KUMITAT PERMANENTI GĦALL-KONSIDERAZZJONI

TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 41

It-Tlieta, 23 ta' Frar, 2021

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

Laqgħa Nru 41

It-Tlieta, 23 ta' Frar, 2021

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fit-3:34 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 40 li saret fid-9 ta' Frar, 2021 ġew ikkonfermati.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR L-IMMIGRAZZJONI

Skont riżoluzzjoni fis-Seduta Nru 427 tat-Tnejn, 15 ta' Frar 2021, il-Kumitat iltaqa' biex jikkonsidra dan l-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 2 – Żieda ta' artikolu ġdid mal-Att prinċipali.

L-Onor.

BEPPE FENECH ADAMI: Sur President, jien fhimt x'inhu l-iskop ta' din il-klawsola; li ma fhimtx għalfejn sal-lum dak li qed tipproponi din il-klawsola huwa eskluż.

Naħseb ilkoll naqblu li jekk kemm-il darba jiġu onorati r-rekwiżiti bażiċi, m'hemm xejn fl-Att prinċipali li jipprojbixxina milli nagħtu permess ta' residenza lil xi ħadd li jkun investa f'Malta.

Allura għalfejn inħass il-bżonn li ssir din il-klawsola?

Naqbel li din qed tiċċaraha però jien fhimt li sal-lum, xi ħadd li jissodisfa l-kriterji kollha u aktar minn hekk, ikun investa f'Malta, stajna nagħtuh permess ta' residenza.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Alex Muscat.

ALEX MUSCAT (Segretarju Parlamentari għaċ-Ċittadinanza u l-Komunitajiet): Naqblu.

Fil-fatt, kont ivverifikajt fuqha u bażikament li qed isir hija distinzjoni minħabba li ċertu rwol qabel kienet tokkupah Identity Malta u allura kellna aġenzija li tikkordina ma' aġenzija oħra.

Madanakollu nixtieq li jingħaqad magħna s-CEO tal-Malta Residency and Visa Agency (MRVA) biex jippreċiża għaliex qed isir dan it-tibdil żgħir.

IĊ-CHAIRPERSON: Nistieden lis-Sur Charles Mizzi biex jintervjeni.

Il-permess ingħata.

IS-SUR CHARLES MIZZI (CEO, Malta Residency and Visa Agency): Sur President, dak li qed tgħidu huwa kollu minnu.

S'issa l-iskema kienet amministrata minn Identity Malta u fl-Att dwar l-Immigrazzjoni hemm l-artikolu 7, li jkopri t-tipi differenti ta' residenza, però ma tissemmiex b'mod speċifiku r-residenza b'investiment.

Allura ħassejna li ġaladarba se nkunu qed nagħmlu dan it-tibdil, nagħmluha aktar ċara li hemm ukoll din it-tip ta' skema u li l-Ministru għandu d-dritt li jagħti ċertifikat u li eventwalment jirrevoka ċertifikati wkoll.

BEPPE FENECH ADAMI: Kollox sew, imma għalfejn inħasset in-neċessità li nagħmlu referenza għal min ġej minn pajjiż terz?

IS-SUR CHARLES MIZZI: Għaliex it-target audience tagħna huma dawk li ġejjin minn pajjiżi terzi.

Aħna ma nistgħux nagħtu permessi ta' residenza b'investiment lil ċittadini ta' pajjiżi Ewropej jew tal-European Economic Area (EEA).

BEPPE FENECH ADAMI: Għaliex?

IS-SUR CHARLES MIZZI: Għax hija l-policy tal-programm li t-target audience jkunu ċittadini li ġejjin minn pajjiżi terzi.

BEPPE FENECH ADAMI: Imma x'inhi r-raġuni?

Jien naħseb li r-raġuni hija li ċittadini ta' pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea jkollhom awtomatikament permess ta' residenza.

ALEX MUSCAT: Jekk ċittadin ta' pajjiż membru tal-Unjoni Ewropea se jirrisjedi Malta fit-tul, xorta għandu bżonn permess ta' residenza, però dak jingħatalu mingħajr ħlas addizzjonali.

L-istess jekk ċittadin Malti jirrisjedi f'pajjiż ieħor membru tal-Unjoni Ewropea.

Mela dik hija r-raġuni.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 2.

Klawsola 2 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 u t-Titolu għaddew nem. con. u ġew ordnati jsiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

IĊ-CHAIRPERSON: Il-Ministru Byron Camilleri.

BYRON CAMILLERI (Ministru għall-Intern, is-Sigurtà Nazzjonali u l-Infurzar tal-Liġi): Sur President, nipproponi li l-Kumitat jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji tal-ortografija, jagħmel ir-rinumerazzjoni meħtieġa u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn qbil?

Fuq mozzjoni tal-Ministru għall-Intern, is-Sigurtà Nazzjonali u l-Infruzar tal-Liġi l-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji tal-ortografija, jagħmel ir-rinumerazzjoni meħtieġa u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

Il-Kumitat qabel ukoll li l-President tal-Kumitat għandu jirrapporta lill-Kamra li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att li jemenda l-Att dwar l-Immigrazzjoni, Kap. 217" għadda mill-Kumitat mingħajr emendi.

Fit-3.41 p.m. id-diskussjoni fi stadju ta' Kumitat ta' dan l-Abbozz ta' Liġi ġiet konkluża u l-Kumitat aġġorna.


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI GĦALL-KONSIDERAZZJONI TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

AVVIŻ LILL-

Onor. Clayton Bartolo, Ministru għat-Turiżmu u l-Protezzjoni tal-Konsumatur

Onor. Deo Debattista, Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur u l-Infada Pubblika

Onor. Joe Mizzi MP

Laqgħa Nru 42

L-Erbgħa, 24 ta' Frar 2021, fis-2.30 p.m.

L-Onor.

Anthony Agius Decelis, President tal-Kumitat għall-Konsiderazzjoni ta' Abbozzi ta' Liġi Aġġunt, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 24 ta' Frar 2021, fis-2.30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament b'din l-aġenda:-

Konferma tal-Minuti;

Abbozz Nru 185 – Abbozz ta' Liġi li jemenda l-Att dwar il-Ħaddiema d-Deheb u l-Ħaddiema l-Fidda (Arġentiera) u diversi Liġijiet oħra – Ministru għat-Turiżmu u l-Protezzjoni tal-Konsumatur.

22 ta' Frar 2021 SKRIVAN TAL-KAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees kuna


KUMITAT PERMANENTI GĦALL-KONSIDERAZZJONI

TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 41

It-Tlieta, 23 ta' Frar, 2021

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

TA' ABBOZZI TA' LIĠI AĠĠUNT

Laqgħa Nru 41

It-Tlieta, 23 ta' Frar, 2021

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fit-3:34 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 41 li saret fit-23 ta' Frar, 2021 ġew ikkonfermati.

ABBOZZ TA' LIĠI LI JEMENDA L-ATT DWAR IL-ĦADDIEMA D-DEHEB U L-ĦADDIEMA L-FIDDA (ARĠENTIERA) U DIVERSI LIĠIJIET OĦRA

Skont riżoluzzjoni fis-Seduta Nru 428 tat-Tlieta, 16 ta' Frar 2021, il-Kumitat iltaqa' biex jikkonsidra dan l-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 2 – Emendi għall-Att dwar il-Ħaddiema d-Deheb u l-Ħaddiema l-Fidda (Arġentiera).

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, bħala Oppożizzjoni naqblu ma' dan l-Abbozz ta' Liġi.

Diġà għaddejna l-kummenti tagħna fl-istadju tat-Tieni Qari u għaldaqstant m'għandniex emendi xi nressqu.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

DEO DEBATTISTA (Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur u l-Indafa Pubblika): Sur President, jien u l-kollega fil-prinċipju qbilna fuq kollox.

Kellna daqsxejn sharing of ideas, b'intenzjonijiet tajba, u l-kummenti li tana fil-plenarja se neħduhom.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Memrbi: No) Il-mistoqsija hija klawsola 2.

Klawsola 2 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsoli 3, 4, 5 u 6 għaddew nem. con. u ġew ordnati jsiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 7 – Emenda tal-artikolu 22 tal-Att prinċipali.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, għalkemm wasalna fi klawsola 7, bil-permess tal-Kumitat nixtieq nagħmel referenza għall-klawsola 6, fejn qed jissemmew il-pestiċidi eċċ. Dan l-Abbozz ta' Liġi se jkun qiegħed ibiddel xi ħaġa f'dan ir-rigward, jew forsi se jdaħħal xi ħaġa ġdida?

IĊ-CHAIRPERSON: Nistieden lill-Inġ.

Helga Pizzuto biex tintervjeni.

Il-permess ingħata.

L-INĠ.

HELGA PIZZUTO (CEO, Malta Competition and Consumer Affairs Authority (MCCAA)): Il-klawsola 6 mhijiex qiegħda temenda l-liġi tal-pestiċidi imma l-liġi li tirregola l-Awtorità li se tkun responsabbli biex ikun fih referenza għall-Att dwar il-Ħaddiema d-Deheb u l-Ħaddiema l-Fidda (Arġentiera).

L-iskop huwa li nindikaw li dak l-Att jaqa' taħt ir-responsabbiltà ta' dik l-Awtorità.

IĊ-CHAIRPERSON: Nistieden lil Dr Ezekiel Psaila biex jintervjeni.

Il-permess ingħata.

DR EZEKIEL PSAILA (Avukat, MCCAA): Sur President, il-persuna li se tkun inkarigata minn dak is-settur se jkollha wkoll taħt id-dekasteru tagħha l-ħaddiema d-deheb u l-ħaddiema l-fidda.

Għaldaqstant fl-Att dwar l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur għandha tiddaħħal referenza għall-Att dwar il-Ħaddiema d-Deheb u l-Ħaddiema l-Fidda (Arġentiera) għax kemm-il darba ma ssirx din ir-referenza, il-persuna inkarigata ma jkollhiex l-istess poteri.

Allura f'din il-klawsola nsibu soluzzjoni amministrattiva.

DEO DEBATTISTA: Din qed issir biex ma noħolqux entità oħra.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 7.

Klawsola 7 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsoli 8, 9 u 10 għaddew nem. con. u kienu ordnati jsiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 11 – Emenda tar-regolament 14 tar-regolamenti prinċipali.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

L-Onor.

EDWIN VASSALLO: Sur President, f'din il-klawsola qiegħed jingħad hekk:

"jew minn xi espert ieħor magħżul mill-Ministru responsabbli għall-Awtorità".

Nixtieq inkun naf min se jkun dan l-espert.

IĊ-CHAIRPERSON: Dr Psaila.

DR EZEKIEL PSAILA: L-espert se tkun persuna ingaġġata mid-Direttur Ġenerali li tispeċjalizza fid-dekasteru u x-xogħol tal-ħaddiema d-deheb u l-fidda.

Nixtiequ li jkun hemm din l-ispeċjalizzazzjoni sabiex jekk ikun hemm il-bżonn, ikollna l-assistenza ta' espert f'dak is-settur ukoll.

Dan għaliex id-Direttur Ġenerali ma jiħux ħsieb dak id-dekasteru biss imma jieħu ħsieb ukoll dekasteri oħrajn.

B'hekk, biex naċċertaw ruħna li jkollna lil xi ħadd sector-specific, l-espert għandu jkun persuna li tista' tmur fuq il-post tax-xogħol, tevalwa u lid-Direttur Ġenerali tagħtih parir bil-miktub, skont il-każ.

EDWIN VASSALLO: Preżentement kemm hemm minn dawn l-esperti li jassistu lid-Direttur Ġenerali?

DR EZEKIEL PSAILA: Jidhirli li bħalissa wieħed hemm.

L-INĠ.

HELGA PIZZUTO: Bħalissa hemm il-Konslu.

EDWIN VASSALLO: Imma peress li b'dan l-Abbozz ta' Liġi se nemendaw il-liġi prinċiapli u se ndaħħlu dan l-espert, dwar il-pestiċidi hemm xi espert?

L-INĠ.

HELGA PIZZUTO: Preżentement, meta niġu biex nawtorizzaw ċerti pestiċidi, nużaw esperti esterni.

Ġieli nużaw esperti tal-Università wkoll.

Jiddependi l-materja xi tkun għax mhux dejjem ikollna espert disponibbli.

EDWIN VASSALLO: Meta tiġu biex tiddiskutu l-pestiċidi, jew l-użu tagħhom, kemm tikkonsultaw mas-settur tal-biedwa nnifsu, anke biex forsi jkollkom ħjiel ta' x'inhuwa l-impatt tad-deċiżjonijiet tagħkom fuq dak is-settur?

L-INĠ.

HELGA PIZZUTO: Hemm il-Pesticides Control Board, li huwa Bord maħtur bil-liġi u li fuqu hemm rappreżentanza tas-settur tal-biedja wkoll, u bażikament ħafna mill-materji jiġu diskussi hemmhekk, biex ma ngħidx il-materji kollha.

EDWIN VASSALLO: Mid-diskussjonijiet li qed ikolli mal-bdiewa jidher li għandna problema fir-rigward tal-pestiċidi; jidher li l-bdiewa tagħna se jispiċċaw mhux se jkollhom bexx.

IĊ-CHAIRPERSON: Hemm in-Nitrates Directive ukoll.

EDWIN VASSALLO: Il-bdiewa tagħna se jispiċċaw ma jkollhomx bexx, l-ewwel nett għaliex iridu jirreġistraw il-bexx magħkom u t-tariffa biex jirreġistraw kull bexx li jkollhom bżonn hija għolja u t-tieni, ħafna drabi l-bexx ikollu data ta' skadenza u għalkemm dak li jkun ma jilħaqx jużah, wara dik id-data jrid jarmih u ovvjament kollox jiswa l-flus.

Però l-problema l-kbira hija li f'Malta għandna ċertu kontroll dwar l-użu ta' pestiċidi li l-Italja, pereżempju, m'għandhomx.

Allura meta jsiru t-testijiet mill-Pitkalija jista' jkun li jinqabad frawli, għall-argument, li fuqu ntuża bexx mhux awtorizzat minnkom imma meta jiġi frawli minn barra minn Malta, jista' jkun li jkollu l-istess bexx għaliex fl-Italja, pereżempju, huwa awtorizzat.

L-INĠ.

HELGA PIZZUTO: Onor. Vassallo, dik tiġi mill-fatt li meta ssir l-analisi dwar jekk xi tip ta' bexx jistax jintuża f'Malta, ma jitteħdux biss inkonsiderazzjoni elementi ta' saħħa għall-bniedem imma jittieħdu wkoll inkonsiderazzjoni elementi ambjentali.

Jiġi kkonsidrat ukoll kif il-bexx jintuża Malta u jekk jistax, pereżempju, jispiċċa ġol-water table, jew joqtol xi fawna speċifika.

Ma nafx id-dettalji eżatti però hemm kondizzjonijiet li jwasslu biex jiġi pprojbit l-użu ta' ċerti pestiċidi speċifikament minħabba l-kondizzjonijiet ambjentali f'Malta.

EDWIN VASSALLO: Dawk it-tip ta' kundizzjonijiet qegħdin iwasslu biex ikun hemm kompetizzjoni inġusta bejn il-bidwi Malti u l-bidwi barrani.

Fuq l-użu tal-istess kwalità ta' bexx, il-bidwi barrani qed ikollu inqas rekwiżiti u użu aktar ampju mentri l-bidwi ta' Malta qed ikollu użu aktar ristrett u għandu inqas fejn jużah.

Għalhekk, filwaqt li l-bidwi Malti ma jistax juża dak il-bexx, il-bidwi barrani jista' jużah u l-klijent f'Malta, jekk se jiekol frott jew ħaxix li ġej minn barra minn Malta, se jkollu dak il-bexx li l-bidwi Malti ma jistax juża.

DR EZEKIEL PSAILA: Onor. Vassallo, il-finijiet tal-pestiċidi huma regolament u mhux direttiva li qed tiġi applikata fil-liġi Maltija.

Ir-regolament jgħid li anke jekk frotta tidħol mill-Italja, pereżempju, skont il-persentaġġ li jkollok tista' ma tkunx tajba.

Fil-fatt, għandna sistema ta' notifika, li hija sistema internazzjonali, biex jekk kemm-il darba dik il-pestiċida fuq dik il-frawla li daħlet mill-Italja tiġi eżaminata hawn Malta, nibagħtu notifika lill-Italja sabiex l-Italja tkun infurmata u mbagħad jittieħdu l-passi.

Din mhijiex kwestjoni li bħala stat membru tal-Unjoni Ewropea pajjiżna huwa differenti minn stati membri oħra.

Aħna nimxu skont il-persentaġġ.

It-testijiet isiru skont il-persentaġġ per quota li għandna fil-pajjiż u għalhekk, il-persentaġġ tagħna huwa tajjeb daqs tal-Ġermanija u tal-Italja, pereżempju.

Jiġifieri f'pajjiżna m'għandniex regoli li huma aktar ristrettivi.

L-Inġ.

Pizzuto li spjegat huwa li għandna regoli li jabbraċċaw u jikkumplimentaw in-neċessitajiet tal-fawna u l-fora Maltija.

EDWIN VASSALLO: Jiġifieri intom qed tgħidu li minħabba l-fawna u l-fora tagħna, ir-rekwiżiti u l-kontroll li jsir fuq l-użu ta' ċerti pestiċidi finalment xorta se jkun differenti minn dak fuq l-użu tal-istess pestiċidi fl-Italja, pereżempju, jew fi Sqallija.

L-INĠ.

HELGA PIZZUTO: Nistgħu nidħlu fil-każijiet speċifiċi però dawn aħna narawhom fuq frott u ħaxix li ma jkunx ġej minn pajjiżi Ewropej iżda minn pajjiżi terzi, bħall-Eġittu, pereżempju, jew pajjiżi tal-Amerika ta' Isfel.

EDWIN VASSALLO: Jien mhux qed nitkellem fuq pajjiżi terzi għax fuq pajjiżi terzi ovvjament ma nistgħux nitkellmu.

L-INĠ.

HELGA PIZZUTO: Għalhekk qed ngħidlek.

U dawk huma xorta siguri.

Id-differenza hija li hemm liġijiet ambjentali li huma differenti.

DR EZEKIEL PSAILA: Għall-finijiet ta' Malta aħna kulma żidna fil-liġi mhuwiex li għandu jintuża fertilizzant differenti imma li wieħed għandu jipprova juża a biofertilizer.

Jiġifieri jekk wieħed jista', għal xi pjanta jew xi ħaġa oħra, minflok juża l-fertilizzant juża a biofertilizer, għandu jmur għal dik l-għażla.

DEO DEBATTISTA: F'pajjiżna m'għandniex aktar restrizzjonijiet mill-pajjiżi Ewropej.

EDWIN VASSALLO: M'għandniex aktar restrizzjonijiet imma għandna klawsoli fil-liġi li jipprovdu għal kif jista' jkollna aktar restrizzjonijiet minħabba l-fawna.

Meta jkollok liġi li tiġi trasposta ġol-liġi Maltija inti għandek tikkumplimenta u tgħin lill-bidwi biex jinterpreta l-figuri.

Bħala avukat jien nista' niftagħlu l-figuri u ngħidlu "inti ma tistax tgħid li inti injorant mil-liġi u allura interpretahom kif trid", però aħna fil-liġi ktibna li l-ewwel għandek tagħżel materja naturali sabiex tipproteġi l-ambjent, imbagħad għandek timxi u tapplika r-regolament eżattament kif napplikawh … (Interruzzjonijiet)

DEO DEBATTISTA: Nerġa' ngħid li m'għandniex aktar restrizzjonijiet mill-pajjiżi Ewropej.

DR EZEKIEL PSAILA: Nikkonferma.

DEO DEBATTISTA: F'Awwissu tal-2019 aħna daħħalna l-Chlorpyrifos qabel l-Ewropa imma mbagħad huma segwew dak li ssuġġerejna aħna minħabba li l-Chlorpyrifos għandu effetti tossiċi fuq in-nies, u dan minkejja li l-livelli tossiċi u karċinoġeniċi huma f'livelli normali.

Aħna inzerta kellna knowhow qabel dwar dan u allura daħħalna l-Chlorpyrifos qabel l-Ewropa, però aħna daħħalnieh f'Awwissu u fil-bidu ta' Ottubru għamluh l-Ewropa wkoll.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija klawsola 11.

Klawsola 11 għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 12 u 13 għaddew nem. con. u ġew ordnati jsiru parti mill-Abbozz ta' Liġi.

Klawsola 1 – Titolu fil-qosor u bidu fis-seħħ.

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

Is-Segretarju Parlamentari Deo Debattista.

Fi klawsola 1 minflok il-kliem "l-Att tal-2020 li jemenda l-Att dwar il-Ħaddiema d-Deheb u l-Ħaddiema l-Fidda (Arġentiera)" għandhom jidħlu l-kliem "l-Att tal-2021 li jemenda l-Att dwar il-Ħaddiema d-Deheb u l-Ħaddiema l-Fidda (Arġentiera)".

IĊ-CHAIRPERSON: Rimarki?

(Onor. Membri: No) Il-mistoqsija hija l-emenda verbali għall-klawsola 1.

L-emenda verbali għaddiet nem. con.

IĊ-CHAIRPERSON: Il-mistoqsija hija klawsola 1 kif emendata verbalment.

Klawsola 1, kif emendata verbalment, għaddiet nem. con. u ġiet ordnata ssir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

It-Titolu għadda nem. con. u ġie ordnat isir parti mill-Abbozz ta' Liġi.

IĊ-CHAIRPERSON: Is-Segretarju Parlamentari.

DEO DEBATTISTA: Sur President, nipproponi li l-Kumitat jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji tal-ortografija, jagħmel ir-rinumerazzjoni meħtieġa u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn qbil?

Fuq mozzjoni tas-Segretarju Parlamentari għall-Protezzjoni tal-Konsumatur u l-Infada Pubblika l-Kumitat qabel li jawtorizza lill-Iskrivan tal-Kamra biex jikkoreġi xi żbalji tal-ortografija, jagħmel ir-rinumerazzjoni meħtieġa u xi emendi żgħar li jista' jkun hemm bżonn.

Il-Kumitat qabel ukoll li l-President tal-Kumitat għandu jirrapporta lill-Kamra li l-Abbozz ta' Liġi msejjaħ "Att sabiex jemenda l-Att dwar il-Ħaddiema d-Deheb u l-Ħaddiema l-Fidda (Arġentiera), Kap. 46, l-Att dwar l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur, Kap. 510 u liġijiet oħra biex jassenjaw ir-responsabilità relattiva lill-istess Awtorità u biex jipprovdi għal ħwejjeġ anċillari jew konsegwenzjali għal dan" għadda mill-Kumitat b'emenda.

Fis-2.52 p.m. id-diskussjoni fi stadju ta' Kumitat ta' dan l-Abbozz ta' Liġi ġiet konkluża u l-Kumitat aġġorna.


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

AVVIŻ

Laqgħa Nru 14

It-Tnejn, 1 ta' Marzu 2021 fl-4:30 p.m.

L-Onor.

Anton Refalo, President tal-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet ta' Għawdex, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 1 ta' Marzu 2021 fl-4:30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament b'din l-aġenda:-

Konferma tal-Minuti;

L-Aċċessibbiltà; u

Affarijiet oħra.

18 ta' Frar 2021 SKRIVAN TAL-KAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees gpc


GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 14

It-Tnejn, 1 ta' Marzu 2021

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

Laqgħa Nru 14

It-Tnejn, 1 ta' Marzu 2021

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fil-4.46 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 13, li saret fit-13 ta' Ottubru 2020, ġew ikkonfermati.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Anton Refalo): Insellem lil kulħadd u nibda billi ninforma lill-mistednin ta' din il-laqgħa li l-proċedimenti huma kollha pubbliċi u se jiġu mxandra fuq is-sit tal-Parlament ta' Malta, u anke fuq it-television channel tal-Parlament.

Ninforma wkoll li l-preżentazzjonijiet li jsiru u li jiġu ppreżentati lill-Kumitat huma wkoll pubbliċi, sakemm ma jkunx indikat mod ieħor.

L-AĊĊESSIBILITÀ FIR-RIGWARD TAL-KONNETTIVITÀ BEJN MALTA U GĦAWDEX

IĊ-CHAIRPERSON: Ngħaddu għad-diskussjoni tal-laqgħa tal-lum bis-suġġett "L-Aċċessibbiltà".

Għal din il-laqgħa se jagħtuna preżentazzjoni fuq is-suġġett Dr Christian Zammit mill-Ministeru għal Għawdex, u s-Sur Daniel Cilia mill-Moviment Graffitti, li se jagħti preżentazzjoni f'isem koalizzjoni ta' 16-il NGO, li xi rappreżentanti tagħhom jinsabu f'kollegament permezz ta' video conferencing.

Bil-permess tal-Kumitat, nistieden lil Dr Chrstian Zammit biex jagħmel l-intervent tiegħu.

DR CHRISTIAN ZAMMIT (Ministeru għal Għawdex): Sur President, nirringrazzjakom tax-xogħol li qegħdin tagħmlu.

Dan huwa kumitat importanti ħafna fil-ħidma favur l-interessi ta' Għawdex u tal-Għawdxin, għaliex fl-aħħar mill-aħħar intom rappreżentanti tagħna l-Għawdxin.

Dan il-kumitat Parlamentari twaqqaf proprju bil-għan li b'mod regolari jkun hemm diskussjoni dwar dak li qed jolqot lilna l-Għawdxin sabiex nipprovaw insibu soluzzjonijiet għall-issues li kontinwament inħabbtu wiċċna magħhom.

Illum qiegħed hawnhekk għaliex ġejt mitlub mill-Ministru għal Għawdex, Clint Camilleri, biex nagħti overview ta' dawn l-aħħar snin – u anke deċenji – li fihom l-Għawdxin kienu qegħdin iħabbtu wiċċhom mal-kwestjoni tal-aċċessibbiltà.

Din hija issue li għalina l-Għawdxin hija fundamentali għaliex, fl-aħħar mil-aħħar, hija l-lifeline tagħna u s-survival ekonomiku, kummerċjali u, sa ċertu punt, anke fiżiku li jiddependu kompletament minn dawn il-kuntatti li għandna mad-dinja esterna.

Għaldaqstant, l-aċċessibbiltà għal kull Għawdxi u Għawdxija hija suġġett jaħraq għas-sempliċi raġuni li kollox idur magħha fil-ħajja tagħna ta' kuljum.

Naħseb li ilna nisimgħu ad nauseam dwar il-konċett ta' double insularity, jiġifieri li Għawdex jinsab konness mad-dinja through another island, u l-problemi f'dan ir-rigward.

Persważ li f'kull konferenza internazzjonali li attendejtu – u jekk Alla jrid minn hawn u ftit ieħor nerġgħu nattendu meta tkun għaddiet il-pandemija – meta jitfaċċa Għawdex, dejjem hemm marbuta miegħu l-konċett ta' double insularity li għalina l-Għawdxin huwa l-inkubu li rridu niffaċċjaw ta' kuljum, u għalhekk irridu naraw kif nisfruttaw il-ftit opportunitajiet li jipprovdilna dan il-konċett.

Kif għedt, ġejt delegat mill-Ministru biex nipprovdi overview tal-kwestjonijiet li dejjem ħabbatna wiċċna magħhom fejn tidħol l-aċċessibbiltà, biex imbagħad iservi ta' spunt u anke bażi għad-diskussjonijiet li jsiru fil-Kumitat Parlamentari.

Il-kwestjoni tal-aċċessibbiltà f'Għawdex timxi fuq żewġ binjarji, li huma l-binarju fiżiku u l-binarju aktar riċenti li huwa dak diġitali.

Se nibda mit-tieni binarju, u mbagħad inkompli fuq l-ewwel wieħed.

Kif tafu, sa ftit xhur ilu l-konnettività diġitali ta' Għawdex fejn jidħol internet, telekomunikazzjonijiet u televiżjoni kienet tiddependi fuq submarine fibre optic cable wieħed bejn Malta u Għawdex.

Għall-grazzja t'Alla, matul l-aħħar snin, kien hawn żvilupp kbir fejn tidħol it-trasformazzjoni diġitali ta' Għawdex, l-aċċessibbiltà u l-iskambju ta' informazzjoni b'mod immedjat, li huma l-bażi tal-ekonomija preżenti u, nażżarda ngħid, anke dik futura.

Ovvjament, dan l-iżvilupp ħoloq żieda fid-domanda għal konnettività b'saħħitha, reżiljenti, kontinwa, veloċi u b'kapaċità għolja.

Ma kienx jagħmel sens finanzjarju u lanqas ekonomiku li kull wieħed mill-operaturi li għandna f'pajjiżna jinvesti f'cable bejn Malta u Għawdex bħalma kienu investew individwalment f'cables fil-baħar għal dik li hija konnettività diġitali internazzjonali.

Fir-rigward tal-konnettività bejn Malta u Għawdex, il-Gvern kien ħaseb li jsaħħaħ l-attività ekonomika ta' Għawdex biex jattira investiment barrani.

Ovvjament, biex tattira investiment barrani tajjeb lejn Għawdex bilfors irid ikollok dan il-back-up.

Għaldaqstant, snin ilu, kif tiftakar żgur inti, Sur President, kien ġie kkummissjonat studju, li sewa madwar €350,000 u li kien ko-finanzjat mill-Unjoni Ewropea, biex jinvestiga l-vijabilità teknika, finanzjarja u operattiva ta' fibre cable optic ieħor bejn Malta u Għawdex.

L-istudju kien ikkonferma l-bżonn mill-aktar imminenti, peress li kien hemm każ ta' market failure, li kellu jkun hemm intervent mill-istat biex jidħol għal dan il-proġett ta' tqegħid ta' cable ieħor biex iżid is-sigurtà u r-reżiljenza tal-konnettività diġitali bejn iż-żewġ gżejjer.

Il-proġett għall-grazzja t'Alla daħal fil-port bejn l-2019 u l-2020.

Dan il-proġett sewa madwar €4 miljun u involva numru ta' proċessi ma' diversi entitajiet, fosthom il-Malta Communications Authority, l-ERA, il-Planning Authority, id-Dipartiment tal-Continental Shelf, xi kunsilli lokali, is-Sovrintendenza tal-Wirt Kulturali, kif ukoll tliet operaturi f'Malta.

Bis-saħħa ta' dan il-proġett ittejbet u ġiet imsaħħa b'mod drastiku l-kapaċità diġitali ta' Għawdex fejn tidħol il-konnettività, peress li issa għandek passive fibre optic end to end link bejn iż-żewġ terminal stations, wieħed fiż-Żebbiegħ, Malta, limiti tal-Imġarr u ieħor fix-Xewkija, Għawdex.

Tqiegħdu erba' kilometri ta' cables fuq l-art bejn ix-Xewkija u ż-żona magħrufa bħal l-Bajja Tal-Fessej, fil-limiti ta' Mġarr ix-Xini.

Tqiegħdu wkoll 4.6 kilometri ta' cable fuq l-art f'Malta bejn iż-Żebbiegħ u Golden Bay, jew aħjar, kif inhi llum uffiċjalment magħrufa, il-Bajja tal-Mixquqa.

Bejn iż-żewġ landing points tpoġġew 13-il kilometru ta' cable fil-baħar f'fond massimu ta' 170 metru u mirdum metru taħt qiegħ il-baħar.

Mat-tlestija ta' dan il-proġett tat-tieni fibre optic cable bejn Malta u Għawdex, twaqqfet il-kumpanija Gozo Fibre Optic Cable Ltd. biex topera u tmantni l-infrastruttura l-ġdida.

Din il-kumpanija nnegozjat diġà u kkonkludiet b'suċċess ftehim kummerċjali ma’ tliet operaturi tal-internet lokali biex dawn issa bdew joperaw anke permezz tal-cable il-ġdid biex iwasslu servizzi aħjar f’Għawdex.

Ovvjament, għal Għawdex din hija novità u żvilupp kbir għas-sempliċi raġuni li fid-dinja diġitali li qed ngħixu fiha huwa fundamentali li jkollok konnettività b’saħħitha, kontinwa, veloċi u b’kapaċità qawwija biex, l-ewwel nett, il-konsumatur Għawdxi jkun mogħti servizz bħall-konsumatur Malti u, it-tieni nett, kif taf tajjeb inti, Sur President, biex tattira investiment barrani f’Għawdex, bilfors teħtieġ dan it-tieni fibre optic cable li jservi bħala back-up.

Matul din il-pandemija qegħdin nagħrfu wkoll l-importanza tat-teleworking, xi ħaġa li semmieha wkoll dan l-aħħar il-Kap tal-Oppożizzjoni, fejn ammont ta' familji jew impjegati – użajt il-kelma "familji", għax din hija family-friendly measure – qed jagħmlu ċertu xogħol mid-dar.

It-teleworking jirrikjedi li jkollok digital link b'saħħitha, veloċi u kontinwa, u allura dan l-investiment huwa essenzjali.

Niġi issa biex nitkellem dwar il-binarju fiżiku biex inkompli nagħtikom overview li tfornikom b'aktar materjal għad-diskussjoni dwar il-kwestjoni tal-aċċessibbiltà.

Se nibda b'punt li forsi llum m'għadux daqshekk in vena, imma importanti li nsemmih għal raġunijiet storiċi u għall-finijiet ta' din id-diskussjoni dwar il-konċett tal-aċċessibbiltà.

Se nibda bil-pont, li llum ma tantx għadna nsemmuh, imma kien hemm żmien fejn is-suġġett tal-pont bejn Malta u Għawdex kien importantissimu u saħansitra, nażżarda ngħid, kontroversjali wkoll.

Il-konċett ta' pont bejn Malta u Għawdex kien ħa widespread coverage meta fl-1972 il-Gvern Malti ta' dak iż-żmien kien laħaq ftehim mal-Japanese Overseas Technical Cooperation Agency biex f'Marzu tal-1972 kienet ippreparat stħarriġ preliminarju biex teżamina l-fattibilità teknika tal-link bejn Malta u Għawdex.

Dak iż-żmien dan ir-rapport kien daħal fi tliet tipi ta' links.

Kienu daħlu fil-fattibilità ta' immersed tube tunnel, jiġifieri mhux mina taħt qiegħ il-baħar, imma tube tunnel imqiegħed fuq il-qiegħ tal-art fil-baħar.

Kienu daħlu wkoll fil-fattibilità fiżika ta' pont, u dik li bl-Ingliż insejħulha causeway.

Interessanti ħafna li dan ir-rapport dak iż-żmien kien anke daħal fil-fattibilità ta' rotta minn fuq Kemmuna.

Ovvjament, xi ħaġa bħal dik illum tkun kontroversjali ħafna.

Irrid ngħid ukoll li dan l-istudju ma kienx daħal fil-fattibilità ta' mina taħt l-ilma.

Matul dawn l-aħħar jiem ipprovajt nirriċerka daqsxejn x'kienet ir-raġuni għal dan, però ma sibt l-ebda raġuni partikolari – forsi nuqqas ta' teknoloġija – anke jekk, Onor. Cutajar, naħseb li dak iż-żmien il-Ġappun u diversi pajjiżi kienu diġà avvanzaw fit-teknoloġija.

Però, kif qed ngħid, strangely enough ma sibtx ir-raġuni għalfejn ma kenux daħlu f'deep board tunnel, jiġifieri mina taħt il-qiegħ tal-baħar.

Fl-1974 kien ħareġ il-Feasibility Report on a Link Road between Malta and Gozo Islands mill-Japanese Overseas Technical Cooperation Agency li rrakkomanda li l-aħjar għażla ta' konnettività bejn Malta u Għawdex kienet ta' pont.

Eventwalment, maż-żmien din il-proposta ġiet impoġġija fuq l-ixkaffa għal diversi raġunijiet, u reġgħet irriżuxxitat ruħha meta fl-2014 kienu ħarġu rapporti li l-kumpanija China Communications Construction Company kienet ħejjiet rapport dwar pont ta' ħames kilometri bejn Malta u Għawdex.

Dak iż-żmien kienu qegħdin jissemmew anke diversi figuri, fosthom il-figura ta' €800 miljun u annual operational maintenance cost ta' madwar 0.5% tal-construction cost.

Skont dan ir-rapport, il-pont kellu jgħaddi minn mal-kosta tal-Lvant ta' Kemmuna biex jgħaqqad il-Marfa mal-Qala.

Prattikament kien se jkun hemm ħames kilometri ta' pont fuq l-ilma u 3.6 kilometri oħra ta' toroq li jwasslu mill-Marfa u mill-Qala għal dan il-pont.

Eventwalment, dan is-suġġett tal-pont reġa' niżel fil-valur tiegħu u, matul dawn l-aħħar snin, rajna li l-għażla li reġgħet telgħet għad-diskussjoni kienet ta' mina taħt qiegħ il-baħar.

Illum is-suġġett tal-aċċessibbiltà bejn Malta u Għawdex idur ma' mina u m'għadux jissemma l-pont.

Il-mina ħadet prominenza qawwija meta madwar tmien snin ilu kellek żewġ deputati partikolari, l-Onor.

Chris Said, li sfortunatament illum mhux qiegħed preżenti magħna, u Dr Franco Mercieca li, għalkemm kien għadu se jikkontesta l-elezzjoni ġenerali tal-2013, kien jitkellem b'mod voċiferu ħafna fir-rigward.

Niftakar li l-mina bejn Malta u Għawdex kienet saret suġġett ta' natura nazzjonali.

Tant hu hekk li fl-2019 kienet tressqet mozzjoni fil-Parlament min-naħa tal-Gvern li fiha ntalab l-appoġġ parlamentari għal dan il-proġett infrastrutturali massiċċ ta' portata nazzjonali.

Din il-mozzjoni kienet għaddiet mill-Parlament u ġiet appoġġjata anke mill-Oppożizzjoni.

Fil-fatt, meta tara d-dibattiti parlamentari ta' sena u nofs ilu tinnota l-enfasi kontinwa dwar aktar aċċessibilità għal Għawdex kemm min-naħa tal-Gvern, kif ukoll min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Fost l-oħrajn kien jintqal li din il-mina tista' tkun il-lifeline għall-gżira Għawdxija.

Kien jidher li hemm kunsens bejn iż-żewġ partiti dwar din il-permanent link bejn Malta u Għawdex.

Nerġa' ngħid li fid-dibattiti parlamentari ta' dak iż-żmien issib referenzi kontinwi kif il-Gvern u l-Oppożizzjoni kellhom impenn politiku biex jagħmlu dan il-proġett.

Kienet saret anke referenza għal studju tal-2011 li kien ikkummissjonat minn Transport Malta lil Mott MacDonald, liema studju kien ħareġ bil-konklużjoni li l-mina hija by far ħafna aktar feasible minn pont bejn iż-żewġ gżejjer.

Kienu anke daħlu fil-kwestjoni ta' land reclamation studies u anke minn fejn sa fejn tista' twassal din il-mina.

Fl-aħħar żviluppi rigward il-mina, f'Jannar 2020, jiġifieri aktar minn sena ilu, Infrastructure Malta ħarġet sejħa għal kumpaniji jew konsorzji biex jipparteċipaw fi Pre-Qualification Questionnaire, liema sejħa kienet ġiet eventwalment estiża sal-4 ta' Ġunju 2020 wara talba mill-offerenti prospettivi stess.

B'kollox kien hemm erba' offerenti magħmula minn żewġ konsorzji u żewġ kumpaniji minn diversi pajjiżi differenti, inkluż Malta.

Sussegwentament, Infrastructure Malta ħatret kumitat ta' evalwazzjoni li bħalissa qiegħed jevalwa s-sottomissjonijiet tal-erba' offerenti.

Mill-aħħar informazzjoni li għandi jidher li, hekk kif tiġi fi tmiemha din l-evalwazzjoni ta' dan il-kwestjonarju, Infrastructure Malta se tkun qiegħda tniedi djalogu dwar il-pjanijiet għall-implimentazzjoni ta' dan il-proġett mal-offerenti magħżulin.

Eventwalment imbagħad dawn id-diskussjonijiet se jkunu qegħdin jiġu segwiti bi ħruġ ta' tender, liema tender jistgħu jipparteċipaw biss fiha dawk l-offerenti li jkunu temmew b'suċċess din il-fażi tal-Pre-Qualification Questionnaire (PQQ).

Mill-aħħar dettalji u informazzjoni li ottjenejt f'dawn l-aħħar jiem jidher li l-mina bejn Malta u Għawdex se tkun madwar 14-il kilometru twila u se tkun parzjalment taħt l-ilma b'korsija waħda f'kull direzzjoni u spazju għal oħra fin-nofs għall-każijiet ta' emerġenza.

Jidher li din se tibda fl-inħawi ta' bejn l-Imbordin u l-Manikata f'Malta, u mbagħad tiżbokka fiż-żona ta' taħt it-Torri ta' Kenuna fin-Nadur.

Is-suġġett tal-mina jidher li huwa fuq fomm kulħadd.

Biex nerġa' npoġġilkom fl-istampa, kont qed nitkellem dwar dawn iż-żewġ binarji, li huma l-binarju diġitali u l-binarju fiżiku.

Tajt informazzjoni storika fir-rigward tal-pont u anke dwar il-fatt li llum id-diskussjonijiet dwar il-link bejn Malta u Għawdex huma aktar dwar mina.

Hawn qed nitkellem dejjem taħt il-binarju tal-konnettività fiżika.

Ovvjament, fejn tidħol konnettività fiżika, hemm ukoll l-air link, jiġifieri l-konnettività bl-ajru.

F'dan ir-rigward se npoġġikom daqsxejn fil-kontest storiku biex nagħtikom pedament fuq xiex tkomplu d-diskussjoni.

L-ewwel air link f'Għawdex kienet permezz ta' kumpanija sussidjarja tal-Air Malta, li kien jisimha Malta Air Charter, li bejn l-1990 u l-2004 kienet ġarret medja ta' 50,000 passiġġier fis-sena.

Eventwalment, dan is-servizz kien twaqqaf fl-2004 peress li l-Air Malta kienet qed toħroġ madwar €350,000 f'sussidji fis-sena, u għaldaqstant dan is-servizz ġie kkonsidrat li mhux qed jagħmel ebda sens ekonomiku u mhux qed ikun feasible.

Fl-2006 kien hemm tentattiv li jiġi riżuxxitat dan l-air link bejn Malta u Għawdex mill-kumpanija Spanjola Helisureste – li naħseb ormai lkoll niftakruha – imma din kienet għalqet l-operazzjoni tagħha, u fi żmien 18-il xahar dabbru rashom 'l hemm.

Sfortunatament, din l-air link kellha sensiela ta' fallimenti jew inkella ta' non sequiturs.

Fl-2007 il-kumpanija Harbour Air Malta kienet nediet servizz ta' sea plane bejn il-Port il-Kbir f'Malta u l-Imġarr f'Għawdex – jew aħjar 'ix-Xatt' kif insejħulu aħna l-Għawdxin – però dan is-servizz sfortunatament fl-2012 ikkrolla u waqaf ukoll.

Hawn qed naraw sensiela ta' air links li sfortunatament they vanished into thin air: l-ewwel, il-Malta Air Charter, il-Helisureste, u mbagħad is-sea plane bejn il-Port il-Kbir u l-Imġarr.

Matul dawn l-aħħar snin saru anke diversi rapporti minn Grant Thornton, kif ukoll minn Price Waterhouse Coopers dwar il-financial feasibility u s-social economic assessment ta' din l-air link.

Għal diversi snin kienet anke ġiet ikkonsidrata li ssir grass airstrip li tintuża għad-drones.

L-aħħar żviluppi f'dan il-qasam seħħew fl-20 ta' Mejju 2019, meta kien hemm sejħa għall-espressjoni ta' interess fl-air link.

Meta skada t-terminu fit-18 ta' Ġunju tal-2019, kien hemm 14-il kumpanija jew individwu li wrew interess, jew ġabru kopja, jew iffirmaw agreement of non-disclosure; però, eventwalment, kumpanija waħda biss issottomettiet proposta kompleta fil-ħin.

Dan ma rriżultax f'xi ħaġa li saret realtà peress li l-pjanijiet biex jerġa' jibda helicopter service jew air link bejn Malta u Għawdex ma waslux għal ftehim ma' din l-unika kumpanija li ssottomettiet espressjoni ta' interess.

Bħala Kumitat irridu niddiskutu aktar dwar din l-air link bl-għan li fl-aħħar tinstab soluzzjoni.

Naf li dan mhuwiex faċli għax, kif tistgħu taraw, kien hemm sensiela ta' proġetti li bdew u ma komplewx; imma naħseb li fid-dinja l-ultima cosa a morire é la speranza.

Bħalma ġara fil-każ tal-digital fibre optic cable, fejn ftit xhur ilu wasalna biex illum għandna t-tieni fibre optic cable u kif bħalissa għaddejja diskussjoni importanti fil-pajjiż fuq il-mina, naħseb li hija pertinenti li nerġgħu nidħlu wkoll f'din il-kwestjoni tal-air link.

Għal raġunijiet storiċi l-aktar link li ilha teżisti bejn Malta u Għawdex hija dik marittima.

Hawnhekk ukoll se nagħti spunt storiku.

Interessanti anke għall-finijiet ta' dan il-kumitat li ngħid li l-ewwel darba li kien hemm referenza storika f'dokument għal servizz ta' traġitt marittimu bejn Malta u Għawdex imur lura għal 1241, fejn dak iż-żmien kien hemm dik l-hekk imsejħa d-'dgħajsa tal-mogħdija'.

Hawn qed immorru lura kważi 900 sena, jiġifieri meta Malta, Għawdex u Sqallija kienu taħt Federiku II ('Stupor Mundi') li kien magħruf għall-intelliġenza u l-għerf tiegħu għax kien saħansitra mdawwar b'konsulenti ta' kull ġens u reliġjon.

Dak iż-żmien kien ħoloq ħafna furur għax kien imdawwar ukoll minn konsulenti Nsara, Musulmani u anke Lhud, xi ħaġa li dak iż-żmien kienet all'avanguardia u kissret ħafna taboos.

Nerġa' ngħid li fl-1241 diġà kien hemm referenza f'dokument għal servizz ta' dgħajsa tal-mogħdija bejn Malta u Għawdex.

Fast forward għas-seklu 20 meta kien hemm l-ewwel żvilupp verament b'saħħtu ta' traġitt bejn Malta u Għawdex.

Fl-1979 twaqqfet il-kumpanija Gozo Channel bl-intenzjoni, u nikkwota:

Importanti l-kelma "elsewhere", għax ir-raison d'être tal-kumpanija ma kienx qed iħares biss lejn il-fliegu bejn Malta u Għawdex, imma anke oltre.

Fi ftit kliem, ftit wara l-Gozo Channel bdiet topera r-rotta, l-ewwel vapuri li ntużaw kienu l-'MV Għawdex', mixtri fl-1979, u l-'MV Melitaland' u l-'MV Mġarr', li t-tnejn kienu nxtraw fl-1980.

Dak iż-żmien – qed ngħidu fl-1979/1980 – kienu joperaw medja ta' tmien round trips kuljum.

Illum nitbissmu meta niftakru kemm il-kumpanija Gozo Channel qed tagħmel minn kollox biex tlaħħaq mad-domanda ta' vjaġġi bejn il-gżira ta' Għawdex u l-gżira ta' Malta.

Fl-aħħar snin tkisser saħansitra l-konċett tal-istaġjonalità ta' Għawdex għax, għall-grazzja ta' Alla, il-Maltin telgħin u neżlin lejn u minn Għawdex is-sena kollha.

Dan rajnieh jiġri aktar matul din is-sena tal-pandemija.

F'Ġunju tal-1981 kien sar żvilupp interessanti meta beda servizz staġjonali lejn Sqallija bil-vapur 'MV Għawdex'.

Dak iż-żmien, il-kumpanija Gozo Channel kienet topera tliet vjaġġi fil-ġimgħa lejn Sirakuża, Katanja u Pozzallo.

Dan is-servizz kien popolari immens mal-Maltin u l-Għawdxin li riedu jitilgħu weekend jew ġurnata Sqallija.

Però, dan is-servizz lejn Sqallija ġie mwaqqaf fl-1995 u m'erġajniex rajnieh jibda jopera.

Interessanti ħafna wkoll li f'rapport li ġie kkummissjonat mill-Malta Maritime Authority fl-2007 fuq l-iżvilupp ta' ferry service bejn Għawdex u Sqallija, ġie enfasizzat li idealment is-servizz jiġi magħqud mas-servizz ta' bejn il-Belt Valletta u Sqallija għal raġunijiet ta' feasibility ekonomika.

Eventwalment, maż-żmien inbidlet il-flotta ta' vapuri.

Fl-2000, kellek l-'MV Ta' Pinu', fl-2001 l-'MV Gaudos' u fl-2002 l-'MV Malita'.

Imbagħad, fl-2019 daħal ir-raba' vapur l-'MV Nikolaos' li ġie introdott sabiex inaqqas il-ħin ta' stennija u l-kjuwijiet ta' traffiku fiż-żewġ portijiet bejn Malta u Għawdex.

Dan seħħ minħabba l-fatt li, għall-grazzja t'Alla, żdiedet sew id-domanda tat-traġitt bejn Malta u Għawdex matul dan l-aħħar sitta, seba' snin.

Imbagħad, kellek ukoll l-iżvilupp reċenti magħqud mal-vapuri tal-X300, li hija rotta li qed tmur direttament miċ-Ċirkewwa għall-punti nevralġiċi tal-pajjiż.

Din hija rotta importanti ħafna għall-Għawdxin li jkollhom bżonn is-servizzi ta' Mater Dei, u għall-istudenti Għawdxin li jattendu l-Università ta' Malta.

Marbut mal-ferry service bejn Malta u Għawdex, għandek it-terminals taċ-Ċirkewwa u tal-Imġarr.

It-Terminal tal-Imġarr beda jinbena fl-2001 u tlesta seba' snin wara, u mbagħad kellek it-Terminal taċ-Ċirkewwa li ġie komplut f'Mejju tal-2013.

Marbut mat-terminals, nixtieq nagħmlilkom referenza għar-rapport interessanti ħafna, li tajt titwila tajba lejh f'dawn l-aħħar jiem, li sar minn Fisher Associates, flimkien mal-Europa Research and Consultancy Services Ltd.

Dan ir-rapport kien ġie kkummissjonat mill-Malta Maritime Authority f'Ottubru tal-2007 fuq a Strategic Plan for Imġarr, Gozo.

Dak iż-żmien dan ir-rapport kien identifika diversi punti li riedu jiġu indirizzati u li naħseb li għadhom interessanti sal-lum, u għalhekk nistgħu neħduhom inkonsiderazzjoni meta niddibattu bejnietna.

Fl-2007, kien hemm diġà preokkupazzjoni dwar il-fatt li għandek link road waħda li twasslek minn Għajnsielem sal-Imġarr, u l-uġigħ kbir ta' ras jekk allaħares qatt ikollok xi problemi f'din it-triq.

Dak ir-rapport kien daħal ukoll fi tliet options differenti għall-Port tal-Imġarr, li llum qed nagħrfu dejjem iżjed li qed isir dejjem aktar iċken għas-servizzi u l-ħteġijiet li neħtieġu fl-2021.

Dak iż-żmien, option minnhom kienet l-istatus quo, jiġifieri li nħallu l-Port tal-Imġarr kif inhu.

It-tieni option kienet li jkun hemm aktar art reklamata fil-Port tal-Imġarr u jkun hemm breakwater li jakkomoda yacht marina oħra ftit 'il barra mill-breakwater.

Imbagħad, kellek it-tielet option li kienet qed tara l-possibilità li jkollok il-breakwater li jimxi 'l barra minn fejn hu preżentament, biex imbagħad ikun jista' jitkabbar il-Port u miegħu tiġi inkluża cruise liner passenger terminal fuq art reklamata.

Dak fejn jidħol il-ferry service u u l-ferry terminal.

Suġġett interesantissimu li huwa reċenti, peress li kellek marbuta miegħu dikjarazzjoni ministerjali li ħarġet nhar il-Ġimgħa stess mill-Onor.

Clint Camilleri u mill-Onor.

Ian Borg jirrigwarda l-fast ferry service.

Biex nerġa nagħti laqta storika, l-ewwel fast ferry service beda jopera b'hydrofoil fl-1964 permezz tal-kumpanija Malta Aliscafi Ltd bejn il-Port il-Kbir u l-Port tal-Imġarr.

Dak iż-żmien kien hemm hydrofoil bl-isem 'Delfin'.

Naħseb li wħud minnkom jiftakruh, speċjalment dawk li huma ikbar fl-età.

Imbagħad, fl-1988, il-Gozo Channel bdiet topera hovermarine bl-isem 'STS Calypso' minn Marsamxett għall-Imġarr.

Eventwalment, bejn l-1996 u l-2001, il-Gozo Channel biddlet dan il-hovermarine b'catamaran service high speed bejn Sa Maison u l-Port tal-Imġarr b'dik li kienet imsemmija bħala l-'SCS Victoria Express'.

Eventwalment, dawn is-servizzi kollha ġew ikkonsidrati bħala non-feasible u, sfortunatament, dan is-servizz tal-fast ferry service twaqqaf fl-2001.

L-aħħar żviluppi interessanti fir-rigward tal-fast ferry service tħabbru nhar il-ġimgħa li għaddiet meta kellek dikjarazzjoni ministerjali fejn ġie ddikjarat li qed jiġi lliberalizzat is-suq tal-fast ferry.

Fl-1 ta' Ġunju 2021, jekk Alla jrid, se jkollna żvilupp kbir għalina l-Għawdxin permezz ta' dan il-fast ferry service bejn il-Port tal-Imġarr u n-naħat tal-Belt Valletta.

F'dik il-konferenza stampa ntqal ukoll li se jkun hemm investiment min-naħa tal-Gvern ta' €5 miljun biex tittejjeb l-infrastruttura fejn se jkun qed jittrakka dan il-fast ferry service, u jidher ukoll li se jkun hemm anke l-istess roħs fin-nollijiet għall-Għawdxin.

Jidher li se jkun qed jintuża wkoll il-Lift tal-Barrakka, però I stand to be corrected f'dan ir-rigward – iva, qed jikkonferma dan il-Ministru Clint Camilleri.

Dan huwa l-aħħar żvilupp reċenti fir-rigward tal-fast ferry service li, nerġa' ngħid, huwa żvilupp importantissimu għalina l-Għawdxin f'dak li għandu x'jaqsam mal-konnettività fiżika.

Kif spjegajt, maż-żmien kien hemm id-diskussjoni dwar il-pont, imma dan l-aħħar ħadet aktar importanza id-diskussjoni dwar il-mina li qiegħda fuq fomm kulħadd u tissemma kważi kull ġimgħa f'xi rapport f'xi ġurnal lokali.

Semmejt l-air link fejn, sfortunatament, matul il-medda tas-snin kellna diversi fallimenti, l-ewwel, bil-Malta Air Charter, imbagħad bil-Helisureste, u anke bis-sea plane bejn Malta u Għawdex, li kollha kkrollaw.

Semmejt ukoll il-link marittima li hija l-aktar link antika bejn iż-żewġ gżejjer.

Mill-aħħar mistoqsijiet parlamentari mwieġba mill-Ministru Camilleri jidher li se jkun hemm tender għar-raba' vapur biex tkompli tissaħħaħ il-link marittima bejn Malta u Għawdex.

Se jkun hemm ukoll link diretta man-naħat tal-Belt Valletta bil-fast ferry service li nisperaw li jibda jopera fl-1 ta' Ġunju li ġej.

Fl-opinjoni umli tiegħi, naħseb li l-konnettività marittima se tkun verament b'saħħitha ladarba jkollok it-tender tar-raba' vapur li tiġi konkluża u r-raba' vapur jibda jopera u, ladarba jibda jopera, il-fast ferry service dirett għan-naħat tal-Belt Valletta.

L-affarijiet li semmejt huma l-aktar punti li fl-opinjoni tiegħi huma importanti f'dik li hi l-konnettività ta' Għawdex, fejn għandek il-link diġitali li issa għandna it-tieni fibre optic, il-kwestjoni tal-mina li għaddejja diskussjoni qawwija fuqha madwar il-pajjiż u l-pont li nażżarda ngħid illum m'għadux fuq l-aġenda tal-pajjiż.

Semmejt il-ferry services, il-ferry terminals, il-fast ferry service u anke l-air link, jiġifieri l-helicopter, il-grass air strip u s-sea plane.

Hemm xi kwestjonijiet żgħar oħra, fosthom il-kwestjoni tal-ġarr tal-merkanzija bejn il-Port il-Kbir u Għawdex fejn, mill-feedback li pprovajt nieħu, jidher li hemm ċertu sodisfazzjon fost l-operaturi għas-servizz li qed jingħataw f'dawn l-aħħar xhur u snin peress li issa l-kumpanija Gozo Channel qed tipprovdi servizz alternattiv għall-ġarr tal-merkanzija lejn iċ-Ċirkewwa.

Dan peress li Sa Maison sar yacht marina ta' dgħajjes lussużi u l-kumpanija introduċiet inċentiv biex lill-operaturi ta' ġarr tal-merkanzija tkun tista' tissusidjalhom in-noll.

Fil-fatt, il-merkanzija tinġarr matul il-lejl.

Kien hemm ukoll il-kwestjoni marbuta mal-cruise liner passenger terminal fejn għal diversi snin kien hemm diskussjoni fuq roqgħa art fil-lvant ta' Għawdex li kienet indikata għal dan il-cruise liner passenger terminal.

Jidher li għad hemm diskussjonijiet għaddejjin dwar dan il-proġett mil-lat tekniku u legali, fost l-oħrajn.

Però, nerġa' nfakkarkom fir-rapport li kien sar fl-2007 minn Fisher Associates li kien semma t-tielet option li jiġi miġbud 'il barra l-breakwater biex jitkabbar il-Port tal-Imġarr, għax illum l-Imġarr jilqa' l-bulk tal-boutique cruise liners kollha li jżuru lil Għawdex li huma sors ta' introjtu importanti għall-ġżira.

Infakkar ukoll li l-baga li kienet ġiet introdotta fix-Xlendi fl-2010 u li qatt ma ntużat qabel l-2012, kienet intużat darba biss.

Għall-grazzja ta' Alla ma kellniex aċċident peress li, bil-mod kif kien qed jiddriftja l-vapur li kien sorġut ma' din il-baga, jidher li kien se jkollu xi problemi għax ġie viċin ħafna tas-sies tax-Xlendi.

Eventwalment, din il-baga ġiet abbandunata u issa jidher li l-focus tal-Gvern huwa li jkun hemm terminal proprju għall-cruise liners.

Sur President, min-naħa tiegħi naħseb li missejt il-punti kollha li f'dawn l-aħħar snin, deċenji u anke sekli missew mal-konnettività ta' Għawdex.

Min-naħa tiegħi, nawgura lil dan il-kumitat Parlamentari l-ħidma t-tajba.

Kif għedt, dan huwa Kumitat interessanti ħafna għax kontinwament u regolarment jittratta kwestjonijiet li għalina l-Għawdxin huma bread and butter issues.

Għaldaqstant, nawguralkom il-ħidma t-tajba u jalla li minn dan il-kumitat Parlamentari joħroġ ħafna frott għall-ġid tagħna l-Għawdxin.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Nistieden lill-Membri biex jagħmlu xi mistoqsijiet jew rimarki.

L-Onor.

KEVIN CUTAJAR: Sur President, nirringrazzja lin-Nutar Christian Zammit tal-preżentazzjoni li għamlilna.

L-aċċessibilità hija suġġett wiesa' ħafna.

Jien ħadt xi spunti mill-preżentazzjoni li saret u se npoġġi xi mistoqsijiet fir-rigward.

Sur Zammit, se nibda mill-ewwel punt li semmejt, li huwa t-tieni fibre optic cable bejn Malta u Għawdex u li issa ilu magħna għal ftit xhur.

Nafu li kien hemm ħafna diskorsi li kien hemm bżonn dan it-tieni fibre optic cable biex jiġu ċerti investimenti lejn Għawdex, u allura għandi nifhem li kien hemm ċerta domanda ta' investimenti li kienu qed jistennew biex jiġu Għawdex, imma ma setgħux jiġu minħabba li ma kienx jeżisti l-cable.

Nixtieq li, min-naħa tiegħek, la qed titkellem għan-nom tal-Gvern, tgħidilna kemm mid-domanda ta' investimenti li kellna jistennew fil-fatt bdew il-ħidma biex jibdew joperaw minn Għawdex.

Issa li għandna t-tieni fibre optic cable biex nattiraw aktar investimenti lejn Għawdex, xi strateġija qed jadotta l-Gvern f'dan ir-rigward?

Ovvjament, dan mhux sempliċement tgħid li għandek it-tieni fibre optic cable, imma trid strateġija biex dawn l-investimenti jiġu attirati lejn Għawdex.

Inti semmejt ukoll il-kumpanija li qed tamministra l-operat tal-cable.

Tista tagħtina ftit aktar ħjiel dwar din il-kumpanija, minn min hija komposta u kif qed tiġi mmexxija?

Naħseb li jkun interessanti wkoll li tispjegalna kemm l-operaturi tat-telekomunikazzjoni f'pajjiżna qegħdin iħallsu, jekk wara kollox qegħdin iħallsu, biex ikunu jistgħu jagħmlu użu minn dan it-tieni fibre optic cable.

Xi ħaġa oħra interessanti li semmejt, inċidentalment, tmiss ma' numru ta' mistoqsijiet parlamentari li jien għamilt lill-Ministru responsabbli mix-xogħol fi Frar.

Inti għedt li l-preżenza tat-tieni fibre optic cable se tiffaċilita l-mod kif jaħdmu l-Għawdxin, u aċċennajt għat-telework.

Ma nafx jekk segwejtx, imma l-kollegi Deputati fuq dan il-Kumitat jafu li din kienet issue li qamet lura f'April/Mejju fejn ipproponejna li għandna nagħtu l-opportunità lill-Għawdxin li jumejn fil-ġimgħa jaħdmu bit-telework minn Għawdex.

Nieħu pjaċir ngħid li din il-proposta għaddiet b'mod unanimu u konna bgħatnieha lill-Ministeru għall-Finanzi biex jikkonsidraha għall-Baġit.

Sfortunatament, fil-Baġit ma rajna xejn dwar din il-proposta.

Jien għamilt numru ta' mistoqsijiet parlamentari lill-Ministru responsabbli mix-xogħol biex jgħidilna għaliex din il-proposta ma ġietx ikkonsidrata, imma l-Ministru għax-Xogħol ma tantx deher li huwa entużjast dwar din it-tip ta' proposta.

Bħala rappreżentant tal-Ministeru għal Għawdex u tal-Gvern tista' tgħd x'se tkunu qegħdin tagħmlu biex, fi kliemek stess, nużaw dan it-tieni fibre optic cable ħalli l-Għawdxin ikollhom aktar opportunità ta' telework f'Għawdex?

Mill-mod ta' kif ikellmuni n-nies, partikolarment bħalissa waqt l-imxija tal-pandemija, hemm bżonn kbir li t-telework għall-Għawdxin isir realtà.

Imbagħad nixtieq nistaqsi wkoll dwar il-Gozo Innovation Hub, li huwa proġett tajjeb, iżda li, mill-informazzjoni li għandna min-naħa tal-Oppożizzjoni, jidher li s'issa ftit li xejn qed jiġi wżat bħala Innovation Hub.

Xi strateġija għandu l-Gvern biex juża din l-għodda ta' fibre optic cable biex dan l-Innovation Hub, li sewa ħafna flus, jibda jimtela b'xogħlijiet ta' kwalità, kif wieħed kien u għadu jistenna, għall-benefiċċju tal-Għawdxin?

Dawk huma l-mistoqsijiet li xtaqt nagħmel fir-rigward tat-tieni fibre optic cable.

Għandi wkoll mistoqsijiet fuq il-bqija tal-preżentazzjoni li għamilt.

X'tippreferi tirrispondini dwar il-mistoqsijiet li għamilt, jew tridni nagħmillek il-mistoqsijiet kollha?

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Fil-każ, nibdew topic topic, għax inkella bit-topics li missejt naħseb li nistgħu nkomplu sa għada.

KEVIN CUTAJAR: Il-preżentazzjoni kienet twila wkoll.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Iva, imma pprovajt nagħti overview kemm jista' jkun konċiż.

KEVIN CUTAJAR: Ma ġara xejn.

Nimxu b'dak il-mod.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Onor. Cutajar, fuq kull binarju tista' tagħmel sagħtejn għaddej.

Però pprovajt li mmiss l-issues kollha relatati mal-aċċessibbilità ta' Għawdex.

JOSEPH ELLIS: Sur President, bil-permess, nixtieq nagħmel mistoqsija jien ukoll fuq it-tieni fibre optic cable, sabiex tal-inqas inkunu eżawrejna l-kwestjoni kollha dwar dan is-suġġett, u mbagħad nimxu għal materji oħra.

Sur Zammit, l-ewwel nett, nirringrazzjak għall-preżentazzjoni ferm eżawrjenti u estensiva li tajt.

Ċertament, l-aħħar li stennejt huwa li se tagħmel referenza għal Federico II 'Stupor Mundi'.

Fakkartni f'Palermo, is-sbuħija tagħha u ċerti pjaċiri oħra.

It-tieni fibre optic cable, li fl-aħħar wasal, kien ilu mistenni, u tajjeb li l-operaturi tat-telekomunikazzjoni qegħdin jużawh.

Tista' tgħidilna kemm qed jintuża medjament mill-kapaċità tal-ewwel fibre optic cable, kif ukoll tat-tieni fibre optic cable?

Il-Gvern għandu l-intenzjoni li jiżviluppa metodi oħra ta' konnettività diġitali, pereżempju, permezz tas-satelliti?

Naf li hemm operaturi f'Għawdex li kienu u għadhom qegħdin jużaw satellite uplinks, anke qabel ma' ġie kkummissjonat dan it-tieni fibre optic cable.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: L-ewwel nett, nirringrazzjakom tal-mistoqsijiet li huma interessanti ħafna fuq suġġett li kontinwament jinbidel maż-żminijiet.

Peress li llum qed ngħixu f'era diġitali u teknoloġika, dan it-tieni fibre optic cable huwa fundamentali.

Kif tafu, il-kapaċità li wieħed ikollu konnettività kontinwa u veloċi llum hija fundamentali.

Illum ma tiftaħx stazzjoni tat-televiżjoni barrani u ma tarax kontinwament reklami ta' kumpaniji barranin li joffru l-aktar konnessjoni veloċi, regolari u mingħajr interruzjonijiet.

Din mhijiex xi ħaġa esklussiva għall-gżejjer Maltin u Għawdxin, imma fid-dinja diġitali li qed ngħixu fiha, aktar ma' jgħaddi ż-żmien, din il-konnettività se ssir dejjem aktar fundamentali.

Kif tafu intom, jien ormai okkupajt diversi karigi fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex matul dawn l-aħħar snin, u nista' ngħid b'wiċċi minn quddiem li waħda mill-ikbar problemi jew ostakli li kienu jsemmgħulna regolarment kumpaniji li jixtiequ jinvestu f'Għawdex, jew dawk li jiġu biex jagħmlu riċerka dwar Għawdex, kienet il-problema ta' backup fir-rigward tal-konnettività diġitali.

Meta kont issemmilhom li Għawdex għandu konnessjoni diġitali waħda, nassigurak li kienet tkun qatgħa kbira fl-imsaren.

Għas-sempiċi raġuni li l-ebda kumpanija ma kienet se tieħu r-riskju li tinvesti jew inkella tkabbar l-operat tagħha f'Għawdex meta qiegħed tiddependi fuq submarine fibre optic cable wieħed.

Hawnhekk aħna lkoll Għawdxin u kollha niftakru meta kien hemm dak l-aċċident, jidhirli ta' vapur Tork, li bl-ankra tiegħu kien laqat cable bejn l-Armier u Kemmuna, u kien tefa' lil Għawdex fi problemi kbar.

It-tieni fibre optic cable għaddej minn metru taħt qiegħ il-baħar, jiġifieri sa ċertu punt mhux se jkun hemm dak ir-riskju li jintlaqat minn xi ankra.

Ovvjament, jien m'iniex espert ġeoloġiku, però jidher li din il-kwestjoni ttieħdet inkonsiderazzjoni.

Qed insemmi dan l-eżempju pwerili biex nuri kemm dan l-aċċident f'sempliċi maltempata kien ħoloq problemi, u għalhekk kemm huwa essenzjali li jkollna dan il-backup.

Dan il-Gvern qed jagħmel minn kollox biex Għawdex, l-ewwel nett, ikun fuq l-istess livell ta' Malta, u t-tieni, nerġa' nenfasizza li jien kont smajt b'widnejja stess investituri inkwetati li jinvestu f'Għawdex ladarba ma kienx hemm backup.

Nassigurak li, minn first hand experience, nista' ngħid li waħda mil-ikbar ostakli biex investituri jiġu lejn Għawdex kien il-fatt li ma kienx hemm second fibre optic cable.

Issa, dan it-tieni fibre optic cable qiegħed hemm.

Jien m'iniex qed nippretendi li dawn l-investituri mill-għada li saru jafu li hemm it-tieni fibre optic cable bejn Malta u Għawdex se jiġu jiġru jinvestu f'Għawdex, speċjalment f'sena fejn hawn tant problemi madwar id-dinja kkawżati minn din il-pandemija.

Sadanittant, nassigurak li tista' żżur l-Innovation Hub tax-Xewkija u tara li bdew deħlin diversi kumpaniji.

Illum dan l-Innovation Hub m'għadux vojt.

Tista' tmur u tesperjenza dan b'għajnejk.

Dan is-sit f'dawn l-aħħar snin ġie kkonvertit minn post dilapidat għal Innovation Hub.

Niftakar li darba kont żort dan il-post u konna ħrabna niġru 'l barra bl-ammont ta' ġrieden li kien hemm f'dik li aħna l-Għawdxin konna nsejħulha il-'Magna tal-Ħalib'.

Minn post dilapidat, abbandunat, maħmuġ u ikrah fil-qalba tal-gżira Għawdxija, fuq l-arterja prinċipali ta' Triq l-Imġarr bejn l-Imġarr u l-Belt Victoria, biex illum għandna dan l-Innovation Hub li, għall-grazzja t' Alla, anke xħin tarah biss tieħu n-nifs u tgħid li it's not an eyesore anymore.

Il-pass li jmiss hu li nattiraw aktar kumpaniji biex joperaw minn dan is-sit.

Nassigurak li dan il-Gvern qed jistinka u jieħu l-passi kollha, kif jista' jikkonferma l-Ministru Camilleri, biex eventwalment dan is-sit attraenti jattira aktar kumpaniji biex jibdew joperaw minn Għawdex.

Jekk Alla jrid, eventwalment din il-problema tal-pandemija nħalluha wara daharna u l-pass li jmiss huwa li dan l-Innovation Hub jimtela bix-xogħol.

Il-mantra ta' dan il-Gvern dejjem kienet li jinħoloq ix-xogħol f'Għawdex għall-Għawdxin.

Preżenti hawn l-eks-Ministru għal Għawdex, membru ieħor ta' dan il-Kumitat kienet Ministru għal Għawdex ukoll, illum għandna lill-Ministru Camilleri, u lkoll jaqblu li l-mantra u l-għajta ta' dan il-Gvern tibqa' li jkompli jipprovdi x-xogħol f'Għawdex għall-Għawdxin.

Dan mhux qed ngħidu jien, imma qed jgħiduh il-figuri tal-istatistika nazzjonali maħruġa mill-NSO.

Huma ċar li f'dawn l-aħħar snin ix-xogħol f'Għawdex għall-Għawdxin żdied u żdied bil-qawwa, kif jgħid kull min joħroġ hemm barra u jiltaqa' mal-Għawdxin infushom.

Illum il-qasam turistiku lanqas ma għadu staġjonali imma jattira turisti s-sena kollha.

Nerġa' ngħid li, fir-rigward tal-Innovation Hub, minn post dilapidat, maħmuġ u mitluq, illum għandna state of the art business centre.

Il-pass li jmiss hu li nattiraw aktar kumpaniji.

Kif għedt, diġà beda jimtela b'xi kumpaniji, kif tista' tara b'għajnejk jekk tmur iżżuru.

(Interruzzjonijet) Onor. Cutajar, m'għandix il-lista uffiċjali miegħi għax, nerġa' ngħid, li kieku qgħadt nidħol fid-dettall ta' kull suġġett, kieku għandna sal-11 tal-lejla!

Però, mhux problema, insiblek il-lista tal-kumpaniji li hemm diġà jioperaw fl-Innovation Hub u ngħaddihielek.

Però nassigurak li l-Gvern huwa kommess mija fil-mija li jkompli jimla dan l-Innovation Hub bix-xogħol.

Nerġa' ngħid li rridu niftakru li bħalissa, madwar id-dinja, ħafna kumpaniji mondjali qed iħabbtu wiċċhom ma' problemi ferm ikbar, għas-sempliċi raġuni li kif nafu din il-pandemija mondjali tat daqqa ta' ħarta lil ħafna kumpaniji.

Rigward il-Gozo Fibre Optic Cable Ltd, li hija l-kumpanija li bħalissa qed topera u tmantni lill-infrastruttura l-ġdida u li diġà nnegozjat u kkonkludiet ftehim kummerċjali ma' tliet operaturi.

Ħa nkun onest: dettalji fuqha ma fittixtx, jiġifieri min huma x-shareholders, fost oħrajn.

Però, ovvjament, din hija xi ħaġa li tista' tagħmel faċilment mistoqsija fuqha.

Kif għedt, ma stajtx nidħol f'daqshekk dettall għal din l-overview għax kieku konna nispiċċaw indumu ħafna aktar.

ANTON REFALO: Peress li jidher li se ndumu bil-mistoqsijiet, nistgħu nissospendu sabiex jagħmlilna preżentazzjoni s-Sur Daniel Cilia?

JOSEPH ELLIS: Sur President, nimmaġina li n-Nutar Christian Zammit se jkollu jerġa' jiġi.

ANTON REFALO: Jerġa' jiġi, ma jimpurtax.

Pjaċir tiegħi.

JOSEPH ELLIS: Milli rajt, il-preżentazzjoni tal-għaqdiet mhux governattivi hija pjuttost twila.

ANTON REFALO: Għalhekk qed ngħid li nitolbuhom jagħmlu l-preżentazzjoni tagħhom.

CLINT CAMILLERI (Ministru għal Għawdex): Jien nissuġġerixxi li nżommu mal-aġenda.

Però jekk, kif qed jissuġġerixxi l-Ministru Anton Refalo, issir il-preżentazzjoni tal-għaqdiet mhux governattivi, ma nsib l-ebda oġġezzjoni.

ANTON REFALO: Biex ma nħalluhomx jistennew ħafna.

CLINT CAMILLERI: Iva, anke sabiex ma joqogħdux jinqalgħu darb'oħra.

Nistgħu mbagħad naġġornaw għal ġurnata oħra sabiex inkomplu d-diskussjoni, għax jidher li se tieħu fit-tul ħafna.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn qbil dwar dan?

IS-SUR DANIEL CILIA (Moviment Graffiti): Sur President, grazzi talli aċċettajtu t-talba tagħna bħala numru ta' għaqdiet mhux governattivi.

Nixtieq nispjega ftit x'inhija s-sitwazzjoni.

Qegħdin fi żmien il-pandemija: jien kont l-Italja, kulħadd kien fid-dar tiegħu, imma konna niltaqgħu darba kull ħmistax ma' numru ta' rappreżentanti ta' dawn l-għaqdiet mhux governattivi biex niddiskutu l-konnettività t'Għawdex.

Qed nippreparaw paper li se tiġi ppreżentata dalwaqt, b'mod li qbilna fuq ċerti affarijiet.

Ma qbilniex fuq kollox għax hemm min huwa assolutament kontra l-mina.

Hemm NGOs oħrajn li forsi jaraw l-affarijiet differenti.

Dak li se nippreżenta llum huwa dwar dak li qbilna kollha fuqu.

Se nkun qed nuri Powerpoint presentation li se nippreżentaha lill-Kumitat.

Nippreżenta:

31 - Powerpoint presentation intitolata "Il-Konnettività ta' Għawdex" (Dok.

Naħseb li lkoll kemm aħna naqblu fuq ħaġa mill-aktar importanti.

Kif qal in-Nutar Zammit qabli, mingħajr konnettività m'Għawdex, Għawdex imut u jispiċċa.

Naħseb li kollha kemm aħna naqblu u naċċettaw dan il-konċett.

Naħseb li l-aktar soluzzjoni sempliċi tkun prattikament li żżid aktar vapuri u jkun hemm aktar points fejn in-nies jistgħu jitilgħu u jinżlu.

Kif nafu sew, ir-raba' vapur għamel differenza kbira.

Rajna kif konna – u xi kultant għadna – bħal, pereżempju, meta l-vapur jidħol id-dockyard, kif kien ftit taż-żmien ilu, fejn mill-ewwel terġa' tinqala' l-problema.

Dan barra li għandna l-problema ta' wieħed mill-vapuri – jidhirli l-'Malita' – li dejjem ikollu problemi b'dik l-imbierka bieba tiegħu.

Malli niġu bi tliet vapuri, terġa' tinqala' l-problema.

F'din il-slide – forsi antiċipajtuna – għax konna se nistaqsu dwar il-possibilità li jkun hemm punt ta' kuntatt bejn il-Port il-Kbir u Għawdex, b'mod li tasal malajr għal min jaħdem jew irid imur għal xi appuntament il-Belt.

Biss, dan mhuwiex biżżejjed.

Aħna tlabna wkoll xi ħaġa li kienet issir fil-passat.

Niftakar jien kont nieħu l-hovermarine mill-breakwater ta' Marsalforn u nasal Tal-Pietà, bil-vjaġġ forsi kien jieħu 40 minuta.

Dan is-servizz kien daħal fl-1989.

Niftakar li dak iż-żmien kont diġà bdejt naħdem f'Għawdex bħala infermier.

Kien ikollna xi appuntament f'Malta, kont nitlaq minn Marsalforn: it-traġitt kien jgħaddi x-Xatt, mix-Xatt xi kultant kien jidħol Kemmuna, imbagħad jidħol Buġibba, minn Buġibba jidħol Tas-Sliema, u minn Tas-Sliema jidħol f' Tal-Pietà, u lura.

Personalment, il-vjaġġ kien joqtolni, għax kien vapur żgħir u jien għadni sal-lum inbati mill-baħar.

Però s-servizz kien hemm.

Kif issemma qabel, kien hemm id-'Denfil' u kien hemm – jidhirli – l-SS 'Calypso', jiġifieri din mhijiex xi ħaġa tal-lum.

Li kienet sorpriża għalina bħala għaqdiet mhux governattivi kienet id-dikjarazzjoni li għamiltu nhar il-Ġimgħa li dan is-servizz se jkun biss għan-nies.

L-istess, se nerġgħu mmorru fil-passat.

Jien niftakar nitilgħu fuq il-vapur minn Għawdex u tinżel komdu komdu Tal-Pietà.

Ma nafx għalfejn meta ftaħtu l-offerta, ma inkludejtux dan is-servizz.

Forsi jista' jkun hemm catamaran li jieħu l-karozzi.

Il-konċett li inti titla' fuq il-vapur, tixgħel computer, taqra ktieb, tgħid kelma, tara l-veduti, tinżel il-Belt bil-karozza u tmur fejn għandek tmur, huwa komdu ħafna.

Dan apparti li tiffranka dak it-traffiku kollu ta' Malta li kollha kemm aħna ngħaddu minnu.

Ma naħsibx li din il-proposta għandha tintrema.

Nerġa nistaqsi: Għaliex ftaħtu dan is-servizz għall-passiġġieri biss?

Il-berths biex jinżlu l-karozzi qegħdin hemm diġà, kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex.

Naħseb li nkunu qed niffrankaw ħafna traġitti.

CLINT CAMILLERI: Waħda mir-raġunijiet hija li l-Gozo Channel se jkun qed jibqa' jgħabbi l-karozzi.

Il-liberalizzazzjoni li qegħdin nissuġġerixxu mhux se jkun hemm ebda state aid għaliha u hemm il-PSO involuta fiha.

Se jkun hemm liberalizzazzjoni assoluta.

Jekk ikun hemm tnejn jew aktar kumpaniji li jridu joffru s-servizz, dawn se jkunu jistgħu joffru s-servizz.

Fl-istess ħin irridu nibqgħu nsostnu lill-Gozo Channel.

Waħda ma tistax toqtol lill-oħra, jew b'xi mod inpoġġu lill-kumpanija Gozo Channel u 'l-ħaddiema tagħha fil-periklu.

Però, madanakollu, kif rajna fis-snin li għaddew, kien hemm diversi tentattivi sabiex ikun hemm din il-fast ferry, li sfortunatament minħabba kwestjonijiet legali u appelli, fost l-oħrajn, ir-riżultat ma kienx qed ikun wieħed li jippermetti li dan iseħħ.

Issa morna għal deċiżjoni ta' liberalizzazzjoni assoluta għal min irid jinvesti u jopera.

Naħseb li dan is-servizz se jkun qiegħed iservi l-iskop li wieħed jitlaq mill-Port tal-Imġarr, jasal direttament il-Belt, mill-Belt ikun jista' jaqbad il-Lift li jwasslu għal fejn il-bus terminus, u mbagħad jagħmel connection mal-bqija ta' Malta, u vici versa.

IS-SUR DANIEL CILIA: Nirringrazzja lill-Ministru.

Hemm imbagħad il-problema tal-merkanzija.

Tal-Pietà tlifnieha.

Meta daħal il-yacht marina hemmhekk, kien hemm ftehim li ftit xhur wara se jingħata berth xi mkien fil-Port il-Kbir, il-Marsa, jew Kordin għall-merkanzija.

Dan in-nuqqas joħloq problema.

Kollha kemm aħna ngħaddu mill-problema li tkun qed issuq lejn ċ-Ċirkewwa, issib trakk quddiemek, u minħabba li dik it-triq saret ħażina, ġieli tispiċċa teħel warajh.

Ma naħsibx li trid xi infrastruttura kbira, speċjalment dik il-parti fejn hemm il-guard rail tal-metall li qiegħda lane waħda.

Darba minnhom waqaft għal sagħtejn għax inzerta ħabat trakk ġo xarabank.

Jien kont warajh, u la stajt immur lura u lanqas 'il quddiem.

Kollox weħel hemm.

Hemm bankina fiha daqs din il-mejda li faċilment tista' ssir triq, għax mhux qed nara ħafna nies jippassiġġaw hemmhekk.

Ma tridx xi infrastuttura ta' barra minn hawn biex twessa' din il-parti tat-triq.

Niftakarni ngħid lill-eks-Prim Ministru Laurence Gonzi, meta kien għadu Prim Ministru, li aħna l-Għawdxin, sakemm dik it-triq se tibqa' hekk, se nibqgħu noffendu dak il-mument li xi ħadd iddeċieda li dik it-triq tkun lane waħda.

Hekk għadha sal-lum!

CLINT CAMILLERI: Biex nagħmel punt politiku, naħseb li dik hija d-differenza bejn dan il-Gvern u Gvern preċedenti.

Gvern preċedenti kien idejjaq it-toroq u dan il-Gvern, fejn jista' u fejn huwa possibbli bl-inqas ħsara lill-ambjent, inwessgħu t-toroq sabiex ikollna aċċess aħjar għal dawk kollha li jużaw il-vetturi, li huwa l-maġġoranza tal-poplu Malti u Għawdxi.

(Interruzzjonijet) Onor. Cutajar, intom dejjem issibu x-xagħra fl-għaġina!

Iva, fejn hemm bżonn jinqalgħu s-siġar.

IS-SUR DANIEL CILIA: Hemmhekk m'għandniex problemi ta' siġar.

CLINT CAMILLERI: Jekk ikun hemm bżonn li jkun hemm tħawwil mill-ġdid ta' siġar, nagħmlu dan ukoll.

Però, bħas-soltu tagħkom, … (Interruzzjonijet)

IS-SUR DANIEL CILIA: Iva, imma n-nies x'qed jagħmlu llum?

Ilkoll kemm aħna naraw dan.

Illum in-nies qed jaqbżu minn ġewwa.

B'mod awtomatiku, jekk tara l-vapur se jitlaq, se tagħfsilha biex tilħaq il-vapur, għax ma tridx tagħmel dik in-nofs siegħa aktar tistenna.

It-triq għandha titwessa' ftit hemmhekk għax – nerġa' ngħid – jekk jinqala' inċident, jeħel it-trasport kollu lejn Għawdex f'dik is-siegħa, sagħtejn sakemm dak l-inċident jiġi rranġat, u ħadd ma jista' jmur lejn il-vapur.

JOSEPH ELLIS: Jekk nista' ngħid xi ħaġa f'dan ir-rigward, din mhijiex problema hemmhekk biss.

Kif qal il-President, l-iskop kien li jikkalma t-traffiku lejn Għawdex għal kulħadd, għax dan – ibda minni – xħin tkun qed toqrob lejn il-vapur tgħaġġel aktar ħalli tilħqu żgur.

Dik hija s-saħta tagħna l-Għawdxin li trid tilħaq il-vapur, u allura dejjem tellieqa kontra l-ħin.

Però nerġa' ngħid li hija problema wkoll, pereżempju, fit-telgħa tax-Xemxija sal-Mellieħa, fejn m'hemmx fejn taqbeż karozzi oħrajn.

Jekk tiġi wara trakk, se jkollok toqgħod tistenna.

IS-SUR DANIEL CILIA: Ħalli niġi għas-suġġett tal-mina.

Jiena personalment, u ħafna nies bħali, sakemm kellna f'moħħna li din il-mina se ssir mill-Gvern u tkun issapportjata mill-Gvern, konna qed narawha b'ċertu mod.

Imma issa li sirna nafu li din il-mina se tkun ta' u tkun immexxija minn kumpanija privata, nifhmu li kumpanija privata mhijiex se tidħol għall-Għawdxin, imma għall-profitt li se tagħmel fl-aħħar tas-sena.

Allura l-goalposts tbiddlu ftit.

Ejja nimmaġinaw li kieku l-mina hija miftuħa u kollha rridu mmorru Għawdex illejla.

Ovvjament, din se ssolvi ċerti problemi.

Wara kollox hemm problemi li ma nistgħux noqogħdu nistennew din il-mina titlesta biex nindirizzawhom, imma rridu nsibu soluzzjoni għalihom illum.

Milli qal l-espert Norviġiż, Eivind Grov – ma nafx għadux konsulent illum il-ġurnata, imma kienu ġabuh iż-żewġ Gvernijiet u allura naħseb li t-tnejn jaqblu miegħu – jidher li biex titħaffer il-mina trid madwar tliet snin, imbagħad madwar sena u nofs oħra biex titranġa.

Dan wara l-feasibility studies u l-geological studies li għad iridu jsiru.

Hemm numru ta' studji ġeoloġiċi li saru mill-Gvern, imma dawn mhux biżżejjed biex inti tibda tħaffer.

Għalhekk, żgur li l-kumpanija privata għandha bżonn aktar informazzjoni.

Issa niġi għas-sitwazzjoni tal-konsorzja.

Pereżempju, inti għadek kif għamilt żball żgħir.

Ma nafx għalfejn ngħidu dejjem żewġ konsorzja u żewġ kumpaniji.

Dan mhux veru għax hemm tliet konsorzja u kumpanija.

Hemm differenza.

Għandek il-kumpanija li llum jisimha WeBuild, li l-Gvern donnu lanqas induna li biddlet l-isem, għax fl-affarijiet tal-Gvern għadha tidher bħala s-Salini Imperiglio Group S.p.A. Din hija kumpanija tajba, għax kienet waħda mill-kumpaniji li bnew il-pont ta' Ġenova ddisinjat minn Renzo Piano, jiġifieri qed nitkellmu fuq kumpanija rinomata.

Hemm il-konsorzju li hu magħmul mill-Equitix, fejn għandek financial group behind them għax huma ma jagħmlu xejn ħlief put up the money front.

Għandek il-Ġappuniżi, it-Torok u l-Franċiżi, li hija kumpanija importanti u serja ħafna wkoll.

Imbagħad niġu għat-tnejn l-oħra, fejn għandek iċ-Ċiniżi li huwa l-istess grupp Ċiniż li semmejt int qabel, li bena ċ-China Dock.

F'Awwissu li għadda, l-Amerikani qalu li m'hemmx kumpanija Amerikana li trid taħdem magħhom, għax dawn jagħmlu minn kollox, bħal korruzzjoni, ħasil ta' flus u qerda tal-ambjent.

Dawn huma l-istess kumpanija li tawna l-proġett tal-pont, fejn aħna l-Għawdxin qatt ma rajna lil ħadd, la n-naħa tal-Qala u lanqas in-naħa tal-Armier, jagħmel xi studji.

Dan l-istudju donnu waqa' mis-sema', u meta tawhulna kien ħażin ukoll, għax għamlu projection ta' pont li jdur ma' Kemmuna fuq żona li hija Natura 2000, u allura ma tistax tiġi mittiefsa.

Il-pylons hemmhekk qatt ma setgħu … Din hija l-aktar ħaġa sempliċi, li anke tifel tal-iskola jafha, li fejn huma żoni ta' Natura 2000 f'Malta u f'Għawdex qatt ma tista' ssir mina.

Jiġifieri x'kumpanija hija din?

Imbagħad hemm il-kumpanija ta' Hugo's Group li jmexxu l-lukandi.

Ma nafx jekk tafux ukoll li magħhom hemm il-kumpanija Alberta.

Hemm ukoll it-Titan International, li hija parti minn Mizzi Organization, li hija kumpanija Maltija.

Dawn ingħaqdu flimkien bħala konsorzju biex jipproponu dan il-proġett.

Dawn darba kienu semmew on-the-above- seabed tunnel, li prattikament hija mina li tkun mibnija bil-konkrit minn qabel u titpoġġa fil-qiegħ il-baħar.

Din toħloq problema li semmieha s-Sur Zammit aktar qabel, għax hemm parti b'fond ta' 120 metru, jiġifieri hija diffiċli ħafna.

Dak it-tip ta' mini jsiru f'postijiet bħad-Danimarka fejn għandek ir-ramel u allura huwa faċli biex tpoġġihom.

Issa naraw min se jiġi magħżul għal dan il-proġett.

Ssadanittant, f'dawn il-ħames snin sakemm jitlesta l-proġett, se nwaqqfu l-investimenti fl-edukazzjoni u l-kura tas-saħħa?

Dawn l-investimenti ma jistgħux jieqfu.

Ladarba mbagħad il-mina tkun lesta, aħna l-Għawdxin mhux se niġu aktar dipendenti minn Malta minn qatt qabel?

Inti liema Gvern se jinvesti, pereżempju, f'xi tip ta' operational theatre ġdid fi sptar jekk hemm wieħed Malta li tista' tasal għalih b'ambulanza?

Jista' jkun li forsi n-nies tal-Mellieħa jibdew jiġu Għawdex ukoll?

Għala le, aħna mhux pajjiż wieħed?

Ħaġa li tinkwetani ħafna, li kien semmieha Dr Franco Mercieca meta 'Wirt Għawdex' kienu organizzaw seminar f'Għawdex, u kienu semmewha ukoll xi nies oħra fl-udjenza, hija li ladarba jkun hemm il-mina vapur wieħed ikun biżżejjed.

M'għandniex bżonn aktar minn vapur wieħed li jieħu l-merkanzija perikoluża, u mbagħad il-kumplament jaqsmu mill-mina.

Naturalment, il-privat, li se jinvesti fil-mina jekk irid, dan ma jridx li jkun hemm kompetizzjoni miegħu, għax inkella n-nies se jibqgħu jieħdu l-vapuri.

Imma ejja naħsbu naqra x'jiġri jekk allaħares qatt ikun hemm fault u din il-mina tingħalaq għal ġimgħa: x'se nagħmlu b'vapur wieħed?

Illum nafu s-sitwazzjoni kif inhi.

Ma rridx noqgħod inbeżża', imma dawn affarijiet li ġraw.

Fil-Mont Blanc Tunnel ħabat trakk u l-mina ngħalqet għal tliet snin sħaħ, jekk mhux aktar!

Esperjenzajt dan personalment, għax mort nipprova ngħaddi minnu wara tliet snin u l-lane kienet għadha mhijiex irranġata kollha.

Fil-fatt, dam sa sitt snin sakemm ġie jaħdem b'mod normali.

Jiġifieri x'se nagħmlu jekk ma jkollniex backup ta' vapuri?

Se naħdmu b'vapur wieħed biss?

Minn dan is-suġġett kollu tal-mina, din hija waħda mill-aktar affarijiet li tbeżżagħni.

Allaħares niġu f'dik is-sitwazzjoni, għaliex Għawdex jiġi agħar milli hu llum.

Ma jistax ikun li jekk ikun hemm problema fil-mina, Għawdex jieqaf kompletament.

Jien ma nafx tiftakrux meta kien hemm żmenijiet fejn il-vapur ta' Għawdex ma kienx jaħdem u l-gazzetta kienet iddum jumejn biex tiġi Għawdex.

Se nerġgħu niġu f'dik is-sitwazzjoni?

Naturalment hemm modi oħrajn ta' trasport.

Pereżempju, ir-rotta X300 li għadha kif daħlet, hija xi ħaġa fid-direzzjoni t-tajba.

Ministru, ngħid ukoll li l-Assoċjazzjoni tal-Ħaddiema f'Malta qalu li għandkom bżonn tirreklamaw aktar, għax ħafna ħaddiema Għawdxin, believe it or not, għadhom ma jafux b'din ir-rotta.

Ma nafx għala fid-dinja tal-lum ...

CLINT CAMILLERI: Jekk l-Assoċjazzjoni tal-Ħaddiema f'Malta qed jgħidu hekk, sta għaliha li tinforma lill-membri tagħha.

Dan kien hemm press release wara l-oħra dwar dan is-servizz.

Ma nafx x'nistgħu nagħmlu aktar.

IS-SUR DANIEL CILIA: Nerġa' ngħid li kien pass fid-direzzjoni t-tajba.

JOSEPH ELLIS: Sa bus ħadtu Għawdex biex tirreklamawha!

IS-SUR DANIEL CILIA: Imbagħad hemm ħafna modi oħra li kulħadd jaf bihom kif wieħed jista' jasal Għawdex.

Semmejna s-servizz bl-ajru: forsi xi ħaġa li ntesiet hi li kien hemm pjan biex jew issir runway żgħira ħafna eżatt fuq l-istess imprint li għandu llum l-heliport, jew inkella bi ftit sagrifiċċju ta' art issir runway naqra aktar twila mingħajr ħafna problemi.

Dan kien proġett li ssemma fl-2009 u kien maqbul prattikament minn kulħadd, foshtom il-Kumitat Reġjonali għal Għawdex, il-Ministeru ta' Għawdex u anke l-organizzazzjonijiet, kemm tan-negozju kif ukoll tat-turiżmu, f'Għawdex.

Għaliex xi ħaġa kważi daqshekk sempliċi għandha tkun daqshekk diffiċli li ssir?

Kien hemm pjan li jkollok ajruplan li jieħu 19-il ruħ u li kemm jista' jkun ma jagħmilx la tniġġiż u lanqas storbju.

Kieku dan il-pjan twettaq, kieku llum dan is-servizz qed jaħdem.

Għalfejn ċerti affarijiet li mhumiex daqshekk ikkumplikati ntawluhom għal dejjem ta' dejjem?

U dan, speċjalment meta jkun hemm qbil minn kulħadd, bħalma kien hemm f'dan il-każ.

Niġi issa biex nitkellem, mingħajr ma nidħol fid-dettall, fuq il-famuża metro ta' bejn Malta u Għawdex, u ta' Malta kollha.

Dan il-proġett jeħtieġ kunsens mill-Gvern u l-Oppożizzjoni, għax huwa proġett li jieħu fit-tul u wieħed irid ikollu foresight għalih.

Din mhijiex xi ħaġa li se titlesta malajr.

Dan l-aħħar kellna progress fir-rigward, meta ltaqa' l-kumitat ta' Reġjun Għawdex fejn kellek sindki li qablu u oħrajn li ma qablux dwar dan il-proġett.

Hemm min ma jridx il-mina u hemm min ma jridx ħaġa jew oħra.

Però, jekk qablu fuq xi ħaġa, kienet li jekk ikun hemm mina, din għandha tkun bħala parti mill-metro u mhux għall-karozzi idealment.

Qal dan il-President ta' Reġjun Għawdex, jiġifieri idealment ikun hemm mina li tgħaqqad lil Malta b'sistema ta' metro ma' Għawdex.

Immaġinaw x'ħolma dik, li tinżel ir-Rabat, taqbad metro u f'20/25 minuta tasal il-Belt, Mater Dei, l-Università jew l-Ajruport.

(Interruzzjonijiet) Il-problema hi li ż-żewġ strutturi ma jmorrux ma' xulxin.

Hija misunderstanding li mina tal-karozzi tista' tiġi magħmula b'mod li tingħaqad ma' metro.

Qed ngħid dan mhux għax nifhem, imma għax staqsejt, jiġifieri jew waħda jew l-oħra.

Ma tistax tgħaqqadhom ma' xulxin għax l-istruttura tagħhom hija kompletament differenti.

Din l-islide turi kju kbir ta' karozzi jistennew il-vapur.

Niftakar li l-Ministeru għal Għawdex dak iż-żmien kien għamel ħafna reklami u kienu telgħu ħafna Maltin Għawdex għall-aħħar tas-sena.

Dan ir-ritratt hu meħud fit-30 ta' Diċembru, meta jien kont ġej minn Għawdex.

It-traffiku kien jitlaq miċ-Ċirkewwa u jibqa' sejjer sal-Mellieħa isfel, fejn hemm żewġ lanes mimlija karozzi.

Qed nitkellmu fuq distanza ta' erba' kilometri.

Hawn irridu niftakru li l-mina tista' toħloq problemi simili.

Inti biex tidħol fil-mina trid tieħu ċertu spazju, xi 30 metru minn waħda għal oħra.

Pereżempju, din l-islide turi ritratt li ttieħed fl-aħħar Għid fl-Iżvizzera u turi kjuwijiet twal ta' karozzi jistennew biex jidħlu fil-mina.

Dan mhux għax kien hemm aċċident, imma sempliċement qed jistennew biex jaqbdu l-mima.

F'Għawdex, lanqas jekk irridu m'għandna fejn nagħmlu kju ta' 14-il kilometru!

Qed ngħid dan biex nuri li l-mina mhux se tfisser li mhux se jkun hemm kjuwijiet, jiġifieri ma nistgħux inpinġu xi viżjoni bħal donnu l-mina se ssolvi l-problemi kollha.

Se ssolvi ħafna problemi, imma tista' taqla' problemi oħrajn.

Għalhekk ma nistgħux inpoġġu kollox f'keffa waħda.

Dan huwa ritratt ieħor meħud fl-istess perjodu f'Mont Blanc fejn kien hemm kju ta' tliet sigħat biex jidħlu fil-mina.

Il-mini kollha hekk jagħmlu, għax inti trid tidħol bil-mod u tistenna.

M'hemmx mod ieħor, speċjalment mini bħal dawn li nzertaw kollha one lane each way, kif inhi pproġettata l-mina ta' Għawdex.

Ovvjament, il-karozzi se jimxu aktar bil-mod.

Niġi issa biex nitkellem fuq is-sussidji.

Il-Gvern diġà qal li mhux se jkun hemm sussidji, jiġifieri l-prezz tas-servizz se jkun deċiż kompletament minn min se jibni l-mina.

Din hija xi ħaġa li tinkwetana.

Jekk immorru għal xi ħaġa simili li hija proprjetà tal-Gvern Franċiż u Taljan, li hija l-mina fil-Mont Blanc, u nħarsu lejn il-prezzijiet ta' din is-sena, biljett one way għal karozza jiswa mas-€47 u bir-return mad-€59.

Nistgħu nimmaġinaw li aħna l-Għawdxin li naqsmu ta' kuljum, jew it-turisti u d-day trippers Maltin se jħallsu dak it-tip ta' ammont?

Ejja ma noqogħdux ngħidu jew inbeżżgħu li dan jiddependi fuq in-numru ta' karozzi li jużaw il-mina.

Mill-mina tal-Mont Blanc għaddew inqas karozzi milli qasmu minn Malta għal Għawdex fis-sena ta' qabel il-pandemija.

Bejn Malta u Għawdex għaddew, jidhirli, 1,700,000 karozza u mill-mina fil-Mont Blanc għaddew ftit inqas.

Aktar agħar huwa l-prezz tal-biljett għall-containers, fejn fil-Mont Blanc biljett bir-return jiswa €500.

Lill-kumpaniji f'Għawdex nistgħu nagħtuhom dan it-tip ta' prezzijiet?

Għax faċli tgħid, imma xħin tara l-affarijiet kollha, l-istampa tidher mod ieħor.

Minn kif jidher bħalissa, il-mina t'Għawdex se tkun kompletament tal-privat.

Kull mina li saret fid-dinja, inkluż mini kbar, ġew jiswew ħafna aktar milli kien ipproġettat, jiġifieri anke dak il-fattur se jgħolli l-prezz tal-biljett.

Imbagħad, naturalment, hemm il-kumplikazzjonijiet tat-tħaffir.

Waħda mill-affarijiet li semmejt fuq il-Ġappuniżi kienet il-problema tal-faults.

Forsi dak iż-żmien it-teknoloġija ma kenitx toffri l-possibilità biex isiru ċerti strutturi li jifilħu għall-faults.

Bejn Malta u Għawdex hemm 17-il brama, jiġifieri faults, li l-mina trid tgħaddi minnhom bilfors.

Dan skont studju minn MacDonald, jiġifieri mhux xi ħaġa li qed nivvintawha hekk.

Imbagħad għandek il-faults il-kbar li Kemmuna hija mibnija minnhom, fejn prattikament niżel il-ġebel fuq iż-żewġ naħat u fformat Kemmuna.

Dan huwa fault kbir ħafna.

Kif inħobbu ngħidu, kollox jista' jsir, anke mina fir-ramel, imma l-ispiża se tiġik aktar għolja u se tieħu aktar żmien biex tlesti l-proġett.

Apparti dan, il-Ministru Ian Borg qal xi ħaġa lil xi ħadd over a table dwar il-fatt li hemm isfel hemm pockets żgħar ta' gass li jistgħu jaqilgħu aktar problemi.

Meta l-boring machine tkun qed tħaffer hemm isfel, dan il-gass irid jitneħħa, għax jekk il-boring machine tmiss mal-gass, il-boring machine tinqered.

U nafu kemm jiswew dawn il-boring machines.

Dawn huma kollha sitwazzjonijiet li aħna nixtiequ nkunu nafu aktar fuqhom.

L-istudji ġeoloġiċi li hemm huma ftit ħafna u għalhekk hemm bżonn li joħorġu aktar studji biex inkunu nafu x'inhu jiġri.

Imbagħad għandek ukoll il-kwestjoni tal-maintenance.

Min se jagħmel il-mina, minbarra l-cost li għandek biex tħaffer u tagħmel il-cladding, irid jaħseb ukoll fil-maintenance.

Illum hawn ħafna sistemi, inkluż sistema eċċezzjonali li prattikament tibnilek il-mina waħedha, speċjalment jekk issib il-blat tajjeb tal-franka li għandna f'Malta.

B'hekk il-mina tkun tista' ssir malajr, dejjem jekk ma jkunx hemm problemi tal-faults u tal-gass.

Naturalment, bħala NGOs, inkluż numru ta' ENGOs, jinkwetana ħafna l-fatt li żoni bellezza bħall-Pwales u taħt in-Nadur li se jiġu kompletament milquta.

Wara li tinbena l-mina se jkun hemm sfreġju ambjentali.

Ma jistax ikun mod ieħor.

Ma jistax ikun li inti tagħmel mina u t-trakkijiet li se jidħlu u joħorġu minnha ma jħallux effett fiż-żona fejn se jkun hemm il-ftuħ tal-mina, kemm min-naħa ta' Malta kif ukoll min-naħa ta' Għawdex.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-ħsejjes, fejn in-Nadur se jiġi affettwat żgur mill-boring tunnel, għax dan se jinstema'.

Il-Pwales se jiġi affettwat ukoll, imma fil-Pwales hemm inqas residenti.

Dan hu kollu tħassib li wieħed irid jaħseb fuqu wkoll.

Naturalment, hemm ħtieġa ta' pjan fit-tul għat-trasport, kemm f'Malta kif ukoll f'Għawdex.

Hemm problema oħra li mhijiex tissemma relatata mat-trakkijiet li, skont il-policy tal-Ewropa, biex jgħaddu minn mini jridu jkunu Euro V. F'pajjiżna 67% tal-vetturi għandhom aktar minn għaxar snin, jiġifieri ma jistgħux jgħaddu mill-mina.

Din hija xi ħaġa li rridu naħsbu għaliha wkoll.

Huwa minnu li għandna 5 snin biex issir il-mina u allura forsi ħafna trakkjiet jilħqu jinbidlu; imma l-kumpaniji li għandhom trakkijiet antiki jridu jibdluhom, għax inkella skont il-policy tal-Ewropa ma jistgħux jużaw il-mina.

Nixtieq insemmi wkoll dokument dwar l-Istrateġija Nazzjonali għat-Trasport li kienet ħarġet Transport Malta fl-2016, li huwa dokument tajjeb ħafna.

Wieħed għandu jarah u hemm anke video dwaru.

Fl-2016 kien hemm ammont xokkanti ta' karozzi fit-toroq ta' Malta.

Issa, jekk Għawdex se jkun maqgħud ma' Malta bil-mina, il-problemi ta' Malta se jsiru ta' Għawdex ukoll, għax in-nies se jibdew ġejjin u sejrin lejn Għawdex.

Ovvjament, dan jekk il-prezzijiet ma jkunux għoljin ħafna, għax inkella ħadd mhu se joqgħod jaqsam wisq bil-karozza lejn Għawdex.

Ovvjament, illum l-ammont ta' karozzi fit-toroq kompla jiżdied.

Dan l-aħħar smajna li issa qbiżna l-400,000 karozza fit-toroq ta' Malta.

Hemm imbagħad NGOs, bħall-Gozo Tourism Association, li mhijiex taqbel mal-mina, għax minn studji li għamlet jidher li se jkun hemm aktar problemi għat-turiżmu f'Għawdex bil-mina.

Għandek ukoll is-sitwazzjoni li bħalissa Għawdex qed jinbena b'mod sfrenat.

Ilkoll kemm aħna nafu li ċerti żviluppaturi qed jgħidu: Ixtru l-proprjetà issa, għax meta jkun hawn il-mina l-prezzijiet se jogħlew aktar u allura x-xiri ta' proprjetà f'Għawdex hu investiment.

Dan qed iwassal biex f'Għawdex kullimkien qed jinbena u kullimkien krejnijiet, bħalma hi s-sitwazzjoni fix-Xagħra.

Ovvjament, jekk se jkun hemm aktar karozzi trid tbiddel it-toroq, tagħmilhom aktar wesgħin u trid tieħu aktar għelieqi.

Dan wieħed bilfors irid jadegwa ruħu skont l-ammont ta' karozzi li se jibda jiġi lejn Għawdex permezz tal-mina.

Waħda mill-isbaħ affarijiet f'Għawdex li naħseb ilkoll naqblu fuqha hi li l-villaġġi għadhom maqtugħin minn xulxin bl-għelieqi bejniethom, xi ħaġa li f'Malta ntilfet.

Però rridu nistaqsu: Din se tibqa' hekk?

Se nieħdu ħsiebha?

Ix-Xewkija u Għajnsielem prattikament żona żgħira hemm bejniethom.

Għandna x-Xagħra, iż-Żebbuġ u n-Nadur diffiċli li jingħaqdu ma' raħal ieħor, allavolja n-Nadur min-naħa tal-Qala sejrin lil hemm ukoll.

Naturalment, id-domanda għall-proprjetà qiegħda hemm.

Għandna sitwazzjoni oħra li tinkwetani li hija l-ħafna l-gideb – skużawni qed nuża din il-kelma, imma m'hemmx mod ieħor – li Infrastructure Malta qed tippreżenta dwar dan il-proġett tal-mina.

Frederick Azzopardi għamel presentation fejn qal li:

Ma jistax ikun li jkun veru!

Din hi l-pjanta li ppreżentat Infrastructure Malta lill-konsorzja fejn qalulhom: Minn hawn tridu tibdew.

Issa, jekk taraw din il-pjanta fid-dettall, għax fuq l-iscreen in-numri huma żgħar biex tarawhom, tindunaw li din il-famuża buffer zone hija 1.5 metri.

KEVIN CUTAJAR: Meta qed tgħid "minn hawn tridu tibdew" qed tirreferi għal xi pjanta?

IS-SUR DANIEL CILIA: Hawn pjanta cross section tal-mina li huma offrew.

Kien hemm ieħor qabel ...

CLINT CAMILLERI: Jien ma nafx id-dettalji eżatt, imma jekk qed nara tajjeb, inti għandek range ta' xi 3.5 metri, li huwa usa' milli tgħaddi karozza.

X'aktarx l-emergency lane tkun qed tieħu biċċa minn lane u biċċa minn lane oħra, u għalhekk tinħoloq lane oħra fis-sens li tista' tgħaddi minn bejn il-karozzi, jekk il-karozzi jiġġenbu.

Normalment karozza hi wiesgħa massimu ta' 2 metri.

Kieku għedtli 2 metri ...

CLINT CAMILLERI: … 1.5 metru apparti l-lane.

Karozza qatt ma tieħu 3.5 metri.

Biex inġib eżempju sempliċi ħalli niftiehmu: meta niddisinjaw parkeġġ biex toqgħod karozza bl-eżatt jew ftit aktar, il-wisa' jkun ta' bejn 1.8 metru u 2 metri, ovvjament dan għal vetturi standard.

Ovvjament, jekk għandek trakk jew bus, l-ispazju jkun usa'.

Ma nafx id-dimensjonijiet bl-eżatt, imma l-wisa' massima ta' trakk mhux se tkun aktar minn 2.5 metri.

Xi rrid ngħid b'dan?

Ma nafx id-dettalji bl-eżatt, imma din l-emergency lane se tkun qed tieħu miż-żewġ lanes l-oħra biex vettura tkun tista' tgħaddi.

Dak li qed nipprova ngħid.

I stand to be corrected, għax kif għedt ma nafx id-dettalji.

IS-SUR DANIEL CILIA: Dak li qed tgħid huwa veru; imma, jekk tara close-up ta' din il-pjanta li hija magħmula to scale, il-karozza hi Mini.

Issa kulħadd jaf kemm hi wiesgħa karozza Mini.

CLINT CAMILLERI: Inti trid taqbad qies standard.

Kull meta niddisinjaw pjanti, nikkonsultaw dak li nsejħulu n-Neufert (Architects' Data) għal diversi fatturi: l-istandard tal-vetturi, standard ta' lanes u standards ta' Transport Malta.

Ma tistax taqbad u tixħet images bl-amment, għax viżwalment tista' tkun misleading jekk ma tivverifikax mal-istandard.

Importanti li jkun hemm fairness miż-żewġ naħat.

IS-SUR DANIEL CILIA: Iva, imma l-fairness jitlob ukoll li naraw x'inhu jiġri barra minn pajjiżna.

Jien semmejt tliet mini li huma l-istess tul, li huma l-Fréjus, il-Gotthard u l-Mont Blanc.

Dawn kollha saru fil-ħamsinijiet u kollha għandhom l-istess struttura, kif inhu ppjanat li ssir il-mina f'din il-pjanta li għandna hawnhekk.

Id-differenza hija li l-Fréjus din is-sena għadhom kif fetħu mina oħra mhux biex jgħaddu aktar karozzi, imma sempliċement għall-emerġenza.

Dawn huma problemi reali li tistgħu taqraw aktar fuqhom online.

CLINT CAMILLERI: Għandek raġun, m'iniex immerik.

Hemm bżonn ta' aktar konsultazzjoni.

IS-SUR DANIEL CILIA: Il-problema hi li jekk ikun hemm ħabta jew jekk wieħed jibbrejkja l-karozza, din tmurlek sideways u tagħlaqlek il-lane mill-ewwel.

Dawn huma studji li saru f'dawn it-tliet mini li huma eżatt il-wisa' tal-mina li qed nipproġettaw li nibnu.

Jien ma qgħadtx insib mini oħra li hemm fl-Italja li huma aktar wiesgħa, imma qed insemmi mini bl-istess wisa' bħalma hi tagħna.

Meta jkun hemm inċident, tinħoloq problema kbira, għax ma hemmx lane ta' emerġenza.

Pereżempju, il-Mont Blanc fin-nofs eżatt għandhom 24 hour-manned fire engine station u l-fire engine hija magħmula apposta li tista' tmur 'l hawn jew 'l hemm, jiġifieri l-isteering qiegħed fuq wara u fuq quddiem fl-istess ħin.

Din hija fire engine żgħira ħafna biex tkun tista' tasal fuq il-post.

Fil-fatt, hemmhekk qed jippjanaw li jagħmlu mina oħra.

Allura aħna, jekk se nibnu mina llum, se nibdew mill-ewwel ħażin?

Ħafna drabi dik hi l-problema tagħna.

Dan jekk il-mina se taqla' aktar problemi milli ssolvihom, allura aħjar ma nagħmluhiex.

Se nispiċċa bl-aħħar slide li jmiss, għax ma rridux nkunu negattivi jew nikkritikaw biss.

Din hija l-mina li hi pproġettata minn Infrastructure Malta li tagħti lill-konsorzja, fejn qed nitkellmu dwar mina ta' 13.9 metri.

Din se tiġi tiswa aktar, mhux qed ngħid li se tkun irħas; imma, fl-opinjoni tiegħi, hemm bżonn li jkun hemm żewġ lanes.

Din hija s-soluzzjoni li nstabet f'Madrid, fi Brisbane u f'ħafna postijiet oħra.

Inti qed tuża l-istess boring machine ta' 14-il metru, imma tuża l-bore kollu u mhux tħaffer il-biċċa ta' taħt u tgħaddi l-wires u l-affarijiet biss.

Din hija sistema li biha jista' jkollok dik il-famuża emegency lane fejn tgħaddi l-ambulanza, jiġifieri tkun hemm mingħajr problemi ta' xejn, waqt li taħt għandek għaddej il-maintenance kollu.

Jiġifieri anke ambulanza oħra tista' tgħaddi minn hemmhekk, jekk ma tkunx għolja ħafna bħala saqaf u tkun mibnija apposta.

Il-maintenance jgħaddi minn hemm u tkun emergency ukoll f'każ li jinqala' xi ħaġa.

F'dan il-każ, Transport Malta pproġettat lanes fil-ġenb.

Dawk jitilqu u jagħmlu kif għamlu fil-Mont Blanc; jekk jinqala' xi ħaġa, wieħed juża l-pressurised rooms u jista' jinżel fil-mina li tkun għaddejja minn taħt.

KEVIN CUTAJAR: Qed tgħid li jkun hemm two storeys?

IS-SUR DANIEL CILIA: Diġà qisha two storeys.

Iva, l-proġett jiġi jiswa aktar, imma mhux to that extent bħalma huwa li tħaffer żewġ mini biex tagħmilha aktar wiesgħa.

Soluzzjoni hemm: ejja nipprovaw li jekk se nagħmlu mina, nagħmluha b'mod li sservi għal ħafna żmien u li jibqa' jkollha backup b'mod ta' trasport ieħor.

Nirringrazzjak.

KEVIN CUTAJAR: Sur President, nixtieq nagħmel punt żgħir.

Din kienet preżentazzjoni interessanti ħafna u napprezza li jkollna kopja.

IS-SUR DANIEL CILIA: Fil-fatt għalhekk ippreżentajtha lill-Kumitat.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Naħseb li fil-laqgħa li jmiss nistgħu nkomplu bil-mistoqsijiet lin-Nutar Christian Zammit.

IS-SUR DANIEL CILIA: Fil-każ, ikunu preżenti l-NGOs li llum ma tkellmux.

IĊ-CHAIRPERSON: Iva, id-darba li ġejja titkellmu intom.

JOSEPH ELLIS: Forsi nagħmlu anke xi mistoqsijiet lis-Sur Cilia fuq ċerti punti li qajjem.

IĊ-CHAIRPERSON: Tajjeb jekk niltaqgħu bħal-lum ħmistax?

Nibdew inżommu seduta kull ħmistax.

Mela l-Kumitat jerġa' jiltaqa' t-Tnejn, 15 ta' Marzu 2021, fl-4.30 p.m. bl-istess aġenda.

Il-Kumitat issa huwa aġġornat.

Grazzi tal-koperazzjoni.

Fis-6.28 p.m. il-Kumitat aġġorna.


KUMITAT PERMANENTI GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

LAQGĦA NRU 14

It-Tnejn, 1 ta' Marzu 2021

Il-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet ta' Għawdex iltaqa' fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament, il-Belt Valletta fl-4.46 p.m.

L-Onor.

Anton Refalo, President tal-Kumitat, ippreseda.

PREŻENTI

Il-Ministru għal Għawdex l-Onor.

Kevin Cutajar u l-Onor.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 13, li saret fit-13 ta' Ottubru 2020, ġew ikkonfermati.

Il-President tal-Kumitat l-Onor.

Anton Refalo fetaħ l-erbatax-il laqgħa ta' dan il-Kumitat billi informa lill-mistednin ta' din il-laqgħa li l-proċedimenti huma kollha pubbliċi u ser jiġu mxandra fuq is-sit tal-Parlament ta' Malta u anke fuq it-television channel tal-Parlament.

Informa ukoll li l-preżentazzjonijiet li jsiru u jiġu ppreżentati lill-Kumitat, huma wkoll pubbliċi sakemm ma jkunx indikat mod ieħor.

L-AĊĊESSIBBILTÀ

Il-Kumitat stieden lin-Nutar Dr Christian Zammit, mill-Ministeru għal Għawdex sabiex jagħmel il-preżentazzjoni tiegħu fuq is-suġġett.

Wara l-preżentazzjoni minn Dr Zammit, il-Membri għamlulu numru ta' mistoqsijiet.

Kien hemm qbil bejn il-Membri fuq suġġeriment tal-President tal-Kumitat sabiex d-diskussjoni fuq il-preżentazzjoni ta' Dr Zammit titkompla wara l-preżentazzjoni tal-mistednin ta' wara sabiex jilħqu jsiru ż-żewġ preżentazzjonijiet.

Wara, il-Kumitat stieden lis-Sur Daniel Cilia, rappreżentant mill-Moviment Graffitti, sabiex jagħmel il-preżentazzjoni tiegħu f'isem sittax-il NGO (Moviment Graffitti, Din l-Art Ħelwa, Friends of the Earth Malta, Flimkien għal Ambjent Aħjar, The Archaeological Society of Malta, Association of Gozitan Employees in Malta, Rota, ACT, MaYA Foundation Malta, Għaqda Siġar Maltin, Nature Trust Malta, Gozo Tourism Association, Wirt Għawdex, Extinction Rebellion Malta, BirdLife Malta, u Green House), flimkien mas-Sinjura Maria Grazia Cassar f'isem Din l-Art Ħelwa u s-Sinjuri Ruth Mercieca u George Mario Attard f'isem Moviment Graffitti, li ngħaqdu għal din il-laqgħa permezz ta' video conferencing.

Is-Sur Daniel Cilia ta Powerpoint presentation u ppreżenta lill-Kumitat:

Dok 31 Powerpoint presentation intitolata "Il-Konnettività ta' Għawdex".

Minħabba nuqqas ta' ħin, il-Kumitat qabel li d-diskussjonijiet fuq iż-żewġ preżenatzzjonijiet jitkomplew fil-laqgħa li jmiss.

AFFARIJIET OĦRA

Fis-6.28 p.m., il-President tal-Kumitat aġġorna il-laqgħa għat-Tnejn 15 ta' Marzu 2021 fl-4:30p.m. bl-istess aġenda.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


KUMITATI TALKAMRA TADDEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI GĦALLISTANDARDS FILĦAJJA PUBBLIKA

AVVIŻ

Laqgħa Nru 15

It-Tnejn, 1 ta' Marzu 2021 fl-4.30 p.m.

IlPresident talKumitat Permanenti għallIstandards filĦajja Pubblika javża li lKumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 1 ta' Marzu 2021 fl-4.30 p.m. filKamra talKumitati filParlament, ilBelt Valletta, b'din laġenda:

Konferma tal-Minuti

Xogħol pendent quddiem il-Kumitat

Memorandum dwar l-Abbuż tal-Privileġġ Parlamentari

Rapport dwar Investigazzjoni mill-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika - Ilment tas-Sur Carmel Cacopardo dwar Abbuż ta' Poter fil-Ħatra tal-eks-ministru Konrad Mizzi bħala konsulent mal-Awtorità tat-Turiżmu ta' Malta (Każ K/022) (Kont.)

Rapport dwar Investigazzjoni mill-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika - (Każ K/017)

Xogħol ieħor

23 ta' Frar 2021 SKRIVAN TALKAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees spl