KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-KONTIJIET PUBBLIĊI

LAQGĦA NRU 80

L-Erbgħa, 10 ta' Marzu, 2021.

IlKumitat Permanenti dwar ilKontijiet Pubbliċi ltaqa' filParlament, ilBelt Valletta, fis-2:01 p.m.

L-Onor.

Beppe Fenech Adami, President tal-Kumitat, ippreseda.

PREŻENTI

L-Onor.

Clayton Bartolo, Ministru għat-Turiżmu u l-Protezzjoni tal-Konsumaturi; l-Onor.

Alex Muscat, Segretarju Parlamentari għaċ-Ċittadinanza u l-Komunitajiet; u l-Onor.

L-Iskrivana qalet it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 79, li saret fit-3 ta' Marzu 2021, ġew konfermati.

Fil-bidu tal-laqgħa ċ-Chairman irrileva li sussegwentement għal dak li kien iddeċieda l-Kumitat fil-laqgħa preċedenti, u ċioè li jgħaddi lill-Ispeaker tal-Kamra kopja tal-korrispondenza li għaddiet bejn l-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika u rappreżentanti tas-soċjetà James Caterers Ltd, kien ingħata ruling fis-Seduta 436 tat-8 ta' Marzu 2021 fejn fih l-Ispeaker iddeċieda li kien hemm prima facie każ ta' ksur ta' privileġġ mir-rappreżentant ta' James Caterers Ltd.

Email datata 8 ta' Marzu 2021 mibgħuta mis-Sur Nicholas Grech rigward sparpaljar ta' flus fl-Isptar Monte Carmeli.

Ittra datata 9 ta' Marzu 2021, mibgħuta mill-Uffiċċju tal-Kap Eżekuttiv tal-Korporazzjoni Enemalta, li tinkludi informazzjoni mitluba mill-Kumitat fil-laqgħa preċedenti.

Għar-rigward tal-email mibgħuta mis-Sur Grech iċ-Chairman qal li l-Kumitat kien se jiddeċiedi l-way forward, rigward il-kontenut ta' din l-email, fi stadju ulterjuri.

KONTINWAZZJONI TAL-EŻAMI TAR-RAPPORT TAL-AWDITUR GENERALI INTITOLAT "AN INVESTIGATION OF MATTERS RELATING TO THE CONTRACTS AWARDED TO ELECTROGAS MALTA LTD.

154 u 154a).

Il-Kumitat irriżuma mit-3 ta' Marzu 2021 id-diskussjoni dwar dan ir-rapport.

Fis-2:10 p.m. is-Sur David Galea daħal fil-Kamra tal-Kumitat biex ikompli jagħti x-xhieda tiegħu bil-ġurament li kien ingħata f'laqgħa preċedenti.

Matul ix-xhieda tiegħu s-Sur Galea ġie mitlub sabiex sal-laqgħa li jmiss tal-Kumitat jipprovdi din l-informazzjoni:

Kopja tal-kontijiet kollha li huwa ħareġ lill-Gvern dwar servizzi li pprovda u li għalihom tħallas minn fondi pubbliċi, inkluż il-kontijiet li ħareġ lil Enemalta għal xogħol li għamel fir-rigward tal-proġett ta' ElectroGas;

Kopja tal-kontijiet li ħareġ fir-rigward ta' xogħol li għamel rigward Vitals;

Kopja tal-letter of engagement dwar dak kollu li tqabbad jagħmel ma' ElectroGas; u

Kopja tar-rapport li għamel u għadda lil Enemalta b'risposta għar-rapport maħruġ mill-Uffiċċju Nazzjonali tal-Verifika rigward il-kuntratti ma' ElectroGas.

Fit-3:50 p.m. is-Sur Galea spiċċa jagħti x-xhieda tiegħu għal din il-laqgħa.

Id-diskussjoni dwar dan ir-rapport kienet interrotta u baqgħet aġġornata.

Fit-3:52 p.m. iċ-Chairman aġġorna l-Kumitat għal data li kellha tiġi kkomunikata aktar 'il quddiem.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

AVVIŻ

Laqgħa Nru 15

It-Tnejn, 15 ta' Marzu 2021 fl-4:30 p.m.

L-Onor.

Anton Refalo, President tal-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet ta' Għawdex, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 15 ta' Marzu 2021 fl-4:30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament b'din l-aġenda:-

Konferma tal-Minuti;

L-Aċċessibbiltà fir-rigward tal-Konnettività bejn Malta u Għawdex (kont.); u

Affarijiet oħra.

2 ta' Marzu 2021 SKRIVAN TAL-KAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees gpc


GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 15

It-Tnejn, 15 ta' Marzu 2021

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

Laqgħa Nru 15

It-Tnejn, 15 ta' Marzu 2021

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fil-4.45 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 14, li saret fl-1 ta' Marzu 2021, ġew ikkonfermati.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Anton Refalo): Nilqa' lil kull min qed isegwina online fuq is-sit elettroniku tal-Parlament, kif ukoll lil dawk it-telespettturi li se jkunu qed isegwu l-laqgħa ta' dan il-Kumitat fuq l-istazzjon televiżiv tal-Parlament.

Ninforma lil dawk kollha li se jindirizzaw lill-Kumitat li l-proċeduri huma pubbliċi u allura dak li se jingħad u jintwera se jkun qed jixxandar kif indikat, dejjem jekk ma jkunx indikat mod ieħor.

L-AĊĊESSIBILITÀ FIR-RIGWARD TAL-KONNETTIVITÀ BEJN MALTA U GĦAWDEX – KONT.

IĊ-CHAIRPERSON: Niġu għad-diskussjoni tal-laqgħa tal-lum bis-suġġett "L-Aċċessibilità fir-rigward tal-Konnettività bejn Malta u Għawdex".

Kif qbilna fil-laqgħa li għaddiet, illum se nkomplu bid-diskussjoni u se nagħmlu xi mistoqsijiet rigward il-preżentazzjonijiet li taw fil-laqgħa li għaddiet is-Sur Daniel Cilia mill-Moviment Graffitti f'isem 16-il NGO, u n-Nutar Christian Zammit mill-Ministeru għal Għawdex.

Nilqa' magħna lis-Sur Daniel Cilia, lis-Sur George Mario Attard u lis-Sa Ruth Mercieca mill-'Moviment Graffitti' u lis-Sa Maria Grazia Cassar mill-NGO Din l-Art Ħelwa li ngħaqdu magħna permezz ta' video conferencing.

Nistieden lill-Membri sabiex jagħmlu l-mistoqsijiet jew rimarki tagħhom.

L-Onor.

KEVIN CUTAJAR: Sur President, se nkomplu bl-istess sistema kif bdejna l-aħħar darba, fejn neżawrixxu suġġett suġġett skont il-preżentazzjoni li saret mill-Ministeru għal Għawdex?

IĊ-CHAIRPERSON: Naħseb li hekk l-aħjar.

KEVIN CUTAJAR: Safejn naf jien konna wasalna fil-mistoqsijiet dwar it-tieni fibre optic cable.

IĊ-CHAIRPERSON: Iva, hekk hu.

KEVIN CUTAJAR: Min-naħa tiegħi, kien għad fadalli mistoqsija waħda pendenti li nixtieq aktar spjegazzjoni dwarha, jew mingħand il-Ministru jew min-Nutar Zammit, li għandi nifhem li qiegħed kollegat magħna.

IĊ-CHAIRPERSON: Iva, in-Nutar Zammit jinsab magħna permezz ta' video conferencing.

DR CHRISTIAN ZAMMIT (Ministeru għal Għawdex): Nikkonferma.

KEVIN CUTAJAR: Il-mistoqsija tiegħi tirrigwarda l-proposta li kienet saret minn dan il-kumitat u għaddiet b'mod unanimu biex ikun hemm mekkaniżmu ħalli l-Għawdxin li jaħdmu f'Malta jkollhom jumejn fil-ġimgħa telework minn Għawdex.

Dan speċjalment wara l-iżviluppi li rajna fl-aħħar 15-il ġurnata fejn il-Gvern introduċa restrizzjonijiet ġodda.

Fl-aħħar laqgħa, in-Nutar Zammit, fil-preżentazzjoni tiegħu, jidhirli li għamel affermazzjoni fejn qal li t-tieni fibre optic cable se jkun qed jgħin biex aktar xogħol jibda jsir minn Għawdex permezz tat-telework.

Nixtieq nisma' aktar dwar din il-proposta, speċjalment fid-dawl tal-fatt li meta jien għamilt numru ta' mistoqsijiet parlamentari lill-Ministru għall-Finanzi dwar din il-proposta, litteralment sibt bieb magħluq ma' wiċċi.

Nixtieq inkun naf kif min-naħa waħda qegħdin nagħmlu dan it-tip ta' dikjarazzjonijiet li jinkoraġixxu t-telework għall-Għawdxin minn Għawdex, mentri min-naħa l-oħra l-Ministru għall-Finanzi jinsab sejjer fid-direzzjoni l-opposta.

IĊ-CHAIRPERSON: Min se jirrispondi?

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Sur President, nista' nirrispondi jien, jekk mhix problema għalikom.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: L-ewwel nett, il-waranofsinhar it-tajjeb lilkom, Sinjuri, u nirringrazzjakom talli erġajtu stedintuni ġimagħtejn wara li tajt il-preżentazzjoni tiegħi fi ħdan dan il-kumitat Parlamentari għal Għawdex.

Kif qed jgħid tajjeb l-Onor.

Cutajar, ġimagħtejn ilu kont dħalt fuq l-issue tal-aċċessibilità diġitali peress li wieħed mill-binarji ferm importanti u essenzjali fl-2021 għal Għawdex huwa proprju l-binarju diġitali.

Mhuwiex sigriet statali li fost l-akbar ostakli li nħabbtu wiċċna magħhom bħala Ministeru meta nkunu qegħdin nipprovaw nattiraw investiment lejn Għawdex kienet il-problema li Għawdex ma kellux it-tieni fibre optic cable.

Diversi kumpaniji meta jiġu biex jinvestu f'Għawdex ikunu preokkupati peress li Għawdex kien jiddependi fuq fibre optic cable wieħed.

Illum, fl-2021, huwa essenzjali li jkollok aċċessibilità diġitali u aċċessibilità li tkun kontinwa, regolari, veloċi, u kif ukoll waħda li tagħtik level playing field mal-kumplament tal-pajjiż.

Kif kont qed ngħid fl-aħħar laqgħa, it-tieni fibre optic cable mhux biss se jiggarantixxi aċċessibilità lil dawk il-kumpaniji li jridu jinvestu f'Għawdex, imma se jkun ta' għajnuna f'dak li għandu x'jaqsam l-internet, telekomunikazzjoni, televiżjoni bejn Malta u Għawdex, u anke t-teleworking.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' remote online learning u remote working, dan it-tieni fibre optic cable se jkun ta' għajnuna kbira għax, kif konna qed ngħidu, se jkollok konnettività u skambju ta' informazzjoni kontinwa, veloċi u b'kapaċità għolja.

KEVIN CUTAJAR: Nutar Zammit, napprezza l-ispjegazzjoni li tajtni, però forsi ma kontx ċar biżżejjed fil-mistoqsija tiegħi.

Jien irrid inkun naf, f'dan l-istadju, meta għandna l-għodda f'idejna, li huwa t-tieni fibre optic cable u li, kif qed tgħid inti ġustament, dan għandu jiffaċilita fit-teorija aktar telework għall-Għawdxin minn Għawdex, għalfejn min-naħa tal-Gvern qegħdin naraw din il-kontradizzjoni fejn il-Ministru għall-Finanzi jidher xettiku immens dwar din il-proposta ta' aktar telework għall-Għawdxin minn Għawdex?

Qed ngħid dan wara li jien personalment għamilt numru ta' mistoqsijiet parlamentari dwar din il-proposta lill-Ministru għall-Finanzi.

Inutli jkollna l-għodda jekk imbagħad il-Gvern ma jħaddimhiex.

Dak hu l-punt tiegħi.

Kif il-Gvern, speċjalment id-Deputati Għawdxin fuq in-naħa tal-Gvern, se jaraw li din il-kontradizzjoni fi ħdan il-Gvern tiġi eliminata?

Dik hija l-mistoqsija tiegħi.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Li nista' ngħid f'dan l-istadju, kif urew dawn l-aħħar 12-il xahar ta' din il-pandemija li sfortunatament laqtet lid-dinja kollha, ir-remote working għaddej b'mod regolari anke fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex.

Għandek diversi impjiegati u dipartimenti li, sfortunatament, minħabba kwestjonijiet ta' kwarantina jew anke problemi loġistiċi li qed tikkawża din il-pandemija, qed jaħdmu b'remote working.

Għalhekk ma nistax nifhem eżattament il-punt li qed tqajjem, għax ir-remote working għaddej b'mod regolari.

KEVIN CUTAJAR: NaĦseb li l-punt huwa ċar biżżejjed.

IĊ-CHAIRPERSON: Ippermettili, Onor. Cutajar.

Naħseb li l-Ministru għal Għawdex jista' jispjega aktar fuq dan il-punt.

CLINT CAMILLERI (Ministru għal Għawdex): Sur President, biex inkompli fuq dak li kien qed jgħid in-Nutar Zammit, rigward it-telework hemm struzzjonijiet ċari li fejn hu possibbli li ħaddiema jaħdmu permezz tat-telework dan għandu jitħalla jsir.

Fil-fatt, hekk qed isir kemm f'dak li għandu x'jaqsam il-Ministeru għal Għawdex, fejn għandna ħafna mill-persuni li jistgħu jaħdmu b'telework li qegħdin jagħmlu dan, kif ukoll f'numru ta' dipartimenti f'Malta.

Kif qal tajjeb il-Prim Ministru, fejn jista' jsir it-telework, dan għandu jsir.

Nifhem li hemm ċerti xogħlijiet li fin-natura tagħhom huwa impossibbli li jsiru pemezz tat-telework.

Jekk xogħlok huwa fuq barra jew trid tagħmel xi ħaġa b'mod manwali fuq il-post, ma tistax tagħmel dan mid-dar tiegħek.

Għaldaqstant, hemm ċerti istanzi fejn żgur li ma jistax isir telework.

Però, apparti l-fatt li l-Gvern qed jinkoraġġixxi t-telework fejn jista' jsir fis-settur pubbliku, qed ninkoraġġixxu t-telework anke għall-Għawdxin li jaħdmu mas-settur privat f'Malta.

Il-Gvern qed jistieden lill-employers sabiex fejn jistgħu jagħtu xogħol b'telework jagħmlu dan.

Fil-fatt, għal dawk l-employers li għandhom ħaddiema Għawdxin li jaħdmu Malta, il-Gvern ħareġ skema apposta fejn hemm rifużjoni lill-istess employers kemm-il darba ħaddiem Għawdxi li jaħdem Malta u jista' jagħmel xogħol bit-telework, dan jingħata l-fakultà li jaħdem numru ta' ġranet b'telework minn Għawdex stess.

Dan mhux biss qegħdin ninkoraġġuh, imma qegħdin ninċentivawh b'mod fiskali fejn qed igawdi kemm l-employer, għax għandu rifużjoni fuq il-paga li jagħti lill-ħaddiem, kif ukoll l-impjegat li jkun jista' jaħdem numru ta' ġranet minn Għawdex.

CHRIS SAID: Ministru, għadek kemm semmejt l-iskema tar-rifużjoni tal-employers.

Jidhirli li din l-iskema kienet hemm is-sena l-oħra wkoll, hux hekk?

CLINT CAMILLERI: M'għandix id-data quddiemi.

CHRIS SAID: Mhux qed nsitaqsi dwar id-data.

Kien hemm jew ma kienx hemm skema?

CLINT CAMILLERI: Kien hemm numru ta' skemi li kienu qegħdin jitħaddmu, inkluż il-Gozo Back Office Employment Refund Scheme, l-iskema li jekk tħaddem ħaddiema ġodda u diġà qed topera minn Għawdex il-Gvern jagħtik għajnuna fiskali fuq medda ta' tliet snin sabiex tkompli żżid il-kapaċità: jekk m'iniex sejjer żball, din l-iskema ġiet imnedija għal nofs is-sena l-oħra.

Din is-sena din l-iskema reġgħet tnediet u forsi b'differenza minn dak li sar is-sena l-oħra, din is-sena qegħdin nagħmlu PR tajjeb fuqha biex mhux biss ikunu jafu biha l-Għawdxin, imma anke l-employers Maltin.

Għaldaqstant, qegħdin naraw kif il-messaġġ dwar din l-iskema jasal għand l-employers Maltin sabiex ikunu jafu biha u jitħajru jagħmlu użu minnha.

Jidher li qed ikun hemm konkorrenza tajba; m'għandix il-figuri fuqi, imma jidher li l-messaġġ qed jasal.

CHRIS SAID: Ministru, tista' forsi sal-laqgħa li jmiss iġġibilna l-figuri ta' kemm ibbenefikaw ħaddiema Għawdxin minn din l-iskema bejn is-sena l-oħra u din is-sena?

CLINT CAMILLERI: Hemm numru ta' ħaddiema Għawdxin li bbenefikaw minn din l-iskema.

M'għandix id-data quddiemi; però, jekk tagħmel mistoqsija parlamentari nkun nista' nitlob għal din id-data u npoġġiha fuq il-Mejda tal-Kamra biex tkun pubblika.

Li huwa żgur huwa li s-sena li għaddiet kien hemm take-up tajjeb ta' wħud minn dawn l-iskemi.

Fil-fatt, ninsab informat li t-take-up tal-iskemi kien irdoppja fuq is-sena ta' qabel.

Però, b'mod speċifiku, kemm kien in-numru ta' dawk li applikaw u bbenefikaw minn kull skema nkun nista' nagħtihulek fid-dettall permezz ta' risposta għal mistoqsija parlamentari.

CHRIS SAID: Ħa mmur lura fuq it-tieni fibre optic cable, għax din hija inizjattiva tajba imma kultant donnu li npinġu t-tieni fibre optic cable bħala s-salvazzjoni ta' kollox jew se jsolvi l-problemi f'dak li għandu x'jaqsam man-nuqqas ta' ċertu tip ta' xogħol f'Għawdex.

Apparti dan, Ministru, tista' tgħidilna kif qed jitħaddem dan it-tieni fibre optic cable, x'tip ta' ftehim hemm, u min qed imexxih?

Ngħid sew li dan it-tieni fibre optic cable huwa proprjetà tal-Gvern?

Kif nafu, l-ewwel fibre optic cable huwa proprjetà ta' kumpanija privata.

CLINT CAMILLERI: Qed nieħu gost li l-Onor.

Said darlu l-ħsieb fuq it-tieni fibre optic cable, għax l-aħħar li smajtu jitkellem fuqu kien qal li dan huwa ħrafa ta' Esopu.

CHRIS SAID: Ministru, jekk trid li mmorru f'dik id-direzzjoni, immorru hemm!

Jien m'għedtx hekk.

Jien għedt li hija ħrafa ta' Esopu li npoġġu t-tieni fibre optic cable bħala s-salvazzjoni ta' kollox.

CLINT CAMILLERI: Jekk m'għedtx hekk nisimgħu r-recording u wieħed jara x'għedt eżattament.

Said, jista' jkun li ħarbitlu minn ħalqu u forsi ma riedx jgħid dak id-diskors.

CHRIS SAID: Kompli pprova poġġili kliem f'ħalqi li m'għedtx, imma ma jimpurtax!

CLINT CAMILLERI: Toqgħodx tisfidani li m'għedtx dak il-kliem, għax dak il-kliem għedtu.

Għedt ċar u tond li t-tieni fibre optic cable hija ħrafa ta' Esopu.

CHRIS SAID: Qisek is-Super One li jdawwar id-diskors tal-Oppożizzjoni.

CLINT CAMILLERI: Mhux is-Super One qalu!

Fil-każ nisimgħu r-recording.

Nifhem li forsi ma ridtx tgħid hekk, imma ħarbitlek.

Dan jista' jiġri lil kulħadd, imma tgħidlix li qed nigdeb għax il-verità qed ngħid.

CHRIS SAID: Ministru, ħa nerġa' nagħmillek il-mistoqsija.

IĊ-CHAIRPERSON: Kellu bżonn it-tieni fibre optic cable jħalli ġid daqs il-ħrejjef ta' Esopu!

CHRIS SAID: Hekk hu!

Il-punt huwa dan: il-Gvern ilu tmien snin jgħid li t-tieni fibre optic cable se jsolvi ħafna problemi.

Jalla huwa hekk!

Jalla li fit-tmien snin li għaddew ma sarx investiment f'Għawdex fil-qasam tal-IT, fil-qasam finanzjarju u fil-qasam tal-gaming tort tal-fatt li ma kienx hemm it-tieni fibre optic cable.

Jalla huwa hekk, Ministru!

Jalla din għalina hija ħrafa u għalik hija realtà!

Jalla li fit-tmien snin li għaddew dan l-investiment baqa' lura għax ma kienx hemm it-tieni fibre optic cable u allura fix-xhur li ġejjin se naraw li dan l-investiment jibda jiżdied b'mod qawwi f'Għawdex.

Inneħħilek il-kappell jekk inhu hekk.

Però l-mistoqsija hija din: it-tieni fibre optic cable huwa proprjetà tal-Gvern u mhux bħall-ewwel fibre optic cable li hu proprjetà privata?

Kif qed jintuża?

Min qed imexxih u xi ħlas qed ikun hemm?

It-tieni fibre optic cable huwa mmexxi mill-Gozo Fibre Optic Cable Limited li hija kumpanija tal-Gvern li, jekk m'iniex sejjer żball, taqa' taħt il-Ministeru responsabbli mill-Malta Enterprise, jiġifieri taħt il-Ministru Miriam Dalli.

CHRIS SAID: Jiġifieri din il-kumpanija ma taqax taħt il-Ministeru għal Għawdex?

CLINT CAMILLERI: Le, din il-kumpanija ma taqax taħt il-Ministeru għal Għawdex.

CHRIS SAID: Ma tħossx li kellha taqa' taħt il-Ministeru għal Għawdex?

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Said, ħalli lill-Ministru jirrispondi.

Fil-Qorti paċenzja, imma hawnhekk ukoll?!

CHRIS SAID: X'għandu x'jaqsam il-Qorti m'hawnhekk?

IĊ-CHAIRPERSON: Ħalli lill-Ministru jirrispondi.

CLINT CAMILLERI: Kif għedt, it-tieni fibre optic cable qed jitmexxa minn kumpanija tal-Gvern li taqa' taħt ir-responsabilità tal-Ministru Miriam Dalli, li hija responsabbli mill-Malta Enterprise.

Staqsejtni wkoll taħt min għandha taqa' din il-kumpanija.

Għalija, l-importanti huwa li wettaqna dan il-proġett.

Illum it-tieni fibre optic cable qiegħed hemmhekk u l-għan tiegħu huwa li jservi lil Għawdex u lill-Għawdxin.

Mhux se nintilef fuq il-punt dwar taħt min taqa' jew ma taqax din il-kumpanija, għax aħna tim wieħed li naħdmu flimkien.

M'għandi l-ebda oġġezzjoni rigward taħt min taqa'.

CHRIS SAID: L-ewwel fibre optic cable huwa ta' kumpanija privata.

CLINT CAMILLERI: Qed ngħidlek li jaqa' taħt il-Gozo Fibre Optic Cable Limited.

CHRIS SAID: Dwar l-ewwel wieħed qed nistaqsik.

CLINT CAMILLERI: Fuq it-tieni wieħed qed ngħidlek.

CHRIS SAID: L-ewwel fibre optic cable għadu ta' kumpanija privata?

CLINT CAMILLERI: Għadu kif kien qabel.

CHRIS SAID: Fir-rigward tat-tieni fibre optic cable, kif qed jitħaddem minn din il-kumpanija?

Tħaddmu biss jekk ikun hemm bżonn?

Tħaddmu biss jekk l-ewwel wieħed jinqata'?

CLINT CAMILLERI: Fir-rigward tat-tieni fibre optic cable, il-kumpanija li semmejt iffirmat ftehim mat-tliet service providers ewlenin li għandna fil-gżejjer tagħna u jista' jintuża minnhom.

CHRIS SAID: Imma kif qed jintuża?

Inti użajt il-kelma "jista' jintuża".

Qed jintuża t-tieni fibre optic cable?

CLINT CAMILLERI: Iva, hemm il-ftehim iffirmat.

Issa jekk tgħidli kif qed jitħaddem, m'iniex il-bniedem li nifhem f'din it-teknoloġija.

Forsi nibagħtu għal min imexxi din il-kumpanija u jkun jista' jispjega f'aktar dettall.

CHRIS SAID: Min hu ċ-chairperson tal-kumpanija?

Ma nafx l-ismijiet bl-amment.

Naħseb kulma trid tagħmel huwa li tfittex permezz tal-Google, m'għandekx għalfejn tagħmel il-mistoqsija.

JOSEPH ELLIS: Jidhirli li staqsejt din il-mistoqsija fl-aħħar laqgħa, imma għandi l-impressjoni li bqajt mingħajr risposta.

Għandkom idea kemm qed tintuża mill-kapaċità ta' dawn iż-żewġ fibre optic cables, speċjalment it-tieni wieħed?

L-ewwel wieħed huwa privat u forsi l-Gvern m'għandux aċċess għall-informazzjoni; imma t-tieni wieħed, safejn naf jien, huwa ta' kumpanija li hija sussidjarja tal-Malta Enterprise.

CLINT CAMILLERI: Jekk tagħmel mistoqsija parlamentari dwar id-dettalji speċifiċi ta' affarijiet teknoloġiċi, bħal kemm hi l-kapaċità li qed tintuża, wieħed ikun jista' jikkonsulta man-nies li huma inkarigati li jifhmu u jmexxu dan is-settur, u nkun nista' nagħti d-dettalji kif tixtieq.

Però, li hu żgur huwa li din kienet wegħda elettorali, li forsi ħaddieħor wegħedha kemm-il darba, imma ma waslitx.

Bħala Gvern, wegħedna li, sal-aħħar tal-2020, it-tieni fibre optic cable jkun in place u jibda jaħdem.

Dik il-wegħda wettaqnieha u llum tieni fibre optic cable huwa wieħed mill-aċċessibilitajiet importanti tal-gżira Għawdxija.

Ħafna drabi nitkellmu fuq aċċessibilità fiżika, bħall-connection bil-vapur u b'mezzi oħra ta' trasport, però.

U Għawdex kellu u għandu bżonn din l-aċċessibilità diġitali.

Illum qiegħda hemmhekk u ġibitna at par ma' Malta.

Kumpanija li kien ikollha second thoughts jekk tistax topera minn Għawdex minħabba l-problemi ta' konnettività f'każ li jkun hemm ħsara fuq l-ewwel fibre optic cable u m'hemmx backup connection, illum taf li m'hemmx din il-problema.

Qabel, li tkun offline imqar għal ftit sekondi kien ifisser telf ta' eluf ta' flus għall-kumpaniji f'ċerti setturi li ma setgħux jaffordjawh.

Kienet sitwazzjoni inaċċettabbli.

Però llum dik id-diffikultà m'għadhiex hemm, u għaldaqstant wieħed jista' jinkoraġġixxi u jagħmel marketing sabiex aktar kumpaniji li joperaw f'dan is-settur jibdew joperaw minn Għawdex.

CHRIS SAID: Ministru, ladarba qegħdin nitkellmu fuq is-settur tat-teknoloġija u setturi oħra marbutin miegħu, tista' tgħid jekk il-Gozo Innovation Hub huwiex immexxi mill-Ministeru għal Għawdex jew minn xi Ministeru ieħor?

CLINT CAMILLERI: Naħseb li hija ċara: il-Gozo Innovation Hub huwa mmexxi mill-Ministeru responsabbli mill-Malta Enterprise.

CHRIS SAID: Jiġifieri ma jaqax taħt ir-responsabilità tal-Ministeru għal Għawdex?

CLINT CAMILLERI: Hija ċara u kien hemm diversi mistoqsijiet parlamentari fir-rigward li ġew referuti lill-Ministeru konċernat, għax taqa' fir-responsabilità tagħhom.

CHRIS SAID: Mhux se nagħmel mistoqsija, imma se nagħmel statement: bħala Oppożizzjoni, nemmnu b'mod qawwi li l-Gozo Innovation Hub u l-Gozo Fibre Optic Cable Limited – isimhom magħhom 'Gozo' – għandhom ikunu taħt il-Ministeru għal Għawdex u mhux taħt Ministeru f'Malta.

Ir-raġunijiet huma ovvji.

CLINT CAMILLERI: Nifhem li qed tagħmel dan l-istatement għal raġunijiet politiċi.

CHRIS SAID: Ministru, aħna politiċi.

CLINT CAMILLERI: Jien se nagħmel statement bħalma qed tagħmel inti.

Fatt hu li dawn huma żewġ proġetti li ħaddieħor wegħedhom u ma wettaqhomx u aħna wegħedniehom u wettaqniehom.

CHRIS SAID: Ministru, qed twettqu ħafna proġetti li kienu taħt il-Ministeru għal Għawdex u marru taħt Ministeri f'Malta.

Nista' nibda nsemmilek lista sħiħa u ma niqafx.

CLINT CAMILLERI: Jekk trid issemmihom semmihom bil-qalb kollha.

Jien se nkun qed inwieġbek lura b'numru ta' proġetti li qegħdin taħt il-Ministeru għal Għawdex u li qed jitwettqu mill-Ministeru għal Għawdex. mentri qabel kienu taħt il-Ministeru għal Għawdex u baqgħu ma twettqux.

CHRIS SAID: Ministru, illum kemm hemm kumpaniji u ħaddiema li qed jaħdmu fil-Gozo Innovation Hub li ilu aktar minn sena u nofs li ġie inawgurat?

Kif nafu, il-Gozo Innovation Hub kien inawgurat f'Novembru tal-2019, fejn kont preżenti inti, Ministru, u l-Prim Ministru ta' dak iż-żmien, u kien ġie mpinġi bħala li se jkun hub importanti ħafna għal Għawdex.

Illum il-ħaddiema li qed jaħdmu f'dan l-Innovation Hub qabżu l-150 jew 200 ruħ?

CLINT CAMILLERI: M'għandix id-dettalji li qed titlob, però wieħed jista' jagħmel mistoqsija parlamentari lill-Ministru kkonċernat li għandu d-data u faċilment ikun jista' jissupplixxiha lill-Parlament.

L-importanti huwa li meta tiġi biex tattira ċerti industriji speċifiċi, bħal f'kull settur ieħor, jekk ma toffrix l-ambjent u l-faċilitajiet neċessarji, dan ma jkunx possibbli.

Biex tattira dan it-tip ta' negozji u employers biex jibdew joperaw mill-gżira Għawdxija, irid ikollok il-faċilitajiet.

Qabel ma tagħmel dan, ma tistax tattira ċerti kumpaniji li jridu ċerti affarijiet biex joperaw b'ċerta faċilità.

Għaldaqstant, dak huwa li għamel il-Gvern.

Illum għandna l-faċilità minn fejn il-kumpaniji jistgħu joperaw.

Aktar importanti minn hekk, għandna l-faċilità tat-tieni connection diġitali bejn il-gżejjer li se tkun qed tagħti serħan il-moħħ għal aċċessibilità diġitali kontinwa.

CHRIS SAID: L-aħħar mistoqsija f'dan ir-rigward: l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex qed topera mill-Gozo Innovation Hub?

CLINT CAMILLERI: Iva, ninsab informat li l-Awtorità għall-Iżvilupp Reġjonali ta' Għawdex qiegħda topera mil-Gozo Innovation Hub bħala temporary premises.

Irrid ngħid li l-Awtorità twaqqfet ftit tax-xhur ilu u qegħdin fi proċess li jkollhom il-premises li jistgħu joperaw minnhom b'mod indipendenti.

L-idea hi li, peress li din hija awtorità, idealment ma tkunx fl-istess blokka tal-Ministeru għal Għawdex sabiex ikun hemm l-indipendenza tagħha, anke l-indipendenza fiżika.

Għalhekk m'għandix dubju li din l-awtorità se tkun tara li 'l quddiem ikollha l-premises adegwati għaliha.

CHRIS SAID: Jiġifieri l-premises li qed tuża din l-Awtorità fl-Innovation Hub huma għal perjodu temporanju.

JOSEPH ELLIS: Ministru, ftit ilu għedtilna li l-Gozo Innovation Hub jaqa' taħt il-Ministru għall-Industrija.

IĊ-CHAIRPERSON: Naħseb li l-Gozo Innovation Hub jaqa' taħt il-Ministeru għall-Ekonomija, waqt li l-fibre optic cable jaqa' taħt il-Ministru Miriam Dalli.

JOSEPH ELLIS: Il-President qed jgħid sew.

Għandna sitwazzjoni li għandna mill-inqas tliet players, jiġifieri hemm il-Ministeru għal Għawdex, il-Ministeru għall-Industrija, li taħtu taqa' l-Malta Enterprise, u din il-kumpanija li tħaddem il-Gozo Fibre Optic Cable u l-INDIS Malta Limited li jaqgħu taħt il-Ministeru għall-Ekonomija.

Ministru, taħsibx li hemm lok li jkun hemm kordinazzjoni aktar fil-qrib bejn dawn l-entitajiet kollha u li jista' jkun hemm nuqqas ta' focus fid-direzzjoni li wieħed għandu jieħu?

CLINT CAMILLERI: Aħna Gvern wieħed, jiġifieri l-focus huwa wieħed.

Il-focus huwa li, fejn hu possibbli, nattiraw aktar kumpaniji u negozji lejn Għawdex.

Naf li l-Malta Enterprise qed jagħmlu dan, għax ikollna laqgħat ta' kordinament flimkien sabiex kumpaniji u negozji li forsi jkollhom l-idea inizjali li jaħdmu f'Malta, wieħed jipprova jikkonvinċihom li joperaw minn Għawdex.

Però, aktar minn hekk, wieħed irid jispjega l-vantaġġi li taħdem minn Għawdex, anke permezz ta' numru ta' skemi li semmejt fejn wieħed jista' jibbenefika anke b'mod fiskali.

Għaldaqstant, ma nara l-ebda issue ta' nuqqas ta' focus.

Hemm kordinament tajjeb.

Żgur li bħala Gvern kommessi li jkun hemm aktar negozji u kumpaniji li joperaw minn Għawdex.

JOSEPH ELLIS: Wara li ġie mniedi t-tieni fibre optic cable, x'żieda kien hemm fis-setturi tal-gaming u l-informatika f'Għawdex?

CLINT CAMILLERI: L-Onor.

Ellis forsi japprezza wkoll il-fatt li t-tieni fibre optic cable ġie mniedi ftit tal-ġimgħat ilu, waqt pandemija.

Għalhekk wieħed ma jistax jislet riżultat tat-tieni fibre optic cable fi ftit ġimgħat minn meta beda jopera.

Li hu żgur huwa li se nkunu qegħdin naħdmu sabiex inġibu aktar negozji lejn Għawdex.

Wieħed jifhem ukoll x'inhi s-sitwazzjoni preżenti madwar id-dinja kollha; però dan mhux se jaqtgħalna qalbna, u qed inħarsu 'l quddiem għal żmien aħjar fejn is-sitwazzjoni madwar id-dinja kollha tkun waħda aktar stabbli u wieħed ikun jista' jattira aktar investiment.

Ninsab informat li qed jiġu konklużi xi investimenti ġodda għal Għawdex, u forsi aktar 'il quddiem, ladarba jkolli l-konferma uffiċjali, inkun nista' nħabbar dan b'mod pubbliku.

JOSEPH ELLIS: Jaħsibx il-Ministru li issa li hemm it-tieni fibre optic cable u l-Gozo Innovation Hub, li għadu fil-parti l-kbira tiegħu mhux utilizzat, wasalx iż-żmien li l-Gvern iniedi inċentivi speċjali ħalli jattira kumpaniji tal-informatika u tal-gaming lejn Għawdex, u jekk hemmx ħsieb li titfassal politika f'dan is-sens?

CLINT CAMILLERI: Naħseb li huwa suġġeriment tajjeb li tipprova tattira aktar kumpaniji f'dawn is-setturi, mhux biss għax qed toħloq il-faċilitajiet li huma l-iżjed ħaġa importanti u l-istarting point, għax mingħajrhom ma jsir xejn, imma anke billi toffri inċentivi fiskali bħalma nidejna ftit tax-xhur ilu.

Dan huma importanti wkoll biex tattira x-xogħol lejn Għawdex.

Imbagħad tajjeb ukoll li jkun hemm inċentivi li jkunu speċifiċi għal ċerti tipi ta' setturi.

Naħseb li hija idea tajba.

Ovvjament, trid tiġi diskussa u wieħed jimplimentaha.

KEVIN CUTAJAR: Ministru, jinkwetani ftit il-mod kif irrispondejt l-aħħar mistoqsija tal-Onor.

Jiġifieri sal-lum il-Gvern għad m'għandux politika jew strateġija ta' kif se jattira diversi tipi ta' investimenti lejn l-Innovation Hub?

Hekk qed tgħid?

CLINT CAMILLERI: Onor. Cutajar, qed tifhem ħażin bħalma s-soltu tagħmel anke waqt il-ħin tal-mistoqsijiet parlamentari.

Ma ġara xejn.

Anzi, jien qed ngħidlek kompletament il-kontra.

Ħa nispiċċa l-mistoqsija.

CLINT CAMILLERI: Il-mistoqsija għamiltha u qed nirrispondik.

KEVIN CUTAJAR: Issa nagħmillek mistoqsija oħra.

CLINT CAMILLERI: Tista' tagħmel mistoqsijiet kemm trid u nistgħu noqogħdu hawnhekk sa nofsillejl.

Mhix problema, nirrispondi għal kull mistoqsija.

Dak li qed tgħid mhux minnu, anzi qed iddawwar id-diskors.

KEVIN CUTAJAR: Tajjeb, ir-risposta tajthieli.

Tista' tispjega x'involviment għandu l-Ministeru għal Għawdex fil-ħolqien jew fit-tħejjija ta' din il-politika, jekk teżisti?

CLINT CAMILLERI: L-ewwel nett, jiddispjaċini li xħin tistaqsi l-mistoqsijiet, dejjem tistaqsi b'din l-attitudni xejn pjaċevoli, imma ma ġara xjen.

KEVIN CUTAJAR: Dak il-karattru tiegħi.

CLINT CAMILLERI: Ħażin, m'hemmx x'tagħmel.

Nieħdu paċenzja bħalma kulħadd għandu l-karattru tiegħu.

KEVIN CUTAJAR: Kulħadd għandu l-karattru tiegħu.

CLINT CAMILLERI: Hekk hu!

Ellis, il-Gvern diġà nieda numru ta' skemi li huma fuq bażi aktar miftuħa sabiex nattiraw ix-xogħol lejn Għawdex.

Nibda billi ngħid li wieħed irid jiftakar minn fejn tlaqna.

Tlaqna mill-2013 fejn il-qgħad f'Għawdex kien wieħed ferm aktar minn dak li hu llum.

Però wieħed ma jridx iħares lura, u rridu nħarsu 'l quddiem.

Il-Gvern nieda tliet skemi li huma importanti u se nerġa' nispjegahom.

L-ewwel skema hija għal dawk il-kumpaniji li diġà qegħdin joperaw minn Għawdex, però qegħdin inħajruhom jingaġġaw aktar persuni biex ikabbru n-negozju u s-servizz li joffru.

Għal dan il-għan, dawn l-istess kumpaniji jieħdu rifużjoni fuq il-pagi tal-istess ħaddiema fuq bażi ta' tliet snin biex ix-xogħol ikun wieħed aktar sostenibbli u fit-tul.

It-tieni skema qiegħda għal kumpaniji eżistenti li joperaw f'Malta, jew għandhom – jew jista' jkun anke le – ħaddiema Għawdxin jaħdmu f'Malta u jiddeċiedu li jirrilokaw il-back office tagħhom fil-gżira Għawdxija.

Għal dan il-għan ukoll hemm skema li qiegħda apposta għal dawn is-sitwazzjonijiet biex kumpanija li topera f'Malta tkun inċentivata li tirriloka parti mill-operat tagħha fil-gżira Għawdxija, għax b'mod ovvju se tkun qed tħaddem numru ta' Għawdxin magħha.

It-tielet skema hija dik tat-teleworking li, kif diġà spjegajt, hija indirizzata għal kumpaniji li jaħdmu f'Malta u jħaddmu ħaddiema Għawdxin.

Lil dawn qed ngħidulhom li, jekk jagħtu t-teleworking lill-ħaddiema Għawdxin biex jaħdmu minn Għawdex u jtellgħu l-istess xogħol, jekk mhux aktar, se nkunu qegħdin ninċentivawhom anke b'mod fiskali.

Kont qed nispjega wkoll li bħalissa qed nispjegaw aktar dwar dawn it-tliet skemi.

Fil-fatt, hemm eżerċizzju ta' public relations li huwa mmirat għan-negozji f'Malta biex wieħed ikun konxju ta' dawn l-iskemi.

Dan għaliex forsi jkun hemm min ma jafx bihom, jew sitwazzjonijiet fejn il-ħaddiem jiddejjaq jitkellem dwarhom mal-employer tiegħu.

Għaldaqstant, biex niffaċilitaw anke din is-sitwazzjoni qegħdin nagħmlu dan l-eżerċizzju ta' PR biex ninformaw lill-employers f'Malta.

Dawn huma skemi li jistgħu jintużaw anke fejn tidħol it-teknoloġija diġitali fost diversi negozji oħrajn.

L-iskop huwa li negozji li għamlu suċċess f'Malta – għax, kif nafu, Malta rnexxielha tattirahom lejha – u li forsi qabel ma kenux jiġu Għawdex minħabba li ma kienx hemm il-faċilitajiet, illum hemm il-faċilitajiet, u anke dawn l-iskemi li jistgħu jutilizzaw biex wieħed iħajjarhom ħalli joperaw mill-gżira Għawdxija.

Però, apparti dan kollu, naf li fil-Malta Enterprise hemm ukoll rappreżentanza tal-Ministeru li tressaq 'il quddiem din l-idea biex ċerti kumpaniji jibdew joperaw minn Għawdex.

Ovvjament, wieħed jispjega l-vantaġġi kollha li għażla bħal din iġġib magħha u jekk wieħed jiddeċiedi li jagħmel dan, illum nafu li l-infrastruttura qiegħda hemm.

Issa rridu nagħmlu forsi sforz addizzjonali biex nattiraw aktar kumpaniji lejn il-gżira Għawdxija.

KEVIN CUTAJAR: Il-Ministru ma rrispondinix fuq l-aħħar parti tal-mistoqsija tiegħi.

Jien staqsejtu: X'involviment ...

IĊ-CHAIRPERSON: Kemm se ndumu ngħidu l-istess affarijiet?

KEVIN CUTAJAR: Il-Ministru ma jridx jirrispondini dwar x'involviment għandu l-Ministeru tiegħu.

Din hija l-aktar ħaġa importanti għal Għawdex.

Ministeru li ma jiswiex!

IĊ-CHAIRPERSON: Il-punt sar u l-Ministru rrisponda.

Ejja ngħaddu biex nisimgħu ftit lill-NGOs, għaliex qegħdin ngħidu dejjem l-istess affarijiet.

L-Onor.

JOSEPH ELLIS: Nixtieq ngħid ħaġa dwar l-aħħar ħaġa li semma l-Ministru, għaliex naħseb li huwa punt interessanti.

Il-Ministru qalilna li hemm inċentivi biex kumpaniji jkollhom back office f'Għawdex.

Però jidhirlu l-Ministru li jkun aktar għaqli u produttiv jekk il-flus li qed jintefqu biex jattiraw kumpaniji jwaqqfu back offices f'Għawdex, jintefqu biex jiġu attirati azjendi tal-IT u tal-gaming f'Għawdex?

Dan għar-raġuni li meta qed tattira back office, l-impjegati se jibqgħu limitati biex jilħqu l-aspirazzjonijiet tagħhom.

Back office jfisser li Għawdex se jibqa' backwater.

Għalhekk, ikunx aħjar li jkun hawn politika aktar dinamika u proattiva li tattira u tindokra dawk l-azjendi Għawdxin li diġà qegħdin jinvolvu ruħhom fil-gaming, imma forsi għadhom żgħar u jirrikjedu ħafna inkoraġġiment?

L-istess fir-rigward tal-azjendi Għawdxin fl-IT li huma promising ħafna u qegħdin anke jesportaw is-servizzi tagħhom.

Naħseb li aħna lkoll nixtiequ l-ġid lil Għawdex.

Nemmen li you get more bang for your buck jekk wieħed jgħin lil dawn l-azjendi jiżviluppaw milli nibqgħu nsusu biex il-ħaddiema jibqgħu back office fejn ikun hemm limitazzjoni ċara safejn jistgħu jilħqu fil-karriera tagħhom.

CLINT CAMILLERI: Onor. Ellis, kif kont qed nispjega qabel, waħda ma teskludix lill-oħra.

Fir-rigward tal-back office, hemm skema waħda indirizzata għal dak il-għan.

Però, kif kont qed nispjega kemm lilek, kif ukoll lill-Onor.

Kevin Cutajar, hemm żewġ skemi oħra li għandhom miri kompletament differenti.

Iva, qegħdin ninvestu biex naraw li aktar back offices jaħdmu minn Għawdex; però, qed ninvestu wkoll f'numru ta' skemi biex industriji oħrajn, inkluż dawk li semmejt inti, jiġu attirati lejn Għawdex.

IĊ-CHAIRPERSON: Nistieden issa lill-NGOs biex min għandu xi mistoqsijiet għan-Nutar Christian Zammit jew il-Ministru fuq dawn il-punti jkun jista' jagħmilhom.

Għandkom xi mistoqsijiet bħala NGOs?

IS-SA MARIA GRAZIA CASSAR (Din l-Art Ħelwa): Sur President, mhux mistoqsija għandi, imma nixtieq nagħmel statement, jekk ma jimpurtax.

IĊ-CHAIRPERSON: Tista' tagħmlu, jekk jogħġbok.

IS-SA MARIA GRAZIA CASSAR: Jiena ġejja mill-NGO Din l-Art Ħelwa u nifforma parti minn dan il-group ta' NGOs li ilna niddiskutu u nħabblu rasna fuq il-proġett tal-mina.

Irrid ngħid li sibt l-overview fuq il-konnettività interessanti ħafna.

IĊ-CHAIRPERSON: Sinjura Cassar, jiddispjaċini ninterrompik.

Bħalissa mhux qed nitkellmu fuq il-mina.

Bħalissa qegħdin nitħaddtu fuq il-fibre optic cable.

IS-SA MARIA GRAZIA CASSAR: Kollox sew, mela nagħmel dan il-punt aktar tard.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Mela nistgħu nagħlqu d-diskussjoni fuq is-suġġett tal-fibre optic cable u ngħaddu għal xi punti dwar affarijiet oħra.

L-Onor.

JOSEPH ELLIS: Sur President, nixtieq nagħmel xi mistoqsijiet fir-rigward tal-kummenti li għamel fl-aħħar laqgħa n-Nutar Zammit fuq ir-raba' vapur.

Irrid ngħid li kemm jien, kif ukoll l-Onor.

Chris Said, u jista' jkun anke l-Onor.

Kevin Cutajar, għamilna diversi mistoqsijiet parlamentari dwar it-tender.

Qed nifhem li l-Gozo Channel għandha l-ħsieb li tikkummissjona l-bini tar-raba' vapur u ma tibqax tikri l-'MV Nikolaus'.

Biss m'għandniex idea ċara tat-timeframes li qegħdin nitkellmu dwarhom, jiġifieri meta se joħroġ it-tender, meta hu maħsub li dan ir-raba' vapur ikun ikkummissjonat, u anke x'teknoloġija se juża.

Dan għaliex il-vapuri 'MV Ta' Pinu' u 'MV Malita' qegħdin jaħlu madwar 2.7 miljun litri ta' fuel fis-sena.

L-'MV Gaudos' jaħli inqas.

Però ovvjament dawn għandhom impatt ambjentali konsiderevoli li wieħed irid jieħdu inkonsiderazzjoni wkoll.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Biex inwieġeb il-mistoqsija li għadu kif għamilli l-Onor.

Ellis, nixtieq nagħmel punt żgħir dwar il-fibre optic cable biex nagħlaq fuq dan il-punt min-naħa tiegħi.

Dan il-Gvern, kif qal tajjeb il-Ministru Clint Camilleri, huwa kommess illi jisfrutta kemm jiflaħ dan it-tieni fibre optic cable biex jattira investiment lejn Għawdex.

Fil-fatt diġà ttrasforma l-Gozo Innovation Hub ...

IĊ-CHAIRPERSON: Ippermettili: bir-rispett kollu, is-suġġett dwar il-fibre optic cable ġie konkluż.

Jekk jogħġbok, ejja nitkellmu fuq il-vapur.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Jiġifieri minn dak il-lat kommessi li nagħmlu suċċess minnu wkoll.

Dwar ir-raba' vapur, kif qal tajjeb il-Ministru Clint Camilleri ġimagħtejn ilu, dan il-vapur daħal fis-seħħ ftit snin ilu peress li għall-grazzja t'Alla żdied bis-saħħa t-traffiku bejn Malta u Għawdex mill-Maltin u l-barranin.

Ir-raba' vapur kien suċċess matul dawn l-aħħar snin għax b'hekk eliminajna l-kjuwijiet kbar li kienu qed jinġemgħu fiċ-Ċirkewwa u fil-Port tal-Imġarr.

JOSEPH ELLIS: Dr Zammit, bir-rispett kollu, il-ħin huwa limitat.

Dawn l-affarijiet kollha nafuhom.

Il-mistoqsija tiegħi hija ...

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Ellis, agħtih ċans jirrispondik.

JOSEPH ELLIS: Sur President, Dr Zammit qed jirrepeti dak li diġà qalilna.

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Ellis, ħalli lil Dr Zammit jirrispondi.

DR CHRISTIAN ZAMMIT: Bħalissa għaddej ix-xogħol fuq it-tendering tar-raba' vapur.

L-impenn ta' dan il-Gvern huwa li kif qered il-problema tal-istaġjonalità fejn jirrigwarda t-turiżmu f'Għawdex, huwa kommess ukoll li r-raba' vapur isir realtà b'mod permanenti.

Il-ħsieb hu li ma nibqgħux b'soluzzjoni temporanja.

Kif nafu, din kienet a stop-gap solution peress li kienet żdiedet b'mod qawwi d-domanda tat-turiżmu lejn Għawdex matul dawn l-aħħar seba' snin.

Illum dan il-Gvern huwa kommess li r-raba' vapur isir realtà u, kif għedt, għaddej il-proċess tat-tendering.

Eventwalment, se jkollna wkoll aħbarijiet f'dan ir-rigward, kif qed ikollna aħbarijiet fuq il-kwestjoni tal-fast ferry.

JOSEPH ELLIS: 'Eventwalment' hija risposta vaga ħafna.

Il-mistoqsija tiegħi hija speċifika dwar timeframes.

Mill-informazzjoni li għandi – kemm hi korretta ma nafx għaliex qatt ma ngħatat pubblikament, minkejja li saru anke mistoqsijiet parlamentari fir-rigward – jidher li r-raba' vapur qed jiswa €13,000 kuljum, li hija spiża konsiderevoli għall-kumpanija Gozo Channel.

Għalhekk wieħed irid jara kemm jagħmel sens li ma jikkummissjonax ir-raba' vapur u minflok joqgħod jikri.

Il-mistoqsija tiegħi hi: X'timeframes hemm biex joħroġ it-tender?

Dan il-vapur mhux se jinbena mil-lum għal għada.

IĊ-CHAIRPERSON: Il-Ministru Clint Camilleri.

CLINT CAMILLERI: Mill-aħħar informazzjoni li għandi mingħand iċ-Chairman tal-Gozo Channel rigward il-procurement jew ix-xiri tar-raba' vapur b'mod permanenti – għaliex bħalissa s-servizz li għandna huwa servizz mikri – ninsab informat li qegħdin jiġu drafted it-tenders tar-raba' vapur.

Wieħed japprezza li dan mhuwiex xi proċess faċli, imma wieħed kumpless.

Jista' jkun ukoll li wieħed jagħżel, għalkemm m'hemmx deċiżjoni finali, li jkun hemm tender jew xiri ta' servizz li jkun leasing with the option to buy, jiġifieri tagħmel leasing ta' vapur għal numru ta' snin, imma fl-istess ħin għandek l-għażla li tixtri l-istess vapur b'mod permanenti.

Wieħed għadu qed jiddiskuti numru ta' għażliet flimkien man-nies tekniċi mqabbdin mill-Gozo Channel, u ladarba jkun hemm dan il-proċess konkluż, it-tender ikun jista' jiġi ppubblikat ħalli s-settur privat ikun jista' jitfa' l-offerta tiegħu biex ikun jista' jforni lill-Gvern b'dak li jkun qed jitlob.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

CHRIS SAID: Ministru, naħseb li hemm ftit konfużjoni.

F'Diċembru li għadda, għal mistoqsija parlamentari li għamel l-Onor.

Ellis, kien intqal li fi ftit ġranet kellu joħroġ it-tender.

Illum Dr Zammit qalilna li t-tender qed jiġi drafted.

Imbagħad inti għedtilna wkoll li għad trid tittieħed id-deċiżjoni, jekk fhimtek sew, dwar jekk hux se jinxtara l-vapur, hux se jinkera, jew hux se jiġi leased with the option to buy.

Ovvjament it-tender ma jistax jiġi drafted qabel ikun hemm id-deċiżjoni dwar jekk hux se jinbena vapur ġdid, hux se jiġi mikri, jew hux se jiġi mikri with the option to buy.

Naħseb li l-ewwel deċiżjonijiet li jridu jittieħdu huma dwar f'liema direzzjoni se mmorru.

Nispera li dawn id-deċiżjonijiet jittieħdu.

Fis-16 ta' Diċembru 2020, f'mistoqsija parlamentari nru 1775, inti għedt hekk:

"Fil-ġranet li ġejjin, il-kumpanija Gozo Channel se tkun qed toħroġ it-tender li jikkonċerna r-raba' vapur."

Issa għaddew tliet xhur minn meta ngħatat dik ir-risposta u mhux talli ma ħariġx it-tender, imma għadu qed jiġi deċiż x'konċett se mmorru għalih.

L-ewwel irid jiġi deċiż il-konċett.

Se nixtru vapur ġdid?

Se jinbena vapur ġdid?

Kulħadd jaf li jekk se nibnu vapur ġdid se joħroġ tender biex jinbena – nispera li ma nerġgħux inġibu vapur second hand – u dan se jieħu ż-żmien biex jinbena, għax ma jinbeniex f'ġimgħa.

Miżerjament trid sena biex jinbena vapur ġdid tat-tip li hemm bżonn bejn Malta u Għawdex.

Ma jimpurtax, imma l-aktar ħaġa importanti hi li almenu tittieħed id-deċiżjoni jew inkella jkollna timeframes sa meta se tittieħed id-deċiżjoni biex imbagħad ikun jista' jiġi drafted it-tender.

M'aħniex tfal żgħar.

Jekk għadha ma tteħditx id-deċiżjoni f'liema linja se mmorru, kif għadu kemm qal il-Ministru, allura ma jistax joħroġ it-tender.

L-ewwel trid tittieħed id-deċiżjoni dwar x'se titlob it-tender, jekk hux xiri, bini, leasing with the option to buy, leasing biss, jew għażliet oħrajn.

Ejja ma naħlu ż-żmien ta' ħadd.

Ejja ngħidu fejn waslu l-affarijiet u ngħidu li sat-tali data massimu nkunu ddeċidejna fuq il-konċett.

Bħala Oppożizzjoni nemmnu li għandu jinbena jew jinxtara vapur ġdid fjamant għaliex Għawdex hekk jixraqlu.

Gvern Nazzjonalista, 20 sena ilu, bena vapuri ġodda fjamanti.

Illum dawn il-vapuri għandhom 20 sena u, kif qal l-Onor.

Ellis, għandhom ċerti nuqqasijiet għaż-żmien tal-lum.

20 sena ilu kienu moderni u tajbin, imma bħal kull ħaġa oħra fil-ħajja, meta jgħaddi ż-żmien minn fuqha, tibda tnaqqas mill-effiċjenza tagħha u jibda jkollha ċerti problemi.

L-istess jgħodd għal dawn il-vapuri, jiġifieri jrid ikun hemm deċiżjoni ċara dwar x'se jiġri.

L-Onor.

Ellis qed jiġbidli l-attenzjoni li għalkemm dawn il-vapuri nbnew 20 sena ilu, xorta huma aħjar mill-'MV Nikolaus'.

Hekk hu!

Imma dik hija xi ħaġa li nifhimha, għax il-Gvern qed jgħid li kienet soluzzjoni temporanja.

Però issa għaddew madwar sena u nofs, jew ftit aktar, minn kemm ilu li ġie r-raba' vapur u, mir-risposti li ngħatajna llum, jidher li għandna ħafna iżjed minn sena u nofs oħra biex jinbidel dan ir-raba' vapur.

L-appell tagħna hu li għandu jkollna timeframes ċari, jekk għandha tittieħed deċiżjoni.

Nifhem li hemm bżonn l-input tal-esperti u li l-Ministru ma jistax jieħu deċiżjoni waħdu għaliex hija deċiżjoni laborjuża li fiha ħafna aspetti tekniċi.

Però hemm bżonn li din id-deċiżjoni tittieħed.

Ma noqogħdux ngħidu li ħiereġ it-tender ftit tal-ġranet oħra, meta għadna lanqas biss iddeċidejna dwar fiex se jkun jikkonsisti t-tender.

Inkella terġa' tirrepeti l-istorja tal-fast ferry fejn ilna tmien snin nisimgħu li ħiereġ it-tender, imbagħad ħareġ u kien hemm appell.

Ejja ma jerġax ikollna l-istess storja fuq ir-raba' vapur.

CLINT CAMILLERI: Nirringrazzja lill-Onor.

Chris Said tal-mistoqsija tiegħu.

Naħseb li l-Onor.

Said japprezza li m'iniex persuna li nħobb ħafna nwiegħed u ma nwettaqx jew inwiegħed u nwaħħal fl-istudji biex imbagħad l-affarijiet ma jaslu qatt.

Forsi jista' jara daqsxejn it-track record li għandi s'issa, fejn nipprova li meta nagħti kelma nkun ċert li l-affarijiet se jimxu u jitwettqu.

Wieħed jista' japprezza wkoll kemm kien hemm proġetti li fil-passat kienu mwegħdin, kien min kien responsabbli ta' dan, u baqgħu ma twettqux.

Ladarba jkollna l-affarijiet in order wieħed jagħti l-kelma u mbagħad iwettaqha.

Hekk qegħdin nagħmlu f'numru ta' proġetti madwar Għawdex.

Dwar ir-raba' vapur, kif diġà għedt qabel, mill-aħħar informazzjoni li għandi jidher li l-aħjar għażla hi li jkun hemm tender għar-raba' vapur.

Ovvjament, jekk ikun hemm tender għar-raba' vapur, dan se jkun mibni mill-ġdid: però, jista' jkun hemm l-għażla li jkun leased with the option to buy.

Naħseb li fiċ-ċirkostanzi forsi dik hija l-aktar għażla għaqlija.

Però, ovvjament, ma nistax nagħti l-kelma minn issa dwar dan, għaliex irrid inkun ċert, bħalma nagħmel f'ħafna istanzi.

Dwar il-fast ferry, naħseb li hija issue apparti.

IĊ-CHAIRPERSON: Ministru, issa niġu għaliha aktar tard.

CLINT CAMILLERI: Mela nista' nieqaf hawnhekk, u mbagħad nitkellem dwar il-fast ferry meta niġu għas-suġġett.

JOSEPH ELLIS: Sur President, dwar ir-raba' vapur, hemm kwestjoni oħra li nixtieq inqajjem f'dan il-kumitat, għax tinkwetani ftit, u naħseb għandha tinkwetana lkoll.

Il-ftehim tal-Public Service Obligation (PSO) li hemm bejn il-Gozo Channel u l-Gvern ta' Malta ilu li skada, jekk m'iniex sejjer żball, mill-2017, jiġifieri 'l fuq minn tliet snin.

Dan il-ftehim jobbliga lill-kumpanija li timpjega tliet vapuri fuq ir-rotot ta' bejn iċ-Ċirkewwa u l-Imġarr u Sa Maison/Valletta.

Fil-fehma tiegħi, ma jagħmilx sens li l-kumpanija se tidħol għal investiment tar-raba' vapur, anke jekk se tagħmel leasing, sakemm ma jkollhiex iċ-ċertezza li se tibqa' topera s-servizz.

Naf li din mhijiex materja li taqa' taħt il-kompetenza tal-Ministeru għal Għawdex, imma forsi tajjeb li jkollna idea dwar meta se jiġi mniedi l-PSO il-ġdid.

Issa suppost għandha tkun aktar faċli li dan il-ftehim jiġi konkluż ġaladarba l-kwestjoni tal-fast ferry service inqalgħet mill-ambitu ta' dan il-ftehim.

CLINT CAMILLERI: Ma fhimtx eżattament x'inhi l-mistoqsija.

Qed nifhem li hi dwar meta se joħroġ il-PSO.

CHRIS SAID: Naqblu, hux hekk, li għandna l-ftehim tal-PSO li hu skadut bi tliet snin jew iżjed?

CLINT CAMILLERI: Dan il-ftehim huwa mġedded bi ftehim mal-Kummissarju, jiġifieri m'aħniex qed niksru l-liġi u kollox huwa in order.

CHRIS SAID: Bl-ebda mod ma qed ngħidu li mhux in order, imma qed ngħidu li l-ftehim skada.

Il-Gvern jew l-Awtorità regolatorja kellha testendih għaliex kien hemm issues li kienu qegħdin iżommu milli jinħareġ il-ftehim il-ġdid.

Kieku nħarġet it-tender il-ġdida, ma kienx jiġi estiż.

X'qed iżomm issa li dan il-ftehim ġdid jinħareġ?

Hemm timeframes dwar meta se joħroġ it-tender tal-PSO l-ġdid?

Il-Gozo Channel se tibda miexja biex toħroġ it-tender għar-raba' vapur qabel ikun ingħalaq il-PSO il-ġdid jew se tistenna li jiġi finalizzat, imbagħad toħroġ it-tender tar-raba' vapur?

JOSEPH ELLIS: Eżatt, din hija kwestjoni ta' x'jiġi l-ewwel, hux il-bajda jew it-tiġieġa.

Naħseb li qabel ma jsir l-investiment fuq ir-raba' vapur huwa tajjeb li l-Gozo Channel ikollha ċ-ċertezza – allavolja l-probabbiltà hi li qiegħda f'pożizzjoni li tagħti s-servizz – li għal ċertu numru ta' snin se tkompli topera s-servizz, speċjalment bejn l-Imġarr u ċ-Ċirkewwa.

Din hija importanti għall-kumpanija, għax anke jekk se titlob finanzjament mill-banek, dawn żgur li se jitolbu għal din iċ-ċertezza.

Naħseb li huwa fl-interess ta' kulħadd li dan il-ftehim tal-PSO jiġi mġedded għas-snin li ġejjin.

CLINT CAMILLERI: Il-PSO, jekk m'iniex sejjer żball, joħroġ min-naħa ta' Transport Malta, jiġifieri nimmaġina li ladarba l-ftehim ikun qiegħed jasal fi tmiemu, dan se jkun jista' jiġi ppubblikat minn Transport Malta jew mill-Ministeru għal Għawdex, li l-Gozo Channel taqa' taħtu, u se nkunu qegħdin naħdmu biex nirbħu l-bid.

Se nagħmlu dak kollu li nistgħu biex nirbħu l-bid u s-servizz ikun wieħed sostenibbli.

Biex infiehmu daqsxejn x'inhu l-PSO, dan huwa bażikament l-għajnuna li l-Gvern jagħti lill-kumpanija biex topera servizz li huwa indispensabbli għall-pajjiż.

Huwa għalhekk li jidħol il-PSO, biex jagħti s-sussidju – biex nuża kelma li jifhimha kulħadd – li hemm bżonn.

Ladarba jkun hemm il-bidding, il-Gozo Channel se tkun qed tagħmel il-bid tagħha, ovvjament wara li tagħmel il-homework tagħha flimkien ma' esperti li tqabbad biex isiru l-costings, fost affarijiet oħra, u se tkun qed taħdem biex nirbħu.

JOSEPH ELLIS: L-issue hawnhekk hi li l-Gvern qed jilbes żewġ kpiepel tramite żewġ Ministeri differenti, li huma l-Ministeru tal-Infrastruttura, li se joħroġ din il-PSO, u l-Ministeru għal Għawdex, li taħtu taqa' l-Gozo Channel.

Jekk tħares lejn l-interessi ta' Għawdex, evidentement dan il-PSO jrid ikopri tal-inqas erba' vapuri, għaliex id-domanda llum teħtieġ li jintużaw erba' vapuri.

Il-mistoqsija hi: Xi ħsebijiet hemm biex jiġi kkonkretizzat il-PSO il-ġdid biex il-Gozo Channel tkun f'pożizzjoni li tiddefinixxi x'se tagħmel biex ikollha r-raba' vapur?

CLINT CAMILLERI: Naħseb li diġà weġibtek.

Bħalissa hemm erba' vapuri.

M'iniex persuna teknika u allura forsi jkun aħjar li nkellmu lil xi ħadd min-naħa ta' Transport Malta li jagħmlu l-bid.

Il-fatt hu li ladarba jkun hemm il-bid tal-PSO, il-Gozo Channel se tkun qed tibbiddja.

Bħalissa għandha erba' vapuri u żgur li l-Gvern ma jridx jonqos milli jkollna erba' vapuri li jkunu qed joperaw.

Dak huwa stat ta' fatt.

CHRIS SAID: Qatt ġie kkonsidrat mill-Ministeru tiegħek li r-raba' vapur, minflok ikun vapur bħall-oħrajn – mhux qed ngħid fast ferry – ikun vapur veloċi għall-merkanzija li jagħmel ċertu knots biex it-traġitt ma jkunx twil u li jkun iddedikat biss għall-merkanzija bejn l-Imġarr u l-Port il-Kbir jew il-Port ta' Marsamxett?

Qed ngħid dan anke fid-dawl tal-fatt li llum hemm problema li l-merkanzija qed tieħu spazju mdaqqas mill-vapuri li jaqsmu bejn l-Imġarr u ċ-Ċirkewwa.

Ħafna drabi għandek vapuri li jistgħu jieħdu sa 140 karozza li jitnaqqsilhom il-capacity bi 30 jew 35 karozza għaliex ma jkunux jistgħu joperaw b'żewġ rampi.

Il-mistoqsija tiegħi hi: Din il-pożizzjoni ġiet ikkonsidrata anke fid-dawl tad-direttivi tal-Unjoni Ewropea li fejn il-merkanzija tista' tiġi trasportata bil-baħar, għandha tiġi trasportata bil-baħar u mhux bl-art?

Qed ngħid dan għaliex, bħala Għawdxin, ilkoll nafu li għandek is-sitwazzjoni fejn it-trakkijiet iridu jaqsmu jew Malta kollha, jew nofs Malta, miċ-Ċirkewwa sad-destinazzjoni tagħhom fiċ-ċentru ta' Malta jew ħafna drabi anke fin-Naħa t'Isfel ta' Malta għall-Port Ħieles u postijiet industrijali oħra, bil-konsegwenza tal-konġestjonijiet li dan iġib miegħu.

Hawn qed nirreferi b'mod partikolari għall-konġestjoni fil-Mistra, ix-Xemxija u toroq oħra minn fejn dawn jgħaddu t-trakkijiet li jikkawżaw ħafna tniġġis, xi ħaġa li aħna l-Għawdxin nesperjenzawha kważi kuljum.

Din il-possibilità li jkun hemm vapur iddedikat totalment għall-merkanzija li jagħmel numru ta' vjaġġi kuljum, mhux vjaġġ wieħed, bejn Għawdex u l-Port il-Kbir jew il-Port ta' Marsamxett, u li jkun vapur veloċi minflok ir-raba' vapur, imbagħad f'dak il-każ it-tielet vapur tal-Gozo Channel isir bil-hoistable deck biex iżżid vapur ieħor bejn iċ-Ċirkewwa u Għawdex, ġiet studjata jew le?

U jekk iva, ġiet skartata jew għadha qed tiġi studjata?

CLINT CAMILLERI: Nerġa' intenni li m'għandix dettalji speċifiċi f'idejja ladarba ma nkunx naf bihom minn qabel biex nipprepara ċerti risposti.

Forsi tista' tispeċifika dwar il-merkanzija u minn min ġejja t-talba, fis-sens li jien nifhem li idealment tneħħi l-heavy vehicles mit-toroq għal diversi raġunijiet, inkluż dawk ambjentali.

Però ninsab informat li ftit tax-xhur ilu sar arranġament ma' min jopera l-heavy vehicles biex jaqsmu matul ċerti ħinijiet, anke billejl biex ma jkunx hemm impatt, la fuqhom fl-aħħar mill-aħħar u lanqas fuq dawk li jużaw it-traġitti ta' kuljum.

Kif qed tgħid inti wkoll, ma jkunx qed jittieħed spazju fuq il-vapur li jista' jittieħed minn vetturi oħrajn.

Wieħed imbagħad irid ikompli jżid li fil-kontest ta' dan kollu ż-żieda tar-raba' vapur taffiet mhux ftit il-kwestjoni tal-kjuwijiet fit-terminals.

Ma nistax ngħid li din il-kwestjoni spiċċat għalkollox, imma ġiet ridotta b'mod drastiku.

Bħalissa qegħdin f'sitwazzjoni partikolari minħabba l-pandemija, però wieħed ma jistax jiċħad il-fatt illi r-raba' vapur kellu effett pożittiv ħafna fuq dawk kollha li jaqsmu bejn iż-żewġ gżejjer.

Mhux qed ngħid li huwa vapur perfett, però meta staqsejt dwaru jidher li kien hemm issue kbira biex issib vapur li jaqbel ma' kif inhuma mibnija l-mollijiet, fost l-oħrajn.

Għall-inqas, minn kif ġie spjegat lili, jidher li mhux faċli li ssib il-vessel addattat għall-użu li nirrikjedu aħna.

Dwar il-PSO u l-merkanzija, naħseb li wieħed irid jieħu kollox fil-kontest tal-użu u l-bżonn ta' x'għandu jsir u ma jsirx.

Għall-inqas min-naħa tal-Ministeru nista' ngħid li s'issa – għax jaf jiġu għada – ħadd minn dawk li joperaw il-heavy vehicles ma esprima li s-servizz mhux qiegħed tajjeb.

Qed nirreferi għal kif qiegħed l-arranġament bħalissa li dawn il-heavy vehicles joperaw f'ċerti ħinijiet.

Naf li hemm xi arranġament speċjali għalihom u jidher li qed jaħdem b'mod tajjeb.

Però, ovvjament, kull suġġeriment li jista' jameljora s-servizz u t-traġitt u jista' jnaqqas it-traffiku fit-triq, wieħed jieħdu on board.

Però mbagħad wieħed irid jara wkoll is-sitwazzjoni ta' operat tal-istess kumpanija.

CHRIS SAID: Ministru, ħalli nagħmlu fil-qosor ħafna s-suġġeriment tagħna u nitolbuk li jiġi kkonsidrat, għax jidher li s'issa mhux qed jiġi kkonsidrat.

Aħna qed ngħidu li jkun hemm vapur iddedikat u speċjalizzat għall-merkanzija li ma jkunx bejn Għawdex u ċ-Ċirkewwa, imma jkun bejn Għawdex u ċ-ċentru ta' Malta, bħall-Port il-Kbir jew il-Port ta' Marsamxett.

CLINT CAMILLERI: Nitolbok tispeċifika r-raġuni wara l-proposta li qed tagħmel, fis-sens li r-raġuni qiegħda għal skop … (Interruzjonijiet) Dr Ellis, qed nistaqsi mistoqsija.

Ir-raġuni qiegħda għal skop ta' easing minn fuq it-toroq ta' Malta jew għaliex min jopera dan is-servizz qiegħed forsi jgħidilkom jew ressaq ilment li mhux qed ikun komdu biex jopera?

CHRIS SAID: Ovvja li min qed jopera dan is-servizz illum m'għandux triq oħra għax il-vapur jopera biss għaċ-Ċirkewwa.

ONOR CLINT CAMILLERI: Li qed ngħid jien ...

CHRIS SAID: Ministru, ħa ngħidlek ir-raġunijiet għalfejn qed nagħmlu dan is-suġġeriment.

Huwa ovvju li min jopera s-servizz tal-merkanzija – li llum huma ħafna – m'għandhomx rotta oħra għax l-uniku traġitt bil-vapur li hemm huwa bejn Għawdex u ċ-Ċirkewwa u viċi versa.

Illum m'hemmx alternattiva oħra, għaliex ħames snin ilu s-servizz, li diġà kien limitat u li kien jaqsam bejn Għawdex u Sa Maison, twaqqaf u sal-lum ma reġax beda.

Dik hija l-ewwel raġuni.

It-tieni, hemm raġunijiet ambjentali u raġunijiet ta' konġestjoni ta' traffiku fit-toroq, speċjalment fin-Naħa ta' Fuq ta' Malta.

Diġà semmejt liema huma t-toroq partikolari fejn jinġema' ħafna traffiku.

Hemm ukoll il-wear and tear fuq il-makkinarju ta' dawn il-vetturi u l-ħin tat-traġitt.

Apparti dan, aħna għandna obbligu li nnaqqsu kemm jista' jkun il-heavy vehicles mit-toroq, għaliex huwa ovvju li jekk inti għandek trakk tiela' t-telgħa tal-Mistra lejn il-Mellieħa u warajh inġemgħu 50 karozza sax-Xemxija, kif jiġri ta' spiss, m'għandekx biss l-exhaust ta' dak it-trakk, imma anke tal-50 karozza li qegħdin jistennew warajh u li m'għandhom imkien fejn imorru.

Dawn it-toroq partikolari, anke minħabba raġunijiet ambjentali, ftit li xejn jistgħu jitwessgħu jew jikbru, għaliex il-post minn fejn huma għaddejjin huwa diffiċli.

Għalhekk, għal dawn ir-raġunijiet kollha, għandna obbligu taħt id-Direttiva tal-Unjoni Ewropea li diġà semmejt, li nnaqqsu dan it-tip ta' vetturi mit-toroq tagħna.

Naħseb li hemm ħafna aktar pożittiv milli negattiv li jkun hemm dan is-servizz.

Sfortunatament, min jopera bejn Malta u Għawdex m'għandux possibilità oħra.

Aħna jkellmuna nies li jaslu ċ-Ċirkewwa bil-merkanzija u jkollhom jistennew sagħtejn u anke sagħtejn u nofs, għax jiġu żewġ vapuri u ma jgħabbuhomx.

Dan ovvjament għax ikun hemm ħafna xogħol.

CLINT CAMILLERI: Biex inkompli ma' dan li qed tgħid, fir-rigward li jridu jistennew sagħtejn, irridu niftakru li qabel riedu jistennew ukoll, fis-sens li l-vapur tal-merkanzija ma kienx jitlaq kuljum u kull ħin minn Sa Maison.

CHRIS SAID: Imma kellhom il-ħinijiet.

CLINT CAMILLERI: Illum ukoll għandhom il-ħinijiet.

Fir-rigward ta' dan is-suġġeriment, li qed ngħid jien huwa – u qed ngħid dan b'mod kostruttiv – li għall-inqas mill-feedback li għandna aħna jidher li l-operaturi tat-trakkijiet tal-merkanzija huma kuntenti bil-mod ta' kif qed jopera s-servizz bħalissa.

Però nifhem imbagħad il-punt tiegħek, Onor. Said, li jekk ikun hemm servizz bil-baħar tkun qed tneħħi ammont kbir ta' traffiku mit-toroq lejn iċ-Ċirkewwa.

CHRIS SAID: Mhux biss!

Imma tilliberalizza wkoll ħafna spazju fuq il-vapuri li jaqsmu bejn iċ-Ċirkewwa u l-Imġarr, Għawdex.

Inti taf daqsi li ...

CLINT CAMILLERI: Dan li qed tgħid huwa minnu, imma xħin tpoġġi kollox fl-istampa, wieħed ma jistax jinsa wkoll il-fatt li biż-żieda tar-raba' vapur ġiet imnaqqsa ħafna dik il-problema.

Issa nifhem li s-suġġeriment tiegħek huwa rigward li jkun hemm traġitt dirett, kif kien hemm qabel, bejn Għawdex u port ieħor qrib iċ-ċentru ta' Malta.

Jien ma nistax naqta' dan is-suġġeriment barra u ngħidlek: Le, ma rridx dan is-servizz.

Anzi naf li qegħdin isiru diskussjonijiet rigward kif dan is-servizz jista' jsir jopera u l-ispiża li wieħed jirrikjedi biex jopera minn dawk in-naħat.

Però, żgur li ma nistax naqta' din il-possibilità barra.

Punt li rrid nikkjarifika huwa li preżentament ma jidhirx li hemm rikjesti jew suġġerimenti, għall-inqas mal-Ministeru għal Għawdex, li bħalissa min qiegħed iġorr il-merkanzija qed isib diffikultà jew b'xi mod qed jara li s-servizz mhux qiegħed jopera b'mod sew.

Anzi, mill-informazzjoni li għandi anke miċ-Chairman tal-Gozo Channel, naf li hemm xi arranġament speċjali sabiex dawk li jġorru l-merkanzija jkunu moqdija b'mod tajjeb.

Però ma nistax ngħid li ma rridx il-possibilità li l-merkanzija tinġarr bejn Għawdex u port ieħor ċentrali f'Malta għal xi raġuni jew oħra.

Anzi, jekk wieħed jara l-istampa kollha u jekk din il-possibilità tkun finanzjarjament vijabbli, mhux biss bħala profitti, lesti li nikkonsidraw li dan is-servizz jibda jopera, anke minn port ieħor.

JOSEPH ELLIS: Ministru, aħna nifhmu li kienet problematika ħafna li wieħed isib vapur tajjeb biex ikun jista' jagħmel is-servizz bejn Malta u Għawdex.

Fil-fatt, għalhekk qed ninsistu li jinbena vapur speċifikament għar-rotta bejn Malta u Għawdex, għaliex naħsbu li dik hija l-aħjar soluzzjoni.

Illum, għalkemm hu minnu li r-raba' vapur naqqas il-problemi li kien hemm, irridu dejjem inżommu f'moħħna li dan huwa vapur li kieku ġie biex jirreġistra ruħu taħt il-bandiera Maltija, ir-Reġistratur Marittimu Malti ma kienx jirreġistrah minħabba l-età tiegħu.

Huwa għalhekk li bħala Oppożizzjoni qegħdin ninsistu li jibda l-proċess biex jiġi kkummissjonat ir-raba' vapur.

Dwar il-kwestjoni tal-merkanzija, jiddispjaċini ngħid li l-feedback li għandna aħna hu totalment differenti mill-feedback li għandu l-Ministru, u se nispjega għalfejn qed ngħid dan.

Meta l-Ministru qed jgħid li l-operaturi huma sodisfatti ma tantx jagħmel sens.

Għaliex?

Illum l-arranġament hu li l-Gozo Channel, biex tipprova żżomm lil dawn l-operaturi kwieti, qiegħda tagħtihom tariffa mnaqqsa b'50% jekk jaqsmu billejl.

CLINT CAMILLERI: Onor. Ellis, biex inkompli ma' dak li qed tgħid, ma naħsibx li hija idea ħażina jekk dawn l-operaturi jagħmlu t-traġitt billejl, meta ħafna drabi jkollok l-inqas traffiku li juża l-vapur, u għaldaqstant tkun qed tevita traffiku fil-peak times matul il-ġurnata.

Għalhekk qed ngħidlek li l-feedback li għandi jien mhuwiex dak li qed tgħid inti.

CHRIS SAID: It-trakkijiet ikunu qasmu lejn iċ-Ċirkewwa matul il-ġurnata, jipparkjawhom iċ-Ċirkewwa u mbagħad jgħabbu matul il-lejl.

Fis-sitwazzjoni preżenti dik hija l-aħjar soluzzjoni, però żgur li mhijiex l-aħjar soluzzjoni.

Fiċ-ċirkostanzi l-Gozo Channel għamlet sew li tat tariffa ridotta biex it-trakkijiet jaqsmu billejl; però dik mhix qed ssolvi l-problemi jew tagħtina l-vantaġġi li speċifikajt jien aktar qabel meta għedt x'inhuma r-raġunijiet għalfejn ikun aħjar li l-merkanzija tkun diretta eqreb lejn il-post fejn trid titwassal bil-baħar milli trid taqsam Malta kollha jew tliet kwarti ta' Malta mit-toroq.

JOSEPH ELLIS: Ministru, hawnhekk qegħdin biex insibu l-aħjar soluzzjonijiet għal Għawdex, jiġifieri din mhijiex kwestjoni li nipprovaw niskorjaw punti politiċi.

Li kont qed nispjega huwa li dawn t-trakkijiet qed jaqsmu billejl u mbagħad ikun hemm bniedem li jniżżilhom iċ-Ċirkewwa.

Din il-persuna titħallas ta' kull trakk, jiġifieri dik spiża oħra – vera żgħira, imma spiża oħra – u l-għada jaqsmu x-xufiera u jeħduhom fejn għandhom iwassluhom.

Issa, sabiex dawn l-operaturi jaslu fejn għandhom jgħabbu l-merkanzija, pereżempju, fil-Port il-Kbir u lura, iridu miżerjament madwar €60 diesel.

Mela t-tnaqqis fit-tariffa tal-Gozo Channel ma ttaffix il-fatt li m'hemmx servizz dirett għall-Port il-Kbir jew għal Sa Maison kif jispeċifika l-ftehim tal-PSO.

Barra minn hekk, hemm il-kwestjoni tat-traġitt fit-toroq, l-emissjonijiet – għax ħafna minn dawn it-trakkijiet jarmu ammont ta' exhaust konsiderevoli – u konsiderazzjonijiet oħrajn, fosthom il-wear and tear tal-vetturi u l-wear and tear tat-tyres, fost oħrajn.

Huwa tajjeb li l-Gozo Channel qed taġevola lil dawn l-operaturi biex jaqsmu bit-trakkijiet billejl.

Però ma jkunx aħjar kieku l-Gozo Channel, tal-inqas fiċ-ċirkostanzi preżenti, toffri servizz billejl għall-Port il-Kbir ħalli l-qsim isir direttament mill-Imġarr għall-Port il-Kbir?

Ħa nikkonkludi l-argument.

Ovvjament li se jkun hemm impatt finanzjarju fuq il-Gozo Channel biex toffri dan is-servizz għall-Port il-Kbir, imma dan jista' jiġi ndirizzat bil-ftehim tal-PSO, li qegħdin ngħidu li għandu jiġi konkluż kemm jista' jkun malajr.

B'hekk inkunu indirizzajna din il-problema kbira, għaliex jien ma nistax nifhem kif qed tgħid li l-operaturi huma sodisfatti bl-operat meta lilna jirriżultalna totalment differenti.

Niġbidlek l-attenzjoni wkoll li xi ħmistax-ilu kien hemm impjant f'Għawdex li waqaf nofstanhar milli jkompli jopera għaliex is-supplies ma waslux minn Malta fil-ħin.

Dan għaliex il-Gozo Channel għandha policy li tagħti preferenza lill-karozzi tal-passiġġieri qabel it-trakkijiet tal-merkanzija.

CLINT CAMILLERI: Hekk għandu jkun.

JOSEPH ELLIS: Hekk għandu jkun!

Mela tajjeb, imbagħad ...

CLINT CAMILLERI: Hekk għandu jkun li l-ewwel prijorità tingħata li dawk li jaħdmu Malta u jridu jaqsmu u jaslu lura d-dar.

Għalhekk hemm il-ħinijiet adegwati.

Jekk inti trid li nibdew ngħabbu t-trakkijiet minflok ngħabbu l-karozzi tan-nies, bir-rispett kollu, ma naqbilx miegħek.

Hekk mur għidilhom lill-Għawdxin li tgħabbi lit-trakkijiet u huma jibqgħu kollha jistennew iċ-Ċirkewwa.

(Interruzzjonijiet) Onor. Ellis, m'intix tagħmel sens, bir-rispett kollu.

IĊ-CHAIRPERSON: Kompli, Onor. Ellis.

JOSEPH ELLIS: Allura sew irridu nattiraw l-investiment lejn Għawdex, imma l-industrija f'Għawdex tkun wieqfa ħalli n-nies ...

CLINT CAMILLERI: Onor. Ellis, l-argument tiegħek ma jagħmilx sens u ngħidlek għaliex.

Meta s-servizz kien jopera għal Sa Maison, dan kien jaħdem ftit jiem, jekk mhux ġurnata fil-ġimgħa, u issa qed tgħidli għax it-trakkijiet qed jistennew sagħtejn, irridu ngħabbu t-trakkijiet qabel ngħabbu n-nies.

Le, ma naqbilx miegħek.

M'għandekx raġun fuq din.

(Interruzzjonijiet) Issa lin-nies li ġejjin mix-xogħol għidilhom li trid tgħabbi t-trakkijiet ġol-Gozo Channel u huma jitħallew jiċċassaw iċ-Ċirkewwa.

CHRIS SAID: Le, Ministru, mhux hekk qed ngħidu.

Aħna qegħdin ngħidu li għandu jkun hemm vapur iddedikat għall-merkanzija.

(Interruzzjonijiet) U hemm ma jkollokx il-problema ta' x'se tgħabbi l-ewwel.

IĊ-CHAIRPERSON: Forċini le.

CHRIS SAID: Aħna tim wieħed.

IĊ-CHAIRPERSON: Forċini differenti.

Il-forċini fil-purċissjonijiet ikunu.

JOSEPH ELLIS: Sur President, din mhix purċissjoni.

Imma jien skandalizzat li l-Ministru għal Għawdex jiġi jgħid b'reverenza kbira li hekk għandu jkun, li l-industrija tieqaf … (Interruzzjonijiet)

CLINT CAMILLERI: Mela sewwa, ngħabbu l-merkanzija u nħallu lill-Għawdxin li sejrin jew ġejjin mix-xogħol jistennew!

(Interruzzjonijiet) Mur għidha lin-nies din, bir-rispett kollu!

Dan meta nafu li hemm il-ħinijiet apposta għall-merkanzija biex ma jkunx hemm volum ta' traffiku f'daqqa u biex ma nħallux lin-nies jistennew iċ-Ċirkewwa.

(Interruzzjonijiet) Imma inti le, trid tgħabbi l-merkanzija l-ewwel!

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Ellis, agħmel il-mistoqsijiet tiegħek.

Il-Ministru esprima ruħu u nistgħu nkomplu.

JOSEPH ELLIS: Mhux ta' b'xejn ...

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Ellis, mhux kummenti, ejja għall-mistoqsijiet.

Infakkar li hawn min qiegħed isegwina.

JOSEPH ELLIS: Iva, hawn ħafna li qed isegwuna.

Naħseb li jien qed nikkomporta ruħi sew.

Ħaddieħor mhux qiegħed jikkomporta ruħu sew.

Is-suġġeriment tiegħi huwa li fiċ-ċirkostanzi preżenti, fejn wieħed jifhem il-limitazzjonijiet tal-flotta tal-Gozo Channel, għall-inqas ikun hemm servizz billejl bejn l-Imġarr u l-Port il-Kbir.

Dan qed ngħidu li forsi jkun hemm żewġ vjaġġi li minflok ma jkunu bejn iċ-Ċirkewwa u l-Imġarr, ikunu bejn il-Port il-Kbir u l-Imġarr.

IĊ-CHAIRPERSON: Ħalli jirrispondik il-Ministru.

CHRIS SAID: Se nagħmel mistoqsija sempliċi.

Ministru, fl-aħħar ħames snin aħna għamilna diversi mistoqsijiet parlamentari; naħseb li kien hemm 30 waħda, dwar jekk dan is-servizz bejn Sa Maison u l-Imġarr hux se jerġa' jiġi introdott jew le.

Ir-risposta dejjem kienet li, iva, se jerġa' jiġi introdott.

Fil-bidu, kienu jgħidulna li dan se jsir fi ftit ġimgħat oħra, imbagħad qalulna fi ftit xhur, imbagħad qalulna li qegħdin jagħmlu l-istudji.

Fl-aħħar sena, sena u nofs, ir-risposta kienet li qed isir studju.

Veru qiegħed isir studju?

Veru li hemm ir-rieda li jerġa' jiġi introdott l-vapur tal-merkanzija mill-Imġarr għaċ-ċentru ta' Malta?

Jekk iva, fejn wasal dan il-proċess?

Jekk le, il-Ministru għandu jkun ċar u jgħid le.

B'hekk dak is-servizz ninsewh u ma noqogħdux inwebblu n-nies li se jerġa' jibda jopera.

Fil-PSO l-ġdid se tinsisti inti bħala Ministru għal Għawdex li jkun hemm l-obbligu ta' dan it-traġitt jew se jiġi kkanċellat mill-PSO?

Illum dan it-traġitt qiegħed fil-PSO, u fl-opinjoni tagħna qiegħed jinkiser il-PSO.

IĊ-CHAIRPERSON: Il-Ministru Ian Borg kien qalli li l-PSO mhux qed jinkiser.

CHRIS SAID: Mux billi jgħid il-Ministru Ian Borg!

IĊ-CHAIRPERSON: Ministru, jidhirlek li għandek tirrispondi, iva jew le?

CLINT CAMILLERI: Nerġa' ngħid fil-qosor li jien …

IĊ-CHAIRPERSON: Ministru, jekk jogħġbok, ma nirrepetux.

CLINT CAMILLERI: Sur President, mela m'għandix xi nżid aktar ma' dak li diġà għedt.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

KEVIN CUTAJAR: Sur President, nibda minni, irridu nżommu t-ton baxx.

Qed ngħid dan għax aktar qabel il-Ministru tkaża bija u forsi veru li jien qbiżt ftit il-linja, imma dak huwa l-karattru tiegħi.

Nassigurak li xejn personali, Ministru, hawn qegħdin biex niddiskutu.

Però dak li jgħodd għalija jgħodd għalik ukoll!

CLINT CAMILLERI: Onor. Cutajar, għandek raġun.

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Cutajar, ejja għall-mistoqsija.

KEVIN CUTAJAR: Sur President, nixtieq nagħmel tliet punti.

Jien ninkwieta ħafna meta inti, Ministru, qed tgħid li għadkom qegħdin tippjanaw u għadkom tridu tiddeċiedu fuq dan l-imbierek raba' vapur.

Issa jien bħalek m'iniex tekniku, imma xi forma ta' sens ta' loġika għandi.

Għoxrin sena ilu, Gvern Nazzjonalista bena tliet vapuri ġodda fjamanti ad hoc għall-baħar ta' Malta u Għawdex.

Iva possibbli llum ma nistgħu nużaw xejn mit-tenders u d-dokumentazzjoni kollha li ntużaw dakinhar?

Qed nagħmel din il-mistoqsija għal raġuni waħda sempliċi, biex inħaffu dan il-proċess jekk irridu nġibu dan ir-raba' vapur.

Ministru, intom tagħmlu ħafna aċċenn fuq il-kjuwijiet li nqatgħu bir-raba' vapur, u s'hemmhekk għandek raġun.

Però, mhux in-nies kollha jaqsmu bil-karozzi.

Ħafna nies jaqsmu bil-mixi, bħali l-ewwel wieħed.

Inti taf ben tajjeb, għax jien ikkritikajtek kemm-il darba dwar dan, li l-'MV Nikolaus' mhuwiex aċċessibbli.

Aktar ma nkomplu nistennew li jkollna r-raba' vapur, ifisser aktar tbatijiet għall-Maltin, Għawdxin u barranin li jridu jaqsmu bil-mixi u jkollhom jużaw dak il-vapur.

Hawn qed nitolbok biex tikkonsidraw it-tbatija li qed ibatu ċerti nies.

Forsi miegħek ma jitkellmux daqskemm jitkellmu miegħi, għax jien persuna b'diżabilità u allura javviċinawni aktar.

Nista' nurik l-ammonti ta' ilmenti li jressqu miegħi n-nies.

Fl-aħħar in-nies kważi kważi jibdew jaqtgħu qalbhom meta jaraw li għaddiet sena, tnejn u l-affarijiet ma nbidlux, imma jibqgħu l-istess.

Kulħadd jgħidilhom "iva, dalwaqt", imma ma jiġri xejn.

Dan iġibni għal punt ieħor.

Bl-istess tip ta' argument hemm il-kwestjoni tal-vapur tal-merkanzija li ilna ħafna niddibattu fuqu.

Jien naħseb li kien hemm ħafna ilmenti f'daqqa waħda, imma mbagħad in-nies raw li għaddew is-snin u bażikament irrassenjaw ruħhom.

Forsi huwa għalhekk li m'għadhomx qed jaslulek daqstant ilmenti fir-rigward, Ministru.

Hawn irrid insemmi punt ieħor li jrid jiġi kkalkolat mill-Ministeru għal Għawdex.

Ministru, inti għamilt l-argument li wieħed irid jara jekk hemmx talba għal dan il-vapur tal-merkanzija għall-Belt Valletta.

Jien mhux dik li rrid nara, imma affarijiet oħra, li semma anke l-Onor.

Nafu kemm il-ġarr tal-merkanzija qed tiswa lill-ekonomija t'Għawdex?

Kif nafu, biex iġġorr il-merkanzija bl-art hemm cost.

Ipparagunat mal-merkanzija li konna nġorru bil-baħar, x'differenza hemm għall-ekonomija ta' Għawdex?

Kemm qed tiswa aktar lill-Għawdxin?

Ħalli npoġġhielek in parole povere.

Iva jew le?

Qatt dħaltu fiha bħala Ministeru għal Għawdex?

Jien nemmen li għandek għal qalbek lil Għawdex daqskemm għandi jien.

Ippermettili ħa nispiċċa.

IĊ-CHAIRPERSON: Bir-rispett kollu, dan huwa kumment fil-vojt.

KEVIN CUTAJAR: Sur President, ma naqbilx miegħek.

IĊ-CHAIRPERSON: Kulħadd jaf li l-Ministru għandu għal qalbu l-interess ta' Għawdex bħal kulħadd.

(Interruzzjonijiet)

KEVIN CUTAJAR: Sur President, dan ma nistennihx mingħandek.

Ħa nikkonkludi.

IĊ-CHAIRPERSON: Għandek xi dubju li l-Ministru m'għandux għal qalbu l-interess ta' Għawdex?

CHRIS SAID: Mhux hekk qal, li l-Ministru għandu għal qalbu lil Għawdex?!

KEVIN CUTAJAR: Il-mistoqsija għamiltha.

IĊ-CHAIRPERSON: Hemm in-nies jistennewna u ilhom jistennew żmien biex isir il-punt tagħhom.

Jiddispjaċini.

Le,mhux hekk l-affarijiet.

KEVIN CUTAJAR: Ministru, qatt ikkalkolajtu kemm qed jiswa l-ġarr tal-merkanzija bl-art bħala spiża għall-ekonomija ta' Għawdex?

Dawk huma l-mistoqsijiet tiegħi.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Il-Ministru Clint Camilleri.

CLINT CAMILLERI: Se nipprova niftakar il-mistoqsijiet kollha.

KEVIN CUTAJAR: Il-mistoqsijiet kienu l-ewwel li 20 sena ilu Gvern Nazzjonalista bena tliet vapuri u allura jekk dik id-dokumentazzjoni hijiex qed tintuża llum?

It-tieni punt huwa dwar l-aċċessibilità.

U t-tielet punt huwa dwar kemm qed tiswina biex inġorru l-merkanzija mit-triq.

CLINT CAMILLERI: Qed nieħu gost li l-Onor.

Cutajar qed isemmi li 20 sena ilu bnew il-vapuri, għaliex irrid infakkru wkoll kemm-il 20 sena għaddew wara li wegħdu ħafna affarijiet u ma sarux.

Jew kemm wegħdu li se jsiru affarijiet u damu 20 sena biex isiru, inkluż it-terminals u l-pixxina li wegħdu u qatt ma għamluha, fost ħafna affarijiet oħrajn.

(Interruzzjonijiet) Iva, dik hi l-verità!

Domtu 20 sena biex għamiltu żewġ terminals!

(Interruzzjonijiet)

IĊ-CHAIRPERSON: Ministru, irrispondi l-mistoqsija, ħalli nagħlqu dan il-punt.

Nerġa' nfakkar li hemm in-nies jistennew.

KEVIN CUTAJAR: Sur President, qed tiġbed l-attenzjoni tal-Ministru għax ġbidtlek l-attenzjoni jien.

Skużani, imma nqastni mir-rispett.

IĊ-CHAIRPERSON: Le, ma nqastek mir-rispett xejn.

KEVIN CUTAJAR: Il-kummenti tiegħi jiswew daqs ta' ħaddieħor.

IĊ-CHAIRPERSON: Min qallek li le, Onor. Cutajar?

KEVIN CUTAJAR: Int għedtli li kkummentajt fil-vojt u nitolbok tiskuża ruħek.

Ma naċċettax kumment bħal dak mingħandek, Chairperson tal-Kumitat.

IĊ-CHAIRPERSON: Jien m'għedtlek xejn.

Għedtlek: Għandek xi dubju li l-Ministru m'għandux għal qalbu l-interess ta' Għawdex?

KEVIN CUTAJAR: Għidtli li kien kumment fil-vojt.

IĊ-CHAIRPERSON: Jien għidtlek: Għandek xi dubju li l-Ministru m'għandux għal qalbu l-interess ta' Għawdex?

Għalfejn qed indumu għalxejn?

Għalfejn dawn l-affarijiet?

CLINT CAMILLERI: Rigward ir-raba' vapur u t-tenders, diġà rrispondejt dawk il-mistoqsijiet fit-tul.

Jekk tridu aktar dettalji b'mod speċifiku, nistgħu nitolbu liċ-Chairperson tal-Gozo Channel iġib in-nies tekniċi tal-kumpanija sabiex ikunu jistgħu jitkellmu b'mod aktar dettaljat.

CHRIS SAID: Naqblu li fil-laqgħa li jmiss jekk jista' jiġi ċ-Chairman u n-nies tekniċi tal-Gozo Channel, ħalli dawn il-mistoqsijiet importanti jiġu mwieġba.

Naħseb li l-Għawdxin għandom dritt ikunu jafu dawn id-dettalji, u anke bħala Oppożizzjoni biex inkunu nistgħu nagħtu l-kontribut tagħna.

Fl-aħħar mill-aħħar, ilkoll naqblu li l-aċċessibilità hija forsi l-aktar ħaġa kruċjali għal Għawdex, għax aktar ma tittejjeb l-aċċessibilità aktar jikbru l-opportunitajiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Kollox sew.

Mela Gvern u Oppożizzjoni qed jaqblu li għas-seduta li jmiss nistiednu lil dawn in-nies tekniċi, hux hekk?

CLINT CAMILLERI: Jekk mhux diġà għandna aktar nies mistednin u nħalluhom jistennew aktar.

Forsi jiżdiedu mal-lista, għax hawn ħafna nies li qed jistennew u se jerġgħu ma jitkellmux.

IĊ-CHAIRPERSON: Onor. Said, nistednuhom għal-laqgħa li ġejja jew jiżdiedu fuq il-lista?

CHRIS SAID: Bħala Oppożizzjoni, m'għandniex oġġezzjoni li jiġu fil-laqgħa ta' wara.

Sur President, naħseb li s-suġġeriment tiegħek huwa l-aħjar soluzzjoni, li nimxu fuq punt punt.

Is-suġġett tal-aċċessibilità lejn Għawdex huwa wiesa' u tajjeb li qbadnieh punt punt.

Tlaqna mill-issue tal-fibre optic cable, imbagħad morna għar-raba' vapur u miegħu daħħalna wkoll it-trasport tal-merkanzija.

Qed immissu żewġ punti f'wieħed.

Naħseb li hekk għandna nimxu, biċċa biċċa, ħalli ma nħawdux konċetti ma' oħra.

Ovvjament, naħseb li s-Sinjuri mill-NGOs qegħdin hawn biex jitkellmu fuq il-mina.

Jekk naqblu, nistgħu nieqfu hawnhekk fuq ir-raba' vapur u t-trasport tal-merkanzija u nerġgħu naqbdu dan is-suġġett darba oħra meta l-Ministru jista' jġib l-esperti li semma, inkluż iċ-Chairman tal-Gozo Channel, biex iwieġbu l-mistoqsijiet tekniċi u jagħtu iżjed dawl fuq x'qed isir u f'liema linja sejrin.

IĊ-CHAIRPERSON: Naqblu?

L-Onor.

JOSEPH ELLIS: Sur President, l-uniku punt żgħir li nixtieq nsemmi huwa dwar il-PSO.

Peress li l-PSO attwali jirrikjedi li jkun hemm servizz bejn Sa Maison jew il-Port il-Kbir u l-Imġarr, sakemm ma kienx hemm bdil jew ftehim bil-miktub bejn il-partijiet, u peress li l-Ministru għall-Infrastruttura f'mistoqsija parlamentari qal li kien hemm bidla f'dan il-PSO, jista' l-Ministru jippubblika l-emenda li saret għall-ftehim tal-PSO oriġinali ħalli naraw kif qed jiġi operat is-servizz tal-merkanzija?

Dan għaliex naħseb li xi ħaġa daqshekk vitali għal Għawdex, bħalma hu dan il-ftehim tal-PSO, għandu ikun aċċessibbli għal kulħadd.

IĊ-CHAIRPERSON: Jekk taqblu miegħi, nieqfu ftit hawn fuq is-suġġetti li semmejna biex nagħtu l-ispazju lill-NGOs.

Issa wasalna fuq is-suġġett tal-mina.

Għalhekk nistieden lill-NGOs jagħmlu l-mistoqsijiet tagħhom jew lin-Nutar Christian Zammit jew lill-Ministru għal Għawdex.

IS-SUR DANIEL CILIA (Moviment Graffitti): Sur President, b'referenza għal dak li għedt inti u l-Onor.

Chris Said, tajjeb nikkjarifika li aħna m'aħniex xi grupp tal-mina jew kontra l-mina.

Bħala NGOs aħna nixtiequ li jkun hemm konnettività tajba bejn Malta u Għawdex, kif tixtiequ intom ilkoll f'dik il-Kamra.

Ejja ma npoġġux kollox f'keffa waħda bħallikieku aħna ta' kontra l-mina jew favur il-mina.

Kif għedt fil-preżentazzjoni ta' ġimagħtejn ilu, hemm affarijiet tajbin u hemm affarijiet ħżiena fir-rigward tal-mina.

Jekk issir il-mina rridu nkunu ċerti li ħafna affarijiet oħra jsiru tajbin ukoll.

Pereżempju, se jibqgħu jaħdmu aktar vapuri?

Mhux se noqgħod nerġa' nirrepeti dak kollu li għedt fl-aħħar laqgħa.

Illum se nħalli lil ħaddieħor, forsi s-Sinjura Maria Grazia Cassar, biex tagħmel il-punti tagħha.

Però importanti li ma niġux ikklassifikati bħala xi grupp ta' kontra l-mina, għax mhux dak il-punt.

Il-mina, jekk se ssir, tajjeb li ssir sew u jibqgħu modi oħrajn biex naqsmu bejn Malta u Għawdex.

Dan għax jekk allaħares qatt jiġri xi ħaġa fil-mina, Għawdex jeħel.

Din hija xi ħaġa li jaqbel magħha kulħadd.

Ma tridx tkun xi għaref kbir jew – no disrespect, Ministru – xi perit kbir biex tifhem dan il-punt.

Jekk ikun hemm problema fil-mina u għandna vapur wieħed, għiduli x'se jiġri f'Għawdex?

Jekk jiġri bħalma ġara fil-mina ta' Mont Blanc u l-mina tingħalaq għal tliet snin, x'se nagħmlu?

Jiġifieri ejja naħdmu kollha fi triq waħda li twassalna biex ikollna konnettività tajba bejn Malta u Għawdex.

IĊ-CHAIRPERSON: Is-Sinjura Maria Grazia Cassar.

IS-SA MARIA GRAZIA CASSAR: Sur President, grazzi tal-kelma.

Però jekk irridu nagħmlu diskussjoni serja dwar il-mina, naħseb li aħjar nħalluha għal darb'oħra u niddiskutu b'mod dettaljat.

X'taħsbu?

IĊ-CHAIRPERSON: Jien minħabba fikom biex ma nħallukomx aktar tistennew, għax naf li ilkom diġà żewġ seduti tistennew biex tagħmlu l-punti tagħkom.

IS-SA MARIA GRAZIA CASSAR: Sur President, ma nixtieqx nagħmel il-punti tiegħi u mbagħad ma niddiskutuhomx.

IĊ-CHAIRPERSON: Jekk intom komdi li nagħmlu din id-diskussjoni f'laqgħa oħra, nibdew bil-punti tagħkom mill-ewwel.

IS-SUR DANIEL CILIA: Sur President, jekk se nibqgħu għaddejjin sas-7.30 p.m. nistgħu nkomplu.

IĊ-CHAIRPERSON: Le, ma nistgħux.

IS-SUR DANIEL CILIA: Għalhekk qed nagħmel dan il-punt.

JOSEPH ELLIS: Sur President, jien irrid nitkellem fl-Aġġornament fil-Plenarja.

CHRIS SAID: Sur President, fid-dawl ta' dak li għadha kemm qalet is-Sinjura Cassar, nissuġġerixxi – dejjem jekk hawn qbil - li fil-laqgħa li jmiss nibdew mill-ewwel bis-sehem tal-NGOs fuq il-punti li jridu jqajmu huma – mhux fuq il-mina biss, imma fuq l-aċċessibilità kollha – u dik is-seduta tkun prattikament iddedikata għall-NGOs.

Jista' jkun li hemm NGOs oħra li jkunu jridu jingħaqdu magħna dakinhar ukoll.

Hekk jew hekk, issa ilna għaddejjin sagħtejn u fis-7.00 p.m. jew anke qabel, kemm jien kif ukoll l-Onor.

Ellis irridu nitkellmu fil-Plenarja.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Mela qed naqblu li nagħlqu hawn.

Onor. Cutajar, ma kenitx l-intenzjoni tiegħi li b'xi mod tkun offiż.

Nitlob apoloġija.

KEVIN CUTAJAR: Sur President, nifhem li forsi għalik mhux daqshekk faċli li tmexxi kumitat bħal dan, imma trid tapprezza li rridu nagħmlu d-diskussjoni, għax inkella nkunu qed niġu hawn għalxejn.

Hawn ħadd m'għandu kummenti fil-vojt.

IĊ-CHAIRPERSON: Tridu tapprezzaw li rridu nkunu in order u tgħinu lis-Sedja.

KEVIN CUTAJAR: Taf kemm domt nistenna t-turn tiegħi?

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn kulħadd għandu għal qalbu l-interess ta' Għawdex.

Ma nsib l-ebda oġġezzjoni li nitobok apoloġija.

CHRIS SAID: Sur President, magħluqa.

Naħseb li fis-seduta tal-lum missejna punti importanti.

Kultant ikun hemm opinjonijiet diverġenti wkoll, imma allaħares naqblu f'kollox!

Naħseb li kellna laqgħa tajba u ħriġna affarijiet tajbin, anke fejn forsi ma qbilniex.

M'għandix dubju li l-Ministru ħa nota ta' dawk il-punti.

IĊ-CHAIRPERSON: Nirringrazzja lil kulħadd, għax qegħdin tagħmlu xogħol tajjeb favur Għawdex.

Is-seduta li jmiss hija fit-12 ta' April 2021, fl-4.30 p.m. bl-istess aġenda.

Il-Kumitat huwa aġġornat.

Grazzi.

Fis-6.31 p.m. il-Kumitat aġġorna.


KUMITAT PERMANENTI GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

LAQGĦA NRU 15

It-Tnejn, 15 ta' Marzu 2021

Il-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet ta' Għawdex iltaqa' fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament, il-Belt Valletta fl-4.45 p.m.

L-Onor.

Anton Refalo, President tal-Kumitat, ippreseda.

PREŻENTI

Il-Ministru għal Għawdex l-Onor.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 14, li saret fl-1 ta' Marzu 2020, ġew ikkonfermati.

Il-President tal-Kumitat l-Onor.

Anton Refalo fetaħ il-ħmistax-il laqgħa ta' dan il-Kumitat billi informa lill-mistednin ta' din il-laqgħa li l-proċedimenti huma kollha pubbliċi u ser jiġu mxandra fuq is-sit tal-Parlament ta' Malta u anke fuq it-television channel tal-Parlament.

Informa ukoll li l-preżentazzjonijiet li jsiru u jiġu ppreżentati lill-Kumitat, huma wkoll pubbliċi sakemm ma jkunx indikat mod ieħor.

L-AĊĊESSIBBILTÀ FIR-RIGWARD TAL-KONNETTIVITÀ BEJN MALTA U GĦAWDEX (KONT.)

Il-President stieden lin-Nutar Dr Christian Zammit f'isem il-Ministeru għal Għawdex u lis-Sinjuri Daniel Cilia, Ruth Mercieca u George Mario Attard mill-NGO Moviment Graffitti u lis-Sinjura Maria Grazia Cassar mill-NGO Din l-Art Ħelwa f'isem sittax-il NGO.

Il-mistednin kollha ngħaqdu għal din il-laqgħa tal-Kumitat permezz ta' video conferencing.

Il-President stiden lill-Membri ta' dan il-Kumitat sabiex iressqu d-domandi tagħhom lill-mistednin fuq il-preżentazzjonijiet li taw fil-laqgħa preċedenti.

Minħabba nuqqas ta' ħin, il-Kumitat qabel li d-diskussjoni titkompla fil-laqgħa li jmiss.

Fis-6.31 p.m., il-President tal-Kumitat aġġorna il-laqgħa għat-Tnejn 12 ta' April 2021 fl-4:30p.m. bl-istess aġenda.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

LAQGĦA 44

L-Erbgħa, 17 ta' Marzu 2021 fl-4:30 p.m.

L-Onor.

Silvio Parnis, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 17 ta' Marzu, 2021 fl-4.30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati, fil-Parlament b'din l-aġenda:-

Diskussjoni ma' Dr Lara Said dwar l-aċċess b'xejn għall-mediċina Daratumumab;

Affarijiet Oħra.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees soc


LAQGĦA NRU 44

L-Erbgħa, 17 ta' Marzu 2021

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Parlament, fil-4:50 p.m.

L-Onor.

Oliver Scicluna, ippresieda l-laqgħa.

PREŻENTI: L-Onor.

Għal din il-laqgħa kienet preżenti wkoll l-Onor.

L-Onor.

Silvio Parnis, Chairperson tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, kien skużat.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali kienet preżenti għal-laqgħa.

Il-President tal-Kamra qal it-talba.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 43 li saret nhar l-Erbgħa, 10 ta' Marzu 2021 ġew ikkonfermati.

DISKUSSJONI MA' DR LARA SAID DWAR L-AĊĊESS B'XEJN GĦALL-MEDIĊINA DARATUMUMAB

Għal din id-diskussjoni kienet mistiedna Dr Lara Said, li min-naħa tagħha ressqet powerpoint presentation dwar il-mediċina Daratumumab u t-talba tagħha sabiex din il-mediċina li tingħata lil pazjenti b'ċertu tip ta' kanċer tidħol fil-formolarju tal-Gvern.

Bil-permess tal-Kumitat Dr Lara Said ippreżentat powerpoint presentation intitolata;

Wara li l-Dr Said ressqet il-preżentazzjoni tagħha sarulha diversi mistoqsijiet mill-Membri preżenti.

Kien hemm qbil mill-Kumitat sabiex din it-talba tiġi mressqa quddiem il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa.

Fis-5.55 p.m. id-diskussjoni fuq is-suġġett ġiet fi tmiemha u l-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li jiġu komunikati aktar tard.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

L-Onor.


KUMITATI TALKAMRA TADDEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI GĦALLISTANDARDS FILĦAJJA PUBBLIKA

AVVIŻ

Laqgħa Nru 16

It-Tlieta, 23 ta' Marzu 2021 fl-4.30 p.m.

IlPresident talKumitat Permanenti għallIstandards filĦajja Pubblika javża li lKumitat se jiltaqa' nhar it-Tlieta, 23 ta' Marzu 2021 fl-4.30 p.m. filKamra talKumitati filParlament, ilBelt Valletta, b'din laġenda:

Konferma tal-Minuti

Rapport dwar Investigazzjoni mill-Kummissarju għall-Istandards fil-Ħajja Pubblika - (Każ K/028)

Xogħol ieħor

22 ta' Marzu 2021 SKRIVAN TALKAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees spl


KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

LAQGĦA NRU 17

It-Tlieta, 23 ta' Marzu 2021

Il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa ltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fil-5.14 p.m.

L-Onor.

Silvio Grixti, President tal-Kumitat ippresieda.

PREŻENTI

Is-Segretarju Parlamentari għaċ-Ċittadinanza u l-Komunitajiet l-Onor.

Alex Muscat (sostitut tal-Onor.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 16 li saret fis-17 ta' Frar 2021 ġew konfermati.

Il-Kumitat stieden lill-Professur Michael A. Borg, Kap tad-Dipartiment tal-Kontroll tal-Infezzjonijiet u lis-Sur Steve Agius Chief Operating Officer tal-Isptar Mater Dei, sabiex jagħtu preżentazzjoni fuq is-suġġett.

Bil-permess tal-Kumitat, Prof. Borg u s-Sur Agius ippreżentaw Powerpoint Presentation intitolata:

Wara kien hemm diskussjoni fejn il-membri preżenti staqsew diversi mistoqsijiet lill-mistednin.

Fis-6.18 pm il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu kkomunikati iktar tard.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees health


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-ĦATRIET PUBBLIĊI

AVVIŻ

Laqgħa Nru 22

It-Tlieta, 23 ta' Marzu 2021 fit-3.30 pm

L-Onor.

Anthony Agius Decelis, President tal-Kumitat Permanenti dwar il-Ħatriet Pubbliċi, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tlieta, 23 ta' Marzu 2021 fit-3.30 pm fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament, il-Belt Valletta, b'din l-aġenda:

Konferma tal-Minuti.

Smigħ fir-rigward tan-nomina ta' Dr John Vassallo għall-ħatra ta' Non-Executive Chairman tal-Bord tal-Governaturi tal-Awtorità tal-Artijiet.

17 ta' Marzu 2021 Skrivan tal-Kamra

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees hat