KUMITAT PERMANENTI GĦALL-KONSIDERAZZJONI

TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 32

L-Erbgħa, 18 ta' Novembru, 2020

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

Laqgħa Nru 32

L-Erbgħa, 18 ta' Novembru, 2020

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fis-2:07 p.m.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Anthony Agius Decelis): Nibda billi nagħti merħba lil kull min hawn preżenti għal din il-laqgħa tal-lum, fosthom il-Ministru Edward Zammit Lewis, is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar, l-Onor.

Nirringrazzjakom talli għoġobkom tiġu għal din il-laqgħa importanti.

Illum, biex insegwu l-istruzzjonijiet li tana l-Ispeaker, lil dawk kollha li xtaqu jipparteċipaw tlabniehom biex jingħaqdu magħna permezz taż-Zoom.

Ninsab informat li s'issa għandna madwar 26 parteċipant fuq iż-Zoom, li hija attendenza b'saħħitha ħafna.

Importanti li meta jkollna liġijiet ta' ċertu importanza jkun hemm il-parteċipazzjoni tal-poplu.

Kif tafu, għandkom function li permezz tagħha tindikaw li tixtiequ titkellmu.

Jekk jogħġobkom agħfsu dik il-function u se naraw li kulħadd jingħata ċ-ċans jitkellem kemm-il darba jrid u fuq xiex irid.

Aħna ma nżommu lil ħadd milli jitkellem.

Kif għedna l-aħħar darba, din hija d-dar tad-demokrazija u hawnhekk id-demokrazija tiġi pprattikata b'mod b'saħħtu.

Hawn xi korrezzjonijiet għall-Minuti?

EDWARD ZAMMIT LEWIS (Ministru għall-Ġustizzja, l-Ugwaljanza u l-Governanza): Sur President, il-Minuti rajthom u jistgħu jiġu kkonfermati.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, marbuta mal-Minuti u ma' dak li għadek kemm għedt, fl-aħħar laqgħa naħseb li kollettivament inqasna daqsxejn lil ċerti nies.

Veru li aħna fil-libertà li nesprimu ruħna, imma naħseb sar ċertu diskors li seta' weġġa' lil ħafna nies, speċjalment persuni LGBT.

Għalhekk, filwaqt li għandna nħallu lil kulħadd jesprimi ruħu, ikun tajjeb li niġbdu l-attenzjoni ta' kull min qed jipparteċipa għall-kawtela.

Dan id-diskors ma kinux il-Membri ta' dan il-Kumitat li għamluh imma nies oħrajn li attendew.

U qed ngħid dan għaliex ġibduli l-attenzjoni diversi nies imweġġgħin b'dak li sar f'dan il-Kumitat.

Kif għadek kemm għedt inti, Sur President, din hija l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż u naħseb li bħala tali, il-libertà rridu nagħtuha imma rridu nwissu wkoll li għandu jkun hemm il-prudenza.

Naħseb ħin minnhom konna anke qegħdin niksru l-Kostituzzjoni daqskemm beda jintqal diskors dispreġattiv fuq persuni LGBT.

Għaldaqstant naħseb inkunu qed nonqsu jekk dan ma niġbdux l-attenzjoni dwaru.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar.

ROSIANNE CUTAJAR (Segretarju Parlamentari għall-Ugwaljanza u r-Riformi): Sur President, ningħaqad mal-kollega f'dak li qalet.

Ejja ma nħallux il-libertà tal-espressjoni tevolvi fi kliem ta' mibegħda.

Il-kliem ta' mibegħda mhux biss huwa kundannabbli imma huwa wkoll illegali u jġorr miegħu diversi pieni.

Nappella allura biex kulħadd jesprimi ruħu imma jagħmel dan b'ċertu kawtela sabiex ma nonqsu lil ħadd bil-lingwaġġ tagħna.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Naqbel magħkom li għandu jkollna rispett lejn xulxin u hawn kunsens fil-Kamra kollha li rridu nirrispettaw lil xulxin.

Nerġa' nistaqsi jekk hawnx xi korrezzjonijiet għall-Minuti?

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 31 li saret fis-6 ta' Ottubru, 2020 ġew ikkonfermati.

ABBOZZ TA' LIĠI DWAR L-UGWALJANZA

Skont riżoluzzjoni fis-Seduta Nru 276 tat-Tnejn, 11 ta' Novembru 2019, il-Kumitat iltaqa' biex ikompli jikkonsidra dan l-Abbozz ta' Liġi.

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Membri, infakkarkom li fl-aħħar laqgħa konna qegħdin niddiskutu l-klawsola 32 u għaldaqstant nitlob lill-Ministru biex, jekk jogħġbu, jgħidilna kif se nipproċedu.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, in segwitu tal-aħħar laqgħa ningħaqad ma' dak li qalet l-Onor.

Claudette Buttigieg u li sostniet is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar in kwantu d-diskors li ntqal.

Madanakollu żgur li dik kienet laqgħa importanti għaliex ħadna feedback fuq ċerti affarijiet importanti.

Irrid niġbed l-attenzjoni li l-klawsoli li baqgħu pendenti huma l-klawsoli 6, 14 u minn klawsola 27 'il quddiem, però biex jiġu ċċarati ċerti affarijiet, anke għal min ingħaqad magħna elettronikament, u minn hawnhekk insellimlu, xtaqt li nibdew billi nkomplu d-diskussjoni fuq il-klawsola 32, li hija l-klawsola li qed nirreferu għaliha bħala "s-supremacy clause".

Jekk hawn qbil, nibda minnha u mbagħad inkomplu mill-klawsola 27 'il quddiem.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn qbil?

KLAWSOLA 32 (Posposta fil-Laqgħa Nru 31)

IĊ-CHAIRPERSON: Ministru, nitolbok tagħmel l-argumenti tiegħek dwar din il-klawsola, imbagħad nieħdu l-feedback tal-Oppożizzjoni, imbagħad niftħu l-floor għal dawk li qegħdin jipparteċipaw permezz taż-Zoom biex jekk hemm xi ħadd fosthom li jixtieq jikkontribwixxi, nagħtuh iċ-ċans ukoll.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, din il-klawsola hija intitolata "Applikazzjoni ta' dan l-Att" għaliex fl-Abbozz ta' Liġi li tressaq quddiem l-Iskrivan tal-Kamra, u allura fl-Abbozz ta' Liġi kif inhu bħalissa, il-ħsieb huwa li dan l-Att għandu jkun suprem fuq il-liġijiet ordinarji tal-pajjiż u jkun fuq l-istess livell ta' liġijiet li nqisuhom supremi bħalma huma l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea u l-Kostituzzjoni ta' Malta.

Jien se nkun qed nipproponi emenda f'dan is-sens però nibqa' nisħaq li din hija l-ewwel liġi ħolistika fejn tidħol l-ugwaljanza.

Din hija l-ewwel liġi f'pajjiżna, u naħseb li hija waħda mill-ewwel liġijiet fuq livell Ewropew ukoll, li qed tiġbor fiha l-karatteristiċi protetti fir-rigward ta' dawk li huma d-diskriminazzjoni b'mod legali u l-ġlieda li għandna nagħmlu kontra d-diskriminazzjoni.

Minkejja dan, xorta waħda se nkunu qed inqisuha liġi ordinarja, fis-sens li trid tiġi ttestjata mal-Konvenzjoni Ewropea dwar id-Drittijiet tal-Bniedem, li aħna ilna firmatarji tagħha, mal-Kostituzzjoni ta' Malta u sa ċertu punt, anke mal-Att dwar l-Unjoni Ewropea, li jidhirli kien daħal fis-seħħ fl-2004, għax hemmhekk ukoll assorbejna dak li kien applikabbli bħala liġi tad-dritt Ewropew u dak li b'mod tekniku hemm referenza għalih bħala l-acquis communautaire.

L-emenda li se nkun qiegħed nipproponi għall-klawsola 32 se tneħħi s-supremazija ta' din il-liġi.

M'hemmx dubju li din se tgħinna biex nistradaw id-diskussjoni fuq il-klawsoli l-oħrajn għaliex mill-feedback li ħadna, kemm mill-Oppożizzjoni kif ukoll mill-pubbliku, u nirringrazzjahom tal-feedback li tawna, din hija emenda importanti ħafna biex inkunu nistgħu nimxu 'l quddiem u kemm jista' jkun nagħlqu dan l-Abbozz ta' Liġi.

Nixtieq nirringrazzja wkoll lill-Avukat tal-Istat, Dr Chris Soler, kif ukoll lill-membri tas-Segretarjat u liż-żewġ avukati mill-Human Rights Directorate, Dr Cheryl Azzopardi u Dr Desirée Attard, li ħadmu ħafna fuq din il-liġi.

Sur President, f'ismi u f'isem is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar nipproponi din l-emenda:

"N" Klawsola 32 għandha tiġi emendata kif ġej:

(a) is-subklawsola (3) tagħha għandha tiġi mħassra u s-subklawsola (4) tagħha għandha tiġi rinumerata bħala subklawsola (3); u

(b) fis-subklawsola (3) tagħha, kif rinumerata, minflok il-kelma "L-Att" għandhom jidħlu l-kliem "Mingħajr ħsara għall-Att tal-2020 dwar il-Kummissjoni għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Ugwaljanza, l-Att".

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, jekk qed nifhem sew b'din l-emenda se tkun qiegħda titneħħa s-subklawsola (3), li kienet qed tagħti supremazija lil din il-liġi, u qed issir ukoll rinumerazzjoni.

Però mbagħad hemm il-parti l-oħra li tgħid hekk:

"… minflok il-kelma "L-Att" għandhom jidħlu l-kliem "Mingħajr ħsara għall-Att tal-2020 dwar il-Kummissjoni għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Ugwaljanza, l-Att"".

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Dik qiegħda ssir biex it-test ikun jagħmel sens fil-kuntest.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Grazzi.

Naħseb hawnhekk qed jirbaħ il-bonsens għaliex kien hawn oġġezzjonijiet kbar għal li din il-liġi tkun suprema.

Biex inkun daqsxejn l-avukat tax-xitan ngħid li jien fl-aħħar mill-aħħar nista' nifhem li seta' kien hemm intenzjoni tajba u din kienet saret biex nassiguraw li l-ugwaljanza tidħol, imma qed nieħu pjaċir li din is-subklawsola qiegħda titneħħa għaliex l-oġġezzjonijiet kienu kbar.

Jekk nieħdu t-tobba, l-infermiera u l-ispiżjara, pereżempju, l-aspett importanti li tkellmu fuqu kien li huma diġà għandhom il-liġijiet tagħhom li jirregolawhom u bdew iħossu li din ma tistax tkun superjuri għal dawk il-liġijiet.

Għan-naħa tal-Oppożizzjoni naħseb li din hija aħbar tajba ħafna u naħseb nistgħu nipproċedu b'aktar serenità fuq il-bqija tal-liġi għaliex kienet stumbling block pjuttost iebsa.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Qabel dan il-Kumitat kellna laqgħa organizzata tajjeb ħafna mis-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar fejn tkellimna ma' rappreżentanta tal-ispiżjara u kien hemm ukoll rappreżentanti tal-iskejjel tal-Knisja u ovvjament spjegajnielhom il-bidla fil-pożizzjoni u kienu kuntenti ħafna.

Kien hemm ukoll Dr Martin Balzan, Dr Jeffrey Bonnici u Dr Karl Briffa li wkoll spjegajnielhom il-pożizzjoni tagħna kif inbidlet, wara li ħadna l-pariri tagħna, u kienu kuntenti għax everything will fall into place ġaladarba l-klawsola 32 tiġi emendata hekk kif tkellimna.

IĊ-CHAIRPERSON: Ministru, infakkrek li fl-aħħar laqgħa kontu diġà ressaqtu emenda għall-klawsola 32 u jidher li dak li ngħad f'dik l-emenda qiegħed jiġi ripetut fl-emenda li ressaqt inti llum.

Għaldaqstant nipproponi li l-Emenda "M", imressqa fl-aħħar laqgħa, tiġi rtirata.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn qbil?

Fuq mozzjoni tal-Ministru għall-Ġustizzja, l-Ugwaljanza u l-Governanza l-Kumitat qabel li l-Emenda "M", imressqa fil-Laqgħa Nru 31 tas-6 ta' Ottubru 2020, tiġi rtirata.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Ninformakom li l-emenda proposta mill-Ministru u mis-Segretarju Parlamentari għall-klawsola 32 ġiet ukoll ċirkolata lil dawk li qegħdin jipparteċipaw permezz taż-Zoom.

DR TONIO BORG (Avukat, LifeNetwork Foundation Malta): Sur President, jien segwejt dak kollu li ntqal u nixtieq ngħid prosit lill-Membri għad-diskorsi li għamlu llum.

Fil-fatt, jien nassoċja ruħi kemm ma' dak li qalet is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar, kemm ma' dak li qal il-Ministru Edward Zammit Lewis kif ukoll ma' dak li qalet l-Onor.

Claudette Buttigieg dwar kummenti żejda li jista' jkun li saru minn xi nies fl-aħħar laqgħa.

Jien ma nistax nifhem x'differenza hemm bejn barbier li jaqta' xagħar persuna gay u persuna straight.

Naħseb li dawn l-istess xagħar għandhom!

Għaldaqstant qed nieħu gost ħafna li qed isir appell għall-moderazzjoni għaliex kien hemm ukoll nies oħrajn li sofrew ħafna kritika ta' bigoti u żeloti u fundamentalisti sempliċement għaliex iddefendew id-dritt tal-iskejjel tal-Knisja li jgħallmu s-suġġetti mhux b'diskriminazzjoni, imma minn ottika kattolika.

Qed nieħu gost ukoll li s-subklawsola (3) se titneħħa.

Fl-aħħar laqgħa jien kont għedt lill-Ministru biex nibdew niddiskutuha l-klawsola 32, u l-Ministru ġentilment kien laqa' s-suġġeriment tiegħi, għaliex jekk il-kwestjoni relatata ma' din il-klawsola tiġi solvuta, naturalment jifdal problemi oħrajn imma għall-inqas problema kbira tkun tneħħiet.

Fl-aħħar laqgħa li saret tista' tgħid li l-NGOs kollha, li kienu ġejjin minn setturi u dixxiplini differenti, tkellmu kontra din is-subklawsola u l-periklu tagħha u allura ladarba se titneħħa, se nkunu qed nfitħu t-triq għal approvazzjoni forsi aktar unanima, jekk mhux f'kollox f'ħafna mill-klawsoli, ta' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Il-fatt li qiegħda titneħħa juri wkoll li din kienet żejda għaliex li kieku kienet meħtieġa b'regolamenti tal-Unjoni Ewropea, kieku ma nistgħux inneħħuha.

Għalhekk, kif diġà għedt, f'dan l-Abbozz ta' Liġi hemm affarijiet li jmorru oltre mid-Direttivi Ewropej.

Mela ejja ma nużawx l-Unjoni Ewropea biex ngħidu li dawn l-affarijiet tridhom l-Unjoni Ewropea u mbagħad niskopru li mhux veru tridhom l-Unjoni Ewropea!

U din il-klawsola tant ma tridhiex l-Unjoni Ewropea, u tant mhijiex parti mil-liġijiet tal- Unjoni Ewropea, li l-Ministru se jneħħiha.

Kieku kienet parti mil-liġijiet tal-Unjoni Ewropea, kieku l-Ministru ma jistax ineħħiha.

Dan ifisser li l-affarijiet kollha li hemm fl-Embryo Protection Act, pereżempju, u li mhumiex permessi llum, se jibqgħu mhumiex permessi b'din il-liġi.

Issa rrid inkun ġust mal-Ministru u ngħid li huwa kien qal li dak li huwa illegali llum mhux se jsir legali permezz ta' din il-liġi.

Madanakollu fl-aħħar laqgħa jien kont għedt li jekk din il-liġi se tkun suprema, se jkun hemm affarijiet illegali li se jsiru legali u allura issa li se titneħħa s-supremazija, dak li kien kontra l-liġi se jibqa' kontra l-liġi.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Ninformakom li kulħadd se jkollu żewġ minuti.

IS-SA CYNTHIA CHIRCOP (Rappreżentanta tal-Malta LGBTIQ Rights Movement): L-ewwel nett nixtieq nirringrazzja lill-Onor.

Claudette Buttigieg, lis-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar u lill-Ministru Edward Zammit Lewis talli rrimarkaw dwar il-kummenti li saru fl-aħħar laqgħa.

Niġbed l-attenzjoni għall-fatt li għedtu li għamiltu konsultazzjoni mal-istakeholders dwar is-supremazija ta' din il-liġi imma milli jidher l-istakeholders li tkellimtu magħhom kienu kontra s-supremazija.

Jien tal-opinjoni li biex ikun hemm bilanċ, tridu titkellmu maż-żewġ naħat.

Inħoss li magħna, bħala NGO responsabbli għad-drittijiet ta' persuni LGBTIQ, u ma' NGOs oħrajn ma kienx hemm diskors dwar dan kollu.

Nixtieq ukoll niġbed l-attenzjoni għal dak li ntqal, ċjoè li mhux sempliċement naqbdu mal-liġijiet tal-Unjoni Ewropea u ngħidu li din il-liġi qed issir għall-Unjoni Ewropea.

Kif qalet tajjeb f'artikolu li kitbet il-Kummissarju għall-Kummissjoni Nazzjonali għall-Promozzjoni tal-Ugwaljanza (NCPE), is-Sa Renee Laiviera, il-problema hi li hemm distakk bejn il-prinċipji tat-trattament ugwali u l-mod kif il-liġijiet tagħna qegħdin jimplimentaw it-trattament ugwali f'kull servizz.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, nirringrazzja lis-Sa Chircop tal-intervent tagħha.

Aħna bl-ebda mod ma ridna noffendu lil xi ħadd.

Fl-aħħar laqgħa kulħadd semma leħnu, jiġifieri l-pożizzjonijiet konna nafuhom, u jidhirli li s-Sa Chircop kienet tkellmet f'dik il-laqgħa wkoll u allura smajniehom.

Inutli niltaqgħu ma' dawk li qed jaqblu għaliex aħna nemmnu li l-liġi kienet b'saħħitha u għadha b'saħħitha favur id-drittijiet.

Għalhekk, bl-ebda offiża imma b'mod prattiku ngħid li kieku kellna nerġgħu nistiednu lin-nies kollha li kienu preżenti l-aħħar darba biex nipprovaw niftiehmu, ma konniex naslu biex qegħdin hawnhekk illum u biex nimxu 'l quddiem fuq dan l-Abbozz ta' Liġi.

Niskuża ruħi però jekk b'xi mod ħassitha offiża bl-imġiba tagħna.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, filwaqt li nirrimarka li għamilna avvanz, nixtieq nagħmel mistoqsija biex forsi l-Avukat tal-Istat ikun jista' jagħtina ftit aktar għarfien dwar dak li qed nagħmlu.

B'din l-emenda, li hija waħda pożittiva, u issa li qegħdin ngħidu li dak li jsir bi ksur ta' din il-liġi jkun qed isir bi ksur ta' liġi ordinarja, meta wieħed jikkonsidra l-klawsoli 5, 6 u 7 ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, jista' l-Avukat tal-Istat jispjega fil-qosor x'se jkun l-effett tagħhom?

Qed nistaqsi biex wieħed ikun jista' jifhem aħjar u biex l-ispjegazzjoni tkun parti mit-traskrizzjoni ta' dan id-dibattitu.

B'hekk, ikollna wkoll stampa ċara tal-bidla li qed issir u ta' kif se tolqot lin-nies li qegħdin isegwuna u sussegwentement dawk li għad iridu jiġu warajna u jkunu soġġetti għal din il-liġi.

IĊ-CHAIRPERSON: Nistieden lil Dr Chris Soler biex jintervjeni.

DR CHRIS SOLER (Avukat tal-Istat): Sur President, biex nirrispondi lill-Onor.

Vassallo ngħid li f'dan is-sens naħseb li wieħed irid jikkonsidra li ġaladarba din il-liġi se jkollha effett ta' liġi ordinarja u allura mhux se tkun liġi suprema kif inhuma supremi l-Kostituzzjoni, l-Att dwar il-Konvenzjoni Ewropea – Kap. 319 – u l-Att dwar l-Unjoni Ewropea – Kap. 460 – fil-materja tal-applikazzjoni tad-dritt komunitarju, wieħed jista' jirrikorri għal dawk li huma l-avenues, jew ir-rimedji, jew il-miżuri li jistgħu jittieħdu skont il-liġijiet Maltin.

Tajjeb ngħid li fil-materja tan-nondiskriminazzjoni u tal-ugwaljanza, il-Liġi Maltija tikkontempla diversi avenues u wieħed jista' wkoll jilmenta quddiem l-awtoritajiet kompetenti konċernanti dwar allegat ksur tad-drittijiet tiegħu u dwar allegat att diskriminatorju biex jingħata rimedju f'dan is-sens.

Għalhekk, l-effett se jkun – u qed nifhem li hawn kunsens ġenerali u dan, kif qal l-Onor.

Vassallo, huwa pass pożittiv ħafna 'l quddiem – illi din il-liġi mhux se tikkozza, u mhux se tivvjola, u mhux se tkun qed tikkumbatti l-ebda liġi oħra u allura jekk b'xi mod jew ieħor ikun hemm applikazzjoni simultanja kuntestwali, mhux se jkun hemm ċirkostanza fejn ikun hemm potenzjali kunflitt.

Se nagħti eżempju.

Hemm liġijiet ordinarji oħrajn li għandhom supremacy clause bħal, pereżempju, l-Att dwar Setgħat ta' Emerġenza, Kap. 178, u f'każ ta' applikazzjoni simultanja, ma jkunx hemm kunflitt.

Naħseb dik hija importanti ħafna għaliex l-artikolu 6 tal-Kostituzzjoni tagħna huwa ċar f'dak is-sens.

Barra minn hekk, kien hemm raġunijiet li nistgħu ngħidu li huma gravi ħafna biex is-supremacy clause li intom iddiskutejtu, ma tiġix inserita f'dan l-Abbozz ta' Liġi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CLAIRE BONELLO (Rappreżentanta taċ-Church Schools Association u taċ-Church Schools' Parents' Association): Sur President, kif kellna l-okkażjoni ngħidu diversi drabi, aħna nħaddnu u naqblu mal-għanijiet u l-oġġettivi ta' dan l-Abbozz ta' Liġi, li huwa kontra d-diskriminazzjoni u favur l-ugwaljanza, u għalhekk qegħdin nilqgħu din l-emenda.

Din hija emenda pożittiva ħafna peress li se tneħħi l-possibbiltà ta' kunflitt ma' diversi liġijiet ordinarji.

Nirringrazzjaw lill-istakeholders kollha kif ukoll lil-leġiżlaturi li taw widen lill-concerns ta' ħafna nies.

Fil-fatt, madwar 80% tar-rappreżentazzjonijiet u s-sottomissjonijiet li saru fil-laqgħa preċedenti, kienu f'dan ir-rigward.

Kien hemm concerns kbar fuq din is-"supremacy clause" u allura l-fatt li din se titneħħa permezz tal-emenda, qegħdin nilqgħuh b'mod tajjeb ħafna.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

FR JIMMY BARTOLO (Rappreżentant tas-Secretariat for Catholic Education): Sur President, nissieħeb ma' Dr Bonello u nirringrazzjakom talli smajtu u tajtu widen lil ħafna organizzazzjonijiet.

Nerġa' nenfasizza li aħna favur li jkun hemm liġi dwar l-ugwaljanza, li aħna kontra kull forma ta' diskriminazzjoni f'pajjiżna u nixtieq nagħmilha ċara li bħala Kattoliċi u Ġiżwiti, m'għandna assolutament x'naqsmu xejn ma' min jgħid li hu Kattoliku u mbagħad jitkellem kontra l-gays.

Għalkemm aħna Kattoliċi, l-eżempji li ngħataw fil-laqgħa preċedenti tal-fotografu, tal-barbier u tal-kejk, assolutament ma naqblux magħhom.

Aħna ma naqblux ma' dak it-tip ta' diskors.

Inżid ngħid ukoll li fl-iskejjel tagħna, il-komunità LGBTIQ hija parti integrali.

Fil-fatt, għandna nies minn din il-komunità li huma Assistant Heads tal-iskejjel tagħna.

Dawn huma milqugħin, qegħdin jagħtu kontribut siewi ħafna u huma apprezzati ħafna.

U dan qed ngħidu biex meta nitkellmu f'isem il-Kattoliċi, jekk jogħġobkom ejjew nagħmlu distinzjoni.

Ċerti diskorsi li saru, anke fil-laqgħa preċedenti, bl-ebda mod ma nistgħu nassoċjaw u nidentifikaw ruħna magħhom.

Aħna favur din il-liġi imma naturalment irridu nkomplu nemendawha biex issir aktar b'saħħitha.

Aħna kontra kull forma ta' diskriminazzjoni però rridu naraw li din tkun liġi li tirrispetta l-opinjoni, id-drittijiet u l-awtonomija tagħna bħala skejjel tal-Knisja.

Dan jgħodd ukoll għal skejjel oħrajn għaliex skejjel indipendenti wkoll tkellmu u jekk hija skola Musulmana jew ta' xi denominazzjoni oħra, l-istess.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SUR IVAN GRECH MINTOFF (Rappreżentant ta' Abortion in Malta?

Not in my name! u Fight Against Gender Indoctrination): Sur President, l-ewwel nett anke jien nikkundanna ċertu diskors li sar u t-tieni, nixtieq niġbed l-attenzjoni tal-Kumitat li wara d-dibattitu li sar l-aħħar darba kien hemm ħafna u ħafna mibegħda, theddid u anke kliem ta' intimidazzjoni mill-ġurnali, fosthom il-ġurnal MaltaToday, għalija personali kif ukoll għal nies oħrajn.

Għalhekk, nitlob lill-Ministru biex jikkundanna dan l-aġir ukoll.

Aħna ġejna hawnhek biex niddiskutu dan l-Abbozz ta' Liġi b'mod ċivili u għaliex aħna ma naqblux man-naħa l-oħra ma jfissirx li aħna omofobiċi, jew li aħna minn wara l-muntanji.

Lili saħansitra ċempluli edituri u heddewni u għalija dik hija xi ħaġa kundannabbli.

Nixtieq li dan il-Kumitat japprezza li dan it-tip ta' diskors mhuwiex ta' dehen għaż-żewġ naħat.

Għaldaqstant nixtieq li l-Ministru għall-Ugwaljanza jieħu nota ta' x'inhu jiġri fuq in-naħa l-oħra u fir-rigward ta' nies li ma jaqblux magħhom u jekk jogħġbu jikkundanna dan l-aġir u jekk hemm bżonn anke jieħu azzjoni għaliex persważ li aktar ma jgħaddi l-ħin, aktar se jiżdied dan it-tip ta' theddid u insinwazzjonijiet koroh.

Jien noġġezzjona bil-kbir li jċempilli editur u jgħidli li jien omofobiku għaliex qed niddiskuti fuq dan l-Abbozz ta' Liġi.

Jekk hu għandu provi li jien omofobiku, iressaqhom imma ma jċempillix u jheddidni b'dak il-mod.

U anke ċertu diskors li sar dwar nies bħall-Onor.

Jekk jogħġobkom nixtieq kundanna.

Il-mistoqsija tiegħi hija ladarba din il-klawsola se taqa', is-sitt mistoqsijiet li jien irbatt ma' din il-klawsola fl-aħħar laqgħa, se jiġu mwieġba?

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Infakkarkom li għandkom żewġ minuti.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Memberi: No) Il-mistoqsija hija l-emenda għal klawsola 32 kif imressqa mill-Ministru Edward Zammit Lewis u mis-Segretaraju Parlamentari Rosianne Cutajar.

L-Emenda "N" għaddiet nem. con.

IĊ-CHAIRPERSON: Il-mistoqsija hija klawsola 32 kif emendata.

Klawsola 32, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, din il-klawsola tikkontempla l-obbligu tal-Gvern li jippreżenta rapport annwali dwar l-objettivi tiegħu li jdaħħal u litteralment jimponi miżuri li jiġġieldu d-diskriminazzjoni, inkluż fi strutturi tiegħu stess.

Din il-klawsola tikkontempla l-obbligu li jkun hemm rapport annwali anke biex il-Kummissjoni dwar id-Drittijiet tal-Bniedem u l-Ugwaljanza tkun taf jekk dawk l-istess objettivi humiex qegħdin jintlaħqu jew le.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Ministru, fis-subklawsola (3) tal-klawsola 27 qed jingħad li r-rapport għandu jitressaq sa mhux aktar tard minn xahar mill-kompilazzjoni tiegħu.

Meta ma jkollniex gwida ta' data, jekk inkunu qed ngħidu li r-rapport għandu jiġi ppreżentat darba fis-sena u dik is-sena tkun is-sena kalendarja, pereżempju, jista' jkun li jkun hemm daqsxejn tlajjar – ovvjament naf li dawn l-affarijiet mhux dejjem tista' timxi magħhom bil-ħin – biex isir rapport bħal dan.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Onor. Buttigieg, dak li qed tistaqsi int jitwieġeb permezz tas-subklawsola (1).

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Għandek raġun, nirtira dak li kont se ngħid.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Fis-subklawsola (4) qed jissemma l-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali tal-Kamra u naf li dan issa ġie mgħobbi b'ħafna issues differenti.

Niftakar kien hemm żmien meta kien mgħobbi b'issues li llum lanqas għadna nitkellmu dwarhom, fosthom l-immigrazzjoni.

Fil-fatt, meta kellna dibattitu dwar l-immigrazzjoni, konna qbilna bħala Parlament li naħtru kumitat apposta fuq l-immigrazzjoni irregolari.

Kellna wkoll dibattitu fuq il-familja u issa għandna l-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet tal-Familja.

Allura materji dwar l-ugwaljanza għaliex m'għandhomx jiġu diskussi f'kumitat apposta, anke ad hoc, jekk l-ugwaljanza qegħdin inqisuha daqshekk importanti?

Jien qiegħed sempliċement nistaqsi għaliex ħafna drabi fil-Parlament nispiċċaw biex naqblu fuq xi ħaġa u ngħidu li għandu jkun hemm Kumitat tal-Kamra dwar dik il-ħaġa.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Onor. Vassallo, inti qed tissuġġerixxi li dan ikun parti mill-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, jiġifieri jkun speċi ta' sottokumitat tiegħu?

EDWIN VASSALLO: Kont qed naħseb li jkun kumitat ad hoc għaliex jekk il-klawsola 27 wieħed irid jeħodha bis-serjetà, din tittratta ħidma li tkun qed issir u allura tajjeb li dik il-ħidma ma tiġix diskussa darba biss, jew tkun trid taqa' fix-schedule tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali.

Ovvjament kull Kumitat isib spazju skont kemm jaħdem imma jekk ikun Kumitat li jaħdem, wieħed jista' jsib it-tkaxkir tas-saqajn biex jasal eżatt fejn ikun irid.

Madanakollu din hija biss proposta tiegħi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, nirringrazzja lill-Onor.

Vassallo għas-suġġeriment tiegħu.

Il-Kumitati Permanenti tal-Kamra ġew stabbiliti meta kien President tal-Kamra Dr Lawrence Gonzi u naħseb li dak kien esperiment tajjeb ħafna għaliex fil-Kumitati jsir ħafna xogħol.

Fil-fatt, maż-żmien dawn baqgħu jiġi miżjuda.

Ma nafx kif jifhmuha l-kollegi tiegħi tan-naħa tal-Gvern imma jien personalment għandi daqsxejn riżervi dwar kemm għandna nagħmlu kumitati ad hoc għaliex la għandna struttura li qed taħdem, ma nara li hemm xejn li jwaqqaf milli dan ir-rapport imur quddiem il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali.

Kif għedt inti, Onor. Vassallo, l-esperjenza għallmitna li ħafna drabi l-kumitati jaħdmu daqskemm jaħdmu l-membri u ċ-chairpersons tagħhom; hemm min jiltaqa' ħafna u jagħmel ħafna xogħol u hemm min b'xorti ħażina jagħmel inqas.

Għalhekk, ma narax li l-klawsola għandha tinbidel.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 27.

Klawsola 27 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 28 – Dritt ta' azzjoni quddiem il-Prim'Awla tal-Qorti Ċivili.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, f'ismi u f'isem is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar nipproponi din l-emenda:

"O" Klawsola 28 għandha tiġi mħassra.

Sur President, qiegħed nipproponi din l-emenda biex il-klawsola 28 tiġi mħassra b'mod totali wara diskussjoni li kelli waħdi – dan għaliex dan l-Abbozz ta' Liġi kien sar fl-2019 – mal-Onor.

Claudette Buttigieg, fejn bażikament iddiskutejna li l-klawsola 28 qed tgħid żewġ affarijiet.

L-ewwel nett qed tgħid li għandu jkun hemm individual petition lill-Prim'Awla, Sede Kostituzzjonali, għaliex elevajna d-dritt ta' kontra d-diskriminazzjoni bħala dritt fundamentali tal-bniedem.

Jiġifieri d-dritt tal-ugwaljanza llum huwa human right u jekk huwa human right, il-liġi tagħna diġà tipprovdi li wieħed jista' jmur quddiem il-Prim'Awla, Sede Kostituzzjonali, u jagħmel kawża kostituzzjonali biex jasserixxi dak id-dritt u jgħid li kellu ksur ta' dak id-dritt u jitlob rimedji, imbagħad tiddeċiedi l-Qorti Kostituzzjonali, li hija l-ogħla Qorti bi tlett imħallfin.

Wieħed jista' wkoll imur quddiem il-Qorti Ewropea tad-Drittijiet tal-Bniedem.

It-tieni punt huwa li l-Abbozz ta' Liġi Nru 97, jiġifieri l-Abbozz ta' Liġi dwar il-Kummissjoni għad-Drittijiet tal-Bniedem u l-Ugwaljanza, liema Abbozz se nkunu qegħdin niddiskutuh wara dan, iwaqqaf il-Bord għall-Ugwaljanza u allura se nkunu qegħdin nagħtu avenue ieħor f'dan ir-rigward.

Dan il-Bord se jkollu poteri kważi ġudizzjarji biex ikun hemm rimedji effikaċi għall-vittmi tad-diskriminazzjoni.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, nixtieq inżid li l-Onor.

Therese Comodini Cachia kienet ġibdet l-attenzjoni li din il-klawsola setgħet toħloq kunflitt, kif għadu kemm spjega tajjeb ħafna l-Ministru.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda mressqa mill-Ministru u mis-Segretarju Parlamentari biex il-klawsola 28 tiġi mħassra.

L-Emenda "O" għaddiet nem. con. u l-klawsola 28 ġiet imħassra.

Klawsola 29 – Dritt ta' azzjoni quddiem il-Bord.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, din il-klawsola tasserixxi dak li għedt fuq il-klawsola 28 fir-rigward tal-Bord għall-Ugwaljanza, ċjoè li se jkun hemm dan il-Bord u li dan se jkollu dritt ta' azzjoni mingħajr preġudizzju għal rimedji oħrajn, kif diġà spjegajt.

F'din il-klawsola qiegħed jingħad ukoll min huma l-persuni li jistgħu jressqu lment quddiem dan il-Bord u tirreferi – din hija xi ħaġa innovattiva ħafna – għall-jedd ta' assoċjazzjonijiet li jistitwixxu tali proċeduri.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Jiġifieri hawnhekk qegħdin nifhmu sewwa li dan il-Bord, li se jkun ġudizzjarju ...

ROSIANNE CUTAJAR: Kważi ġudizzjarju.

EDWIN VASSALLO: Le, il-Ministru "ġudizzjarju" qal.

ROSIANNE CUTAJAR: "Kważi ġudizzjarju" qal il-Ministru.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Kważi ġudizzjarju se jkun, Onor. Vassallo.

Il-mistoqsija mhux fuq hekk.

Jien irrid kjarifika mingħand il-Ministru għaliex quddiem dan il-Bord jistgħu jidhru persuni li jiġu mħarrka u dan il-Bord jista' jikkostitwixxi sentenzi fil-konfront tagħhom.

S'issa quddiem il-qrati tagħna setgħet tressaq ilment biss il-persuna li tkun ġiet aggravata però f'din il-klawsola, addizzjonali ma' dak li diġà għandna, qed ngħidu li tista' tressaq ilment assoċjazzjoni wkoll.

Mela sal-lum, Edwin Vassallo kien seta' jidher quddiem il-Qorti biex jagħmel taħrika imma issa, Edwin Vassallo jista' ma jinstema xejn imma jmur għand il-Federazzjoni tal-Industrija, pereżempju, jew xi assoċjazzjoni oħra, jew xi NGO, u tidher biss hi.

Għaldaqstant l-ewwel mistoqsija tiegħi hija din: Kif se nikkwalifikaw l-assoċjazzjoni li bis-subklawsola (2) tal-klawsola 29 se jkollha dritt tressaq quddiem dan il-Bord ġudizzjarju l-akkuża tagħha?

It-tieni, ma taħsbux li issa qegħdin niftħu u nwessgħu aktar għaliex issa tista' tressaq ilment mhux biss il-persuna li tħossha aggravata imma mal-persuna jista' jkun hemm ukoll entità li tista' tħossha aggravata?

Fil-fatt, fl-emenda li naf li se jressaq il-Ministru qed jingħad "Kull assoċjazzjoni, organizzazzjoni, jew entità legali, tista' tippreżenta lment lill-Kummissjoni f'isem jew bl-appoġġ tal-persuna li temmen li hija l-vittma ...".

Allura ma taħsbux li se mmorru oltre minn dak li huwa permessibbli sal-lum bil-liġi fir-rigward ta' min jista' jressaq taħrika fuq allegat diskriminazzjoni?

Nixtieq ftit serħan tal-moħħ fuqha din.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, l-ewwel nett niskuża ruħi li ma ġbidtx l-attenzjoni mill-ewwel li se nkun qiegħed inressaq emenda għal din il-klawsola biex intejbu d-diċitura tagħha.

It-tieni, dwar il-mistoqsija li qed jagħmel l-Onor.

Vassallo ngħid li huwa appuntu għalhekk li qegħdin inbiddlu.

Aħna rridu li kull entità jkollha d-dritt li taċċerta li hemm konformità ma' din il-liġi għaliex din il-liġi mhux biss se tkun qiegħda hemmhekk biex tasserixxi drittijiet ta' individwi imma wkoll biex tagħti rimedji aktar effettivi minn dawk tal-istruttura li hemm illum, ċjoè l-NCPE, u minn hawnhekk insellem lill-Kummissarju Renee Laiviera u lill-membri kollha li hemm magħha f'din il-Kummissjoni.

Onor. Vassallo, taf x'inhi s-sitwazzjoni llum?

Illum l-NCPE tgħidlek li għandek raġun u tibqa' bir-raġun!

Ovvjament mhux għaliex iridu hekk huma imma għaliex il-liġi ma tagħtihomx rimedji aħjar minn hekk.

Għalhekk, it-tweġiba għall-mistoqsija tiegħek hija iva, se nwessgħu, però ovvjament is-subklawsola (2) għamilnieha b'intenzjoni.

Aħna nixtiequ nwessgħu u nagħtu dan id-dritt ta' azzjoni lill-assoċjazzjonijiet u l-organizzazzjonijiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Forsi jkun aħjar jekk naraw daqsxejn l-emenda tal-Ministru.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Iva, għandek raġun.

Kien imessni ressaqtha fil-bidu.

Għaldaqstant f'ismi u f'isem is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar nipproponi din l-emenda:

"P" Klawsola 29 għandha tiġi emendata kif ġej:

(a) fis-subklawsola (1) tagħha, minflok il-kliem "Kwalunkwe persuna" għandhom jidħlu l-kliem "Bla ħsara għal kwalunkwe rimedju ieħor fi kwalunkwe liġi oħra, kwalunkwe persuna";

(b) is-subklawsola (2) tagħha għandha tiġi sostitwita kif ġej:

"(2) Kull assoċjazzjoni, organizzazzjoni, jew entità legali, tista' tippreżenta lment lill-Kummissjoni f'isem jew bl-appoġġ ta' persuna li temmen li hija vittma tal-ksur tad-dritt għal trattament indaqs u n-nondiskriminazzjoni, bil-kunsens ta' tali persuna, fejn titlob lill-Bord sabiex jinbdew il-proċeduri meħtieġa skont dan l-Att."; ...

– B'dan naħseb li l-Onor.

Vassallo għandu s-serħan tal-moħħ li assoċjazzjoni mhux tqum filgħodu u taqbad u tagħmel azzjoni imma jrid ikollha l-kunsens tal-persuna li għandha interess għaliex qed tallega li hija vittma ta' nondiskriminazzjoni.

Jiġifieri parzjalment irrestrinġejnieha ftit hawnhekk biex ikun hemm dan l-interess li aħna l-avukati ngħidulu "interess ġuridiku". –

… (ċ) minnufih wara s-subklawsola (2) tagħha, kif sostitwita, għandha tidħol subklawsola ġdida kif ġej:

"(3) Kwalunkwe assoċjazzjoni, organizzazzjoni, jew entità legali tista' tippreżenta lment ukoll f'dawk il-każijiet fejn ma hemmx persuna speċifika li hija identifikata bħala l-vittma tal-ksur tad-dritt għal trattament indaqs u n-nondiskriminazzjoni:

Iżda l-ilment għandu jkun ta' interess pubbliku jew dwar settur jew grupp partikolari tas-soċjetà."; u

(d) is-subklawsola (3) tagħha għandha tiġi rinumerata bħala subklawsola (4).

Dan ifisser li m'għandux ikun hemm kawżi ipotetiċi.

Ħalli nagħti eżempju; ejja ngħidu li fis-Servizz Pubbliku nqalgħet kwestjoni dwar Executive Officers (Eos) f'dipartiment partikolari.

Ovvjament hemmhekk wieħed irid jindika x'inhi l-problema u anke juri li at face value hemm ilment sostanzjali u mhux noqogħdu nagħmlu l-kawżi minn ottika teoretika.

Dak hu l-għan u allura biex inwieġbek, Onor. Vassallo, iva, aħna wessajna minn kif inhi l-liġi bħalissa.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Ministru, inti użajt il-frażi "kawżi ipotetiċi" u l-frażi "interess ġuridiku".

Ejjew nifhmu qabel ma nivvotaw!

Inti rrispondejtni li iva, jien għedt sewwa li se niftħu aktar u dan fir-rigward ta' min jgħid li qed iħossu ddiskriminat.

Allura se jkun hemm dan il-Bord, li intom qed tgħidu li huwa semiġudizzjarju, però minkejja dak kollu li qed ngħidu, m'hemm l-ebda klawsola li tista' żżomm milli titressaq quddiemu kawża ipotetika.

Allura f'dan il-kuntest, meta qegħdin ngħidu "interess ġuridiku", dak li s'issa fil-qrati tagħna kien interess ġuridiku mogħti lill-persuna li tħossha aggravata issa se jkun interess ġuridiku aktar wiesa' u min qiegħed jitkellem, jiġifieri l-leġiżlatur, qed jifhem li qiegħed jagħmel aħjar.

U huwa aħjar, però r-riżultat ta' dan kollu jista' jkun li biex innaqqsu d-diskriminazzjoni, noħolqu diskriminazzjoni oħra għaliex dan se jkun il-mod ta' kif insikktu; qegħdin noħolqu l-probabbiltà li bniedem ma jitkellimx għaliex issa mhux biss se jkun hemm l-interess ġuridiku imma se jkun hemm ukoll interess li qed jiġi mwessa' għal kull assoċjazzjoni.

Mela allura l-probabbiltà li xi ħadd jiġi mressaq quddiem dan il-Bord għaliex jista' jkun hemm diskriminazzjoni se tkun ferm aktar wiesgħa minn dik tal-lum.

Għal-leġiżlatur jista' jkun tajjeb però s-side effect jista' jkun ukoll attakk fuq dik li hija l-libertà tal-espressjoni.

Dak huwa l-biża' tiegħi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: L-ewwel nett iva, se nwessgħu.

It-tieni, għedt ċar li jrid ikun hemm bażi għal azzjoni.

It-tielet, għandna awtorità kważi ġudizzjarja li se tara l-każ, jiġifieri billi jitressaq każ ma jfissirx li se jintlaqa'.

Ir-raba', din il-liġi ma tittrattax opinjonijiet u allura l-fatt li persuna tgħid l-opinjoni tagħha ma jaqax fil-parametri ta' azzjoni li tista' tittieħed taħt din il-liġi.

Għalhekk, persuna bħall-Onor.

Vassallo, li l-morali tiegħu huma li huma u anke jesprimihom fil-Kamra, se tibqa' libera li tesebixxi l-morali tagħha għaliex temmen f'dak li temmen u mhux se tiġi milquta minn din il-liġi partikolari.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MIRIAM DALLI: Sur President, min-naħa tiegħi nitlob li ma jkunx hemm emendi ulterjuri għal dak li għandna hawnhekk għaliex id-diċitura tas-subklawsola (3) naħseb li tgħid b'mod ċar ħafna li inti ma tindirizzax każijiet ipotetiċi għaliex titkellem speċifikament dwar każijiet ta' interess pubbliku u titkellem dwar settur jew grupp partikolari tas-soċjetà.

Jiġifieri qed tittargittja każijiet ta' diskriminazzjoni li huma ċari u mhumiex ipotetiċi.

Bis-sistema ġuridika tagħna wkoll, jekk ikollok każ frivolu jiġi mwaqqaf mill-qrati tagħna, jiġifieri s-smigħ ta' dik il-kawża ma jitkompliex.

Aktar minn hekk, jien inħoss li din il-klawsola qed tagħti drittijiet lil dawk in-nies li individwalment se joqogħdu pass lura milli jieħdu azzjoni meta jkollhom id-drittijiet tagħhom mhux imħarsa kif suppost.

Issa hawnhekk il-key word għalija hija l-kelma "legali" għaliex fl-emenda tal-Ministru qegħdin nitkellmu dwar "assoċjazzjonijiet, organizzazzjonijiet, jew entitajiet legali" u allura m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq xi entità li titfaċċa minn xi mkien u li tkun qed tirrappreżenta l-interess ta' individwu li jħossu rappreżentat aħjar b'dak il-mod.

Għaldaqstant il-jargon li għandna bħalissa f'din il-klawsola lili jagħtini s-serħan il-moħħ li dawk in-nies aħna qegħdin nipproteġuhom aktar.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CHRIS SOLER: Se nagħmel din ir-rimarka aktar bħala punt ta' kjarifika jew biex nifhem aħjar jien.

Fis-subklawsola (2), tenut kont tal-fatt li l-kunsens huwa rekwiżit legali importanti ħafna, anke fil-kamp kuntrattwali, irrid nistaqsi jekk il-kunsens li qegħdin nirreferu għalih hawnhekk jistax jiġi interpretat bħala l-parteċipazzjoni ta' persuna bħala membru f'assoċjazzjoni, organizzazzjoni, jew entità legali.

Din il-parteċipazzjoni tista' tiġi mifhuma, jew interpretata, jew ikkonsidrata bħala li dik il-persuna hija a konoxxenza ta' dak il-kunsens litteralment bil-preżenza stess.

Allura mingħajr ma jkun hemm kunsens bil-miktub, naħseb jeżisti r-riskju li effettivament l-assoċjazzjoni, l-organizzazzjoni, jew l-entità legali tkun tista' tippromwovi lment mingħajr ma jkollha l-kunsens espliċitu tal-persuna u naħseb dak mhuwiex l-għan ta' din l-emenda.

Għalhekk, tenut kont tal-fatt li f'din il-liġi m'hemmx interpretation clause li tiddefinixxi x'inhu kunsens imma naturalment il-kelma "kunsens" għandha riperkussjonijiet legali enormi, anke fil-Kodiċi Ċivili, partikolarment fil-kamp kuntrattwali, u tenut kont ukoll tal-fatt illi fis-subklawsola (3) qed inwessgħu dan il-poter, ma nafx hux il-każ li ngħidu li l-kunsens għandu jkun bil-miktub.

Qed nagħmel din ir-rimarka sempliċement għall-konsiderazzjoni tagħkom.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, nemmen li l-Avukat tal-Istat għandu raġun u qiegħed jiggwidana biex nevitaw sitwazzjonijiet fejn xi assoċjazzjoni tgħid li l-persuna tat il-kunsens però ma jkun hemm xejn li jurik tali kunsens.

L-idea ta' din il-klawsola kienet – din m'għedthiex qabel imma spjegata tajjeb l-Onor.

Miriam Dalli – li noħolqu dik li jsejħulha "ekonomija tal-ġudizzju".

Ħalli nagħti eżempju; ejja ngħidu li hemm struttura fis-Servizz Pubbliku li hija diskriminatorja, bħal, pereżempju, il-mod li bih tinħadem il-paga tan-nisa.

Għalkemm din ma tkunx saret apposta, il-kriterji użati jkun qed iwasslu għal diskriminazzjoni.

Għalhekk, minflok ma kulħadd joqgħod jiftaħ kawża, bil-fatt li jkollok il-kollettività din l-istruttura tiġi rranġata u nevitaw sitwazzjoni li kull persuna toqgħod tattakka xi ħaġa li hija antidiskriminatorja.

Fil-fatt, l-Abbozz ta' Liġi stess jagħti għajnuna biex dak li jkun, jekk għandu struttura li hija diskriminatorja, – nerġa' ngħid li mhux bilfors ikun għamilha apposta imma jista' jkun li jkunu żviluppaw ċerti affarijiet, jew fil-business tiegħu jkun dejjem ħadem hekk – tiġi rranġata ħalli mhux kull wieħed joqgħod jagħmel kawża u jkollna ħafna kawżi.

L-intenzjoni hija tajba, fis-sens li l-kollettiv jolqot lill-vittmi kollha u allura ma jkunx hemm il-ħtieġa li kull wieħed, b'mod separat, jiftaħ kawża għal rasu.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, l-ewwel nett nirringrazzja lill-Avukat tal-Istat talli ġibed l-attenzjoni li assoċjazzjoni – din tista' tkun anke l-Assoċjazzjoni ta' min iħaddem – irid ikollha bil-miktub li għandha d-dritt titkellem f'isem dak li jkun.

Dak diġà huwa avvanz importanti 'l quddiem.

Madanakollu jien għandi dubju kbir dwar dak li inti dejjem tgħid u ilek tirreferi għalih għax issostnih u temmnu, Ministru, ċjoè li opinjoni ma tistax tikkostitwixxi ksur ta' din il-liġi.

Issa jekk inħarsu lejn l-ewwel klawsoli ta' dan l-Abbozz ta' Liġi nsibu li dawn jiddefinixxu fejn m'għandux ikun hemm diskriminazzjoni u liema huma dawk l-atti li persuna tista' tiġi mħarrka fuqhom.

Aktar minn hekk, u apparti milli persuna tista' tħarrek persuna oħra, qed ngħidu li anke assoċjazzjoni tista' tħarrek persuna għax tkun wettqet diskriminazzjoni abbażi tal-klawsoli 4, 5, 6, 7 u kull fejn hemm il-karatteristiċi protetti u r-raġunijiet li fuqhom tista' sseħħ diskriminazzjoni.

Għalhekk, filwaqt li faċilment ngħidu li opinjoni ma tistax tkun il-bażi ta' litigazzjoni jew ta' taħrika quddiem dan il-Bord, jekk jien nitkellem fuq is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar, pereżempju, opinjoni tkun u jekk hija titkellem fuqi, opinjoni tkun ukoll.

Mela allura permezz ta' dik l-opinjoni jien nista' nkun qed nagħmel hate speech kontra s-Segretarju Parlamentari!

Jiġifieri faċli ngħidu opinjoni ma tistax tikkawża taħrika imma hija opinjoni l-bidu ta' kull hate speech, jew ta' kull att diskriminatorju … (Interruzzjonijiet) Tgħidulix "U le, Edwin!" għax b'dak li kien qed jgħid Edwin, l-Avukat tal-Istat diġà sab fejn nistgħu nikkoreġu!

Li kieku jien ma tkellimtx, konna nibqgħu għaddejjin.

Huwa fatt li fejn qabel kienet persuna li għandha interess ġuridiku li tista' tressaq ilment kontra persuna oħra, b'din il-liġi anke entità se tkun tista' tressaq ilment.

Issa l-entità se ngħidulha li jrid ikollha sottomissjoni bil-miktub, u dik diġà aħjar, imma ejja ma nkunux daqshekk ħfief li ngħidu li fuq opinjoni persuna ma tistax titressaq quddiem il-Bord għax kull fatt jista' jitressaq bħala att ta' diskriminazzjoni.

Att ta' diskriminazzjoni jista' jkun jew att fih innifsu lejn persuna oħra b'mod fiżiku, jew hate speech, jew forsi xi ħadd iżomm lil xi ħadd milli jitħallas paga ġusta, imma l-punt hu li hemm diversi fatti li jistgħu jitressqu quddiem dan il-Bord ġudizzjarju.

ROSIANNE CUTAJAR: Però mbagħad sta għall-Bord jekk jilqax jew le dak l-ilment.

EDWIN VASSALLO: Ejjew nifhmu li b'dan il-Bord, li intom sejjaħtulu "semiġudizzjarju", qegħdin inwessgħu l-probabbiltà ta' min jista' jżomm milli tittieħed azzjoni u allura wieħed jista' joqgħod lura milli jitkellem jew jekk jitkellem, nistgħu faċilment intellgħuh quddiem dan il-Bord għax jiġi allegat li għamel hate speech.

S'issa kulħadd qed jgħid li le, imma dan il-Bord se jiġi mwaqqaf biex jaħdem u l-parti l-kbira tal-ħidma tiegħu se tkun proprju biex inaqqas dik li s'issa hija l-libertà tal-espressjoni.

L-abbuż jien ma naqbilx miegħu, u d-diskriminazzjoni jien kontra tagħha, però l-biża' tiegħi hi li Bord bħal dan ma tantx għandu limiti sa fejn jista' jasal meta jiġi biex jikkostitwixxi jew jagħti s-sentenza jew id-deċiżjoni tiegħu.

Fil-fatt, wieħed mill-ewwel argumenti tagħna bħala Oppożizzjoni fl-istadju tat-Tieni Qari kien li din hija liġi fluwida ħafna u allura dan il-Bord jien narah perikoluż jekk se jaħdem b'dan il-mod għax l-opinjoni ta' persuna xorta tista' tkun il-bażi ta' taħrika quddiem dan l-istess Bord, aktar u aktar issa li taħrika tista' ssir mhux biss minn persuna li għandha interess ġuridiku imma anke minn assoċjazzjonijiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Issa se niftaħ il-floor għal dawk li qegħdin jipparteċipaw biż-Zoom.

Infakkarkom li għandkom żewġ minuti.

Nitlobkom biex tagħmlu l-punt tagħkom u biex ma nirrepetux ruħna.

DR TONIO BORG: Sur President, se nagħmel punt dwar l-opinjoni.

L-ewwel nett ħadt gost li l-Ministru qal li l-opinjonijiet ma jaqgħux taħt din il-liġi għaliex xi konsulenti fil-Ministeru tiegħu qalu l-kuntrarju.

Għaldaqstant nieħu l-opportunità biex nistaqsi lill-Avukat tal-Istat x'jiġri fil-każ li xi ħadd jesprimi opinjoni li relazzjoni mhijiex skont il-liġi naturali.

M'iniex qed ngħid li naqbel ma' min jgħid hekk, biex nagħmilha ċara, però nixtieq inkun naf jekk dik taqax taħt din il-liġi.

Xi ħadd fil-Ministeru tal-Ministru Zammit Lewis qal li lanqas għandna bżonn din il-liġi għaliex min jgħid hekk, nistgħu nressquh fuq hate speech!

Mhux qed ngħid li min jiġġenera l-mibegħda m'għandux jiġi kkastigat imma fil-każ li wieħed ikun qiegħed jesprimi opinjoni, naqblu jew ma naqblux magħha, naħseb li s-sitwazzjoni hija differenti.

Voltaire kien qal: Jien nista' ma naqbilx miegħek imma lest li mmut biex nipproteġi d-dritt tiegħek li tesprimi ruħek.

Għalhekk, jekk jien ngħid li ċerti relazzjonijiet mhumiex skont il-liġi naturali, se titqies bħala reat kriminali taħt din il-liġi?

Nixtieq li jweġibni l-Avukat tal-Istat.

It-tieni, ġaladarba qed insemmu l-Bord, nixtieq inkun naf jekk dan jistax jimponi pieni amministrattivi.

Qed nistaqsi għaliex hemm tliet sentenzi tal-Qorti Kostituzzjonali li jgħidu li qorti biss tista' timponi pieni amministrattivi.

It-tielet, veru li se nneħħu l-interess ġuridiku imma għaliex hawnhekk biss se nneħħuh?

Jekk irrid nattakka liġi għax tmur kontra d-drittijiet tal-bniedem, irrid nipprova l-interess ġuridiku.

Jiġifieri jekk ipotetikament tidħol il-liġi tal-abort f'Malta, jien ma nistax nattakkaha dik il-liġi; irid jattakaha xi ħadd li għandu interess ġuridiku.

Issa hawnhekk qed ngħidu li l-interess ġuridiku se jitneħħa.

Prosit, imma neħħuh għal kollox mhux għal hawnhekk biss!

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CHRIS SOLER: Jekk fhimt sew, din il-liġi mhu se jkollha l-ebda ġuriżdizzjoni penali, fis-sens li persuna mhux se titressaq il-Qorti taħt din il-liġi b'mod dirett.

Se mai, f'dan l-Abbozz ta' Liġi għandna emenda konsegwenzjali għall-artikolu 82A tal-Kodiċi Kriminali u allura jekk ikun hemm ir-rekwiżiti fil-liġi sabiex persuna titressaq, wara li jkun hemm id-denunzja, ir-rapport jew il-kwerela skont il-Kodiċi Kriminali, u jekk l-uffiċjal investigattiv – eventwlament se jkun l-Avukat Ġenerali u mhux aktar il-Pulizija – iressaq il-persuna, ma naħsibx li din il-liġi b'xi mod se tkun qed taffettwa il-lite proceduralis li tista' twassal għall-imputazzjoni penali quddiem qorti penali.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CLAIRE BONELLO: Sur President, irrid nagħmel xi mistoqsijiet.

L-ewwel nett din il-klawsola qisha qiegħda tneħħi għalkollox ir-rekwiżit tal-interess ġuridiku u qed nifhem ukoll li anke f'każijiet fejn m'hemmx vittmi, se jkun hemm il-possibbiltà ta' prosekuzzjoni quddiem dan il-Bord.

Kif naraw mill-Abbozz ta' Liġi Nru 97, dan il-Bord se jkollu l-mandat li jimponi multi ta' natura penali.

Qed ngħid hekk għax minkejja li d-diċitura tal-Abbozz ta' Liġi tgħid li dawn huma multi amministrattivi, dawn jammontaw għal massimu ta' €10,000 u allura huma ekwivalenti għal pieni ta' natura penali.

Nixtieq nitlob ukoll il-leġiżlatur jispjega għaliex m'hemmx kriterji biex jissalvagwardjaw li jkun hemm prosekuzzjonijiet frivoli u li jippersegwitaw in-nies.

Jista' jkollna każijiet ta' assoċjazzjonijiet, jew saħansitra xi entità legali minn barra, li jkunu jistgħu jressqu prosekuzzjoni ta' individwu Malti, bil-fire power legali kollha li jkollhom dawn l-assoċjazzjonijiet jew l-entità barranija, u dan jirriżulta f'persekuzzjoni ta' prosekuzzjonijiet.

Nixtieq nitlob ukoll lill-Ministru sabiex jagħtina xi eżempji ta' ċirkostanzi ta' dan it-tip, jiġifieri ċirkostanzi fejn jista' jitressaq ilment fuq interess pubbliku, jew fuq kwestjoni ta' nondiskriminazzjoni, li mhux ipotetiku.

F'liema każijiet jistgħu jitressqu?

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR MIRIAM SCIBERRAS (Chairperson, LifeNetwork Foundation Malta): Sur President, nixtieq kjarifika dwar jekk l-opinjonijiet humiex esklużi jew le.

Qed ngħid hekk għax bħalma qal Dr Tonio Borg, dan l-aħħar fuq il-midja soċjali kien hemm min ikkummenta, inkluż nies ta' statura legali, u qal li l-artiklu li nkiteb mill-Prof.

Jien mhux qed ngħid li naqbel mal-kliem kif ġie poġġut, però kien hemm min ikkummenta f'dan is-sens, u dawn kienu kummenti serji, tant li ġew deskritti bħala omofobiċi eċċ. mill-ġurnalisti.

Allura hawnhekk tqum din il-mistoqsija kbira: Opinjoni se tkun eskluża jew le?

Jiġifieri bniedem se jibqa' liberu li jikteb l-opinjoni tiegħu?

Nixtieq li tkun iċċarata din.

Issa nixtieq nagħmel punt dwar l-interess ġuridiku.

Fuq l-interess ġuridiku jrid ikollna kjarifika ċara.

Pereżempju bħalissa l-Morning After Pill qed jintqal ħafna fuqha fil-gazzetti u għaliex aħna qed nagħmlu kawża fuqha, naf li wieħed irid jipprova l-interess ġuridiku.

Allura jekk l-interess ġuridiku se jitneħħa hawnhekk, għandu jitneħħa għal-liġijiet kollha għax imbagħad il-liġi tal-ugwaljanza se tkun aktar ugwali minn liġijiet oħra!

Jew il-liġijiet se jkunu ugwali u allura ngħidu li din hija liġi li se tippromwovi l-ugwaljanza, jew inkella se ngħidu li din hija liġi tal-ugwaljanza li hi stess mhijiex ugwali għal liġijiet oħra!

Nixtieq risposta dwar dan.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR IAN BALDACCHINO (Rappreżentant tal-Kunsill Mediku): Sur President, il-Kunsill Mediku huwa l-kunsill regolatorju tat-tobba u d-dentisti u nixtieq inqajjem xi paralleli u xi kwestjonijiet oħra li konna qegħdin insemmu waqt din id-diskussjoni.

L-ewwel nett se jkun interessanti l-fatt li dan il-Bord se jkollu rwol investigattiv, speċjalment f'oqsma ta' natura sensittiva, – fost il-karatteristiċi protetti hemm il-mediċina u s-saħħa u allura aħna nifhmu li jista' jkun hemm areas li jkunu daqsxejn sensittivi – u li se jkun hemm rappreżentanza barranija.

Mela jekk, pereżempju, tabib jew dentist jittella' quddiem dan il-Bord, dan se jkollu quddiemu mhux biss il-klijent tiegħu stess imma wkoll rappreżentanza barranija.

Issa fil-każ tagħna mhux biss inkunu qegħdin naraw mod ta' xogħol imma nkunu qed naraw ukoll b'mod individwali l-persuna.

Dan ifisser li NGO tista' tmexxi bis-saħħa finanzjarja u soċjopolitika tagħha kontrik għaliex inti tkun qed tagħmel xogħlok, u inti tista' tittella' quddiem dan il-Bord mhux darba biss imma tista' tittella' aktar minn darba, u dan apparti milli jkollok il-burden of proof kontrik.

Għalhekk, aħna qed naraw li hemm daqsxejn saħħa żejda f'ċerti ċirkostanzi, speċjalment meta hemm l-individwu kkonċernat.

Ma ninsewx li din il-liġi qed issir minħabba raġunijiet ta' xogħol u ugwaljanza; din il-liġi kienet bdiet biex naraw li jkun hemm ugwaljanza fuq ix-xogħol.

Niġi għall-aħħar punt.

Din il-klawsola ma ssemmi xejn jekk l-akkużat għandux id-dritt li jkollu lil xi ħadd jirrappreżentah.

Jekk qed nagħtu saħħa fuq naħa waħda biss u l-akkużat m'għandux min jgħinu u jirrappreżentah, kemm b'mod individwali kif ukoll bħala membru ta' xi assoċjazzjoni, u jekk m'għandux min jiddefendih fuq punt ta' etika u għall-mod ta' kif hu jipprattika, diġà hemm ċerta saħħa aktar fuq in-naħa l-oħra.

U li jinkwetana wkoll …

IĊ-CHAIRPEROSN: Dr Baldacchino, niskuża ruħi però qbiżt il-ħin.

IS-SUR CLAYTON MERCIECA (Rappreżentant tal-Allied Rainbow Communities): Sur President, qed jitqajmu ħafna concerns fuq l-opinjonijiet u mhux opinjonijiet.

Opinjoni hija li tgħid "Jien jogħġobni l-kafé u mhux it-te", imma li tgħid affarijiet kontra persuni u l-eżistenza tagħhom ma nqisuhiex bħala opinjoni.

U huwa hemmhekk fejn naraw li ħafna drabi persuni li huma f'minoranzi jkunu qegħdin jiġu mċaħħda minn xi drittijiet, jew ikunu qegħdin jiġu mgħajra jew trattati ħażin u ma jkollhom lil ħadd min jaqbeż għalihom.

Għalhekk, din hija klawsola importanti għaliex tagħti l-poter lill-organizzazzjonijiet biex jieħdu passi f'isem dawn l-individwi li jkunu qed jiġu ddiskriminati jew li jkunu qed jiffaċċjaw inugwaljanzi.

Fil-każijiet li naraw aħna hemm bżonnha ħafna din il-klawsola għaliex min qiegħed f'minoranza, diġà għandu ħafna ostakli fil-ħajja u li jiffaċċja ħafna battalji waħdu hija l-inqas ħaġa li jrid.

Allura li jkun hemm assoċjazzjoni li tista' tgħinu biex iressaq il-każ hija importanti.

U ma nimmaġinax li saħħa finanzjarja NGO jkollha wisq fil-maġġor parti tal-każijiet; l-aktar li tista' toffri huwa li żżomm idejn il-persuna sabiex tressaq il-każ quddiem il-Bord.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SUR IVAN GRECH MINTOFF: Sur President, jidher ċar li hawn inċertezza kbira dwar xi tfisser "opinjoni" u aħna qed nifhmu li iva, opinjoni fil-mument tista' twassal għal taħrika quddiem dan il-Bord.

Għaldaqstant naħseb li wasal il-ħin li niċċaraw eżatt jekk opinjoni tistax twassal għal taħrika jew le, u magħha nżid ukoll it-twemmin.

It-twemmin huwa karatteristika protetta u allura jekk jien nemmen f'xi ħaġa u nesprimiha, dik tista' twassalni għal taħrika jew le?

Naħseb importanti li niċċaraw dan il-punt għax jidher ċar li hemm min għalih tkun opinjoni u hemm min għalih ma tkunx.

Kulħadd qed jagħti l-interpetazzjoni tiegħu u allura jeħtieġ li niċċarawha.

Fir-rigward tal-punt li min qed iħossu offiż issa jista' jkollu l-backing ta' gruppi internazzjonali, li jistgħu jkunu gruppi estremisti u li għandhom il-fondi biex ikunu jistgħu jiddefenduh, għalija huwa ta' tħassib kbir għax jew jien qed inressaq l-ilment jew inkella jien se nressaq l-ilment biex imbagħad jidħol xi ħaddieħor u jifqa' lil min ikun qed jiġi akkużat.

Ma ninsewx li min ikun akkużat, skont din il-liġi, ikun misjub ħati sakemm huwa jipprova ruħu li mhuwiex.

Dik hija xi ħaġa tal-waħx ukoll, apparti li hemm multi ta' €10,000 u mingħalija hemm ukoll piena ta' ħabs.

L-istess il-fatt li l-Qorti se tkun marbuta li tmexxi d-deċiżjoni li tittieħed minn dan il-Bord.

Allura naħseb li hemm ħafna layers ta' one-sided legal strength.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SUR PETER CASSAR TORREGIANI: Sur President, naseb li bħala poplu għandna nkunu iżjed konxji li l-Parlament tagħna jrid jaħdem għall-ġid tal-bniedem fil-futur u wisq nibża' li dħalna fil-gwerer għall-kontroll li hemm għaddejjin fid-dinja u dħalna fihom b'mod mhux għaqli.

U din il-liġi naħseb tesprimi dan l-iżball.

Aħna ġibna l-gwerra tad-dinja hawnhekk!

Din qiegħda fil-kamra tagħkom, fuq il-mejda tagħkom, u allura l-Parlament qed ikun żvijat.

Aħna mhux se nwasslu lill-bnedmin il-ġenna b'dan il-mod imma nistgħu nagħmlu infern fl-art għal xulxin.

Dan ma jgħoddx; ikun ħafna aktar għaqli jekk ir-rispett għall-minoranza jkun billi jsir iżjed fil-fond id-djalogu bejn min għandu opinjoni differenti.

Allura go easy, u go slow għaliex hemm ġid kbir x'joħroġ minn dawn il-problemi, però dejjem jekk id-djalogu jsir bi spirtu tajjeb.

Mela isimgħuhom lil dawk li qed ikollhom dubji serji għax b'hekk, il-Parlament jgħin ħalli d-djalogu jkun ta' ġid għall-futur tal-bniedem f'Malta.

Jalla jkun ta' ġid għad-dinja wkoll imma almenu jkun ta' ġid fostna.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SUR JOE GRIMA (Rappreżentanta tal-Malta LGBTIQ Rights Movement): Sur President, nixtieq nirrimarka li kumbinazzjoni kważi kull min qed jitkellem qiegħed jagħmel referenza għall-komunità LGBT daqslikieku aħna komunità perikoluża u li tixtieq tippersegwita.

L-evidenza però turi li s-sitwazzjoni hija waħda kompletament opposta.

Nixtieq ukoll nirrimarka li kulħadd qed jgħid li ma jaqbilx ma' dak id-diskors li sar u allura jkun ideali li jekk ma naqblux, dak id-diskors ma nagħmluhx mill-ewwel.

Rigward is-saħħa ekonomika li qed tgħidu li għandhom l-NGOs jew l-assoċjazzjonijiet, nista' niggarantilkom li għad-dispożizzjoni tagħna għandna biss fondi limitati ħafna u nonfqu parti sostanzjali minnhom fuq social work u fuq il-counselling li jsir minħabba l-fatt li s-soċjetà tippersegwita lill-komunità LGBT u mhux bil-kontra.

Nirringrazzja lill-Onor.

Claudette Buttigieg, lill-Ministru, lis-Segretarju Parlamentari u lin-nies kollha li kkummentaw li ma qablux ma' dak id-diskors li sar fil-laqgħa preċedenti.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Jidher li ma fadal ħadd li jixtieq jikkummenta fuq din il-klawsola minn fost dawk li qegħdin jipparteċipaw biż-Żoom u għalhekk nistaqsi jekk hawnx aktar rimarki min-naħa tal-Membri qabel ma niġu għall-vot?

L-Onor.

KARL GOUDER: Sur President, nixtieq nagħmel ftit kummenti fuq dak li smajna u fuq dak li qegħdin niddiskutu.

L-ewwel nett fir-rigward tal-interess ġuridiku jien mhux qed nifhem li qed inneħħuh imma qed nifhem li qed inwessgħuh ftit.

Dan sabiex jekk, pereżempju, jien qiegħed niġi ddiskriminat imma forsi minħabba l-karattru tiegħi, jew ħaġa jew oħra, nibża' nitkellem u mmur quddiem dan il-Bord, b'din il-liġi, jekk hemm assoċjazzjoni li nħossni rappreżentat fiha, din l-assoċjazzjoni tista' tirrappreżentani.

Jekk huwa hekk, u nixtieq li l-Ministru jikkonferma, allura naħseb li qed nagħmlu pass fid-direzzjoni t-tajba.

Barra minn hekk, fuq suġġeriment ta' Dr Soler qed ngħidu li dan il-kunsens irid ikun bil-miktub, u jien naqbel għax jista' jkun li jkun hemm assoċjazzjonijiet li jabbużaw u allura jekk jien inħossni ddiskriminat, immur għand l-assoċjazzjoni, nagħtiha l-kunsens tiegħi bil-miktub u din tkun tista' tirrappreżentani.

Mela hemmhekk qed niftiehmu u naqblu li jekk nagħmlu hekk, qegħdin innaqqsu d-diskriminazzjoni?

Dik hija l-ewwel mistoqsija tiegħi.

It-tieni mistoqsija tiegħi tittratta xi ħaġa li rreferew għaliha s-Sur Clayton Mercieca u b'mod partikolari s-Sur Joe Grima.

Naħseb li f'dan il-pajjiż irridu nieqfu nitkellmu fuq l-opinjoni bil-mod kif qed nitkellmu fuqha.

Mid-diskorsi li smajna fl-aħħar laqgħa u ftit illum, hawn min f'dan il-pajjiż, u anke hawn ġew, mhux f'din il-Kamra imma fuq iż-Żoom, qiegħed jabbuża bil-kelma "opinjoni".

Jien ma nistax nagħmel statement fejn niddiskrimina kontra xi ħadd u ngħid li dik hija l-opinjoni tiegħi, jew li dak huwa dak li nemmen fih!

Għalhekk, nissuġġerixxi lil Dr Soler biex jekk nistgħu nagħmlu xi forma ta' definizzjoni biex nieqfu nabbużaw bil-kelma opinjoni darba għal dejjem.

Mhux qed ngħid li ssir illum, imma naħseb li it is about time li ssir għaliex din il-ħaġa li naqbdu u ngħidu li din hija l-opinjoni tiegħi u allura niddiskriminaw u ngħidu li rridu naħseb li m'għandhiex tkun.

It-tielet, Dr Ian Baldacchino, li qiegħed jirrappreżenta l-Kunsill Mediku, naħseb li għamel punt importanti u li għandna neħduh inkonsiderazzjoni.

Dr Baldacchino qed jgħid li jekk jien tabib u għandi pazjent li qed iħossu li jien iddiskriminajt kontrih, dan jista' jressaqni quddiem dan il-Bord u bl-emendi li qed nagħmlu jista' jkollu assoċjazzjoni tiddefendih.

Allura l-biża' tiegħu hija li jien se jkolli pazjent li għandu assoċjazzjoni li qed tiddefendih imma jien, bħala tabib, se nkun waħdi.

Għalhekk, it-tielet mistoqsija tiegħi hija din: It-tobba nafu li għandhom l-assoċjazzojnijiet tagħhom u allura dawn jistgħu jkunu involuti biex jiddefendu t-tobba tagħhom ħalli quddiem il-Bord ikollna like with like?

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, fil-bidu nett konna qegħdin nitkellmu fuq dan il-Bord bħala bord semiġudizzjarju però issa qegħdin nifhmu li dan se jkollu kwalitajiet importanti ferm biex jagħti l-ġudizzju tiegħu u anke pieni amministrattivi u pieni ta' natura penali.

Dr Tonio Borg għamel mistoqsija li ma ngħatatx risposta u għaldaqstant nerġa' nfakkar li hemm sentenzi tal-Qorti li jgħidu li l-pieni amministrattivi għandhom jingħataw biss minn qorti.

Dan ifisser li ma jistax ikun hemm bordijiet li jagħtu pieni amministrattivi.

Għalhekk, fir-rigward ta' dan il-Bord, li se nressquh għall-vot taħt il-klawsola 29, x'se tkun ir-relazzjoni bejn dik is-sentenza tal-Qorti u l-klawsola 29?

Dan il-Bord, li qegħdin insejħulu "semiġudizzjarju", kapaċi jagħti multi li jammontaw għal €10,000, li mhumiex xi ħaġa żgħira, u għaldaqstant dan il-Bord se jkun qiegħed imur kontra s-sentenzi tal-Qorti?

Ħafna mill-mistoqsijiet li qegħdin isiru f'dan ir-rigward huma soġġetti għall-Abbozz ta' Liġi Nru 97, li għad irridu niddiskutuh, u allura għaliex ma nissospendux id-diskussjoni fuq din il-klawsola sakemm ma nittrattaw l-Abbozz ta' Liġi Nru 97, imbagħad nerġgħu lura għaliha?

(Interruzzjonijiet) Jien qiegħed sempliċement nagħti opinjoni!

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi, Onor. Vassallo.

EDWIN VASSALLO: Sur President, għadni ma spiċċajtx.

IĊ-CHAIRPERSON: Jekk jogħġbok ipprova kkonludi għax m'għandniex sa għada hawnhekk.

EDWIN VASSALLO: Iva, se nikkonkludi.

Jekk aħna d-dar tad-demokrazija …

IĊ-CHAIRPERSON: Ejja, ejja, jekk jogħġbok.

EDWIN VASSALLO: Mhux ejja, ejja għax nitlob ruling fuq l-imġiba tiegħek.

Qegħdin nitkellmu fuq xi ħaġa serja.

IĊ-CHAIRPERSON: Dr Soler irid iwieġbek.

EDWIN VASSALLO: Jien qed nistaqsi jekk nistgħux nikkonsidraw li din il-klawsola nissospenduha sakemm ma nkunu ttrattajna l-Abbozz ta' Liġi Nru 97.

B'hekk, inkunu nafu eżattament fuq xiex qegħdin nitkellmu.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CHRIS SOLER: Sur President, l-ewwel nett irrid ngħid li jien dejjem favur iċ-ċertezza legali fl-ordinament ġuridiku tagħna.

Dak huwa prinċipju importanti ħafna, anke fid-dritt komunitarju, għax iwassal għal dawk li jgħidulhom "legitimate expectations".

Madanakollu naħseb li huwa diffiċli ħafna biex tiddefinixxi "opinjoni" waħedha, jekk mhux impossibbli.

Fil-fatt, anke l-qrati jkollhom diffikultà meta xi ħadd ikun qed jixhed u jkun espert tekniku; ikollhom diffikultà jekk huwiex qed jixhed fuq kostatazzjoni ta' fatt jew jekk hux qed jagħti opinjoni.

Tant hu hekk li jkun hemm interventi minn avukati fis-sens li ma jistax jixhed fuq ċerti punti għax jikkostitwixxu aktar opinjoni milli kostatazzjoni ta' fatt.

Minkejja dan, naħseb li l-kelma "opinjoni" hemm definizzjoni impliċita tagħha f'dan l-Abbozz ta' Liġi jekk wieħed jara d-definizzjoni "opinjoni politika".

Wieħed jista' jiddeduċi allura x'inhija opinjoni fl-interpretation clause meta jara li qed nitkellmu fuq twemmin jew sostenn ta' ideoloġija.

Jiġifieri minn hemmhekk wieħed jista' jislet dak li forsi qed infittxu f'dan ir-rigward mingħajr ma nidħlu f'kumplikazzjonijiet legali.

Qed ngħid dan għaliex biex tara jekk xi ħaġa hijiex opinjoni jew le, trid tiġi kkonstatata skont il-fatti speċifiċi ta' dak il-każ partikolari f'dak il-ħin partikolari.

Mela huwa diffiċli ħafna biex inti, a priori, tiddefinixxi opinjoni f'dan il-kuntest.

Fil-fatt, f'ħafna liġijiet barranin, anke li għandhom portata kostituzzjonali, niddubita kemm hemm definizzjoni espliċita u ċara ta' opinjoni.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Dr Soler, hemm żewġ affarijiet li forsi tista' tweġibhom.

L-ewwel nett kemm l-Onor.

Vassallo kif ukoll Dr Tonio Borg staqsewk fuq il-penali amministrattivi u naħseb li dik hija kwestjoni li tista' tweġibha.

It-tieni, b'rabta ma' dak li għadek kemm għedt issa fuq l-opinjoni, li staqsik fuqha anke l-Onor.

Gouder, nistgħu b'xi mod norbtu l-intenzjoni mal-issue tal-opinjoni?

Għax jien nista' nagħti l-opinjoni tiegħi imma l-intenzjoni tiegħi tkun oltre minn sempliċement opinjoni.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Onor. Buttigieg, dik hija xi ħaġa li se nidħlu fiha meta niddiskutu t-tixwix għall-mibegħda fil-klawsola 34.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CHRIS SOLER: Sur President, biex nindirizza xi punti tal-Onor.

Vassallo u tal-Onor.

Buttigieg ngħid li tikkomplika ħafna jekk tallaċċja l-opinjoni mal-intenzjoni, u dan għal raġunijiet ovvji; il-kostatazzjoni tal-intenzjoni hija materja diffiċilissima u naħseb li lanqas mhuwa neċessarjament desiderabbli li jsir hekk.

Fuq il-kwestjoni tal-penali amminstrattivi hemm diversi sentenzi, anke tal-Qorti Ewropea, kif jgħallimni Dr Borg stess, li wara kollox kien jgħallimni d-dritt kostituzzjonali 20 sena ilu!

Ovvjament dawn qed jevolvu u meta tara deċiżjonijiet ta' qrati kostituzzjonali oħra, u anke tal-qrati tagħna, ma naħsibx li wieħed jista' jgħid li it is a settled practice li l-penali amministrattivi għandhom konnotazzjoni kriminali.

Fil-fatt, mhux kollha jinkwadraw fi ħdan il-criminal charge limb tal-fair trial taħt l-artikolu 6.

Naturalment wieħed jista' jinkwadrahom taħt dak li ngħidulu "the determination of civil rights and obligations" fl-artikolu 6 tal-Kap.

319, tenut kont ukoll tal-fatt li hemm ħafna liġijiet oħra f'Malta fejn, pereżempju, wieħed jista' jikkommetti reat imputabbli għalih li jkollu ċertu konnotazzjonijiet li jistgħu jidhru li huma penali però ma jkunux neċessarjament hekk, u dawn iwasslu għal multi u anke għal penali.

Ħalli nagħti eżempju.

Ejjew ngħidu li persuna taħt Att partikolari qiegħda topera lukanda mingħajr liċenzja.

Hemm ikollok kwestjoni ta' vicarious liability jew strict liability u allura mhux neċessarjament għaliex hemm penali amministrattiva, dik hija ta' indoli kriminali u allura dik il-persuna għandha tinġieb quddiem qorti ta' ġuriżdizzjoni kriminali.

Jiġifieri dik mhux neċessarjament tkun penalità kriminali jew penalità li hija applikabbli taħt il-liġi, anzi għall-kuntrarju ...

EDWIN VASSALLO: Hawnhekk qed nitkellmu fuq multa ta' €10,000!

DR CHRIS SOLER: Jekk tippermettili li kont se ngħid huwa li għall-kuntrarju, hawnhekk naħseb li qed jinbeda proċess ta' dekriminalizzazzjoni ta' xi offiżi kriminali, u forsi anke ta' kontravvenzjonijiet li hemm illum fil-Kodiċi Kriminali.

Jikkoreġini l-Ministru però jidher li l-intenzjoni hija li għada pitgħada jitneħħew direttament minn hemm.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Jekk nirreferi għat-tweġiba li ta l-Avukat tal-Istat, l-opinjoni politika tirreferini għal twemmin jew sostenn ta' ideoloġija politika jew partit, li tinkludi opinjonijiet politiċi relatati ma' mġiba, eċċ. L-istess Avukat tal-Istat tkellem dwar kemm jipprova jfittex iċ-ċertezza legali u allura kellna raġun aħna t-tliet Membri Parlamentari tal-Oppożizzjoni li meta tkellimna fl-istadju tat-Tieni Qari għedna kemm dan l-Abbozz ta' Liġi huwa fluwidu, kuntrarju għal liġijiet oħrajn li jfittxu ċ-ċertezza legali.

Allura l-biża' tiegħi hija li filwaqt li qegħdin nagħmlu l-affarijiet b'intenzjoni tajba, il-mezz li bih qegħdin nippruvaw naslu li nwettqu din l-intenzjoni tajba li niġġieldu d-diskriminazzjoni, mhuwiex mezz ġust.

Mela filwaqt li l-Avukat tal-Istat qed jgħidilna li iva, hemm bordijiet oħra li jagħtu dawn il-pieni, altru tmur quddiem bord li jagħtik penali ta' €30 jew €50 u altru tmur quddiem bord li jista' jagħtik penali ta' €10,000!

Forsi b'mod korrett dan il-Bord qed insejħulu "Bord semiġudizzjarju", però jien naħseb li dan huwa ekwivalenti għall-qrati tagħna.

Sur President, hawnhekk qed nitkellmu fuq opinjoni.

Kemm jien kif ukoll l-Onor.

Gouder ridna tifsira ta' opinjoni.

Issa hawnhekk qed ngħidu li l-opinjoni ma nistgħux inħarrku fuqha però erġajna lura għat-tifsira tal-opinjoni!

Il-ħabib tagħna kellu raġun jgħid li qegħdin nitkellmu biss fuq l-issues ta' persuni LGBTIQ però r-realtà hi li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq issues li huma relatati ma' kull ħaġa li tmiss.

Din hija kwestjoni anke ta' employers, jew ta' ħaddiema, jew tat-tobba u fil-fatt din tmiss lil kull tip ta' xogħol li jeżisti.

Għaldaqstant irridu noqogħdu attenti għal liema mod u għal liema bord se mmorru, minkejja l-intenzjonijiet kollha tajba li għandna.

L-istess Avukat tal-Istat, filwaqt li qal li dejjem ifittex iċ-ċertezza legali, tani prova ta' kemm hawn inċertezza legali.

Hawnhekk ma hawn ebda ċertezza legali!

Qegħdin nippruvaw nitkellmu fuq ideoloġija.

Issa għiduli kif tista' tikkwalifika ideoloġija!

Kif tista' tikkwalifika twemmin jew sostenn?!

Hawnhekk qegħdin nikkumplikaw ħafna.

Naqbel mal-intenzjoni li niġġieldu d-diskriminazzjoni u li naraw kif niddefendu l-minoranzi, kif anke qalu numru ta' kelliema, u issa hawn ħafna minoranzi u jien naqbel li niddefenduhom kollha, imma jew nerġgħu niġu għal din il-klawsola wara li l-Abbozz ta' Liġi Nru 97 ikun spjegat aħjar, sabiex inserrħu moħħna li għandna mezz li huwa ġust u jekk jista' jkun f'kull Att li jitressaq, ikollna ċ-ċertezza legali, jew inkella se jkollna xi ħaġa li qed tiġi quddiemna għall-vot nofsha moħmiha.

Din hija liġi fluwida wisq u ma nistgħux xi ħaġa fluwida bħal din, kif anke sostnejna fl-istadju tat-Tieni Qari meta konna qegħdin nitkellmu u nopponu, nivvotaw fuqha bil-ħsieb li l-poplu se nagħtuh dan il-mezz li bih niġġieldu d-diskriminazzjoni.

Jien nibża' li dan huwa mezz li se joħloq diskriminazzjoni għax ma fih l-ebda ċertezza legali.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MIRIAM DALLI: Sur President, qed nibża' li qegħdin immorru lejn narrattiva ta' min jgħid li jrid joffri l-protezzjoni imma fl-istess ħin juża kwalunkwe tip ta' skuża biex ma noffrux protezzjoni.

Li inti tipprova tiġġustifika għalfejn għandu jkollok definizzjoni ta' "opinjoni" billi tirreferi għad-definizzjoni ta' "opinjoni politika" ma naħsibx li jagħmel sens fiċ-ċirkostanzi għax qegħdin nitkellmu dwar affarijiet totalment differenti.

Aħna rridu naraw li noffru l-protezzjoni u qed ngħid hekk għax issa qed jidħolli dubju jekk l-oġġezzjoni tagħna hijiex fuq il-quantum jew fuq il-prinċipju.

Ir-realtà hija li dak li għandna hawnhekk huwa biex jekk ikun hemm individwi li waħedhom mhumiex se jieħdu l-passi minħabba diskriminazzjoni li saret fil-konfront tagħhom, – l-Onor.

Gouder ġustament semma diversi raġunijiet u m'għandix għalfejn noqgħod nirrepetihom – dawn ikollhom il-konfort li għandhom grupp jew assoċazzjoni li tista' tidher għalihom.

U naħseb li dak huwa l-prinċipju bażiku li qegħdin nitkellmu dwaru.

Qegħdin nidħlu ħafna fit-teknikalità ta' korp kważi ġudizzjarju u naħseb li d-definizzjoni ta' korp kważi ġudizzjarju hija ċara dwar xiex titkellem u dwar it-tip ta' rimedju li jagħti.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, hawnhekk qed nitkellmu biss fuq dritt ta' azzjoni.

Dan id-dibattitu se nagħmluh b'mod aktar estensiv meta niġu għall-Abbozz ta' Liġi Nru 97.

Għaldaqstant ninsisti li nivvutaw fuq din il-klawsola filwaqt li ninforma lill-Kumitat li wara s-suġġeriment tal-Avukati tal-Istat, fis-subklawsola (2) tal-klawsola 29 se ndaħħlu l-kliem "bil-miktub" u għaldaqstant l-emenda se tiġi taqra hekk:

"P" Klawsola 29 għandha tiġi emendata kif ġej:

(a) fis-subklawsola (1) tagħha, minflok il-kliem "Kwalunkwe persuna" għandhom jidħlu l-kliem "Bla ħsara għal kwalunkwe rimedju ieħor fi kwalunkwe liġi oħra, kwalunkwe persuna";

(b) is-subklawsola (2) tagħha għandha tiġi sostitwita kif ġej:

"(2) Kull assoċjazzjoni, organizzazzjoni, jew entità legali, tista' tippreżenta lment lill-Kummissjoni f'isem jew bl-appoġġ ta' persuna li temmen li hija vittma tal-ksur tad-dritt għal trattament indaqs u n-nondiskriminazzjoni, bil-kunsens bil-miktub ta' tali persuna, fejn titlob lill-Bord sabiex jinbdew il-proċeduri meħtieġa skont dan l-Att.";

(ċ) minnufih wara s-subklawsola (2) tagħha, kif sostitwita, għandha tidħol subklawsola ġdida kif ġej:

"(3) Kwalunkwe assoċjazzjoni, organizzazzjoni, jew entità legali tista' tippreżenta lment ukoll f'dawk il-każijiet fejn ma hemmx persuna speċifika li hija identifikata bħala l-vittma tal-ksur tad-dritt għal trattament indaqs u n-nondiskriminazzjoni:

Iżda l-ilment għandu jkun ta' interess pubbliku jew dwar settur jew grupp partikolari tas-soċjetà."; u

(d) is-subklawsola (3) tagħha għandha tiġi rinumerata bħala subklawsola (4).

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, jien se nkun qiegħed nivvota kontra minħabba n-nuqqasijiet li fih dan l-Abbozz ta' Liġi.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda għal klawsola 29 kif imressqa mill-Ministru Edward Zammit Lewis u mis-Segretaraju Parlamentari Rosianne Cutajar.

IĊ-CHAIRPERSON: Qed tintalab division.

Hawn qbil li din il-votazzjoni tittieħed immedjatament?

L-Onor.

Dalli Miriam

L-Onor.

L-Emenda "P" għaddiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Il-mistoqsija hija klawsola 29 kif emendata.

IĊ-CHAIRPERSON: Qed tintalab division.

L-Onor.

Dalli Miriam

L-Onor.

Klawsola 29, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi

Klawsola 30 – L-azzjoni għandha ssir fi żmien sentejn

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, il-klawsola 30 tikkontempla perjodu ta' sentejn li fih tista' ssir l-azzjoni minn meta jkun ġie kommess l-att ta' diskriminazzjoni, jew minn meta l-persuna tkun saret taf bih.

F'sitwazzjoni fejn għandek reat kontinwat, jiġifieri f'sitwazzjoni fejn id-diskriminazzjoni baqgħet għaddejja, il-perjodu tal-azzjoni ovvjament jibda minn meta jieqaf dak l-att diskriminatorju.

F'ismi u f'isem is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar nipproponi din l-emenda:

"Q" Fi klawsola 30, minflok il-kliem "taħt l-artikoli 28 u 29" għandhom jidħlu l-kliem "taħt l-artikolu 28".

Din hija emenda teknika u qiegħda ssir peress li l-klawsola 28 ġiet imħassra.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, ladarba jien ma qbiltx mal-klawsola 29, peress li din il-klawsola qiegħda temenda u għandha x'taqsam mal-klawsola 29, sussegwentement ma naqbilx u se nivvota kontra.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda għal klawsola 30 kif imressqa mill-Ministru Edward Zammit Lewis u mis-Segretaraju Parlamentari Rosianne Cutajar.

IĊ-CHAIRPERSON: Qed tintalab division.

L-Onor.

Dalli Miriam

L-Onor.

L-Emenda "Q" għaddiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Il-mistoqsija hija klawsola 30 kif emendata.

IĊ-CHAIRPERSON: Qed tintalab division.

L-Onor.

Dalli Miriam

L-Onor.

Klawsola 30, kif emendata, għaddiet u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 31 – Il-piż tal-prova.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, f'ismi u f'isem is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar nipproponi din l-emenda:

"R" Klawsola 31 għandha tiġi emendata kif ġej:

(a) fis-subklawsola (1) tagħha, minflok il-kliem "taħt l-artikoli 28 u 29" għandhom jidħlu l-kliem "taħt l-artikolu 28";

(b) fis-subklawsola (1) tagħha, il-kliem "il-Qorti jew quddiem" għandhom jiġu mħassra;

(ċ) fis-subklawsola (1) tagħha, minflok il-kelma "aktar" għandhom jidħlu l-kliem "konkorrenza ta' kwalunkwe"; u

(d) fis-subklawsola (2) tagħha, minflok il-kliem "l-Qorti jew il-Bord għandhom jilqgħu l-ilment jekk il-intimat" għandhom jidħlu l-kliem "l-Bord għandu jilqa' l-ilment jekk l-intimat".

Sur President, din l-emenda qed issir in linja ma' ċerti direttivi Ewropej u bażikament qegħdin nixxiftjaw dak li aħna l-avukati ngħidulu "burden of evidence" u li bil-Latin ngħidulu "onus probandi".

Fi kliem sempliċi, min jallega diskriminazzjoni jrid juri li l-allegazzjoni tiegħu at face value treġi però kontra min saret l-allegazzjoni, f'dan il-każ jista' jkun min iħaddem, pereżempju, irid jipprova li m'għandux imġiba li hija diskriminatorja.

Din qed issir għaliex ħafna drabi d-dokumentazzjoni, speċjalment fil-każ ta' diskriminazzjoni fuq il-post tax-xogħol, ma tkunx għand min qed jallega d-diskriminazzjoni imma tkun għand min jimpjegah u allura jekk ikun hemm allegazzjoni, huwa jkun jista' jirribattiha bi provi u dokumenti li juru l-kontra.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR TONIO BORG: Sur President, kif qal tajjeb il-Ministru, jidher li din l-inverżjoni parzjali tal-prova hija rikjesta mil-liġi Ewropea.

Jekk inhuwa hekk, m'hemm xejn x'tagħmel.

Madanakollu l-Bord jissemma tliet darbiet f'din il-klawsola u allura wieħed kif jista' jasal għall-konklużjoni jekk jivvutax favur jew kontra din il-klawsola jekk ma jkunx jaf jekk il-Bord jistax jimponi pieni amminstrattivi?

U l-Avukat tal-Istat kellu żball meta kkwota l-Qorti Ewropea għax id-dritt li penalitajiet amministrattivi jiġu imposti biss minn qorti ma joħroġx mill-Konvenzjoni Ewropea imma joħroġ mill-Kostituzzjoni tagħna, li hija worded differenti.

Għaldaqstant hemm żewġ sentenzi li nitlob lill-Avukat tal-Istat biex jarahom.

Qed nirreferi għall-Federation of Estate Agents case tat-3 ta' Mejju 2016 u għar-Rosette Thake case tat-8 ta' Ottubru 2018.

Sur President, tant huwa veru dak li qed ngħid li l-Ministru qiegħed jipproponi emenda għall-Kostituzzjoni biex ikunu jistgħu jingħataw pieni amminstrattivi minn Bord li mhux qorti, però għall-grazzja t'Alla dik l-emenda għandha bżonn il-vot ta' żewġ terzi tal-Kamra.

Ejja nagħmlu l-affarijiet ċari.

Issa jekk tridu twaqqfu bord li jkun kontra l-Kostituzzjoni, affari tal-Parlament, imma mbagħad fl-ewwel każ li jkollu quddiemu, ikun hemm l-eċċezzjoni ta' din l-inkostituzzjonalità u l-proċeduri jispiċċaw jdumu aktar.

Qed nagħtikom parir amicus curiae, bla ħlas u bla VAT, imma dan mhux jien qed ngħidu imma qalitu l-Qorti Kostituzzjonali tliet darbiet!

Semmejtilkom l-aħħar żewġ sentenzi.

Issa jekk tridu li l-Bord jimponi pieni amministrattivi kontra dawn is-sentenzi, għamlu intom.

Grazzi.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, jien m'għedtx li din il-klawsola ma tiġix diskussa, u ovvjament timmerita diskussjoni, kif qal tajjeb Dr Tonio Borg, però ladarba qegħdin nimxu klawsola klawsola, il-mertu ta' dik il-klawsola ovvjament qiegħed fl-Abbozz ta' Liġi Nru 97, li jikkostitwixxi dan il-Bord.

Dak li qed ngħid, però dan ma jwaqqafniex milli nkomplu għaddejjin għax inkella qatt mhu se nikkonkludu.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Sur President, naħseb li dak li għadu kif qal Dr Tonio Borg irridu nagħtuh widen.

L-ewwel nett huwa semma l-kawżi partikolari, li naħseb li għandhom ċertu portata, u forsi Dr Soler jista' jerġa' jirrimarka fuqha din il-kwestjoni.

It-tieni, irridu nifhmu li għalkemm se nerġgħu niddiskutu meta niġu għall-Abbozz ta' Liġi Nru 97, jekk hemm affarijiet li qed nieħdu deċiżjoni fuqhom issa li huma marbutin mal-Abbozz ta' Liġi Nru 97, il-mistoqsija li għadu kif għamel Dr Tonio Borg hija validissima u leġittima għall-aħħar.

Jien naħseb li għandna niddeċiedu li jew nagħmlu dak li qal aktar kmieni l-Onor.

Vassallo, ċjoè nissospendu l-vot fuq ċertu klawsoli, jew inkella dan l-Abbozz ta' Liġi ma nagħlquhx kompletament biex jekk fl-Abbozz ta' Liġi Nru 97 jinqala' xi ħaġa li rridu nbiddlu hawn, inkun nistgħu nagħmlu recommittal tagħna.

Però xi ħaġa rridu niddeċiedu li nagħmlu!

U qed nieħu gost li l-Avukat tal-Istat qed jagħmel sinjal b' rasu li qed jaqbel miegħi.

DR CHRIS SOLER: Qed naqbel fis-sens li żgur se neżamina s-sentenzi li kkwota Dr Borg, u nirringrazzjah talli ġibidli l-attenzjoni għalihom.

Jien kont naf bihom iżda mhux bil-portata tagħhom fil-kuntest li qed jgħid hu; jista' jkun li jien forsi tajt aktar kas sentenzi li kont rajt u li kienu xi ftit kunfliġġenti f'dan is-sens.

Madanakollu żgur li se neżaminahom ulterjorment.

Nirringrazzjah tal-punt tiegħu.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Allura forsi nagħtu daqsxejn ċans lill-Ministru jaħseb ftit.

Mhux qed ngħid ma niddiskutux, anzi ejja nkomplu niddiskutu u nimxu, imma forsi ma niħdux il-vot issa.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Onor. Buttigieg, hawn klawsoli oħra li mhumiex marbutin mal-Bord u allura dawk forsi nistgħu mmexxu fuqhom.

EDWIN VASSALLO: Hekk iva!

Jien ma vvutajtx kontra bi qżież!

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Ħadd ma qallek li vvutajt bi qżież.

EDWIN VASSALLO: Ministru, mhux qed ngħid għalik, miegħek m'għandi l-ebda diffikultà, però hawnhekk kulħadd qed jismagħna bħalissa, u hemm anke kmamar tal-aħbarijiet li qegħdin isegwuna u allura rrid ngħid li jien ma vvutajtx bi qżież.

U qed nuża din il-kelma għax hija l-iżjed kelma li tifihmha ommi kieku għadha ħajja, Alla jaħfrilha.

Ma rridx nitkellem b'lingwa li ma jifhimni ħadd.

Għaldaqstant nirringrazzja lill-Onor.

Claudette Buttigieg u nirringrazzja lil Dr Tonio Borg talli għamlu l-istess rimarka li għamilt jien.

Jien dak li tlabt oriġinalment.

Ejjew nieqfu u nitkellmu fuq x'ġuriżdizzjoni se jkollu dan il-Bord għaliex l-akbar akkuża li kellna meta konna qegħdin niddibattu fl-istadju tat-Tieni Qari aħna d-Deputati tal-Oppożizzjoni – tkellimna aħna t-tlieta u kien hemm ukoll xi Deputati oħrajn sħabna li tkellmu – kienet li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq Bord li kważi se jmur kontra l-Kostituzzjoni.

Għalhekk, ejjew nieqfu niddiskutuha din il-klawsola sabiex nerġgħu nitkellmu darb'oħra għaliex f'din id-dar tad-demokrazija, biex nagħmlu l-affarijiet sewwa m'għandux ikollna għaġla.

Wara kollox dawn huma issues u deċiżjonijiet ta' portata importanti, speċjalment għall-ġenerazzjonijiet li ġejjin, jekk vermanet irridu niġġieldu d-diskriminazzjoni, però ma nistgħux niġġieldu d-diskriminazzjoni b'Bord li għad irridu niddefinixxu jekk huwiex kostituzzjonali jew antikostituzzjonali.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CHRIS SOLER: Jien ma eżaminajtx fid-dettall il-kontenut tal-Abbozz ta' Liġi Nru 97 u allura bla dubju, jista' jagħti l-każ li hemm konnessjoni, però jekk l-Abbozz ta' Liġi Nru 97 m'hemmx kontemplati fih penalitajiet amministrattivi kif qed nitkellmu f'dan il-kuntest, ma narax li din il-konnessjoni għandu jkollha xi forma ta' valur fid-diskussjoni li għaddejja bħalissa.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, se ngħaddi rimarka ħalli niċċaraw, għax ikun hemm min qed isegwina.

Skont l-Abbozz ta' Liġi Nru 97, kif anke rrimarkaw kelliema mill-pubbliku, dan il-Bord jista' jwaħħal penali sa €10,000.

U dan il-Bord se jagħmilha ta' qorti, jiġifieri hawnhekk qegħdin nikkostitwixxu qorti oħra.

Għalhekk, biex verament niġġieldu d-diskriminazzjoni, ejjew nerġgħu niltaqgħu u fil-frattemp ilħqu tkellmu fuq livell tekniku u araw x'inhuma r-raġunijiet għaliex jekk l-Abbozz ta' Liġi Nru 97 għandna ngħadduh u naqblu fuqu dan il-Bord, mela ejjew naqblu fuq Bord li għandna s-serħan il-moħħ li mhux se jiġi kostitwit b'mod antikostituzzjonali, għax sal-lum għandna d-dubju.

L-Avukat tal-Istat qal li jfittex iċ-ċertezza legali u jien biex nivvota favur dan il-Bord ċertezza legali ma kellix.

Issa hawnhekk għandi dubju kemm għandna ċertezza legali wkoll.

Għalhekk, nitlob li nissospendu d-diskussjoni u nergġħu niltaqgħu u forsi l-affarijiet darb'oħra jkunu ċċarati.

Jekk le, nerġgħu niltaqgħu kif aħna.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MIRIAM DALLI: Sur President, minn dak li qrajt joħroġ ċar li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq a quasi-judicial body, u a quasi-judicial body jagħti penalitajiet amministrattivi.

Naħseb li dik hija ċara daqs il-kristall.

Madanakollu aħna qegħdin nitkellmu fuq il-klawsola 31 u allura ppermettili nistaqsi lill-Avukat tal-Istat jekk din il-klawsola hijiex meħuda minn direttivi tal-Unjoni Ewropea.

U jekk iva, il-kliem li qed jintuża hawnhekk huwa eżatt bħal dak li nsibu f'dawk id-direttivi jew ivarja?

Forsi qiegħed f'xi liġijiet oħra li diġà għandna?

Qed nistaqsi sabiex ikollna ċ-ċertezza jekk għandniex diċitura li diġà hija f'liġijiet oħrajn jew le.

DR CHRIS SOLER: Hemm liġijiet li jinvertu l-onus probandi u kif qal Dr Borg, hawnhekk għandna inverżjoni pjuttost parzjali.

Fil-kuntest tal-klawsola 31 jien nemmen – dan nallaċċjah mal-punt li qajmet Dr Claire Bonello u dan jgħodd across the board, inkluż fil-kamp kostituzzjonali – li fil-liġijiet tagħna ma tantx nikkonsidraw il-possibbiltà fejn il-vexatious litigant, jiġifieri min jagħmel ilment jew jiftaħ kawża b'raġunijiet frivoli u vessatorji, b'xi mod jew ieħor jagħmel dan b'impunità totali u ma jkunx hemm sanzjoni.

Madanakollu naħseb li klawsola 31, minħabba l-fatt li qed jingħad li l-persuna trid tistabbilixxi illi l-allegata vittma kienet iddiskriminata abbażi ta' wieħed jew aktar mill-karatteristiċi protetti, almenu fuq livell prima facie, u għalhekk hemm il-kliem "raġjonevolment preżunt", taħseb xi ftit għall-major concern li qajmet Dr Claire Bonello f'dan is-sens.

Jekk wieħed jara s-subklawsola (2) tal-klawsola 31 jara li l-burden of proof huwa pjuttost a shared burden of proof.

U għandna liġijiet oħra fejn il-burden of proof huwa a shared burden of proof.

Jien kont Chairperson tar-Refugee Appeals Board għal seba' snin u fir-refugee law għandek burden of proof li huwa shared, kif anke jistgħu jikkonfermaw diversi esperti fil-qasam li qed nara hawnhekk, fosthom Dr Neil Falzon.

Għaldaqstant iċ-ċirkostanzi li qed tipprospetta din il-liġi mhux biss huma naxxenti mil-Liġi Ewropea, u allura f'dan il-kuntest hawn traspożizzjoni, imma huma kontemplati wkoll f'liġijiet oħra, jiġifieri huma permessibbli, u jien naħseb li huma wkoll pjuttost raġjonevoli għaliex din il-preżunzjoni hija a rebuttable presumption.

Aħna ngħidulha "iuris tantum" u mhux "iuris et de jure" għaliex hija a rebuttable presumption.

Allura naħseb li f'dan il-kuntest xi ftit taħseb ukoll għall-punt validu li qajmet Dr Claire Bonello fir-rigward tal-vexatious litigant.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Dr Soler, hawnhekk qed nitkellmu fuq il-klawsola 31 u inti qed titfa' l-akbar attenzjoni fuq dak li staqsiet l-Onor.

Miriam Dalli għar-rigward il- burden of proof.

Madanakollu xorta jibqa' l-każ li int ippruvajt tiġġustifika, u anke għedt li kont fuq bord li għandu x' jaqsam ...

DR CHRIS SOLER: Biex nagħti eżempju.

Issa aħna qed naqblu li jeżistu dawk il-mekkaniżmi li semmejt, u allaħares fil-pajjiż tagħna m'għandniex lilhom, imma l-mistoqsija ta' Dr Bonello kienet sempliċi: Jekk il-liġi tagħna tistipula li penali ta' €10,000 iridu jkunu mogħtija biss minn qorti, mela allura dan il-Bord mhux se jkun bħar-Refugee Appeals Board, jew bħall-bord li jien nitla' quddiemu jekk ikolli taħrika tat-traffiku, jew bħall-bord tal-MTA!

F'ġieħ is-sewwa, ejjew noqogħdu attenti li l-poplu Malti verament nagħtuh bord kważi ġudizzjarju u mhux qorti.

Jien inħoss li dan qegħdin insejħulu xi ħaġa li mhuwiex għax qegħdin insejħulu "bord kważi ġudizzjarju" meta fil-fatt huwa ġudizzjarju għax huwa ekwivalenti għal qorti.

Jien l-inqas wieħed li nista' nitkellem imma jekk se nidħlu fiha aktar 'il quddiem din il-kwestjoni Ministru, u jien nixtieqlek kull ġid, allura għaliex ma nagħmlux dak li talbitek l-Onor.

Buttigieg u nissospendu l-vot fuq din il-klawsola?

Sur President, nipproponi li din il-klawsola tiġi sospiża.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn qbil?

Fuq mozzjoni tal-Ministru għall-Ġustizzja, l-Ugwaljanza u l-Governanza l-Kumitat qabel li klawsola 31 u l-Emenda "R" jiġu posposti.

Klawsola 33 – Setgħa tal-Ministru li jagħmel regolamenti.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, il-klawsola 33 tirrigwarda s-setgħa tal-Ministru li jagħmel regolamenti.

Din hija klawsola li nsibuha f'kull Abbozz ta' Liġi bħal dan.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Il-mistoqsija hija klawsola 33.

Klawsola 33 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 34 – Sostituzzjoni tal-artikolu 82A tal-Kodiċi Kriminali.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Sur President, permezz tal-klawsola 34 se nkunu qegħdin nissostitwixxu l-artikolu 82A tal-Kodiċi Kriminali, Kap. 9 tal-Liġijiet ta' Malta, liema artikolu jirrigwarda t-tixwix għal mibegħda.

F'ismi u f'isem is-Segretarju Parlamentari Rosianne Cutajar nipproponi din l-emenda:

"S" Klawsola 34 għandha tiġi sostitwita kif ġej:

"Emendi għall-Kodiċi Kriminali.

Il-Kodiċi Kriminali għandu jiġi emendat kif ġej:

(a) l-artikolu 82A tiegħu għandu jiġi sostitwit b'dan li ġej:

"Tixwix għall-mibegħda.

(1) Kull min juża kliem jew imġiba ta' theddid, abbużivi jew insolenti, jew jesibixxi xi materjal miktub jew stampat li jkun ta' theddid, abbużiv jew insolenti, jew xort'oħra jġib ruħu b'tali mod, bil-ħsieb li b'hekk iqajjem vjolenza jew mibegħda kontra xi persuna oħra jew grupp ta' persuni oħrajn fuq bażi tad-diżabilità, l-espressjoni tal-ġeneru jew l-identità tal-ġeneru, l-età, il-fatturi ġenetiċi, l-istat familjari jew ċivili, l-istat tas-saħħa, il-kulur, l-oriġini etnika jew nazzjonali jew razza, il-lingwa, in-nazzjonalità, l-opinjoni politika, l-oriġini soċjali, l-orjentazzjoni sesswali, il-proprjetà, ir-responsabilitajiet familjari jew tqala, is-sess jew karatteristiċi tas-sess, u t-twemmin, kredu jew reliġjon, jew b'hekk joħloq il-probabbiltà li, meta wieħed iqis iċ-ċirkostanzi kollha, titqajjem vjolenza jew mibegħda, jeħel, meta jinsab ħati, il-piena ta' priġunerija minn sitt (6) xhur sa tmintax (18)-il xahar.

(2) Għall-finijiet tas-subartikolu preċedenti, "vjolenza jew mibegħda" tfisser vjolenza jew mibegħda kontra persuna jew grupp ta' persuni definiti b'referenza għad-diżabilità, l-espressjoni tal-ġeneru jew l-identità tal-ġeneru, l-età, il-fatturi ġenetiċi, l-istat familjari jew ċivili, l-istat tas-saħħa, il-kulur, l-oriġini etnika jew nazzjonali jew razza, il-lingwa, in-nazzjonalità, l-opinjoni politika, l-oriġini soċjali, l-orjentazzjoni sesswali, il-proprjetà, ir-responsabilitajiet familjari jew tqala, is-sess jew karatteristiċi tas-sess, u t-twemmin, kredu jew reliġjon tagħhom.";

(b) minnufih qabel l-artikolu 83B tiegħu, l-intestatura tat-Titolu II tat-Taqsima II tal-Ewwel Ktieb għandha tiġi sostitwita bl-intestatura ġdida li ġejja: "DISPOŻIZZJONI ĠENERALI LI TKUN TAPPLIKA GĦAL REATI LI JKUNU AGGRAVATI JEW MOTIVATI MILL-MIBEGĦDA";

(ċ) fl-artikolu 83B tiegħu, minflok il-kliem "fuq bażi ta' ġeneru, identità tal-ġeneru, orjentazzjoni sesswali, razza, kulur, lingwa, oriġini nazzjonali jew etnika, ċittadinanza, reliġjon jew twemmin jew opinjoni politika jew opinjoni oħra" għandhom jidħlu l-kliem "fuq bażi ta' diżabilità, l-espressjoni tal-ġeneru jew l-identità tal-ġeneru, l-età, il-fatturi ġenetiċi, l-istat familjari jew ċivili, l-istat tas-saħħa, il-kulur, l-oriġini etnika jew nazzjonali jew razza, il-lingwa, in-nazzjonalità, l-opinjoni politika, l-oriġini soċjali, l-orjentazzjoni sesswali, il-proprjetà, ir-responsabilitajiet familjari jew tqala, is-sess jew karatteristiċi tas-sess, u t-twemmin, kredu jew reliġjon";

(d) fis-subartikolu (2) tal-artikolu 222A tiegħu, minflok il-kliem "fuq bażi ta' ġeneru, identità tal-ġeneru, orjentazzjoni sesswali, razza, kulur, lingwa, nazzjonalità jew oriġini etnika, ċittadinanza, reliġjon jew twemmin jew opinjoni politika jew opinjoni oħra" għandhom jidħlu l-kliem "fuq bażi ta' diżabilità, l-espressjoni tal-ġeneru jew l-identità tal-ġeneru, l-età, il-fatturi ġenetiċi, l-istat familjari jew ċivili, l-istat tas-saħħa, il-kulur, l-oriġini etnika jew nazzjonali jew razza, il-lingwa, in-nazzjonalità, l-opinjoni politika, l-oriġini soċjali, l-orjentazzjoni sesswali, il-proprjetà, ir-responsabilitajiet familjari jew tqala, is-sess jew karatteristiċi tas-sess, u t-twemmin, kredu jew reliġjon";

(e) fis-subartikolu (3) tal-artikolu 222A tiegħu, minflok il-kliem "fuq bażi ta' ġeneru, identità tal-ġeneru, orjentazzjoni sesswali, razza, kulur, lingwa, nazzjonalità jew oriġini etnika, ċittadinanza, reliġjon jew twemmin jew opinjoni politika jew opinjoni oħra" għandhom jidħlu l-kliem "fuq bażi ta' diżabilità, l-espressjoni tal-ġeneru jew l-identità tal-ġeneru, l-età, il-fatturi ġenetiċi, l-istat familjari jew ċivili, l-istat tas-saħħa, il-kulur, l-oriġini etnika jew nazzjonali jew razza, il-lingwa, in-nazzjonalità, l-opinjoni politika, l-oriġini soċjali, l-orjentazzjoni sesswali, il-proprjetà, ir-responsabilitajiet familjari jew tqala, is-sess jew karatteristiċi tas-sess, u t-twemmin, kredu jew reliġjon", u fis-subparagrafu (a) tiegħu, għall-kliem "li juru l-ġeneru, identità tal-ġeneru, orjentazzjoni sesswali, razza, kulur, lingwa, nazzjonalità jew oriġini etnika, ċittadinanza, reliġjon jew twemmin jew opinjoni politika jew opinjoni oħra" għandhom jidħlu l-kliem "li juru d-diżabilità, l-espressjoni tal-ġeneru jew l-identità tal-ġeneru, l-età, il-fatturi ġenetiċi, l-istat familjari jew ċivili, l-istat tas-saħħa, il-kulur, l-oriġini etnika jew nazzjonali jew razza, il-lingwa, in-nazzjonalità, l-opinjoni politika, l-oriġini soċjali, l-orjentazzjoni sesswali, il-proprjetà, ir-responsabilitajiet familjari jew tqala, is-sess jew karatteristiċi tas-sess, u t-twemmin, kredu jew reliġjon";

(f) fl-artikolu 251D tiegħu, minflok il-kliem "fuq bażi ta' ġeneru, identità tal-ġeneru, orjentazzjoni sesswali, razza, kulur, lingwa, oriġini etnika jew nazzjonali, reliġjon jew twemmin jew opinjoni politika jew opinjoni oħra" għandhom jidħlu l-kliem "fuq bażi ta' diżabilità, l-espressjoni tal-ġeneru jew l-identità tal-ġeneru, l-età, il-fatturi ġenetiċi, l-istat familjari jew ċivili, l-istat tas-saħħa, il-kulur, l-oriġini etnika jew nazzjonali jew razza, il-lingwa, in-nazzjonalità, l-opinjoni politika, l-oriġini soċjali, l-orjentazzjoni sesswali, il-proprjetà, ir-responsabilitajiet familjari jew tqala, is-sess jew karatteristiċi tas-sess, u t-twemmin, kredu jew reliġjon";

(g) fl-artikolu 325A tiegħu, minflok il-kliem "fuq bażi ta' ġeneru, identità tal-ġeneru, orjentazzjoni sesswali, razza, kulur, lingwa, oriġini etnika jew nazzjonali, reliġjon jew twemmin jew opinjoni politika jew opinjoni oħra" għandhom jidħlu l-kliem "fuq bażi ta' diżabilità, l-espressjoni tal-ġeneru jew l-identità tal-ġeneru, l-età, il-fatturi ġenetiċi, l-istat familjari jew ċivili, l-istat tas-saħħa, il-kulur, l-oriġini etnika jew nazzjonali jew razza, il-lingwa, in-nazzjonalità, l-opinjoni politika, l-oriġini soċjali, l-orjentazzjoni sesswali, il-proprjetà, ir-responsabilitajiet familjari jew tqala, is-sess jew karatteristiċi tas-sess, u t-twemmin, kredu jew reliġjon".".

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Din l-emenda li qed tiġi proposta għall-Kodiċi Kriminali se jkun qiegħed jiddeċiedi fuqha l-Bord?

IĊ-CHAIRPERSON: Dr Soler.

DR CHRIS SOLER: Din tiġi deċiża mill-qrati kriminali għax hija emenda konsegwenzjali fil-Kodiċi Kriminali.

Jekk xi ħadd jitressaq abbażi ta' xi dispożizzjoni fil-Kodiċi Kriminali, mhux il-Bord jiddeċiedi imma l-qorti b'ġuriżdizzjoni kriminali.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Jidher li għandna ħames persuni li qegħdin isegwuna permezz taż-Zoom u li jixtiequ jintervjenu.

Infakkarkom li għandkom żewġ minuti kull wieħed.

Insejjaħ l-ewwel lis-Sinjura Mary Ann Sant Fournier.

IS-SA MARY ANN SANT FOURNIER (President tal-Kamra tal-Ispiżjara ta' Malta): Sur President, id-diskussjoni mxiet daqsxejn minn meta indikajt li xtaqt nitkellem però li nixtieq ngħid huwa li għalkemm il-Kamra tal-Ispiżjara hija sodisfatta li s-supremacy clause ġiet imħassra, bħala professjoni farmaċewtika xorta nibqgħu inkwetati, l-ewwel nett minħabba l-klawsola 29, li qed tagħti ċerti poteri lil dan il-Bord.

Ovvjament min jiġi ddiskriminat b'xi mod għandu jkollu r-rimedju tiegħu, però l-professjoni farmaċewtika hija regolata mill-kunsill farmaċewtiku u mil-liġijiet li hemm, liema liġijiet issemmew fil-bidu mill-Onor.

Claudette Buttigieg, u ta' dan nirringrazzjaha.

Għaldaqstant aħna nħossu li jista' jkun hemm każ ta' double jeopardy.

Fil-fatt, il-feeling tal-Kamra huwa li l-Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza, li ġustament irid jevita kwalunkwe att ta' diskriminazzjoni u jippromwovi l-ugwaljanza imma anke l-ekwità, wisq nibżgħu li qed jagħmel ukoll reverse discrimination fil-konfront tal-professjonijiiet tas-saħħa, speċjalment dawk tal-farmaċewtika u medika.

Mela fuq il-klawsola 29 aħna ninkwetaw li b'mod partikolari jista' jkun hemm double jeopardy, u nixtieq kjarfika dwar dan.

Ninsabu wkoll inkwetati minħabba l-klawsola 31(2) dwar il-burden of proof.

Meta ġiet diskussa l-klawsola 29, id-diskors kien konċentrat ħafna fuq l-opinjonijiet espressi.

Naħseb li huwa importanti però li ma nirreferux biss għal opinjoni imma għal kwalunkwe ħaġa li tista' tiġi meqjusa bħala diskriminazzjoni.

Għalhekk, peress li l-professjoni farmaċewtika hija konċernata mis-servizzi tas-saħħa, fejn għandek dispensing of medicines u għandek ukoll servizzi oħrajn, nenfasizza l-importanza li t-tħassir tas-supremacy clause mhuwiex biżżejjed biex jagħti konfort lill-professjoni.

Naf li l-klawsoli 6, 7 u 8 ingħalqu, però nitlob li jsir recommittal tagħhom għaliex fihom provvedimenti speċifiċi biex ma jkunx hawn aktar il-possibbiltà ta' conscientious objection fil-kampijiet farmaċewtiċi u mediċi.

Aħna ma kellniex il-pjaċir li niltaqgħu mal-Ministru; għalkemm huwa qal li tkellem mal-ispiżjara, żgur li ma tkellimx mal-Kamra tal-Ispiżjara.

Madanakollu aħna bgħatnielu l-proposti tagħna u tramite l-Iskrivan tal-Kamra bgħatniehom ukoll lill-Membri Parlamentari.

Għalhekk, jien nitlob li jsir recommittal u fil-klawsola 6, fejn hemm l-eċċezzjonijiet u konsegwentement anke fil-klawsoli 7 u 8, tiġi introdotta subklawsola dwar goods and services fil-kamp tas-saħħa, ċjoè fil-professjoni farmaċewtika u fil-professjoni medika.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Il-proposti kollha li rċevejna ġew ċirkolati lill-Membri kollha.

Ġentilment nitlobkom biex il-kummenti tagħkom ikunu fuq il-klawsola 34 li qed tiġi diskussa bħalissa.

IS-SUR ARTHUR MUSCAT (Rappreżentant tal-Malta Employers' Association): Sur President, bħala Malta Employers' Association (MEA) aħna kontra l-mod kif qed jiġi estiż u shifted il-burden of proof għal fuq ħafna items li llum mhumiex qegħdin hemm.

Jekk m'iniex sejjer żball, illum ir-reverse burden of proof jeżisti biss f'każijiet ta' fastidju sesswali u kwestjonijiet ta' saħħa u sigurtà però b'dan l-Abbozz ta' Liġi se jiġi estiż għad-dinja tax-xogħol.

Issa għalina, bħala employers, huwa dritt uman li inti tiġi kkonsidrat innoċenti, u dan huwa dritt uman li jgawdu minnu ċ-ċittadini kollha fuq kull reat li wieħed jista' jagħmel.

Għalina inti għandek tiġi kkonsidrat innoċenti u għandu jkun min qed jakkużak li jipprova l-akkuża li jkun qiegħed jagħmilllek.

Jekk imbagħad nidħlu fil-mertu tal-equality or arms, ejjew nieħdu l-eżempju ta' employer illitterat li jimpjega massimu ta' żewġ persuni.

Dan jista' jsib ruħu akkużat u kontrih se jkollu lil min qed jakkużah, se jkollu l-avukat ta' min qed jakkużah, kapaċi jkollu tlieta jew erba' NGOs li daħlu jagħmlu parti f'dik l-akkuża u allura ma nistax nifhem x'qed tifhmu b'equality of arms għax dan żgur mhuwiex każ ta' equality of arms!

Għalhekk, bħala prinċipju, ir-reversal of the burden of proof kif qed jiġi estiż għal ħafna offiżi oħra aħna ma naqblux miegħu.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR IAN BALDACCHINO: Sur President, l-ewwel nett aħna inkwetati fuq din il-ħaġa għaliex aħna dejjem qed naraw b'mod individwali l-persuna.

Ikkoreġuni jekk żbaljat imma sa fejn naf jien, id-Direttivi tal-Ewropa dejjem jgħidu li għandu jkun hemm il-burden of proof imma fl-ebda waħda mill-erba' Direttivi li hemm fuq is-sit elettroniku tal-Abbozz ta' Liġi dwar l-Ugwaljanza ma jingħad li inti tiġi awtomatikament meqjus bħala ħati.

Jiġifieri l-burden of proof qiegħed hemmhekk għaliex ovvjament, f'każ ta' ksur ta' etika, inti trid tispjega ruħek, imma fl-ebda waħda mid-Direttivi ma jingħad li inti teħel awtomtikament.

Li jinkwetana huwa li kif qal is-Sinjur li tkellem qabli, mhux se jkun hemm daqshekk ugwaljanza għaliex apparti li jista' jkollok NGO li tressaq l-akkużi kontrik, qabel ma tibda l-akkuża kontrik inti diġà meqjus ħati u ta' kontrik huwa dejjem meqjus bħala l-vittma u allura fuq każ individwali, inti diġà qiegħed inqas minn min qiegħed jakkużak.

Mela fuq livell soċjali, il-bqija tas-soċjetà qatt ma tista' tkun ugwali għal dawk in-nies li għandhom karatteristiċi protetti.

Dejjem se jkollok xi ħadd kontra xi ħadd u allura dejjem se jkun hemm dan l-iżbilanċ.

Tal-inqas aħna hekk qed narawha u allura rridu noqogħdu attenti kif qed ninterpretawha.

Fil-Kunsill imbagħad hemm ukoll naqra diżgwid għaliex l-interpretazzjoni tagħna qed tiġi mibdula ta' taħt fuq, fejn aħna npoġġu individwu kontra individwu ieħor.

Nixtieq allura li din il-kwestjoni ma narawhiex biss fuq il-livell ta' persuna kontra employer għaliex qisu hemm fierxa aktar wiesgħa milli qed nifhmu hawnhekk.

Ma naħsibx li din hija biss issue ta' employment, kif kienet inizjalment.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SUR PETER CASSAR TORREGIANI: Sur President, naħseb li qed niżbaljaw bil-kbir għaliex min irid iġib stat ta' ħajja tajjeb għal kulħadd, irid jinkoraġġixxi n-nies biex jgħixu fil-paċi u mhux iġellidhom.

Min imexxi m'għandux iġib ġlied imma għandu jġib il-paċi.

Issa dan il-Kumitat Parlamentari għaliex ma jmurx lura għand l-Ispeaker u jgħidlu: Min jaf kieku nissospendu u ngħinuhom jiddjagolaw fuq kollox?

B'hekk, forsi nistgħu nestenduha din il-liġi.

Għandna żewġ avukati f'dan il-Kumitat u l-Onor.

Dalli ġejja mill-Parlament Ewropew u allura forsi nestendu dan id-djalogu anke barra minn Malta, kif wara kollox konna għamilna fuq il-kwestjoni tal-ewtanażja.

Ejjew nissospendu.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CLAIRE BONELLO: Sur President, nixtieq inkun naf għaliex il-proprjetà hija meqjusa bħala protected characteristic.

F'liema ċirkostanzi jista' jkun hemm hate speech minħabba din il-protected characteristic tal-propjetà?

Barra minn hekk, nixtieq inżid ma' dak li qal Dr Baldacchino, fis-sens li l-oneru tal-prova se jiġi spustjat u fid-Direttivi Ewropej m'hemmx dan ir-rekwiżit mandatorju.

Niġbed ukoll l-attenzjoni tal-Kumitat għall-fatt li l-Kummissjoni Venezja kienet irrimarkat li dan ir-rekwiżit li jkun hemm l-ispustjar tal-oneru tal-prova ma jiġix fis-seħħ f'każijiet fejn il-Kummissjoni tibda l-prosekuzzjonijiet.

Kif qal Dr Baldacchino wkoll, din il-liġi se tirriżulta f'nuqqas ta' equality of arms għaliex fuq naħa se jkun hemm indivdwu li se jiġi prosecuted u fuq in-naħa l-oħra jista' jkun li jkun hemm saħansitra entitajiet mhux NGOs biss.

Fl-emenda li ressaqtu qed jingħad "entitajiet" u dawn jistgħu jkunu persuni u potenzjalment kumpaniji kbar b'ħafna financial fire power.

Dan se jirriżulta f'persekuzzjoni ta' prosekuzzjonijiet u allura jeħtieġ li naċċertaw li dan ma jseħħx.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR DESIRÈE ATTARD (Konsulent Legali, Ministeru għall-Ġustizzja, l-Ugwaljanza u l-Governanza): Sur President, se nwieġeb għall-kumment ta' Dr Bonello.

Il-karatteristika protetta tal-proprjetà toħroġ mill-Protokoll XII tal-Konvenzjoni Ewropea, li qegħdin nittrasponu wkoll permezz ta' emenda konsegwenzjali.

L-eżempji ta' hate speech huma vasti u naturalment irridu naraw x'joħroġ quddiem il-Qorti, però jistgħu jinkludu wkoll, pereżempju, kliem ta' mibegħda kontra min m'għandux proprjetà.

Allura l-karatteristika protetta ta' proprjetà tinkludi wkoll in-nuqqas ta' proprjetà bħal fil-każ ta' persuni li huma homeless.

Il-kummenti l-oħra kollha jirrelataw mal-Abbozz ta' Liġi Nru 97.

Allura huwa għaqli li wieħed jiddiskutihom meta niġu għal dak l-Abbozz ta' Liġi.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR TONIO BORG: Sur President, il-punt li qajmet Dr Bonello nistgħu niċċarawh?

Xi ħadd qalilna li din ix-shift hija parti minn Direttiva.

Jekk hija parti minn Direttiva m'hemmx x'tagħmel, però Dr Bonello hawnhekk qajmet dubju u qalet li mhijiex parti minn xi Direttiva u dan jagħmel differenza.

Issa jekk hija meħtieġa mil-Liġi tal-Unjoni Ewropea m'hemmx x'tagħmel għax għandna l-Att dwar l-Unjoni Ewropea, però jekk mhijiex allura tiftaħ area ta' diskussjoni differenti.

Nistgħu allura niċċarawha jekk jogħġobkom?

Grazzi.

KARL GOUDER: Għandu raġun.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, nixtieq nagħmel mistoqsija oħra.

Hawnhekk għandna elenku sħiħ ta' karatteristiċi li kontra tagħhom, jew li fir-rigward tagħhom tista' ssir taħrika dwar tixwix ta' mibegħda, ċjoè hate speech.

Issa qegħdin ngħidu li qegħdin nemendaw il-Kodiċi Kriminali u l-offiżi kriminali imma għal fini ta' dan il-Bord, dawn il-karatteristiċi kollha li fir-rigward tagħhom persuna tista' tiġi mħarrka b'hate speech, persuna mhux se jkollha aktar il-protezzjoni ta' dak li s'issa huwa korrett?

Il-burden of proof huwa kontra tagħha?

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CHRIS SOLER: Sur President, nirringrazzja l-kollega li qiegħda tagħtini kopja tad-Direttivi proprju issa wara l-mistoqsijiet li saru minn Dr Borg u l-Onor.

Huwa minnu li hemm id-Direttiva 2006/54/EC tal-5 ta' Lulju tal-2006 u d-Direttiva 2000/43/EC tad-29 ta' Ġunju tal-2000, però dawn id-Direttivi partikolari huma ristretti għar-razza, l-etniċità u f'kuntest ta' employment u mhux fil-kuntest ampju tal-protected characteristics kollha.

Naturalment il-klawsola 31 qiegħda testendi l-iscope of application għall-protected characteristics kollha vis-à-vis il-piż tal-prova.

Allura biex nirrispondi lil Dr Borg ngħid li iva, dan joħroġ minn Direttiva, però d-Direttiva hija kemxejn aktar limitata minn dak li qiegħed jiġi propost quddiemna bħalissa.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Dan ifisser li qed immorru oltre dak li qed titlob id-Direttiva hux hekk?

Id-Direttiva dan titolbu f'kuntest ta' razza, etniċità eċċ. u peress li l-protected characterstics imorru lil hinn minn sempliċement ir-razza u l-etniċità, kif qrajna, se nkunu qed immorru oltre.

Jiġifieri iva, teknikament se nkunu qed mmorru oltre.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Ministru, għalfejn il-Gvern qed jieħu din id-deċiżjoni li jintroduċi liġi b'dan il-mod innovattiv u jdaħħal dawn il-klawsoli kollha li fuqhom xi ħadd jista' jkun li jitressaq il-Qorti jew anke quddiem dan il-Bord ġudizzjarju?

Għaliex ma morniex għal dak li qed tgħid l-Unjoni Ewropea?

Għaliex wessajna aktar?

Ikkoreġini jekk jien żbaljat però jien qed nara li hawnhekk ħloqna aktar sitwazzjonijiet fejn xi ħadd jista' jiġi mħarrek fil-konfront ta' waħda minn dawn il-karatteristiċi oltre dak li qed titlob l-Unjoni Ewropea.

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Ir-risposta hija ċara: hija l-politika tagħna li fejn jidħol theddid, aġir abbużiv, insolenzi, użu ta' vjolenza u tixwix għall-mibegħda nwessgħu kemm jista' jkun biex kwalunkwe ċirkostanzi fejn dawn jistgħu jwasslu għal hate speech, il-liġi tkun all encompassing kif inhija hawnhekk.

Il-karatteristiċi ġew studjati u għalkemm dawk huma karatteristiċi aktar wiesgħa, aħna nemmnnu fihom għaliex b'hekk niġġieldu b'mod aktar iebes, u anke permezz ta' sanzjoni kriminali, il-mibegħda, it-tixwix u l-insolenzi.

Nemmen li s-soċjetà tagħna ħaqqha din it-tip ta' protezzjoni, speċjalment il-vittmi li jisubixxu dan l-aġir.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CHRIS SOLER: Din id-Direttiva tistabbilixxi l-minimum standards – ovvjament hawnhekk jikkoreġuni l-esperti fil-Liġi Ewropea, b'mod partikolari l-Onor.

Dalli – li l-Istat Membru jrid jaderixxi magħhom bil-mezz tat-traspożizzjoni.

Madanakollu wieħed jista' jmur oltre minn dawn il-minimum standards.

L-importanti li ma jmurx inqas.

Jiġifieri tista' tagħmel aktar u allura l-fatt li qed jiġu estiżi l-protected characteristics assolutament ma nara li għandu joħloq l-ebda problema.

KARL GOUDER: Dr Soler, il-parti tal-employment qiegħda fid-Direttiva?

DR CHRIS SOLER: Iva, il-parti tal-employment qiegħda fid-Direttiva.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Tista', jekk jogħġbok, tikkwotalna n-numru tad-Direttiva għaliex kien hemm min ġibdilna l-attenzjoni mill-MEA.

DR CHRIS SOLER: Qed nirreferi għad-Direttiva 2010/41/EC.

Fil-verità hemm żewġ direttivi; waħda tirreferi għall-private employment, ċjoè għal dawk li jaħdmu għal rashom, u l-oħra hija dwar it-trattament ugwali tal-irġiel u n-nisa fi kwestjonijiet ta' impjiegi u xogħol.

L-oħra hija d-Direttiva 2006/54/EC.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sussegwentement, il-burden of evidence hija parti mil-Liġi tal-Unjoni Ewropea jew inkella hija deċiżjoni amministrattiva tal-leġiżlatur?

DR CHRIS SOLER: Dik tmur kompletament lil hinn mit-traspożizzjoni nnifisha.

Dik m'għandha xejn x'taqsam direttament mat-traspożizzjoni tad-Direttiva nnifisha.

EDWIN VASSALLO: Allura l-mistoqsija tiġi waħedha: Għalfejn il-Gvern qed jieħu din l-iżbriga u kuntrarju għal dak li huwa diġà mħaddem mill-qrati tagħna, qed jitfa' dan il-burden of proof daqshekk diffiċli fuq min iħaddem u fuq kull min se jibda jitressaq bi ksur ta' din il-liġi?

Ma jaħsibx li wieħed se jkun overburdened?

EDWARD ZAMMIT LEWIS: Se nkun konċiż.

Fejn jidħol ir-reat kriminali, dak huwa punibbli b'piena ta' bejn sitt xhur sa 18-il xahar priġunerija.

Dak imur quddiem il-Qorti tal-Maġistrati as a court of criminal judicature, liema qorti għandha l-proċedura tagħha ta' kif jitressqu l-provi.

Hemm il-burden of proof imur lil hinn minn kull dubju dettat mir-raġuni.

U hemmhekk m'għandekx reversal.

Rigward ix-shared evidence, aħna ridna nagħmlu sistema fejn nagħtu l-aktar protezzjoni lill-vittma.

Jista' jkun li se tkun naqra cumbersome għal xi wħud, u hawnhekk issemmew l-employers, però rrid ngħid ukoll li fir-rigward ta' dokumentazzjoni, huwa aktar faċli li l-employer ikollu dik id-dokumentazzjoni milli sempliċi impjegat.

Madanakollu l-fatt li l-employer irid iressaq l-evidenza l-ewwel ma jfissirx li qed ngħidu li huwa ħati għax jekk huwa se jressaq l-evidenza, l-impjegat irid iressaq evidenza biex jikkontrasta dak li ressaq l-employer.

Allura għalkemm qed ngħidulu li jrid jibda hu, ma jfissirx li qed ngħidulu li huwa ħati għax irid jipproduċi l-evidenza.

Aħna li qed ngħidulu huwa li f'dan il-każ il-burden se nitfugħ fuqu l-ewwel biex jipprova li m'għamilx diskriminazzjoni però mhux qed ngħidulu li huwa ħati; qegħdin sempliċement ngħidulu biex iressaq il-provi.

Ovvjament imbagħad wara l-impjegat irid iressaq provi kontra u mhux jallega biss.

Jiġifieri din il-klawsola qiegħda ssir f'dan l-ispirtu; m'aħniex qed ngħidu lill-employer li huwa ħati.

M'aħniex qed ngħidulu: Jew tressaq il-provi jew ħati.

L-ispirtu tagħha din, u anke kif tħaddmet fi qrati ġewwa l-Ewropa, huwa dan l-ispirtu li qed ngħid jien.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

DR CHRIS SOLER: Sur President, nixtieq niċċara punt għax jista' jkun li kien hemm misunderstanding.

Jien ħsibt li l-Onor.

Vassallo kien qiegħed jirreferi għall-Kodiċi Kriminali imma forsi kien qiegħed jirreferi għat-tliet Direttivi li kkwotajt u forsi fhimtu ħażin jien.

F'dak il-każ nirreferih għall-Artikolu 19 tat-Taqsima II tad-Direttiva 2006/54/EC li jirrelata mal-employment.

Fil-fatt, il-marginal note hija "Id-dmir tal-prova."

L-artiklou l-ieħor huwa l-artikolu 8 tad-Direttiva 2000/43/EC, intitolat "Il-piż tal-prova".

EDWIN VASSALLO: Lil min qed jagħtuh il-burden of proof?

DR CHRIS SOLER: Il-burden of proof huwa simili għal dak kif prospettat f'din il-liġi.

EDWIN VASSALLO: Jiġifieri l-allegat ħati jrid jagħti hu l-prova tal-innoċenza tiegħu?

DR CHRIS SOLER: Iva, hemm preżunzjoni.

U hawnhekk mhux qed nitkellem fuq l-artikolu 82A.

Hawnhekk qed nitkellem fuq id-Direttivi.

Ejjew nisseparaw dawk li huma ta' indoli kriminali u dawk li qed nitkellmu fuqhom, inkella se nħawdu.

Issa hawnhekk, iva, hawn il-preżunzjoni simili għall-mod ta' kif qed tiġi prospettata l-liġi.

Tant hu hekk li l-Artikolu 8(1) jgħid hekk:

"Jista' jiġi preżunt li kien hemm diskriminazzjoni diretta jew indiretta.".

EDWIN VASSALLO: Il-klawsola 34 kif tista' tirrelata max-xogħol li se jkun qed jagħmel il-Bord li se nwaqqfu?

DR CHRIS SOLER: Din hija biss emenda konsegwenzjali.

(Interruzzjonijiet)

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda għal klawsola 34 kif imressqa mill-Ministru Edward Zammit Lewis u mis-Segretaraju Parlamentari Rosianne Cutajar.

L-Emenda "S" għaddiet nem. con.

IĊ-CHAIRPERSON: Il-mistoqsija hija klawsola 34 kif emendata.

Klawsola 34, kif emendata, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

IĊ-CHAIRPERSON: Ninformakom li ntlaħaq ftehim sabiex id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi tkompli nhar it-Tlieta, 24 ta' Novembru 2020, fis-2.00 p.m. Nirringrazzja lil kull min kien preżenti kif ukoll lil dawk kollha li ngħadqu magħna permezz taż-Zoom.

Nistedinkom biex terġgħu tingħaqdu magħna nhar it-Tlieta.

Grazzi.

Fl-4.43 p.m. id-diskussjoni fuq dan l-Abbozz ta' Liġi ġiet interrotta u aġġornata għat-Tlieta, 24 ta' Novembru 2020, fis-2.00 p.m.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees kuna