KUMITATI TALKAMRA TADDEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI GĦALLISTANDARDS FILĦAJJA PUBBLIKA

AVVIŻ

Laqgħa Nru 17

Il-Ġimgħa, 9 ta' April 2021 fl-10.30 a.m.

IlPresident talKumitat Permanenti għallIstandards filĦajja Pubblika javża li lKumitat se jiltaqa' nhar il-Ġimgħa, 9 ta' April 2021 fl-10.30 a.m. filKamra talKumitati filParlament, ilBelt Valletta, b'din laġenda:

Konferma tal-Minuti

Rapport dwar Investigazzjoni mill-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika - (Każ K/028) – Kont.

Xogħol ieħor

5 ta' April 2021 SKRIVAN TALKAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees spl


KUMITAT PERMANENTI GĦALL-ISTANDARDS FIL-ĦAJJA PUBBLIKA

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 17

Il-Ġimgħa, 9 ta' April 2021

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 17

Il-Ġimgħa, 9 ta' April 2021

Il-Kumitat kellu jiltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fl-10.30 a.m.

L-ISPEAKER (Onor. Anġlu Farrugia): Bonġu.

Ilna għaxar minuti nistennew.

Peress li m'hawnx quorum, ma nistgħux nibdew il-laqgħa tal-Kumitat.

Qed nagħmel referenza għall-Ordni Permanenti 128, dwar il-quorum ta' dan il-Kumitat li jikkonsisti f'erba' membri.

Ovvjament jien bħala Chair m'għandix vot, u allura jrid ikun hawn tal-inqas tliet membri minn dawn l-erbgħa.

Hawn preżenti l-membri tal-Oppożizzjoni, l-Onor.

Skont l-Ordni Permanenti 128 dwar ix-xogħol ta' dan il-Kumitat, ladarba m'hawnx quorum, jien bħala Chair marbut li fi żmien sebat ijiem insejjaħ laqgħa oħra.

Se nagħmilha ċara, biex ma jkun hemm l-ebda ekwivoku, li l-laqgħa se nsejjaħha waqt li jkun diġà beda l-Parlament.

Min-nhar it-Tnejn se nerġgħu nibdew bis-seduti parlamentari.

Se nsejjaħ il-laqgħa għal nhar l-Erbgħa, 14 ta' April 2021, fl-4.30 p.m., wara l-ħin tal-mistoqsijiet.

Nitlob lill-Iskrivan biex jieħu nota.

Grazzi.

L-Onor.

Mhux fuq xogħol tal-Kamra.

THERESE COMODINI CACHIA: Sur President, jekk tippermettili, jien nifhem id-deċiżjoni li qed tagħmel inti.

Irrid ngħid, però, li artiklu 26 tal-Att jindika lilek ukoll bħala Chairperson ta' dan il-Kumitat.

Meta l-interpretazzjoni ta' dak l-artiklu flimkien mal-Ordni Permanenti 128 tkun li ż-żewġ membri nominati mill-Prim Ministru jibbilanċaw iż-żewġ membri nominati mill-Kap tal-Oppożizzjoni u l-quorum jiddependi biss fuqhom, dak jagħti lok għal abbuż kbir tal-proċeduri ta' dan il-Kumitat.

Jagħti lok għal dak li qed jiġri llum, li inti jkollok żewġ membri li jiftiehmu bejniethom fuq strateġija ta' kif jistultifikaw ix-xogħol ta' dan il-Kumitat.

Rajnieha tiġri.

Ilbieraħ kellna t-tħabbira mill-membri tal-Gvern.

L-ISPEAKER: Ma nidħlux fuq is-suġġett.

THERESE COMODINI CACHIA: Mhux se nidħol fuq is-suġġett.

L-ISPEAKER: Tajjeb.

THERESE COMODINI CACHIA: Ilbieraħ kellna tħabbira miż-żewġ membri tal-Gvern li saħansitra xandru l-ittra li bagħtu lilek.

Din hija sempliċement strataġemma ta' kif hawnhekk, il-Kumitat ma jitħalliex jagħmel xogħlu.

L-ISPEAKER: Onor. Comodini Cachia, fuq l-ittra għandi ħafna xi ngħid però ma' nistax niddiskuti x-xogħol tal-Kumitat.

THERESE COMODINI CACHIA: M'iniex qed niddiskuti l-ittra, imma qed niffoka fuq il-quorum.

Jiġifieri meta l-quorum jiġi interpretat b'dan il-mod, qiegħed jiġi mogħti d-dritt liż-żewġ membri tal-Gvern li kompletament iwaqqfu x-xogħol ta' dan il-Kumitat.

L-ISPEAKER: L-argument tiegħek ħadtu.

L-Ordni Permanenti 128 jagħmilha ċara li l-quorum huwa kompost minn tliet membri tal-Kumitat eskluż iċ-Chair.

L-ISPEAKER: L-Onor.

(Interruzzjonijiet) Għamiltu l-argument.

THERESE COMODINI CACHIA: Fadalli punt ieħor x'nagħmel.

L-ISPEAKER: Imma ddumx, għaliex ma nistgħux nibdew xogħol.

Ix-xogħol ma jistax jibda għaliex il-membri tal-Gvern iddeċidew li jagħmlu boycott ta' din il-laqgħa.

L-ISPEAKER: Fhimtek.

THERESE COMODINI CACHIA: Dan hu l-aġir tad-deputati tal-Gvern li s'issa dejjem ipprevala f'dawn il-laqgħat.

Kull darba li jkun hemm xi rapport tal-Kummissarju li dan il-Kumitat irid jiddeċiedi jekk jippubblikahx jew le, dejjem jiġu hawnhekk b'xi strataġemma biex dan il-Kumitat ma jaħdimx.

L-ISPEAKER: Dwar il-pubbikazzjoni għandi ħafna xi ngħid; dwar dak li sar għandi ħafna xi ngħid, imma ma rrid niddiskuti xejn ġaladarba m'hawnx il-quorum.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, nikkondividi dak li għadha kif qalet l-Onor.

L-artiklu 26 tal-Att li jwaqqaf dan il-Kumitat jgħid speċifikament li l-Kumitat ikun jikkonsisti mill-Ispeaker tal-Kamra tad-Deputati bħala Chairman, żewġ membri nominati mill-Prim Ministru, u żewġ membri nominati mill-Kap tal-Oppożizzjoni.

Huwa kompost allura minn ħames persuni.

Dan huwa Kumitat kompost minn ħames persuni, tnejn min-naħa tal-Gvern, tnejn min-naħa tal-Oppożizzjoni u l-Ispeaker.

Allura bir-rispett kollu lejk, Sur President, inti fil-fatt membru ta' dan il-Kumitat.

Minbarra li inti membru, għandek kariga oħra, inti Chairman, però l-fatt li inti Chairman ma jfissirx li inti m'intix membru.

Inti membru, u minn fost il-membri hemm persuna li hija chairman.

M'għandix dubju, minn ewl id-dinja, li l-liġi hija intenzjonata biex jiġi evitat dak li qed iseħħ illum.

Illum għandna sitwazzjoni fejn in-naħa tal-Gvern jekk iridu, jiddeċiedu li ma jiġux, u b'din id-deċiżjoni li qed tieħu inti, Sur President … (Interruzzjonijiet) Tgħidli li jista' jsir fi żmien ġimgħa.

Veru, però jista' jkun hemm mumenti fejn ix-xogħol irid isir b'urġenza u fl-aħħar mument ma jitfaċċawx.

Jekk naċċettaw li żewġ membri ta' dan il-Kumitat, huma min huma, jammontaw għal quorum – u għada nistgħu nkunu aħna min-naħa tal-Oppożizzjoni – dawn jistgħu, f'mumenti fil-futur meta jista' jkun hemm element ta' urġenza, jimblukkaw il-ħidma ta' dan il-Kumitat.

Jien naħseb li hija pożizzjoni li trid tirrikonsidra.

L-ISPEAKER: Nirrispetta dak li qed tgħid, pero' ma naqblux.

Iċ-Chair, għall-fini tal-interpretazzjoni tal-Ordni Permanenti 128, mhuwiex membru.

Il-membri huma l-membri komposti minn tnejn tal-Gvern u tnejn mill-Oppożizzjoni.

BEPPE FENECH ADAMI: Aħna għandna Liġi speċjali, proprju l-Att li jwaqqaf dan il-Kumitat.

Dik il-Liġi tieħu preċedenza fuq kwalunkwe Att anke għall-finijiet tal-Interpretation Act.

THERESE COMODINI CACHIA: Sur President, jien niddejjaq ħafna meta d-deċiżjoni li inti tiġi mġiegħel tagħmel biċ-ċirkostanzi li jinħolqu mill-membri ta' dan il-Kumitat ...(Interruzzjonijiet)

L-ISPEAKER: Ippermettili.

Jien ġejt hawn biex nagħmel il-laqgħa.

Ġejt ippreparat hawnhekk bil-folder b'kollox.

THERESE COMODINI CACHIA: Jekk tippermittili nkompli...

L-ISPEAKER: Il-fatt li m'hawnx quorum hija deċiżjoni tiegħi li qed ninterpreta, u ovvjament għandi raġuni … (Interruzzjonijiet) Imma ma tistax tgħid li jien kompliċi!

THERESE COMODINI CACHIA: Miniex qed ngħid hekk, anzi qed ngħid l-oppost!

BEPPE FENECH ADAMI: Anzi ma rridukx tkun kompliċi!

THERESE COMODINI CACHIA: Anzi qed ngħid l-oppost.

L-ISPEAKER: Jien se nsejjaħ il-laqgħa f'inqas minn sebat ijiem mil-lum biex nara li l-affarijiet jimxu.

THERESE COMODINI CACHIA: Sur President, forsi ħsibtni membru tal-Gvern, imma m'iniex.

Kont qed ngħid eżattament l-oppost ta' dak li għadek kif għidt int.

L-ISPEAKER: Niskuża ruħi.

THERESE COMODINI CACHIA: Kont qed ngħid li meta tiġi hawnhekk u lilek xi ħadd minna jpoġġik f'sitwazzjoni fejn inti trid tieħu deċiżjoni bħal din, li l-konsegwenza tagħha hija li twaqqaf id-diskussjoni fil-Kumitat, dak huwa abbuż u diżrispett lejn l-irwol tiegħek.

Huwa abbuż u disrispett lejn ir-rwol tiegħek u anke lejn l-irwol ta' dan il-Kumitat.

Dak li qed jiġri, u se nkompli fuq punt li beda l-Onor.

Jekk tasal il-ġimgħa d-dieħla u ma jiġux, inti x'deċiżjoni se tintalab biex tieħu?

L-ISPEAKER: Niġu l-ġimgħa d-dieħla.

THERESE COMODINI CACHIA: Dan il-Kumitat se jieqaf jaħdem?

L-ISPEAKER: Jien għandi ħafna xi ngħid, mhux fuq dak li għidt inti biss, imma anke affarijiet oħra li b'xi mod qed ifixklu lil dan il-Kumitat.

Mhux se nidħol fuq ix-xogħol ta' dan il-Kumitat u dak kollu li għandna niddiskutu fuq dan ir-rapport li kien fl-aġenda, l-ittra li ntbagħtet jew dak li deher fil-media.

Mhux se nidħol f'dawn is-suġġetti għalissa għax biex issir il-laqgħa jien jidhirli li jrid ikun hawn il-quorum u jkun hawn bilanċ għad-dibattitu, mhux nisimgħu naħa waħda biss jew tisma' lili biss, imma jkun hawn bilanċ tax-xogħol li jrid isir.

Għaldaqstant, jekk jogħġobkom, issa niefqu hawnhekk.

Il-punti tagħkom għamiltuhom kollha.

Jien ovvjament nirrispetta kull argument u nidħol f'kull wieħed minnhom.

Peress li skont lartiklu 26 talAtt dwar lIstandards filĦajja Pubblika u l-Ordni Permanenti tal-Kamra 128, il-Membri preżenti ma jikkostitwixxux quorum u allura l-laqgħa tal-lum ma tistax issir, skont l-istess Ordni Permanenti 128, qed niddikjara li lKumitat għandu jiltaqa' nhar lErbgħa, 14 ta' April 2021, fl4.30 p.m.

Fl-10.55 a.m., wara li l-Ispeaker ikkonstata li skont lartiklu 26 talAtt dwar liStandards filĦajja Pubblika u l-Ordni Permanenti tal-Kamra 128, il-Membri preżenti ma kenux jikkostitwixxu quorum, skont l-istess Ordni Permanenti 128 stabbilixxa li lKumitat kellu jiltaqa' nhar lErbgħa, 14 ta' April 2021, fl4.30 p.m.


KUMITAT PERMANENTI GĦALLISTANDARDS FILĦAJJA PUBBLIKA

LAQGĦA NRU 17

IlĠimgħa, 9 ta' April 2021

Anġlu Farrugia, ippresieda.

PREŻENTI

Fl-10.55, wara li l-Ispeaker ikkonstata li skont lArtiklu 26 talAtt dwar lIstandards filĦajja Pubblika u l-Artikolu 128 tal-Ordnijiet Permanenti tal-Kamra, il-Membri preżenti ma kenux jikkostitwixxu quorum, u skont l-istess Ordni Permanentni 128 stabbilixxa li lKumitat kellu jiltaqa' nhar lErbgħa, 14 ta' April 2021 fl4.30 p.m.

ANĠLU FARRUGIA


GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 16

It-Tnejn, 12 ta' April 2021

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

Laqgħa Nru 16

It-Tnejn, 12 ta' April 2021

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fl-4.37 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 15, li saret fil-15 ta' Marzu 2021, ġew ikkonfermati.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Anton Refalo): Nilqa' lil kull min hawn preżenti għal din il-laqgħa.

L-Onor.

KEVIN CUTAJAR: Sur President, bil-permess tiegħek, nixtieq niġbed l-attenzjoni għal materja li kienet pendenti u li naf li hemm korrispondenza dwarha quddiem dan il-Kumitat minn grupp imdaqqas ta' LSEs Għawdxin.

Ovvjament hija korrispondenza li nifhem li għad trid tiġi diskussa u tingħata wkoll tweġiba.

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Cutajar, imbagħad niftiehmu dwar f'liema laqgħa se niddiskutu din il-materja.

L-Onor.

CHRIS SAID: Naħseb nistgħu naqblu li titpoġġa fuq l-aġenda tal-laqgħa li jmiss.

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Said, tista' tgħidli x'inhu eżattament is-suġġett dwar din il-materja?

CHRIS SAID: Hemm korrispondenza li għaddiet minn grupp ta' LSEs lill-Kumitat, liema korrispondenza ilha għaddejja ftit.

KEVIN CUTAJAR: Dawn l-LSEs għandhom numru ta' kwestjonijiet xi jressqu.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn qbil li għal-laqgħa li jmiss din il-materja nniżżluha fuq l-aġenda?

(Onor. Membri: Iva) Jidher li hawn qbil dwar dan u nistgħu mmexxu.

L-AĊĊESSIBILITÀ FIR-RIGWARD TAL-KONNETTIVITÀ BEJN MALTA U GĦAWDEX - KONT.

IĊ-CHAIRPERSON: Ngħaddu għas-suġġett tal-lum li huwa l-kontinwazzjoni tad-diskussjoni fuq l-aċċessibilità fir-rigward tal-konnettività bejn Malta u Għawdex.

L-Onor.

CHRIS SAID: Jekk irridu nkomplu mexjin fuq l-aħħar laqgħa, konna ttrattajna l-ewwel aspetti tal-aċċessibbiltà bejn Malta u Għawdex.

Imbagħad konna qbilna li llum nistgħu nibdew fuq il-parti tal-aċċessibbiltà li tittratta l-konnettività permanenti.

Fil-fatt, fl-aħħar laqgħa tkellimna dwar il-konnettività diġitali, it-tieni interconnector, u tkellimna wkoll dwar ir-raba' vapur tal-Gozo Channel, il-vapur tal-merkanzija, eċċ. Naħseb li baqa' diversi kwestjonijiet oħrajn, u llum, anke in vista tal-fatt li għandna magħna numru ta' mistednin online li jixtiequ jitkellmu dwar l-aċċessibilità, nistgħu nibdew b'dan l-aspett.

CHRIS SAID: Dwar l-issue tal-konnettività permanenti – il-permanent link – hawnhekk qed nitkellmu fuq issue li hija iktar long-term, li matul l-aħħar snin smajna u rajna diversi sottomissjonijiet dwarha.

Ovvjament għandek min hu favur u min hu kontra.

Iż-żewġ partiti ewlenin tkellmu diversi drabi dwarha wkoll u poġġewha wkoll fil-programm elettorali – jekk m'iniex sejjer żball – tal-aħħar żewġ elezzjonijiet, tal-2013 u l-2017, però qegħdin f'sitwazzjoni fejn naħseb li hemm bżonn ħafna iktar informazzjoni u konsultazzjoni.

Aħna bħala Oppożizzjoni qegħdin nisħqu li l-Gvern mhux jagħti informazzjoni biżżejjed u li mhux qed jikkonsulta biżżejjed.

Ovvjament, biex wieħed ikun jista' jasal għall-aħjar deċiżjoni dwar din il-proposta kbira – għax mhijiex proposta żgħira – naqblu li hija proposta li fiha t-tajjeb u l-ħażin tagħha, fis-sens li fiha l-vantaġġi u l-iżvantaġġi tagħha, bħal kull ħaġa oħra, però biex wieħed ikun jista' jasal għall-aħjar deċiżjoni, anke n-nies, b'mod partikolari l-Għawdxin, ikunu jistgħu jaslu biex jifformaw deċiżjoni tajba hemm bżonn żewġ passi importanti, u ċjoè l-informazzjoni u l-konsultazzjoni.

Aħna nsostnu li fejn tidħol l-informazzjoni huwa importanti li mhux ngħidu li poġġejna studju fuq il-website.

Jekk l-istudju sar minn nies tekniċi – u ħafna drabi hekk ikun – dak l-istudju mhux se jinftiehem minn kulħadd u għalhekk huwa importanti li tingħata l-informazzjoni fuq dawk l-istudji li jkunu saru, it-tajjeb u l-ħażin li joħroġ minn dawn l-istudji, kif ukoll l-informazzjoni ta' x'sar fejn jidħlu studji u liema studju jonqos.

Ħalli nagħti eżempju.

Jekk qed nitkellmu dwar l-istudju tal-fattibilità dwar jekk il-mina tistax issir jew le mill-mod ġeoloġiku dak mod, imma jekk qed nitkellmu fuq l-istudju ta' x'impatt ambjentali, soċjali u ekonomiku l-mina jew kull tip ta' permanent link se jkollha fuq Għawdex, m'għandix dubju li hawnhekk wieħed irid jidħol ħafna iżjed fil-fond.

Safejn naf jien, illum l-uniku studju li sar f'dak il-lat huwa l-istudju mill-Gozo Business Chamber minn persuna waħda – li nneħħilha l-kappell għall-kompetenza tagħha – però naħseb wieħed irid jidħol ħafna iżjed fil-fond għaliex m'għandix dubju li hemm impatt li huwa far reaching fuq Għawdex – anke fuq Malta, però b'mod partikolari fuq Għawdex – minn proġett ta' dan it-tip.

Allura l-ewwel u l-iktar ħaġa importanti li nisħqu fuqha hi li jkollna l-informazzjoni.

It-tieni hija l-konsultazzjoni.

Fl-opinjoni tiegħi, dwar il-konsultazzjoni l-Gvern irid jagħmel ħafna iżjed.

Safejn naf jien, f'dawn l-aħħar tmien snin – almenu dawk li jingħataw pubbliċità, għax minn wara l-kwinti jew minn laqgħat li ma sarux b'mod pubbliku jew ma ngħatawx pubbliċità fuq dawn ma nistax ngħid – laqgħat pubbliċi ta' konsultazzjoni ma sarux u naħseb li dak huwa nuqqas.

Hemm l-obbligu li wieħed jikkonsulta.

Aħna bħala Oppożizzjoni ma ġejna kkonsultati prattikament qatt matul dawn is-snin fuq proġett daqshekk importanti, li m'għandix dubju li jekk se jsir – li wieħed għad irid jara d-deċiżjonijiet, l-istudji, eċċ. – mhux se jkun proġett ta' gvern wieħed, imma se jkun proġett li jolqot numru ta' leġiżlaturi.

Allura huwa importanti li jkun hemm dan il-proċess ta' konsultazzjoni biex wieħed ikun jista' jasal għad-deċiżjoni finali jekk għandux isir jew le, il-fattibilità tiegħu jew le, u kif jolqot lil Għawdex u lill-Għawdxin.

Għalissa se nieqaf fuq dawn iż-żewġ punti biex ikollna l-opportunità nisimgħu wkoll lill-kollegi tiegħi, kif ukoll l-għaqdiet li għandna rappreżentati.

Nerġa' nisħaq fuq l-iktar ħaġa importanti li f'dan l-istadju hija żgur l-informazzjoni korretta bil-vantaġġi u l-iżvantaġġi tar-rapporti li saru, kif ukoll x'jonqos isir, u anke mbagħad il-konsultazzjoni f'kull stadju tal-proċess biex meta tiġi biex tittieħed id-deċiżjoni finali, verament tkun deċiżjoni li tkun ittieħdet bl-aħjar mod possibbli u wara l-parteċipazzjoni ta' kulħadd.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

KEVIN CUTAJAR: Ħafna affarijiet li xtaqt ngħid diġà tkellem dwarhom l-Onor.

Chris Said, għalhekk mhux se nerġa' nirrepetihom.

Però hemm ħaġa waħda li nixtieq nenfasizza u nixtieq li min qed jismagħna, partikolarment l-Għawdxin, jifhmu u japprezzaw hija li l-permanent link, issa l-mina – għaliex illum hemm qbil bejn iż-żewġ partiti li l-għażla għandha tkun ta' mina – għandha ssir biss jekk tkun se tissarraf f'opportunità għal Għawdex.

Illum naħseb li qegħdin f'sitwazzjoni fejn ir-reazzjonijiet huma mħalltin: mhux kulħadd hu tal-fehma li l-permanent link, il-mina, hija opportunità għal Għawdex, u s-suspett tiegħi hu li din is-sitwazzjoni nħolqot għaliex matul dawn l-aħħar tmien snin, fejn kellna Gvern Laburista, rajna li l-komunikazzjoni man-nies dwar x'qed jiġri jew kienet nieqsa jew kienet ftit li xejn.

U biex wieħed iwassal politika daqstant importanti fejn tidħol il-konnettività, proġett daqstant importanti li jekk isir ikun l-ikbar proġett li Għawdex qatt kellu, naħseb kien nuqqas min-naħa tal-Gvern preżenti li mewwet ħafna l-konsultazzjoni.

Din hija xi ħaġa li matul l-aħħar sentejn, tlieta tal-aħħar leġiżlatura ta' Gvern Nazzjonalista ma kenitx qiegħda ssir, anzi kien qed isir l-oppost.

Niftakar li meta l-Onor.

Chris Said kien Ministru saru laqgħat ta' konsultazzjoni u ngħatat informazzjoni dwar dan il-proġett, u kien inħoloq ċertu entużjażmu u interess qawwi fost l-Għawdxin dwar dan il-proġett x'kien se jfisser għal Għawdex.

Għalhekk l-appell tiegħi hu li malajr kemm jista' ikun, irrispettivament minn x'jiġri jekk il-permanent link issirx jew le, il-Gvern preżenti jrid jerġa' jimbarka, partikolarment il-Ministeru għal Għawdex għaliex huwa l-vuċi prinċipali, jew suppost huwa l-vuċi prinċipali tal-Għawdxin, fuq komunikazzjoni, fuq djalogu man-nies biex in-nies jifhmu eżattament x'qed jiġri u x'għad fadal isir.

Chris Said, għad baqa' wkoll numru ta' studji li għad iridu jsiru – għaliex naħseb hemmhekk għad baqa' l-ikbar dubju f'moħħ in-nies – u eventwalment din x'se tkun qiegħda ssarraf għal Għawdex.

Dak huwa l-appell li nixtieq nagħmel jien f'dan ir-rigward.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

JOSEPH ELLIS: Ma naħsibx li għandna nħallu l-attenzjoni tagħna tkun iffokata biss fuq din il-kwestjoni tal-mina għaliex, jekk din il-mina xi darba se ssir, ċertament li dan huwa proġett fit-tul u qegħdin nitkellmu fuq timeframe ta', pereżempju, is-sena 2030.

Sas-sena 2030 se jkun hemm ħafna żviluppi f'Għawdex, u mhux f'Għawdex biss, kif ukoll fil-mod kif isir it-trasport tal-persuni.

Jiġifieri jista' wkoll jinċidi fuq kwalunkwe mezz ta' aċċessibilità bejn iż-żewġ gżejjer.

Illum għandna kwestjonijiet iktar pressanti li rridu nindirizzawhom, irrispettivament mill-istudji li jridu jsiru dwar il-mina u dwar jekk din il-mina hijiex fattibbli jew le.

Għandek il-kwestjoni tal-vapuri u meta se jinbidlu.

Għandek il-kwestjoni tar-raba' vapur.

Għandek il-kwestjoni tas-servizz lejn il-Port il-Kbir.

Issa se jkollna l-fast ferry li huwa limitat għall-passiġġieri biss, kif qed jipproponih il-Gvern, xi ħaġa li għadna ma fhimnihiex.

Irridu naraw il-Gozo Channel x'beħsiebha tagħmel issa li se jkun hemm moll ġdid fil-Belt Valletta għall-użu tal-fast ferry, jekk il-Gozo Channel hijiex beħsiebha tibda tuża wieħed mill-vapuri tagħha ħalli tilħaq dak li suppost qed tagħmel skont il-public service obligation li għandha li topera servizz bejn Sa Maison u l-Port il-Kbir u Għawdex.

Dawn huma kwestjonijiet li jridu jiġu indirizzati llum, u fl-istess ħin f'Għawdex ir-rata ta' żvilupp għaddejja, irrispettivament jekk hux se ssir mina jew le.

Jiġifieri anke din irridu narawha, mhux għaliex qed isir l-iżvilupp, imma l-mod kif qed isir dan l-iżvilupp.

Naħseb li dawn huma l-kwestjonijiet li għandna niffokaw fuqhom b'mod immedjat, filwaqt li ovvjament il-kwestjoni tal-mina se tibqa' dejjem għaddejja.

Se tibqa' dejjem id-diskussjoni: hemm min hu favur tagħha b'ruħu u b'ġismu, hemm min hu kontriha b'ruħu u b'ġismu, hemm min hu favuriha għal ċerti raġunijiet, hemm min hu kontriha għal ċerti raġunijiet.

Biss, minkejja din id-diskussjoni, xorta waħda l-kwestjonijiet li semmejt iridu jiġu indirizzati.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Permezz ta' video conferencing nilqgħu magħna lin-Nutar Christian Zammit mill-Ministeru għal Għawdex, lis-Sur Daniel Cilia, lis-Sur George Mario Attard, lis-Sa Ruth Mercieca mill-Moviment Graffitti u lis-Sinjura Maria Grazia Cassar mill-NGO Din L-Art Ħelwa.

lS-SA MARIA GRAZIA CASSAR (Din l-Art Ħelwa): Grazzi, Sur President, però ftehemna li se jibda s-Sur Daniel Cilia.

IĊ-CHAIRPERSON: Is-Sur Daniel Cilia.

IS-SUR DANIEL CILIA (Moviment Graffitti): Grazzi li qegħdin hawn għal darb'oħra.

Ruth ma setgħetx tkun magħna għaliex għal kull laqgħa li kellna kellha bżonn tieħu ġurnata leave.

Issa peress li din hi t-tielet ġurnata li fiha qed niddiskutu dan is-suġġett, ma setgħetx tieħu ġurnata leave oħra.

Nixtieq nikkummenta dwar xi ħaġa li ntqalet s'issa.

Jekk m'iniex sejjer żball, f'Jannar tal- 2019, Dr Franco Mercieca, li kien il-Head tal-iSteering Committee ta' fuq il-panel, kien għamel dikjarazzjoni qawwija ħafna meta qal: "The debate is closed u t-tunnel se ssir".

Jekk il-każ hu hekk, ma nafx għalfejn għadna niddiskutu dwar it-tunnel la se ssir mingħajr ma nafu ħafna affarijiet dwarha, kif tkellimna fil-passat u fil-preżentazzjoni li għamilna iktar minn xahar ilu.

Din tal-informazzjoni, kif qal l-Onor.

Kevin Cutajar, naħseb hija l-iktar ħaġa li tinkwieta lill-Għawdxin, għaliex qegħdin jingħadu ħafna affarijiet u ma qed jingħad xejn sa ċertu punt.

Huwa inutli li qed ngħidu li se ssir il-mina u m'aħniex se nkunu nafu x'hemm fl-istudji ġeoloġiċi, li huma importanti.

L-Onor.

Joseph Ellis semma s-sena 2030, u dan jekk kollox imur sew, għaliex jekk hemm il-problema hemm isfel, kif sirna nafu li donnu hemm, jista' jkun li se ddum ħafna iktar biex issir.

Jista' jkun ukoll, allaħares qatt, li l-problemi li jkun hemm ma jissolvewx kompletament … Din hija xi ħaġa li qal il-Ministru Ian Borg lil xi ħadd personalment, u jien personalment lil din il-persuna nafha u ma naħsibx li kienet qed tigdeb jew qed tivvinta fuq il-Ministru Ian Borg meta qallu li x-xogħol tal-mina jista' jibda u ma jispiċċa qatt, fis-sens li jibda jsir it-tħaffir, ikun hemm il-problemi u nagħmlu full stop.

Jalla mhux hekk għaliex lanqas ħaqq il-flejjes li jintnefqu!

JOSEPH ELLIS: Sur Cilia, skużani se ninterrompik.

Għalhekk jiena sħaqt li rridu nikkonċentraw fuq l-iktar kwestjonijiet pressanti.

Ħafna affarijiet iridu jiġu solvuti llum qabel għada.

Kif qal l-Onor.

Ellis, il-Virtù Ferries ħabbar li se jibda jaħdem bil-katamaran.

Il-katamaran, jekk dan jieħu l-liċenzja, għandu spazju jidhirli għal madwar 40 karozza, u se jkun vojt hemm isfel, li għalija hija ħela.

Missieri dejjem kien jgħid li aħjar tisraq milli taħli għaliex il-ħela ma tieħu xejn minnha.

Se jkun hemm spazju għal 40 karozza, it-traġitt se jsir u xorta mhux se jkun hemm karozzi fuq dan il-katamaran.

Jien se nieqaf hawnhekk bħala introduzzjoni.

Nixtieq inħalli l-kelma lil George Mario Attard fuq il-ħaddiema għaliex naħseb li huwa bniedem li jaqsam bejn il-gżejjer u għandu esperjenza tiegħu, anke għan-nom tal-Moviment Graffitti.

Naħseb li huwa tajjeb li nisimgħu l-opinjoni tiegħu.

IĊ-CHAIRPERSON: Insejjaħ issa lis-Sur George Mario Attard.

IS-SUR GEORGE MARIO ATTARD (Moviment Graffitti): F'isem il-Moviment Graffitti nirringrazzjakom tal-istedina biex nipparteċipaw f'din id-diskussjoni.

Ta' min jinnota l-fatt li kellna nattendu żewġ laqgħat biex inkunu nistgħu nsemmgħu leħinna u dan qed ngħidu b'rispett għaliex hawnhekk suppost qed tiġi rappreżentata s-soċjetà Maltija kollha.

Hawnhekk m'aħniex qed niddiskutu proġett biss tal-Għawdxin.

Jekk xejn, il-pandemija kompliet turi kemm nies għal raġunijiet diversi jaqsmu bejn iż-żewġ gżejjer bi frekwenzi differenti, u dan kollu rridu neħduh inkonsiderazzjoni meta se niddiskutu proġett bħal dan.

Bħala student jew ħaddiem li nixtieq inkompli nitgħallem u nopera f'Malta, jien irrid niddedika ċertu ħin u ammont ta' flus biex inkun nista' naqsam bejn il-gżejjer, idealment bit-trasport pubbliku, jiġifieri x-xarabank u l-vapur, u x-xarabank tkun bejn iż-żewġ gżejjer.

Li nixtiequ nistaqsu hu jekk sarx studju li jidentifika liema huma l-irħula jew bliet f'Malta l-iktar li qegħdin jattiraw il-ħaddiema u l-istudenti Għawdxin biex inkunu nistgħu nindirizzaw il-ħtieġa li ntejbu l-aċċessibbiltà li tipprovdi soluzzjoni tant bżonjuża bit-trasport pubbliku.

Dan qed ngħidu rigward il-proposta tal-fast ferry u xi proġetti oħrajn li se jiġu proposti fil-futur.

Għaliex mhux diġà qegħdin ninċentivaw mezzi pubbliċi ta' trasport alternattiv li jħarsu lejn miri ambjentali, fosthom it-tnaqqis tal-emissjonijiet tal-dijossidu tal-karbonju u n-nitroġenu, speċjalment meta għandna miri stipulati mill-Ewropa biex nilħquhom fl-2050.

Mela hawnhekk qed nitkellmu li forsi l-proġett tal-mina jitlesta fis-sena 2030, li minnu nnifsu qed jinċentiva iktar użu ta' karozzi li biex inbiddlu l-vetturi kollha se jieħu żgur għexieren ta' snin.

Naħseb ta' min naraw fejn huma l-miri u l-ambizzjonijiet tagħna biex fl-aħħar mill-aħħar inkunu wkoll konformi mal-blokk Ewropew.

Fir-rigward ta' dan kollu, sew jekk il-fast ferry jew inkella l-mina, huwa minnu li l-ħin tal-ivvjaġġar se jkun qed jonqos?

Nixtiequ li dawn l-affarijiet jittieħdu bis-serjetà.

Kif se jassigura l-Gvern li jkun hemm trasparenza assoluta, bi gwidi ċari fir-rekwiżiti u fil-proċess ta' evalwazzjoni, meta persuna Għawdxija jew xi ħadd residenti Għawdex japplika għar-rifużjoni jew għajnuna meta resident ikun qed isegwi kors f'Malta jew inkella jaħdem f'Malta?

Il-Ministru kien assigurana li se jkun hemm xi tip ta' inċentiv li jissussidja lill-istudenti jew lill-ħaddiema, imma huwa tajjeb li jsemmielna xi eżempji.

Se jkollna xi tip ta' assigurazzjoni li se jkun hemm proċess trasparenti li jilħaq lil kulħadd fis-soċjetà tagħna?

Għaliex din hija xi ħaġa li tolqot lil kulħadd.

Dwar il-proġett tal-mina jeħtieġ isiru studji serji, li hawnhekk qisu kulħadd qed jaqbel dwarhom.

Però jridu jindikaw x'inhuma l-bżonnijiet immedjati u attwali tan-nies illum.

Il-mina, kif nafu, ilha tissemma s-snin, però aħna fl-aħħar mill-aħħar qed nitkellmu fuq il-preżent u fuq il-futur, u xi ħaġa bħal dan il-proġett trid tiġi riveduta għall-mezzi li llum huma konformi mal-ambizzjonijiet globali.

Hemm bżonn naraw liema modalità jew modalitajiet ta' trasport jeħtieġ jiġu implimentati biex dawn jiġu indirizzati b'mod ħolistiku u għall-ġenerazzjonijiet tal-ġejjieni.

Biex il-proġett ikun finanzjarjament sostenibbli għall-investitur, kif qed jiġi propost illum jeħtieġ li jgħaddu madwar 9,000 vettura kuljum.

Allura nistaqsu: Il-vijabbiltà tal-proġett se jkun servizz finanzjarjament aċċessibbli għall-poplu kollu li jaqsam bejn iż-żewġ gżejjer?

Nerġgħu nistaqsu: Se tkun qed tiġġenera iktar traffiku fit-toroq tagħna u żżid il-ħin tal-ivvjaġġar?

Hawn jeħtieġ li jkun hawn trasparenza dwar kemm il-Gvern se jikkommetti li jissussidja l-proġett mit-taxxi tal-poplu biex il-privat ikun jista' jopera dan is-servizz b'mod li verament ikun aċċessibbli u jiffaċilita konnettività aħjar bejn il-gżejjer.

Il-fatt li dan il-proġett se jkun f'idejn il-privat iħassibna għaliex l-interess tal-investitur privat huwa li jiġġenera profitt u mhux li jservi lin-nies.

Kemm hi realistika li l-mina se tiġi ffinanzjata għal kollox mis-settur privat?

Il-Gvern se jassigura li n-noll jibqa' affordabbli għas-soċjetà kollha?

Għalkemm l-ammont ta' flus meħtieġ biex tinbena l-mina għadu ma ġiex determinat, l-indikazzjonijiet huma li l-fażi ta' kostruzzjoni biss se tilħaq ċifri ta' madwar €300 jew €500 miljun, biex ma nsemmux l-ispejjeż addizzjonali ta' spezzjonijiet, operazzjonijiet u manutenzjoni li jkunu meħtieġa li jsiru kull sena.

Wieħed bilfors jistaqsi jekk l-investiment mill-privat hux se jkun biżżejjed biex ikopri l-ispejjeż kollha involuti, jew jekk il-Gvern hux se jkollu eventwalment jissussidja l-proġett mit-taxxi tal-poplu.

F'dan ir-rigward fuq il-konnettività ta' Għawdex, bħalma wera tajjeb fil-preżentazzjoni tiegħu s-Sur Cilia, aħna nistaqsu: Sar progress jew rigress rigward konnettività għall-Għawdxin u Maltin li jaqsmu u li għandhom interess jaqsmu bejn il-gżejjer?

Meta wieħed iħares lejn is-servizzi li kienu joperaw u jiġu offruti fil-passat nistgħu ngħidu li f'dan il-qasam kien hemm rigress u mhux progress.

Hija ironika li minkejja l-progress ekonomiku li jagħmel il-pajjiż u l-progressi fit-teknoloġija, speċjalment fejn tidħol il-konnettività u l-modalitajiet ta' trasport li jgħaddu bejn iż-żewġ gżejjer, il-Gvern baqa' jkaxkar saqajh u naqas milli jimplimenta proġetti effiċjenti li verament isolvu l-problemi ta' konnettività għall-Għawdxin.

Għalhekk, jekk se jsir proġett bħal dan, ejjew nagħmluh sew u b'mod li verament ikun jaqdi l-bżonnijiet tal-poplu kollu.

U biex dan ikun possibbli jeħtieġ li jsiru studji serji li jkunu jistgħu jindikaw x'inhuma l-bżonnijiet immedjati tan-nies illum u naraw liema modalitajiet ta' trasport jeħtieġu jiġu implimentati biex dawn jiġu indirizzati b'mod ħolistiku.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SINJURA MARIA GRAZIA CASSAR (Din l-Art Ħelwa): Il-preżentazzjoni tan-Nutar Christian Zammit uriet, kif qal ukoll is-Sur George Mario Attard qabli, li kien hemm sensiela ta' fallimenti matul iż-żmien, u aħna nsostnu li ma nixtiequx inżidu wkoll il-mina ta' taħt il-baħar ma' din il-lista.

Għalhekk naħsbu li d-deċiżjoni għandha tkun frott ta' diskussjoni serja u trasparenti bbażata fuq studji li sal-lum huma neqsin.

Qbilna fuq dan il-punt, però nixtieq insemmi liema huma dawn l-istudji.

L-ewwel nett, naħseb li l-iktar punt importanti hu li l-proġett tal-mina ma ddaħħalx fl-istrateġija ta' Transport Malta tal-2016.

Ma ssemma xejn fuq dan il-proġett.

Kif jista' jkun inkomplu fuq din il-linja jekk lanqas fl-istrateġija nazzjonali tagħna mhu inkluż il-proġett tal-mina ta' taħt il-baħar?

Jiġifieri l-ewwel ħaġa li trid issir hija li terġa' tinkiteb l-Istrateġija Nazzjonali għat-Trasport sas-sena 2050 u nżidu l-proġett tal-mina magħha, biex inkunu nafu verament jekk dan jistax ikun parti mill-istrateġija nazzjonali tagħna.

Dan huwa nuqqas kbir, speċjalment għaliex żewġ punti minn din l-istess strateġija ta' Transport Malta tal-2016 jgħidu li jitnaqqas l-użu tal-karozza privata fil-futur, u wkoll hemm il-protezzjoni tal-ambjent kulturali u naturali Għawdxi.

Naħseb li l-Gvern irid jibda minn dan il-punt l-ewwel nett.

It-tieni punt huwa l-istudju dwar l-impatt fuq l-industrija tat-turiżmu, li huwa nieqes, apparti dawk li ssemmew diġà, fosthom l-istudju tal-impatt fuq l-ambjent mibni, iż-żieda tal-bini u l-kostruzzjoni, u l-effett li se jkollha fuq l-ekonomija u fuq l-ambjent.

Irid isir ukoll studju fuq ir-reklamazzjoni tal-art, li huwa fattur importantissimu, huwa prodott dirett u konsegwenza tal-mina, liema studju jrid jiddaħħal mal-istudji kollha.

Irridu naraw x'se jsir, mhux nagħmlu mina u r-reklamazzjoni tal-art tkun xi ħaġa apparti.

Il-ħames punt huwa l-impatt ambjentali fuq il-wirt storiku fl-Imbordin u fin-Nadur, kif ukoll il-ħsara potenzjali fuq il-perched aquifer, fuq l-ilma ta' taħt l-art.

Dawn l-istudji nafu li qegħdin isiru, però jridu jitlestew u jridu jkunu ppubblikati biex naraw eżattament l-impatt ta' dan il-proġett: forsi niddeċiedu li dan l-impatt nistgħu nevitawh.

Kif semma fil-preżentazzjoni tiegħu s-Sur Cilia, il-proġett tal-mina jrid jinkludi wkoll l-idea ta' metro ta' trasport għall-massa.

Ma nistgħux nikkonsidraw il-mina waħedha jekk ma nikkonsidrawx il-possibilità ta' trasport tal-massa wkoll.

Jekk nagħmlu l-istudji sew insibu li dan il-proġett ta' mina għat-trasport tal-massa jimmitiga ħafna mill-effetti ambjentali li semmejna qabel u li jitnaqqsu l-karozzi u nevitaw id-distruzzjoni tal-Imbordin f'Malta u tan-Nadur f'Għawdex fejn toħroġ il-mina, u verament noħolqu konnettività għall-Maltin u għall-Għawdin.

Dawk kienu l-punti tiegħi.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CHRIS SAID: Naħseb li meta tiġbor flimkien l-interventi li għamlu Daniel, Mario u Maria Grazia, il-punt prinċipali li joħroġ jibqa' dejjem l-importanza li jsiru l-istudji, isiru tajjeb, li mill-istudji tingħata l-informazzjoni kemm tajba kif ukoll ħażina, kemm ta' vantaġġi u kemm ta' żvantaġġi, imbagħad wara li jkun hemm dan kollu wieħed jikkonsulta abbażi ta' dak li jkun ħareġ.

Biex nagħti eżempju, George Mario għamel lista twila ta' mistoqsijiet – rightly so – li jista' jkun li għandi risposta għal uħud minnhom, imma għal uħud oħrajn m'għandix.

Huma n-nies tekniċi jew inkella l-esperti fl-oqsma rispettivi li se jkollhom risposta għal dawk il-mistoqsijiet.

Biex nagħti eżempju ieħor, Maria Grazia staqsiet jekk hux se jkun hemm impatt fuq l-aquifer, fuq l-ilma, u bir-raġun tagħmilha dik il-mistoqsija.

Aħna l-politiċi żgur m'għandniex ir-risposta għal dik il-mistoqsija, imma huma l-esperti li jridu jagħmlu l-istudji u jagħmluhom tajjeb u mhux ta' malajr, ħalli mbagħad dawk l-istudji jiġu mfissra.

Hawnhekk norbot ma' punt li jista' jkun għamel is-Sur George Mario Attard dwar l-istudji ġeoloġiċi.

Qed nisma' mistoqsijiet bħal: Dawn huma lesti?

X'qegħdin juru?

Dawn qegħdin juru fattibilità, jiġifieri jekk il-mina tistax tgħaddi minn ġol-blat?

Tista' ssir jew ma tistax issir skont dawk l-istudji?

Jekk tara l-istudji fuq il-website, ma nifhmuhomx aħna jew nies kważi esperti.

Mela, se jifhmuhom il-maġġoranza tal-Għawdxin li mhumiex persuni tekniċi fejn tidħol il-ġeoloġija?

Allura għalhekk l-importanza li mhux biss isiru l-istudji, li jsiru tajjeb u li joħorġu kemm il-vantaġġi u kemm l-iżvantaġġi, imma li dawn jiġu mfissrin, li tingħata l-informazzjoni b'mod sempliċi li tinftiehem minn kulħadd.

Dan qegħdin nisħqu fuqu aħna bħala Oppożizzjoni li huwa hekk biss li finalment tista' tittieħed id-deċiżjoni t-tajba.

M'hawn xejn li għandu vantaġġi biss.

Xi żvantaġġi kollox ikollu, però finalment wieħed ikun jista' jiżen u jara li jekk imur għal ċertu tip ta' proġett, il-vantaġġi by far jgħaddu l-iżvantaġġi.

Illum din nistgħu nagħmluha prima facie, imma ma nistgħux nagħmluha b'ċertezza.

Nistgħu nagħmluha biss b'ċertezza meta jkun hemm dawn l-istudji kollha u l-informazzjoni fuq dawk l-istudji.

Il-mistoqsijiet li tqajmu mit-tliet rappreżentanti tal-NGOs naħseb li huma validissimi u jistgħu jiġu mwieġba biss billi fejn diġà saru l-istudji – għaliex hemm mistoqsijiet li fuqhom diġà saru studji – tingħata l-informazzjoni b'mod sempliċi lill-pubbliku, u minn hemmhekk toħroġ ir-risposta.

Dawk il-mistoqsijiet li saru u li dwarhom għadhom ma sarux studji, nassiguraw li jsiru l-istudji u toħroġ l-informazzjoni.

Huwa importanti li l-informazzjoni toħroġ u toħroġ kollha, anke fejn hemm l-iżvantaġġi.

Aħna nappellaw lill-Gvern u lil Transport Malta li jkunu trasparenti u fejn hemm il-problemi jgħidu li hemm il-problemi; ikunu ċari u jgħidu liema huma l-vantaġġi, liema huma l-problemi, x'jista' jsir biex dawk il-problemi jingħelbu, jew inkella xi problemi hemm li jidher li mhummiex sormontabbli u allura jkollu jinbidel biċċa mill-pjan.

Naħseb dak hu li qegħdin jistennew in-nies, li jkun hemm dan it-tip ta' kuntatt kontinwu fuq proġett daqshekk kbir, għaliex hawn mhux qed nitkellmu fuq jekk nagħtux it-tarmac lil xi triq jew le.

Dan huwa proġett massiv li jekk isir ikun l-ikbar proġett li qatt sar f'pajjiżna, anke mil-lat ta' finanzi, u wieħed irid jidħol fl-aspetti kollha, jiġifieri kemm l-aspett ta' ġeoloġija kif ukoll l-aspett soċjali - anke din trid tissemma fil-mistoqsijiet – jiġifieri x'se jkun l-impatt soċjali fuq Għawdex.

Għalija almenu dan huwa wieħed mill-ikbar fatturi li rridu nidħlu fid-dettall fih.

It-trend tal-lum hi li persentaġġ qawwi taż-żgħażagħ Għawdxin – mhux kulħadd biex ma ninftiehemx ħażin - li jkunu komplew jistudjaw qegħdin jirrilokaw lejn Malta.

Mhux qed imorru jaħdmu Malta, imma qegħdin imorru jgħixu Malta.

Illum dan wassal għal sitwazzjoni fejn ż-żgħażagħ naqsu drastikament bil-konsegwenzi kollha li dan iġib miegħu.

Allura fis-snin li ġejjin, mina u mhux mina, x'nistgħu nagħmlu to reverse the trend?

Għaliex fejn għandek soċjetà li fiha m'hemmx il-faxxa taż-żgħażagħ jew inkella l-faxxa taż-żgħażagħ naqset, ikun hemm ċerti riperkussjonijiet.

Għalhekk tajjeb li wieħed jistaqsi: It-trend ta' dawn l-aħħar snin kif tista' tiġi mdawra?

Din it-trend bdiet bil-mod, imma mbagħad qisha qabdet rankatura f'ċerti snin.

Dawn huma mistoqsijiet li jien u sħabi m'għandniex il-bakketta maġika biex niksbu s-soluzzjoni għalihom.

Is-soluzzjonijiet jistgħu jiġu biss permezz ta' studji, informazzjoni, diskussjoni, kif ukoll b'konsultazzjoni mal-oqsma kollha, inkluż maż-żgħażagħ li rrilokaw.

Wieħed għandu jistaqsi: Inti x'ġegħlek tirriloka lejn Malta?

Għaliex xtrajt id-dar tiegħek Malta meta inti trabbejt u kbirt f'Għawdex?

U tibda tifhem ftit x'inhuma dawn il-problemi.

Mill-mistoqsijiet li għamel is-Sur George Mario Attard tinduna kemm il-kwestjoni hi komplessa, u li mhijiex materja li tista' tfaqqa' subgħajk u ssib is-soluzzjoni, għalhekk huwa tajjeb li qegħdin niddiskutuha u li hemm il-ħsieb li wieħed jidħol fid-dettall u jara hemmx fattibilità jew le.

Fl-opinjoni tagħna, dan hu l-aktar li hemm bżonn isir f'dan il-mument, jiġifieri li tingħata informazzjoni tajba, kif ukoll li ssir konsultazzjoni.

F'isem l-Oppożizzjoni nirringrazzjakom tal-interventi li għamiltu għaliex qajjimtu mistoqsijiet importanti ħafna.

F'isem l-Oppożizzjoni se nitlob li għal-laqgħa li jmiss ikun hawn rappreżentanza ta' Transport Malta, speċjalment ta' min qed jaħdem fuq dan il-proġett, biex inkunu nistgħu flimkien nagħmlulhom il-mistoqsijiet u naraw fejn waslu l-istudji, xi studji jonqos u nkunu nafu jekk l-affarijiet humiex mexjin u f'liema direzzjoni mexjin.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SUR DANIEL CILIA: Xi ħaġa li l-Onor.

Chris Said għadu kif qal qed tfixkel ħafna.

Jien nitkellem ma' ħafna nies u qed jistaqsu lili, qisni sirt xi espert!

Imma mistoqsija li ma nistax nirrispondi hija: Jekk il-Gvern diġà għamel shortlist ta' erba' konsorzja, li dawn issa malli jintgħażlu jridu jibdew jagħmlu x-xogħol, dan l-istudju u l-informazzjoni kollha li qed nitolbu u nixtiequ, kemm aħna kif ukoll l-Oppożizzjoni u n-nies hemm barra, se jsiru?

Jekk il-Gvern jiddeċiedi fuq konsorzju partikolari u jgħidlu li jista' jibda jibni … Milli nista' nifhem f'dik il-fażi qegħdin.

Qed nitkellmu fuq Jannar tal-2020.

CHRIS SAID: Jien ma fhimtx bħalek, fis-sens li allaħares huwa hekk.

IS-SUR DANIEL CILIA: Imma hekk hu għax meta l-Ministru Ian Borg iltaqa' ...

CHRIS SAID: Din hija xi ħaġa li naħseb li tista' toħroġ ċara minn Transport Malta meta nitolbuhom biex ikunu preżenti.

Meta ħarġet is-sejħa, mhijiex is-sejħa finali – ovvjament subject to be corrected … Għalhekk huwa ferm importanti li l-Gvern jagħti l-informazzjoni t-tajba, għax in-nuqqas ta' informazzjoni jġib it-taħwid fl-imħuħ.

Jien fhimt li f'din is-sejħa kien hemm anke l-libertà li wieħed jipproponi kull tip ta' link permanenti.

Jiġifieri l-Gvern għadu f'dik il-fażi li għad irid jara biex se joħorġu dawk li huma interessati.

Dan x'fhimt jien, imma għal darb'oħra subject to correction.

Jien li qiegħed hawn u nsegwi l-ħin kollu għandi din il-mistoqsija f'moħħi, aħseb u ara dawk in-nies li qegħdin isegwuna, u anke dawk li mhumiex isegwuna, li ma għandhom l-ebda informazzjoni.

Jekk inti, Daniel, li qed issegwi dan is-suġġett mill-qrib, tikteb fuqu, titkellem fuqu u għamilt il-preżentazzjonijiet, għandek mistoqsija kbira fuq din, aħseb u ara l-pubbliku inġenerali.

Forsi hawnhekk jista' jikkorreġini jew jagħtina ftit iktar informazzjoni, għalkemm ma taqax direttament taħtu, Dr Christian Zammit.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

KEVIN CUTAJAR: Nirringrazzjak u nirringrazzja wkoll lill-mistednin li qegħdin magħna tal-interventi tagħhom.

Nixtieq ngħaddi żewġ punti prinċipalment.

Wieħed minnhom jibni fuq u nieħu spunt minn dak li qal l-Onor.

Said, li jiftaħ ukoll spektrum qawwi ħafna tal-impatt, jew l-effett, jew il-konsegwenza li jista' jkollu l-link permanenti, li huwa l-aspett soċjali.

Is-soċjetà Għawdxija, il-link permanenti, jew in-nuqqas tiegħu, jew jekk isir, kif se jinbidel?

Aħna llum nafu, u minn hawn nieħu l-ispunt milli semma l-Onor.

Said, dwar l-esodu tal-istudenti u żgħażagħ minn Għawdex.

Din hija realtà u nkunu qed niżbaljaw jekk ma nammettuhiex.

U din ma bdietx ilbieraħ, imma f'dawn l-aħħar snin żdiedet u żdied ir-ritmu tagħha.

Mhijiex neċessarjament xi ħaġa li bilfors u totalment hija ħażina għaliex dak ifisser l-ammont ta' żvilupp li rajna fl-Għawdxin, li l-Għawdxin jinvestu fl-edukazzjoni tagħhom u jimxu 'l quddiem, li hija ħaġa tajba.

Imma mbagħad kien hemm mill-banda l-oħra l-aspett l-ieħor li ħalla dan il-vojt, dan il-vakum tal-ġenerazzjoni żagħżugħa Għawdxija.

Sur President, dan huwa vakum li qed jimlew ħafna Maltin u wkoll ħafna barranin.

Jien noqgħod ix-Xagħra f'Għawdex, u sa ftit snin ilu hemmhekk ma kontx issib ħafna barranin.

Il-barranin li kont issib kienu forsi Ingliżi, forsi ftit Ġermaniżi, imma mhux nazzjonalitajiet oħrajn.

Illum, jekk tmur tagħmel il-house visits issib nies minn kull ġens, fosthom mil-Liberja, mill-Afrika, u minn kull kantuniera tad-dinja.

Dan mhuwiex neċessarjament żvilupp negattiv, però huwa żvilupp li naħseb li taqblu miegħi se jkollu il-konsegwenzi tiegħu fuq il-ħajja soċjali f'Għawdex.

Dan għax ovvjament kull min jiġi minn barra se jġib il-kultura tiegħu, se jġib it-tradizzjonijiet tiegħu, se jġib il-mod kif jgħix.

Din hija xi ħaġa li sal-lum naħseb li għadna m'aħniex qed nagħtuha attenzjoni biżżejjed.

Allura, jekk ma jsirx il-link – għax imbagħad dan huwa l-punt – dan il-fenomenu soċjali, li għandi nifhem li se jibqa' jikber għaliex il-vakum, speċjalment il-ġenerazzjoni Għawdxija, qiegħed hemm, x'effett se jkollu fuq Għawdex?

U għall-kuntrarju tal-argument, jekk isir il-link permanenti, il-vakum li qed jinħoloq illum se nwaqqfuh?

Jien nixtieq nara studju, nixtieq nara analiżi serja u studjata li tagħtina ftit għarfien dwar kif din tista' tiżviluppa u dwar ix-xenarji kollha li jista' jkollna quddiemna.

Naħseb li l-Għawdxin dik qegħdin jistennewha wkoll biex ikunu jistgħu jagħmlu deċiżjoni informata.

Forsi n-Nutar Christian Zammit ikun jista' jirrispondi għal din.

L-interventi kollha li saru saħqu fuq in-nuqqas ta' informazzjoni, komunikazzjoni u djalogu dwar il-link permanenti x'se ssarraf għal Għawdex.

Ovvjament, il-proġett nifhem li huwa f'idejn Transport Malta, li jaqa' taħt ministeru li mhuwiex il-Ministeru għal Għawdex, imma l-Ministeru għal Għawdex – f'ġieħ kemm hemm! – huwa l-Ministeru li jirrappreżenta l-interessi tal-Għawdxin, u allura llum għandu jew il-privileġġ jew l-unur li jirrappreżenta l-Ministeru għal Għawdex.

Jista' n-Nutar Zammit jgħidilna jekk il-Ministeru għal Għawdex huwiex kuntent u sodisfatt bl-ammont ta' komunikazzjoni u djalogu li qed isir mal-Għawdxin u l-informazzjoni li qed tingħata?

Jekk le, x'qed jagħmel biex jara li jkun hemm iktar informazzjoni hemm barra, sabiex il-mistoqsijiet tal-Għawdxin, inkużi anke l-mistednin li hawn magħna llum, ikollhom it-tweġibiet għalihom?

DR CHRISTIAN ZAMMIT (Ministeru għal Għawdex): L-ewwel nett, il-waranofsinhar it-tajjeb.

Ovvjament huwa ta' pjaċir tiegħi li nerġa' nkun hawn magħkom illejla.

Jidher biċ-ċar li dan il-kumitat parlamentari, li twaqqaf ftit taż-żmien ilu, qed jaqdi rwol importanti peress li qed jindirizza kwestjonijiet li jolqtu lil Għawdex u lill-Għawdxin fil-laħam il-ħaj, il-bread and butter issues prattikament.

Ħadt nota ta' diversi punti li kienu qed iqajmu wkoll is-Sur Cilia, is-Sur Attard u s-Sinjura Cassar mill-għaqdiet mhux governattivi preżenti, peress li huma kwestjonijiet li qed nindirizzaw anke bħala Ministeru għal Għawdex.

Sfortunatament, illum il-Ministru Camilleri ma setax ikun magħna.

Però, kif tafu intom, l-espożizzjoni tiegħi kienet tittratta diversi kwestjonijiet relatati mal-aċċessibilità.

Dan huwa punt li llum ngħid li huwa kardinali: l-aċċessibilità fiżika ta' Għawdex, il-kwestjoni tal-mina.

Bħalissa l-proċess wasal fl-istadju li Infrastructure Malta qabbdet kumitat ta' evalwazzjoni, liema kumitat qiegħed jevalwa s-sottomissjonijiet ta' erba' konsorzji differenti.

Dan l-istadju huwa wieħed sensittiv immens peress li għandek l-evalwazzjoni ta' erba' offerenti.

F'dan l-istadju, aħna, bħala Ministeru għal Għawdex, kontinwament nikkonsultaw u nikkomunikaw ma' Infrastructure Malta, però naħseb li f'dan l-istadju, fejn jidħol il-lat tekniku ...

CHRIS SAID: Dr Zammit, fuq il-kwestjoni tal-evalwazzjoni li qed issir minn Infrastructure Malta, x'tip ta' evalwazzjoni qed issir?

Se jintgħażel, kif qal is-Sur Cilia, min se jibda jħaffer is-sena d-dieħla?

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Nirringrazzjak talli speċifikajt dan il-punt partikolari.

Ovvjament, jien naħseb li f'dan l-istadju – norbot anke mal-proposta li għamilt int – peress li ovvjament għandek kwestjoni ta' kunfidenzjalità u kwestjoni ta' sensittività fejn tidħol l-evalwazzjoni, fl-aħħar mill-aħħar hija xi ħaġa teknika immens.

Għaldaqstant, dan il-punt, dan is-suġġett, dan il-proġett huwa fi ħdan Infrastructure Malta, peress li huma n-nies tekniċi u kapaċi … Mhux għax qed ngħid li fil-Ministeru għal Għawdex m'hemmx nies kapaċi, però ovvjament huwa proġett ta' natura massiċċa, ta' natura nazzjonali, li jeħtieġ għarfien tekniku fejn jirrigwarda dan il-proġett.

CHRIS SAID: Dr Zammit, nifhem perfettament il-pożizzjoni tiegħek u l-pożizzjoni tal-Ministeru li tirrappreżenta.

Però aħna m'aħniex se niddiskutu ...

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Fil-fatt, Onor. Said, f'dan l-istadju naqbel mal-proposta tiegħek li eventwalment ikun hemm anke preżenti fil-futur qarib f'dan il-kumitat stess rappreżentant ta' Infrastructure Malta li jkun jista' jelabora, anke minħabba kwestjonijiet ta' sensittività kummerċjali, ta' kunfidenzjalità industrijali u kummerċjali, u ovvjament anke mil-lat tekniku, li jkun jista' jelabora u safejn jista' jelabora fi ħdan dan il-kumitat.

CHRIS SAID: Qed naqblu, u se nagħmel it-talba fl-aħħar tal-laqgħa biex għal-laqgħa li jmiss ikun hawn rappreżentant ta' Infrastructure Malta.

Ma tinteressanix l-evalwazzjoni u lanqas, f'dan l-istadju, x'offra liema konsorzju.

F'dan l-istadju l-iktar li jinteressana – u naħseb li l-Ministeru għal Għawdex huwa informat – huwa minn din l-evalwazzjoni x'se joħroġ.

Ir-riżultat finali x'se jkun?

Dik hija l-mistoqsija.

Nafu li ħarġet sejħa: għalxiex ħarġet din is-sejħa?

Biex il-konsorzju li jintgħażel jibda x-xogħol jew biex il-konsorzju li jintgħażel jagħmel xi ħaġa differenti?

Pereżempju, il-konsorzju li jintgħażel jibda jissottometti l-istudji, jibda jipprepara l-istudji, jibda jipprepara l-applikazzjonijiet.

Qisu hemm xi taħwid.

Aħna wkoll ma nafux ċar.

Nerġa' ngħid li l-Oppożizzjoni fl-aħħar madwar sentejn ma kellha l-ebda informazzjoni, l-ebda laqgħa ta' konsultazzjoni, la min-naħa ta' Infrastructure Malta, la min-naħa tal-Ministeru għal Għawdex, u lanqas mill-Ministeru għat-Trasport, l-Infrastruttura u Proġetti Kapitali.

Allura dan bilfors ipoġġina f'pożizzjoni li aħna rridu nagħmlu l-mistoqsijiet.

Kważi kważi qegħdin fl-istess sitwazzjoni li qegħdin l-għaqdiet mhux governattivi u anke l-pubbliku inġenerali Għawdxi.

Li jinteressana f'dan l-istadju huwa x'riżultati mistennija tagħti l-evalwazzjoni li qed issir.

Minn din x'irid joħroġ?

Jintgħażel l-aħjar konsorzju bl-aħjar idea jew inkella se jintgħażel il-konsorzju bil-mekkaniżmu kollu ta' x'tip ta' mina se ssir, kemm se tiswa, min se jħallas, kemm se jħallsu n-nies biex jaqsmu?

X'se jkun l-eżitu ta' din l-evalwazzjoni?

Għax jekk qed issir evalwazzjoni u ma nafux x'se jkun l-eżitu għandna problema.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Nirringrazzjak tal-mistoqsija.

Inti semmejt is-sejħa.

Biex inkun daqsxejn iktar preċiż, mhux għax kont skorrett, imma biex inkun preċiż fejn tidħol terminoloġija: kif għedt sewwa inti, Infrastructure Malta kienet ħarġet sejħa għal kumpaniji jew konsorzji li huma interessati fil-parteċipazzjoni fir-rigward ta' dan il-pre-qualification questionnaire (PQQ), li kien ħareġ f'Jannar tal-2020.

Is-sejħa kienet eventwalment ġiet estiża sal-4 ta' Ġunju tal-2020 wara talba mill-offerenti prospettivi stess.

Eventwalment, Infrastructure Malta kienet ħatret kumitat ta' evalwazzjoni, li preżentament jevalwa s-sottomissjonijiet tal-erba' offerenti.

L-informazzjoni li għandna bħala Ministeru hija li, hekk kif tiġi fi tmiemha l-evalwazzjoni ta' dan il-kwestjonarju, imbagħad Infrastructure Malta timxi għall-pass li jmiss, ċjoè, Infrastructure Malta se tkun qiegħda tniedi djalogu dwar il-pjanijiet għall-implimentazzjoni ta' dan il-proġett mal-offerenti magħżula.

Eventwalment, biex naqtgħu storja twila fil-qosor, dawn id-diskussjonijiet se jkunu qegħdin jiġu segwiti bil-ħruġ ta' tender, li jistgħu jipparteċipaw biss fih dawk l-offerenti li jkunu temmew b'suċċess il-fażi tal-PQQ.

Dik hija l-informazzjoni li għandna aħna bħala Ministeru għal Għawdex.

Ovvjament, fejn tirrigwarda informazzjoni iktar elaborata u teknika, jien tal-parir li eventwalment ikun hemm rappreżentant ta' Infrastructure Malta fuq dan il-kumitat biex ovvjament ikun jista' – fejn jista', anke minħabba, kif għedt qabel, natura ta' informazzjoni kummerċjali u sensittiva u industrijali – jelabora iktar fuq dak li qed isir.

Però, mill-aħħar informazzjoni li għandna bħala Ministeru, preżentament il-Kumitat tal-Evalwazzjoni maħtur minn Infrastructure Malta qiegħed bħalissa jevalwa s-sottomissjonijiet ta' dawn l-erba' offerenti.

JOSEPH ELLIS: Naħseb li lkoll qegħdin naqblu li tinħtieġ iktar informazzjoni min-naħa ta' Infrastructure Malta.

Naħseb li iktar diskussjoni f'dan l-istadju tkun xi ftit sterili għaliex m'għandniex l-informazzjoni kollha meħtieġa sabiex wieħed jifforma opinjoni.

Issa jien xtaqt, Dr Zammit, nagħmel referenza għal dak li semmejt inti fil-preżentazzjoni tiegħek madwar żewġ seduti ilu, fejn fost l-oħrajn kont għedt li mill-feedback li għandu l-Ministeru għal Għawdex jidhrilkom li s-settur tal-burdnara, tal-merkanzija, huwa sodisfatt bl-arranġamenti preżenti.

Lilna jirriżultalna l-kuntrarju, li dan huwa settur li llum mhuwiex moqdi.

Nhar il-Ġimgħa stess kellimni xufier u qalli li ġieli jdum jistenna seba' vapuri qabel ma jgħabbih il-vapur.

Dan minħabba li tingħata prijorità lill-passiġġieri u dawk bil-karozzi, eċċ. Dan qed ikun ta' detriment kbir għas-settur kummerċjali f'Għawdex, u dan nista' nikkonfermah għax jien niltaqa' ma' bosta nies u lkoll jgħiduli l-istess ħaġa, li kulħadd ikollu jħallas iktar għall-overtime tal-ħaddiema eċċ, u dewmien kif ukoll għall-burdnara, li eventwalment dawn l-ispejjeż żejda se jispiċċaw ikollu jagħmel tajjeb għalihom il-konsumatur.

Meta ttieħdet id-deċiżjoni li jieqaf is-servizz minn Sa Maison, konna nafu li l-Gozo Channel kellha tliet vapuri: illum għandha erba' vapuri u issa l-Gvern qed jgħid li se jinvesti €5 miljun biex ikun hemm moll ġdid fil-Port il-Kbir u anke biex itejjeb il-mollijiet li hemm.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Iż-żewġ portijiet.

JOSEPH ELLIS: Il-Ministeru għal Għawdex qiegħed jikkonsidra li jerġa' jibda s-servizz għall-Port il-Kbir minn wieħed mill-vapuri tal-Gozo Channel?

B'hekk ikun hemm link dirett għaċ-ċentru ta' Malta, li jfisser ukoll ħafna inqas emissjonijiet ta' CO2, ħafna inqas traffiku fit-toroq, u ovvjament dan is-servizz ikun miftuħ ukoll għall-passiġġieri.

Jiġifieri qed naqleb naqra l-equation mill-fast ferry li qed jiġi limitat biss għall-passiġġieri.

Naħseb li f'dan ir-rigward huwa tajjeb li l-Ministeru għal Għawdex jispjega għaliex ittieħdet id-deċiżjoni … Hawnhekk ma nistgħux ngħidu li l-Ministeru għal Għawdex ma kienx involut fid-deċiżjoni li l-fast ferry ikun limitat biss għall-passiġġieri.

Jekk, kif qal is-Sur Cilia – u naħseb li s-Sur Cilia huwa informatissimu fuq din il-ħaġa – il-katamaran li se juża l-Virtù Ferries jista' jgħabbi 40 karozza, allura din tkun assolutament ma tagħmilx sens.

Se jkollok katamaran iġorr il-passiġġieri u fl-istess ħin għandu garaxx li jista' jgħabbi 40 karozza li se jaqsam bejn Malta u Għawdex vojt.

Anke hawnhekk huwa tajjeb li wieħed iżomm f'moħħu wkoll li l-fast ferries jikkontribwixxu sew għall-emissjonijiet tas-CO2, li huma konsiderevoli.

Biex wieħed jara kemm jagħmlu sens mil-lat ambjentali wieħed irid ukoll jiżgura li nimmassimizzaw il-possibbiltà tagħhom.

Għalhekk naħseb li l-Ministeru għal Għawdex għandu jgħidilna kif qed iħares lejn dawn iż-żewġ aspetti ta' trasport bejn Għawdex u l-Port il-Kbir.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Kif għedt tajjeb inti, dak iż-żmien kien inħoloq inkonvenjent għal diversi burdnara peress li n-naħat ta' Sa Maison ġew konvertiti f'yacht marina ta' dgħajjes lussużi, u ovvjament intilef il-moll li qabel kellu l-Gozo Channel f'dawk l-akkwati.

Sadanittant, matul dawn l-aħħar snin intlaħaq ftehim amikevoli mal-burdnara u, mill-informazzjoni li għandna s'issa bħala Ministeru, jidher li l-burdnara kienu kuntenti b'dan is-servizz li qed nipprovdulhom bi prezz sussidjat matul il-lejl biex ma jeħilx fit-traffiku li jkun hemm binhar fil-gżira ta' Malta.

Ovvjament, perfett mhuwiex għaliex l-isbaħ ħaġa hija li tasal fl-akkwati ta' Sa Maison; però, sadanittant kien instab dan il-kompromess li jsir trasport billejl bi prezz sussidjat, li skont informazzjoni li kellna kien li qed jaħdem b'mod effiċjenti.

Rigward il-fast ferry rrid ngħid li huwa pass kbir importanti u pożittiv għall-gżira Għawdxija, fl-opinjoni personali tiegħi u naħseb li fl-opinjoni tagħna lkoll, għax fl-aħħar mill-aħħar naħseb li kull rappreżentant ta' kwalunkwe partit fi ħdan dan il-kumitat Parlamentari jixtieq l-avvanz ta' Għawdex.

Kif semmiet is-Sa Cassar ftit minuti ilu, xi żewġ laqgħat ilu jien kont semmejt sensiela sfortunata ta' fallimenti ta' fast ferries minn żmien id-'Delfin' sal-'Victoria Express', eċċ, li sfortunatament ma baqgħux joperaw, bir-raġuni normalment dejjem kienet waħda finanzjarja.

Il-pjan, l-objettiv u l-impenn politiku ta' dan il-ministeru huwa li dan il-fast ferry ikun suċċess.

Għall-grazzja t'Alla jidher li minn hawn u ftit ġimgħat oħra se nibdew dan is-servizz bejn il-Port il-Kbir – mhux iktar Sa Maison, imma l-Port il-Kbir – u l-Port tal-Imġarr.

L-impenn tagħna huwa li dan is-servizz narawh jiffjorixxi.

Ovvjament qed nieħdu nota ta' kull proposta li qiegħda ssir fil-konfront tagħna.

Però l-parir tiegħi huwa li ma nitilqux niġru, nitilqu pass pass sabiex, eventwalment, fejn ikun hemm bżonn tweaking u fine tuning ta' dan is-servizz, nagħmluh.

Diġà huwa pass kbir u pożittiv 'il quddiem li fl-ewwel ta' Ġunju, jekk Alla jrid, se jerġa' jkollna, wara tant snin ta' assenza, fast ferry bejn il-gżira Maltija u dik Għawdxija.

Iva, naqbel miegħek li everything comes at a cost, anke mil-lat ambjentali.

Ovvjament il-fast ferry huwa dak li l-Amerikani jħobbu jsejħulu gas guzzler, għax ovvjament mhuwiex xi dgħajsa tal-latini li timxi bir-riħ.

Din hija vettura navali li tikkonsma ammont mhux ħażin ta' fuel.

Però anke mil-lat Ewropew, mill-Unjoni Ewropea qed ikun hemm enfasi qawwija ħafna fuq trasport marittimu, sabiex ovvjament it-traffiku fit-toroq tagħna u fit-toroq tal-Ewropa jonqos drastikament.

Anke minn dak il-lat aħna qed inkunu fuq l-istess frekwenza tal-Unjoni Ewropea li jkollna iktar trasport marittimu, speċjalment aħna li aħna arċipelagu ta' gżejjer.

Ovvjament, nerġa' ngħid, u nenfasizza l-punt li l-impenn tagħna huwa li naraw dan is-servizz jiffjorixxi.

Nirringrazzjaw 'l Alla fl-aħħar se jkollna dan is-servizz lura wara tant snin ta' assenza bejn il-Port il-Kbir u l-Port tal-Imġarr.

Nisperaw li minn hawn u ftit snin oħra nerġgħu niltaqgħu u ngħidu li hemm lok li dan is-servizz jikber.

Dak huwa l-awgurju tiegħi.

JOSEPH ELLIS: Nutar, xorta bqajt bla spjegazzjoni.

Kif għedt tajjeb int, l-Unjoni Ewropea stess tinkoraġġixxi t-trasport bil-baħar.

Allura għaliex il-Gvern qiegħed jelimina t-trasport tal-merkanzija bil-baħar?

Qiegħed jillimitaha għaċ-Ċirkewwa biss.

Ma tagħmilx sens!

X'inhija r-raġuni li s-servizz tal-fast ferry ġie limitat għall-passiġġieri?

Xi pjanijiet għandha l-Gozo Channel, jekk għandha, biex tibda topera servizz għall-Port il-Kbir?

Naħseb li dawn huma kwestjonijiet li jridu jiġu indirizzati llum.

Nassigurak li l-feedback li għandek mingħand il-burdnara mhuwiex korrett.

Il-burdnara kollha rrabjati.

Forsi jiddejqu jitkellmu magħkom, imma kollha mdejqin mill-fatt li jkollhom jibagħtu t-trakkijiet billejl, isibu lil xi ħadd biex iġorrhomlhom, biex iħallihom ipparkjati ċ-Ċirkewwa għar-raxx tal-baħar, ħalli filgħodu mbagħad jaqsmu x-xufiera u jgħaddu.

Mhijiex soluzzjoni tajba.

Aħjar, ovvjament, li qegħdin iħallsu nofs tariffa, imma xorta għandhom spejjeż kbar ta' diesel u ta' tyres.

Is-soluzzjoni hija li jkun hemm is-servizz għall-Port il-Kbir, kif wara kollox il-public service obligation li għandha l-Gozo Channel jobbligaha li għandha tagħmel.

Naħseb li huwa tajjeb li l-Gvern jagħtina tweġiba għaliex dan is-servizz mhux qed jingħata.

Issa li fl-aħħar issuperajna dawn il-kwestjonijiet kollha li kien hemm fuq tender u mhux tender għall-public service obligation, u f'daqqa waħda deher li biex jibda jingħata dan is-servizz ta' fast ferry mhijiex xi ħaġa ta' barra minn hawn, għax b'investiment minimu ta' €5 miljun se jkun hemm żewġ operaturi jaħdmu dan il-fast ferry, jista' jgħid allura x'kien il-ħsieb li s-servizz tal-fast ferry jiġi limitat għall-passiġġieri biss?

Kif għedt tajjeb inti, l-Unjoni Ewropea tinkoraġġixxi t-trasport bil-baħar, speċjalment it-trasport tal-merkanzija, li huwa kontributur qawwi tal-emissjonijiet tas-CO2 li aħna lkoll kommessi li nnaqqsu.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Nirringrazzjak.

Onor. Ellis, nerġa' ngħidlek li l-enfasi tagħna f'dan il-stadju hija li naraw dan is-servizz jerġa' jitlaq wara tant snin ta' assenza.

Ovvjament ma jfissirx li aħna se nkunu qegħdin inniedu u nvaraw dan is-servizz u nieqfu hawnhekk.

Għadhom għaddejjin diskussjonijiet interni u esplorazzjonijiet ta' diversi għażliet biex dan is-servizz ikompli jitjieb fil-futur.

Però f'dan l-istadju qed naraw li fl-1 ta' Ġunju, jekk Alla jrid, nerġgħu nibdew b'dan is-servizz wara tant snin ta' assenza.

Eventwalment malli dan is-servizz jerġa' lura fuq saqajh, nisperaw li jsir fine tuning u jkun hemm it-tweaking neċessarju biex ikun hemm servizz dejjem aħjar.

Però l-fatt li, wara tant snin ta' assenza, se jkollna lura mill-ġdid dan is-servizz ta' fast ferry bejn Għawdex u Malta, diġà naħseb li huwa pass kbir 'il quddiem fl-interess tagħna lkoll.

Rigward il-burdnara nerġa' ngħidlek li id-diskussjonijiet ma naqsu qatt.

Din il-kwestjoni dejjem qiegħda fuq l-aġenda tal-Ministeru għal Għawdex.

F'dan l-istadju l-feedback li kellna mill-burdnara dwar dan il-kompromess li nstab s'issa – jalla ntejbu dan il-lat ukoll – kien li dawn kienu kuntenti għax instabet din is-soluzzjoni ta' billejl bil-prezz issussidjat.

L-informazzjoni tagħna kienet li min-naħa tal-burdnara kien instab kompromess sodisfaċenti.

CHRIS SAID: Fuq il-kwestjoni tal-burdnara rrid ngħid li għalkemm għalihom li jaqsmu billejl b'nofs prezz huwa tajjeb, però xorta t-trakkijiet qed jaqsmu fit-toroq ta' Malta u Għawdex matul il-ġurnata, jiġifieri waqt il-peak tat-traffiku.

Dik hija xi ħaġa li fl-opinjoni tagħna għandha tiġi indirizzata malajr u t-trasport tal-merkanzija jerġa' jkun lejn iċ-ċentru ta' Malta kif kien sa ħames snin ilu.

Ladarba dħalna fiha, għandi mistoqsija dwar il-fast ferry.

Mill-ewwel ta' Ġunju – issa suppost li qegħdin sitt ġimgħat 'il bogħod biex jibda dan is-servizz – il-Ministeru għal Għawdex se jesiġi skeda tal-ħin jew l-operaturi jaħdmu kif iridu?

L-iskeda tal-ħin jiddeċidiha l-operatur?

Naħseb li din hija importanti ħafna għal Għawdex u għall-Għawdxin li jużaw is-servizz bejn Malta u Għawdex.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Onor. Said, jidher li se tkun qed toħroġ informazzjoni ulterjuri, u se tkun imwieġeb b'mod uffiċjali nisperaw fil-jiem u l-ġimgħat li ġejjin.

CHRIS SAID: Fil-każ tal-Gozo Channel, li hija kumpanija tal-Gvern, huwa l-Gvern li jagħmel l-iskeda tal-ħin skont l-esiġenzi.

Kieku l-Gozo Channel taħdem biss għall-profitt, kif taħdem kumpanija privata, il-vjaġġi ta' billejl jew il-vjaġġi ta' ċerti ħinijiet ma tagħmilhomx kull tliet kwarti jew kull nofs siegħa, iżda tagħmilhom kull siegħa jew kull siegħa u nofs.

Fil-każ tas-servizz li se jibda sitt ġimgħat oħra dawn se joperaw xħin iridu?

La huwa liberalizzat nista' mmur jien u ngħid li jien se nopera biss, pereżempju, nhar ta' Tnejn u nhar ta' Ħadd filgħodu u filgħaxija.

Nista' nagħmel hekk?

Kulħadd jista' jopera xħin irid hu, bil-ħinijiet li jrid hu?

Jekk se jsir hekk għandi nifhem li se jkun hemm servizz fil-peak hours, imma f'ħinijiet oħrajn dan is-servizz l-operatur mhux se jagħtih.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Nirringrazzjak, però f'dan l-istadju li nista' ngħidlek huwa li ħierġa informazzjoni uffiċjali dalwaqt.

Ippermettili li f'dan l-istadju jkolli nwieġbek b'dan il-mod, però se jkun hemm informazzjoni b'mod uffiċjali dalwaqt.

JOSEPH ELLIS: Skużani, imma dan kollu jurini li jidher li ma kienx hemm preparazzjoni adegwata qabel ma jiġi mniedi dan is-servizz.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Onor. Ellis, ninformak li se jkollok l-informazzjoni kollha meħtieġa.

Is-servizz se jitlaq fl-ewwel ta' Ġunju, jekk Alla jrid, u se jkun hemm informazzjoni dalwaqt.

Inserraħlek rasek li dalwaqt se tinħareġ l-informazzjoni b'mod uffiċjali.

JOSEPH ELLIS: Hawnhekk aħna qegħdin f'laqgħa tal-Kumitat tal-Parlament ...

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Bla dubju, imma se jkun hemm avviż b'mod uffiċjali.

JOSEPH ELLIS: Li tgħidilna li se toħroġ informazzjoni b'mod uffiċjali mhijiex tweġiba adegwata.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Le, it-tweġiba hija adegwatissima.

JOSEPH ELLIS: Aħna m'aħniex hawnhekk biex noqogħdu nistennew li toħroġ stqarrija mid-DOI.

(Interruzzjonijiet) Ippermettili.

Jien ħadt nota tal-kummenti tiegħek, li dan servizz li dwaru issa naraw, u mbagħad nagħmlulu tweaking!

Jien informat li operatur minnhom xtara vapur apposta.

Dan ovvjament xtrah skont l-ispeċifikazzjonijiet li ħarġu mill-Gvern, jiġifieri għall-passiġġieri biss.

Din mhijiex xi ħaġa li se tbiddilha għax hawnhekk qed nitkellmu fuq spiża kapitali qawwija … (Interruzzjonijiet)

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Se nerġa' nkun ċar ...

JOSEPH ELLIS: Ippermettili ħalli nispiċċa l-kumment tiegħi, jekk jogħġbok.

Il-ħsieb ried isir qabel ma jitnieda s-servizz.

Qed ninsisti fuq il-mistoqsija tiegħi.

Nixtieq spjegazzjoni għalfejn il-Gvern illimita dan is-servizz għall-passiġġieri biss.

Li tgħidli li mbagħad 'il quddiem naraw, imbagħad nirfinawh … Bħalma semmejt inti, is-servizzi l-oħrajn li fallew, forsi waħda mir-raġunijiet li fallew kienet għaliex kienu biss limitati għall-passiġġieri.

Jekk m'aħniex se nitgħallmu mil-lezzjonijiet tal-passat se jkollna riċetta għal falliment ġdid.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Nirringrazzjak.

Onor. Ellis, se nerġa' nkun ċar kristall, sabiex ma jkun hemm ebda dubju dwar dak li qed ngħid jien.

Din mhijiex deċiżjoni li jieħu l-Ministeru għal Għawdex waħdu.

Din hija deċiżjoni meħuda mill-entitajiet kompetenti wara li jkunu ħadu inkonsiderazzjoni diversi ipoteżi u diversi kalkoli, u allura, jekk ittieħdet din id-deċiżjoni wara li ġew ikkonsultati n-nies tekniċi f'dan il-qasam, ifisser li mil-lat tekniku din hija l-aħjar għażla f'dan il-mument.

Jien ma neskludix li minn hawn u tliet snin, ħames snin, jew għaxar snin oħra gvern ieħor ikun irid li eventwalment jirfina s-servizz.

Però, f'dan l-istadju, fl-2021, dik hija d-deċiżjoni għat-triq 'il quddiem rigward dan is-servizz li ilu tant snin nieqes bejn Malta u Għawdex.

KEVIN CUTAJAR: Sur Zammit, ħu ftit paċenzja bija, ħa nara fhimtx sewwa t-tweġiba għall-mistoqsija li għamiltlek l-ewwel dwar il-mina, il-link permanenti.

Jien staqsejtek jekk bl-informazzjoni, bid-djalogu li sar s'issa mal-pubbliku dwar dan il-proġett massiċċ, intom bħala Ministeru għal Għawdex intomx sodisfatti.

Jekk le, x'għandkom ippjanat li tagħmlu f'dan ir-rigward?

It-tweġiba tiegħek kienet li din hija fażi sensittiva u jien qisni bħal fhimt li waqaft hemm u ma jista' jsir xejn iktar.

Ejjew nassumu li din verament hija fażi sensittiva, kif qed tgħid inti, allura l-fażi tad-djalogu, fejn lin-nies se nispjegawlhom x'se jsir jew fiex se jiżvolġi dan il-proġett fis-sustanza u n-nies ikollhom iċ-ċans jagħmlu l-mistoqsijiet, jiddjalogaw u jiddiskutu, dan meta se jsir?

Allura se jsir meta nkunu diġà kommessi ma' bidder partikolari?

Jekk inkunu diġà kommessi ma' bidder partikolari, allura d-djalogu se jkun ċirkoskritt għal dak li se joffrilna dak il-bidder partikolari?

Mistoqsija preċiża u nixtieq tweġiba preċiża, jekk jogħġbok.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Nirringrazzjak.

Iva, kif għedt l-ewwel, żgur li din il-fażi preżenti hija fażi ta' natura sensittiva immens.

Jekk inti għandek lil Infrastruttura Malta li ħatret kumitat ta' evalwazzjoni u dan il-kumitat bħalissa qiegħed jevalwa s-sottomissjonijiet tal-erba' offerenti, qiegħed żgur f'sitwazzjoni ta' stadju delikat ħafna u sensittiv.

F'dan l-istadju huwa rakkomandabbli li dan il-kumitat eventwalment jistieden rappreżentant ta' Infrastruttura Malta biex, fejn huwa possibbli u fejn jista', jelabora iktar dwar din il-fażi partikolari.

F'dan l-istadju rrid nerġa' nenfasizza li din hija sitwazzjoni ta' fażi sensittiva immens, anke ta' natura kummerċjali u ta' natura ta' tendering, li f'dan l-istadju ma tantx nista' nelabora iktar dwarha.

Naħseb li tifhem il-kwalità tas-sensittività ta' tali sitwazzjoni.

KEVIN CUTAJAR: Aħfirli, imma fhimt li bħalissa d-djalogu ma jistax isir.

Dik li qed nifhem prattikament.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Korrezzjoni żgħira fuq dak li qed tgħid.

F'dan l-istadju huwa rakkomandabbli li eventwalment ikun hemm intervent min-naħa ta' Infrastruttura Malta fuq dan il-Kumitat, għas-sempliċi raġuni li ċerta informazzjoni hija ta' natura kunfidenzjali u sensittiva kummerċjalment u industrijalment.

Speċjalment jekk tikkonsidra li bħalissa hemm kumitat li qiegħed jevalwa s-sottomissjonijiet tal-erba' offerenti, huwa rakkomandabbli li jkun hemm rappreżentant ta' Infrastruttura Malta li jkun jista' jelabora dwar dan il-punt, u safejn jista' jelabora.

KEVIN CUTAJAR: M'għandix iktar x'inżid.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SUR DANIEL CILIA: Grazzi.

Nibda fuq tal-aħħar dwar fejn suppost ġej il-jetty l-ġdid fil-Belt, b'investiment ta' €5 miljun.

Għawdex mhux se jkun hemm il-€5 miljun għax se jkun fil-ġenb fejn bħalissa jidħlu l-patrol boats, skont il-pjanti li ppreżentat Infrastruttura Malta fi Frar li għadda.

Il-problema tal-Belt hija li s'issa għadu ma bediex xogħol.

Jien ma nistax nifhem jekk jistax ikun – hemmhekk hemm il-fond, u forsi Dr Zammit jista' jgħidilna – li minn issa sa Ġunju se jkun hemm dan il-moll.

Ma nafx kemm jista' jkun possibbli, anke jekk naħdmu lejl u nhar.

L-aħħar li għaddejt minn hemm ma kien għad hemm xejn, żero!

Lanqas deher li kienu qed jippjanaw xi ħaġa jew kien hemm xi krejn!

Setgħu marru llum; illum ma mortx, u allura ma nistax ngħid.

Mil-lat l-ieħor, fejn se jkun dan il-moll tal-Port il-Kbir – li qed nurih għax forsi nsejtuh – kif inhu magħmul dak il-moll, milli nista' nifhem jien … Din oħra li ma nistax nifhem hawn Malta.

Skużawni li se nkun naqra kritiku, imma ma nifhimx kif qegħdin fl-2021, tmur l-Università, eċċ. u kulħadd jagħmel il-pjanti 3D u perfetti, imma mbagħad Infrastruttura Malta fuq proġett importanti tippreżentalek sketch li minnu ma nistgħux inkunu nafu sew x'joffru jew x'mhux qed joffru.

Hawnhekk, milli jidher minn din il-pjanta ta' Infrastruttura Malta, li ħarġet mill-preżentazzjoni tagħhom meta kienet saret il-konferenza stampa fi Frar li għadda, jidhirli, hija ċara minn din il-linja ħamra hawnhekk li mhux qiegħed mat-triq … Jiġifieri karozza bl-ebda mod ma tista' tinżel minn fuq ir-rampa u taqbad it-triq.

Hemmhekk huwa passaġġ għan-nies.

Prattikament in-nies jinżlu, jimxu fuq ix-xellug u jmorru lejn il-lift, li se tkun ħaġa tajba li se jkun b'xejn.

Għal kull min jieħu dan it-trasport, il-lift għall-Belt se jkun b'xejn, li hija idea tajba.

Imma l-karozzi nfushom ma jistgħux jinżlu hemm wara dan l-investiment ta' €5 miljun.

Ellis semma li diġà hemm żewġ kumpaniji li jagħtu dan is-servizz, imma s'issa kumpanija waħda biss għamlet stqarrija għall-istampa dwar dan.

Ma nafx jekk għandekx tweġiba ...

JOSEPH ELLIS: Hekk hu, imma b'mod kunfidenzjali informat li se jkun hemm operatur ieħor.

Naħseb li inti qed tqajjem punt validissimu, li wieħed irid jistaqsi: X'jiġġustifika investiment ta' €5 miljun biex imbagħad tillimitah għall-passiġġieri biss?

Dawn huma mistoqsijiet li naħseb li f'dan il-Kumitat irridu nistaqsu.

Nitlob li d-darba li ġejja, apparti Infrastruttura Malta, ikun hawn anke rappreżentat il-Harbour Master sabiex jispjega għaliex ittieħdet din id-deċiżjoni.

Din tmur kontra kull loġika, għall-inqas kif qed naraha jien, li tagħmel investiment ta' €5 miljun … Għax, kif qal tajjeb is-Sur Cilia, fil-maġġorparti dan l-investiment se jsir fil-moll li qatt ma sar qabel biex jippermetti lill-Gozo Channel topera.

Jien nistenna li dan il-moll ikun jista' jintuża mill-Gozo Channel ukoll.

Hekk jagħmel sens, li l-Gozo Channel, jekk irridu nżommuha on an equal footing, ikollha wkoll aċċess għal dan il-moll.

Naħseb li dawn huma tweġibiet li anke l-Ministeru għal Għawdex għandu jsemma' leħnu dwarhom, u mhux se nonfqu €5 miljun biex imbagħad nillimitaw is-servizz għall-passiġġieri biss.

Kompli, Sur Cilia, u skużani.

IS-SUR DANIEL CILIA: Nirringrazzjak.

Skont l-informazzjoni li għandi, fejn se jkun l-irmiġġ għal dawn in-nies naħseb li nistgħu naqblu li sa sitt ġimgħat oħra mhux se jkun lest.

Il-Virtù Ferries diġà qed tippjana li torbot fejn jorbtu huma s-soltu; huma fil-Port il-Kbir diġà għandhom post għall-irmiġġ.

Meta l-katamaran il-kbir imur Sqallija hemmhekk ikun vojt.

Jiġifieri l-katamaran li nħadem għal Għawdex, għax mhux se jkun hemm fejn jidħol għax mhux se jkun lest, se jidħol hemm, u jekk il-Captain Morgan se jagħtu s-servizz li s'issa għadhom … Kulħadd jaħseb, għax diġà għandhom il-katamarani lesti għan-nies, għandhom tnejn kbar u tnejn żgħar.

It-tnejn kbar jagħmlu sens li jmorru Għawdex u jiġu lura l-Port Il-Kbir.

Dawn bħalissa jistgħu jitrakkaw il-Port il-Kbir eżatt fejn bħalissa qed jidħol il-katamaran li jaħdem bejn it-Tlett Ibliet u l-Belt, hemmhekk jista' jidħol dan.

Mela jekk iż-żewġ operaturi li se jkunu qed joperaw is-servizz diġà għandhom moll, forsi għalhekk m'hemmx din l-għaġla kollha li jitlesta l-moll ta' €5 miljun.

Dawn suppożizzjonijiet.

Imma, kif qed ngħidu, min jgħaddi minn hemm jista' jara li ma hemm ebda xogħol għaddej.

Hemmhekk il-baħar fond.

Mhijiex xi ħaġa li se tagħmel mil-lum għal għada.

Jekk se jagħmlu floating pontoon hija storja oħra, imma ma narax li dan jiġi jiswa €5 miljun.

Jien ma naħsibx –jien m'iniex espert u l-baħar għadu jagħmilli d-deni, jiġifieri m'iniex xi wieħed li mmur ħafna fuq id-dgħajjes – li floating pontoon bħalma hemm fil-yacht marinas se jiġi jiswa €5 miljun.

Jista' jkun li dan qed jiġi mibni xi mkien bħalissa, u jpoġġuh f'postu hemmhekk.

Jien ma nifhimx f'dawn l-affarijiet.

Huma mistoqsijiet li wieħed jista' jagħmel.

Jekk nista' ndur lura fuq il-biċċa xogħol li qal Dr Zammit, naħseb li naqblu mija fil-mija li għandu jkun hawn preżenti xi ħadd minn Infrastruttura Malta sabiex inkunu nistgħu nagħmlu l-mistoqsijiet tagħna.

Aħna m'għandniex bżonn l-informazzjoni sensittiva imma rridu l-famuża road map li kulħadd isemmi, li dan jispjegalna x'se jsir jew x'qed jippjanaw li se jsir, waħda wara l-oħra, ħalli n-nies jifhmu.

Xħin imbagħad jidħlu fin-nitty gritty tal-kuntratt, jew inkella humiex tajbin jew le l-konsorzja li applikaw, għax bħalissa dak li suppost qed jagħmlu milli nistgħu nifhmu, dak ma naħsibx li lilna jinteressana wisq.

Aħna rridu din ir-roadmap ta' Infrastruttura Malta fuq din il-biċċa xogħol.

Ngħiduha kif inhi: hawnhekk il-biċċa l-kbira kollha Għawdxin.

Intom tgħixu Għawdex iktar minni.

X'qed jgħidu l-Għawdxin?

Ma noqogħdux ninħbew wara subgħajna.

Issa taf meta toħroġ?

Meta tfaqqa' l-elezzjoni, għax dejjem hekk sar, bħal tal-mina ta' Għawdex u l-pont ta' Għawdex!

Meta tfaqqa' elezzjoni!

Qisu se jsir ġimgħa wara!

Dan hu li qed jgħidu l-Għawdxin, anke fuq din il-biċċa xogħol.

Meta ntgħażlu dawk l-erba' konsorzji, jidhirli li kien Ġunju 2020, kulħadd beda jgħid: Issa x'se jiġri?

Dawn huma affarijiet li naħseb li l-Għawdxin, u anke l-Maltin, qed jistaqsu.

Aħna nikkomunikaw bejnietna, jien u Maria Grazia, u staqsietni: Jekk kollox huwa lest, il-konsorzju magħżul, il-mina se ssir, iż-żewġ partiti qablu … Il-bieraħ tkellem l-Onor.

Bernard Grech u minn kif tkellem jidher li huwa assolutament, mija fil-mija, favur li ssir, anzi qal li l-Partit Laburista baqa' lura u kieku ma baqax lura kieku s'issa diġà qed iħaffer il-mina!

Qegħdin f'sitwazzjoni fejn id-deċiżjoni ttieħdet.

Jekk ittieħdet id-deċiżjoni għalfejn għandna, Onor. Said, nistaqsu għall-proġetti?

M'għandniex għalfejn jekk id-deċiżjoni ttieħdet.

Kemm il-Gvern, kif ukoll l-Oppożizzjoni, mhux se jagħtuna informazzjoni … (Interruzzjonijiet)

CHRIS SAID: Skużani, se jkolli nwaqqfek ftit, minuta.

IS-SUR DANIEL CILIA: Mistoqsija … Jien lest, daqshekk.

CHRIS SAID: Naħseb li qiegħed tikkwota ħażin lill-Kap tal-Oppożizzjoni.

Ilbieraħ kien qed iwieġeb mistoqsija speċifika, fost ħafna mistoqsijiet oħrajn, u l-messaġġ li ried jagħti kien li ntilef ħafna żmien.

Iva, intilef ħafna żmien fuq dan il-proġett.

Kulħadd jaf.

Bernard Grech kien ċar meta tkellem fid-dettall fuq il-mina, prattikament insista li għandha tingħata l-informazzjoni, li jsiru l-konsultazzjonijiet.

Mar pass oltre, qal li meta jingħalqu l-istudji kollha, meta tingħata l-informazzjoni kollha, meta l-pubbliku jkun ġie informat tajjeb u kkonsultat, għandha tintuża l-aqwa għodda ta' konsultazzjoni, u ċjoè referendum fost l-Għawdxin.

Imma meta jkun sar kollox, biex imbagħad id-deċiżjoni finali, meta kollox ikun fuq il-mejda, ċar, x'se jkunu l-vantaġġi u l-iżvantaġġi fl-aspetti ambjentali, soċjali u ekonomiċi, eċċ. il-pubbliku jkun jista' jiddeċiedi hu xi jrid għal Għawdex.

Naħseb li pożizzjoni iktar ċara minn hekk … Hemm min jgħidlek li din kienet fil-programmi elettorali taż-żewġ partiti u allura m'hemmx bżonn referendum.

Tista' wkoll targumenta hekk.

Però l-Kap tal-Oppożizzjoni mar pass oltre, u qal li finalment, meta jsir il-proċess kollu, imbagħad tintuża l-aqwa għodda.

Naqblu li r-referendum huwa l-aqwa għodda ta' konsultazzjoni.

Ma jistax ikollok għodda aktar demokratika ta' konsultazzjoni minn referendum.

Imbagħad, jekk il-gvern tal-ġurnata jkun irid jibqa' għaddej bil-proġett jew iwaqqaf il-proġett minkejja dak li jkunu qalu l-Għawdxin, minkejja li jkun hemm deċiżjoni kuntrarja fir-referendum, imbagħad jerfa' r-responsabbiltà hu.

Jista' jagħmilha għax ir-referendum huwa konsultattiv, imma m'għandix dubju li ebda gvern, ikun min ikun, m'hu se jinjora riżultat ta' referendum.

IĊ-CHAIRPERSON: Xi tgħid għall-fatt li fil-Parlament iddiskutejna mozzjoni u ħadna vot fuqha u ż-żewġ partiti qablu?

Qbilna ż-żewġ naħat!

CHRIS SAID: Sur President, il-vot li ħadna fil-Parlament kien ċar, li ż-żewġ partiti rappreżentati fil-Parlament jaqblu mal-kunċett li jkun hemm link permanenti.

Però jekk tara tajjeb dik il-mozzjoni ssib li f'paragrafu minnhom hemm ċar li jridu jsiru l-istudji kollha, li tingħata l-informazzjoni kollha u li ssir konsultazzjoni sħiħa.

S'issa, dawk l-affarijiet - u dan jidher mit-tweġibiet li ngħatajna - … Għax anke li hawnhekk ikollna rappreżentant tal-Ministeru għal Għawdex li jgħidlek li qegħdin f'fażi sensittiva u ma jaħsibx li jistgħu jagħtu l-informazzjoni kollha!

Imma skużi, fl-aħħar tmien snin saret laqgħa waħda ta' informazzjoni?

Saret laqgħa waħda ta' konsultazzjoni?

Allura bilfors li l-poplu jistaqsi u jkun inkwetat fuq proġett ta' dak il-kobor.

Ma sarux dawn l-affarijiet.

Kieku saru kontinwament in-nies kien ikollhom id-dritt li jaslu għal deċiżjoni informata.

Illum kulħadd qiegħed jispara, inkluż aħna.

M'hemmx l-informazzjoni; m'hemmx il-konsultazzjoni.

Dak li qal il-Kap tal-Oppożizzjoni fuq dan is-suġġett assolutament huwa konformi mal-mozzjoni li kienet ġiet dibattuta fil-Parlament.

Iva, mela aħna nistgħu nkunu kontra li tiġi esplorata din il-possibbiltà?

Aħna bħala Partit u bħala Oppożizzjoni nemmnu li l-konnettività bejn Malta u Għawdex hija kollox għal Għawdex.

Kollox jiddependi minnha.

Għax nemmnu hekk, nemmnu li dejjem irridu ntejbu din il-konnettività, u jkollna l-aqwa konnettività possibbli.

Allura, apparti li nħarsu short-term, u naraw li jkollna l-fast ferry, servizz tal-merkanzija, servizz bil-helicopter, eċċ.; irridu wkoll inħarsu long-term.

Long term x'se tkun l-aqwa tip ta' konnettività?

Dik hija l-mistoqsija li qed nagħmlu.

Jekk jirriżulta li l-aqwa tip ta' konnettività, bil-vantaġġi kollha li se jkollha, hija l-link permanenti, ejjew immorru għaliha.

Jekk, però, mill-istudji jirriżulta li fiha ħafna iżjed żvantaġġi milli vantaġġi u jirriżulta wkoll li n-nies – wara li tkun ikkonsultajt magħhom - ma jriduhiex, allura mbagħad ma ssirx.

F'dak il-każ naħseb li jkun min ikun fil-gvern, ma jagħmilhiex.

IS-SUR DANIEL CILIA: Jekk nista', nixtieq ngħid xi ħaġa fuq ir-referendum.

Sitwazzjoni li intom, bħala Kumitat, naħseb li għandkom tiddiskutu - u jien mhux se nkun involut - hija s-sitwazzjoni li għandna f'Għawdex bħalissa u li qed tiżdied u se tkompli tiżdied, ta' ammont kbir ta' appartamenti jew, kif sejħilhom l-Arċisqof, "kaxxi", li qed jinbnew.

Dawn il-"kaxxi" żgur li se jkunu għall-Maltin, għal weekends f'Għawdex.

Il-popolazzjoni t'Għawdex, jekk m'iniex sejjer żball, taqbeż it-30,000 u hemm kalkolu li fost din iċ-ċifra hemm numru kbir minn dawn il-Maltin.

Għax dawn, minħabba s-sistema, għalija ħażina, li jħallsu l-istess tariffa tal-Gozo Channel bħalma jħallsu l-Għawdxin, qalbu r-residenza tagħhom fuq Għawdex.

Għalhekk jien ngħid li referendum, kif qed jgħid il-Partit Nazzjonalista, kważi ma jagħmilx sens lanqas.

Dawk il-Maltin kollha li rreġistraw l-ID card tagħhom Għawdex aktarx li mhux se jivvotaw kontra l-mina.

CHRIS SAID: Daniel, naħseb li din hija opinjoni.

Jien mill-esperjenza tiegħi mill-kuntatt man-nies, nista' ngħid li llum, as we speak - għax l-affarijiet jistgħu jinbidlu - l-iktar nies li huma kontra l-kunċett tal-link permanenti huma dawk li għandhom il-holiday house tagħhom f'Għawdex.

IS-SUR DANIEL CILIA: Jista' jkun ukoll.

CHRIS SAID: Għaliex?

Għax parti minnhom qed jirraġunaw li – ma rridx niġġeneralizza u qed nitkellem mhux b'xi studju xjentifiku, imma qed nitkellem minn kuntatti li jkolli ma' dawn in-nies li għandhom it-tieni dar tagħhom, il-holiday home, il-weekend house tagħhom ġewwa Għawdex – huma lil Għawdex iriduh kif inhuwa u huma lesti li jiġu Għawdex għall-kwiet, biex jistrieħu.

U għandhom kull dritt jagħmlu dan.

Min-naħa l-oħra mbagħad għandek Għawdxin li qed jgħidu li għandhom din il-problema biex imorru għax-xogħol kuljum, biex imorru jistudjaw.

Hija sitwazzjoni kumplessa ħafna.

Però finalment l-ikbar l-għodda ta' konsultazzjoni li tista' tintuża hija r-referendum.

Jien nemmen fih ħafna.

Tista' taqbel u tista' ma taqbilx, però m'għandix dubju li huwa l-aqwa mod kif finalment tista' tikkonsulta man-nies.

Biss in-nies iridu jkunu informati minn qabel, u mhux tmur taqbad taqgħmel referendum fuq l-emozzjonijiet; trid tagħmel referendum wara li inti tkun għamilt proċess ta' informazzjoni, spjegajt it-tajjeb, il-ħażin, il-vantaġġi, l-iżvantaġġi u l-aspetti kollha.

Rigward l-iżvilupp f'Għawdex, ikolli ngħid li hemm min jargumenta li dan l-iżvilupp kollu li għaddej f'Għawdex bħalissa huwa għax qed jaħsbu li se ssir il-mina; il-Maltin qed jixtru l-proprjetà f'Għawdex għax se ssir il-mina.

Jien ma naħsibx li l-konsiderazzjoni prinċipali ta' xi ħadd li qed jixtri proprjetà f'Għawdex hija li xi darba se jkun hemm il-mina.

Allura l-iżbalji fl-ippjanar, bil-mina jew mingħajrha, jistgħu jsiru, bħalma saru … Pereżempju, ix-Xlendi jew Marsalforn fl-aħħar 40 sena ħassarniehom minkejja li ma kienx hemm mina jew ħsieb ta' mina.

Żbalji fl-ippjanar saru u qed isiru, bil-mina u mingħajrha.

Fejn jidħol l-iżvilupp aħna bħala Għawdxin irid ikollna l-kuraġġ li niddeċiedu xi rridu mill-futur tal-gżira tagħna.

Irridu nżommu l-identità tagħna.

Sa liema stadju għandu jsir l-iżvilupp?

X'tip ta' żvilupp irridu?

Dan bħalma fi żmien qasir qlibna minn djar għal appartamenti.

Ir-raġuni tista' tkun waħda ekonomika wkoll, imma għaliex fl-irħula tagħna, fl-14-il lokalità li għandna, naraw li fiċ-ċentru tal-lokalitajiet hemm prattikament tliet kwarti tad-djar vojta, imbagħad qed nibnu l-appartamenti fil-periferija u dejjem inżidu fil-periferija?

Jistgħu jsiru policies u inċentivi biex nużaw il-proprjetà vojta li għandna f'Għawdex?

Għawdex bħala reġjun huwa l-iktar reġjun li għandu proprjetà vojta.

Allura dawn huma mistoqsijiet li mhux se nirrisponduhom illum, però m'għandix dubju li nixtiequ li anke 'l quddiem ikunu fuq l-aġenda ta' dan il-Kumitat Parlamentari.

IS-SUR GEORGE MARIO ATTARD: Kemm ngħid xi ħaġa tal-aħħar.

Huwa ta' tħassib serju għalina li qegħdin hawnhekk f'laqgħa li tiddiskuti l-konnettività bejn il-gżejjer u, skont kif ikkonferma Dr Zammit, il-proġett tal-mina għall-karozzi se jsir mingħajr ma saru jew ġew ippubblikati l-istudji li qegħdin nistaqsu għalihom illum, fid-dawl ta' nuqqas serju ta' komunikazzjoni.

Kif aċċennaw kelliem oħra, il-premessa li bħalissa huwa perjodu sensittiv, mhijiex tweġiba ġustifikata.

Kif ikkonfermaw ukoll il-membri ta' din il-laqgħa jidher ċar li ħadd ma kien jaf f'liema stadju qiegħda l-evalwazzjoni u għalxiex se twassal din l-evalwazzjoni bħala eżerċizzju.

Dan ifisser li l-Gvern mexxa mingħajr proċess trasparenti ta' studju serju u konsultazzjoni.

Kif aċċennaw l-Onor.

Said kif ukoll is-Sinjura Maria Grazia, studju għandu jkopri wkoll impatt kulturali, l-impatt fuq il-kultura, l-ambjent, is-soċjetà, l-ekonomija u l-infrastruttura tal-gżira Għawdxija.

Ir-ritratt ta' warajja juri l-ambjent Għawdxi, li bħalma tafu, ħafna drabi nħobbu nużawh sabiex nirreklamaw il-gżejjer Maltin.

Kulma jmur qiegħed jiċkien l-ambjent, allura nitlobkom biex nagħrfu kif nimxu u x'tip ta' deċiżjonijiet nieħdu għall-ġejjieni ta' pajjiżna.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Nistgħu nieqfu hawn għal-lum.

Ma nafx taqblux li l-ittra ta' Dr Jimmy John M. Vella inħalluha għalissa għaliex għal-laqgħa li jmiss, li hija skedata għas-26 ta' April, irridu żgur nistiednu lill-Inġinier Fredrick Azzopardi, li huwa s-CEO ta' Infrastructure Malta (Interruzzjonijiet) … Kif tridu intom.

Għax jekk nġibu lil dawn l-esperti biex niddiskutu affarijiet importanti u mbagħad ma naslu mkien … Jew ħaġa jew oħra!

(Interruzzjonijiet) Ma naħsibx li għandna nħalltu ż-żewġ affarijiet.

Jekk tridu, nagħmluha, imma naħseb li issa wasalna f'punt importanti dwar l-aċċessibilità li aħjar nisimgħu lil dawn in-nies u nistaqsuhom affarijiet importanti.

Lis-CEO ta' Infrastructure Malta mhux se nġibuh għal kwarta; hemm ħafna mistoqsijiet li tridu tagħmlulu.

Nistiednu wkoll lill-Harbour Master u xi ħadd minn Transport Malta wkoll, jew il-Ministru jew xi ħadd ieħor.

CHRIS SAID: L-Inġinier Fredrick Azzopardi naħseb li huwa l-persuna teknika ...

IĊ-CHAIRPERSON: Ngħidu lis-Sur Farrugia minn Transport Malta?

CHRIS SAID: Nistgħu.

Jistgħu jkunu flimkien.

(Interruzzjonijiet)

KEVIN CUTAJAR: Jien nixtieq li kieku tiġi diskussa … (Interruzzjonijiet)

CHRIS SAID: Nagħmlu għaxar minuti jew kwarta fuqha fil-bidu tal-laqgħa.

IĊ-CHAIRPERSON: Jidher li hawn qbil li fl-ewwel għaxar minuti tal-laqgħa jiġi ttrattat il-każ dwar l-LSEs Għawdxin, li diġà għandna korrispondenza dwaru.

Lil min tridu nistiednu?

IĊ-CHAIRPERSON: Mela nistiednu lill-Avukat Jimmy John M. Vella.

Imbagħad il-laqgħa tkompli billi nkomplu bid-diskussjoni fuq l-aċċessibilità bejn Għawdex u Malta u għal din il-parti jiġu mistiedna jipparteċipaw l-Inġinier Fredrick Azzopardi, li hu s-CEO ta' Infrastructure Malta; il-Harbour Master Captain David Bugeja, kif ukoll is-Sur Kevin Farrugia, rappreżentant ta' Transport Malta.

JOSEPH ELLIS: Naħseb li huwa tajjeb li jipparteċipaw ukoll kemm in-Nutar Zammit kif ukoll rappreżentanti tal-għaqdiet mhux governattivi.

IS-SUR DANIEL CILIA: Grazzi.

Naċċettaw l-istedina.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi lil kulħadd tal-koperazzjoni.

Il-Kumitat huwa aġġornat għat-Tnejn, 26 ta' April 2021, fl-4.30 p.m. bl-istess aġenda.

Fis-6.29 p.m. il-Kumitat aġġorna.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees gpc


KUMITAT PERMANENTI GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

LAQGĦA NRU 16

It-Tnejn, 12 ta' April 2021

Il-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet ta' Għawdex iltaqa' fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament, il-Belt Valletta fl-4.37 p.m.

L-Onor.

Anton Refalo, President tal-Kumitat, ippreseda.

PREŻENTI

L-Onor.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 15, li saret fit-12 ta' April 2021, ġew ikkonfermati.

Il-President tal-Kumitat l-Onor.

Anton Refalo fetaħ is-sittax-il laqgħa ta' dan il-Kumitat billi informa lill-mistednin ta' din il-laqgħa li l-proċedimenti huma kollha pubbliċi u ser jiġu mxandra fuq is-sit tal-Parlament ta' Malta u anke fuq it-television channel tal-Parlament.

Informa ukoll li l-preżentazzjonijiet li jsiru u jiġu ppreżentati lill-Kumitat, huma wkoll pubbliċi sakemm ma jkunx indikat mod ieħor.

AFFARIJIET OĦRA

Fil-bidu tal-laqgħa ġie imqajjem punt fir-rigward ta' ittra li rċieva dan il-Kumitat mingħand l-Avukat Jimmy John M. Vella datata 14 ta' Jannar 2021 f'isem grupp tal LSEs Għawdxin.

Kien hemm qbil bejn il-Membri tal-Kumitat li l-Avukat Vella jiġi mistieden fil-laqgħa li jmiss sabiex din il-kwestjoni tiġi diskussa fil-bidu tal-laqgħa.

L-AĊĊESSIBBILTÀ FIR-RIGWARD TAL-KONNETTIVITÀ BEJN MALTA U GĦAWDEX (KONT.)

Il-President stieden lin-Nutar Dr Christian Zammit f'isem il-Ministeru għal Għawdex u lis-Sinjuri Daniel Cilia u George Mario Attard mill-NGO Moviment Graffitti u lis-Sinjura Maria Grazia Cassar mill-NGO Din l-Art Ħelwa f'isem sittax-il NGO.

Il-mistednin kollha ngħaqdu għal din il-laqgħa tal-Kumitat permezz ta' video conferencing.

Il-President stieden lill-Membri ta' dan il-Kumitat sabiex iressqu d-domandi tagħhom lill-mistednin fuq il-preżentazzjonijiet li kienu taw fil-laqgħa preċedenti.

Il-Kumitat qabel li għal laqgħa li jmiss għandhom jiġu mistiedna l-Inġinier Fredrick Azzopardi, CEO tal-Infrastructure Malta, il-Kaptan David Bugeja, Harbour Master u Chief Executive fi ħdan Transport Malta, is-Sur Kevin Farrugia, Chief Operating Officer u Deputy CEO fi ħdan Transport Malta u jerġgħu jiġu mistiedna l-mistednin tal-lum.

Fis-6.29 p.m., il-President tal-Kumitat aġġorna il-laqgħa għat-Tnejn 26 ta' April 2021 fl-4:30p.m. bl-istess aġenda.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


KUMITATI TALKAMRA TADDEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IXXOGĦOL TALKAMRA

AVVIŻ

Laqgħa Nru 35

It-Tnejn, 12 ta' April 2021 fit-3.15 p.m.

LIspeaker tal-Kamra tad-Deputati u President talKumitat Permanenti dwar ixXogħol talKamra, javża li lKumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 12 ta' April 2021 fit-3.15 p.m filKamra talKumitati filParlament, ilBelt Valletta, b'din laġenda:

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra

7 ta' April 2021 SKRIVAN TALKAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees hbc