minn darba, speċjalment dawk li jkollhom aktar minn tifel wieħed.

Issa mhux bilfors tort ta' xi ħadd għax jista' ikollok tifel pożittiv imma bla sintomi, kif ġieli kellna.

Imma nappella lill-ġenituri biex jekk it-tfal ikollhom l-inqas sintomu ma jibagħtuhomx l-iskola għax il-konsegwenzi jkunu kbar ħafna.

DAVID AGIUS: Ħalli niċċarawha ftit din; jekk il-ġenituri jagħmlu t-test u joħorġu negative, xorta waħda jridu joqogħdu fi kwarantina sa 14-il ġurnata għax il-mikrobu jista' jkun moħbi ġo fihom.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Minħabba l-incubation period trid tibqa' tistenna 14-il ġurnata u ladarba ma toħroġx pożittiv wara 14-il ġurnata tkun moħħok mistrieħ li ma kellekx exposure biżżejjed biex timrad.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

Gauci, nixtieq l-ewwel nett nirringrazzjak, aktar milli għat-tweġibiet tiegħek, nixtieq nirringrazzjak għall-ħidma li tagħmel inti u t-tim tiegħek għax wera biċ-ċar li din kienet xi ħaġa li ma konniex ippreparati għaliha imma intom, irnexxilkom mhux biss ixxamru l-kmiem imma ddedikajtu ħajjitkom għalina!

U ta' dan aħna obbligati lejn kull perusna li taħdem fis-settur tas-saħħa.

Grazzi wkoll tal-mod ta' kif indirizzajt din is-sitwazzjoni, li ma rajthiex biss mil-lenti ta' xjentista imma tajtha wkoll daqqa umanitarja.

Ċertament li n-nies jibqgħu jiftakru l-bulettini tiegħek ta' wara n-nofsinhar.

Dak il-ħin jien imdorri nkun ix-xogħol però żgur li inti kellek aktar stress minni wara nofsinhar.

Imma żgur li kien ta' serħan il-moħħ għal kull wieħed u waħda minna meta konna nisimgħuk tagħtina mhux biss direzzjoni imma anke serħan il-moħħ.

Min-naħa tiegħi għandi diversi mistoqsijiet u se nkompli ma' dak li semma l-Onor.

David Agius, li ċertament huma mistoqsijiet li ħafna nies hemm barra qegħdin jistaqsu.

Inti semmejt li aħna ninsabu fit-22 post fl-Unjoni Ewropea fejn tidħol trasmissjoni u infezzjonijiet imma min-naħa l-oħra, f'dak li għandu x'jaqsam mal-imwiet qegħdin fid-19-il post per capita li, kif nafu, f'dak ir-rigward pajjiżi żgħar jiġu qishom fi żvantaġġ statistiku imma huwa wkoll logħob bin-numri.

Ħaġa li dejqitni ħafna, qabel xejn bħala ċittadin aktar milli bħala Membru Parlamentari, hija li kellek aspetti tal-media li bdew jutilizzaw din il-pandemija sabiex jiskorjaw xi punti politiċi jew jagħtu laqtiet oħra.

U hawnhekk nerġa' ngħidlek prosit talli rnexxielek tibqa' 'il bogħod minn any political turbulance u bqajt dejjem iffokata fuq xogħlok.

Il-media nifhem biċ-ċar l-importanza tas-sensazzjonaliżmu, il-kunċett tal-clickbaits, eċċ., però nixtieqek tagħtina stampa ċara ta' Malta kif inhi fil-konfront ta' pajjiżi oħrajn, mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam mal-istatistika għax dik diġà kellimtna fuqha waqt l-ispjegazzjoni tiegħek imma dwar jekk stajniex evitajna.

Ċertament li r-risposta hija le, ma stajniex nevitawha, però nixtieq risposta mingħandek fuq kif ikkontrollajna s-sitwazzjoni, x'nistgħu nagħmlu aħjar minn dak li diġà għamilna fl-ewwel stadju u jekk wieħed qed jara li qegħdin noqorbu għal stadji oħrajn, nistgħux nibdew nippreparaw għalihom.

Rigward il-contact tracing kien hawn setturi fis-soċjetà tagħna li bdew jgħidu li ma bdewx ikunu kkuntattjati fil-ħin u kellek persuni li jkunu ġew informati mod imma mbagħad jerġgħu jinformawhom li r-riżultat tagħhom ma kienx ċar u li allura jridu jerġgħu jiċċekkjaw.

Xtaqtek titfa' dawl aħjar fuq l-operat ta' dak li għandu x'jaqsam mal- contact tracing.

Jekk – se nkun skjett – we missed the plot u morniex haywire f'xi sitwazzjoni għax meta taqra ċerti rapporti tibda taħseb li hekk ġara!

Jew inkella għandniex l-affarijiet taħt kontroll u fejn kien hemm bżonn fine tuning dan sar jew inkella minħabba kwestjonijiet ta' riżorsi umani ma stajniex nagħmlu aktar milli għamilna.

Fil-mument hawn ċerta rabja mill-operaturi tal-bars għaliex dawn ma jistgħux jiftħu imma mbagħad min għandu ristorant jista' jibqa' jopera taħt ċerti restrizzjonijiet imma baqa' jaqla' l-ħobżna ta' kuljum trankwillament.

Għalhekk xtaqt nisma' mingħandek ir-risposta tiegħek għall-mistoqsija li dejjem wieħed jagħmel u ċjoè kif il-virus qiegħed għall-bars imma mhux għar-ristoranti.

Naturalment inti tista' tagħtina l-aħjar risposta għal din il-mistoqsija.

Issa ħa ndur għall-isports.

Personalment l-isports mhux biss huwa importanti imma nixtieq nara li pajjiżna jibda verament jieħu l-isports bis-serjetà.

Għandna industrija sportiva li s'issa m'aħniex qegħdin nisfruttawha u bil-mod ta' kif ġie indirizzat l-isports waqt din il-pandemija kellek lil min, għal raġuni jew oħra, beda jħossu minsi jew li beda jħoss li ma kienx qiegħed jingħata l-importanza li jixraqlu.

U dan kemm fir-rigward ta' clubs, li kif nafu kollha għandhom l-ispejjeż tagħhom u li allura jridu jaraw kif se jimmitigaw is-sitwazzjoni, u kemm għal dak li għandu x'jaqsam ma' events professjonali.

Jekk immorru ftit kilometri 'l bogħod minna, ġol-Italja, li l-pandemija laqtithom ferm agħar minna, kellek stadji differenti li l-gvern tagħhom kif ukoll l-awtoritajiet tas-saħħa indirizzawhom b'mod differenti.

Reċentement kellek sports ipprattikat li ġie mwaqqaf imma mbagħad l-isports professjonali tħalla għaddej b'restrizzjonijiet qawwija.

Sal-lum f'pajjiżna l-pubbliku mhux qed jiġi aċċettat jidħol għall-events professjonali u allura xtaqtek taqsam il-ħsebijiet tiegħek dwar dan.

Min-naħa tiegħi nerġa' nirringrazzjak u nawguralek mhux biss kuraġġ imma saħħa sabiex tkompli tikkontrolla kemm jista' jkun din il-mitigazzjoni fl-għeqqel ta' din il-pandemija.

Żgur li fis-settur tiegħek kulħadd ikun jixtieq li jilħaq supritendent tas-saħħa pubblika imma meta tolqtok b'dan il-mod nispera li wieħed japprezza eżattament it-titolu li ġġorr inti.

Nirringrazzjak ħafna u nħares 'il quddiem għar-risposti tiegħek.

IĊ-CHAIRPERSON: Profs.

Gauci se nħalli f'idejk sabiex tagħtina r-risposti għall-ħafna mistoqsijiet li sarulek.

Bla dubju kull fejn tmur kulħadd għandu ħafna mistoqsijiet x'jistaqsik u min-naħa tagħna nirringrazzjawk f'isem il-poplu Malti tal-biċċa xogħol tajba ħafna li qiegħda tagħmel inti flimkien mat-tim kollu tiegħek.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Aħna qegħdin tim sħiħ bħalma taf tajjeb inti u kulħadd jaħdem minn qalbu u dan huwa frott ta' kulħadd.

Tajjeb li nsemmu wkoll li aħna nimxu ħafna fuq ix-xjenza, jiġifieri dejjem nitgħallmu billi naraw xi jgħidu l-istudji li joħorġu u nitgħallmu minn dak li jagħmlu barra minn Malta.

Naraw fejn marru tajjeb, fejn ma marrux daqshekk tajjeb u naraw kif l-aħjar li naddottaw dawk l-affarijiet għax-xenarju Malti għax ma tistax taqbad xi ħaġa li saret barra and you transpose it għal hawn Malta.

Dan l-istess fuq il-prekawzjonijiet u l-miżuri ta' mitigazzjoni li dejjem għamilna.

Niftakru kif fil-bidu kellna ħafna restrizzjonijiet għax dan kien għadu virus ġdid u kulħadd kien qed jibża' li se jkollok ħafna mwiet.

Niftakru kif kulħadd kellu quddiem għajnejh dak li kien qed iseħħ fl-Italja.

Konna qegħdin naraw dawk l-imwiet u kull Public Health Authority fl-Ewropa kienet - bħalma konna aħna - on high alert.

U ridna li nagħmlu li nistgħu akkost ta' kollox biex innaqqsu kemm jista' jkun l-imwiet.

U kien proprju għalhekk li fil-bidu ħadna restrizzjonijiet ħafna aktar severi minn dawk li qed naraw bħalissa.

Ħafna mill-pubbliku, rightly so, jgħidlek kif dak iż-żmien meta kien ikollna ħamsa jew għaxar każijiet kellna kullimkien magħluq u issa li qed ikollna 120 qed naraw xenarju differenti?!

Din hi r-raġuni.

Barra minn hekk aħna kellna t-tama li dan kien se jkun virus staġonali u allura għedna li se nagħmlu biss ftit xhur.

Sadanittant il-businesses se jkampaw dawn il-ftit xhur imma l-esperjenza għallmitna mod ieħor.

Inti staqsejt ukoll jekk kellniex xi ħsebijiet li mbagħad biddilniehom.

Aħna jekk konna qed nagħmlu xi ħaġa u mbagħad ix-xjenza bdiet turina mod ieħor konna naddattaw għal dak li x-xjenza turina.

U kien għalhekk li, kif rajna li baqgħet għaddejja din il-pandemija, ma stajniex nibqgħu għaddejjin daqshekk b'restrizzjonijiet b'saħħithom daqskemm konna fil-bidu u allura bdejna niffokaw fuq fejn tista' tikkontrolla biex tnaqqas l-impatt.

Hawnhekk niġi għall-mistoqsija li ħafna qed jistaqsu dwar ir-raġuni li l-bars baqgħu magħluqin.

Fil-fatt meta konna qegħdin nagħmlu l-analiżi tal-każijiet li kellna, konna qegħdin insibu li l-aktar li kien hemm każijiet kienu minn postijiet fejn ikollok in-nies bilwieqfa għax hemmhekk in-nies qegħdin jiċċaqalqu u jiltaqgħu ma' xulxin, huma postijiet fejn kellek aktar xorb alkaħoliku, eċċ. U allura jekk tara r-risk assessments li saru barra minn Malta ssib li l-bars, discos u nightclubs huma kollha highlighted bħala higher risk.

L-esperjenzi li kellna mir-restaurants kienu esperjenzi fejn għandek nies li qegħdin bilqiegħda, li n-nies normalment se jkunu madwar mejda ma' nies li s-soltu jkunu magħhom u allura hemmhekk għandek inqas riskju ta' trasmissjoni minn persuna għal oħra.

Huwa għalhekk li ħadna dawn il-miżuri u bħalissa żammejniehom f'dak l-istadju.

Fuq ix-xogħol tagħna, bħala tim mis-Saħħa Pubblika konna ftit nies però ngħaqadna t-tim kollu tal-Public Health Specialists u bdejna naħdmu fuq il-pandemija.

Jiġifieri magħna hemm nies li s-soltu jaħdmu maċ-Chief Medical Officer, il-kollega tiegħi li minn hawnhekk insellimlu wkoll, li kienu qed jaħdmu fuq proġetti oħra u li dawn kollha issa ngħaqdu magħna biex naħdmu fuq din il-pandemija.

Però bin-numri li għandna ma stajniex inlaħħqu ma' dak kollu li qed ikollna u qegħdin dejjem ningaġġaw aktar nies.

Fil-fatt qed inħarrġu lin-nies magħna u għandna wkoll tobba minn Mater Dei li ġew jaħdmu magħna.

Dawn qegħdin in rotation magħna u għandna wkoll l-allied health professionals bħal nurses, spiżjara, eċċ., li kollha qegħdin jaħdmu magħna.

Qegħdin inħarrġu wkoll nies li mhumiex health professionals.

Seta' jkollna xi ftit żmien fejn ma tkunx laħħaqt kemm tista' tilħaq mill-ewwel fil-contact tracing imma qegħdin nagħmlu l-almu tagħna biex inkunu nistgħu nagħmluh.

U minn hawnhekk nappella lill-pubbliku sabiex kemm jista' jkun jikkoperaw magħna billi meta jkollhom każ li jkun pożittiv jgħinuna ħafna jekk jilħqu jaħsbu ma' min kellhom kuntatt u jippreparawlna d-dettalji bil-lest.

Qiegħda ngħid hekk għaliex ġieli kellna interview ma' xi ħadd fejn domna mat-tliet sigħat sabiex noħorġu l-informazzjoni kollha mingħandhom!

Issa jekk ikunu ppreparati jgħinuna ħafna billi jkollhom l-informazzjoni lesta u kemm jaqbdu u jgħadduhielna.

Meta xi ħadd ikun pożittiv tajjeb nifhmu li l-ewwel li se jċemplulhom hu min-naħa ta' Mater Dei biex naraw jekk klinikament għandhomx bżonn jidħlu l-isptar jew le.

Għalhekk f'dawk il-ftit sigħat sakemm iċemplulna tajjeb li nilħqu nagħmlu l-homework tagħna biex naraw ma' min konna.

Dik l-informazzjoni lilna tgħinna ħafna.

Rigward ir-riżultati, kif joħorġu mil-laboratorju, il-persuna mill-ewwel se tirċievi sms jew email u min ma nkunux nistgħu nibagħtulu messaġġ inċemplulu wkoll biex nagħtuh ir-riżultat.

Il-pożittivi ġeneralment ma noħorġuhomx mill-ewwel għax dak li jkun ma tantx jieħu pjaċir jara r-riżultat fuq sms imma nċemplulu meta nkunu qegħdin naħdmu dawn il-każijiet.

Bħalissa qegħdin nagħmlu wkoll ir-rapid testing …

DAVID AGIUS: Diġà beda r-rapid testing?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Iva, beda.

Ftaħna hub f'Boffa fejn hemmhekk qegħdin nagħmlu bejn wieħed u ieħor 150, 200 rapid test kuljum.

Irridu niftakru li r-rapid test huwa nasopharyngeal swab, jiġifieri swab normali bħalma nagħmlu s-soltu imma l-unika differenza hi li dik is-swab ma tmurx il-laboratorju imma tinħadem hemmhekk stess.

U t-telefonata bir-riżultat issir f'temp ta' bejn wieħed u ieħor nofs siegħa u siegħa.

DAVID AGIUS: L-għażla għall-persuna biex tagħmel ir-rapid test fuqiex hija bbażata?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Ir-rapid test qegħdin niffokawh l-aktar fuq fejn qegħdin nagħmlu screening regolari tal-persuni jew inkella ta' dawk in-nies li kienu f'kuntatt ma' persuni pożittivi.

Nipprovaw nużaw l-aktar dawn it-termini fejn ikun l-aktar li jista' jkun accurate għax ir-rapid test mhuwiex sensittiv daqs il-PCR test.

Dawk li joħorġu pożittivi permezz tar-rapid test nerġgħu nagħmlulhom l-iswabbing permezz tal-PCR test u qed ikollna madwar 60% minnhom li joħorġu wkoll pożittivi bil-PCR.

JEAN CLAUDE MICALLEF: Jiġifieri qed ngħidu li hemm 40% li jista' jvarja mir-rapid test?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Eżatt, ikun qisu false positive.

Dawk huma r-riżultati tat-testijiet li għandna.

Ir-rapid testing qed nużawh ukoll fl-ajruport.

Bis-saħħa tar-rapid testing qegħdin nilħqu dawk in-nies kollha li jiġu mingħajr test minn barra mill-amber countries.

Jiġifieri hemmhekk żiedna wkoll l-ammont ta' swabs li għamilna.

Rigward l-isports aħna kemm stajna pprovajna nipproteġuh.

Mill-ewwel ħdimna ma' SportMalta u mal-ministeru responsabbli mill-isports u ma' diversi entitajiet oħra biex naraw kif nistgħu nipproteġu l-isports.

Irridu nżommu f'moħħna li għandna diversi sports b'diversi riskji.

Pereżempju, jekk għandek persuna li qed tagħmel training waħedha r-riskju se jkun ħafna inqas.

Jekk xi ħadd imur jagħmel jogging waħdu jew atleta, differenti milli xi ħadd li jkun qed jagħmel group sports.

Barra min hekk, għandek il-contact sports u n-non-contact sports.

Dak li huwa l-contact sports bħal pereżempju, il-football, huwa ħafna aktar riskjuż min-non-contact sports u għalhekk li fil-bidu kellna limitazzjoni fuq il-contact sports.

Imma ladarba bdejna niftħu bdejna nħallu l-contact sports isir bħalma qegħdin naraw.

Hemmhekk hemm diversi mezzi ta' mitigazzjoni fosthom pereżempju, li tevita milli jużaw ix-showers li jkollhom hemmhekk ħalli kemm jista' jkun tnaqqas il-kuntatt u li jiltaqgħu flimkien għax meta jesponu lilhom infushom aktar se tirriskja li jkollok tim sħiħ li jiġi affettwat u li jispiċċa fi kwarantina.

Bħalma smajna kemm-il darba fuq l-aħbarijiet fejn kellek timijiet sħaħ li spiċċaw joqogħodu fi kwarantina.

DAVID AGIUS: Ħa nistaqsik xi ħaġa f'dan ir-rigward għax ilha tberren f'moħħi.

Għalfejn hemm bżonn tilbes maskra inti u timxi pereżempju Ta' Qali jew postijiet oħra simili?

Is it healthy li tagħmel hekk?

Jekk qiegħed tagħmel eżerċizzju fiżiku, qiegħed timxi tgħaġġel u mhu se tieqaf titkellem ma' ħadd għalfejn għandek tilbes il-maskra wkoll?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Jekk tħares lejha per prinċipju ta' trasmissjoni l-maskra tridha meta se jkollok kuntatt ma' persuni oħra.

Għalhekk aħna għedna li meta toħroġ barra trid tilbes il-maskra għaliex nafu li se jkollok persuni li se jkunu f'kuntatt ma' persuni oħra.

Però ħafna qed jistaqsuna jekk ikunu f'postijiet fejn m'hemm ħadd …

DAVID AGIUS: Pereżempju Ta' Qali kulħadd jiġri jew jimxi.

Issa ma tridx tieqaf għax tkun qed tirriskja.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Eżatt.

Però trid tiftakar li se tkun problematika fuq l-infurzar għax l-enforcement officer kif se jkun jaf intix miexi għax qed tagħmel eżerċizzju fiżiku jew inkella …

JEAN CLAUDE MICALLEF: F'kelma oħra rajtu li tevitaw il-loopholes.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Eżatt.

DAVID AGIUS: Imma hija antipatika ħafna timxi bil-maskra.

Apparti minn hekk fejn se tqiegħda?

JEAN CLAUDE MICALLEF: Tagħmilha ma' idejk.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Bħalma żżomm il-mobile żżomm il-maskra.

Terfa' l-maskra f'borża tal-plastik u tpoġġiha f'but li jkollok fil-qalziet bħalma żżomm il-mobile.

Imbagħad x'ħin tieqaf u tkun sejjer lejn il-karozza tiegħek tabqad u tilbisha.

DAVID AGIUS: Jiġifieri jekk tiġri tista' tneħħiha?

Iridu jarawk tiġri?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Meta tagħmel strenuous exercise, kif fil-fatt qiegħda wkoll fil-liġi.

DAVID AGIUS: Imma jekk qed tagħmel brisk walking jew walking trid tilbisha.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Hemmhekk trid tilbisha għax dak mhuwiex eżerċizzju li jwassal …

DAVID AGIUS: Għax kull min joħroġ mid-dar qed ngħidulu li jrid jilbes maskra.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Kif toħroġ mill-bieb trid tilbes il-maskra.

DAVID AGIUS: Jiġifieri jekk l-omm jew it-tfal ħarġu l-borża taż-żibel barra jew inkella xi ħadd qiegħed jaħsel quddiem il-bieb irid jilbes il-maskra.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Teknikament iva għax probabilment tista' tiltaqa' man-nies u tieqaf titkellem magħhom.

IĊ-CHAIRPERSON: Hemm il-konċett tar-reverse barrier nursing, fejn inti tilbes il-maskra biex jekk ikollok il-virus ma tagħtihx lil ħaddieħor imma żżommu ġo fik.

Issa jekk ma tkunx liebes il-maskra u ma tkunx taf li għandek il-virus tkun qed tinfetta lil ħaddieħor …

DAVID AGIUS: Fil-karozza trid tilbisha wkoll il-maskra?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Le, il-maskra mhijiex obbligatorja fil-karozza imma aħna nirrakkomandaw li jekk rikkibt lil xi ħadd li s-soltu mhuwiex fil-bubble tiegħek, hemmhekk idealment kulħadd jilbes il-maskra għax qiegħed f'post magħluq u qegħdin qrib ta' xulxin.

DAVID AGIUS: Fil-karozza tal-linja trid ovvjament tilbisha.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: F'karozza tal-linja iva u tal-linja għandhom numru ta' passiġġieri li jistgħu jtellgħu fuq tal-linja.

Fuq l-isports, kif konna qegħdin ngħidu, dawn il-miżuri saru biex kemm jista' ikun nipproteġu l-isports.

Barra minn Malta jeħduha bis-serjetà sew u daħħlu miżuri stretti u jagħmlu wkoll regular testing.

Pereżempju, rajna kemm huma stretti fuq tal-Formula 1, fejn kellek xufier li ġie pożittiv u ma ħallewx isuq il-karozza tiegħu.

Hamilton ħareġ pożittiv u mhux se jsuq fit-tellieqa li jmiss.

JEAN CLAUDE MICALLEF: L-impatt ekonomiku huwa kbir u ma mmurx biss għall-isports mondjali li għandu daqstant following, eċċ., però qed immur fuq livell lokali.

Jekk nieħdu l-futbol naraw li għandek sitwazzjonijiet li saru prekarji bħal negozji oħrajn minħabba l-element ta' sponsorship, eċċ. Jekk immorru għal-livell ta' assoċjazzjonijiet, il-fatt li għandek nuqqas ta' spettaturi qed ikompli jagħti d-daqqa tiegħu.

Qed nifhem sew li qed tagħtu prijorità biex l-isports jiġi protett u min-naħa l-oħra jekk wieħed setax jimmitiga s-sitwazzjoni billi jżid ċerti miżuri fosthom, jekk wieħed jikkonsidrax li jekk xi ħadd se jidħol f'gym jew f'xi padiljun, għandux ikun hemm sistemi ta' fumigar hu u dieħel.

Inti tirrakkomanda dawn il-miżuri għall-klabbs tal-futbol, - personalment għaddejt lill-MFA lista ta' suġġerimenti li ġew diskussi fuq livell amministrattiv – fejn fost l-oħrajn wieħed ikun jista' jkompli għaddej bil-kampjonat, avolja issa acqua passata, imma ma nafux x'inhu ġej fuqna.

Nafu kif għandna sitwazzjoni ekonomika devastanti għal-lukandiera u seta' kellna klabbs li jkunu qegħdin joqogħdu fil-lukandi u allura wieħed seta' b'xi mod jew ieħor itaffi ftit l-impatt ekonomiku.

Jien meta qed nirreferi għall-miżuri biex wieħed jieħu ħsieb l-isport bdejt nħares lejh ukoll mil-aspett ekonomiku.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Kif għedna, min-naħa tal-isports, bħalma ħdimna tajjeb ma' ħafna oħrajn, rajna kif dejjem għandek tipproteġi l-isports.

Pajjiżi oħrajn l-istess ħaġa għamlu.

Fil-fatt il-parti l-kbira tal-pajjiżi mhumiex qegħdin iħallu spettaturi jidħlu fil-grownds għax hemmhekk għandek ċans li jkun hemm xi ħadd pożittiv li jista' jgħaddi l-virus lil ħaddieħor, apparti li jista' ikollu kuntatt mal-players u allura qed tesponi lilhom ukoll.

Nafu wkoll li f'dawk iċ-ċirkosanzi huma ferm aktar diffiċli biex iżżomm kuntatt.

Anke mal-plejers li kellhom parteċipazzjoni internazzjonali ħdimna tajjeb ħafna magħhom, fejn hemmhekk kellna assessment li kien qed isir kemm mit-tobba tagħna kif ukoll mit-tobba tat-timijiet tal-futbol.

Jiġifieri nista' ngħid li ħdimna tajjeb ħafna.

Irnexxielna ngħaddu minn dawn ix-xenarji kif għaddejna.

Tifhem li kulħadd se jkollu impatt imma rridu nifhmu wkoll li din kienet sena fejn il-ħajja ta' kulħadd ġiet affettwata b'xi mod jew ieħor.

Nemmen li l-aħjar hu li nipprovaw naraw li nimxu bl-aħjar mod possibbli mingħajr restrizzjonijiet żejda imma fl-istess ħin ma nkunux laxki ħafna.

Aħna dejjem ipprovajna nżommu dak il-bilanċ.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Issa nsejjeħ lill-Onor.

Ivan Bartolo li għandu għal qalbu ħafna l-qasam soċjali.

Gauci, nixtieq ningħaqad ma' sħabi u nuri l-gratitudni tiegħi għax-xogħol tiegħek u tat-tim tiegħek b'risq il-Maltin u l-Għawdxin kollha.

Jien aktar xtaqt nagħmel osservazzjoni milli mistoqsija.

Ovvjament il-Milied iġib miegħu aktar solitudni għal dawk in-nies li qegħdin joqogħdu ġewwa.

Agius għandek iz-zija li tgħix waħedha u li issa ma nistgħux nistednuha d-dar biex kulħadd jibqa' fil-bubble tiegħu.

Imma kif nafu għandna pandemija oħra li hija dik tas-solitudni, speċjlament f'dawn iż-żmenijiet surreali li qegħdin ngħixu fihom bħalissa.

Forsi ħsibna jew b'xi mod għandna ideat kif nistgħu ntaffu xi ftit mis-solitudni li dawn in-nies qegħdin jgħaddu minnhom?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Naqbel miegħek mija fil-mija dwar is-solitudni.

Għandek ukoll l-aspett tas-saħħa mentali li forsi għadna ma semmejniehx illum u li wkoll huwa aspett ieħor importanti.

Qabel kellna din il-pandemija tal-COVID-19 diġà kellna l-pandemija tas-saħħa mentali li kienet qiegħda tiżdied kullimkien.

Fil-fatt aħna għandna wkoll strateġija fuq is-saħħa mentali.

Din hija realtà li qegħdin naraw.

Issa li ġej il-Milied qisu kulħadd ikollu dak l-obbligu li he reaches out għal dawk in-nies li s-soltu ma tantx jarahom.

Imma naħseb li għandna nitgħallmu minn din il-pandemija hu li mhux nagħmlu kuntatt ma' dawn in-nies fiż-żmenijiet ta' festi biss imma rridu nżommu kuntatt magħhom matul is-sena kollha.

Nifhem ukoll li kif ġieli nagħtu "il-Milied it-tajjeb" lil xulxin u ħafna nies jifirħu, għandek oħrajn li meta tagħtihom dawn l-awguri tkun ta' weġa' għax fi żmien il-Milied iħossu aktar is-solitudni.

Meta dawn jaraw nies oħra mdawrin bil-familja u huma m'għandhom lil ħadd se jħossuha aktar.

Aħna tkellimna mal-media u rajna kif bil-mezzi tal-media jistgħu jferrħu aktar lin-nies u jkunu qrib tagħhom.

Għandna wkoll diversi għaqdiet tal-Knisja kif ukoll għaqdiet oħra u nies volontarji li qegħdin jaraw min huma dawn in-nies li qegħdin waħedhom fid-djar tagħhom.

Illum anke l-kunsilli lokali stess ikunu jafu min huma dawn in-nies u naħseb li bil-mezzi ta' komunikazzjoni li għandna llum nistgħu nżommu kuntatt ma' dawn in-nies.

U naħseb li f'dan il-Milied nistgħu nitgħallmu kif nistgħu nżommu kuntatt ma' dawn in-nies li verament għandhom bżonn tal-konfort matul is-sena kollha u mhux fi żmien il-Milied biss.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Insejjaħ lill-Onor.

DAVID AGIUS: Profs., din li se ngħid għandi diffikultà biex insemmiha imma meta jmut xi ħadd - ma nafx jekk hux ninterpretaha sew – qisu għandek a fast move biex jindifen malajr kemm jista' ikun.

Irrid ngħidha b'ċerta kawtela imma hija din ir-realtà?

Jekk xi ħadd imut bil-COVID-19 hemm dan it-terminu li bilfors irid jindifen ta' malajr mingħajr forsi l-preparazzjonijiet li konna mdorrijin nagħmlu f'dawn iċ-ċirkostanzi u li nagħtu l-aħħar tislimiet kif jixraq?

Għaliex hemm din l-għaġġla kollha, fejn kważi kważi lanqas tkun taf li miet missier ħabib tiegħek għax meta ssir taf ikun diġà indifen?!

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Din hija importanti ħafna.

Meta bdiet il-pandemija, anke dak li kienet qed tgħid il-WHO, kellek ħafna aktar prekawzjonijiet li kienu qegħdin jittieħdu meta tmut persuna.

Niftakru li meta persuna tmut se jibqgħu dawk il-fluwidi u allura l-virus xorta se jibqa' ħaj u allura jista' ikollok trasmissjoni xorta waħda.

Però f'Settembru il-WHO ħarġet updated guidelines u allura l-mod tad-dfin ma baqax strett daqskemm kien f'dawk iċ-ċirkostanzi li kellna fil-bidu tal-pandemija.

Meta persuna tmut bil-COVID-19 ma jsirx it-tkeffin bħalma jsir is-soltu imma l-ġisem jitpoġġa f'żewġ body bags ħalli b'hekk innaqqsu r-riskju u mbagħad il-ġisem jitpoġġa f'tebut normali.

Id-dfin irid isir ukoll within 24 hours fi żmien il-pandemija.

DAVID AGIUS: Għaliex?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Irridu niftakru li dawn iridu jżommuhom għalihom fil-kamra mortwarja u bl-ammont ta' mwiet li qed ikollna importanti li fi żmien 24 siegħa jiġi organizzat il-funeral u l-ġisem jindifen.

Ilum tista' issir ukoll il-quddiesa fil-knisja jew fiċ-ċimiterju skont kif jagħżlu l-qraba tal-persuna.

L-uniċi differenzi li hemm minn dfin normali hu li l-ġisem irid jitpoġġa in a double body bag u li d-dfin irid isir fi żmien 24 siegħa.

DAVID AGIUS: Ir-restrizzjonijiet dwar l-ammont ta' nies li jistgħu jattendu huwa minħabba l-knisja hux hekk?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: M'hemm l-ebda restrizzjonijiet ħlief dak in-numru tal-knisja ta' quddiesa normali.

DAVID AGIUS: Skont il-kobor tal-knisja li tkun imma hemmhekk jidħlu protokolli oħrajn.

Imma hawnhekk qed ngħidu li fi żmien 24 siegħa l-persuna li tmut trid tindifen.

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Eżattament.

Aħna navżawhom mill-ewwel lill-qraba.

Ovvjament dawn se jkunu jafu li l-pazjent huwa pożittiv għall-COVID-19.

U ħafna drabi jiġu informati wkoll meta ma jkunux daqshekk f'kondizzjoni tajba biex ikun hemm il-preparamenti meħtieġa u jinformawhom mill-ewwel b'dawn iċ-ċirkostanzi.

Apparti minn hekk min jieħu ħsieb il-funerali jafu x'inhuma l-protocols u allura jgħinuhom ħafna biex il-familja torganizza l-funeral tal-qarib tagħha.

DAVID AGIUS: Jiġifieri m'hemmx għalfejn dan il-ħafna sealing mat-tebut u li d-deffiena jilbsu dawk is-suits bojod, eċċ.?

IL-PROFESSUR CHARMAINE GAUCI: Min-naħa tagħna m'hemmx għalfejn jintlibsu l-PPEs għax ladarba l-ġisem qiegħed f'double body bag m'hemmx riskju.

U min qed iġorr it-tebut jilbsu biss il-maskri normali li kulħadd għandu jilbes meta qiegħed barra.

Kif għedt aktar qabel aħna dejjem nitgħallmu mill-evidenza ġdida u ladarba l-evidenza qed turina li issa huwa aktar safe li d-difna ssir b'dan il-mod, allura aħna nimxu fuq dik l-evidenza.

IĊ-CHAIRPERSON: Profs.

Gauci, nirringrazzjawk ħafna ta' din id-diskussjoni li kellna.

Qabel ma nagħlqu l-laqgħa nixtiequ nippreżentawlek xi ħaġa żgħira biex nuruk ir-rikonoxximent tagħna.

Grazzi.

Fis-5.51 p.m. id-diskussjoni fuq is-suġġett ġiet fi tmiemha.


KUMITAT PERMANENTI DWAR LAFFARIJIET TALFAMILJA

LAQGĦA NRU 18

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru 2020

IlKumitat Permanenti dwar lAffarijiet talFamilja ltaqa' filParlament fil-4.42 p.m.

Anthony Agius Decelis, President talKumitat Permanenti dwar lAffarijiet talFamilja, ippresieda.

PREŻENTI: L-Onor.

Ivan Bartolo, l-Rosianne Cutajar, Segretarju Parlamentari għall-Ugwaljanza u r-Riformi u l-Onor.

L-iSpeaker tal-Kamra, L-Onor.

Anġlu Farrugia, kien preżenti għal-laqgħa.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali kienet preżenti.

Il-Minuti ta' laqgħa Nru 17 li saret nhar it-Tlieta, 7 ta' Lulju 2020 ġew ikkonfermati.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

IL-FAMILJA MALTIJA U L-MILIED FIL-COVID-19

Fil-bidu ta' din il-laqgħa l-iSpeaker tal-Kamra għamel introduzzjoni qasira dwar is-suġġett u rringrazzja lil Professur Charmaine Gauci u lit-tim kollu tagħha tax-xogħol kollu li qed jagħmlu fil-ġlieda tagħhom kontra l-pandemija tal-Covid-19.

Il-Professur Charmaine Gauci, Supretendent tas-Saħħa Pubblika, ressqet lill-Kumitat preżentazzjoni qasira dwar is-sitwazzjoni f'pajjiżna tal-Covid-19 u għamlet diversi appelli sabiex f'dan il-perjodu tal-Milied il-poplu Malti joqgħod aktar attent u jieħu l-prekawzjonijiet kollha meħtieġa, fosthom li ma jiltaqax fi gruppi kbar.

Wara din il-preżentazzjoni, il-Membri preżenti għamlu diversi mistoqsijiet fuq is-suġġett.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees fam


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

AVVIŻ LILL-

Onor. Carmelo Abela, Ministru fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru

Onor. Joe Mizzi MP

Laqgħa Nru 34

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru 2020, fit-3.15 p.m.

L-Onor.

Anthony Agius Decelis, President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 2 ta' Diċembru 2020, fit-3.15 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament b'din l-aġenda:-

Konferma tal-Minuti;

Abbozz Nru 177 – Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali – Ministru fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

2 ta' Diċembru 2020 SKRIVAN TAL-KAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees kuna


KUMITAT PERMANENTI GĦALL-KONSIDERAZZJONI

TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 34

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru, 2020

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

Laqgħa Nru 34

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru, 2020

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fit-3:25 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 33 li saret fl-1 ta' Diċembru, 2020 ġew ikkonfermati.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IMPIEGI U R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI

Skont riżoluzzjoni fis-Seduta Nru 404 tat-Tlieta, 24 ta' Novembru 2020, il-Kumitat iltaqa' biex jikkonsidra dan l-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 2 – Emenda tal-artikolu 2 tal-Att prinċipali.

CARMELO ABELA (Ministru fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru): Sur President, dan l-Abbozz ta' Liġi jindirizza l-kwestjoni tal-ġuriżdizzjoni tat-Tribunal Industrijali f'każijiet ta' tkeċċija inġusta meta ħaddiem ikollu kuntratt ta' servizz u nħoss li kellna diskussjoni interessanti fl-istadju tat-Tieni Qari dwar dan.

Permezz tal-klawsola 2 qegħdin nemendaw it-tifsira "tkeċċija inġusta" fl-Att prinċipali, ċjoè l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali, Kap. 452, u se nżidu l-paragrafu (d) ġdid.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLYDE PULI: Sur President, kif qal il-Ministru, fl-istadju tat-Tieni Qari kellna diskussjoni interessanti u kien hemm qbil dwar dan l-Abbozz ta' Liġi.

Naħseb li hemm bżonn ta' kjarifika żgħira li forsi ssir aktar 'il quddiem imma għall-kumplament ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, m'għandniex oġġezzjonijiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 2.

Klawsola 2 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 3 – Emenda tal-artikolu 36 tal-Att prinċipali.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

CARMELO ABELA: Sur President, permezz tal-klawsola 3 qegħdin nemendaw l-artikolu 36 tal-Att prinċipali, liema artikolu jitkellem dwar avviż ta' u kumpens għal temm ta' kuntratti ta' servizz.

Dawn huma emendi konsegwenzjali minħabba dak li għedt aktar qabel.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 3.

Klawsola 3 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 4 – Emenda tal-artikolu 75 tal-Att prinċipali.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

CARMELO ABELA: Sur President, permezz tal-klawsola 3 qegħdin nemendaw l-artikolu 75 tal-Att prinċipali, liema artikolu jitkellem dwar tkeċċija inġusta.

Jidhirli li fl-istadju tat-Tieni Qari saret mistoqsija dwar it-terminoloġija użata u allura nħalli f'idejn l-Onor.

Clyde Puli biex jagħmel il-mistoqsija tiegħu.

F'dak l-istadju jien diġà kkonfermajt it-terminoloġija użata però magħna llum għandna l-esperti u fil-każ jistgħu jikkonfermaw u jagħmlu l-kummenti tagħhom f'dan ir-rigward.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLYDE PULI: Sur President, il-mistoqsija kienet dwar it-terminoloġija ta' "kuntratt ta' servizz" u jekk għandniex ngħidu "kuntratt ta' xogħol ta' servizz" jew xi ħaġa simili.

Aktar milli mistoqsija jien kont tlabt kjarifika biex jekk xi ħadd ikollu jerġa' jagħmel referenza għaliha, l-ispirtu tal-liġi jkun ċar li qed nitkellmu fuq kuntratt ta' xogħol.

F'dak l-ispirtu kont staqsejt jekk aħniex koperti b'din it-terminoloġija.

Mill-bqija l-ispirtu huwa ċar fostna u nafu dwar xiex qed naqblu.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

CARMELO ABELA: Sur President, fil-winding up jien kont ikkonfermajt li t-terminoloġija użata hija tajba wkoll; bit-tnejn nifhmu l-istess ħaġa.

Madanakollu magħna għandna d-Direttur Ġenerali tad-Dipartiment tar-Relazzjonijiet Industrijali u tal-Impjieg flimkien ma' uffiċjali oħra u għall-fini ta' dak li qal l-Onor.

Puli, u anke għal skop ta' interpretazzjoni aktar 'il quddiem, naħseb li jkun tajjeb li jagħmlu rimarka dwar dan li qed ngħidu, ċjoè li bil-frażi "kuntratt ta' servizz" jew "kuntratt ta' xogħol" qed nifhmu l-istess ħaġa.

IĊ-CHAIRPERSON: Nistieden lis-Sa Diane Vella Muscat biex tintervjeni.

Il-permess ingħata.

IS-SA DIANE VELLA MUSCAT (Direttur Ġenerali, Dipartiment tar-Relazzjonijiet Industrijali u l-Impjieg): Sur President, dak li qed nirreferu għalih bħala "kuntratt ta' servizz" bl-Ingliż ngħidu "contract of service".

Ġieli tintuża wkoll it-terminoloġija "kuntratt ta' impjieg" però peress li qiegħda fl-Att prinċipali, lanqas fl-avviż legali, awtomatikament id-definizzjonijiet jirrelataw għal employer u employee.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 4.

Klawsola 4 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

CARMELO ABELA: Sur President, fi klawsola 5 insibu r-riżervi ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Kif dan jidħol fis-seħħ, se jkun it-Tribunal Industrijali li se jkollu l-ġuriżdizzjoni u l-kompetenza li jisma' każijiet ta' terminazzjoni inġusta ta' kuntratti ta' servizz għal perjodu ta' żmien fiss li huma pendenti quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili, il-Qorti tal-Maġistrati (Għawdex) (Ġuriżdizzjoni Superjuri) u t-Tribunal Industrijali.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 5.

Klawsola 5 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 u t-Titolu għaddew nem. con. u ġew ordnati jsiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

IĊ-CHAIRPERSON: Il-Ministru.

CARMELO ABELA: Sur President, nipproponi li l-Kumitat jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji tal-ortografija, jagħmel ir-rinumerazzjoni meħtieġa u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn qbil?

Fuq mozzjoni tal-Ministru fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru l-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji tal-ortografija, jagħmel ir-rinumerazzjoni meħtieġa u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

Il-Kumitat qabel ukoll li l-President tal-Kumitat għandu jirrapporta lill-Kamra li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jemenda l-Att dwar l-Impiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali, Kap. 452" għadda mill-Kumitat mingħajr emendi.

Fit-3.33 p.m. id-diskussjoni fi stadju ta' Kumitat ta' dan l-Abbozz ta' Liġi ġiet konkluża u l-Kumitat aġġorna.


KUMITAT PERMANENTI GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

LAQGĦA NRU 34

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru 2020

Il-Kumitat Permanenti għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt iltaqa' fil-Parlament fit-3.25 p.m.

L-Onor.

PREŻENTI

L-Onor.

Robert Cutajar u l-Onor.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 33 li saret fl-1 ta' Diċembru 2020 ġew ikkonfermati.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IMPIEGI U R-RELAZZJONIJIET INDUSTRIJALI – ABBOZZ NRU 177

Skont riżoluzzjoni fis-Seduta Nru 404 tat-Tlieta, 24 ta' Novembru 2020, il-Kumitat iltaqa' biex jikkonsidra dan l-Abbozz ta' Liġi.

Bil-permess tal-Kumitat is-Sa Diane Vella Muscat (Direttur Ġenerali, Dipartiment tar-Relazzjonijiet Industrijali u tal-Impjieg) ġiet mistiedna biex tintervjeni.

KLAWSOLI 2, 3, 4, 5, 1 u t-TITOLU għaddew nem. con. u kienu ordnati jsiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Fuq mozzjoni tal-Ministru fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru, l-Onor.

Carmelo Abela, il-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji tal-ortografija, jagħmel ir-rinumerazzjoni meħtieġa u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

CHAIRMAN TAL-KUMITAT


KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-KONTIJIET PUBBLIĊI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 71

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru 2020

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 71

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru 2020

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fis-2:07 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħat Nri.

69 u 70 li saru fil-11 ta' Novembru, 2020 u fis-17 ta' Novembru, 2020, rispettivament, ġew konfermati.

KONTINWAZZJONI TAD-DISKUSSJONI DWAR IL-FOLLOW-UP REPORT TAL-2019 MAĦRUĠ MILL-UFFIĊĊJU NAZZJONALI TAL-VERIFIKA (FREE CHILDCARE SCHEME)

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Beppe Fenech Adami): Nibda billi nitlob li tissejjaħ fil-Kamra Dr Jacqueline Vanhear li hija x-xhud li għandna llum.

Dr Jacqueline Vanhear daħlet fil-Kamra tal-Kumitat.

IĊ-CHAIRPERSON: Insellimlek Dr Vanhear.

Jien ġejt mgħarraf li ppreparajtilna PowerPoint presentation dwar is-suġġett, u l-Kumitat qiegħed jagħtik permess sabiex tagħmel din il-preżentazzjoni, imbagħad jekk ikun hemm xi mistoqsijiet li jkunu jridu jsiru mill-Membri tal-Kumitat, isiru wara l-preżentazzjoni.

Qabel ma tibda se tingħata l-ġurament.

DR JACQUELINE VANHEAR: Jiena Jacqueline Vanhear, naħlef li ngħid is-sewwa, is-sewwa kollha u xejn ħlief is-sewwa.

Hekk Alla jgħinni.

IĊ-CHAIRPERSON: Dr Vanhear, qabel tibda l-preżentazzjoni nitolbok sabiex tintroduċi ftit lilek innifsek.

Jien bħalissa nokkupa l-kariga ta' Direttur tal-Quality Assurance Department fi ħdan il-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol (MEDE).

Bħala background nista' ngħid li ħajti kollha qattajtha fl-edukazzjoni, għax l-ewwel kont studenta, imbagħad kelli t-tfal jattendu l-iskola, imbagħad komplejt nistudja jiena wkoll.

L-expertise tiegħi huwa l-mod kif jitgħallmu t-tfal, dejjem iffukajt fuq hekk, u bħalissa b'dan l-għarfien tiegħi u bl-istudju li għamilt, qiegħda nipprova nagħti kontribut lis-sistema edukattiva tagħna.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak.

Tista' tibda bil-presentation.

DR JACQUELINE VANHEAR: Jien smajt ftit xi ntqal fil-laqgħat ta' qabel u rajt li fost l-oħrajn saret id-domanda ta' għalfejn il-bżonn ta' early child education and care from zero to three years.

Illum il-ġurnata nista' ngħid li ġiet aċċettata l-importanza tal-education and care f'dan l-ewwel perjodu tal-ħajja.

Aħna ngħidu li what is achieved at 22 months is reflected at 22 years, jiġifieri daqshekk huwa importanti.

Bħala edukaturi u nies li għandhom għal qalbhom dan is-settur, il-Free Childcare Scheme tefgħet iktar bozza fuqu.

L-idea tal-valur tal-early childhood ma bediex issa.

Fil-fatt fl-2006 sar l-ewwel tentattiv sabiex jiffukaw fuq dan is-settur u twaqqfu l-istandards li taw pjattaforma tajba fuqhiex wieħed seta' jkompli jibni.

Fl-2012 il-kurrikulu nazzjonali jsemmi dan il-qasam, imma minn mindu twaqqfet il-Free Childcare Scheme kien hemm żieda fl-ammont ta' tfal li jattendu.

Sabiex ċentru jkun eliġibbli għall-Free Childcare Scheme bilfors irid jiġi rreġistrat, u allura n-numru ta' ċentri żdied ukoll u b'hekk intefgħet bozza b'mod qawwi fuqhom, u li aħna ħadna gost biha.

Inizzjalment iċ-ċentri tal-early years kienu bdew taħt il-Ministeru għall-Familja u s-Solidarjetà Soċjali, għax dak iż-żmien kienet inizjattiva biex tgħin lill-familja.

F'dak il-perjodu sar ħafna enfasi fuq care, imma mbagħad bil-viżjoni tal-MEDE ta' tagħlim tul il-ħajja, li għalina tfisser min-nieqa sal-qabar, kien jagħmel sens li dan is-settur jaqa' taħt dan il-ministeru, u fil-fatt fl-2016 hekk sar.

Meta ċ-ċentri ġew fi ħdan il-MEDE ridna niffukaw fuq il-kwalità, u għalkemm dan il-Ministeru diġà kellu dipartiment li kien iħares il-kwalità, kif forsi tistgħu tifhmu, għalkemm il-kwalità tagħrafha meta taraha, huwa iktar diffiċli meta tiġi biex tiddefinixxiha, u aktar u aktar meta tiġi biex tkejjilha.

Allura aħna, bħala dipartiment li naħdmu f'dan is-settur, rajna x'qed isir barra minn Malta, rajna l-letteratura, rajna l-Ewropa fejn qed tidderiġina u sibna li hemm definizzjoni ċara tal-kwalità u tal-mod li bih titkejjel, u kollox idur fuq dawn il-prinċipji.

Meta aħna niġu biex niddefinixxu kwalità nħarsu lejn dik li tissejjaħ structure quality, jiġifieri nħarsu lejn il-proċess ta' kif tiġi lliċenzjata istituzzjoni, inħarsu lejn il-kwalifiċi, lejn id-disinn tal-kurrikulu, lejn iċ-child to educator ratio, lejn il-physical requirement, lejn il-health and safety u lejn il-policies and procedures, jiġifieri kif qed tiġi mmaniġġjata l-istituzzjoni.

Imbagħad hemm aspett ieħor daqstant importanti, li huwa l-proċess, jiġifieri l-esperjenza li qed jieħdu t-tfal fiċ-ċentri jew fl-istituzzjoni edukattiva.

Ovvjament aħna naraw li l-esperjenza tkun waħda ta' play-based learning, ibbażata fuq relazzjonijiet, jiġifieri fuq il-mod kif tkellimhom u taġixxi magħhom, għax l-affarijiet li jiġru fil-proċess se jeffettwaw l-iżvilupp tal-moħħ.

Fuq dawn it-tnejn, jiġifieri l-istructure u l-process, jiddependi l-outcome, u aħna, bħala dipartiment, hekk niffunzjonaw.

Aħna naraw l-istructure quality through compliance visits, u l-process quality through external review visits, jiġifieri jkollok visits iffukati fuq dawn iż-żewġ proċessi u hemm nies b'kompetenzi partikolari għaż-żewġ proċessi.

IĊ-CHAIRPERSON: Tista' tgħidilna x'inhuma external review visits?

DR JACQUELINE VANHEAR: Dawn huma dawk li l-Office for Standards in Education (OFSTED) isejħulhom inspections, però peress li l-approċċ tagħna mhuwiex wieħed ta' policing, minħabba li l-proċess pedagoġku tat-tagħlim irid iż-żmien u jirrikjedi li wieħed imur, jerġa' tmur, u jerġa' jmur biex jiggwida, insejħulhom review visits.

Dan mhuwiex bħal structure, fejn jew għandek warrant jew m'għandekx, jew inkella jew għandek health and safety report jew m'għandekx.

Il-play-based learning ta' pedagoġija huwa proċess, u allura l-approċċ tagħna huwa wieħed fejn immorru nitkellmu mal-istituzzjoni, mal-kapijiet, naraw xi jkun sejjer tajjeb u ngħidulhom, imma nindikawlhom ukoll… Aħna, kemm jista' ikun nippruvaw inkunu clinicians, jiġifieri naraw eżatt l-iskola, f'dan il-każ iċ-ċentri, x'għandhom bżonn jagħmlu, niktbulhom u nagħtuhom gwida dwar x'għandhom jagħmlu biex jameljoraw is-servizz li qegħdin jipprovdu.

GLENN BEDINGFIELD: Ikun hemm ċentri li ma jilħqux ir-requirements u tgħidulhom li m'intomx se tibqgħu tużaw is-servizzi tagħhom?

Jekk iva, x'jiġri mit-tfal li jkunu qegħdin jattendu dak iċ-ċentru?

DR JACQUELINE VANHEAR: L-aspirazzjoni tagħna hi li kull ċentru jameljora.

Allura aħna għandna proċessi fejn immorru fiċ-ċentru, nindikawlhom fejn sejrin tajjeb, u anke fejn mhumiex jilħqu l-istandards, ngħidulhom x'għandhom jagħmlu u nagħtuhom ċans jameljoraw, għax dak hu l-iskop aħħari tagħna.

GLENN BEDINGFIELD: Dan isir meta operatur ta' childcare centre javviċinakom biex jidħol fis-sistema, jew ġaladarba jkun daħal jibqgħu jsiru reviews?

DR JACQUELINE VANHEAR: Ħalli nurikom fuq il-presentation għax għandi slide li proprju turi dan.

Bħalissa qegħdin taraw l-istandards li għandna bħalissa u li ilhom mill-2006.

Aħna aġġornajna dawn l-istandards – bħalissa qegħdin fil-proċess biex joħorġu għall-konsultazzjoni pubblika – u bbażajnihom fuq fejn qed tiggwidana anke l-Ewropa bħala process and structure quality; il-quality area 1 hija l-istructure quality u l-quality area 2 hija l-proċess, l-esperjenza.

Fl-2019 iffirmajna council recommendation, ġiet implimentata u tawna a quality framework għall-early years – li għalina huwa bejn zero to seven years – ibbażat fuq il-ħames oqsma li qegħdin taraw fuq l-iscreen bħalissa.

Aħna nibbażaw kollox fuq dawn l-oqsma, u l-valur li joħroġ miċ-childcare centres ġej proprju minn dawn il-ħames areas ta' kwalità kif identifikati anke mill-Unjoni Ewropea (UE).

Pereżempju, illum il-ġurnata għandna kurrikulu integrat, jibda minn zero sa 16 years bil-learning outcomes framework, u l-iskejjel kollha across sectors iridu jaħdmu lejn dawn il-learning outcomes through play-based learning, speċjalment fl-early years, u dak li jissejjaħ authentic assessment.

Kulħadd jifhem li t-tfal żgħar mhux se jiktbu bil-mod tagħna l-adulti, u allura fl-early years il-progress tat-tfal jiġi mkejjel u evalwat billi tosservahom u żżomm record tal-milestones tagħhom.

DR JACQUELINE VANHEAR: Hekk hu, jibdew miċ-childcare centres u jibqgħu sejrin sa year 2.

Għax hekk jagħmel sens minħabba li l-kurrikulu huwa magħmul b'tali mod li wieħed jibni fuq l-ieħor.

GLENN BEDINGFIELD: Jiġifieri ċ-childcare jipprepara lit-tfal anke għal year 1?

DR JACQUELINE VANHEAR: Jippreparahom għall-kindergarten.

U hawnhekk nixtieq nispeċifika xi ħaġa.

Sfortunatament hawn Malta l-kunċett ta' preparazzjoni għall-kindergarten nifhmuha b'mod li t-tfal iridu jkunu jafu n-numri u jridu jkunu jafu jiktbu u jaqraw, però għalina l-preparazzjoni mhijiex dik, imma hu l-kunċett ta' tagħlim tul il-ħajja.

Jiġifieri t-tfal, fl-early years, jiffukaw fuq dak li jissejjaħ executive functioning skills, li huma ħiliet ta' kif wieħed jaġixxi fis-soċjetà, how to self-regulate, liema ħiliet qegħdin ukoll identifikati fil-learning outcomes framework.

Għandna mbagħad l-access, u hawnhekk se nasal għall-mistoqsija li għamilli l-Onor.

Kif qegħdin taraw fuq l-iscreen, in-numru ta' ċentri, mill-2006 'l hawn, żdied u din is-sena, li kienet sena partikolari, irreġistrajna 16-il ċentru ġdid u għandna tnejn oħra li jinsabu fil-proċess biex jiftħu.

IĊ-CHAIRPERSON: Xi tfisser "withdrawn registration"?

DR JACQUELINE VANHEAR: Withdrawn registration tiġri għax forsi min ikollu ċ-ċentru ma jkunx kampa bit-tfal, jew ma kellux biżżejjed tfal.

Jista' ikun ukoll li ma jkunx laħaq l-istandards u beda jaqta' qalbu.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri sal-2019 kienu żdiedu 14 u naqsu erba', jew kien hemm 18 u għaddew...?

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri kienu operational u għalqu.

DR JACQUELINE VANHEAR: Hekk hu.

Pereżempju, din is-sena hemm uħud li għalqu temporanjament.

Tajjeb ngħidu li n-numru ta' tfal li jattendu fiċ-ċentri żdied ukoll – kif qaltilkom tant tajjeb Ms Alexia Vella fil-laqgħa preċedenti – u fl-2018 konna diġà lħaqna l-Barcellona target.

DR JACQUELINE VANHEAR: Eżatt.

Meta tikkunsidra li l-uniku riżors li għandu pajjiżna huwa l-uman, il-fatt li aħna diġà lħaqna l-Barcellona target hija aħbar sabiħa.

Bħalissa fuq l-iscreen qegħdin taraw kif inhi d-distribuzzjoni taċ-ċentri by region – użajna l-qsim tar-reġjuni li jużaw in-National Statistics Office (NSO) – u kif tistgħu taraw, Għawdex għadu bi tliet ċentri, però d-distribution taċ-ċentri madwar Malta hija pjuttost waħda even.

Issa qiegħda nuri kemm jieħdu tfal iċ-ċentri li għandna eżistenti.

Pereżempju, għandna 48 ċentru li jieħdu sa 25, u għandna 71 ċentru li jieħdu bejn 25 u 50 tifel u tifla.

GLENN BEDINGFIELD: X'inhu l-iktar kunsiljabbli?

DR JACQUELINE VANHEAR: Jiddependi mill-ispazju li jkollu dak li jkun.

GLENN BEDINGFIELD: Imma x'inhu l-ammont ta' tfal li għandu jkun hemm f'ċentru biex kulħadd jingħata l-attenzjoni mixtieqa?

DR JACQUELINE VANHEAR: In-numru ta' tfal irid ikun skond l-istandards.

Jiġifieri jkollok 100 tifel u tifla, jew ikollok għaxra, xorta trid iżomm l-istandards mitluba, fosthom iċ-child to carer ratio.

Għal dak li jirrigwarda monitoring and evaluation isir proċess qabel ma jiftaħ iċ-ċentru, jiġifieri qabel ma dak li jkun jingħata r-reġistrazzjoni, u anke wara.

Meta wieħed jitħajjar jiftaħ ċentru jrid jimla applikazzjoni, li tinsab online, u jibgħat numru ta' dokumentazzjoni fosthom dwar health and safety, electrical installation, fire safety ventilation, noise and light report kif ukoll il-permess tal-Awtorità tal-Ippjanar.

Jiġifieri hemm sistema pjuttost rigoruża.

Fil-fatt ħafna drabi niltaqgħu mal-legally responsible person u niggwidawh dwar it-tip ta' dokumentazzjoni li għandu bżonn.

Illum il-ġurnata qed insibuha tajba wkoll – għax ovvjament bl-esperjenza dejjem titgħallem – li niltaqgħu magħhom meta jkunu qegħdin jippjanaw ħalli b'hekk inkunu nistgħu nispjegawlhom il-kunċetti li għandna f'moħħna tal-early years, imbagħad huma jkunu jistgħu jqassmu ċ-ċentru accordingly.

Id-disinn u l-ambjent taċ-ċentru huma importanti ħafna għax fih it-tfal ikunu se jqattgħu ħafna ħin.

Meta mbagħad jipprovdulna d-dokumentazzjoni meħtieġa, immorru nagħmlu onsite visit fiċ-ċentru biex naraw li dak li hemm miktub fuq il-karti, fir-realtà qiegħed hemm.

Wara tinħareġ temporary registration valid for six months fejn tibda tgħodd il-Free Childcare Scheme.

Il-liċenzja noħorġuha valid for six months għax lill-operatur irridu nagħtuh ftit ċans sakemm jibda jopera, immorru nagħmlu l-ewwel visit, naraw jekk dak li nkunu tkellimna dwaru hux qed jiġi mplimentat skont l-istandards, imbagħad nimxu minn hemmhekk.

Jista' jkun li wara sitt xhur iċ-ċentru jibqa' fuq liċenzja temporanja għax inħossu li hemm xi area fejn għandu bżonn jaħdem iktar, jew jista' jkun li ndawwruha provisional.

IĊ-CHAIRPERSON: Liċenzja temporanja x'jiġifieri?

Mela liċenzja mhux permanenti tkun?

DR JACQUELINE VANHEAR: Għandek raġun tagħmel din id-domanda għax anke jien għamilt l-istess domanda l-ewwel darba li rajthom.

Dawk huma żewġ terminoloġiji li bdew mill-2006 u bqajna nżommuhom.

Il-provisional mhijiex permanenti għax tiġġedded kull sena, u għalissa bqajna nżommu t-terminoloġija ta' provisional jew temporary.

Staqsejtu dwar l-ispazji u tajjeb ngħid li l-ispazji huma importanti ħafna ġo ċentru – u għalhekk aħna nieħdu gost ħafna meta qabel ma dak li jkun jibda' jaħdem f'ċentru, jiġi jiddiskuti magħna – u wieħed mill-kriterji biex tiftaħ childcare centre hu li mit-total tal-indoor u l-outdoor area jrid ikollok 20% li jkun spazju miftuħ għax inkella ma tingħatax liċenzja biex topera.

Bħalissa fuq l-iscreen qegħdin naraw l-istatus tal-operat tal-2019, li kienet ir-registration ta' din is-sena għax ovvjament tal-2020 issir fuq il-performance tal-2019, u tistgħu taraw li hemm disa' ċentri li huma ġodda li għadhom mexjin fil-proċess.

Internament għalina, għandna dak li hu provisional u provisional with conditions, għax il-prinċipju tagħna hu li dejjem inkomplu nagħtu gwida biex jintlaħqu dejjem l-istandards bl-aħjar mod.

Il-conditions huma dawk li nagħmlu aħna, u li meta nerġgħu mmorru narawhom, naraw jekk ikunux implimentaw dak li aħna nkunu rrikkmandajna.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri tmienja hemm li huma perfetti?

DR JACQUELINE VANHEAR: Iva, hemm tmienja li għalina għandhom excellent practices.

Meta wieħed jikkunsidra li dan is-servizz ilu jopera biss għal kważi erba' snin, aħna kuntenti ħafna b'dan.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri minn 151 ċentru, tmienja huma perfetti.

DR JACQUELINE VANHEAR: Tmienja għandhom excellent practices.

Il-kumplament għandhom prattiċi tajbin, imma hemm areas, kif kont qed insemmi qabel, li għad iridu jagħmlu titjib fihom.

Hemm diversi stumbling blocks, però naħseb li l-care, learning and play huwa l-akbar wieħed.

Ħalli nagħtik eżempju tanġibbli.

Jekk aħna nidħlu f'ċentru u ma nsibux il-carers qegħdin jinteraġixxu l-ħin kollu mat-tfal b'mod li jagħmel sens, jekk ma narawx li l-attivitajiet ikunu relatati għall-età tat-tfal u jduru mal-interessi tat-tfal… Jien għalliema u niftakar żmien fejn fil-klassi konna nagħmlu topic kull xahar.

Illum il-ġurnata dak il-kunċett m'għadux jgħodd għax illum il-ġurnata trid timxi mal-interessi tat-tfal.

Dawn huma proċessi li wieħed irid jidra u jitgħallem, u allura aħna, lil dawn iċ-ċentri nagħmlulhom kundizzjonijiet, jiġifieri nidentifikawlhom fejn hemm bżonn jaħdmu iktar biex jameljoraw.

Pereżempju, l-electrical appliances iridu ċertifikat annwali, u ġieli kellna każijiet fejn dan sibnih skadut, u allura nagħmlu t-tiġdid ta' dak iċ-ċertifikat bħala kundizzjoni.

Ġieli jkun hemm carers li jkunu ġodda u ma jkollhomx l-accreditation u f'dak il-każ nagħmlulhom l-akkwist tal-accreditation bħala kundizzjoni.

GLENN BEDINGFIELD: Jiġifieri intom ma tħarsux lejn is-servizz innifsu li jingħataw it-tfal, imma lejn l-assjem kollu.

DR JACQUELINE VANHEAR: Hekk hu.

Fil-fatt dik hija xi ħaġa li nnutatilna l-Ewropa.

Fil-Eurydice 2019 ġie ndikat li hemm biss terz mill-Member States li qegħdin jimmonitorjaw iċ-childcare centres for zero to three years kif qegħdin nimmonitorjawh aħna.

Aħna qegħdin nagħmlu monitoring taċ-ċentri 360 degrees, jiġifieri m'aħniex qegħdin nimmoniterjaw biss is-servizz imma anke l-istructure quality.

(Interruzzjonijiet) Fid-dipartiment tagħna hemm nies kompetenti li għandhom Ph.D. fuq il-Pedagoġija, u għandna wkoll uffiċjali li għandhom a Masters Degree u huma kompetenti biex jiċċekkjaw dawn l-affarijiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Kemm għandkom inspectors?

Qed nistaqsik dan għax jekk għandkom 150 ċentru mhux faċli li tagħmlu visit f'kull wieħed darba f'sena.

DR JACQUELINE VANHEAR: Le, mhux faċli.

Fil-fatt għandna 15-il inspector, li bejniethom iridu jagħmlu inspections tal-iskejjel kollha u mhux taċ-ċentri biss.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri n-nies li jagħmlu inspections fl-iskejjel huma l-istess nies li jagħmlu l-inspections taċ-ċentri?

GLENN BEDINGFIELD: Kemm tagħmlu inspections f'sena?

DR JACQUELINE VANHEAR: Taċ-childcare centres kollha.

GLENN BEDINGFIELD: Darba fis-sena?

DR JACQUELINE VANHEAR: Iva, dik bilfors trid issir, imma ħafna drabi nagħmlu iżjed, għax jekk jidħol complaint naqbdu u mmorru unannounced.

Din is-sena, l-isforzi kbar li għamlu ċ-childcare centres huma inkredibbli, imma aħna xorta bqajna mmorru għax l-approach tagħna huwa biex naraw li dawn qegħdin jimxu mal-liġi u mal-istandards, kif ukoll biex nagħtu gwida.

L-iskop tagħna hu li t-tfal qegħdin jieħdu servizz ta' kwalità għax if we get it right here se jkun hemm ripple effect enormi fis-soċjetà tagħna, fl-edukazzjoni u f'kollox.

We need to get it right here u għalhekk dan huwa settur li niffukaw ħafna fuqu.

GLENN BEDINGFIELD: Hemm xi studji li juru li tfal li jkunu bdew jingħataw din it-tip ta' edukazzjoni kmieni jmorru aħjar, jew ikollhom performance aħjar, fil-ħajja tagħhom minn studenti oħrajn?

DR JACQUELINE VANHEAR: Mhux studju wieħed hemm, imma hemm kemm trid.

Aħna ħdimna biex inkomplu nsaħħu l-early years education għax illum il-ġurnata kulħadd jaf kemm hu importanti li tinvesti f'dan il-qasam.

Għal dan il-għan għadna kemm għamilna drafting ta' National Policy Framework for Early Years, u biex għamilna dan dorna l-istudji kollha.

Ma ninsewx li dan kollu li qegħdin nagħmlu hu sabiex nimmiraw lejn is-sustainable development goal, u mhux bil-paroli biss.

Ma ninsewx li t-tfal mhumiex in a vacuum, imma huma parti minn soċjetà, parti mill-ambjent, u anke parti mill-ekonomija.

Jien nara lit-tfal qishom qegħdin fin-nofs ta' dawk it-three pillars, u kull ħaġa li aħna nippjanaw tkun proprju dwar hekk.

Il-Eurydice Report 2019, li huwa available online, juri kif Malta qiegħda fuq quddiem...

GLENN BEDINGFIELD: Il-Eurydice Report x'inhu, jekk jogħġbok?

DR JACQUELINE VANHEAR: Il-Eurydice Report joħroġ mill-Ewropa u jitkellem dwar areas speċifiċi, li f'dan il-każ kien jitkellem dwar l-early childhood education and care u fejn wasal kull pajjiż f'dan il-qasam.

Minnu joħroġ ċar li bħala monitoring and evaluation, both structural and process quality, jiġifieri dak li qiegħda titlob l-UE, aħna ninsabu at the forefront.

F'ħafna mill-pajjiżi tal-UE, iċ-childcare centres, bħala governanza ma jaqgħux taħt il-Ministeru għall-Edukazzjoni.

Fil-fatt huma biss 44% tal-pajjiżi tal-UE li għandhom iċ-childcare centres jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Edukazzjoni, il-kumplament għandhom iċ-childcare centres jaqgħu taħt il-ministeri għall-familja jew taħt il-local authorities.

Fil-fatt għadhom kemm ġew għandna l-ispettorat tal-Awstrija biex jaraw aħna x'qegħdin nagħmlu u b'hekk inkunu nistgħu nitgħallmu flimkien.

Issa se ngħidilkom xi ħaġa dwar il-workforce, li hija waħda mill-ħames areas ta' kwalità li identifikat l-UE.

S'issa f'Malta għandna s-centre managers li jrid ikollhom MQF Level 5 fiċ-childcare management, u l-carers li jrid ikollhom MQF Level 4.

Fil-każ tal-managers għandna 83% li għandhom dan ir-requirement, 17% qegħdin, jew in training jew applikaw għall-accreditation u qegħdin jistennewha, jew qed jistennew il-validation of non-formal and informal learning, għax wieħed jista' jsarraf il-ħiliet li jikseb f'dak li jissejjaħ validation of non-formal and informal learning.

Fil-każ tal-carers għandna sitwazzjoni ftit differenti, fis-sens li għandna 56% li għandhom MQF Level 4 u xi kultant aktar, u 44% qegħdin jew in training, jew awaiting accreditation or validation of non-formal and informal learning.

Għar-rigward tal-istudji li saru, hemm wieħed li għamel James Hackman – fil-fatt għandu ħafna studji li qegħdin available online – li juri li meta tinvesti fit-tfal ta' bejn zero to three years and you get it right there, dan se jkollu ripple effect u aktar return ekonomikament.

U dan, għal Malta, aktar jagħmel sens għax l-unika riżorsa li aħna għandna hija l-uman u allura li ninvestu fl-early years huwa kruċjali ħafna.

U huwa għalhekk li aħna nieħdu dan is-settur b'passjoni u fl-istess ħin nimbuttaw biex dejjem intejbu s-servizz.

Ma nafx jekk ikkaverjajtx kollox, jew jekk għandkomx xi mistoqsijiet oħra.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak tal-preżentazzjoni tajba ħafna li għamiltilna li tatna a general overview tas-sitwazzjoni.

Dr Vanhear, inti għamilt enfasi kbira fuq li llum il-kunċett tat-tagħlim huwa from the cradle to the grave, però l-aktar ħaġa negattiva li laqtitni kemm ilna niddiskutu dan il-qasam – għalkemm laqtuni ħafna affarijiet pożittivi – hija li għandna sistema li donnha aktar qed tikkejterja biex tkun għodda biex il-mara toħroġ taħdem, li huwa tajjeb ħafna, milli għall-bżonn li tifel jew tifla tal-età minn zero to three years jingħataw dan il-livell ta' edukazzjoni.

Qed ngħid hekk għax sal-lum, ikkoreġini jekk jien żbaljat, is-sistema taċ-childcare tista' tibbenefika biss minnha kemm-il darba inti tkun ġenitur li taħdem, u allura ma tikkejterjax għall-ġenitur li jagħżel li ma jaħdimx u, aktar agħar, ma tikkejterjax għall-ġenitur li ma jaħdimx għax m'għandux xogħol, jiġifieri li kien jaħdem u ma baqax jaħdem.

U allura huwa evidenti li s-sistema tagħna mhijiex geared għal dan il-prinċipju importanti, li qed issemmi inti, li dak li titgħallem fl-ewwel tliet snin jiswielek ħafna aktar milli naħsbu għall-kumplament tal-edukazzjoni, għax bħala fatt għandek numru ta' tfal li huma disqualified milli jattendu f'dawn iċ-childcare centres.

Dan ifisser li għandna a crop ta' tfal minn zero to three years li qegħdin jitilfu din l-opportunità, bil-konsegwenza li din teffettwalhom ħajjithom kollha fuq livell ta' primarja, sekondarja u anke fid-dinja tax-xogħol.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri bħala fatt għandna sistema fejn għandna numru ta' tfal li huma innoċentement esklużi minn din il-possibilità, u din l-esklużjoni għandha riperkussjonijiet forsi aktar milli naħsbu lkoll kemm aħna.

DR JACQUELINE VANHEAR: Bħala pajjiż nemmen li aħna rridu naspiraw li ħadd ma jitgħażżen u jibqa' d-dar; irridu li kemm jista' jkun kulħadd ikun qed jaħdem jew jistudja.

Għalkemm m'għandix numri biex nara kemm din hija realtà, irrid ngħid li huwa punt validu u tajjeb li wieħed jitkixxef għax, safejn naf jien, ir-rata tal-qgħad tagħna hija pjuttost baxxa.

IĊ-CHAIRPERSON: F'Għawdex donnu li hemm ħafna għax kull m'hemm huma biss tliet ċentri.

DR JACQUELINE VANHEAR: Imma jista' jkun li dik tkun għażla tagħhom.

IĊ-CHAIRPERSON: Naturalment trid tkisser barrier.

DR JACQUELINE VANHEAR: Apparti dak, il-punt tiegħek huwa validissimu u aħna pproponejna li l-pass li jmiss… Ma rridux ninsew li dan ix-xogħol beda fl-2006 u baqa' dejjem jiżviluppa u nista' ngħid b'wiċċi minn quddiem li żviluppajna b'rata mgħaġġla f'dan is-settur, imma ovvjament hemm fejn wieħed ikompli jtejjeb.

Dawn it-tfal ma jgħixux waħedhom ġo vacuum, u jekk se nlaħħqu lilhom se nlaħħqu lill-familja tagħhom ukoll.

Allura waħda mill-proposti li għamilna fil-policy framework taż-zero to seven hija kunċett li jissejjaħ multisectoral, jiġifieri fejn aħna, fil-Ministeru għall-Edukazzjoni, naħdmu ma' diversi ministeri oħra.

U fil-pandemija din qegħdin ngħixuha ħafna aktar, u qegħdin naħdmu ħafna aktar mal-Ministeri responsabbli mis-Saħħa u mill-Familja, fost oħrajn, għax dawn it-tfal nistgħu nidentifikawhom.

Jien nemmen ħafna li l-approach għandu jkun wieħed clinical, u forsi anke bl-għajnuna tal-NSO inkunu nistgħu nidentifikaw lil dawn it-tfal, jekk hemm, għax fir-realtà lanqas naf jekk hemmx.

IĊ-CHAIRPERSON: Fhimt sew jien li t-tfal ma jkunux jistgħu jattendu ċentru jekk il-mara ma tkunx taħdem?

DR JACQUELINE VANHEAR: Hekk hu.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri jekk il-mara tkun id-dar u r-raġel jaħdem, jew viċiversa, jikkwalifikaw biex jibagħtu lit-tfal tagħhom f'childcare centre?

Jien fhimt li ma jikkwalifikawx.

DR JACQUELINE VANHEAR: Mingħalija hekk qiegħda, kif qed tgħid inti, però m'iniex ċerta għax il-Free Childcare Scheme ma nħaddimhiex jien u qatt ma dħalt f'dawn id-dettalji.

IĊ-CHAIRPERSON: Fattwalment hawn ħafna nisa li jagħżlu li ma jaħdmux, u hawn ukoll nisa li m'għandhomx xogħol għax jew tilfuh jew qed jistudjaw.

Jekk omm tkun qed tistudja, u allura ma taħdimx, u jkollha t-tfal…

DR JACQUELINE VANHEAR: Tista' tibbenefika mill-iskema.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri ma tibbenefikax biss jekk ma tkunx taħdem.

IĊ-CHAIRPERSON: Peró xorta baqa' faxx li ma jistgħux jibbenefikaw.

DR JACQUELINE VANHEAR: Jien nemmen li l-punt tiegħek huwa wieħed validu u jkun tajjeb li jiġi identifikat, però…

IĊ-CHAIRPERSON: Naħseb trid issir enfasi biex nispjegaw lin-nies li barra li dan huwa a babysitting service, li jagħti opportunità lill-mara tmur għax-xogħol, huwa ta' benefiċċju kbir għat-tfal, u allura ladarba huwa ta' benefiċċju għat-tfal m'għandux ikun diskriminatorju bejn min għandu ommu taħdem u min għandu ommu ma taħdimx.

DR JACQUELINE VANHEAR: Definitely I will għax l-iskop tagħna huwa li nilħqu lil kulħadd, u l-għan tal-policy l-ġdida li se nagħmlu d-draft tagħha huwa proprju biex nilħqu lil kulħadd.

GLENN BEDINGFIELD: Il-unit tagħkom, f'dak li għandu x'jaqsam mal-criteria tal-edukazzjoni, huwa focused fuq iċ-childcare?

DR JACQUELINE VANHEAR: Aħna focused fuq tfal ta' bejn zero u 16.

GLENN BEDINGFIELD: Qed nistaqsi dan għax filwaqt li fl-early years intom tħarsu lejn l-istudenti with a general approach, malli jidħlu l-iskola niffukaw biss fuq l-eżamijiet.

DR JACQUELINE VANHEAR: Imma forsi hija l-iskola tagħmel hekk.

GLENN BEDINGFIELD: Imma intom tagħmlu l-criteria.

Mhux hekk?

DR JACQUELINE VANHEAR: Aħna għandna standards għall-iskejjel ukoll li jmorru kontra dan li qed tgħid inti għax aħna ma nemmnux li l-edukazzjoni tat-tfal għandha tkun għall-eżami.

Fil-fatt, illum il-ġurnata, hemm ħafna formative assessment, hemm ħafna alternative paths, però biex isir dan li qed tgħid inti trid issir a paradigm shift.

Meta aħna mmorru fiċ-ċentri u niġbdulhom l-attenzjoni li, pereżempju, ma jistgħux jagħmlu xi ħaġa, jgħidulna li jekk ma jagħmluhiex, il-ġenituri ma jibgħatux lit-tfal f'dak iċ-ċentru.

Jgħidulna, pereżempju, li l-ġenituri jridu li t-tfal jingħataw il-homework.

Aħna ma naħdmux biss mal-edukaturi u, fil-fatt, fil-policy l-ġdida għamilna enfasi li għandu jkun hemm ħafna l-involviment tal-ġenituri għax aħna rridu nedukaw lilhom ukoll.

Għad għandna l-mentalità, li forsi trabbejt biha jien, li kulħadd irid ikun tajjeb fl-iskola.

Forsi jien kont xortija tajba li kont tajba fl-iskola, imma meta kont l-iskola kont nara lill-sħabi dejjem jibku.

Jien, kif naqbad labbra tal-ħjata jibda jxoqq l-għaraq għalija, u fil-fatt qtajt qalbi u lanqas għadni nipprova, imma hemm min ikollu l-istess feeling kif jaqbad lapes.

U aħna meta mmorru fl-iskejjel u nagħmlu lesson observation dan li naraw, u ċioè kif l-għalliema qed jilħqu abilitajiet differenti.

GLENN BEDINGFIELD: Mal-employers tieħdu l-istess attitudni?

Għax l-employers huma players importanti wkoll; wara kollox aħna suppost qegħdin nippreparaw lill-istudenti tagħna biex jidħlu fid-dinja tax-xogħol.

L-employers jesiġu li dak li jkun ikollu ċ-ċertifikati.

Inti tista' tkun kapaċi tibni telefon, imma għax ma studjajtx, jew għal xi raġuni oħra, ma jkollokx ċertifikati x'juru li inti taf tibni telefon.

U allura min m'għaddiex mill-O levels, jew min ma jkollux O levels, jew ma jibqax jistudja, għalkemm jista' jkun kapaċi, jitlef mill-opportunitajiet.

Għalhekk qed ngħid li anke l-employers għandhom ikunu nvoluti.

DR JACQUELINE VANHEAR: Hemm bżonn nirrikonoxxu dak li jissejjaħ non-formal learning, jiġifieri li l-edukazzjoni ma ssirx biss fl-iskola.

Ċerti ħiliet ma titgħallimhomx fl-iskola, imma titgħallihom 'il hinn mill-iskola.

Għandna bżonn li dak it-tip ta' tagħlim nagħtuh aktar valur, u ilna naħdmu fuq dan, però mhuwiex faċli biex wieħed jaċċetta dak il-prinċipju.

Kif qed tgħid inti, irid ikun hemm collaborative effort fejn tibqa' titkellem u tispjega ħalli jkollna dik li nsejħulha shared vision.

U għalhekk fl-early learning inħossu li wasalna ħafna, għax tkellimna mal-operaturi.

Aħna għandna relazzjoni tajba ħafna mal-operaturi u nitkellmu ħafna magħhom.

Fil-pandemija waqafna ftit, allavolja nistgħu nagħmlu dan online, imma bħalissa jinsabu ffukati fuq il-mitigation measures u biex jaraw li t-tfal iżommuhom kemm jista' jkun f'bubble.

Pereżempju, kien hemm żmien fejn kienu jċempluli ħafna nies għax ikun hemm xi tfal li jkunu qegħdin jigdmu lil tfal oħra – ħafna tfal jgħaddu minn din il-fażi – u ċ-ċentri jkunu keċċewhom.

Ikun hemm anke ġenituri li jgħiduli li t-tifel tagħhom ikun qed jiġi bullied minn tifel ieħor, meta dawn kulma jkollhom huwa biss sena.

F'każijiet bħal dawn aħna nkellmu lill-ġenituri u nispjegawlhom, niltaqgħu mas-centre manager u nagħtuhom strateġiji li l-ġenitur ikun irid ikomplihom id-dar.

Lill-ġenituri aħna dejjem ngħidulhom li dak li jsir fiċ-ċentru jridu jirrinforzawh id-dar.

Pereżempju, biex tifel taqtagħlu l-biting habits hemm bżonn ta' ċerta strateġija, u aħna ngħallmuhielhom.

Jien inħoss li, grazzi għal din l-iskema, dan is-settur ħa mbuttatura 'l quddiem.

Għandna ħafna nies iddedikati f'dan il-qasam u ħdimna kollha flimkien – aħna ma naħdmux waħedna imma naħdmu mal-università, mal-MCAST, maċ-Childcare Service Providers Association, u anke maċ-Chamber of Small and Medium Enterprise – biex ikollna a shared vision għax inħossu li dik hija importanti ħafna.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn aktar domandi?

Ma jidhirx li hawn għalhekk, filwaqt li ngħidlek prosit u nirringrazzjak, nitolbok tirtira mill-Kamra.

Ladarba m'għandniex aktar xhieda għal-lum, naġġorna l-Kumitat għal data u b'aġenda li jiġu kkomunikati aktar tard.

Fit-3:02 p.m. il-Kumitat aġġorna.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees kon


KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-KONTIJIET PUBBLIĊI

LAQGĦA NRU 71

L-Erbgħa, 2 ta' Diċembru, 2020.

IlKumitat Permanenti dwar ilKontijiet Pubbliċi ltaqa' filParlament, ilBelt Valletta, fis-2:07 p.m.

L-Onor.

Beppe Fenech Adami, President tal-Kumitat, ippreseda.

PREŻENTI

L-Onor.

L-Awditur Ġenerali, is-Sur Charles Deguara, u d-Deputat Awditur Ġenerali, is-Sur Noel Camilleri, kienu preżenti għal din il-laqgħa.

L-Iskrivana qalet it-talba.

Il-Minuti ta' Laqgħat Nri 69 u 70, li saru fil-11 ta' Novembru 2020 u fis-17 ta' Novembru 2020, rispettivament, ġew konfermati.

KONTINWAZZJONI TAD-DISKUSSJONI DWAR IL-FOLLOW-UP REPORT 2019 MAĦRUĠ MILL-UFFIĊĊJU NAZZJONALI TAL-VERIFIKA - FREE CHILDCARE SCHEME (Dok.

Id-diskussjoni rriżumiet minn Laqgħa 69 tal-11 ta' Novembru 2020.

Fis-2:12 p.m. Dr. Jacqueline Vanhear ġiet imsejħa sabiex tidħol fil-Kamra tal-Kumitat u, wara li ngħatat il-ġurament, bdiet tagħti preżentazzjoni (Dok.

153) u x-xhieda tagħha.

Fit-3:00 p.m. Dr. Vanhear spiċċat tagħti x-xhieda tagħha.

Id-diskussjoni dwar dan ir-rapport intemmet.

Fit-3:02 p.m. iċ-Chairman aġġorna l-Kumitat għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar 'il quddiem.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

AVVIŻ LILL-

Onor. José Herrera, Ministru għall-Wirt Nazzjonali, l-Arti u Gvern Lokali

Laqgħa Nru 35

It-Tnejn, 7 ta' Diċembru 2020, fl-4.30 p.m.

L-Onor.

Anthony Agius Decelis, President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 7 ta' Diċembru 2020, fl-4.30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament b'din l-aġenda:-

Konferma tal-Minuti;

Abbozz Nru 175 – Abbozz ta' Liġi Abbozz li jemenda l-Att dwar Gvern Lokali (Emenda Nru 2) – Ministru għall-Wirt Nazzjonali, l-Arti u Gvern Lokali.

4 ta' Diċembru 2020 SKRIVAN TAL-KAMRA