(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 68

L-Erbgħa, 14 t'Ottubru 2020

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 68

L-Erbgħa, 14 t'Ottubru 2020

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fis-2:12 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 67, li saret fl-1 ta' Lulju 2020, ġew konfermati.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Beppe Fenech Adami): Nilqagħkom għal din l-ewwel laqgħa wara l-ferjat tas-sajf u ngħaddu mal-ewwel għall-main item li għandna fuq l-aġenda llum.

DISKUSSJONI DWAR IL-FOLLOW-UP REPORT 2019 MAĦRUĠ MILL-UFFIĊĊJU NAZZJONALI TAL-VERIFIKA – FREE CHILDCARE SCHEME

IĊ-CHAIRPERSON: Il-prassi ta' dan il-Kumitat hija li s-suġġetti jalternaw – suġġett jintgħażel mill-Membri tan-naħa tal-Gvern u s-suġġett ta' wara jintgħażel mill-Membri tan-naħa tal-Oppożizzjoni – u s-suġġett li għandna llum huwa magħżul mill-Membri tal-Kumitat tan-naħa tal-Gvern.

Nibda billi nitlob lir-rappreżentanti tal-Uffiċċju tal-Awditur Ġenerali sabiex jersqu madwar il-Mejda.

Tanya Mercieca u s-Sur Orland Bonavia, Awditur Ġenerali, Deputat Awditur Ġenerali, Assistent Awditur Ġenerali u Audit Manager, rispettivament, ħadu posthom madwar il-Mejda.

IĊ-CHAIRPERSON: Sur Awditur, għal din l-ewwel session fuq dan is-suġġett intlabtu tagħmlu preżentazzjoni ġenerali ta' dak li hemm fir-rapport u għalhekk nistiednek sabiex tibda bil-preżentazzjoni.

IS-SUR CHARLES DEGUARA (Awditur Ġenerali): Nirringrazzjak, Sur President.

L-ewwel nett nibda biex ngħid fil-qosor ħafna fiex jikkonsisti x-xogħol tagħna.

Aħna essenzjalment insibu xi entità pubblika jew dipartiment biex nawditjaw, imorru n-nies tagħna u jagħmlu audit, jiġifieri jieħdu snapshot tas-sitwazzjoni f'ħin partikolari.

Naturalment, fil-maġġoranza tal-audits li jsiru, jinsabu numru ta' shortcomings – jekk ma jsibu xejn tant l-aħjar għax ngħidu li huwa każ ta' good governance – għax aħna nies umani.

Li ssib in-nuqqasijiet hija parti ċkejkna mix-xogħol ta' awditur, anzi, ix-xogħol proprju ta' awditur huwa li jagħmel proposti kif dawn in-nuqqasijiet jistgħu jiġu ndirizzati.

U l-valur tax-xogħol tal-Uffiċċju tagħna huwa kemm dawk il-proposti tagħna jittieħdu on board.

Jekk ikun hemm uffiċċju bħal tagħna, li jagħmel audits tajbin imma ħadd ma jagħti kashom, fl-opinjoni tiegħi ikun ħela ta' fondi pubbliċi.

Sentejn ilu konna bdejna dan l-eżerċizzju, li kif jindika l-isem stess tar-rapport huwa follow-up audit, fejn qbadna xi issues minn dawk li konna sibna f'audit preċedenti li konna għamilna – dawn nagħmluhom f'kull settur, jiġifieri fil-performance, fil-financial and compliance, u fl-IT – u rajna kemm minnhom ġew indirizzati.

Fil-fatt, dan l-audit partikolari kien wieħed mill-iktar follow-up audits pożittivi li qatt għamilna.

Meta aħna mmorru niċċekkjaw biex naraw xi jkun sar mir-rakkmandazzjonijiet li nkunu għamilna, naqsmu l-findings tagħna f'sitt kategoriji: fully implemented, partly implemented, significant progress, insignificant progress, not implemented u not accepted.

F'dan il-każ konna għamilna 13-il rakkmandazzjoni prinċipali, li minnhom sebgħa ġew fully implemented, erbgħa ġew partly implemented, u tnejn kien hemm significant progress dwarhom.

Jiġifieri t-tliet kategoriji negattivi ta' insignificant progress, not implemented u not accepted, did not feature.

Kieku l-follow-up audits tagħna jkollhom dawn ir-riżultati, nista' ngħid li nkunu kuntenti ħafna għax ikun sinjal li x-xogħol tagħna jkun qed jittieħed inkonsiderazzjoni u apprezzat u li tkun qed tittieħed azzjoni fuq dak li nipproponu aħna.

Dik kienet l-introduzzjoni fil-qosor li kelli jien, u issa, kemm jien kif ukoll l-uffiċjali l-oħra li jinsabu madwar il-mejda, lesti nwieġbu l-mistoqsijiet li tistgħu tagħmlulna.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak.

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: X'kienu l-main findings tal-follow-up audit?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Ħalli qabel nirrispondi għal din id-domanda nagħti ftit background.

Is-sistema tal-free childcare bdiet tiġi mplimentata fl-2014, u l-iskop kien biex il-ġenituri, l-aktar in-nisa, ikunu jistgħu jirritornaw fil-ħajja tax-xogħol.

Fil-bidu nett tal-ftuħ tagħhom fl-2015, jiġifieri meta għamilna l-ewwel audit, sibna li ma kienx hemm "inadequate internal controls".

Dak iż-żmien kienu qed jattendu dawn iċ-ċentri 2,700 tifel u tifla, filwaqt li meta għamilna dan il-follow-up audit fl-2019, kienu qed jattendu 6,300 tifel u tifla, jiġifieri kważi tliet darbiet iżjed.

Għar-rigward ta' ċentri, fl-2015 kien hemm 83, filwaqt li fl-2019 kien hemm 136, jiġifieri d-doppju.

ALEX MUSCAT (Segretarju Parlamentari għaċ-Ċittadinanza u l-Komunitajiet): Minn fejn qed tikkwota, jekk jogħġbok?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Minn paġna 36 tar-rapport.

Qiegħed insemmi dawn il-figuri biex nagħti kuntest ta' xi żviluppi kien hemm bejn l-2015, meta għamilna l-ewwel audit, u l-2019 meta ċċekkjajna kemm minn dawk ix-shortcomings ġew indirizzati.

Kif diġà għedt, shortcoming minnhom kien "inadequate internal controls".

Fil-bidu konna sibna li kien hem ċerti childcare centres li kienu qegħdin jabbużaw minħabba li ma kienx hemm kontrolli min-naħa tal-Edukazzjoni.

Fil-fatt, din l-issue ġiet indirizzata.

Fil-bidu, jiġifieri fl-2015, kien hemm ukoll l-issue li ma kienx hemm riżorsi umani biżejjed biex jagħmlu monitoring tal-performance taċ-childcare centres.

Fil-fatt kien hemm biss persuna waħda, u aħna ħassejna li persuna waħedha ma setgħetx tagħmel monitoring ta' 83 ċentru.

GLENN BEDINGFIELD: X'kienet in-nefqa?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Oriġinarjament kienet €11-il miljun.

Meta mbagħad għamilna dan il-follow-up report sibna li kien hemm team ta' ħames min-nies li kien qed jieħu ħsieb il-monitoring; manager, żewġ full-time senior clerks u żewġ impjegati oħra.

Kif tafu daqsi, jekk ma jkunx hemm moniteraġġ tajjeb fuq is-sistema, kważi tkun qed tistieden ċerti abbużi.

U din kienet l-azzjoni li ttieħdet biex din is-sitwazzjoni tiġi ndirizzata.

GLENN BEDINGFIELD: U ġiet indirizzata?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Kif għedt fl-bidu, kieku kull follow-up report li nagħmlu jkun bħal dan, verament jagħtina sodisfazzjon għax ngħidu kemm qed tittieħed azzjoni fil-ħin.

Jien inqis dan il-każ bħala wieħed of good practice għax minn 13-il rakkmandazzjoni kien hemm sebgħa li ttieħdu in full, erbgħa ttieħdu kważi in full u tnejn oħra li dwarhom sar progress sinifikanti.

M'iniex qed ngħid li ma jonqosx xi jsir, għax dejjem ikun jonqos, imma l-konklużjoni tagħna hija ċara – u nikkwota minn paġna 44 tar-rapport – fejn qed ngħidu:

Kif qegħdin ngħidu, il-Gvern qed jonfoq ammont sinifikanti – nimmaġina li llum qed jonfoq ħafna iżjed minn dak iż-żmien – u jekk ma jkunx hemm moniteraġġ tajjeb u kontroll tajjeb, tkun qed tistieden l-abbuż.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Il-mudell ta' kif qed jiġi offrut iċ-childcare bla ħlas għal kulħadd f'pajjiżna nistgħu kważi nsejħulu public/private partnership (PPP) għax għandek is-service provider, li huwa fornitur privat, u l-Gvern li qiegħed jixtri s-servizz mingħand dak is-service provider.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Strettament mhuwiex mudell ta' PPP għax ir-riskju...

ALEX MUSCAT: Mela to rephrase it b'mod differenti, il-Gvern qed jaħdem bi sħab mal-privat u qed jixtri dan is-servizz.

Bħala disclaimer irrid ngħid li jien personalment nużah għax nieħu t-tifla tiegħi ġo wieħed minn dawn iċ-ċentri.

Li rrid nistaqsi hu jekk l-audit tagħkom waqafx san-nefqa tal-Gvern jew jekk dħaltux ukoll vis-à-vis l-operaturi u kif huma qed jitħallsu.

Sa liema dettall dħaltu?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Ilbieraħ, waqt laqgħa tal-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet tal-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika – u inti, Onor. Muscat taf għax kont preżenti wkoll – jien u d-Deputat Awditur Ġenerali għedna – u skużawni li se nirripeti – li meta nagħżlu audit nidentifikaw fejn hemm ċerti riskji.

Issa din kienet inizjattiva ġdida, u bħal kull inizjattiva ġdida – din kienet set up sentejn qabel għamilna l-audit – ikun fiha ċerti riskji.

U huwa proprju għax kien proġett ġdid li kellu ċertu riskju, apparti l-materjalità tal-ispiża, li aħna, lura fl-2015, għażilna biex nagħmlu dan l-audit.

U meta għamilna l-audit dħalna fl-aspetti kollha mill-qasam ta' compliance fejn tidħol nefqa pubblika, jiġifieri jekk kien hemm expenses fejn ċerti ċentri kienu qed jabbużaw mill-fob – mekkaniżmu li bih it-tfal jiġu recorded li daħlu jew ħarġu fiċ-ċentru –… Fil-bidu nett konna sibna ċertu nuqqas ta' kontroll għax kien hemm każijiet fejn ċertu fobbing, li suppost jagħmluh il-ġenituri tat-tfal li jkunu qed jattendu ċ-ċentri, kien qed isir minn min ikun qed jieħdu ħsieb lit-tfal.

M'iniex qed ngħid li kull ċentru abbuża, imma kien hemm lok għal abbuż għax ma kienx hemm kontrolli.

CLAYTON BARTOLO (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji u l-Ekonomija Diġitali): Xi ħaġa hekk kif ittestjajtuha biex qbadtuha?

CLAYTON BARTOLO: Jiġifieri għamiltu on site inspection?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Dażgur.

Anke fil-follow-up audit għamilna on site inspection.

Naturalment aħna m'aħniex se mmorru għand entità, nistaqsuhom x'għamlu wara r-rakkmandazzjonijiet tagħna u noqogħdu fuq li jgħidulna, għax inkella ma nkunx nista' nissejjaħ awditur imma nkun iblah.

Pereżempju, iċ-ċentri għandhom limitu kemm jistgħu jdaħħlu tfal, mhux minħabba l-COVID-19 imma kienet hekk sa mill-bidu tal-ftuħ tagħhom, però fl-ewwel audit sibna li mhux kollha kienu qegħdin jimxu mar-regoli.

Meta n-nies tagħna reġgħu marru, waqt il-follow-up audit, f'sitt ċentri u għamlu inspections sabu li s-sitta li huma kienu qegħdin iżommu ma' din il-capacity rule biex ma jkunx hemm tfal fuq xulxin.

Dawn ngħidulhom compliance audits, jiġifieri l-iżjed aspett importanti fihom ikun kemm ikunu qed jinżammu r-regolamenti.

IĊ-CHAIRPERSON: Is-Sur Camilleri.

IS-SUR NOEL CAMILLERI (Deputat Awditur Ġenerali): Jien nixtieq ngħid li ħadna pjaċir li ntgħażel dan ir-rapport biex jiġi diskuss f'dan il-Kumitat, għall-fatt li it was a case of good practice, fis-sens li l-auditee kkollabora ħafna and they followed up ir-rakkmandazzjonijiet tagħna.

Kien ukoll a case of good practice min-naħa tagħna għax identifikajna riskju – li kienet xi ħaġa ġdida – dħalna kmieni, għamilna audit and we followed it up.

Allura kien daqsxejn ta' textbook case ta' kif normalment għandhom isiru l-audits.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

ALEX MUSCAT: Jien qed nifhem li intom, apparti li għamiltu audit f'dak li għandu x'jaqsam mal-Ministeru għall-Edukazzjoni, li kien l-owner tal-proġett, għamiltu audit ukoll fuq is-service provider.

Kif kienet ir-reazzjoni tal-operatur privat?

Għax dawn mhumiex familjari magħkom.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: M'iniex se noqgħod indur mal-lewża; min kien qed jabbuża ma ħax gost bina, però l-maġġoranza ma kenux qed jabbużaw.

Fil-fatt, fil-bidu nett kien hemm ċertu feedback bħal li dawn qed jagħtuna servizz u jekk indejquhom, jagħlqu u jirrovinawna.

Imma fil-fatt ma ġarax hekk għax, kif għedt fil-bidu u apposta għedtha, minn 83 childcare centre li kien hawn dak iż-żmien, illum hawn 136.

Irridu niftakru li dawn mhumiex qed jagħmlu karità, imma għandhom marġini ta' profitt.

Jien naħseb li min hu serju, meta jara s-serjetà u l-affarijiet isiru b'ċertu kontroll u ċertu moniteraġġ ma jiddejjaqx; jiddejjaq bil-moniteraġġ min ma jkunx qed jagħmel l-affarijiet sew.

Fil-fatt iċ-childcare centres irduppjaw u l-ammont ta' tfal li jattendu żdied bi tliet darbiet aktar, minn 2,700 għal 6,300.

Jiġifieri l-Gvern pjuttost iffranka ammont ta' fondi għax inqatgħu ċerti abbużi.

IĊ-CHAIRPERSON: Aktar domandi?

L-Onor.

GLENN BEDINGFIELD: F'paġna 98 tar-rapport tal-2015 jingħad li l-Ministeru għall-Edukazzjoni joqgħod kompletament fuq l-informazzjoni li jipprovdu ċ-childcare centres u li:

Din is-sitwazzjoni ġiet irranġata?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Iva, dażgur.

Dik, għalina hija importantissima.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Immaġina bniedem li għandu negozju, jirċievi l-invoices u jibda jħallas.

In-nies ma jagħmlux hekk.

L-ewwel nett, il-procurement regulations jitolbu li dak li jkun jivverifika l-invoices qabel ma jgħaddihom għall-ħlas, imma tajjeb ukoll li jkun hemm ċertu moniteraġġ.

ALEX MUSCAT: Il-fobbing kien hemm mill-bidu nett?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Iva, però fil-bidu, jiġifieri fl-2014 kienet tintuża sistema manwali, imbagħad fl-2015 iddaħlet iċ-childcare information system (CIS) li kienet taħdem b'mod komputerizzat.

ALEX MUSCAT: Mill-esperjenza personali tiegħi, l-istruzzjonijiet li jkollna aħna l-ġenituri llum il-ġurnata huma li t-tag li nużaw biex nirreġistraw, għandna neħduha magħna.

Allura ladarba neħduha magħna, meta jien nieħu t-tifla, nirreġistraha u meta niġborha filgħaxija, nerġa' nirreġistraha.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Però fil-bidu nett kien hemm min, pereżempju, ikun nesiha u allura biex ma jinsewhiex kienu jiġu mħajjra jħalluha ma' min ikun qed jieħu ħsieb lit-tfal fiċ-childcare centre.

ALEX MUSCAT: U forsi jirreġistraw xi nofs siegħa żejda.

IĊ-CHAIRPERSON: Jien m'għandix tfal żgħar, imma qed nikber u nitgħallem.

Milli qed nifhem, hemm sistema fejn ikollok card and you register your entry, u intom kontu identifikajtu xi forma ta' abbuż, fis-sens li l-card holder kien iħalliha ċ-ċentru.

Kif ġiet indirizzata din l-issue on the ground?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Ġiet indirizzata billi saret information campaign qawwija diretta lejn il-ġenituri – u qed nieħu gost li fost il-Membri tal-Kumitat hawn żewġ ġenituri li jibagħtu lit-tfal tagħhom f'dawn iċ-ċentri li qegħdin jikkonfermaw dan – biex jgħidulhom li t-tag m'għandhomx jitilquha minn idejhom.

Fil-bidu nett ħafna mill-ġenituri ma kenux jafu li riedu jżommuha huma, u jekk taċ-childcare centre kienu jgħidulhom biex iżommuhielhom huma ħalli ma jinsewhiex, kienu jagħtuhielhom.

CLAYTON BARTOLO: Sur Deguara, ir-riskju hemmhekk huwa li t-tfal li ma jmorrux f'tali ġurnata – pereżempju, nhar ta' Sibt ikun hemm inqas tfal għal raġunijiet ovvji – u l-ġenituri jkunu ħallew it-tag fiċ-ċentru, dawn ikunu jistgħu jużawha – u m'iniex qed ngħid li kulħadd jagħmel hekk – u jirreġistraw lit-tfal daqslikieku marru.

Għax iċ-childcare centres jitħallsu skont l-ammont ta' tfal li jattendu.

Jiġifieri dak l-abbuż instab?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Iva, dak l-abbuż sibnih.

IĊ-CHAIRPERSON: Jien staqsejt kif ġie indirizzat.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Billi l-ġenituri ma jitilqux it-tag minn idejhom.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn aktar domandi?

L-Onor.

CHRIS SAID: Kien hemm żmien meta s-sistema kienet taħdem b'tali mod – ma nafx jekk għadhiex hekk – li jekk ma tibgħatx lit-tfal għal aktar minn 25% tas-sigħat, inti trid tħallas.

U allura l-ġenituri kien jaqblilhom li jħallu l-card mal-persuna li jkun hemm iċ-childcare għax taħdem b'vantaġġ both ways.

Jien qed ngħid biss fejn kien hemm l-abbuż, m'iniex qed ngħid li kulħadd abbuża, biex ma ninftiehemx ħażin.

Ma nafx jekk illum għadhiex hekk, imma żgur li s-sistema kienet tali li jekk tagħmel booking ta', pereżempju, 100 siegħa fix-xahar u ma tibgħatx lit-tifel jew lit-tifla tiegħek iċ-ċentru għal aktar minn 25 siegħa, trid tħallas.

Hemmhekk kien jidħol l-ewwel tip ta' ħlas, u nifhem għalfejn sar hekk, biex il-ġenituri ma jaqbdux u jagħmlu booking ta' sigħat għalxejn u jkunu qed jieħdu post tfal oħra li kienu jkunu, almenu fil-bidu tagħhom, fuq waiting list biex jidħlu f'ċentru.

Sur Awditur, jekk is-sistema għadha l-istess, kemm intom sodisfatti li m'għandekx din it-tip ta' collusion bejn xi ġenituri u l-operaturi tal-childcare centres?

U nerġa' ngħid li u m'iniex qed niġġeneralizza, imma qed nitkellem biss fuq min irid jabbuża mis-sistema.

Jekk is-sistema għadha hekk, hija ta' vantaġġ għat-tnejn, jiġifieri wieħed se jitħallas ta' dawk is-sigħat allavolja t-tfal ma jkunux attendew, u l-ġenitur mhux se jkollu jħallas flus talli qabeż ċertu threshold ta' sigħat.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Nista' ngħid li mis-site visits li għamilna – u ma ninsewx li meta nagħmlu audit dejjem nieħdu sample għax ma nistgħux immorru f'kull childcare centre – sibna li fil-maġġoranza tal-każi l-ġenituri qegħdin iżommuha t-tag.

Dik il-bad practice li t-tag tibqa' fiċ-childcare centre tidher li nqatgħet, almenu fil-postijiet li morna aħna.

IS-SUR NOEL CAMILLERI: Barra minn hekk, l-uffiċjali tal-Ministeru għall-Edukazzjoni qed jagħmlu wkoll site inspections u spot checks u aħna konna sodisfatti li ħadu dik l-azzjoni biex jimmitigaw…

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Fil-bidu nett konna sibna każ fejn żewġt itfal kienu qishom qed jattendu żewġ childcare centres.

Kif għedt qabel, ma jistax ikun li timmoniterja sistema bħal din – u fil-bidu kien hemm 80 ċentru – bi bniedem wieħed.

U fejn ma jkunx hemm monitoraġġ tajjeb jiġru dawn l-affarijiet.

Aħna konvinti li waħda mir-raġunijiet għalfejn tjieb il-moniteraġġ hija għax issa hemm team ta' ħamsa jew sitta min-nies li qed jagħmel dan ix-xogħol u b'hekk l-affarijiet jistgħu jsiru aħjar.

IĊ-CHAIRPERSON: Fil-proċess ta' benchmarking ta' din is-sistema mxejtu fuq xi mudell partikolari?

IS-SUR NOEL CAMILLERI: Le, aħna rajna kif suppost qed taħdem is-sistema u jekk hemmx il-kontrolli kollha li hemm bżonn, jiġifieri m'għamilniex benchmarking ma' xi sistemi oħrajn barranin.

IĊ-CHAIRPERSON: Qed nistaqsi għax jien fhimt li bħala parti minn dan l-audit l-Uffiċċju tagħkom daħal f'dak li għandu x'jaqsam ma' standards ta' dawn iċ-childcare centres.

Qed ngħid sew?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Iva, rajna jekk kienx hemm compliance ma' dawk l-istandards.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri qed nifhem li hemm standards stabbiliti mill-Gvern għaċ-childcare centres u l-eżerċizzju li għamiltu intom kien qed jara jekk iċ-centri humiex compliant ma' dawk l-istandards.

Ma dħaltux fl-eżerċizzju jekk dawk l-istandards humiex…

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Ma kienx l-iskop ta' dan l-audit.

ALEX MUSCAT: Fir-rapport tagħkom tal-2015 għedtu li l-monitoring system min-naħa tal-Ministeru ma kienx adegwat.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Fost affarijiet oħra.

In-nuqqas ta' kontroll jiġi għax ma jkunx hemm moniteraġġ tajjeb.

ALEX MUSCAT: Kif ġiet indirizzata dik l-issue?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Il-fatt li twaqqaf team organizzat ta' ħamsa min-nies u ċerti entitajiet fil-Ministeru għall-Edukazzjoni saru responsabbli għal ċerti areas, il-moniteraġġ tjieb waħdu, fis-sens li jekk inti tkun iżjed organiżżat u jkollok iżjed riżorsi u tista' ssegwi u tagħmel spot checks… Ma ninsewx li fil-bidu l-Gvern kellu dan l-oġġettiv li jipprovdi childcare centres mingħajr ma jibni hu, għax il-Gvern seta' mar għall-option li jibni hu ċentri ġodda, b'capital expenditure qawwi, u jkunu ċ-ċentri tiegħu bħalma huma l-iskejjel l-oħra.

Imma l-għażla tal-Gvern kienet – u dik hija kwestjoni ta' policy li aħna ma nidħlux fiha għax lanqas nistgħu nidħlu f'policies – li jmur għall-mudell li minflok jibni hu, jaħdem mal-privat.

U allura ġiet ivvintata din is-sistema, b'ċerti standards u kundizzjonijiet, fosthom li l-ispazju jkun wieħed adegwat.

Jiġifieri ma jistax ikun li jien ikolli garaxx kemm indaħħal karozza u nagħmlu childcare centre u nitfa' t-tfal fih għax dak mhuwiex iġeniku għat-tfal.

U m'iniex qed nitkellem minħabba s-sitwazzjoni li ninsabu fiha llum tal-COVID-19.

Fil-bidu l-Gvern kien jiddependi ħafna minn dawn iċ-childcare centres u forsi ma kienx hemm moniteraġġ biżżejjed, u kien tajjeb li dħalna fil-bidu għax stajna mill-ewwel nidentifikaw dawn ix-shortcomings.

Nirringrazzjaw 'l Alla li dawn ix-shortcomings, fil-maġġor parti tagħhom, ġew indirizzati.

IĊ-CHAIRPERSON: Intom dħaltu fil-financials tal-operatur privat, fis-sens ta' jekk hemmx costs li jibqgħu dejjem hemm indipendentement mill-kobor taċ-childcare centre?

Jiġifieri dħaltu fl-eżerċizzju ta' x'inhu l-mudell ideali tal-kobor ta' childcare centre biex ikun vijabbli?

X'inhu l-break even point li għandek bżonn?

Pereżempju, jekk ikun hemm inqas minn għaxart itfal, ikun vijabbli?

Dan kien compliance audits li ffoka fuq jekk il-ftehim li hemm bejn il-Gvern u l-privat ġiex imwettaq u jekk il-commitments li daħal fihom il-privat sarux verament.

IĊ-CHAIRPERSON: Irriżultalkom jekk hemmx childcare centres li daħlu fl-iskema però minħabba ċ-ċokon jew il-kobor tagħhom jew minħabba l-faċilitajiet li jipprovdu…

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Le, dak ma kienx parti mill-compliance audit li għamilna.

IS-SUR NOEL CAMILLERI: Aħna ħarisna aktar lejn kif il-Gvern qed iħaddem is-sistema aktar milli mil-lat li qiegħed tgħid inti, Sur President.

F'dan it-tip ta' audit ħarisna lejn jekk is-sistema hijiex qed taħdem kif suppost, jekk il-Gvern hux qed iħallas kemm suppost iħallas, jekk hux qed iħallas sew, jekk hemmx overpayments, eċċ. Naturalment, kieku kellna nagħmlu audit ta' tip ieħor, konna nagħmluh differenti.

IĊ-CHAIRPERSON: Meta nitkellmu fuq 6,000 student li jattendu dawn iċ-childcare centres ifisser li huma, pereżempju, 80% of potential customers?

X'inhu l-massimu tal-potenzjal?

Jiġifieri hemm possibilità ta' 20,000 tifel u tifla li jistgħu jattendu, u qed jattendu 6,000, jew...?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Ma staqsejniex imma mill-kuntatti li kellna mill-Ministeru għall-Edukazzjoni jidher li d-domanda hija milqugħa.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq etajiet ta' bejn zero to three, jiġifieri with a birth rate of 4,000 a year, teoretikament hemm potenzjal ta' 12,000 tifel u tifla li jistgħu jattendu.

Dan ifisser li qegħdin 50%…

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Ma ninsewx li t-trend moderna hija li ħafna istituzzjonijiet kbar, anke istituzzjonijiet tal-Gvern, ikollhom childcare centre għat-tfal tal-impjegati tagħhom.

CLAYTON BARTOLO: L-Università għandhom.

ALEX MUSCAT: Hawn il-ħsieb li anke jsir wieħed hawnhekk stess, fil-Parlament.

CHARLES DEGUARA: Aħna darba kkunsidrajniha għat-tfal tal-impjegati tagħna imma sibna li ma kenitx feasible għax m'għandniex tfal biżżejjed.

IĊ-CHAIRPERSON: Imma meta nitkellmu fuq 6,000 qisna qegħdin nitkellmu fuq 50% of potential attendees.

CLAYTON BARTOLO: Naf x'qed tgħid, però triq tqis ukoll – u meta kont għadni naħdem fil-professjoni kont għamilt studji fuq iċ-childcare centres – li meta għandek toddlers trid ċertu ammont ta' carers magħhom u allura l-ammont ta' tfal per carer ikun ħafna iżgħar, pereżempju carer ma' żewġt itfal, mentri mill-età ta' sena sa sentejn jista' jkollok carer ma' erbat itfal, imbagħad ma' tfal ta' etajiet minn sentejn sa tliet snin jista' jkun hemm carer ma' ħamest itfal.

Allura hemmhekk jimpatta l-business model li jkun qed jitħaddem.

Għalkemm forsi jista' jkun veru li…

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri hemm lok ta' tkabbir.

ALEX MUSCAT: Jien jidhirli li l-ammont huwa ta' inqas 50% li potenzjalment jistgħu jużaw dawn iċ-ċentri.

Forsi f'laqgħat futuri xi ħadd mill-Edukazzjoni jkun jista' jagħtina aktar informazzjoni dwar dan.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Qatt ma staqsejna din id-domanda, però mid-diskussjonijiet li kellna mal-Education qatt ma ħareġ il-punt li m'għandhomx biżżejjed childcare centres.

ALEX MUSCAT: F'dan l-eżerċizzju għamiltu xi ħaġa simili kif kontu għamiltu fl-audit li għamiltu dwar a tablet per child?

ALEX MUSCAT: Li qed nistaqsi hu jekk rajtux x'kienet il-feedback tal-ġenituri li qegħdin jużaw dawn iċ-ċentri.

ALEX MUSCAT: Jiġifieri intom rajtu kif inhu ġestit mill-privat dak l-investiment ta' €12-il miljun li sar.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Eżatt, u anke jekk il-privat huwiex qed iżomm mal-commitments tiegħu skont dak li hemm fil-ftehim li għamel mal-Gvern.

L-audit li semmejt inti, Onor. Muscat, huwa IT audit, li huwa tip ta' audit differenti minn dan u kien aktar ikkonċentrat fuq is-sistema tal-IT per se, kien iżjed tekniku, u bħala parti minn dak l-audit kienet saret survey mal-ġenituri.

ALEX MUSCAT: Tikkunsidraw li fil-futur tagħmlu xi ħaġa simili għaċ-childcare, jiġifieri taraw xi tkun il-feedback tal-ġenituri?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Kumbinazzjoni għadna kemm iffinalizzajna l-audit plan tagħna għas-sena li ġejja.

Ma jfissirx li jekk jaqa' xi wieħed minn dawk l-audits ma ndaħlux wieħed bħal dan li qed issemmi, imma kif jgħid l-Evanġelju, il-ħsad huwa kbir imma l-ħaddiema huma ftit, u allura rridu niffukaw fuq dak li semmejt qabel, jiġifieri l-materjalità u r-riskji, biex kemm jista' jkun nagħżlu audits li jkunu interessanti għall-Gvern u fejn, jekk il-Gvern se jagħmel savings, hemm materjalità.

Jiġifieri aħna dejjem ikollna l-audit scope u aħna normalment nimxu miegħu.

Normalment ikollna dak l-iscope and once we've scoped the audit nippruvaw kemm jista' jkun nimxu miegħu biex ma niżvijjawx.

Jiġifieri l-ewwel ikollna d-domanda, imbagħad naraw x'se nagħmlu eżattament u fejn se nawditjaw, nagħmlu l-audit scope, u bbażat fuq dak l-audit scope nidderieġu.

It-tendenza hi li tiżvijja għax tibda ssib affarijiet 'l hawn u ħsieb 'l hemm, imma aħna nippruvaw nagħlqu kemm nistgħu għax inkella tibqa' għaddej.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Nixtieq inżid xi ħaġa ma' dan għax huwa punt importanti.

Xi kultant aħna niġu kkritikati ġustament – u fejn niġu kkritikati ġustament aħna nirranġaw, jiġifieri m'iniex qed ngħid li ma naċċettawx kritika – imma drabi oħra niġu kkritikati inġustament – u qed nieħu gost li hawn Membru tal-Kumitat li huwa awditur għax se jifhimni żgur.

Pereżempju, immorru nawditjaw dipartiment "X" u niffukaw fuq l-audit scope, kif qed jgħid id-Deputat Awditur Ġenerali, u forsi xi xahar wara li nispiċċaw l-audit tqum xi ħaġa f'dak l-istess dipartiment li tkun kompletament differenti minn dak li nkunu ħdimna fuqu aħna, u jgħidulna: mortu hemm u awditjajtuh u ma ndunajtux!?

Qisna aħna mmorru f'dipartiment u nawditjaw dak kollu li jkun hemm fih!

L-audit system ma taħdimx b'dak il-mod, imma taħdem b'mod fejn ikollok audit scope u tiffoka fuqu.

Issa jekk tkun iffortunat biżżejjed u taqbad dik ix-xi ħaġa partikolari, tkun qbadtha, imma jiġru każijiet fejn ma taqbadhiex għax ma jkunx l-iskop tal-audit tagħna.

IĊ-CHAIRPERSON: Fir-rapport oriġinali kontu osservajtu li kull min japplika biex jiftaħ childcare centre kellu bżonn jindika l-capacity ta' kemm jista' jieħu l-post partikolari, u kontu nnotajtu li filwaqt li kollha ndikaw kemm kellhom capacity meta ssottomettew l-applikazzjoni tagħhom, kienu biss 45% tal-applikanti li ppreżentaw is-supporting documentation – bħal forsi pjanti, health and saftey reports eċċ. – u għedtu li mhuwiex korrett li jkollok 45% biss ta' dawk li applikaw li ppreżentaw supporting documentation biex jipprovaw bħala evidenza li effettivament għandhom il-capcity li qed jiddikjaraw.

Din il-materja ġiet indirizzata?

U jekk ġiet indirizzata, kif ġiet indirizzata?

Il-Ministeru llum huwa f'pożizzjoni li jserraħ moħħ kulħadd li l-capcity ddikjarata hija in line mal-istandards mitluba?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Meta l-Gvern kien kommess b'din l-inizjattiva u xtaq li jkun hemm ħafna childcare centres, ma kienx qed isir checking u fir-rapport tagħna aħna għedna li this is not on. Però f'Ġunju tal-2016, jiġifieri wara l-audit tagħna:

Jiġifieri minn Ġunju tal-2016, twaqqfet section apposta, id-Directorate for Quality Standards, u dawn mhux biss bdew jitolbu d-dokumenti, imma bdew jagħmlu wkoll site inspections biex jaraw b'għajnejhom stess li dak li hemm fuq id-dokumenti huwa korrett.

IĊ-CHAIRPERSON: Imma lanqas dokumenti ma kien hemm.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Iva, fil-bidu ma kienx hemm dokumenti.

IĊ-CHAIRPERSON: Mill-follow-up report jirriżultakom li d-dokumentazzjoni ġiet sottomessa lill-Ministeru?

U aktar importanti minn hekk, jirriżultalkom li d-dokumenti jirriflettu dak li fil-fatt hemm fir-realtà?

Fil-fatt f'paġna 43 tal-rapport tagħna għedna hekk:

Jiġifieri saru spezzjonijiet u ġew iċċertifikati, mhux sempliċement raw id-dokumenti.

IĊ-CHAIRPERSON: Qed nifhem li kien hemm spezzjonijiet random, mhux ta' kull skola.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Kien hemm 126 spezzjoni, li huwa sample sinifikattiv.

IĊ-CHAIRPERSON: Minn kemm?

TANYA MERCIECA (Assistent Awditur Ġenerali): Fl-2019 kien hemm 136 ċentru.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri saret spezzjoni fuq iċ-ċentri kollha minbarra għaxra?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Skont ir-rapport tagħna l-għaxra li kien fadal ġew spezzjonati s-sena ta' wara.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri llum nistgħu nserrħu moħħna li sar physical check taċ-childcare centres kollha u kollha nstabu li huma compliant.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Iva, saru dawn l-ispezzjonijiet mis-sezzjoni tal-QAD fi ħdan il-Ministeru għall-Edukazzjoni.

IĊ-CHAIRPERSON: Forsi se noħroġ ftit mis-suġġett, però mill-esperjenza tagħkom, intom li dħaltu fil-parametri li stabbilixxa l-Gvern, fid-dinja tal-lum, jiġifieri l-COVID-19 era, taħsbu li dawn l-istandards għandhom jiġu riveduti?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Ma nistax inwieġbek għal din id-domanda għax dan l-audit għamilnih fil-bidu tal-2019.

IĊ-CHAIRPERSON: Napprezza, però hemm xi ħadd fl-Uffiċċju tagħkom li jkun daħal fil-ground work ta' dan ir-rapport fuq…

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Meta għamilna dan ir-rapport lanqas konna noħolmu bil-COVID-19.

IĊ-CHAIRPERSON: Naturalment, però jekk illum jirriżulta li l-ikbar childcare centre hija, pereżempju, ta' 100 metru kwadru, u bil-parametri pre-COVID-19 dak kien ifisser li jista' jieħu "X" amount of students, fid-dinja tal-lum jista' jiġi kkwantifikat l-impatt?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Nistgħu xi darba nawditjaw dan għax ukoll huwa suġġett tajjeb, però sal-lum m'għandniex din id-data.

Naħseb li data bħal din tkun għand il-Ministeru għall-Edukazzjoni.

Barra minn hekk, mhux il-ġenituri kollha qed jibagħtu lit-tfal l-iskola, f'kull livell, jiġifieri d-demand għal dawn is-servizzi naqset żgur.

Fil-fatt waħda mill-problemi li għandna l-Uffiċċju tagħna hija li għandna ġenituri li ma jibagħtux lit-tfal tagħhom l-iskola.

ALEX MUSCAT: Ħalli nistaqsikom ftit fuq il-flus.

ALEX MUSCAT: Kif intnefqu dawk it-€12-il miljun?

Jiġifieri l-Gvern kif jixtri s-servizz?

Jixtri childcare sħiħa, jew jixtri tant sigħat?

Kif taħdem is-sistema?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Ma nafx inwieġbek bl-amment għax ma nkunx ħdimt fuqha jien, imma nistgħu nġibulek l-informazzjoni f'laqgħa oħra.

TANYA MERCIECA: Jidhirli li jħallas per hour per child on the booked hours, jiġifieri hemm sa 25% li t-tfal jistgħu jkunu absent u ċ-childcare centres xorta jitħallsu tagħhom.

ALEX MUSCAT: Safejn naf jien, fejn jidħlu sanità u daqs, hemm protokoll wieħed.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: … għalhekk huwa importanti li t-tag tibqa' għand il-ġenituri għax jekk tkun għand iċ-childcare centre…

ALEX MUSCAT: L-età tagħmel differenza?

Jien lit-tifla tiegħi kont neħodha ta' tmien xhur, u kif qal l-Onor.

Bartolo, tfal ta' tmien xhur ikollhom bżonn "X" amount of carers, filwaqt li meta jkollha sentejn u nofs tkun tiġri ma' kullimkien u taqleb id-dinja.

Il-Gvern xorta l-istess rata jibqa' jħallas?

TANYA MERCIECA: Rata waħda kellhom.

Probabbilment wieħed ipatti mal-ieħor.

CLAYTON BARTOLO: Imbagħad jiddependi l-business model li wieħed ikun qed jara.

ALEX MUSCAT: Mill-audit li għamiltu vverifikajtu li kien hemm x'juri fuq xiex intnefqu dawk it-€12-il miljun u li s-sors kien verifiable?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Mill-audit tagħna sibna li kien hemm ammont ta' abbużi li kienu riflessi f'dawk it-€12-il miljun.

Jiġifieri, fi kliem ieħor, kieku ma kienx hemm ammont ta' abbużi l-Gvern kien jiffranka minn dawk it-€12-il miljun.

ALEX MUSCAT: Kemm tikkalkulaw li seta' kien l-ammont?

ALEX MUSCAT: Jiġifieri kienu sistematikament f'kull ċentru, kienu f'10% taċ-ċentri, jew kienu ġo żewġ ċentri biss?

TANYA MERCIECA: Aħna sample ħadna għax aħna għamilna audit fuq is-sistema u kkritikajna s-sistema.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: F'dan it-tip ta' audit niċċekkjaw x'internal controls hemm.

Fit-teorija jista' jkun li ma jkunx hemm internal controls u ma jkun hemm abbużi xejn.

Il-bżonn ta' internal controls jinqala' għax, sfortunatament, it-tendenza li wieħed jabbuża qiegħda hemm.

Fi kwalunkwe sistema li jkollu l-Gvern aħna ma jkunx jinteressana kemm mill-10ċ li qed jinfoq qed jinsterqu, imma jekk hemmx kontrolli biżżejjed li jagħtu serħan il-moħħ li mhux se jkun hemm abbuż.

L-esperjenza wrietna li kien hawn entitajiet li kellhom l-aqwa kontrolli fid-dinja u xorta sar l-abbuż.

CLAYTON BARTOLO: Sur Deguara, milli qed nara mill-follow-up report, il-maġġoranza tal-miżuri li identifikajtu intom were fully implemented.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Kien hemm sebgħa li ġew fully implemented, erbgħa li ġew partly implemented, u tnejn li fihom kien hemm significant progress.

TANYA MERCIECA: Significant progress għalina huwa aktar minn partly implimented.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Fil-kategoriji ta' insignificant progress, not implimented, u not accepted ma kien hemm xejn.

CLAYTON BARTOLO: Jiġifieri ma kien hemm ebda proposta li ġiet injorata jew li ma sar xejn dwarha.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Ikollna xi istanzi fejn entità jew dipartiment ma jaċċettax rakkmandazzjoni tagħna, imma dawn ikunu waħdiet.

F'dan il-każ ma kienx hemm.

CLAYTON BARTOLO: Jidher ċar li aktar m'għadda ż-żmien, id-dipartiment tgħallem minn ċerti problemi li kien hemm fil-bidu, u dawn l-isfidi ngħelbu, biex ovvjament il-Gvern illum il-ġurnata qiegħed jieħu iktar value for money għal dawk il-flus li qiegħed jonfoq.

Irridu nirrikonoxxu, minkejja li forsi ma kienx l-iskop tal-audit, li l-flus li l-Gvern tefa' fiċ-childcare centres kien investiment tajjeb, għax effettivament illiberajna ħafna iżjed il-work force.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Aħna konna għedna li hemm metodu kif din is-sistema, li mingħajr dubju jaqbel magħha kulħadd, tista' ssir aħjar, u fil-fatt qiegħda ssir aħjar.

CLAYTON BARTOLO: Fil-fatt dak huwa l-punt li ridt nasal għalih: li minn meta bdejna sal-lum kien hemm titjib.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Onor. Bartolo, kieku kull follow-up audit huwa bħal dan, għandkom biex tiftaħru li kull ċenteżmu li qegħdin tagħtu lill-NAO qed jissarraf f'valur.

Diġà għedt, u nibqgħu ngħiduha, li nirringrazzjaw lil Alla li madwar 80% tar-rakkmandazzonijiet tagħna qegħdin jittieħdu on board.

Naturalment dan mhuwiex biżżejjed għalina għax idealment jittieħdu kollha on board.

IĊ-CHAIRPERSON: Toqgħodx tgħajjat għax jisimek l-Ombudsman u jieħu għalih!

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Għaliex?

IĊ-CHAIRPERSON: Għax dak jilmenta li ma jeħdux ir-rakkmandazzjonijiet tiegħu.

CLAYTON BARTOLO: Però, jekk miniex sejjer żball, anke fejn il-Gvern mhux qed jieħu on board ir-rakkmandazzjonijiet, qed jgħid għaliex, jiġifieri they are not simply being ignored.

Għax hemm differenza bejn li tinjora lil xi ħadd...

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Kieku noħorġu follow-up report, u God forbid it, ir-rakkmandazzjonijiet kollha jkunu not implimented, nagħtikom parir tagħlqu l-NAO għax tkunu qegħdin taħlu €3.5 miljun.

IS-SUR NOEL CAMILLERI: And the follow-up reports li nagħmlu are quite rigorous, jiġifieri it's not a matter li mmorru għand il-ministeru u nistaqsuhom jekk wettqux dak li rrikkmandajna aħna u jekk jgħidulna iva neħduha bħala li għamluha, imma nitolbu d-dokumentazzjoni u nikkonfermaw li dak li ridna ngħidu huwa attwalment dak li għamlu.

U nagħmlu wkoll site visits.

CLAYTON BARTOLO: Xtaqt immur ftit għar-rapport oriġinali tal-2015, minn paġni 93 'l quddiem.

Mill-ewwel tabella li hemm f'paġna 96 jidher li fl-2014 u l-2015 kien hemm qabża pjuttost kbira bejn l-original budget u dak li attwalment tħallas.

Jirriżultalkom li kien hemm xi ħadd min-naħa tal-Finanzi li pprova jżomm lura milli jalloka iktar fondi?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Jien ma nafx x'inhi r-raġuni, u r-raġunijiet jistgħu jkunu ħafna.

Pereżempju, jista' jkun li l-budgeted figure ta' €8 miljun kienet understated.

CLAYTON BARTOLO: Għax mill-2014 għall-2015 diġà hemm qabża fl-ammont budgeted.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Jien ma jien avukat ta' ħadd u ma jien qed naqbeż għal ħadd, u fil-fatt lanqas naf min għamel dawn l-estimi, però ma rridux ninsew li min għamilhom kien qed jagħmel stimi fuq inizjattiva totalment ġdida u ma kellux ma' xiex jikkompara.

Irrid ngħid ukoll li mill-feedback li għandi, fil-bidu anke t-take-up taċ-childcare centres kien ogħla milli mistenni.

CLAYTON BARTOLO: Però imbagħad it-tieni tabella li hemm fl-istess paġna turi li l-average number of booked hours per child per month, minn 89 fl-2014 żdied għal 112.59 fl-2016.

Mill-audit li għamiltu jirriżultalkom jekk dan kienx riżultat tal-fatt li n-nies qishom bdew jafdaw iktar is-sistema, jew inkella għoġbithom iktar is-sistema?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Dażgur, fil-fatt fl-ewwel paġna tal-follow-up audit għedna li fl-2015 kien hemm 2,700 tifel u tifla jattendu ċ-ċentri, filwaqt li fiż-żmien li konna qegħdin nagħmlu l-follow-up audit kien hemm 6,800 tifel u tifla jattendu.

Jiġifieri mingħajr dubju kienet suċċess.

CLAYTON BARTOLO: Però apparti li żdied l-ammont ta' tfal li jattendu, żdiedu wkoll is-sigħat li t-tfal idumu fiċ-ċentri.

TANYA MERCIECA: Fir-rapport tagħna għedna wkoll li fl-2018 kien hemm 1.4 miljun booked hours li t-tfal m'attendewx għalihom, u dawn swew lill-Gvern madwar €5 miljun.

Irridu ngħidu però li t-tfal jimirdu, u allura ħafna minn dawn is-sigħat li m'attendewx għalihom huma ġustifikati.

CLAYTON BARTOLO: Allura x'tirrikkmandaw li għandu jsir biex innaqqsu dan l-ammont ta' sigħat li ma jagħmlux użu minnhom?

TANYA MERCIECA: Sfortunatament hemm il-capping ta' 25%.

Kif ċerta li taf, għax għandek tfal żgħar, it-tfal jimirdu ħafna speċjalment għall-bidu li jibdew jattendu ċ-ċentri jew l-iskola u allura jkun hemm każijiet fejn l-assenza tkun ġustifikata, però xtaqt niġbed l-attenzjoni li fl-2018 din swiet lill-Gvern €5 miljun.

TANYA MERCIECA: Ovvjament ma tistax tħallashom skont l-attendenza, għax il-carers xorta jkunu hemmhekk.

Aħjar li ma jkunx hemm, imma...

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Kif naħseb li taf inti, mill-esperjenza tiegħek ta' awditur, min jaħdem tajjeb u tmur tiċċekkjah jieħu gost, anzi jilqgħek u jgħidlek biex jekk issib xi ħaġa tinfurmah ħalli jkun jaf.

Mill-banda l-oħra, min ikollu x'jaħbi, u min forsi jkun qed jabbuża, ma tantx se jieħu gost b'awditur.

Nista' ngħid li fil-bidu kien hemm ftit tal-konfront mal-awdituri tagħna.

TANYA MERCIECA: Speċjalment f'każijiet fejn il-Ministeru jew l-Foundation for Social Welfare Service (FSWS) ikun approva, pereżempju, spazju għal 26 tifel u tifla, u morna aħna u sibna 80.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Jiġifieri fil-bidu kien hemm affarijiet bħal dawn, u nibqa' ngħid li dan ġara għax ma kienx hemm kontrolli.

ALEX MUSCAT: U f'dak il-każ id-differenza kien qed iħallas għaliha xorta l-Ministeru?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Dażgur.

TANYA MERCIECA: Għax ir-rata hija per hour per child.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: U l-abbużi naqsu għax il-Ministeru għall-Edukazzjoni induna li dan l-investiment jirrikjedi ċertu ammont ta' moniteraġġ.

CLAYTON BARTOLO: Huwa evidenti li l-monitoring kien nieqes għax meta suppost ikun hemm fobbing ta' 20 tifel jew tifla, u tara li hemm 60 tifel u tifla mal-ewwel jiġik f'moħħok li hemm xi ħaġa ħażina.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Hekk hu, ma kienx hemm monitoring, u l-affarijiet tjiebu għax twaqqaf tim ta' sitt persuni biex jieħu ħsieb il-monitoring.

IS-SUR NOEL CAMILLERI: Fil-bidu kien hemm xi żbalji ta' manual interventions mingħajr audit trail.

Aħna ssuġġerejna li jekk se jsiru manual intervertions fis-sistema, li dejjem se jkollok minnhom, ikun hemm audit trail ta' kif għandhom isiru.

U nista' ngħid li din ġiet implimentata.

TANYA MERCIECA: Fl-audit oriġinali sibna każijiet fejn il-ġenitur ikun ibbukkja erba' sigħat għat-tifla tiegħu, u din tiġi rranġata manwalment, min-naħa taċ-childcare centre, għal tmien sigħat.

CLAYTON BARTOLO: U given li ma kienx hemm il-fobbing system inti ma stajtx tikkontrolla jekk hux veru t-tifel jew tifla għamlu tmien sigħat.

TANYA MERCIECA: Jew għax it-tag kienet tkun għand iċ-childcare centre.

IS-SUR ORLAND BONAVIA (Audit Manager, NAO): Jekk huma jaraw li xi ħadd ikun ilu assenti għal ammont ta' żmien, pereżempju jkun hemm ġimgħa fejn qatt m'attenda, jiġbdu l-attenzjoni taċ-ċentru, imma imbagħad kull xahar jaraw kollox, anke fejn isiru emendi, jiġifieri jagħmlu sintesi ta' kollox.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri hemm sistema ta' moniteraġġ in real time, jew hemm sistema ta' moniteraġġ fl-aħħar tax-xahar?

IS-SUR ORLAND BONAVIA: Jistgħu jaraw is-sistema in real time, imma l-iktar li jagħmlu enfasi fuqu huwa fl-aħħar tax-xahar meta joħorġu l-kontijiet, fejn imbagħad jaraw kollox.

IĊ-CHAIRPERSON: Però s-sistema adoperata hija sistema li tista' tiġi emendata, fis-sens li f'tali ġurnata jkunu mmarkaw għaxar sigħat, imbagħad fl-aħħar tax-xahar meta jagħmlu l-eżerċizzju jindunaw li tkun saret korrezzjoni?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Le, jekk jiġu fobbed għaxar sigħat, ma jistgħux...

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri m'hemmx mod kif jirranġawhom.

IĊ-CHAIRPERSON: Allura meta semmejtu li ġew emendati manwalment, x'ridtu tfissru?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Għax fl-2014 kien hemm sistema manwali, imbagħad fl-2015 daħlet is-sistema elettronika.

IĊ-CHAIRPERSON: Imma dak li jiġi rreġistrat bit-tag jittrażmetti ruħu in real time lill-Ministeru?

Jiġifieri jekk jien għandi tifla tattendi wieħed miċ-ċentri, ma nistax inwassalha fit-8:00 a.m. u mmur għaliha fis-1:00p.m. u wara li nitlaq xi ħadd jagħmel li damet sal-5:00 p.m. Għalhekk huwa importanti li t-tag tinżamm għand il-ġenitur, għax b'hekk tassigura li jkun hemm it-timing in and out tajjeb.

ALEX MUSCAT: Dħaltu fuq prinċipju ta' value for money?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Le, għax dan kien compliance audit, u dik hija sezzjoni totalment differenti.

Nistgħu xi darba nagħmluh, anke jekk forsi tiġi bħala talba mingħand dan il-Kumitat.

IĊ-CHAIRPERSON: Min-naħa tal-Ministeru ma' min kellkom l-aktar interacting waqt dan l-eżerċizzju?

Hemm xi unit partikolari li hija responsabbli?

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Aħna dejjem nikkorrispondu mal-uffiċċju tas-Segretarju Permanenti, u dan huwa Ministeru fejn is-Segretarju Permanenti jieħu parti attiva fid-diskussjonijiet li jkun hemm mal-Uffiċċju tagħna.

Imma imbagħad ovvjament, kif semmejt qabel, hemm sezzjonijiet u direttorati differenti li jieħdu ħsieb aspetti partikolari, però dejjem jgħaqqad kollox l-uffiċċju tas-Segretarju Permanenti.

ALEX MUSCAT: Bħala rapport ġenerali, u anke b'mod partikolari għall-Ministeru, sibtu koperazzjoni fuq dan l-audit?

Kellhom bżonn l-audits ikunu dejjem bħal dawn għax kieku aħna nkunu sodisfatti ħafna.

Id-diffikultajiet mal-auditees ġeneralment iqumu meta nitolbu ċerta informazzjoni u d-data ma tkunx tinżamm bil-format li nitolbu aħna u allura ndumu ftit sakemm inġibu d-data.

L-iskop tal-awditur huwa li jara r-riskji u jidħol fihom, u xi kultant ma niftehmux dwar dak għax forsi jkun hemm min jgħidilna: Nagħmel daqstant affarijiet tajbin ma semmejthomx, u se ssemmili l-affarijiet li nagħmel ħżiena!?

Imma naturalment dak huwa x-xogħol tal-awditur.

Jiġifieri jkollna those kind of issues, imma altrimenti għandna relazzjoni sana ħafna mal-auditees.

IS-SUR CHARLES DEGUARA: Sur President, ma nixtieqx ninftiehem ħażin u ma nixtieqx nindaħal fl-aġenda ta' dan il-Kumitat, ngħid biss li ħriġna bosta performance audits tajbin u dan il-Kumitat ilu ftit ma jaqbad wieħed biex jiddiskutih.

Filwaqt li qed ngħid hekk, nerġa' ngħid li bl-ebda mod ma rrid nidħol fl-aġenda tal-Kumitat, għax dik hija prerogattiva tagħkom però, kif għedt, aħna noħorġu audits tajbin u interessanti u ħafna drabi dan il-Kumitat ma jiddiskutihomx.

Nista' ngħid li għamilna wieħed fuq l-ambjent, għamilna wieħed fuq is-saħħa, għamilna wieħed fuq il-vjolenza domestika, u għamilna oħrajn ukoll.

Dawn huma temi, li għalkemm mhumiex neċessarjament fejn hemm materjalità qawwija, huma importanti ħafna għax huma dwar social issues.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzjak.

Ma jidhirx li hawn aktar rimarki għalhekk il-Kumitat huwa aġġornat għal ġurnata li tiġi komunikata iktar 'l quddiem.

Fit-3:18 p.m. il-Kumitat aġġorna.


KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-KONTIJIET PUBBLIĊI

LAQGĦA NRU 68

L-Erbgħa, 14 t'Ottubru, 2020.

IlKumitat Permanenti dwar ilKontijiet Pubbliċi ltaqa' filParlament, ilBelt Valletta, fis-2:12 p.m.

L-Onor.

Beppe Fenech Adami, President tal-Kumitat, ippreseda.

PREŻENTI

L-Onor.

Clayton Bartolo (Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji u l-Ekonomija Diġitali), l-Onor.

Alex Muscat (Segretarju Parlamentari għaċ-Ċittadinanza u l-Komunitajiet), u l-Onor.

L-Iskrivana qalet it-talba.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 67, li saret fl-1 ta' Lulju 2020, ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR IL-FOLLOW-UP REPORT 2019 MAĦRUĠ MILL-UFFIĊĊJU NAZZJONALI TAL-VERIFIKA - FREE CHILDCARE SCHEME (Dok.

Minbarra is-Sur Charles Deguara, Awditur Ġenerali, li għamel introduzzjoni dwar ir-rapport, ħadu sehem fid-diskussjoni s-Sur Noel Camilleri, is-Sinj.

Tanya Mercieca, u s-Sur Orland Bonavia, Deputat Awditur Ġenerali, Assistent Awditur Ġenerali, u Audit Manager, rispettivament.

Waqt id-diskussjoni saret ukoll riferenza għar-Rapport Annwali tal-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika għas-sena 2015, partikolarment għas-sezzjoni tal-Ministeru għall-Edukazzjoni.

Id-diskussjoni dwar dan ir-rapport kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

Fit-3:18 p.m. iċ-Chairman aġġorna l-Kumitat għal data li kellha tiġi komunikata aktar tard.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees kon


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-ĦATRIET PUBBLIĊI

AVVIŻ

Laqgħa Nru 16

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru 2020 fl-4.30 pm

L-Onor.

Anthony Agius Decelis, President tal-Kumitat Permanenti dwar il-Ħatriet Pubbliċi, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 28 ta' Ottubru 2020 fl-4.30 pm fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament, il-Belt Valletta, b'din l-aġenda:

Konferma tal-Minuti.

Smigħ fir-rigward tan-nomina tas-Sur Mario Farrugia Borg għall-ħatra ta' Kummissarju Għoli għall-Awstralja.

Smigħ fir-rigward tan-nomina tas-Sur Raymond Spiteri għall-ħatra ta' Ambaxxatur ta' Malta mhux Residenti għas-Senegal.

23 ta' Ottubru 2020 Skrivan tal-Kamra

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees hat


(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 16

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru 2020

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 16

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru 2020

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fl-4.33 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 15, li saret fid-9 ta' Settembru 2020, ġew ikkonfermati.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Anthony Agius Decelis): Illum il-Kumitat għandu quddiemu żewġ nomini; dik tas-Sur Mario Farrugia Borg għall-ħatra ta' Kummissarju Għoli għall-Awstralja u l-oħra tas-Sur Raymond Spiteri għall-ħatra ta' Ambaxxatur mhux residenzjali għas-Senegal.

SMIGĦ FIR-RIGWARD TAN-NOMINA TAS-SUR MARIO FARRUGIA BORG GĦALL-ĦATRA TA' KUMMISSARJU GĦOLI GĦALL-AWSTRALJA

IĊ-CHAIRPERSON: Nibda bl-ewwel nomina tas-Sur Mario Farrugia Borg li bħalissa jinsab Melbourne, l-Awstralja u nistednuh jingħaqad magħna permezz ta' video conferencing.

Is-Sur Mario Farrugia Borg ingħaqad mal-Kumitat permezz ta' video conferencing.

IĊ-CHAIRPERSON: Insellmulek, Sur Borg.

Magħna hawn l-Onor.

Joe Mizzi.

Qegħdin hawnhekk biex niddiskutu n-nomina tiegħek.

Sur Farrugia Borg, ninformak li dan il-Kumitat Permanenti dwar il-Ħatriet Pubbliċi huwa mwaqqaf permezz tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika u, skont dan l-istess Att, il-Membri jistgħu jagħmlulek mistoqsijiet supplimentari relatati mat-tweġibiet bil-miktub li inti bgħattilna.

Ninformak ukoll li skont l-istess liġi, il-mistoqsijiet u t-tweġibiet għandhom, kemm-il darba l-Kumitat ma japprovax xort'oħra, isiru pubbliċi u jkun jaf bihom il-poplu billi min ikun interessat jidħol fis-sit elettroniku tal-Parlament.

Qabel niftħu d-diskussjoni nixtieq ninformak li din il-laqgħa qiegħda tiġi trażmessa b'mod dirett fuq il-website tal-Parlament ta' Malta u qed tiġi rrekordjata biex eventwalment tiġi mxandra fuq l-istazzjon tat-televiżjoni tal-Parlament.

Qed ngħidlek hekk għaliex naf li qed issegwina mill-Awstralja.

Dak kollu li jingħad hawnhekk huwa pubbliku għax in-nies għandhom dritt ikunu jafu x'qegħdin ngħidu u nagħmlu.

Nitolbok tintroduċi lilek innifsek, tgħidilna ftit fuq ix-xogħol u l-esperjenza tiegħek fl-Awstralja, imbagħad niftħu d-diskussjoni fost il-Membri ta' dan il-Kumitat.

Għalhekk, Sur Farrugia Borg, inħalli f'idejk biex tibda bir-rimarki tiegħek.

IS-SUR MARIO FARRUGIA BORG: Jiena Mario Farrugia Borg, għandi 50 sena u ilni għal dawn l-aħħar kważi sentejn nokkupa l-kariga ta' Konslu Ġenerali għall-Istat ta' Victoria.

Filwaqt li din hija kariga li torbot ħafna mal-Kummissjoni Għolja – għaliex fl-aħħar mill-aħħar aħna għandna missjoni waħda; il-High Commission u l-Konsulati – tiffoka ħafna fuq il-konsulari, jiġifieri servizzi li nagħtu lill-Maltin; servizzi ta' passaporti, ċittadinanza, prokuri, eċċ. Dak hu x-xogħol li kont qed nagħmel matul dawn l-aħħar sentejn.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Sur Farrugia Borg, qabel bdejt tagħmel dan ix-xogħol għal dawn l-aħħar sentejn, kont tagħmel xi xogħol simili forsi f'xi areas oħrajn jew inkella bdejt sentejn ilu?

IS-SUR MARIO FARRUGIA BORG: Le, din hija l-ewwel esperjenza tiegħi fi rwol diplomatiku.

Jekk immur aktar lura, jien bdejt il-karriera tiegħi fil-qasam finanzjarju, kont naħdem ma' bank kummerċjali fejn għamilt kważi 22 sena.

Imbagħad fl-2013 kont membru tas-Segretarjat Privat tal-Prim Ministru.

JOE MIZZI: Se tibqa' tagħmel l-istess xogħol jew se jkun differenti minn dan ix-xogħol li qed tagħmel bħalissa?

IS-SUR MARIO FARRUGIA BORG: Le, il-,kariga ta' Kummissarju Għoli, kemm-il darba niġi approvat, hija differenti mill-kariga ta' Konslu Ġenerali.

L-ewwel nett, il-Kummissarju Għoli jkun għall-Awstralja kollha jiġifieri inti trid tiffoka mhux biss fuq l-Istat ta' Victoria, imma fuq il-pajjiż kollu.

Barra minn hekk, id-differenza bejn il-ħidma ta' Kummissjoni Għolja u ta' Konsolat hija li Kummissjoni Għolja tiffoka fuq relazzjonijiet diplomatiċi, fuq relazzjonijiet politiċi bejn il-pajjiżi, fuq investiment, fuq kummerċ, eċċ., filwaqt li l-ħidma Konsulari hija aktar limitata, proprju dik li semmejt jien ftit qabel, jiġifieri servizzi li nagħtu lil ċittadini Maltin, bħal servizzi ta' ċittadinanza, passaporti, prokuri; u servizzi għall-barranin li, pereżempju, ikunu jridu japplikaw biex jiġu Malta, japplikaw għal Schengen visas, eċċ. Dak huwa x-xogħol konsolari imma x-xogħol tal-Kummissjoni Għolja huwa ħafna iktar wiesa' minn hekk.

Jiġifieri għalkemm ix-xogħol tal-Konsolat, pereżempju xogħol li għandu x'jaqsam mal-viża, jiġi offrut anke mill-Kummissjoni Għolja, il-ħidma tal-Kummissjoni Għolja tiftaħ ħafna iktar minn hekk.

JOE MIZZI: Waqt dan il-perjodu kellek kuntatti oħrajn ma' konsulati f'areas oħrajn?

Jiġifieri kontu tikkoordinaw?

IS-SUR MARIO FARRUGIA BORG: Meta qed tgħid konsulat, ta' Malta jew ta' pajjiżi oħrajn?

JOE MIZZI: Ta' Malta l-aktar.

IS-SUR MARIO FARRUGIA BORG: Bħala set-up fl-Awstralja għandna l-Kummissjoni Għolja f'Canberra li hija l-kapitali, imbagħad għandna Konsulat Ġenerali f'Melbourne - il-kariga ta' Konslu Ġenerali li nokkupa jien - u għandna Konsulat Ġenerali ieħor fi New South Wales, fil-kapitali Sydney.

Dak huwa s-set-up ta' Konsulati Ġenerali li strateġikament tagħmel sens għaliex għandna l-ikbar ammont ta' Maltin f'dawn iż-żewġ stati.

Fejn m'għandniex Konsulati u allura m'għandniex Konsli Ġenerali, imma għandna Konsli Onorarji li l-ħidma tagħhom hija somewhat ftit iktar limitata, aħna nikkoperaw magħhom.

Naf ukoll li anke min-naħa tal-Kummissjoni Għolja – għaliex aħna nżommu kuntatt regolari mal-Kummissjoni Għolja – jagħmlu laqgħat regolari ma' dawn il-Konsli Onorarji biex wieħed jaġġorna dwar il-ħidma li jkunu għaddejjin biha.

IĊ-CHAIRPERSON: Sur Farrugia Borg, aħna hawnhekk ikollna rappreżentanti miż-żewġ naħat tal-Kamra li b'mod liberu jistaqsu l-mistoqsijiet supplimentari li jridu, imbagħad wara niddiskutu bejnietna jekk għandniex napprovaw in-nomina tiegħek jew le.

Għalhekk nitlob lill-Onor.

Karol Aquilina biex jagħmel il-mistoqsijiet tiegħu.

KAROL AQUILINA: Sur Farrugia Borg, nirringrazzjak għad-disponibilità tiegħek biex nagħmlu din is-sessjoni miegħek.

Għandi żewġ mistoqsijiet.

L-ewwel nett, mill-esperjenza li ksibt f'dawn l-aħħar kważi sentejn, kemm tħossok kunfidenti li se tidħol f'dan ir-rwol u se tkun kapaċi taqdi rwol tajjeb?

M'hemmx learning curve, trid tkun kapaċi mill-ewwel, biex ngħid hekk.

It-tieni mistoqsija tiegħi hija - nitolbok tapprezza li aħna għandna obbligu li nagħmlu skrutinju hawnhekk – jekk hemmx xi ħaġa fil-passat jew fil-preżent marbuta miegħek li b'xi mod tista' timbarazza lil min qed jipproponik, lil dan il-Kumitat jew lill-Korp Diplomatiku b'mod ġenerali.

Qed nistaqsik din il-mistoqsija bħala opportunità biex jekk hemm xi diffikultà, wieħed jgħidha u jkun onest dwarha.

M'hemmx konsegwenzi, imma naħseb li għandi obbligu nistaqsik: Hemm xi ħaġa li tista' timbarazzak jew tpoġġik f'sitwazzjoni antipatika?

Naf li rrispondejt il-mistoqsija dwar il-konflitt ta' interess imma mhux qed nistaqsik dwar konflitt ta' interess.

Din hija domanda differenti ħafna minn hekk.

IS-SUR MARIO FARRUGIA BORG: It-tweġiba għat-tieni mistoqsija hija: Le, ma nista' naħseb f'xejn.

Safejn naf jien m'hemm l-ebda ħaġa li tista' timbarazza la lili u lanqas lill-Gvern li qed jinnominani.

Biex niġi għar-risposta għall-ewwel mistoqsija, kif diġà spjegajt, il-ħidma tal-Kummissjoni Għolja hija differenti minn dik tal-Konsulat, imma fl-istess ħin il-ħidma tal-Konsulat tkun ukoll qed tagħtik ċerta esperjenza.

Kif diġà għedt, fl-aħħar mill-aħħar il-Konsulat huwa parti mill-missjoni tagħna fl-Awstralja u allura ma tistax taqta' l-ħidma tal-Konsulat mill-ħidma tal-Kummissjoni Għolja u aħna nżommu kuntatt regolari.

Xi ħaġa importanti ħafna f'din il-ħidma hija d-determinazzjoni li inti tagħmel biċċa xogħol tajba.

Jien għandi dik id-determinazzjoni.

Nassigurakom li kieku ma kienx hemm dik id-determinazzjoni min-naħa tiegħi u kieku jien ma kontx konvint li se nidħol biex nagħmel biċċa xogħol tajba, ma kontx se naċċetta nomina bħal din.

Onor. Aquilina, ma nafx jekk weġibtekx.

KAROL AQUILINA: Iva weġibtni, Sur Farrugia Borg.

IĊ-CHAIRPERSON: Sur Farrugia Borg, nixtieq nistaqsik kurżità, bħala Malti.

Kif intom sejrin bis-sitwazzjoni tal-pandemija tal-COVID-19 fl-Awstralja, speċjalment fil-komunitajiet fejn hemm il-Maltin?

Tisma' ħafna aħbarijiet, imma first hand information naħseb tkun aktar ta' servizz għan-nies li jsegwu l-istazzjon tat-televiżjoni tal-Parlament.

JOE MIZZI: Jien għandi interess għaliex għandi ħija joqgħod Melbourne.

IS-SUR MARIO FARRUGIA BORG: L-Istat ta' Victoria kien l-aktar stat żvinturat, biex ngħid hekk, f'dak li għandu x'jaqsam mal-COVID-19 pandemic u konna fl-aħbarijiet mad-dinja kollha, saħansitra anke fuq portals Maltin għaliex jien ovvjament insegwi l-ħin kollu.

F'Marzu, meta faqqgħet il-COVID-19, bħala Konsulat kellna paniku mhux ħażin għaliex Malta bdiet toħroġ stqarrijiet biex min qiegħed barra minn Malta jmur lura Malta.

Imbagħad fl-istess ġimgħa l-Prim Ministru Awstraljan kien għamel stqarrija u qal li dawk il-barranin li qegħdin hawnhekk fuq vaganza aħjar imorru lura lejn pajjiżhom.

Allura kellna ħafna Maltin f'paniku biex jirranġaw il-flights, eċċ. Però mbagħad wara li l-Gvern waqaf jorganizza r-repatriation flights, kien hemm dawk il-Maltin li weħlu hawnhekk u allura kellhom japplikaw għal extension visas li hawnhekk tista' tapplika għalihom biss online.

Ikun hemm ħafna Maltin li jgħidulek li ma jużawx internet eċċ., imma dik il-problema solvejnieha.

L-ewwel mewġa tal-virus bdiet tbatti u konna wasalna sa stage 3 lockdown li jfisser li jiftħu l-ħwienet, imma b'ħafna social distancing, iżda ċerti ħwienet xorta ma fetħux.

Sal-aħħar ta' Ġunju s-sitwazzjoni bdiet tiġi għan-normal.

Jien dejjem qed nitkellem fuq Victoria għaliex dak iż-żmien jien kont Konslu għal Victoria.

Imbagħad fil-bidu ta' Lulju faqqgħet it-tieni mewġa li kienet ħafna iktar aggressiva mill-ewwel waħda.

Biex nagħtikom idea, l-akbar numri li kien qed ikollna fl-ewwel mewġa kienu jkunu forsi bejn 80 u 90 każ kuljum, però fit-tieni mewġa beda jkun hawn bejn 70 u 750 każ kuljum, jiġifieri kienet xi ħaġa ħafna aktar aggressiva.

Meta bdew jipprovaw jaraw minn fejn ġejja din it-tieni mewġa, identifikaw li kien hemm flaw fis-sistema dwar kif huma bdew jipprovaw jikkontrollaw il-virus.

Dan għaliex iddeċidew li kull min jidħol lura l-Awstralja jrid jagħmel ġimagħtejn kwarantina f'lukanda magħżula mill-Gvern imma mħallsa minn min se joqgħod fiha.

Dawn kienu bl-għassa magħhom, jiġifieri litteralment ma kontx tista' toħroġ mil-lukanda jekk tkun qiegħed kwarantina.

Li ġara kien li ddeċidew li minflok joqogħdu għassa magħhom il-pulizija, ikun hemm kumpaniji tas-sigurtà privati, u dawn sabu li kien hemm ħafna ksur ta' regolamenti mill-uffiċjali tas-sigurtà stess.

Saħansitra identifikaw uffiċjali tas-sigurtà li bdew jitħalltu regolarment ma' dawk li kienu qegħdin kwarantina u rriżulta li kien hemm każ partikolari fejn uffiċjal tas-sigurtà raqad ma' waħda li kienet qiegħda kwarantina.

Imbagħad waslu għall-konklużjoni li din it-tieni mewġa bdiet minn lukanda partikolari u minn uffiċjal tas-sigurtà.

Jiġifieri ara kemm jittieħed il-virus!

Minn persuna waħda nfirex mal-Istat ta' Victoria kollha.

Kien hemm inkjesti maġisterjali u kien hemm talba biex anke l-Premier jirriżenja.

Irriżenjat il-Ministru tas-Saħħa, però issa jidher li s-sitwazzjoni ġiet taħt kontroll.

To be fair, ikkontrollawha tajjeb ħafna.

Biex nagħtikom idea, jekk xahrejn u nofs ilu kien qed ikollna 750 każ kuljum, matul dawn l-aħħar ġranet kellna daqqa ebda każ, daqqa każ wieħed u daqqa żewġ każijiet.

Jiġifieri l-virus issa jidher li huwa taħt kontroll.

Melbourne għadha kemm fetħet, fil-fatt ilbieraħ reġa' fetaħ ir-retail, u t-target tagħhom hu li sal-Milied qegħdin jgħidu li jrid ikollhom a COVID normal Christmas, jiġifieri normali safejn wieħed jista' jkun normali fiċ-ċirkostanzi tal-mument.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi ħafna tal-update tiegħek.

Jekk ma jimpurtax, issa rridu naqtgħu ftit it-trażmissjoni ħalli kulħadd ikun jista' jitkellem u niġu għall-vot ta' bejnietna, imbagħad nerġgħu nikkomunikaw miegħek biex ngħidulek ir-riżultat ta' dak li nkunu ddeċidejna.

IS-SUR MARIO FARRUGIA BORG: Nirringrazzjakom.

IĊ-CHAIRPERSON: Issa se naqtgħu l-komunikazzjoni minn mas-Sur Farrugia Borg.

Is-Sur Mario Farrugia Borg ħareġ mill-video conference.

Fl-4.49 p.m. il-Kumitat ġie sospiż u rriżuma fl-4.51 p.m.

IĊ-CHAIRPERSON: Onorevoli Membri, se npoġġi l-mistoqsija fuq il-ħatra tas-Sur Farrugia Borg bħala Kummissarju Għoli għall-Awstralja.

Ladarba m'hawn ebda oġġezzjoni, nistgħu nikkomunikaw mill-ġdid mas-Sur Farrugia Borg u ninformawh bid-deċiżjoni tagħna.

Is-Sur Mario Farrugia Borg ingħaqad mal-Kumitat permezz ta' video conferencing.

IĊ-CHAIRPERSON: Sur Farrugia Borg, nilqgħuk lura magħna.

Ninformak li issa ngħaqad magħna wkoll l-Onor.

Clyde Puli għaliex kien qiegħed fuq xogħol ieħor fil-Parlament stess imma kien qiegħed isegwi x'konna qegħdin ngħidu.

Hawn ukoll is-Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji u l-Ekonomija Diġitali Clayton Bartolo.

Sur Farrugia Borg, ninformak li dan il-Kumitat qabel li għandu jagħti parir favur in-nomina tiegħek għall-kariga ta' Kummissarju Għoli għall-Awstralja skont kif provdut fis-subartikolu 38(5) fit-Tielet Taqsima tal-Ħames Skeda tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika.

Skont l-istess provvediment, flimkien ma' dan il-parir għandhom jintbagħtu wkoll il-Minuti ta' din il-laqgħa tal-Kumitat lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Ewropej

Sur Farrugia Borg, nawgurawlek u l-kumplament tal-lejl it-tajjeb.

IS-SUR MARIO FARRUGIA BORG: Grazzi.

Fil-fatt hawnhekk bħalissa l-ħin huwa t-2.50 a.m. Nirringrazzjakom tal-ħidma tagħkom.

IĊ-CHAIRPERSON: Awguri.

Mela nistgħu naqtgħu din it-trażmissjoni minn mas-Sur Mario Farrugia Borg.

Is-Sur Mrio Farrrugia Borg ħareġ mill-video conference.

SMIGĦ FIR-RIGWARD TAN-NOMINA TAS-SUR RAYMOND SPITERI GĦALL-ĦATRA TA' AMBAXXATUR TA' MALTA MHUX RESIDENTI GĦAS-SENEGAL

IĊ-CHAIRPERSON: Onorevoli Membri, il-Kumitat issa għandu quddiemu n-nomina tas-Sur Raymond Spiteri għall-ħatra ta' Ambaxxatur ta' Malta mhux residenzjali għas-Senegal.

Għalhekk insejjaħ lis-Sur Spiteri.

Is-Sur Raymond Spiteri daħal fil-Kamra.

IĊ-CHAIRPERSON: Sur Spiteri, nilqgħuk magħna.

Hawnhekk preżenti hawn l-Onor.

Karol Aquilina, is-Segretarju Parlamentari Clayton Bartolo, l-Onor.

Joe Mizzi.

Sur Spiteri, dan il-Kumitat Permanenti dwar il-Ħatriet Pubbliċi huwa mwaqqaf permezz tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika, Kap. 497, u skont dan l-istess Att, il-Membri jistgħu jagħmlulek mistoqsijiet supplimentari relatati mat-tweġibiet bil-miktub li inti bgħattilna.

Ninformak ukoll li skont l-istess liġi, il-mistoqsijiet u t-tweġibiet għandhom, kemm-il darba l-Kumitat ma jiddeċidix xort'oħra, isiru pubbliċi.

Qabel niftaħ id-diskussjoni, nixtieq ninformak li din il-laqgħa qiegħda tiġi streamed live fuq il-website tal-Parlament u anke rrekordjata ħalli eventwalment tixxandar fuq it-television channel tal-Parlament u għalhekk dak kollu li jingħad huwa pubbliku.

Nitolbok tintroduċi lilek innifsek u tgħidilna xi ħaġa dwarek.

IS-SUR RAYMOND SPITERI: Jien ilni għal dawn l-aħħar 35 sena nimraħ fis-swieq tal-Afrika.

Naħdem mal-kumpanija Foster Clark li naħseb li kollha smajtu biha, kumpanija li hija ċ-champion ta' Malta fuq l-esportazzjoni.

Fil-passat bdejna fil-Lvant Nofsani u f'dawn l-aħħar 18-il sena – kemm ili mal-kumpannija - bdejna niżviluppaw swieq ġodda ġewwa l-Afrika.

Inqis li bl-esperjenza li rnexxieli nakkumula f'dawn it-18-il sena ġewwa s-swieq fl-Afrika - kontinent diffiċli immens - nista' forsi nkun ta' pjattaforma għal kumpaniji oħrajn.

Ovvjament naħseb li kollha għandhom interess li jżidu l-esportazzjoni u jien forsi nista' nkun katalist biex niggwida kumpaniji oħra tramite Trade Malta permezz ta' ċerti arranġamenti.

Kif għedtilkom, l-Afrika huwa kontinent ta' opportunitajiet kbar imma naħseb li sfortunatament dawn mhux qed nisfruttawhom.

Il-kumpanija Foster Clark kellha l-kuraġġ li timraħ f'dawn is-swieq.

Bażikament is-Sub-Sahara hija l-area tagħna, mill-Maghreb 'l isfel fejn hemm kważi 48 stat li aħna diġà qed nesportaw lejn 30 pajjiż minnhom.

Jien immur regolarment għax il-kumpanija Foster Clark bdiet fl-Afrika kemm ilni naħdem magħha jien.

Nista' ngħid li fi 18-il sena rnexxielna nkattru n-negozju b'mod sostanzjali f'dik iż-żona li, kif għedtilkom, mhijiex daqshekk faċli.

L-ewwel pajjiż li bdejt immur fih kien in-Niġerja - naħseb smajtu ħafna affarijiet fuqu - li huwa pajjiż diffiċilissimu.

Bdejt immur hemmhekk madwar 35 sena ilu, jiġifieri qabel ma twaqqfet il-kumpanija Foster Clark.

Darba kont fuq ajruplan tat-tip 747 li fuqu kien hemm kważi 400 ruħ u jien kont l-uniku wieħed ta' karnaġjon abjad.

Niftakar li kien ġie missjunarju jtaptapli fuq dahri u qalli: Nawguralek.

Speċi ried jgħidli: X'sejjer tagħmel?

Taf ma' min se tiltaqa'?

Kienet ħasda totali.

Ma kelli kuntatti ta' xejn.

Litteralment mort fi swieq informali.

Tajjeb li nkunu nafu li fl-Afrika 98% ta' kull tip ta' business li hemm huwa informali.

Inti trid issib iċ-channel informali biex jirnexxilek tinfiltra fil-pajjiż.

Fil-passat kont immur missjonijiet, kont nattendi maċ-Chamber of Commerce, imma d-diffikultà kienet tkun li meta tmur one-on-one meetings u tiltaqa' mal-Kamra tal-Kummerċ l-oħra, fuq il-mejda ma tasalx biex tbigħ u ssib swieq ġodda.

Il-kumpanija bdiet billi mmorru nimirħu fis-suq, naraw l-opportunitajiet u nipprovaw naddattaw għas-suq t'hemmhekk.

Pereżempju Foster Clark tesporta ħafna powder drinks; għax inti trid taddatta għal pajjiż fejn il-purchasing power huwa baxx ħafna.

Hemmhekk jgħixu, kif kważi jaf kulħadd, b'$5 kuljum li bihom iridu jixtru l-provisions, zokkor bi kwantità żgħira u the main basic items to make up for the day, imbagħad imorru fid-djar isajru.

Għalhekk trid issib prodott li huwa konvenjenti għall-konsumatur biex jixtrih.

Infatti we broke down the packet size, inżilna għal 50 gramma, biex ikun konvenjenti u jistgħu jixtruh.

Hawnhekk tidħol l-esperjenza li nista' ngħaddi lil kumpaniji oħrajn.

L-ewwel trid tmur fil-pajjiż, tara l-kultura tagħhom u ssib niċeċ ta' opportunitajiet differenti.

Aħna qegħdin fil-fast-moving consuming goods (FMCG).

F'Malta hawn ħafna kumpaniji oħrajn u s-suċċess li għamlet Foster Clark nistgħu nifirxuh f'kumpaniji oħrajn.

Dan jirrikjedi vjaġġi regolari u kuraġġ għax il-pajjiżi li mmorru fihom huma challenging.

Pereżempju f'pajjiżi bħal Guinea-Bissau inzertajt kolp ta' stat darbtejn.

Meta tmur Sierra Leone tkun fit-triq tipprova tfittex kuntatti u distributuri u dawn litteralment jiftaħru li jkunu qatgħu jdejn ta' xi 60 ruħ li kienu eks ribelli!

Għalihom din hija xi ħaġa … Trid taddatta u trabbi ċerta qoxra.

Jiġifieri bl-esperjenza li għandi fl-Afrika issa naf min huma d-distributuri u ċ-channels kif tippenetra fis-suq partikolari.

Naħseb li din nista' naqsamha ma' industrijalisti potenzjali f'Malta.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Jien għandi mistoqsija li nistaqsi lil kull min jiġi quddiem dan il-Kumitat.

Hemm xi ħaġa li forsi tista' timbarazza lil min qed jipproponik, lil dan il-Kumitat, lill-Gvern Malti u lil pajjiżna?

Hemm xi ħaġa fil-background tiegħek li tħoss li għandek tgħidilna dwarha?

Qed nistaqsi dan mhux biex nagħmel ġudizzju fuqek.

KAROL AQUILINA: Ejja nkunu ċari.

Irridu nevitaw sitwazzjonijiet fejn xi ħadd jiġi quddiem dan il-Kumitat, jippreżenta ruħu, jiġi nominat, imbagħad wara niskopru li kien hemm xi ħaġa.

Għalija din hija opportunità ħalli jekk hemm xi ħaġa, titkellem dwarha u wieħed jara ftit kemm hija serja, eċċ. M'għandi indikazzjoni ta' ebda ħaġa.

IS-SUR RAYMOND SPITERI: Nifhem; nista' nassigurakom li l-prinċipji tiegħi huma li huma.

L-integrità hija sagra għalija u hija ħaġa importanti.

Qatt ma kont involut f'sitwazzjoni li nimbarazza lill-kumpanija fejn kont naħdem u lill-pajjiż.

Kif qed ngħid, jien nagħmel kważi 200 ġurnata barra minn Malta.

Din qatt ma kienet li għamilt sitt xhur Malta!

Fil-fatt qed inħossni skomdu.

Nista' nikkonfermalek li l-intenzjonijiet tiegħi huma li nixtieq nikkontibwixxi.

Ilni mmur dan iż-żmien kollu, naf il-kontinent kif inhu u naf il-kultura.

Mhuwiex faċli, imma lest li naqsam l-esperjenza li għandi ma' kumpaniji oħra.

Dik hija l-intenzjoni tiegħi.

Kif tafu, dan ir-rwol mhuwiex ta' ambaxxatur residenti fis-Senegal.

Jien ma nħossx li f'dan l-istadju hemm bżonn li jkun hemm ambaxxata.

Bħalissa l-esportazzjoni totali ta' Malta lejn dan il-pajjiż hija ta' $5 biljun, li huma kollha min-naħa ta' Foster Clark.

Jekk inkabbru l-opportunitajiet imbagħad jista' jkun hemm lok li forsi jkun hemm ambaxxata permanenti.

Senegal is feeding litteralment lill-Mauritania, lill-Mali, lill-Giunea-Bissau u lil Burkina Faso, fost oħrajn.

Ovvjament hemm pajjiżi bħall-Ivory Coast imma m'hemmx stabilità politika.

Hemm il-Ghana fejn hemm ambaxxata Maltija u nista' ngħid li naħseb li sejrin mhux ħażin, għax il-gaming hemmhekk diġà qed jiġġenera xi $6 miljun.

Hemm kumpanija oħra minbarra Foster Clark li nesportaw lejn il-Ghana.

Naħseb li this would be an added value għall-pajjiż għax jien inkun nista' nikkontribwixxi.

Din hija xi ħaġa li m'għandhiex x'taqsam ma' poltika; jien se naħdem fl-interess ta' Malta.

GLENN BEDINGFIELD: Sur Spiteri, sibtu interessanti ferm dak li għadek kif għedt.

Liema huma dawk is-swieq Afrikani li inti espert fihom li tara li l-Maltin jistgħu jidħlu fihom?

IS-SUR RAYMOND SPITERI: Ma nafx jekk qattx mortu l-Afrika.

Mort xi erba' postijiet?

Fin-Niġerja mort Lagos jew Abuja?

Meta ssemmi Abuja tkun qisek qed issemmi Bern fl-Iżvizzera għax hija żviluppata, hemm ħafna sky scrapers u hija l-kapitali finanzjarja.

Ma tistax tikkompara l-Afrika ma' hemmhekk.

Inti trid tmur Lagos, Maiduguri, Sokoto biex tara s-sitwazzjoni kif inhi.

Niġi għall-mistoqsija tal-Onor.

L-opportunitajiet huma vasti.

Jien niftakar li l-ewwel darba li kont mort in-Niġerja mas-Sur Charles Busuttil li beda l-Foster Clark, dan bażikament kien qalli ħaġa waħda: F'dan il-kontinent tista' tbigħ kwalunkwe ħaġa, litteralment, jekk tmur bi struttura u tkun tifhem is-suq kif inhu.

L-opportunitajiet huma enormi fl-Afrika fuq kwalunkwe oġġett.

F'dan l-istadju naħseb li nista' nbigħ kwalunkwe ħaġa imma hemm sistema kif tmur tbigħha.

L-ewwel nett trid tipprova tara kemm jiswa l-prodott.

Inutli jien ngħidlek li dan il-prodott se jiswa €16 per carton meta inti taf li hemm il-kompetizzjoni u qed jinbiegħ b'€10 CIF per carton.

L-ewwel nett trid tidentifika x'kompetizzjoni hemm fis-suq.

Imbagħad tipprova timxi minn isfel għal fuq u you set up a price structure.

Pereżempju jien illum immur f'market informali u nara pakkett ta' kompetitur, u meta nara l-prezz - naf kemm huma d-duties, eċċ - kapaċi nasal għall-prezz finali.

Imbagħad inqabbel prezzijiet oħra u nista' nasal għal prezz f'moħħi.

Sfortunatament kumpaniji Maltin ipprovaw jesportaw lejn in-Niġerja imma ħadd ma rnexxa.

Inti trid tara x'hemm fis-suq, id-domanda x'inhi, imbagħad titla' 'l fuq.

Però trid tkun kapaċi wkoll li tgħaddi ċertu żmien hemmhekk.

Meta bdejna fin-Niġerja kont qed nagħmel kważi sitt vjaġġi fis-sena u kull vjaġġ kien ikun ta' tliet ġimgħat.

Litteralment kont immur ġewwa, fis-swieq.

Ma nafx kif nista' nispjegalkom il-pajjiż.

Hemmhekk 96% tan-negozju huwa informali.

Kulma hemm 3% modern trade, jiġifieri supermarkets u ħwienet kif hawn Malta.

Dawn huma expatriates li għandhom ċertu purchasing power, imma l-bqija l-purchasing power tal-popolazzjoni, tal-popolin, hija verament baxxa.

Allura trid issib niċċa partikolari biex issib dak is-suq, u dan mhuwiex faċli.

Trid tgħaddi ċertu żmien fiżikament hemmhekk.

Jekk ikolli l-opportunità, l-idea tiegħi hi li naqsam l-esperjenza tiegħi ma' Trade Malta, inlaqqgħu xi industrijalisti u mmorru nagħmlu żjarat, mhux one-on-one meetings.

Jiġifieri jekk dawn ġejjin bil-perċezzjoni li se jibqgħu l-uffiċċju in a comfort zone, nista' ngħid li din ma taħdimx hemmhekk.

Hemm problema oħra għax ċertu negozju hemmhekk huwa mmexxi mil-Lebaniżi li jien kultant ngħidilhom in-"NATO" li tfisser no action, talk only.

Dawn jgħidulek li huma interessati u li se jixtru imma ma tasalx magħhom.

Dak huwa s-suċċess ta' Foster Clark.

Hawnhekk stampajt ftit ritratti tas-suq fejn immorru biex nagħtikom stampa ta' x'inhi l-Afrika u fejn immur jien.

Il-popolin hemmhekk qed imur jixtri.

Dawn huma l-ħwienet li hemm fl-Afrika, imma jekk inti m'intix kapaċi tmur hemmhekk, m'intix se tirnexxi.

Jien naħseb li nista' naqsam din l-esperjenza tal-kumpanija tiegħi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Iktar mistoqsijiet?

Sur Spiteri nitolbok biex, jekk jogħġbok, tirtira mill-Kamra sakemm il-Membri jiddiskutu bejniethom.

Is-Sur Spiteri ħareġ mill-Kamra tal-Kumitat.

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Membri, se npoġġi l-mistoqsija fuq il-ħatra tas-Sur Raymond Spiteri bħala Ambaxxatur ta' Malta mhux Residenti għas-Senegal.

Jidher li hawn qbil unanimu.

Se nsejjaħ lura lis-Sur Spiteri.

Is-Sur Raymond Spiteri daħal fil-Kamra tal-Kumitat.

IĊ-CHAIRPERSON: Sur Spiteri, ninformak li dan il-Kumitat Kumitat qabel li għandu jagħti parir favur il-ħatra tiegħek bħala Ambaxxatur mhux Residenti għas-Senegal skont kif provdut fis-subartikolu 38(5) fit-Tielet Taqsima tal-Ħames Skeda tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika.

Skont l-istess provvediment, dan il-parir flimkien mal-Minuti ta' din il-laqgħa tal-Kumitat jintbagħtu lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Ewropej.

Grazzi u awguri.

IS-SUR RAYMOND SPITERI: Nirringrazzja lilkom.

Is-Sur Raymond Spiteri ħareġ mill-Kamra tal-Kumitat.

IĊ-CHAIRPERSON: B'hekk lestejna x-xogħol li kellu quddiemu l-Kumitat illum.

Nerġgħu niltaqgħu meta jkollna aktar nomini x'niddiskutu.

L-Onor.

KAROL AQUILINA: Sur President, nixtieq inqajjem punt imma rrid nagħmilha ċara li mhu qed nagħmel l-ebda referenza lejn xi persuna partikolari.

Jien naħseb li fejn jidħlu persuni li jkunu ġejjin miċ-Ċivil jew li jkunu missew maċ-Ċivil, għandna nibdew nitolbu li naraw il-personal file tagħhom taċ-Ċivil.

Mod nitkellmu dwar xi ħadd li ġej minn barra ċ-Ċivil bħas-Sur Spiteri jew whoever, li allura wieħed irid joqgħod fuq ċerti affarijiet, u hija ħaġa oħra meta jkun xi ħadd ġej miċ-Ċivil.

Inħossu l-bżonn li biex nevitaw sitwazzjonijiet ħżiena nibdew naraw il-personal file ta' dak li jkun.

Nifhmu li dan m'għandux ikun aċċessibbli għall-pubbliku imma għandu jkun aċċessibbli biss għall-Membri tal-Kumitat u allura ma jiġi ppubblikat xejn minnu.

Però nħossu li biex dan il-Kumitat jagħmel xogħol ta' skrutinju kif suppost u jgħaddi l-ġudizzju li għandu jgħaddi, għandna nibdew nitolbu li naraw il-personal file ta' dak li jkun.

GLENN BEDINGFIELD: Sur President, ma nafx jekk għandux xi ħaġa partikolari f'rasu.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

CLYDE PULI: L-ewwel nett forsi jitressaq xi ħadd u jkollok rapporti tal-midja li jistgħu jkunu inġusti.

Qed nitkellmu minn hawn 'il quddiem, mhux minn hawn lura, biex niftiehmu.

Aħna qed ngħidu li jekk wieħed ikun ħadem diġà fis-settur pubbliku - meta ngħidu ċ-Ċivil jiġifieri s-settur pubbliku kollu - naraw il-personal file tiegħu.

Aħna rridu nagħtu l-approval tagħna ta' ċerti nies li, biex inkunu ċari u tondi, ma nafuhomx.

GLENN BEDINGFIELD: Nifhem jew nassumi li qabel jasal f'dan l-istadju, fejn ikun hemm impjegati taċ-Ċivil naħseb li l-Ministeru jkun għamel l-iskrutinju.

CLYDE PULI: M'hemmx dubju, il-Gvern ikun għamel l-iskrutinju, imma dan huwa skrutinju parlamentari.

Kieku lanqas skrutinju Ewropew ma nagħmlu, ma nagħmlu ebda skrutinju.

Jiġifieri meta għamilna din il-liġi l-Gvern u l-Parlament qal li l-ħatriet tal-Gvern għandu jiskrutinizzahom il-Parlament.

Jien ma nistax noqgħod totalment fuq xi ħadd li kien hemm … Għaldaqstant, biex nagħtu ftit aktar peace of mind …

GLENN BEDINGFIELD: Allura għaliex se titolbu l-personal file ta' min jaħdem maċ-Ċivil u mhux se titolbu ta' min ma jaħdimx maċ-Ċivil?

KAROL AQUILINA: Għax ma jeżistux personal files ta' min jaħdem ma' kumpaniji privati.

CLYDE PULI: Tal-Foster Clark, pereżempju?

GLENN BEDINGFIELD: Naħseb li kull kumpanija għandha file dwar l-impjegati tagħha għax inkella se niġu qisna qegħdin …

IĊ-CHAIRPERSON: Allura jien nissuġġerixxi li nagħmlu laqgħa mal-Ispeaker.

Forsi għandu jkun hemm ċerti kriterji, pereżempju l-kondotta.

KAROL AQUILINA: Il-problema li qed naraw aħna hija li aħna qed nagħmlu numru ta' mistoqsijiet u qed noqogħdu fuq ir-risposti.

Issa jien mhux qed ngħid li jkun hemm affarijiet li ma jkunux veri.

Pereżempju, illum staqsejt mistoqsija komuni għal żewġ persuni.

Naturalment sodisfatt bir-risposta, u kieku kont naf xi ħaġa fuq xi ħadd kont niġbed l-attenzjoni.

Però jien naħseb li jkun hemm sitwazzjonijiet fejn dak li jkun ikollu l-obbligu li lil dan il-Kumitat jgħidlu: Jien fil-passat kont involut f'din il-ħaġa imma ġiet settled.

Jew inkella jgħidlu: Jien għandi din l-"imma" imma nista' nispjega.

Naħseb li jkun tajjeb li niġu trattati b'ċertu rispett u li jekk nieħdu deċiżjoni nieħdu deċiżjoni informata u mhux b'għajnejna magħluqin.

Issa jien qed ngħid għaż-żewġ naħat.

Jien m'għandix dubju li kull min jitressaq hawnhekk qed jitressaq in good faith, però ma naħsibx li huwa sew li dan il-Kumitat qisu jħalli l-affarijiet jaħdmu waħedhom.

GLENN BEDINGFIELD: Ma nafx jekk nistgħux nagħmlu hekk u jekk hemmx xi regoli taċ-Ċivil li jipprekludu li dan isir.

KAROL AQUILINA: Jien, bħala Oppożizzjoni, nista' nistaqsi lill-persuna konċernata: Inti għandek diffikultà tagħti l-kunsens tiegħek li jitressaq il-personal file tiegħek?

Imma naħseb li din tkun daqsxejn … Għalhekk jien qed nissuġġerixxi li dan il-Kumitat - biex l-affarijiet ikunu ugwali għal kulħadd, kulħadd ikun jista' jara l-affarijiet u ma jkunx hemm diffikultà – jagħmel regola li meta jkun hemm persuni li jkunu missew maċ-Ċivil, nibdew nitolbu l-personal file.

Dan jiġi meqjus bħala dokument konfidenzjali, ma jkunx aċċessibblil għall-pubbliku, aħna nkunu nistgħu nagħmlu l-iskrutinju tiegħu u daqshekk.

B'dan il-mod almenu ma jkollniex affarijiet iddikjarati biss.

Għax hawnhekk x'qed jiġri?

Hawnhekk ikollna sett ta' mistoqsijiet, tweġibhom il-persuna li tkun ġiet proposta u daqshekk.

Aħna noqogħdu fuq il-kelma ta' dak li jkun imma naħseb li għandna nimxu ftit oltre minn hekk.

Għandna l-vantaġġ li ċ-Ċivil għandu sistema ta' filing dwar il-persuni li jaħdmu fiċ-Ċivil.

GLENN BEDINGFIELD: Jien nifhem l-ispirtu ta' din it-talba u forsi fil-laqgħa li jmiss iċ-Chairperson ikun jista' jippronunzja ruħu dwarha wara li jkun iċċekkja l-affarijiet, però bħalissa qed naħseb fuq żewġ affarijiet.

L-ewwel waħda hija li se nesponu file personali ta' persuna li taħdem fiċ-Ċivil meta persuni oħra li ma jaħdmux fiċ-Ċivil mhux se naraw il-personal history tagħhom, allura dan jista' jpoġġi lill-persuni taċ-Ċivil f'sitwazzjoni fejn ma jkunux bħall-oħrajn.

KAROL AQUILINA: Hemm mod ieħor kif nistgħu nagħmuha din u rridu nagħmluha daqsxejn bl-esperjenza.

Naħseb li ħafna minn dawn il-mistoqsijiet li nagħmlu jkunu wisq ġeneriċi u r-risposti neħduhom daqsxejn à la leggera, biex inpoġġiha hekk.

Naħseb li wieħed jista' jagħmel questionnaire li jkun komuni għaż-żewġ naħat tal-Kamra, li nippretendu li jwieġbu in komuni, biex inkunu fair.

Tkun min tkun il-perusna, dan il-questionnaire trid twieġbu.

Biex nagħti eżempju, l-MFSA tagħmel questionnaire lid-diretturi ta' ċerti kumpaniji u mbagħad tiddeċiedi jekk dak li jkun ikunx fit and proper.

Il-vantaġġ ta' persuni li jaħdmu fiċ-Ċivil jew fis-settur pubbliku huwa li nafu li hemm personal file tagħhom.

Issa jien m'iniex interessat li nkun naf jekk wieħed ikunx ħa leave jew le, jew jekk ikunx użufruwixxa minn xi skema jew le.

Jien interessat li nkun naf il-karattru tal-persuna u jekk din tkunx idonea għal dik il-kariga.

Ħafna mill-affarijiet li qed nistaqsu ma jagħtux lok li dak li jkun se jiġi hawn u jgħid: Jien għandi diffikultà b'din.

GLENN BEDINGFIELD: Imma xejn ma jżomm lill-membri milli jagħmlu dawk it-tip ta' mistoqsijiet.

CLYDE PULI: Imma hawn qed nitkellmu fuq ir-risposta mhux fuq id-domanda.

Id-domanda nistgħu nagħmluha imma, l-ewwel nett, trid tifhem li l-membri ta' dan il-Parlament, sfortunatament - se nieħu l-opportunità la qegħdin nitkellmu dwar dan – għadhom part-time u mhux full-time, għad m'għandhomx assistenti, għadhom mhux kapaċi jagħmlu riċerka u allura jridu joqogħdu fuq ċerti affarijiet.

Għalhekk hawn ir-responsabilità kbira ta' dan il-Kumitat li qed jagħti l-endorsement lil nies li ma jafhomx.

Issa, biex inkun ċar, uħud minnhom nafhom imma wħud minnhom lanqas qatt ma rajthom b'għajnejja u qed noqgħod fuq il-kelma tagħhom għax lanqas għandi min imur u jirriċerka.

Għalhekk aħna qed ngħidu li jekk hemm nies fiċ-Ċivil u fis-settur pubbliku li diġà jkun hemm il-file personali tagħhom … Għax inkella jista' jkun hemm każijiet fejn xi darba xi ħadd ikun kiteb xi ħaġa, tagħmel Google search u jitla' isem ta' wieħed u tibda tgħid: Imma din vera, din mhux hekk?

B'hekk l-ewwel nett ma ċċappasx nies għalxejn u, it-tieni nett, tassigura li tkun qed tieħu deċiżjoni verament informata.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

Joe Mizzi.

JOE MIZZI: Naħseb li ladarba wieħed ikun qed jiġi rakkomandat mill-Ministru għall-Affarijiet Barranin, il-Ministeru għandu jieħu ħsieb jara li l-affarijiet ikunu kif suppost.

Naħseb li hemmhekk għandu jkun hemm dan l-obbligu u mhux hawnhekk.

L-assumption hija …

CLYDE PULI: Onor. Mizzi, nifhem li l-Ministeru għall-Affarijiet Barranin qed jagħmel l-skrutinju tiegħu, kieku mhux qed iressaqhom hawnhekk.

Ħadd mhu qed jiddubita mill-intenzjoni tiegħu.

Il-Ministru huwa bniedem serju u nafu li qed jipprova jressaq nies tajbin.

Però min-naħa l-oħra, ladarba b'din il-liġi dan il-Parlament iddeċieda li dak l-iskrutinju jgħaddi fuqna, mela r-responsabilità għaddiet fuqna li qegħdin hawnhekk nivvotaw.

Ladarba din għaddiet fuqna, aħna jrid ikollna l-iskrutinju tagħna.

Aħna ma mmorrux ngħidu lill-Ewropej: Fuq il-leġiżlazzjoni tiegħek konvint li inti serju, Sur Kummissarju, għaddejtha mill-istrutturi kollha tieħgek u issa jien bħala Malta ma niskrutinizzax.

Nagħmlu l-iskrutinju tagħna, u l-istess hawnhekk.

Inti serju kemm trid, imma jien se nagħmel l-iskrutinju tiegħi.

Naħseb li din hija xi ħaġa ġusta għal kulħadd; ġusta għan-nies li jiġu u ġusta għalina li qed nintalbu li nieħdu din id-deċiżjoni għax jien, sal-lum, … (Interruzzjonijiet)

KAROL AQUILINA: Biex inkun għedtilkom kollox, din ilni naħseb fuqha.

Ma ridtx inqajjimha qabel iż-żewġ intervisti li kellna llum għax deherli li ma kienx ikun fair.

Allura għedt li malli jgħaddu dawn l-intervisti, inqajjimha biex forsi wieħed ikollu …

CLYDE PULI: Imma din mhijiex relatata ma' dawn it-tnejn!

M'għandhiex x'taqsam.

Jien qed ngħid li jekk irridu nagħmlu r-rwol ta' dan il-Kumitat tajjeb, naħseb li jkun ġust li nagħmlu hekk ladarba l-informazzjoni tkun available.

Jekk mhijiex available …

IĊ-CHAIRPERSON: Taqblu li niltaqgħu mal-Ispeaker u nitkellmu miegħu fuqha?

KAROL AQUILINA: M'għandix diffikultà.

GLENN BEDINGFIELD: Jien m'għandix diffikultà.

Bħalissa, at this stage, mhux se ngħid li għandi pożizzjoni kontra imma se ngħid li għandi ċerti riżervi.

Ejja naraw ftit forsi niddiskutu fid-dettall u ċ-Chairperson jiltaqa' mal-Ispeaker u forsi aħna wkoll inġibu xi kjarifiki.

Imbagħad il-Kumitat jippronunzja ruħu f'seduta oħra.

KAROL AQUILINA: Jekk tridu, jien lest li nagħmel draft dwar x'naħseb li għandna nagħmlu - jiġifieri dawn iż-żewġ affarijiet li semmejt - u nagħti idea ta' x'għandu jkun fih dan il-questionnaire.

Dan għandu jkun questionnaire tal-Kumitat, mhux ta' din in-naħa jew ta' dik in-naħa għax naħseb li hawnhekk kulħadd qed jerfa' r-responsabilità.

CLYDE PULI: Jien se nżid biċċa ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Apparti li għandna r-responsabilità aħna għax aħna se nagħmlu l-endorsement tagħhom, dan huwa biss il-proċess pre il-ħatra tagħhom għax post il-ħatra tagħhom jista' xorta jagħmilha l-Kummissarju tal-Istandards.

Qed ngħid dan biex inkunu qed nifhmu li bażikament mhu qed nagħmlu xejn ta' barra minn hawn.

Però ladarba se nagħmel endorsement ta' dak li jkun jien, ma rridx li jiġi xi ħadd u jgħidli: Inti kont taf x'inti tagħmel?

GLENN BEDINGFIELD: Naħseb li ċ-Chairperson għandu jiddiskutiha mal-Ispeaker u anke mad-Data Protection Commissioner.

CLYDE PULI: Nifhem ir-restrizzjonijiet politiċi li jista' jkollkom, imma dwar l-argument li għamel il-kollega tiegħi, li jien qed nagħmel endorsement tiegħu bis-sħiħ, naħseb li dan huwa l-mod ta' kif għandna nimxu bħala proċedura.

IĊ-CHAIRPERSON: Jien naħseb li għandkom tagħmlu l-proposta bil-miktub, jien immur biha għand l-Ispeaker, naraw x'jgħidilna u wara nagħmlu laqgħa biex naraw il-feedback tiegħu x'ikun u jekk ikun hemm bżonn jiġi magħna …

KAROL AQUILINA: Jekk se jsir hekk, napprezza li peress li din se nkun ktibtha jien, jekk ma ssibx diffikultà, jien inkun preżenti ħalli nispjegahielu.

IĊ-CHAIRPERSON: Jista' jinħatar xi ħadd jew inkella jekk irid jista' jiġi l-Whip, tiġi inti u mmorru nkellmu lill-Ispeaker wara li tkun għamilt dawn il-proposti.

KAROL AQUIULINA: M'għandix diffikultà.

IĊ-CHAIRPERSON: Mela dik hija l-way forward.

Nirringrazzjakom.

Il-Kumitat huwa aġġornat.

Fil-5.26 p.m. id-diskussjoni il-Kumitat aġġorna.


KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-ĦATRIET PUBBLIĊI

LAQGĦA NRU 16

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru 2020

IlKumitat Permanenti dwar il-Ħatriet Pubbliċi ltaqa' filbinja talParlament, ilBelt Valletta, fl-4.33 pm.

PREŻENTI

Il-Membri tal-Kumitat li kienu preżenti għal-laqgħa kienu s-Segretarju Parlamentari għas-Servizzi Finanzjarji u l-Ekonomija Diġitali l-Onor.

Joe Mizzi u l-Onor.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru15, li saret fid-9 ta' Settembru 2020, ġew ikkonfermati.

SMIGĦ FIR-RIGWARD TAN-NOMINA TAS-SUR MARIO FARRUGIA BORG GĦALL-ĦATRA TA' KUMMISSARJU GĦOLI GĦALL-AWSTRALJA

Fl-4.35 pm il-Kumitat stieden, permezz ta' video conference, lis-Sur Mario Farrugia Borg ħalli jingħaqad mal-Kumitat sabiex isirulu mistoqsijiet supplimentari skont l-artikou 48B(4) tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika, Kap. 497.

Il-President tal-Kumitat informa lis-Sur Farrugia Borg li d-domandi u t-tweġibiet tiegħu ser jiġu ppubblikati ai termini tal-artikolu 38(2) tal-istess liġi.

Is-Sur Farrugia Borg ta ħarsa ġenerali dwar l-esperjenza tiegħu f'dawn l-aħħar sentejn bħala Konslu Ġenerali għall-Istat ta' Victoria, l-Awstralja, u s-servizzi li jingħataw lil ċittadini Maltin fl-Awstralja, b'mod partikolari matul din is-sena in vista tal-isfidi li l-COVID-19 ġabet magħha.

Anthony Agius Decelis irringrazzja lis-Sur Farrugia Borg u informah li kienet se tinqata' l-komunikazzjoni għal ftit mumenti sakemm il-kumitat jiddiskuti l-ħatra proposta tas-Sur Farrugia Borg.

Fl-4.51 pm, irrizumiet il-komunikazzjoni mas-Sur Farrugia Borg, u l-President tal-Kumitat informah li l-Kumitat qabel li għandu jagħti parir favur il-ħatra tas-Sur Mario Farrugia Borg bħala Kummissarju Għoli għall-Awstralja skont kif provdut fis-subartikolu 38(5) fit-Tielet Taqsima tal-Ħames Skeda tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika, u li skont l-istess provvediment, flimkien mal-parir imsemmi, kellhom ukoll jintbagħtu l-Minuti tal-laqgħa tal-Kumitat lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Ewropej.

SMIGĦ FIR-RIGWARD TAN-NOMINA TAS-SUR RAYMOND SPITERI GĦALL-ĦATRA TA' AMBAXXATUR MHUX RESIDENTI GĦAS-SENEGAL

Fl-4.55 pm il-Kumitat stieden lis-Sur Raymond Spiteri sabiex jidher quddiem il-Kumitat biex isirulu mistoqsijiet supplimentari skont l-artikou 48B(4) tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika, Kap. 497.

Il-President tal-Kumitat informa lis-Sur Raymond Spiteri li d-domandi u t-tweġibiet tiegħu ser jiġu ppubblikati ai termini tal-artikolu 38(2) tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika.

Is-Sur Spiteri tkellem dwar l-esperjenza tiegħu mas-settur privat, b'mod partikolari mil-lat ta' esportazzjoni li l-kumpanija Maltija li ilu jaħdem magħha għal numru ta' snin, tagħmel fil-kontinent Afrikan.

Huwa tkellem dwar l-opportunitajiet li l-Kontinent tal-Afrika jista' joffri lil kumpaniji Maltin u kif l-esperjenza li huwa akkwista matul is-snin, jista' jgħaddiha lil kumpaniji oħra Maltin li jkunu jixtiequ jidħlu fis-suq Afrikan.

Fil-5.09 pm, il-President tal-Kumitat irringrazzja lis-Sur Spiteri u talbu sabiex jirtira mill-Kamra tal-Kumitat sakemm il-kumitat jiddiskuti l-ħatra proposta tas-Sur Spiteri.

Fil-5.13 pm, il-President tal-Kumitat stieden lis-Sur Spiteri jidħol fil-kamra fejn informah li l-Kumitat qabel li għandu jagħti parir favur il-ħatra tas-Sur Raymond Spiteri bħala Ambaxxatur mhux Residenti għas-Senegal skont kif provdut fis-subartikolu 38(5) fit-Tielet Taqsima tal-Ħames Skeda tal-Att dwar l-Amministrazzjoni Pubblika, u li skont l-istess provvediment, flimkien mal-parir imsemmi, kellhom ukoll jintbagħtu l-Minuti tal-laqgħa tal-Kumitat lill-Ministru għall-Affarijiet Barranin u Ewropej.

L-Onor.

Karol Aquilina, f'isem il-Membri tal-Oppozizzjoni, ippropona li fil-każ ta' persuni nominati li jkunu ġejjin miċ-Ċivil jew mis-servizz pubbliku, jew li jkunu missew mas-settur pubbliku, minn dakinhar 'il quddiem, il-Kumitat jibda jitlob għall-personal file ta' dik il-persuna.

Huwa kompla jgħid li dan il-file m'għandux ikun aċċessibbli għall-pubbliku u m'għandux jiġi ppubblikat.

Huwa qal li b'hekk il-Kumitat ikun jista' jwettaq b'mod aħjar ir-rwol tiegħu ta' skrutinju u jkun jista' jieħu deċiżjoni informata.

L-Onor.

Karol Aquilina ppropona li jiġi formulat questionnaire li jkun maqbul mill-kumitat u komuni għaż-żewġ naħat tal-Kumitat, u dan bħalma tagħmel l-MFSA ma' diretturi ta' ċerti kumpaniji.

Wara diskussjoni, il-Kumitat qabel li dawn il-proposti għandhom isiru bil-miktub sabiex wara ssir konsultazzjoni mal-Ispeaker.

Fil-5.26 pm, id-diskussjoni kienet konkluża u l-Kumitat ġie aġġornat.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


KUMITATI TALKAMRA TADDEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IXXOGĦOL TALKAMRA

AVVIŻ

Laqgħa Nru 31

Il-Ġimgħa, 6 ta' Novembru 2020 f'nofsinhar

LIspeaker tal-Kamra tad-Deputati u President talKumitat Permanenti dwar ixXogħol talKamra, javża li lKumitat se jiltaqa' nhar il-Ġimgħa, 6 ta' Novembru 2020 f'nofsinhar filKamra talKumitati filParlament, ilBelt Valletta, b'din laġenda:

Xogħol tal-Kamra; u

Affarijiet oħra

4 ta' Novembru 2020 SKRIVAN TALKAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees hbc