GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 12

L-Erbgħa, 16 ta' Settembru 2020

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

Laqgħa Nru 12

L-Erbgħa, 16 ta' Settembru 2020

Il-Kumitat iltaqa' fil-Gozo Innovation Hub, ix-Xewkija Għawdex, fl-10.15 a.m.

Il-Minuti tal-laqgħa Nru 11, li saret fit-2 ta' Settembru 2020, ġew ikkonfermati.

IĊ-CHAIRPERSON (Onor. Justyne Caruana): Nilqagħkom fil-gżira Għawdxija.

Din hija t-12-il laqgħa tal-Kumitat u t-tieni laqgħa li qegħdin nagħmlu minn hawnhekk.

Infakkar lil dawk kollha li qegħdin isegwuna u lill-mistednin tagħna li dawn huma xandiriet pubbliċi, u allura dak li se jingħad u li se jiġi mqiegħed fuq il-Mejda tal-Kumitat huwa pubbliku, sakemm ma jkunx hemm xi ħadd li ma jkunx jixtieq li xi dokument ikun pubbliku.

Min se jkun qiegħed jesebixxi dokument irid jgħidilna jekk hijiex ix-xewqa tiegħu jew tagħha li jintwera.

Ninforma lill-Kumitat li wara l-laqgħa li għaddiet, erġajna għamilna kuntatt mas- Supretendent tas-Saħħa Pubblika, il-Prof.

Charmaine Gauci, li bagħtitilna l-informazzjoni li tlabna mingħandha, b'mod partikolari dwar is-swabs li jsiru fiċ-ċentru t'Għawdex, u bagħtitilna l-graph ukoll.

Kellna wkoll komunikazzjoni mal-LESA fejn ġejna informati li bejn it-13 ta' Marzu u l-31 ta' Awwissu 2020 ġie rrekordjat total ta' 1,859 infringement f'Għawdex, li 42 minnhom saru f'Għawdex u 1,817 saru f'Malta.

Rigward il-punt li qam biex ikun hemm iktar kontrolli u ġemgħat tal-pulizija, sar kuntatt mal-Kummissarju tal-Pulizija, is-Sur Angelo Gafa, li informana li din il-kwestjoni qed tiġi diskussa internament.

L-IMPATT TAL-COVID-19 FUQ GĦAWDEX U T-TRIQ 'IL QUDDIEM (KONT.)

IĊ-CHAIRPERSON: Illum se nkomplu niddiskutu l-impatt tal-COVID-19 fuq Għawdex u t-triq 'il quddiem.

Għandna diversi mistednin, però qabel xejn ippermettuli nirringrazzja lis-Sur John Borg, is-Segretarju Permanenti fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex, li qiegħed fostna llum.

Xtaqt nirringrazzjah f'isimkom tal-koperazzjoni sħiħa li qegħdin insibu bl-input tiegħu personali, għax kieku kien ikun iktar diffiċli li jsiru l-laqgħat f'Għawdex.

Sur Borg, nirringrazzjak f'isem il-Kumitat.

Għandna lil Dr Jimmy John M. Vella, li se jkun qiegħed jingħaqad magħna f'isem il-grupp tal-LSEs Għawdxin li jaħdmu Malta biex jagħmlilna preżentazzjoni.

Se jkollna wkoll lis-Sa Pauliana Said mill-Gozo Federation Persons with Disability, Dr Denise Mifsud li hi l-Prinċipal tal-Kulleġġ ġewwa Għawdex, is-Sur Muscat u s-Sur Scicluna, rappreżentanti tal-Gozo Tourism Association, u s-Sur Joseph Borg u s-Sur Daniel Borg, rappreżentanti tal-Gozo Business Chamber.

Nibdew bl-ewwel intervent li għandna u nistieden li Dr Jimmy John M. Vella.

DR JIMMY JOHN M. VELLA (Rappreżentant ta' grupp ta' LSE's Għawdxin): L-għodwa t-tajba.

Qed tisimgħuni?

IĊ-CHAIRPERSON: Qed nisimgħuk tajjeb ħafna.

Grazzi talli ngħaqadt magħna.

Aħna rċevejna korrispondenza mingħandek fejn issollevajt diversi kwestjonijiet relatati mal-inkonvenjenti li għandhom l-LSEs Għawdxin li jaħdmu Malta, u allura ħassejna li wara din il-korrispondenza kellna nistednuk biex tagħmel espożizzjoni eżawrjenti biex il-Kumitat mhux biss jkun jista' jieħu nota tagħhom, imma fejn huwa possibbli nkunu nistgħu naġixxu dwarhom.

Għandek il-ħin tiegħek biex tagħmel il-preżentazzjoni.

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Nirringrazzjakom.

Kif semmejt tajjeb, il-korrispondenza hija dik tas-17 ta' Awwissu, li tqajjem il-punti kollha li xtaqt nagħmel illum wara l-istedina tagħkom.

Bażikament, f'dan l-istadju jien nirrappreżenta 13-il LSE Għawdxin li jaħdmu Malta.

Il-kwestjoni prinċipali hija li teżisti lista ta' seniority, fejn suppost meta tinqala' vakanza għal LSE f'Għawdex, tiġi trasferita LSE Għawdxija minn Malta skont din il-lista.

Li kien qed jiġri u dak li konna qed ninnotaw, u dak li l-LSEs ilhom jikkumbattu dwaru qabel ma ġew għandi, hu li jeżisti proċess fejn LSE tista', tramite bord mediku, wara li tagħmel applikazzjoni u tiġi assessjata minn dan il-bord, tinqabeż fil-lista tas-seniority fuq bażi hekk imsejħa umanitarja.

Nafu b'diversi każijiet li huma ġenwini f'dan is-sens u m'għandna l-ebda kwestjoni ma' dawn l-każijiet li huma ġenwini – anzi napprezzaw x'qed jiġri f'dak is-sens.

Però, irrealizzajna wkoll – mhux b'dubju raġjonevoli biss, imma anke minn diskors li ntqal lill-klijenti tiegħi – li kien hemm xi każijiet li jistgħu ma jkunux daqshekk ġenwini.

Ovvjament, meta l-LSEs li huma klijenti tiegħi raw hekk, ħadu diversi azzjonijiet, inkluż li marru għand il-Kummissarju tal-Edukazzjoni, Dr Caruana Carabez.

Dan għamel investigazzjoni li matulha żammna informati b'kull pass li kien qed jagħmel, u ltaqa' magħna fl-uffiċini tiegħu fil-Belt; però, sfortunatament, il-konklużjoni tiegħu kienet, kif anke inkludejt jien mal-ittra tiegħi tas-17 ta' Awwissu, li huwa stess ma setax jikkonkludi kif qed jittieħdu dawn id-deċiżjonijiet mill-Bord Mediku.

Hu għadda l-kumment li, kuntrarjament għall-prassi, dan il-bord mediku jpoġġi fuqu tabib wieħed biss li ilu fuq dan il-bord għal diversi snin; però, ma ngħatax iktar informazzjoni, la min huwa t-tabib u lanqas kif jittieħdu d-deċiżjonijiet.

Wara dan kollu, inqalgħet il-kwestjoni li dawn l-LSEs klijenti tiegħi kollha kemm huma huma impjegati fis-settur u jagħmlu diversi korsijiet matul is-snin, inkluż bħalissa, filwaqt li qegħdin jagħmlu degree in inclusive education sabiex jilħqu l-grad ta' LSE 3.

Il-kwestjoni hija li iktar ma jkollhom kwalifiki, iktar jiġu 'l quddiem fis-seniority tagħhom.

Però issa li qiegħed jiġri huwa li LSEs li mhumiex impjegati fis-settur, għax m'għandhomx ir-rabta tal-impjieg bħalma għandhom il-klijenti tiegħi, qed jirnexxilhom jagħmlu dan il-kors fuq bażi full-time.

Allura, l-LSEs li qed jiggradwaw qabel il-klijenti tiegħi f'dan il-kors, jidher li se jkunu qegħdin jingħataw trasferiment qabilhom meta jinqala' l-bżonn ta' xi trasferiment.

Il-klijenti tiegħi, ġustament, qegħdin jgħidu li huma għandhom tant esperjenza fis-settur u dejjem jagħmlu l-korsijiet biex jibqgħu aġġornati, u mbagħad qed jiġri li persuni oħra li huma iżgħar u b'inqas esperjenza, għax jistgħu jagħmlu l-kors full-time se jaqbżuhom u kull darba l-klijenti tiegħi qegħdin jaqgħu lura, irrispettivament mis-snin li għandhom fil-kamp operattiv u l-korsijiet li qed jibqgħu jagħmlu.

Aħna, wara li rajna d-deċiżjonijiet tal-Kummissarju Dr Caruana Carabez, ma kienx baqgħalna wisq alternattivi għajr li jew nieħdu l-via ġudizzjarja, li ma xtaqniex nagħmlu, stante li għall-klijenti tiegħi impjegati fis-settur il-via ġudizzjarja jkollha tolqot, jew inkella nipprovaw nitkellmu ma' min jirrappreżenta lil Għawdex, ossia l-Kumitat li tirrappreżentaw intom, u għaldaqstant bgħatna dik l-ittra tas-17 ta' Awwissu.

Li jixtiequ l-LSEs ovvjament hu li huma ma jibqgħux jinqabżu fil-lista tas-seniority u li, jekk ikun hemm bżonn ta' reliever LSEs Għawdex, minflok ma jintbagħtu relievers għal perjodu qasir biss u jerġgħu jittieħdu lura Malta – li hu ta' inkonvenjent anke għall-istudenti li tinbidel l-LSE f'nofs is-semester – ikun hemm pool of LSE relievers.

Nifhmu li din il-ħaġa ilha tiġi diskussa, però s'issa għadha ma saritx.

Għall-kumplament, nista' nistrieħ fuq l-ittra tas-17 ta' Awwissu, għax finalment tispjega dawn il-punti kollha.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

Issa ngħaddu għall-interventi tal-kollegi tiegħi.

CHRIS SAID: Dr Vella, grazzi għall-preżentazzjoni li għamilt għan-nom ta' numru ta' LSEs li jaħdmu Malta.

Li nixtieqek tiċċara huwa dan: meta għedtilna li min-naħa tiegħu l-Ombudsman ma setax jasal għall-konklużjoni, fhimt sew li għax id-Dipartiment tal-Edukazzjoni jew il-bord ma tawhx informazzjoni biżżejjed?

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Dr Said, nirringrazzjak tad-domanda, għax dan huwa punt importanti ħafna li lili sfuġġieli.

Effettivament, il-Kummissarju Dr Caruana Carabez bagħtilna d-deċiżjoni tiegħu datata 13 ta' Lulju 2020 bin-numru referenzjali UT0028, fejn fost affarijiet oħrajn huwa jgħid li l-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol hu marbut bid-direzzjonijiet li jingħata mill-Bord Mediku, u jkompli jgħid li l-Bord huwa appuntat mill-People and Standards Division fi ħdan l-Uffiċċju tal-Prim Ministru.

Issa jien sibt kuntatt tal-People and Standards Division u kkomunikajt magħhom: però, li rajt daqsxejn stramb – forsi jien m'iniex nifhem il-mekkaniżmu intern– hu li r-reazzjoni li rċevejt kienet mill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

Mela allura jidher li qisu l-People and Standards Division li qed tappunta l-Bord Mediku mhijiex indipendenti mill-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

Fil-fatt, ir-risposta li rċevejt via email kienet iffirmata mid-Direttriċi tal-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

Il-Kummissarju qal li kellu diffikultajiet kbar biex jingħata ċerti risposti li kien qed ifittex, u jinkludi li kien pjuttost frustrat meta jgħid:

Hu qed jgħidilna li ma setax jingħata l-informazzjoni li kellu bżonn biex jgħid li mhuwiex ċar x'inhu jiġri, jew huwa ċar x'qiegħed jiġri imma jħoss hekk, eċċ. Qiegħed jgħid li ma ngħatax dak li kellu bżonn.

Ma nafx jekk irrispondejtx lill-Onor.

L-aħħar punt min-naħa tiegħi hu jekk ġietx diskussa s-soluzzjoni li intom ressaqtu quddiem id-Dipartiment tal-Edukazzjoni, u jekk ingħatajtux risposta fuqha.

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Aħna ltqajna darba mad-Dipartiment tal-Edukazzjoni, però ma setax jiltaqa' magħna l-Ministru Owen Bonnici, u minfloku ltaqa' magħna Dr Francis Fabri u diversi persuni oħrajn involuti f'din il-biċċa xogħol.

Dr Fabri dakinhar assigurana li kien se jagħmel mezz li t-trasferimenti kollha li saru jiġu reviewed.

Aħna ovvjament dak il-ħin staqsejna jekk hux diġà hemm mekkaniżmu biex jiġu reviewed, għax jekk tiġi trasferit fuq kwestjoni ta' injury, forsi nifhmu li jekk tkun injury permanenti, m'hemmx għalfejn tiġi reviewed.

Imma jekk, pereżempju, ikun hemm każ partikolari ta' ansjetà jew dipressjoni, dik tista' tameljora ruħha biż-żmien, bit-terapija, eċċ. Allura aħna ġustament staqsejna jekk hemmx diġà mekkaniżmu ta' review, u hu qalilna li dawn suppost jiġu reviewed kull tant snin.

Qalilna wkoll li se jipprova jdaħħal mekkaniżmu daqsxejn iktar ta' skrutinju fejn kull sena ssir review ġenerali.

Aħna staqsejnieh ukoll għalfejn min qiegħed jagħmel l-applikazzjonijiet bħalissa quddiem il-Bord Mediku m'għandux jgħaddi minn skrutinju aħjar, u hu qalilna m'għandux risposta; però, ovvjament, dawn huma punti li jitqajmu anke mal-Bord Mediku.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

KEVIN CUTAJAR: Dr Vella, grazzi tal-preżentazzjoni tiegħek.

Għandi domanda żgħira biex nippreċiżaw punt.

Waqt il-preżentazzjoni tiegħek, inti semmejt li hemm il-kwestjoni tas-seniority għax min qiegħed jagħmel il-kors full-time minn barra qiegħed jiġi ppreferut iktar mil-LSEs li qegħdin Malta u qed jagħmlu l-kors part-time.

X'response kellkom mill-awtoritajiet meta qajjimtuha din?

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Qed tgħid tajjeb, Dr Cutajar.

Iva, hekk jidher.

Tant jidher hekk li aħna bdejna billi kellna biss aċċenn min-naħa ta' persuna involuta fit-trasferimenti, fejn l-aċċenn kien li jista' jagħti l-każ li dawk li se jiggradwaw qabilkom se jiġu trasferiti u ppreferuti għat-trasferiment qabilkom.

Aħna, xħin rajna hekk, tħassibna ftit; allura, kien diġà kellna appuntament biex nagħmlu online meeting mad-Direttriċi, Dr McNamara.

Xħin l-LSEs ċempluli u qaluli li qed jisimgħu li l-persuni li qed jagħmlu l-kors full-time se jiggradwaw qabilhom se jiġu ppreferuti aktar minnhom, dak il-ħin stess bgħattilha email fejn għedtilha li qed jaslilna s-segwenti u ninsabu inkwetati ferm b'dan.

Hi qaltli li nistgħu niddiskutu meta niltaqgħu online, imma ftit jiem wara kien hemm trasferiment ta' LSE li ggradwat qabel il-klijenti tiegħi, għax il-kors għamlitu full-time, u ġiet trasferita malli nqala' l-bżonn.

Ovvjament, jien erġajt ktibt lil Dr McNamara dak il-ħin stess, fejn għedtilha li nafu li sar trasferiment u ma nħossux li dan huwa ġust għax aħna għadna lanqas biss iddiskutejnih dan il-punt u nħossu li, anke jekk niddiskutuh, dawn qed jiggradwaw qabilna għax aħna marbutin bl-impjieg.

Aħna qegħdin naħdmu fis-settur u qegħdin nagħmlu dan il-kors ta' LSE 3 minn butna u fil-ħin tagħna biex nibqgħu aġġornati skont il-bżonn tas-settur.

S'issa għad m'għandix risposta għal dik l-email, però għandi meeting skedat lejn il-bidu ta' Ottubru ma' Ms McNamara.

IĊ-CHAIRPERSON: Dr Vella, punt finali min-naħa tiegħi.

Qed nifhem sew li, at this point, il-kontestazzjoni hija li hemm min qiegħed jagħmel il-kors full-time u qed jiggradwa qabel dawk li għandhom l-esperjenza, u allura qed tinqabeż il-list of seniority?

Dan ġara għax matul is-snin kien hemm żviluppi, u llum, in konsegwenza tar-riforma, is-seniority qed tinqabeż minn dawk li jikkwalifikaw l-ewwel.

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Jien li nista' ngħid hu li kien hemm build-up.

Fil-bidu nett kien hemm ...

IĊ-CHAIRPERSON: Segwini ftit, għax forsi ma spjegajtx ruħi tajjeb.

Il-kontestazzjoni li għandna quddiemna llum hi li min hu LSE għandu so many years of experience u, għax qed jaħdem fis-settur, il-kwalifika ma jistax iġibha malajr daqs dawk li qegħdin barra.

Sadanittant, dawk li qegħdin barra jistgħu jagħmlu l-kors liberalment u qed jaqbżu lill-oħrajn għax qegħdin jikkwalifikaw qabilhom.

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Dr Caruana, naqbel ma' dak li qed tgħid; però mhuwiex il-punt uniku u kruċjali.

IĊ-CHAIRPERSON: Dik hija kwestjoni ta' inġustizzja, biex insejħulha hekk, imma hemm il-kriterju tal-kwalifika.

Meta ma kienx hemm ir-riforma tal-edukazzjoni – jien nista' nitkellem għax ilni nisma' b'dawn il-każijiet għal dawn l-aħħar 20 sena – u ma kellniex dan il-kriterju tal-kwalifika, xorta waħda kien hemm każijiet fejn xi LSEs kienu jiġu qabel oħrajn.

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Tramite l-Bord Mediku li, kif spjegajt, ilu jiġi challenged min-naħa tagħna.

IĊ-CHAIRPERSON: Ġieli tramite l-Bord Mediku, u ġieli le.

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Li naf jiena tramite l-Bord Mediku.

IĊ-CHAIRPERSON: Fil-każ ta' dawn l-aħħar istanzi, intom bħala rappreżentazzjonijiet, x'intom tagħmlu?

Għax, fir-rigward tal-ewwel biċċa – tal-kwalifika – qed nifhem li tkellimtu mal-Ombudsman.

Però, fil-kwestjoni tal-aħħar waħda, il-klijenti tiegħek x'azzjoni ħadu matul is-snin?

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Rigward il-kors ta' LSE 3 li qed isir bħalissa?

IĊ-CHAIRPERSON: Iva.

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Din hi kwestjoni li qamet bħalissa u għadna fil-bidu nett.

Kif spjegajt, tkellimna ma' Ms McNamara u għandna l-appuntament biex nitkellmu b'mod ulterjuri.

IĊ-CHAIRPERSON: Nifhem li inti għadek kemm dħalt f'dan il-każ.

Però, tinsab infurmat jekk il-klijenti tiegħek fil-passat – mhux neċessarjament fil-passat viċin, imma jista' jkun fil-passat remot, jiġifieri snin ilu – ħadux xi tip ta' azzjoni?

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Dażgur!

Huma, qabel ma ġew għandi, kienu diġà bdew il-proċeduri quddiem l-Ombudsman u kienu tkellmu ma' diversi entitajiet oħrajn fuq din il-kwestjoni, anke mal-Ministeru għal Għawdex, back in the years.

Din mhijiex xi ħaġa riċenti.

Jien bdejt nikteb l-ittri f'dawn l-aħħar sentejn, jekk mhux fl-aħħar sena; però, huma ilhom għaddejjin 'il fuq minn sitt snin, milli nista' nifhem.

IĊ-CHAIRPERSON: Tajjeb.

Għandkom iktar domandi?

Dr Vella, grazzi talli kont magħna u ressaqt dawn l-ilmenti f'isem il-klijenti tiegħek.

L-Onor.

CHRIS SAID: Jien, in vista ta' din il-preżentazzjoni li saret u tal-punti li tqajmu minn Dr Vella għan-nom ta' LSEs Għawdxin, nissuġġerixxi li bħala segwitu ta' din il-problema, fil-laqgħa li jmiss nitolbu lid-Dipartiment tal-Edukazzjoni jew lil Dr Fabri ...

IĊ-CHAIRPERSON: Wara li rċevejna l-korrispondenza mingħand Dr Vella, aħna għaddejnieha lil Dr Fabri biex ikun jista' jagħmel il-verifiki u l-argumenti tiegħu, biex ikun jista' jagħtihom lura lill-Kumitat.

Ovvjament, irridu nistennew; però, malli jkollna l-feedback inkunu nistgħu naqsmuha mal-Kumitat u ngħadduha lil Dr Vella biex ikun jista' jikkomunika bl-eżitu mal-klijenti tiegħu.

CHRIS SAID: Jien se mmur pass oltre u nissuġġerixxi li Dr Fabri u min hu responsabbli mil-LSEs – għax Dr Fabri huwa s-Segretarju Permanenti – fil-laqgħa li jmiss ikunu mistiedna biex inkunu nistgħu nagħmlulhom mistoqsijiet fid-dawl ta' dak li semma Dr. Vella ħalli jiċċaraw eżatt x'inhi l-policy għall-benefiċċju ta' dawn l-LSEs.

Infakkar li n-numru ta' LSEs Għawdxin li jaħdmu Malta mhuwiex żgħir, għax jekk m'iniex sejjer żball hemm 'il fuq minn 200, u allura qed nitkellmu fuq 200 familja Għawdxija li huma milqutin minn din il-ħaġa.

Ma jfissirx li hemm post għalihom kollha biex jaħdmu Għawdex; imma, bla dubju ta' xejn, aħna stess li konna naħdmu Malta jew għandna lil xi ħadd fil-familja li hu pulizija, LSE, għalliem jew infermier, nafu li dejjem tara l-lista ta' meta se jmissek tiġi taħdem Għawdex, u allura nistgħu nifhmu l-ansjetà ta' dawn in-nies.

Ninsab infurmat li hemm min ilu iktar minn għaxar snin jew 12-il sena jaħdem Malta bħala LSE.

Minn sena sa ħames snin tissaportihom, imma meta jibda għaddej iż-żmien tibda tara meta se jmissek.

Hemm ukoll numru minnhom li qed jitilqu, u dan meta l-Gvern għandu bżonn aktar ħaddiema f'dak is-settur.

Naf żgur li d-Dipartiment tal-Edukazzjoni għandu nuqqas ta' ħaddiema f'dan is-settur, u għalhekk inkunu nistgħu nagħmlu xi mistoqsijiet biex niċċaraw x'inhi l-policy.

IĊ-CHAIRPERSON: Jien naqbel li għandha ssir laqgħa ad hoc.

Matul din il-ġimgħa rċevejna korrispondenza mingħand l-LSEs li jivvjaġġaw lejn Malta, li wkoll qajmu ċerti kwistjonijiet.

Fil-fatt, stedinnihom biex ikunu magħna; però, ma ħassewhomx komdi li jiġu jitkellmu magħna quddiem il-cameras, u allura nissuġġerixxi li jkun hemm laqgħa appożita fejn tiġi diskussa din il-materja biss li għaliha nistiednu lil dawk kollha li huma konċernati biex ikunu jistgħu jqajmu l-kwestjonijiet tagħhom f'dan il-kumitat u nipprovaw insibu s-soluzzjonijiet, kif dejjem nagħmlu.

Iva, nistgħu nimxu b'dak il-mod.

Dr Vella, inżommuk infurmat.

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Sinjura President, nixtieq nagħmel rimarka finali.

Il-klijenti tiegħi huma ddedikati ħafna fuq xogħolhom u dejjem jagħmlu l-korsijiet biex jibqgħu aġġornati.

Però, kif aċċenna l-Onor.

Said, jekk smajt sew, ħafna minnhom qed ifittxu alternattivi oħra għax qed iħossu li it's not right on them.

Naf li s-settur għandu bżonn LSEs, għax lili jkellmuni l-ġenituri u forsi se nkun qed nieħu passi f'isem xi ġenituri.

Naf ukoll li hemm diversi tfal fl-iskejjel Għawdxin li għandhom bżonn LSEs u mhumiex qed jingħataw dan is-servizz.

Riċentement, saħansitra kelli nagħmel appell għax tifel li ilu ddikjarat 'il fuq minn 12-il sena, f'daqqa waħda jidher li se jiġi with a shared LSE.

Lit-tifel nafu personalment u nista' ngħid li mhuwiex ta' shared LSE, imma għandu bżonn LSE għalih.

Il-kwestjoni hi li nafu li hawn ħafna bżonn, u min-naħa l-oħra ...

IĊ-CHAIRPERSON: Dr Vella, napprezza dan il-punt, però aħna ma nistgħux nissostitwixxu ruħna mal-panel tal-esperti li jagħmlu d-dikjarazzjoni tat-tfal.

Nitolbok tifhem il-pożizzjoni tagħna.

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Mitt darba u elf.

Dak hu l-kumment finali tiegħi.

Biex nikkonkludi ngħid li l-klijenti tiegħi dan ix-xogħol iħobbuh, però jixtiequ jħossu li dak li qed jagħmlu jwassalhom għal xi ħaġa.

IĊ-CHAIRPERSON: Nieħu l-opportunità biex nirringrazzjahom tad-dedikazzjoni u tal-ħidma tagħhom, għax naf x'jirrikjedi dan is-settur.

DR JIMMY JOHN M. VELLA: Se nwasslilhom il-kumment.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi ħafna.

Ngħaddu għat-tieni intervent.

Issa għandna lis-Sa Pauliana Said li qed tirrappreżenta lill-Gozo Federation Persons with Disability.

Grazzi talli ngħaqadt magħna.

Jien se nkompli ma' dak li qal Dr Vella; però min-naħa tal-ġenituri qed ikollna ħafna ilmenti minħabba nuqqas ta' LSEs.

Ridt nagħmel din il-laqgħa magħkom speċifikament minħabba li għandna bżonn pool of LSEs, għax it-tfal qed jintbagħtu lura lejn id-dar jew iċemplulhom mill-amministrazzjoni tal-iskejjel biex ma jmorrux l-iskola jekk l-LSE tkun ma tiflaħx jew tkun bil-leave.

Għalija din mhijiex aċċettabbli u nixtieq l-għajnuna tagħkom biex naraw kif insolvu din il-problema.

Jien ili nipprpova nimbotta fuq din tal-pool of LSEs, imma s'issa għadu ma sar xejn.

Bħalissa, speċjalment f'dawn iż-żmenijiet meta t-tfal ilhom sitt xhur mingħajr skola, ma nimmaġinawx li meta neħduhom l-iskola se jgħidulna li ma jistgħux jaċċettawhom għax l-LSE ma tiflaħx.

Hemm ġenituri li kienu ilhom jagħmlu tliet ġimgħat jew xahar bit-tfal id-dar għax l-LSE tkun ma tiflaħx, imma għalija dan mhuwiex ġust.

Nixtieq ngħid ukoll li l-pool of LSEs kienu pprovaw jagħmluha bin-nisa li jkunu bil-maternity, imma ma ħadmitx għax dawn ikunu temporanji.

Irridu pool of LSEs li tkun fissa għal Għawdex.

CHRIS SAID: Mill-esperjenza, kemm tikkalkulaw li għandkom bżonn?

IS-SA PAULIANA SAID: Ma nafx ngħidlek, minħabba li ma jkollniex dik id-data.

Jien naf x'jiġifieri għax ngħaddi minnha bħala omm ukoll.

Naf x'jiġifieri meta tkun libbist lit-tifel għall-iskola u tkun lestejtlu l-basket, imbagħad iċemplulek biex jgħidulek li ma tistax tieħdu l-iskola.

Dan mhuwiex ġust.

Inkella ġieli nieħdu l-iskola u jwaqqfuni fil-bieb u jgħiduli biex nistenna barra għax ma jaħsbux li jistgħu jżommuh l-iskola.

Dan mhuwiex sew.

L-aċċess għall-edukazzjoni għandu jkun għal kulħadd.

IĊ-CHAIRPERSON: Sinjura Said, se jagħmillek xi domandi l-Onor.

KEVIN CUTAJAR: Bonġu, Sinjura Said.

Nirringrazzjak talli qiegħda magħna u talli qsamt din is-sitwazzjoni magħna.

Min-naħa tiegħi, għandi domanda waħda.

Rigward din it-talba biex ikun hemm pool ta' relievers f'Għawdex, nixtieqek tinforma lill-Kumitat jekk s'issa saritx lill-awtoritajiet u x'rispons kellkom min-naħa tal-awtoritajiet li qegħdin tindirizzaw din il-kwestjoni magħhom speċifikament.

IS-SA PAULIANA SAID: Mal-Ministeru tal-Edukazzjoni, mal-Ministru Owen Bonnici u ma' Dr Fabri.

Konna ltqajna darba maċ-Chief of Staff tal-Ministru Owen Bonnici fi Frar li għadda, u s'issa ma kellna rispons ta' xejn.

Nibagħtilhom email kważi kull xahar u bqajna bla rispons.

IĊ-CHAIRPERSON: Lill-Kummissjoni għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità ma kkuntattjajtuhomx?

IS-SA PAULIANA SAID: Dawk qed jaħdmu magħna wkoll.

IĊ-CHAIRPERSON: Ninsab informata li għaddej xi eżerċizzju.

IS-SA PAULIANA SAID: Ovvjament, huma għandhom ħafna iktar kwestjonijiet, u allura mhux qed jimbottaw daqskemm kieku nimbottaw aħna bħala Għawdxin.

IĊ-CHAIRPERSON: Hemm persuna li hija ddedikata esklussivament għall- kwestjonijiet edukattivi.

Jiġifieri waqt l-intervent tiegħek, illum nistgħu nagħmlu kuntatt mas-Sur Oliver Scicluna u mas-Sur Borg biex inkunu nistgħu naraw li jkun hemm eżitu għat-talbiet li qegħdin tagħmlu.

Magħna llum għandna lil Dr Denise Mifsud li hija l-Prinċipal tal-Kulleġġ ġewwa Għawdex li qed tisma' l-ilmenti li ressaqt illum.

Il-ħsieb tagħna, kif għadna kif tkellimna, hu li jkollna seduta li tkun tista' tiffoka esklussivament fuq din il-materja.

Bla dubju ta' xejn, ilkoll kemm aħna nemmnu fl-edukazzjoni inklussiva; però, din mhijiex kwestjoni li temmen u titkellem biss, imma trid taraha tiġi attwata bl-iktar mod xieraq, kemm għat-tfal infushom u għall-ġenituri, kif ukoll għas-sistema edukattiva b'mod ġenerali.

Jekk m'għandniex iktar domandi, nistgħu nirringrazzjaw lis-Sinjura Said.

Kultant noqogħdu ngergru fil-kantuniera, imma jkun tajjeb li jkollok lil xi ħadd li jippreżenta ruħu u jitkellem.

Napprezza ħafna li int qed tkun il-vuċi ta' dawn il-ġenituri, u nħarsu 'l quddiem li jerġa' jkollna kuntatt miegħek sabiex niddiskutu din il-kwestjoni aktar fil-profond.

Grazzi ħafna.

Ngħaddu issa għal Dr Denise Mifsud, il-Prinċipal tal-Kulleġġ ġewwa Għawdex, li se tingħaqad magħna għall-preżentazzjoni tagħha.

Qed nifhem li għandna video conference, u allura nitlob lit-tekniċi jassistuna biex din il-preżentazzjoni tkun tista' tidher on screen.

Dr Mifsud, il-preżentazzjoni tiegħek tista' tiġi shared?

DR DENISE MIFSUD (Prinċipal tal-Kulleġġ ta' Għawdex): Iva.

IĊ-CHAIRPERSON: L- Onor. Cutajar.

KEVIN CUTAJAR: Sakemm isiru l-arranġamenti għall-preżentazzjoni li jmiss, naħseb li wara dak li smajna jkun opportun li nistiednu rappreżentant min-naħa tal-Kummissjoni għad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżabilità ħalli naraw x'rispons qed ikollhom min-naħa tagħhom.

IĊ-CHAIRPERSON: L-ewwel nagħmlu kuntatt magħhom ħalli ngħaddulhom it-transcript tas-Sinjura, flimkien mal-materjal li għadditilna, u mbagħad eventwalment inkunu nistgħu niddiskutu magħhom.

Jien li nixtieq hu li niddiskutu l-aspett u s-sitwazzjoni tad-diżabilità f'Għawdex, mhux biss fil-kuntest tal-edukazzjoni, imma b'mod iktar eżawrjenti.

Naħseb li dan is-suġġett jimmerita li niffukaw ftit fuqu mhux ħażin.

Rigward l-edukazzjoni, nifhem li għandha tkun inkluża fl-aġenda; però, se nikkomunikaw mas-Sur Oliver Scicluna u mas-Sur George Borg fi ħdan il-Kummissjoni biex jagħtuna l-feedback u, jekk taqblu, inkunu nistgħu niddiskutu magħhom.

Nimxu hekk?

Tajjeb ħafna.

Għandek għaxar minuti.

DR DENISE MIFSUD: Bonġu lil kulħadd.

Se nitkellem dwar il-preparamenti li qed isiru fl-iskejjel t'Għawdex.

Għal dan il-għan, se nippreżenta lill-Kumitat:

Wara li l-Ministeru għas-Saħħa ħareġ il-linji gwida għad-dħul fl-iskejjel primarji u sekondarji, u lbieraħ anke tal-Kindergarten, il-MEDA ħarġet School Logistics and Operations Implementation Plan for the Re-opening of Schools.

Din hi lista ta' rakkomandazzjonijiet li kull skola għandha ssegwi biex l-ambjent ikun sigur għall-istudenti, għall-edukaturi u għall-ħaddiema kollha li jaħdmu fl-iskejjel.

Qabel ma jinfetħu l-iskejjel, se jsir risk assessment ħalli niżguraw li l-miżuri kollha qegħdin f'posthom.

Li se jiġri, biex innaqqsu l-gathering tal-istudenti fl-iskejjel primarji u sekondarji, hu li se jkun hemm staggered arrival time għall-istudenti u se jintużaw entraturi differenti.

Malli l-istudenti jidħlu l-iskola se titteħdilhom it-temperatura u se jintalbu jużaw is-sanitizer mis-sanitizing stations li se jkun hemm f'kull entratura.

L-istudenti tal-primarja jmorru l-breakfast club, li din is-sena se jkun differenti mis-soltu.

Malli jidħlu l-iskola, l-istudenti se jsibu l-breakfast, jeħduh u jmorru fil-klassi tagħhom jew fid-designated area.

Meta l-istudenti kollha jidħlu fl-iskola, se tibqa' miftuħa entratura waħda biss għall-authorized visitors.

Unauthorized visitors ma jistgħux jidħlu fl-iskola.

Ħaġa oħra li se ssir hija li se jkun hemm sistema ta' one-way flow traffic fil-common areas.

Bħalissa għaddej eżerċizzju fejn qed jitwaħħlu stickers mal-art b'distanzi ta' żewġ metri, ħalli t-tfal u l-edukaturi jimxu magħhom.

Fil-common areas, l-istudenti tal-primarja minn tliet snin 'il fuq qed jintalbu jilbsu l-maskra, filwaqt li l-istudenti tal-middle school u tas-sekondarja jridu jilbsu maskra jew visor anke x'ħin ikunu fil-klassijiet.

Sintendi, l-edukaturi u l-ħaddiema wkoll se jilbsu maskra jew visor, u kull edukatur se jiġi pprovdut b'visor mill-MEDE għal kull term.

Biex kemm jista' jkun inżommu mad-distanza soċjali u n-nuqqas ta' kuntatt, mhux se jkun hemm assemblies filgħodu, imma dawn jistgħu jsiru online.

Il-meetings tal-edukaturi u s-subject meetings mid-Dipartiment, li qabel kienu jsiru wiċċ imb wiċċ, kemm jista' jkun se jsiru online.

Fejn jidħlu meetings mal-ġenituri, bħalma huma l-parents' evenings, se jsiru online.

Fejn għal xi raġuni jew oħra jkun impossibbli li dawn jsiru online, se tiġi rispettata d-distanza soċjali u se jittieħdu l-prekawzjonijiet meħtieġa.

Qed isir dak kollu possibbli biex l-istudenti fil-klassi jkunu seated b'distanza soċjali ta' 1.5 metri.

Nista' nassigurakom li dan sar f'Għawdex, għax mort jien personalment indur l-iskejjel u l-klassijiet mal-Precinct Officer ħalli nara li jsir.

Ħaġa oħra li se ssir hi li se jitwaħħlu stickers tondi taħt is-siġġijiet tal-istudenti biex niżguraw li tibqa' tinżamm id-distanza soċjali ta' 1.5 metru.

Il-faċilitajiet sanitarji, flimkien mal-common areas, se jkunu mnaddfin iktar frekwenti mis-soltu.

F'kull faċilità sanitarja se jkun hemm disposable paper towels u, fil-każ tas-sinkijiet li m'hemmx distanza ta' żewġ metri bejniethom, qed jitwaħħal tape aħmar fuqhom biex l-istudenti żgur ma jużawhomx, u qed jitwaħħlu stickers mal-art ħalli l-istudenti jiftakru jżommu d-distanza soċjali.

L-outings ma jistgħux isiru, ovvjament minħabba raġunijiet ta' distanza, transport, eċċ.

Xi ħaġa li se ssir fl-iskejjel primarji u fl-iskejjel sekondarji hi li, minbarra l-istaggered entrance u d-dismissal times li tkellimt dwarhom, se jkun hemm ukoll staggered playtime fejn qed jintuża l-kunċett tal-bubbles.

Meta nitkellmu fuq bubbles, pereżempju, fil-klassi tal-primarja, il-klassi tkun il-bubble u kemm jista' jkun trid tinżamm il-bubble biex l-istudenti ma jitħalltux, u għalhekk se jintużaw żoni differenti tal-iskola biex kull klassi tibqa' bubble.

Fis-sekondarja, dik il-bubble tikber, u għalhekk qed terġa' tinħadem it-timetable b'tali mod li l-istudenti jkollhom breaks f'ħinijiet differenti ħalli ma jkunx jistgħu jiltaqgħu.

Kif użajna entraturi differenti fl-iskejjel, se jkun hemm ukoll staggered dismissal time u se jerġa' jintuża ħruġ minn postijiet differenti.

Meta jiġu għat-trasport tal-iskola, l-istudenti jridu jilbsu l-face masks u ġiet maħduma b'mod li jkun hemm id-distanza fiżika.

Meta niġu għal-libreriji, qed jiġi nkoraġġit ħafna l-użu tal-ebooks jew inkella jibbukkjaw il-ktieb minn qabel ħalli jilħaq jagħmel 72 siegħa kwarantina.

Id-desks tal-istudenti u l-uċuħ kollha, is-switches, ir-railings tat-taraġ, eċċ., se jkunu mnaddfin tal-inqas darba kuljum, filwaqt li l-faċilitajiet sanitarji se jiġu mnaddfin tal-inqas tliet darbiet kuljum.

Il-cleaners se jkollhom apparat apposta biex inaddfu l-outside areas b'mod speċifiku.

Barra minn hekk, ġew ingaġġati numru addizzjonali ta' cleaners.

Kull skola se jkollha isolation room; f'każ li jkun hemm xi student jew membru tal-istaff bis-sintomi tal-COVID-19, sakemm it-tfal jinġabru mill-ġenituri, dawn jinżammu fl-isolation room.

Il-klassijiet kollha se jkollhom is-sanitizer u fil-common areas se jkun hemm il-hand sanitizing stations.

Kull skola se jkollha contact person tal-COVID-19, u hemm ukoll contact person u email address fil-Ministeru għall-Edukazzjoni u x-Xogħol.

Nirringrazzjak.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi, Dr Denise.

Nibdew bil-mistoqsijiet.

Infakkarkom li bejn wieħed u ieħor għandna siegħa, għax illum għandna time limit u baqgħalna żewġ mistednin oħra.

KEVIN CUTAJAR: Dr Mifsud, l-ewwel nett, nirringrazzjak talli ġejt fostna u tajtna din il-preżentazzjoni, kif ukoll tal-ħidma tiegħek.

Jien għandi żewġ mistoqsijiet.

Waħda tirrigwarda speċifikament il-preżentazzjoni li għamilt inti, fejn għedt li kemm jista' jkun se jipprovaw iżommu l-kunċett ta' bubble, u fis-sekondarja, b'differenza mill-primarja, il-bubble se tikber.

Tista' tispeċifika x'qed infissru b'dik il-ħaġa?

Jien persuna b'diżabilità, u t-tieni mistoqsija tiegħi tirrigwarda l-istudenti b'diżabilità li llum nafu li hemm ħafna minnhom fil-mainstream.

Dawn id-direttivi u l-preparamenti kollha li qed isiru, kif qed jassigura d-Dipartiment tal-Edukazzjoni li dawn id-direttivi se jkunu jistgħu jiġu segwiti minn ħafna studenti b'diżabilità li għandna fil-mainstream?

Qegħdin isiru l-adattamenti neċessarji u l-preparazzjoni tat-tfal li għandhom diżabilità biex ikunu jistgħu jsegwu dawn id-direttivi?

DR DENISE MIFSUD: Għall-ewwel mistoqsija dwar il-kunċett tal-bubbles, nista' nwieġbek, filwaqt li t-tieni waħda se ngħaddiha lid-Direttur Ġenerali, Ms McNamara, li hi Direttur għas-Servizzi Edukattivi.

Fil-primarja, il-kunċett tal-bubbles huwa ħafna eħfef biex jinħadem, għax kull klassi hija contained mal-għalliema tagħha.

Sintendi, fil-middle school u fis-sekondarja ma tistax iżżomm il-bubble bħalma tista' żżommha fil-primarja għal ħafna raġunijiet li kollha esperjenzajna.

Dan minħabba li fil-middle school u s-sekondarja għandna l-lingwi u għandna s-subject options, u dawn, kieku f'sena skolastika normali, l-istudenti jkunu qegħdin imorru minn klassi għall-oħra skont it-timetable li jkollhom.

Din is-sena t-timetable inħadmet b'mod li l-istudent ikollu l-home plus – pereżempju, hawn qed nitkellem fuq Form 1.1 – fejn l-istudenti jitqassmu fi gruppi b'tali mod li kemm jista' jkun iżommu dik il-bubble.

It-timetables qed jinħadmu bħalissa mill-kapijiet tal-iskola.

KEVIN CUTAJAR: Jekk qed nifhmek sew, bażikament ir-raġuni hija minħabba li fis-sekondarja jkun hemm aktar taħlit ta' tfal, allura l-bubble se tikber.

IĊ-CHAIRPERSON: L-Onor.

CHRIS SAID: Dr Mifsud, nirringrazzjak tal-preżentazzjoni tiegħek.

Se nagħmel ftit punti żgħar.

Inti għedtilna li se jkun hemm staggered arrival time u entraturi differenti.

L-istaggered arrival time diġà nħadem, jew għad iridu jiġu informati dwaru?

DR DENISE MIFSUD: Insejt ngħidilkom xi ħaġa oħra, li l-ġenituri se jirċievu ċirkolari b'din l-informazzjoni.

Issa, l-istaggered arrival and dismissal time se jiġi deċiż mill-Kap tal-iskola skont il-popolazzjoni tal-istudenti li jkollu, u skont in-numru ta' entraturi li għandha l-iskola.

CHRIS SAID: L-iskejjel kollha għandhom entraturi differenti f'Għawdex?

DR DENISE MIFSUD: Kulma hemm – l-iskola tax-Xewkija u taż-Żebbuġ – li għandhom entratura prinċipali waħda.

L-oħrajn kollha għandhom tnejn, tlieta, jew anke erbgħa.

CHRIS SAID: L-aktar ħaġa li qed tinkwetani lili personalment hija kif it-tfal se jżommu l-maskri l-ħin kollu għal ġurnata sħiħa fl-iskola.

DR DENISE MIFSUD: It-tfal tal-primarja mhumiex bil-maskri.

CHRIS SAID: Le, it-tfal tas-sekondarja.

Tas-sekondarja agħar, għax jibdew iż-żmien tar-ribelljoni, aħseb u ara r-ribelljoni bil-maskra.

Kif se tiġi segwita din?

Għax din hija diffiċli.

Jien nara mit-tfal tiegħi.

Ħalli nitkellem fuq it-tfal tiegħi, biex ma nkun qed nitkellem fuq ħadd.

Jien personali ma rridx inkun xagħra f'ras l-għalliema jew l-uffiċjali fi skola li jridu jaraw kif se jinforza din il-miżura, għax naħseb li se tkun nightmare.

Kif qed taħsbu għaliha?

Fl-ewwel ġranet se jkun hemm xi tip ta' lezzjonijiet mat-tfal biex ifissrulhom sew l-importanza tal-maskra, jew sempliċiment se jidħlu u jgħidulhom li jridu jilbsuha?

DR DENISE MIFSUD: Xi ħaġa oħra li nsejt insemmi – għax bħalissa hawn ħafna affarijiet għaddejjin – hi li fl-iskejjel se jitwaħħlu posters dwar l-importanza tal-hand sanitizing u l-użu tal-maskri.

Kulħadd irid jitgħallem jgħix din ir-realtà ġdida tal-COVID-19 u, fl-ewwel ġranet tal-iskola, dawn l-affarijiet se jiġu repetuti lill-istudenti.

CHRIS SAID: Xorta naraha daqsxejn diffiċli, imma nifhem li dan ma jiddependix minnkom.

Qed tgħidilna wkoll li trid tinżamm id-distanza soċjali.

Għoġbitni tal-Kap tal-iskola tar-Rabat jew ta' xi skola oħra li biddlilha l-isem minn distanza soċjali għal distanza oħra, għax it-tfal xorta jridu jissoċjalizzaw.

Id-distanza soċjali fi skola primarja bħal ta' San Lawrenz hi possibbli, għax in-numru ta' studenti huwa żgħir.

Però ma nafx kif tista' tiġi pprattikata fl-Iskola Primarja tar-Rabat, fejn kulħadd jaf li n-numru ta' studenti huwa ħafna iżjed milli tiflaħ dik l-iskola.

Fl-Iskola Primarja tar-Rabat, li hija l-ikbar skola primarja li għandna f'Għawdex, x'miżuri se jittieħdu biex tkun tista' tinżamm din id-distanza?

DR DENISE MIFSUD: Nista' nserraħlek moħħok li mort jien personalment biex inqis id-distanza ta' metru u nofs.

F'kull skola tal-Gozo College il-klassijiet inbidlu skont il-popolazzjoni tal-istudenti, u nista' ngħidlek li se tiġi segwita d-distanza ta' metru u nofs bejn student u ieħor.

Li ġara hu li użajna l-ispazji kollha tal-iskola.

Fl-iskola tal-Qala u fl-Iskola Primarja tar-Rabat biss kien hemm żewġ klassijiet li ma stajniex nagħmluhom bid-distanza ta' metru u nofs, u allura l-klassi nqasmet biex tinżamm din id-distanza.

CHRIS SAID: Semmejt li mhux se jkun hemm outings.

Forsi t-tfal ta' klassi tal-primarja li qiegħda f'bubble tista' tinħareġ f'post fejn jibqgħu fil-bubble?

Jew ittieħdet deċiżjoni li ma jsirux outings matul is-sena skolastika sakemm tibqa' din is-sitwazzjoni?

DR DENISE MIFSUD: Iva, skont il-linji gwida tal-Ministeru għas-Saħħa.

CHRIS SAID: Rigward l-użu tal-maskra fuq it-trasport tal-iskola u l-physical distancing, għandi nifhem li jekk se jkun hemm il-physical distancing fuq l-ischool transport se jiżdiedu n-numru ta' buses u mini buses li jittrasportaw it-tfal, hux hekk?

DR DENISE MIFSUD: Iva, jew jiżdiedu t-trips, għax kull min joqgħod 1.5 km 'l bogħod mill-iskola huwa intitolat għal trasport b'xejn.

CHRIS SAID: Hemm dawk tas-sekondarja li jiġu ttrasportati mill-irħula.

DR DENISE MIFSUD: Iva, tas-sekondarja hija sitwazzjoni differenti.

IĊ-CHAIRPERSON: Minħabba l-istaggering tal-ħinijiet ta' dħul u ħruġ.

KEVIN CUTAJAR: Min se jsegwiha s-sorveljanza?

CHRIS SAID: Fuq dik kont se ngħid.

Il-mistoqsija hi min se jissorvelja d-distanza fuq it-trasport tal-iskola.

Nafu x'jagħmlu t-tfal fuq it-trasport tal-iskola, għax huwa mument ta' liberazzjoni.

Fl-aħħar mill-aħħar, kif konna nagħmlu aħna.

CHRIS SAID: Jiġifieri f'kull trip se jkun hemm supervisor, anke fuq tas-sekondarja?

DR DENISE MIFSUD: Din il-mistoqsija se nieħu nota tagħha u ngħaddiha lid-DG Maria Galea.

CHRIS SAID: Sal-lum kien ikun hemm supervisor fuq it-trasport tal-primarja, fejn kien ikun hemm għalliem jew onboard supervisor.

Imma fuq it-trasport tas-sekondarja qatt ma kien hemm.

DR DENISE MIFSUD: Fuq tal-primarja kien ikun hemm biss għall-istudenti tal-kindergarten fi żmenijiet normali.

CHRIS SAID: Naf żgur li fit-trasport tas-sekondarja, sa meta waqfet l-iskola f'Marzu, qatt ma kien hemm onboard supervisor.

DR DENISE MIFSUD: Din il-mistoqsija se ngħaddiha lil Ms Maria Galea.

CHRIS SAID: Tajjeb.

L-aħħar mistoqsija tiegħi hi dwar l-isolation room f'kull skola.

X'inhu l-iskop tagħha?

DR DENISE MIFSUD: L-iskop tal-isolation room hu biex jekk student ikun wasal fl-entratura tal-iskola u t-temperatura tiegħu tkun ta' aktar minn 37.2 degrees, jekk ikun għad hemm il-ġenituri preżenti barra, se jiġu informati biex jeħduh id-dar u jikkuntattjaw lit-tabib huma, skont kif hemm fil-linji gwida tal-Ministeru għas-Saħħa.

Filwaqt li jekk student jiżviluppa sintomi tal-COVID-19 waqt il-ġurnata tal-iskola, dan se jittieħed fl-isolation room biex joqgħod hemm sakemm jiġu jiġbruh il-ġenituri jew il-guardians tiegħu.

CHRIS SAID: Grazzi.

Daqshekk min-naħa tiegħi.

IĊ-CHAIRPERSON: Jien għandi ftit mistoqsijiet ukoll.

Said, għax tfal għandna.

Għandi waħda fil-middle school u l-ieħor fil-primarja.

Waħda bi problemi mod u l-ieħor bi problemi mod ieħor.

Jiġifieri għalkemm qed ngħidu li t-tfal tal-primarja mhux se jilbsu l-maskri, naħseb wieħed għandu jara jekk huwiex opportun li min jista' jilbisha, jilbisha.

Ovvjament, nifhem li din hija diskussjoni aktar wiesgħa.

Għadek kemm semmejt li t-tfal se titteħdilhom it-temperatura; jekk jirriżulta li jkollhom temperatura għolja u l-ġenituri jkunu għadhom hemmhekk, allura dawn jeħduhom lura, filwaqt li jekk jilħqu jitilqu, jiġu kkuntattjati.

Peress li se jkun hemm ħinijiet differenti biex it-tfal jitwasslu l-iskola u peress li l-indikazzjonijiet li qed ningħataw minn issa huma li nwasslu t-tfal l-iskola u nitilqu 'l hemm kemm jista' jkun malajr, minħabba dan li għadek kemm semmejt, se jkun hemm a five minute window sakemm tittieħed it-temperatura ħalli jekk ikun hemm xi ħaġa, it-tifel jew it-tifla jittieħdu lura mill-ġenituri jew mill-guardians.

Qed jiġi diskuss dan?

DR DENISE MIFSUD: Din il-mistoqsija se ngħaddiha lid-Director General għall-Operations and Logistics.

IĊ-CHAIRPERSON: Naħseb li mil-lat ta' loġistika tagħmel sens, għax inutli jkollok it-tifel jew it-tifla hemmhekk u l-ġenituri jkunu laħqu telqu u jkollhom jerġgħu jiġu għalihom, għax kull minuta tkun kruċjali minħabba li jistgħu jiġu kontaġġjati tfal oħra.

Il-kwestjoni tal-bubbles mhux biss irridu ninforzawha – għax l-infurzar irid ikun kullimkien u d-dixxiplina trid tkun kullimkien – però fil-każ tal-middle school, fejn għandek il-houses, il-houses jimxu bil-points.

Jista' jkun hemm xi mekkaniżmu li biex tgħin l-infurzar tidħol fir-regoli tal-points tal-houses?

DR DENISE MIFSUD: Jista' jkun.

Dik hija xi ħaġa partikolari għall-middle school tal-Gozo College.

IĊ-CHAIRPERSON: Eżatt, għax they are quite keen li l-houses tagħhom, kemm jista' jkun, itellgħu l-punti.

Forsi tista' tkun superfiċjali, li naħseb li mhijiex, imma naħseb li tgħin.

Meta jkun hemm tfal li jkollhom jibqgħu d-dar minħabba kwarantina jew sintomi, x'se jiġri?

Għax fuq dan għadna ma smajna xejn.

DR DENISE MIFSUD: Dik il-ħaġa għadha qed tiġi diskussa mal-awtoritajiet tas-saħħa.

IĊ-CHAIRPERSON: Huwa tajjeb li nkunu nafu.

Fil-każ tiegħi, pereżempju, iż-żgħir din is-sena jasal għall-benchmark.

Huwa tajjeb li niġu informati x'se jiġri u ma jiġrix.

DR DENISE MIFSUD: Dawk se ngħaddihom lid-DG, Dr Fabri.

IĊ-CHAIRPERSON: Huwa importanti li l-ġenituri jkunu jafu minn qabel x'se jiġri u ma jiġrix.

Qed isiru wkoll diskussjonijiet informali – f'Malta aktar minn hawnhekk, imma naħseb li hawnhekk għandhom isiru wkoll – dwar l-għażla tal-ġenituri jekk jibagħtux lit-tfal l-iskola jew le fl-ewwel ġranet biex jaraw l-andament u l-eżitu.

Intom bħala Kulleġġ ta' Għawdex, tinsabu konxji li qed isiru dan it-tip ta' taħditiet informali bejn il-ġenituri, u jekk tafu, x'opinjoni għandkom u x'messaġġ tgħaddu lill-ġenituri f'dan ir-rigward?

L-aħħar punt li rrid nagħmel hu fuq il-continuous assessments.

Aħna nafu li l-attivitajiet li jagħmlu t-tfal fl-iskola huma parti mill-assessments li jirċievu fl-aħħar tas-sena.

F'dan ir-rigward, jekk ikollok każ ta' kontaġġ fil-bubble u jittieħdu l-prekawzjonijiet, allura sakemm jgħaddi ż-żmien ta' prekawzjoni t-tfal kollha jiġu mneħħija mis-sistema edukattiva.

F'dan il-każ se jiġi interrott il-continuous assessment.

X'se jiġri f'dak il-każ?

DR DENISE MIFSUD: Ħalli nibda mill-aħħar.

Fit-termini tal-mistoqsija li staqsejtni fuq il-continuous assessments, dik hi kwestjoni kurrikulari li għadha qed tiġi diskussa.

Niġi għaIl-mistoqsija l-oħra, fejn staqsejtni nwassal messaġġ lill-ġenituri Għawdxin.

Lill-ġenituri Għawdxin li jibagħtu lit-tfal tagħhom il-Gozo College, irrid inserrħilhom rashom li l-iskejjel tal-Gozo College kollha qed jimxu mal-miżuri neċessarji kif maħruġin mill-Ministeru għas-Saħħa ħalli t-tfal u l-edukaturi jkunu jistgħu jerġgħu jirritornaw l-iskola.

IĊ-CHAIRPERSON: Però għadna ma dħalniex l-iskola.

Bħalissa qegħdin fl-istadju ta' preparazzjoni.

Inkwantu għall-preparazzjoni, bħala kulleġġ ninsabu ppreparati.

Ovvjament, trid tgħaddi messaġġ lill-ġenituri li ladarba t-tfal jidħlu l-iskola, dik il-preparazzjoni kollha li saret se tiġi attwata u fl-aħħar se tiġi implimentata u infurzata.

Jien bħala ġenitur hemmhekk irrid is-serħan tal-moħħ u mhux issa.

Issa naf li qed isir ix-xogħol, però as from day one li t-tfal tiegħi se jmorru l-iskola, jista' jkun hemm ir-riskju li ċċempluli u tgħiduli biex niġi għal xi ħadd mit-tfal għax xi ħadd fil-bubble tiegħu jew tagħha għandu l-virus.

F'dak il-punt irid ikun hemm serħan il-moħħ għalina l-ġenituri.

DR DENISE MIFSUD: Serħan il-moħħ hemm.

Il-preparamenti qed isiru, u mbagħad dejjem nimxu skont il-gwidi tal-Ministeru għas-Saħħa.

IĊ-CHAIRPERSON: Kull persuna għandha tkun responsabbli b'dak il-mod.

Però are you geared biex jekk ikun hemm ħtieġa ta' miżuri addizzjonali u ta' manpower addizzjonali, il-Kulleġġ ta' Għawdex jaġixxi fil-pront?

DR DENISE MIFSUD: Ma nafx jekk fhimtx il-mistoqsija.

Meta qed tgħid "manpower" xi trid tfisser?

IĊ-CHAIRPERSON: Aħna s'issa qegħdin insegwu r-regolamentazzjoni biex nippreparaw ruħna għall-iskola, u qegħdin nikkontemplaw din is-sitwazzjoni meta l-iskola għadha ma fetħitx.

Xħin tiftaħ l-iskola se nibdew nisimgħu b'xi każijiet 'l hawn u 'l hemm.

Ma nistax nimmaġina li se mmorru l-iskola u mhu se jinqala' xejn.

F'dak il-każ, ladarba jiskatta dan kollu, x'serħan il-moħħ tista' tagħti minn hawn lill-ġenituri Għawdxin?

DR. DENISE MIFSUD: Meta nstabu l-każijiet fi SkolaSajf, ittieħdu l-prekawzjonijiet neċessarji, sar kuntatt mat-tfal mill-Ministeru għas-Saħħa biex jagħmlu t-testijiet, u sar diżinfettar tal-post.

Hekk ukoll aħna ninsabu rrankati għal dan.

Sintendi, il-Gozo College, bħal kull kulleġġ ieħor f'Malta, jimxi mad-direzzjonijiet tal-Ministeru għall-Edukazzjoni.

IĊ-CHAIRPERSON: X'tista' tgħidli fir-rigward ta' tfal li jibqgħu d-dar?

DR. DENISE MIFSUD: Rigward tfal li jibqgħu d-dar hemm affarijiet li għadhom qed jiġu diskussi mis-superjuri tiegħi.

Ngħaddilhom il-mistoqsija.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CHRIS SAID: Id-Dipartiment tal-Edukazzjoni kif se jassigura li s-sidien li ħadu l-kuntratt ikunu qed inaddfu l-minibuses, il-buses u l-coaches bejn vjaġġ u ieħor?

IĊ-CHAIRPERSON: Jekk jien ma nibgħatx it-tfal l-iskola, id-Dipartiment tal-Edukazzjoni jagħmel kuntatt miegħi, irrid nagħti spjegazzjoni, u jekk ma tkunx sodisfaċenti jista' jibda proċeduri legali fil-konfront tiegħi bħala ġenitur.

F'dan ix-xenarju kollu, x'jiġri jekk ikun hemm ġenitur li jieħu d-deċiżjoni li ma jibgħatx lil uliedu l-iskola għax ma jridx jieħu riskju?

DR. DENISE MIFSUD: L-attendance policy qed tiġi riveduta fit-terminu tas-sitwazzjoni tal-COVID-19.

Għadhom qed isiru d-diskussjonijiet.

IĊ-CHAIRPERSON: Jiġifieri rridu nistennew.

Qed nagħmillek dawn id-domandi ...

DR DENISE MIFSUD: Nifhem li qed tistaqsu għas-serħan il-moħħ.

Grazzi tad-domandi u l-interess.

IĊ-CHAIRPERSON: Hawn ħafna domandi li qed jagħmlu l-ġenituri u li ħadd ma huwa qed jagħtihom it-tweġiba.

Se nidħlu l-iskola ftit ġranet oħra.

Jekk ma jkollokx l-informazzjoni, se tagħti lok għal spekulazzjoni.

Allura jien qed nipprova nagħmillek id-domandi, fejn taf inti ovvjament weġibt inti, però importanti li jkollna tweġibiet għal dawk id-domandi li trid tirreferi lill-entitajiet oħra sabiex dan il-Kumitat ikun jista' jservi ta' pjattaforma ta' informazzjoni.

Serħan il-moħħ aħna m'aħniex f'pożizzjoni li nagħtu, għax tridu tagħuh intom; imma, informazzjoni hemm bżonn li nagħtu, għax hija kwestjoni ta' ġranet, u dak li jkun, anke ġenitur, irid jieħu d-deċiżjonijiet tiegħu abbażi tal-informazzjoni li jkollu.

Aħna dejjem nitkellmu fuq deċiżjoni informata.

Naħseb li f'dan il-kuntest deċiżjoni infurmata trid tittieħed żgur.

It-tfal iridu jissoċjalizzaw, iridu jkunu parti mill-istrutturi edukattivi u jridu jkunu parteċipi.

Il-ħsara li saret lit-tfal f'dawn l-aħħar xhur hija xi ħaġa li ħadd ma jista' jimmaġina.

Dan kollu jrid isir f'kuntest sigur.

Jien nieħu l-opportunità biex nirringrazzjak talli kont magħna.

Nirringrazzja lill-edukaturi kollha, lil dawk kollha li jaħdmu fi ħdan il-Kulleġġ ta' Għawdex, però anke fil-qafas edukattiv kollu kemm hu.

Intom tissostitwixxu lilna meta t-tfal ikunu fl-iskejjel tagħna.

KEVIN CUTAJAR: Biex ngħinu lil Dr Mifsud, peress li hemm numru ta' domandi li xtaqet tirreferi lil entitajiet oħra, forsi nistgħu nibagħtulha l-lista tad-domandi?

IĊ-CHAIRPERSON: Issa nibagħtulha t-transcript.

KEVIN CUTAJAR: Tajjeb ħafna.

DR DENISE MIFSUD: Kont qed inżomm in-noti imma issa tlift il-fil!

IĊ-CHAIRPERSON: Nibagħtulek it-transcript.

Id-domandi joħorġu minn hemm.

Imbagħad tkun tista' tagħtina feedback billi jew tibagħtilna r-risposti permezz ta' email, jew inkella tgħaddihomlna fil-laqgħa li jkollna biex niddiskutu l-edukazzjoni.

Hemmhekk inkunu nistgħu nistiednu lill-persuni kkonċernati f'dan il-qasam.

Meta tweġibna, nitolbok tindikalna wkoll il-persuni li nkunu nistgħu nistiednu hawnhekk biex inkunu nistgħu nikkjarifikaw.

Malli jkolli t-transcript, nagħmel lista tad-domandi, nikkopjaha lis-Sa.

Tanti u ninformakom dwar min huma l-persuni konċernati.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi ħafna.

DR. DENISE MIFSUD: Grazzi tal-istedina u tal-interess.

KEVIN CUTAJAR: Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Inkomplu bl-aġenda tagħna.

Nistieden lis-Sur Joe Muscat, CEO tal-Gozo Tourism Association u lis-Sur Paul Scicluna, Chairman tal-GTA.

Nerġa' nilqagħkom magħna.

Mhux l-ewwel darba li ġejtu tiddiskutu ma' dan il-Kumitat.

Huwa dejjem ta' pjaċir li tkunu hawn.

Il-preżentazzjoni li għandkom hija għall-konsum pubbliku jew għalina biss?

IS-SUR JOE MUSCAT: Tista' tiġi mxandra.

IĊ-CHAIRPERSON: Mela nistedinkom tibdew bil-preżentazzjoni tagħkom.

Nixtieq li ngħaddi ftit informazzjoni biex din il-preżentazzjoni tiġi mifhuma fil-kuntest li se nispjega, waqt li ngħaddi lill-Kumitat:

Is-sitwazzjoni tal-COVID-19 bdiet taffettwa lis-settur turistiku f'Malta u Għawdex preċiżament mit-22 ta' Frar, meta bdew jidħlu l-ewwel restrizzjonijiet tal-passiġġieri li kellhom jidħlu Malta mill-Italja, miċ-Ċina u minn Singapor.

Dawn ir-restrizzjonijiet baqgħu sejrin sat-18 ta' Marzu.

Hemmhekk imbagħad twaqqaf ukoll is-servizz tal-Virtu Ferries bejn Malta u Sqallija, u mbagħad fil-21 ta' Marzu ġew sospiżi t-titjiriet mid-destinazzjonijiet kollha.

Dawn damu sospiżi sal-1 ta' Lulju, jiġifieri bejn il-21 ta' Marzu u l-1 ta' Lulju bażikament bniedem ma setax jidħol f'pajjiżna għal skopijiet turistiċi.

Ħmistax wara, fil-15 ta' Lulju, tneħħew ir-restrizzjonijiet għal titjiriet mid-destinazzjonijiet li bdew jinfetħu.

Din il-preżentazzjoni u l-figuri li se nuru għandhom jittieħdu f'dan il-kuntest.

Issa se ngħaddi għall-preżentazzjoni.

Fl-ewwel slide nistgħu naraw ċifri li jittrattaw turisti barranin li qagħdu f'Għawdex bejn Jannar u Ġunju.

Hawnhekk għandna statistika komparattiva ta' sena sena, jiġifieri tal-2018, l-2019 u l-2020.

Rigward collective accommodation irrid ngħid li din hija ta' madwar 2,000 sodda u qed nitkellmu fuq sodod li hemm fil-lukandi f'Għawdex.

Hawnhekk għad m'għandix statistika ta' dak li ġara fis-settur tas-self- catering, għax l-NSO tippubblika din l-istatistika darba fis-sena.

Kif qegħdin naraw hawnhekk, għal dawk li huma arrivals tal-barranin, kif aċċennajt fl-aħħar preżentazzjoni li għamilt lil dan il-Kumitat fil-bidu ta' Lulju li għadda, fl-2019 rajna kemmxejn tnaqqis fuq l-2018, però fl-2020 meta kkomparat mal-2019 rajna drop qawwija ta' 82%.

Ma ninsewx li hemmhekk hemm Jannar, Frar u parti minn Marzu, meta t-turiżmu kien bażikament miftuħ.

In-naħa l-oħra għandna statistika tal-bed nights li qattgħu fostna dawn il-barranin bejn Jannar u Ġunju tal-aħħar tliet snin, mill-2018 'l hawn.

Hemmhekk ukoll naraw li fl-2020 kien hemm tnaqqis ta' 83% meta kkomparat mal-2019.

Jekk issa nħarsu lejn il-kategorija ta' collective accommodation, jiġifieri x'ġara fil-lukandi tagħna bejn Jannar u Ġunju tal-2018-2020, naraw li t-tnaqqis li kien hemm ma kienx daqs dak li kien hemm fejn jidħlu l-barranin.

Dan hu dovut għall-fatt li wara l-konferenza stampa li kien għamel il-Prim Ministru fl-1 ta' Mejju, meta tneħħiet ir-restrizzjoni li kien hemm fuq Maltin li rieu jaqsmu lejn Għawdex għal skopijiet ta' vaganza, bdejna naraw li f'Mejju u Ġunju għadd ta' Maltin bdew jiġu Għawdex għal skopijiet ta' vaganza.

Dak is-suq ġie rifless f'dawn il-figuri u għalkemm ma lħaqniex il-figuri tal-2019, it-tnaqqis ma kienx daqs dak tas-suq turistiku minn barra l-pajjiż.

Bl-istess argument hemm ukoll il-kwestjoni ta' bed nights tal-2020 komparati mal-2019.

Jekk naraw l-istampa tal-collective accommodation tal-Maltin u l-barranin flimkien, naraw li għandna 66% drop f'dawk li huma wasliet u 70% drop f'dawk li huma bed nights.

Hawnhekk hawn slide li turi l-expenditure tat-turisti f'Għawdex f'dawn l-aħħar erba' snin, maqsuma bejn is-suq tal-barranin u dak domestiku.

Din is-slide daħħalnieha hawnhekk biex nuru d-dħul ġenerat fil-gżira Għawdxija, u allura kemm Għawdex se jkun imċaħħad minn din il-kategorija ta' dħul għaliex ma kellniex il-livell ta' turiżmu li kellna fis-snin preċedenti.

Hemmhekk qegħdin naraw li bejn wieħed u ieħor għandna €190 miljun fis-sena li jiġi ġġenerat mit-turiżmu barrani u domestiku.

Slide li, għalkemm mhijiex sorpriża, kif taraha tixxokkjak, hija din li tagħti l-istampa tat-tieni kwart ta' din is-sena, bejn April u Ġunju tal-2020 komparat mal-2019 għal dak li hu s-suq barrani u s-suq domestiku.

Hawnhekk naraw li fejn jidħol it-turist barrani bejn April u Ġunju, kull ma kellna kien l-ammont negliġibbli ta' 96 persuna; tnaqqis ta' 99% għaliex f'dawk ix-xahrejn bażikament ma setgħux jiġu fostna barranin.

Mis-suq domestiku kellna 3,381 u dan juri li, għalkemm m'għandniex figuri f'idejna, is-settur tas-self-catering seta' mar aħjar milli mar dak tal-collective accommodation.

Qegħdin nistennew il-figura li toħroġ l-NSO għaliex din probabbilment se turi li l-għażla ppreferuta tas-suq domestiku għall-akkomodazzjoni kienet dik fis-self-catering.

Dan għaliex forsi kien hemm l-idea li d-distanza fiżika hija aktar possibbli f'individual units milli fil-collective accommodation.

F'din is-slide nistgħu naraw it-tnaqqis li kien hemm anke fil-bednights.

Irriżulta li l-average length of stay tal-barrani niżlet – kif dejjem kienet nieżla – filwaqt li tad-domestiku telgħet.

Kellna Maltin li qagħdu għal iktar fit-tul minn weekends ġewwa Għawdex u l-figura ssuperat it-2.4.

Dan ix-xenarju ġie minħabba l-COVID-19, għax minn dan il-lat il-COVID-19 hija l-oppost tat-turiżmu, fis-sens li l-COVID-19 titlob il-physical distancing, filwaqt li t-turiżmu brings people together.

Sinjura President, f'dan ix-xenarju aħna għamilna online survey fost il-membri tagħna fl-aħħar ġimgħa ta' Awwissu tal-2020 biex ovvjament nifhmu iktar l-impatt tal-COVID-19 bejn il-perjodu ta' bejn Marzu u Lulju fuq l-istabbilimenti Għawdxin, u ovvjament fuq it-turiżmu b'mod ġenerali f'Għawdex.

Kellna rispons tajjeb ħafna ta' 102.

Tajjeb li nispeċifika li l-lukandi kollha, kif ukoll il-maġġoranza tal-boutique hotels, tal-B&Bs u s-self-catering irrispondew dan l-istħarriġ.

Meta nitkellmu fuq is-self-catering, nafu li hemm numru ta' stabbilimenti li meta jirrispondu huma jkunu qegħdin jirrappreżentaw numru sostanzjali ta' sodod li għandna f'dan is-settur.

Ir-ristoranti wkoll irrispondew, kif ukoll kumpaniji tad-diving, tat-trasport, destination management companies (DMCs), tour operators u anke tourist attractions.

Dawn kienu l-kategoriji li rrispondew dan l-istħarriġ.

L-ewwel mistoqsija li għamilna f'dan il-istħarriġ kienet: How do you rate l-ammont ta' dħul li n-negozju tiegħek iġġenera fil-perjodu Marzu-Lulju 2020, meta kkomparat mad-dħul fl-istess perjodu tal-2019?

F'din is-slide qegħdin naraw kif irrispondew: 38% sa 10% tal-bejgħ tal-2019; 24% qalu li kellhom sa 20% tal-bejgħ tal-2019; 28% rrispondew li kellhom sa 50% tal-bejgħ, u 9% sa 75% tal-bejgħ tal-2019.

Kien hemm imbagħad 1% li rrispondew li kellhom iktar mill-bejgħ tal-2019, għax attwalment kien hemm xi stabbilimenti li rreġistraw iktar bejgħ minn tal-2019.

It-tieni mistoqsija kienet: Kemm taħseb li f'dan ix-xenarju n-negozju tiegħek jista' jkompli jopera?

Hawnhekk ukoll qegħdin naraw li sal-aħħar ta' Settembru, 47% qalulna li għandhom il-kapaċità li jkomplu għaddejjin; kważi 30% qalulna li sal-aħħar ta' Diċembru; 9% qalulna sal-aħħar ta' Marzu 2021; 6% sal-aħħar ta' Ġunju 2021; u kien hemm 9% oħra li indikaw brackets differenti; min qalilna sal-aħħar ta' Ottubru 2020 u min qalilna li m'għandux idea għax hija unpredictable.

Kien hemm min qalilna wkoll li mingħajr l-għajnuna tal-Gvern ma jistax ikompli f'din iċ-ċirkostanza.

Staqsejniehom ukoll x'inhu l-ikbar uġigħ ta' ras jew x'inhu ta' inkwiet fin-negozju tagħhom bħalissa.

Kellna 18% li semmew in-nuqqas ta' dħul; 14% l-ispiża tal-ħaddiema; 3% li jiġbru d-djun li għandhom; 8% il-kera; 10% dawl u ilma.

Li semmew il-pagamenti tal-liċenzji kien hemm 8%; pagamenti tal-VAT u t-taxxi 12%; l-inċertezza 14%; ir-restrizzjonijiet li ġabet magħha l-COVID-19 10%, filwaqt li 3% taw raġunijiet oħra, fosthom ir-repayment tal-loans, l-assigurazzjoni tan-negozju u li l-volum tat-turisti huwa baxx.

Kellna mbagħad il-mistoqsija dwar x'deċiżjonijiet se jkollhom jimplimentaw bħala negozju sal-aħħar tas-sena, u kellhom għażla.

Kien hemm 38% li rrispondew "tkompli kif inti"; dawk li rrispondew "tinvesti f'xi ħaġa ġdida" kienu 1%; dawk li rrispondew "tbiddel is-servizzi li n-negozju qed joffri" kienu 9%; dawk li rrispondew "tagħlaq l-istabbiliment" kienu 18%; kien hemm 3% li rrispondew "investiment fl-e-commerce" u "online marketing"; 20% li għażlu r-risposta "tibda tagħti s-sensji", u dawk li għażlu "raġunijiet oħra" kienu 11%.

Fost dawn ir-raġunijiet insibu li wieħed jaqta' l-ispejjeż, li d-deċiżjonijiet iridu jittieħdu ġurnata b'ġurnata, u li wieħed jibda jirreklama u jippromwovi biex iżid is-servizz tat-take away.

Mistoqsija oħra kienet: Kemm kellek impjegati li inti għamilt redundant minn Marzu 2020 minħabba l-COVID-19?

Għal din il-mistoqsija, kien hemm 80% li għall-grazzja t'Alla qalu li ma tawx sensji, waqt li 20% qalu li kellhom jagħtu s-sensji lill-ħaddiema tagħhom.

Lil dawk li taw is-sensji staqsejniehom: X'persentaġġ tal-workforce tiegħek inti tajt is-sensji minħabba riżultat ta' din il-pandemija?

Kien hemm 39% li rrispondew li kellhom jagħtu s-sensja lil sa 5% tal-workforce; sa 10% tal-workforce kien hemm 17%; sa 20% tal-workforce kien hemm 22%; iktar minn 20% kien hemm 6%, u mbagħad kien hemm 16% li taw persentaġġi oħra bħal 30%, 35% u 40%.

Staqsejniehom ukoll: Impjegajtu ħaddiema ġodda wara d-9 ta' Marzu? 32% qalulna iva waqt li 68% qalulna li ma mpjegawx.

Staqsejna wkoll jekk il-pakkett finanzjarju li estenda l-Gvern lill-istabbilimenti kienx ta' għajnuna għalihom, u kemm kien ta' għajnuna għalihom.

Għidnielhom jagħmlu ranking billi jagħtu bejn 1 - li jindika l-inqas livell li ħassew li kien ta' għajnuna - u 5, li huwa l-ogħla livell ta' għajnuna għalihom.

Kien hemm 12% li għamlu l-ewwel għażla; 11% bit-tieni għażla; 21% bit-tielet għażla; 23% bir-raba' għażla; u 32% bil-ħames għażla.

Nistgħu ngħidu li l-maġġoranza qiesu l-għajnuna tal-Gvern bħala waħda sodisfaċenti.

Staqsejniehom ukoll humiex joperaw minn proprjetajiet mikrija u r-risposta li rċevejna kienet kważi nofs bin-nofs: 44% qalulna li qegħdin joperaw minn postijiet mikrija, filwaqt li 56% qegħdin joperaw minn proprjetà li huma għandhom it-titolu tagħha.

Mistoqsija oħra kienet: Kif tikklassifika l-assistenza ta' €2,500 grant li ħabbar il-Gvern.

Kien hemm 23% minn dawk li qegħdin fi proprjetà mikrija li qalu li hija assistenza negliġibbli; 12% qalu li hija sodisfaċenti, u 4% qalu li hija tajba.

Hawnhekk il-kumplament ma weġbux għax mhumiex fil-kera.

Staqsejna wkoll jekk jistgħux ikomplu joperaw l-istabbilimenti tagħhom mingħajr l-għajnuna finanzjarja tal-Gvern wara Ottubru tal-2020.

Għal din il-mistoqsija 12% qalulna li jistgħu joperaw, però 88%, li hija maġġoranza qawwija ħafna, qalu li huwa impossibbli li jkomplu joperaw mingħajr l-assistenza tal-Gvern.

Waħda mill-miżuri kienet il-vouchers ta' €100 li qassam il-Gvern lil kull resident f'Malta u Għawdex ta' 'l fuq minn 16-il sena.

Meta staqsejniehom kemm minnhom qed jaċċettaw il-vouchers, 86% qalulna li qegħdin jaċċettawhom, u 14% qalulna li mhumiex jaċċettawhom.

IĊ-CHAIRPERSON: Ingħatajtu raġunijiet għaliex mhux qed jiġu aċċettati?

IS-SUR JOE MUSCAT: Iva, għax kien hemm min mhux qed joffri servizz fully fledged.

Kien hemm min qal li mhuwiex ikklassifikat li jaċċetta dawn il-vouchers.

Kellna stabbilimenti li waqgħu in grey areas, għax la huma akkomodazzjoni u lanqas catering.

IĊ-CHAIRPERSON: Naħseb li dan huwa punt importanti ħafna.

Jekk hemm persentaġġ qawwi li qed jgħid li qed jaċċettaw il-vouchers, u persentaġġ mhux żgħir li ma jaċċettawhomx, jista' jkun li forsi bi ftit tweaking u intervent – anke min-naħa tagħna – jkunu jistgħu jibdew jaċċettaw u jibbenefikaw ukoll minnhom.

Fl-aħħar mill-aħħar, din hija għajnuna li qed tingħata mill-Gvern.

IS-SUR JOE MUSCAT: Fl-intervent li għamilna l-bieraħ waqt il-Kabinett sħaqna li dawn il-miżuri jerġgħu jiġu implimentati u li jkun hemm irfinar ta' ċerti affarijiet biex kemm l-istabbilimenti kif ukoll il-konsumatur ikunu jistgħu jibbenefikaw.

Grazzi għal dan il-Kumitat, waħda mill-irfinaturi li saru kienet tirrigwarda l-kwestjoni tad-diving.

Kieku mhux għax qajjimna l-punt hawnhekk ma kien jiġri xejn.

(Interruzzjonijiet) Iva, qegħdin nitkellmu fuq 13-il stabbiliment.

IĊ-CHAIRPERSON: Nistgħu nidentifikawhom b'mod kunfidenzjali?

Aħna mhux se noqogħdu nxandru ismijiet.

IS-SUR JOE MUSCAT: Nagħmlu lista tal-istabbilimenti li huma ristretti u li waqgħu in a grey area.

It-trasport huwa wieħed minn dawn is-setturi.

(Interruzzjonijiet)

KEVIN CUTAJAR: Forsi se mai tinħoloq kategorija oħra.

IĊ-CHAIRPERSON: Għall-iskop tagħna m'hemmx problema li jiġu identifikati bl-isem u l-kunjom, imma biex ikunu jistgħu jiġu kkategorizzati, bilfors irid isir eżerċizzju ta' dan it-tip.

Hawnhekk għandna l-fakultà li nistgħu nidħlu fid-dettall.

IS-SUR JOE MUSCAT: Il-vouchers kienu speċifikati b'mod li l-ewwel erbgħa ta' €20 setgħu jintużaw għall-akkomodazzjoni u ristoranti; l-€20 l-oħra setgħu jintużaw f'dawk l-istabbilimenti li kienu affettwati bl-għeluq.

Jista' jkun li kien hemm stabbilimenti li ma kenux affettwati sa ċertu punt bl-għeluq; wieħed minn dawn hom kien it-trasport.

Dawn ma setgħux jaċċettaw il-vouchers.

Jien naħseb li anke l-fatt li l-wage supplement qiegħed jintrabat man-NACE Code, ħafna drabi mhux dejjem qed jolqot ċerti brackets jew areas.

Nerġa' ngħid li każ partikolari kien dak tad-diving.

Dan ukoll ma kienx wieħed mis-setturi elenkati li jistgħu jaċċettaw il-vouchers, però wara intervent tal-Ministru għat-Turiżmu, dawn il-vouchers bdew ikunu aċċettati anke fid-diving retail outlets.

Tajjeb li meta jiġu mħabbra dawn il-miżuri wieħed jiddiskuti ftit qabel ħalli meta niġu għall-implimentazzjoni tagħhom, ma jkunx hemm dawn-il ħafna grey areas.

IS-SUR PAUL SCICLUNA (Chairman, Gozo Tourism Association): Fuq il-wage supplement irridu nsemmu wkoll il-kwestjoni marbuta mad-9 ta' Marzu.

Qed ngħid għall-fatt li dawk l-impjegati ġodda li qegħdin wara d-9 ta' Marzu li mhumiex qed jiġu intitolati … (Interruzzjonijiet)

IS-SUR JOE MUSCAT: Min-naħa tagħna se nagħmlu lista ta' dawk l-istabbilimenti li, kif ġraw l-affarijiet, mhumiex inklużi biex jistgħu jsarrfu dawn il-vouchers.

B'hekk wieħed ikun jista' jeħodhom inkonsiderazzjoni jekk jerġgħu joħorġu l-vouchers.

Finalment, staqsejniehom x'persentaġġ ta' dħul iġġeneraw dawn il-vouchers.

Kellna 29% li qalu li 10% tal-introjtu tagħhom kien mill-vouchers; 8% qalu li 15% tad-dħul tagħhom kien ġej mill-vouchers; 6% irrapportaw li 20% mid-dħul tagħhom; 6% qalu li 25% tad-dħul; 5% irrapportaw 30% tad-dħul li ġej mill-vouchers; 35% qalu 3% tad-dħul; 3% qalu 40% tad-dħul; 9% qalu 50% tad-dħul; 6% irrapportaw 60% tad-dħul; 10% qalu 75% tad-dħul, u l-persentaġġ ta' dawk li mhux qed jaċċettaw vouchers huwa kważi l-istess bħalma kellna fis-slide ta' qabel.

IS-SUR PAUL SCICLUNA: Din tista' tkun ftit misleading għaliex dan kien għall-ewwel li ħarġu l-vouchers; kienu għadhom fl-ewwel xahar.

Ma konniex qegħdin nibbenefikaw bis-sħiħ minnhom fl-ewwel ġranet.

IS-SUR JOE MUSCAT: Jekk m'iniex sejjer żball, fir-realtà l-vouchers ġew imqassma fl-ewwel ġimgħa ta' Lulju.

IĊ-CHAIRPERSON: Għad fadal min għadu qed iċempel fuq ir-radjijiet għax għadu ma ħadhomx.

IS-SUR JOE MUSCAT: Aħna bħala rappreżentanti tas-settur, on a daily basis ikollna ħafna lmenti u stabbilimenti li jirrapportawlna dwar bżonnijiet u għajnuniet li jeħtieġu..

Aħna niżżilna wħud minn dawn.

Fosthom hemm li fl-2021 irridu nerġgħu ninsistu li l-MTA tagħmel waiving tal-ħlas tal-liċenzji.

Barra minn hekk, irridu naraw kif lill-ERWS, ir-regolatur tal-enerġija u s-servizzi tal-ilma b'xi mod jew ieħor nikkonvinċuh jaħfer il-liċenzji tal-pixxini għas-sena 2021.

Aħna għandna diversi operaturi li għandhom numru ta' stabbilimenti li kollha għandhom il-pixxina.

Hemmhekk qegħdin niltaqgħu ma' stabbilimenti li għandhom spiża ta' bejn €12,000 u €15,000 liċenzji pagabbli lill-ERWS, u dan meta ovvjament bħalissa t-turiżmu huwa ristrett.

Hemm ukoll il-ħlas ta' encroachments li ħafna mill-istabbilimenti Għawdxin iħallsu lil-Lands biex joperaw bl-imwejjed fuq barra; dan l-użu huwa iktar u iktar importanti llum meta hemm ir-restrizzjonijiet tad-distanzi fiżiċi.

Hemm bżonn ukoll li jerġgħu jiġu differiti l-ħlas tal-kontribuzzjoni tan-National Insurance, VAT u taxxi oħra sa April 2021.

Ovvjament, issa d-dħul se jkun baxx …

Hemm talba wkoll biex tiġi estiża l-wage supplement tal-inqas sa Marzu 2021.

Forsi sa dak iż-żmien nibdew naraw ukoll ftit dawl mill-pandemija.

Kif semma diġà s-Sur Scicluna, jeħtieġ li l-wage supplement ma tkunx pagabbli biss lil dawk il-ħaddiema li kienu fl-impjieg qabel id-19 ta' Marzu 2020, imma anke għal dawk il-ħaddiema li ġew impjegati biex wieħed seta' jopera matul dan il-perjodu bir-restrizzjonijiet kollha li ġab miegħu.

F'din il-kategorija hemm numru ta' stabbilimenti, fosthom id-diving schools li jimpjegaw il-ħaddiema tagħhom fuq bażi staġjonali biex ikunu jistgħu joperaw; dawn ma ħadux il-wage supplement.

Allura wieħed jirrakkomanda li jkun hemm dan it-tip ta' modifika wkoll.

Hemm talba biex l-iskema tar-rifużjoni fuq il-kontijiet tad-dawl, li issa ħarġet l-applikazzjoni għaliha, tkun estiża b'mod li tkopri wkoll l-2020.

Huwa importanti wkoll li l-capping li hemm - li biex inti tibbenefika minn skont fil-kont tal-elettriku għal iktar minn meter wieħed, l-istabbiliment tiegħek irid jimpjega iktar minn disa' impjegati - fil-każ ta' Għawdex huwa importanti li jitneħħa, għaliex għandna numru ta' stabbilimenti li għandhom numru ta' units li mhumiex jibbenefikaw ħlief minn meter wieħed, għaliex għandhom, pereżempju, sitt impjegati magħhom.

Din il-miżura żgur mhijiex Gozo friendly.

Nerġa' ngħid, il-capping s'issa hu li stabbiliment irid ikun jimpjega iktar minn disa' persuni biex jibbenefika iktar minn meter wieħed biex ikollu skont fuq il-kont tal-elettriku.

Kellna wkoll ħafna kummenti rigward l-assistenza ta' €2,500 fil-kera.

Din ukoll hija figura baxxa meta wieħed jikkunsidraha mal-ammont ta' kera u ta' rati ta' kera li qegħdin iħallsu l-istabbilimenti turistiċi f'Għawdex.

Qegħdin nipproponu wkoll li l-VAT fuq l-akkomodazzjoni tinżel għal 5%, u tas-servizzi l-oħra tinżel għal 10%.

Nixtiequ naraw li jerġa' jkun hemm sett ta' vouchers oħra li jistgħu jissarrfu fi stabbilimenti turistiċi, b'mod speċjali għall-perjodu li ġej, u li r-reduced ferry fares għat-turist domestiku matul il-ġimgħa jiġu estiżi wkoll għall-perjodu tax-xitwa.

Dawn huma kollha miżuri li aħna klassifikajniehom bħala miżuri short term.

Rigward miżuri fit-tul qegħdin nitkellmu fuq pjan ħolistiku ta' kif it-turiżmu f'Għawdex għandu jirkupra, u dan jinkludi marketing campaign għad-destinazzjonijiet kemm fuq livell lokali, kif ukoll overseas, iktar u iktar meta l-possibilità ta' promozzjoni u reklamar din is-sena hija negliġibbli b'mod fiżiku, għaliex il-fieri internazzjonali ta' din is-sena kollha ġew ikkanċellati.

Tal-inqas sal-World Travel Market l-opportunitajiet li wieħed jirreklama b'mod fiżiku bħalissa huma sospiżi.

Qed nipproponu wkoll li jkun hemm skema ta' taħriġ għal ħaddiema barranin b'mod speċjali fis-settur turistiku li jiffoka iktar fuq il-kultura, l-istorja u l-aspett soċjali ta' Għawdex, kif ukoll korsijiet fil-lingwa Maltija u Ingliża biex dawn il-ħaddiema barranin ikunu kapaċi jikkomunikaw mat-turist barrani u lokali.

Qegħdin nissuġġerixxu li titnaqqas ir-rata ta' income tax fuq l-overtime u fuq il-part-time jobs fis-settur tat-turiżmu biex ninkoraġġixxu iktar ħaddiema f'dan is-settur.

Qed nipproponu li ninċentivaw ukoll lill-pensjonanti li għadhom jaħdmu fis-settur tat-turiżmu billi neliminaw l-ammont ta' dħul li ma jkunx taxxabbli fuq il-pensjoni.

Xi ħaġa li ilna ninsistu ħafna fuqha hija l-carrying capacity assessment study fuq it-turiżmu li jkun jiffoka fuq it-tendenzi ġodda li għandha din l-industrija, kif ukoll nagħtu linji gwida lill-investiment tat-turiżmu b'faċilitajiet li f'Għawdex huma nieqsa.

Irridu ninċentivaw l-istabbilimenti turistiċi Għawdxin li huma liċenzjati mill-MTA sabiex itejbu l-prodott tagħhom bi skema li tkun iffinanzjata mill-Gvern u minn fondi Ewropej.

Hemm bżonn ukoll li naġġornaw il-famuż Gozo Diving Masterplan biex insaħħu d-diving sector.

Fl-aħħar iżda mhux l-inqas, irridu niddiversifikaw l-ekonomija Għawdxija u ma nħalluhiex tant dipendenti fuq is-settur turistiku.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi, Sur Muscat.

Ngħaddu issa għall-preżentazzjoni tal-Gozo Business Chamber.

Id-diskussjoni dwar dan kollu ssir waqt laqgħa oħra.

Peress li issa qed jiġi finalizzat l-ewwel qafas tal-Baġit, nissuġġerixxi li dan id-dokument ngħadduh lill-Budget Office mill-ewwel sabiex ma nitilfux żmien utli.

Nistieden issa lis-Sur Daniel Borg, CEO, u lis-Sur Joseph Borg, President tal-Gozo Business Chamber, biex jagħmlu l-preżentazzjoni tagħhom.

IS-SUR JOSEPH BORG (President, Gozo Business Chamber): Grazzi għall-istedina li għal darb' oħra għamiltulna bħala Kamra tan-Negozju għal Għawdex.

It-tema li qed tiġi diskussa hija l-impatt tal-COVID-19 fuq Għawdex.

Aħna, bħala Kamra tan-Negozju qed inħarsu 'l quddiem.

Ta' min jgħid – u nifirħilkom – li intom bħala Kumitat għamiltu xogħol importanti hekk kif matul il-pandemija stħarriġtu l-impatt tal-COVID-19 fuq l-entitajiet kollha li jaħdmu f'Għawdex u ppreżentajtu wkoll rapport ħolistiku.

Kif tixhed din il-maskra li qegħdin nilbsu, il-pandemija għadha magħna.

Għalhekk wieħed għandu japprezza u jappoġġja l-inizjattiva ta' dan il-Kumitat li jkompli jistħarreġ il-qagħda tal-ekonomija Għawdxija.

Ma kienx żmien faċli għalina, imma bl-għajnuna u bl-impenn ta' kulħadd komplejna mexjin.

L-għajnuna mogħtija mill-Gvern kienet kruċjali f'dan kollu, u għalkemm mhux kulħadd kien intitolat għaliha, żgur għenet lil min kien l-iktar batut u milqut b'mod ħażin.

Jidher ukoll il-bżonn li dawn l-għajnuniet jibqgħu għaddejjin.

Dan jixhdu l-istħarriġ li għamilna.

Is-Sur Daniel Borg, li huwa l-Kap Eżekuttiv tal-Kamra, se jagħmel preżentazzjoni li fiha se juri kif qed iħossuhom in-negozji Għawdxin waqt din il-burraxka li għaddejjin minnha.

X'qed nipproponu għall-quddiem?

Żgur li mhux se jkun żmien faċli.

Bqajna għaddejjin minn mumenti li ma nafux x'se jiġri, imma aħna nemmnu li bil-koperazzjoni u bl-għajnuna ta' kulħadd nistgħu nimxu 'l quddiem.

Jien naħseb li ż-żmien tal-pandemija serva bħala żmien ta' riflessjoni li għandu jgħinna biex nirriflettu x'hemm bżonn inbiddlu fl-ekonomija Għawdxija.

Li huwa ċert huwa li rridu naraw li biex Għawdex jimxi 'l quddiem ma nistgħux nibqgħu niddependu biss mis-setturi bħat-turiżmu, tal-kostruzzjoni u tar-real estate, kif smajna qabel mill-GTA.

Dan ilna nisħquh għal żmien twil.

Huma setturi tajbin - tifhmuniex ħażin - imma għall-futur, jekk verament irridu naraw li Għawdex jagħmel passi konkreti 'l quddiem, għandna bżonn ninxteħtu fuq setturi ġodda, bħad-diġitalizzazzjoni u inizjattivi oħra li jippromwovu s-sostenibilità, fosthom dak tal-enerġija rinovabbli.

Il-post li qegħdin fih illum huwa xhieda ta' din il-bidla li nixtiequ naraw.

Sar investiment sostanzjali biex dan il-proġett jinbidel fi proġett uniku għall-gżira tagħna, imma dan jisfa fix-xejn jekk hawnhekk jibqa' vojt.

Issa jmiss il-pass sussegwenti, li nħajru kumpaniji jistabbilixxu ruħhom hawnhekk permezz ta' inċentivi b'saħħithom f'dan il-qasam.

Dawn l-inċentivi pproponejniehom, imma s'issa għadu ma sar assolutament xejn.

Għalhekk, qabel ma nħalli f'idejn il-Kap Eżekettiv, is-Sur Daniel Borg, biex jagħti l-preżentazzjoni tiegħu, nixtieq nagħlaq b'dan l-appell: Ejja naħdmu flimkien biex inġibu lil Għawdex 'il quddiem.

Din il-pandemija għandha timbuttana biex inwarrbu l-biżgħat tagħna u nħarsu b'ottimiżmu u b'ottika ġdida għall-futur, jiġifieri li nimirħu għal għanijiet li forsi qabel konna nibżgħu minnhom.

Grazzi.

IĊ-CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SUR DANIEL BORG (Kap Eżekuttiv, Gozo Business Chamber): Grazzi, Sinjura President.

Nirringrazzjakom talli erġajtu stedintuna bħala Kamra tal-Kummerċ.

Jien se nippreżenta lill-Kumitat:

Nallaċċja mill-ewwel ma' dak li qal is-Sur Borg fl-aħħar, li hemm bżonn l-input mhux biss tagħna bħala negozji imma ta' kulħadd, inkluż l-input tas-soċjetà ċivili.

F'dan iż-żmien hemm bżonn li nuru solidarjetà u anke kreattività fil-mod ta' kif naħsbu l-affarijiet.

Dan jibni wkoll fuq il-miżuri li aħna pproponejna bħala Kamra, l-economic structure ta' Għawdex.

Bażikament, f'Għawdex nistgħu ngħidu li għandna reliance kbira fuq dak li huwa s-settur pubbliku, business units li huma żgħar.

Għandek kważi 61% ta' business units li jimpjegaw bejn wieħed sa disa' persuni, kif ukoll prodott gross domestiku li, skont l-aħħar statistika uffiċjali li għandna disponibbli tal-NSO, kien ta' 64% tal-ekonomija nazzjonali.

Kellna average rate of growth bejn l-2014 u l-2018 li għalkemm kienet waħda tajba għal Għawdex, kienet inqas minn dik ta' Malta, u meta kkomparat ma' Malta, hemm over-reliance ikbar fuq dawn is-setturi.

F'settur minnhom, pereżempju, is-settur tal-kostruzzjoni, fejn f'Malta, jiġifieri l-main island of Malta, hemm reliance fil-gross value added ta' 3.5%, f'Għawdex ir-reliance hija ta' 7.5%.

L-istess fir-real estate; f'Malta hemm reliance ta' 4.6%, u f' Għawdex hemm reliance ta' kważi 9%.

Mhux qed ngħidu li dawn huma setturi ħżiena, imma hemm over-reliance li hija sostanzjali.

Għat-turiżmu huwa stmat li Għawdex jikkontribwixxi madwar 50%.

Hawnhekk nallaċċja wkoll mal-preżentazzjoni li saret ftit ilu.

Id-dħul ewlieni ġej mill-foreign arrivals, imma jekk wieħed jara l-arrivals li kien hemm anke fl-2019, naraw li kellna iktar turiżmu domestiku milli barrani.

Kellna ammont kbir ukoll ta' day trippers u kulħadd jaf li l-impatt ekonomiku tagħhom huwa wieħed minimu.

Aħna mhux qed ngħidu li dawn huma setturi ħżiena, imma rridu niddiversifikaw.

Il-mudell li għandna preżentament mhuwiex mudell sostenibbli.

Għamilna wkoll stħarriġ żgħir bejn id-9 u l-14 ta' Settembru fuq is-setturi li aħna bħala Kamra nirrappreżentaw.

Fl-ewwel slide wieħed jista' jara d-diversi setturi li rrispondew għal dan il-stħarriġ.

Ovvjament, xorta kien hemm maġġoranza ġejjin mit-turiżmu, għaliex dan mhux biss huwa settur kbir, imma għandu impatt anke fuq is-setturi l-oħrajn kollha.

Wieħed hemmhekk jara li 5 kien dominanti, li l-effett fuqhom kien verament negattiv, segwit minn 4 u 3.

Dawn mhumiex sinjali sbieħ.

Imbagħad staqsejna dwar dawk li huma t-tliet skemi prinċipali tal-Gvern u staqsejniehom l-effett kienx pożittiv, kienx negliġibbli, kienx minimu, kif ukoll kienx hemm dawk li mhumiex intitolati għalihom għax skont il-Gvern ma kinux affettwati daqstant.

L-ewwel slide tittratta l-COVID-19 wage supplement; kważi 60% qalu li din l-iskema kellha impatt pożittiv, 11% qalu li kien impatt negliġibbli, u kważi 31% qalu li ma kenux intitolati għal dan il-benefiċċju.

Rigward iż-żewġ skemi l-oħra li l-Gvern għadu qed joffri, wieħed għad irid iħoss l-impatt tagħhom.

Pereżempju, fuq ir-Rent Refund Scheme kien hemm 22.2% li qalu li l-impatt tagħha kien pożittiv, 13.3% qalu li l-impatt kien negliġibbli jew minimu, u 64% qalu li ma kinux intitolati għal dan il-benefiċċju.

Jekk inħarsu lejn l-Electricity Bill Refund Scheme, naraw li kien hemm 26.7% li qalu li l-impatt tagħha kien pożittiv, 33.3% qalu li l-impatt kien negliġibbli jew minimu, u 40% li qalu li ma kinux intitolati għal dan il-benefiċċju.

Hawnhekk importanti li nifhmu l-kuntest.

Din il-mistoqsija għamilnieha għaliex ġieli smajna kummenti fejn wieħed jattakka n-negozji u jgħid li n-negozji dejjem iridu mill-Gvern.

Ovvjament, il-Gvern ra dawk is-setturi li huma impattati; imma kien hemm setturi oħrajn li, għalkemm kienu impattati negattivament, dawn baqgħu mixjin under their own steam.

Rigward l-impatt tal-iskema tal-vouchers, 35.6% wieġbu li kien pożittiv, 15.6% qalu li kien negliġibbli jew minimu, u 48.9% qalu li ma kenux intitolati għal dan il-benefiċċju.

Għalina li nirrappreżentaw firxa wiesgħa ta' negozji u mhux turiżmu biss, din iċ-ċifra hija understandable.

Dan kollu juri li, għalkemm l-impatt kien negattiv, in-negozji Għawdxin baqgħu joperaw.

Imbagħad għamilna mistoqsija ġenerali li wieħed hawnhekk għandu jeħodha fil-kuntest tagħha.

Waqt li l-miżuri l-oħrajn kienu speċifiċi, wieħed seta' jistaqsi dwar l-impatt tagħhom, imma mbagħad għamilna mistoqsija ġenerika u allura ma stajniex nagħtu l-istess options għat-tweġiba tagħha.

Għal din il-mistoqsija ġenerika, 25% qalu li l-impatt ta' dawn il-benefiċċji kien pożittiv, waqt li 75% qalu li x'aktarx ma kenux intitolati għal dawn il-benefiċċji.

On the way forward, tajniehom it-tliet options li setgħu jagħżluhom it-tlieta.

Fuq l-inċentivi li huma l-iktar sostanzjali, 75.6% qalu li għandhom jiġu estiżi anke għal wara Ottubru.

Fi stħarriġ kien hemm min anke ssuġġerixxa li dawn ikomplu sejrin sa Marzu u April.

Kien hemm anke professjonisti li għamlu kuntatt magħna u qalulna bid-diffikultà li qed ikollhom li mhux qed jirċievu ħlas mingħand in-nies, u allura qed ibatu.

Għalhekk kien hemm min talab li dawn il-benefiċċji jiġu reviewed to include other categories of work.

IĊ-CHAIRPERSON: Se nerġa' nagħmel l-istess kumment li għamilt lis-Sur Joe Muscat.

Jekk inkunu iktar speċifiċi nkunu nistgħu nkunu iktar effettivi.

IS-SUR DANIEL BORG: Dan il-kumment l-aktar li kien ġej kien mill-accountancy profession, li ovvjament jaħdmu ħafna man-negozji.

(Interruzzjonijiet)

IĊ-CHAIRPERSON: Il-legal profession issemmihiex għax it-tliet membri li qegħdin hawnhekk kollha avukati u allura jista' jkollna kunflitt ta' interess!

Niċċajtaw ftit.

IS-SUR DANIEL BORG: Kont qed ngħid li dan il-kumment ġie l-iktar mill-accountancy profession għax l-accountants ikunu qed jaħdmu mill-qrib ħafna man-negozji u jimlew ħafna applikazzjonijiet.

Għawdex nafu kif aħna: m'hemmx firms kbar, l-accountant ġeneralment jaħdem freelance ma' kumpaniji, jimlilhom l-applikazzjonijiet u jgħinhom.

Però dawn qed ibatu biex jitħallsu tas-servizzi tagħhom.

Kien hemm 64.4% li ssuġġerew li l-Gvern għandu joħroġ another round of vouchers.

Hawnhekk wieħed jista' jeħodha f'kuntest li, għalkemm forsi ma kenux eliġibbli huma, il-fatt li l-Gvern qed jagħti l-vouchers ovvjament ikollu ripple effect fuq negozji oħrajn.

Kif għedna fil-proposti li qed nagħmlu għall-Baġit u li se nkunu qed noħorġu b'mod uffiċjali, dawn kienu kollha miżuri tajbin u l-Gvern għandu jibqa' on the lookout biex jara kif se jkomplu jiġu rolled out in the coming period.

Aħna ma ħassejniex li għandna nidħlu f'dawn il-miżuri b'mod speċifiku; urejna l-ħtieġa tagħhom, urejna li hemm bżonn li jkun hemm assessment kontinwu, għax nifhmu anke l-overall picture li għandu l-Gvern, imma bħala way forward … (Interruzzjonijiet) Mhijiex ċara min-naħa tagħkom … (Interruzzjonijiet)

IĊ-CHAIRPERSON: Imma għandna bżonnha b'mod speċifiku għax, kif se nagħmlu fil-każ tal-GTA, importanti li jkollna rakkomandazzjoni ċara sabiex inkunu nistgħu ngħadduha lill-Budget Office.

(Interruzzjonijiet) Onestament, jien issa qed naraha.

IS-SUR DANIEL BORG: Aħna qed ngħidu li huma miżuri tajbin, u li l-Gvern għandu jkompli jaħdem fuqhom.

Imma l-erba' setturi li qed naraw li huma urġenti għal Għawdex huma s-settur diġitali, l-infrastruttura pubblika, is-sostenibilità, u t-trasport u l-konnettività.

Fis-settur diġitali qed ngħidu li għandna l-infrastruttura meħtieġa, imma jekk aħna mhux se nagħtu l-inċentivi lill-kumpaniji jkun għalxejn għax dawn mhux se nġibuhom.

Irid ikun hemm inċentivi konkreti bħal tax holidays lil kumpaniji fis-settur diġitali u sussidju fuq il-kera, anke biex jistabbilixxu ruħhom hawnhekk fid-digital innovation hub.

Iridu noffrulhom inċentiv u ngħinuhom jistabbilixxu ruħhom hawnhekk.

Jekk jiġu biex jagħżlu bejn Għawdex u Malta, irid ikollhom that something extra li tinċentivahom biex jiġu hawnhekk.

Prattikament dan irid jinħoloq ma' strateġija sħiħa fejn ikun hemm eko-sistema ta' inċentivi.

Pereżempju, illum bħala Kamra tal-Kummerċ qed naraw persuna Għawdxija li qed tinvolvi ruħha fir-riċerka, tixtieq tistabbilixxi ruħha hawnhekk, imma l-prezzijiet għaliha huma għoljin immens.

Għaliex tixtieq tistabbilixxi ruħha hawnhekk?

Għax hi kieku tibbenefika minn networking li jista' jinħoloq f'dan il-post.

Huma jaħdmu b'dan il-mod bħala kumpaniji fis-settur diġitali.

Għalhekk wieħed irid jaraha bħala strateġija ħolistika.

Fl-infrastruttura pubblika kellna lill-Barts, imma issa l-pass huwa li jkollna l-isptar il-ġdid għal Għawdex.

Bżonn urġenti li ilna nisħqu fuqu għal snin huwa l-bżonn ta' underground multi-storey parking għar-Rabat.

Dan huwa lment li aħna rċevejna minn ħafna negozji fir-Rabat, speċjalment mis-settur tar-retail.

Il-bini tal-iskola, għalkemm xi ħaġa tajba, però ħadet parti mill-parkeġġ li kien hemm fir-Rabat.

Illum nafu li teknikament multi-storey carpark hija soluzzjoni valida u tista' ssir f'dik li hija l-parkeġġ eżistenti tar-Rabat.

Dan il-proġett narawh urġenti f'dan l-istadju, kif naraw ukoll il-breakwater ġdid ta' Marsalforn.

Ħafna negozji u ristoranti hemmhekk mal-iċken maltemp qed ikollhom ħafna ħsarat.

Hemm bżonn ta' iktar serħan il-moħħ għan-negozji f'waħda mill-iktar hubs importanti għal Għawdex.

Fil-qasam tas-sostenibilità, bħala Kamra aħna dejjem argumentajna li dan huwa qasam li fih naraw potenzjal kbir għal Għawdex.

Il-COVID-19 tatna opportunità li nimirħu lil hinn minn dak li qed naħsbu bħalissa.

Għawdex irid ikun aħjar u speċifiku.

Għalhekk qed nipproponu li l-leased ferry li hemm bħalissa mal-Gozo Channel, ġaladarba jiġi permanenti, ikun wieħed hybrid u li din is-soluzzjoni nikkonsidrawha anke għall-flotot l-oħra.

Għalfejn aħna qed nagħfsu ħafna fuq dak li huwa trasport fil-qasam tas-sostenibilità?

Qed nagħmlu hekk għaliex Għawdex għandu waħda mill-iktar rati għolja ta' car ownership fil-pajjiż kollu, u t-trasport għandu impatt kbir, anke t-trasport bejn iż-żewġ gżejjer.

Għalhekk ukoll qed ngħidu li għandu jkun hemm iktar inċentivi fuq refunds fuq xiri ta' electric vehicles, u li fejn jidħol it-trasport bejn Għawdex u Malta l-electric vehicles għandu jkollhom a reduced fare.

F'dak li huwa trasport u konnettività huwa importanti li jitkompla l-proġett tal-permanent link bejn Għawdex u Malta - aħna qed narawh bħala essenzjali - kif ukoll ikompli jsir xogħol anke fuq il-links l-oħrajn.

Aħna bħala Kamra dejjem għidna li għalina l-permanent link mhux biss hija importanti u essenzjali, imma huwa importanti li Għawdex ikun magħqud anke b'links oħrajn mhux biss fil-baħar, imma wkoll fl-ajru.

Nirringrazzjakom.

IĊ-CHAIRPERSON: Din il-preżentazzjoni li qed tgħaddilna se ngħadduha lill-Budget Office.

Għal-lum se nieqfu hawn għax m'għandniex ħin għad-diskussjoni.

Nipposponu d-diskussjoni għal laqgħa oħra.

Għal darb'oħra nirringrazzjakom talli ngħaqadtu magħna u talli qsamtu l-ħsibijiet tagħkom magħna.

Insellem lil dawk kollha li ngħaqdu magħna għal din il-laqgħa tal-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet ta' Għawdex minn ġewwa Għawdex stess.

Il-Kumitat issa huwa aġġornat.

F'12.10 p.m. il-Kumitat aġġorna.


KUMITAT PERMANENTI GĦALL-AFFARIJIET TA' GĦAWDEX

LAQGĦA NRU 12

L-Erbgħa, 16 ta' Settembru 2020

Il-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet ta' Għawdex iltaqa' ġewwa l-Gozo Innovation Hub, ix-Xewkija Għawdex, fl-10.15 a.m.

L-Onor.

Justyne Caruana, President tal-Kumitat, ippresediet.

PREŻENTI

L-Onor.

Kevin Cutajar u l-Onor.

Il-President tal-Kumitat qalet it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 11, li saret fit-2 ta' Settembru 2020, ġew ikkonfermati.

Il-President tal-Kumitat l-Onor.

Justyne Caruana fetħet il-ħdax-il laqgħa ta' dan il-Kumitat billi infurmat lill-mistednin għal din il-laqgħa li l-proċedimenti huma kollha pubbliċi u ser jiġu mxandra fuq is-sit tal-Parlament ta' Malta u anke fuq it-television channel tal-Parlament.

Infurmathom ukoll li l-preżentazzjonijiet li jsiru u jiġu ppreżentati lill-Kumitat, huma wkoll pubbliċi sakemm ma jkunx indikat mod ieħor.

Il-President infurmat li wara l-laqgħa preċedenti, ġiet ikkuntattjata l-Professur Charmaine Gauci, Suppretendent tas-Saħħa Pubblika, sabiex tibgħat lill-Kumitat informazzjoni dwar kemm saru swab tests ġewwa s-swabbing centre ta' Għawdex, u fil-fatt, il-Prof.

Gauci bagħtet graph b'din l-informazzjoni lill-Membri.

Infurmat ukoll illi ġew ikkuntattjati l-LESA fir-rigward ta' kemm ħarġu ċitazzjonijiet minħabba ksur ta' regolamenti relatati mal-COVID-19 ġewwa Malta u Għawdex bejn it-13 ta' Marzu 2020 u l-31 ta' Awwissu 2020, u qalet li l-informazzjoni mitluba ntbagħtet lill-Kumitat.

Fir-rigward tal-punt li qam fil-laqgħa preċedenti dwar jekk bdewx id-diskussjonijiet mal-pulizija li jkunu posted mal-iskejjel sabiex ikun hemm iżjed kontrolli ħalli ma jkunx hemm ġemgħat kbar ta' nies, il-President infurmat li ġie ikkuntattjat il-Kummissarju tal-Pulizija, is-Sur Angelo Gafa'.

Il-Kummissarju tal-Pulizija informa li din il-materja kienet ser tiġi diskussa internament.

F'din il-laqgħa tal-Kumitat kien mistieden is-Segretarju Permanenti fi ħdan il-Ministeru għal Għawdex, is-Sur John Borg, li ġie rringrazzjat formalment tal-koperazzjoni tiegħu u tal-Ministeru għal Għawdex sabiex dawn iż-żewġ laqgħat tal-Kumitat setgħu jinżammu ġewwa Għawdex.

L-IMPATT TAL-COVID-19 FUQ GĦAWDEX U T-TRIQ 'IL QUDDIEM (KONT.)

Il-Kumitat stieden lil Dr Denise Mifsud, Prinċipal tal-Kulleġġ ta' Għawdex, sabiex tagħti l-preżentazzjoni tagħha fuq is-suġġett.

Dr Denise Mifsud tat Powerpoint presentation u ppreżentat lill-Kumitat:

Wara l-preżentazzjoni minn Dr Mifsud, il-Membri għamlulha numru ta' mistoqsijiet.

Il-Membri u Dr Mifsud qablu li għandha tintbagħtilha t-traskrizzjoni ta' din il-laqgħa sabiex id-diversi mistoqsijiet u punti li tqajmu, ikunu jistgħu jiġu riferuti lill-uffiċjali konċernati sabiex jgħaddu l-informazzjoni mitluba lill-Kumitat.

Wara, il-Kumitat stieden lis-Sur Joe Muscat, CEO, u lis-Sur Paul Scicluna, Chairman tal-Gozo Tourism Association, sabiex jagħtu l-preżentazzjoni tagħhom fuq is-suġġett.

Is-Sur Joe Muscat ta Powerpoint presentation u ppreżenta lill-Kumitat:

Minħabba nuqqas ta' ħin, il-Kumitat qabel li d-diskussjoni fuq din il-preżenatzzjoni ssir f'laqgħa oħra.

Il-Kumitat qabel ukoll li din il-preżetazzjoni għandha tintbagħat lill-Budget Office sabiex il-punti mqajma jiġu kkunsidrati waqt li jkun qed jitħejja l-Budget 2021.

Il-Kumitat stieden lis-Sur Daniel Borg, CEO, u lis-Sur Joseph Borg, President tal-Gozo Business Chamber, sabiex jagħtu l-preżentazzjoni tagħhom fuq is-suġġett.

Is-Sur Daniel Borg u s-Sur Joseph Borg taw Powerpoint presentation u ppreżentaw lill-Kumitat:

AFFARIJIET OĦRA

Il-Kumitat stieden lill-Avukat Dr Jimmy John M. Vella sabiex jagħti l-preżentazzjoni tiegħu f'isem il-grupp ta' Learning Support Educators li hu kien qed jirrappreżenta, permezz ta' video conferencing.

Il-kwestjoni kienet tirrigwarda Learning Support Educators (LSEs) Għawdxin li jaħdmu ġewwa Malta li kienu qed jitolbu li jiġu stazzjonati ġewwa Għawdex.

Wara l-preżentazzjoni minn Dr Vella, il-Membri għamlulu numru ta' mistoqsijiet.

Il-Kumitat stieden ukoll lis-Sinjura Pauliana Said, rappreżentanta tal-Gozo Federation Persons with Disability, sabiex tagħti l-preżentazzjoni tagħha permezz ta' video conferencing fir-rigward tal-bżonn li jkun hemm grupp ta' LSEs relievers ġewwa Għawdex sabiex jissostitwixxu LSEs li għal xi raġuni jew oħra, ikunu assenti.

Wara l-preżentazzjoni mis-Sinjura Said, il-Membri għamlulha numru ta' mistoqsijiet.

Il-Kumitat qabel li t-traskrizzjoni tal-intervent tas-Sinjura Said għandu jintbagħat lis-Sur Oliver Scicluna, Kummissarju għall-Persuni b'Diżabilità, u lis-Sur George Borg fi ħdan l-istess Kummissjoni.

F'12.10 p.m., il-President tal-Kumitat aġġornat il-laqgħa għal data li kellha tiġi komunikata aktar 'il quddiem.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees gpc


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

LAQGĦA 37

It-Tlieta, 29 ta' Settembru 2020 fis-2:00 p.m.

L-Onor.

Etienne Grech, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tlieta, 29 ta' Settembru, 2020 fis-2.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati, fil-Parlament b'din l-aġenda:-

Laqgħa ma' Rapporteurs tal-Kunsill tal-Ewropa Greta dwar it-Traffikar tal-Bnedmin; u

Affarijiet Oħra.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 37

It-Tlieta, 29 ta' Settembru 2020

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 37

It-Tlieta, 29 ta' Settembru 2020

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fil-2.00 p.m.

LAQGĦA MA' RAPPORTEURS TAL-KUNSILL TAL-EWROPA GRETA DWAR IT-TRAFFIKAR TAL-BNEDMIN

IĊ-CHAIRPERSON (L-Onor.

Etienne Grech): Nixtieq nilqa' lill-Membri tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali għal din il-laqgħa tal-lum fejn se niddiskutu t-traffikar tal-bnedmin mar-rapporteurs tal-Kunsill tal-Ewropa GRETA.

Fuq talba tal-mistednin din il-laqgħa mhijiex se tiġi rekordjata.

Fil-fatt mhux l-ewwel darba li laqgħat ta' dan it-tip jinżammu fil-magħluq minħabba n-natura tagħhom.

Magħna madwar din il-Mejda għandna lis-Sinjura Julia Planitzer Head of Delegation, is-Sur Mesut Bedirhangolu Segretariat of the Council of Europe u s-Sinjur Kevin Hyland Delegate Council of Europe li se jsegwi din il-laqgħa b'mod virtwali minħabba li ma setax jingħaqad fiżikament magħna hawnhekk.

Issa nitlob lit-tekniċi tagħna sabiex jitfu l-mikrofoni ħalli nagħtu bidu għal din il-laqgħa in camera.

Grazzi.

Fis-2.51 p.m il-laqgħa ġiet fi tmiemha u l-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li jiġu komunikati aktar tard.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees soc


IT-TLETTAX IL-PARLAMENT

LAQGĦA NRU 37

It-Tlieta, 29 ta' Settembru 2020

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Parlament fis-2.00 p.m.

L-Onor.

Etienne Grech ippresieda l-laqgħa.

PREŻENTI: L-Onor.

Rosianne Cutajar, Segretarju Parlamentari għall-Ugwaljanza u r-Riformi, l-Onor.

Għal din il-laqgħa kienu preżenti wkoll l-Onor.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, kienet preżenti għal-laqgħa.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

LAQGĦA MA' RAPPORTEURS TAL-kUNSILL TAL-EWROPA GRETA DWAR IT-TRAFFIKAR TAL-BNEDMIN

Għal din il-laqgħa kienu preżenti s-Sinjura Julia Planitzer Head of Delegation, is-Sur Mesut Bedirhanoglu Segretariat of the Council of Europe u s-Sinjur Kevin Hyland Delegate Council of Europe, li segwa l-laqgħa virtwalment.

Fuq talba tal-mistednin din il-laqgħa nżammet in camera u għaldaqstant iċ-Chairperson ordna lit-tekniċi sabiex jitfu l-mikrofoni.

Wara li l-Membri preżenti għamlu introduzzjoni qasira dwar ix-xogħol Parlamentari tagħhom, ir-rapporteurs bdew iressqu l-mistoqsijiet tagħhom lill-Kumitat.

Fis-2.51 p.m il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li għandhom jiġu komunikati aktar tard.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT