KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 13

L-Erbgħa, 03 ta' Ġunju, 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

Laqgħa Nru 13

L-Erbgħa, 03 ta' Ġunju, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.52 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 12 li saret nhar l-Erbgħa 27 ta' Mejju 2015 ġew konfermati.

THE CHAIRPERSON (Onor. Deborah Schembri): Nixtieq inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kumitat din il-korrispondenza;

E-mail datata 27 ta' Mejju, 2015 mibgħuta mill-Onor.

Godfrey Farrugia u li fiha ġiet ippreżentata konsultazzjoni mir-Reverendu Joseph Mizzi, Direttur ta' Kana, u

E-mail datata 28 ta' Mejju, 2015 mibgħuta mill-Onor.

THE CHAIRPERSON: Nagħti merħba lil kull min ġie għal din il-laqgħa.

Illum ukoll għandna nies speċifiċi li se jkellmuna fuq is-suġġett li qegħdin niddiskutu.

L-ewwel mistiedna tagħna hija s-Sinj.

Helen D'Amato, Kummissarju għat-Tfal.

Infakkar lil dawk preżenti li din il-laqgħa se tiġi video streamed live u għalhekk jekk għandkom xi oġġezzjoni għal dan, nitlobkom tinformawna.

Nitlobkom ukoll biex kull meta xi ħadd jieqaf jitkellem jitfi l-mikrofonu u min ikun se jitkellem jagħtini ċans biex nintroduċih ħalli min ikun qiegħed jisma' jkun jaf min qed jitkellem.

HELEN D'AMATO (Kummissarju għat-Tfal): Sinj.

President, nirringrazzjak ta' din l-istedina.

Qabel ma nibda l-preżentazzjoni tiegħi xtaqt niċċara x'nifhmu bħala l-Uffiċċju tal-Kummissarju għat-Tfal bil-kelma "tfal" u anke xi tgħid il-liġi.

Għalina "tfal" huma dawk il-persuni li għadhom m'għalqux it-18-il sena, u din insibuha fil-Kodiċi Ċivili bħala maġġorenni.

Jiġifieri meta jirriferu għal persuna maġġorenni jkunu qed jirriferu għal xi ħadd li għalaq 18-il sena.

Jekk wieħed iħares lejn il-liġi li tirregola l-Uffiċċju tal-Kummissarju għat-Tfal isib id-definizzjoni ta' tfal, fejn jingħad li tifel jew tifla tfisser kull persuna li tkun għadha m'għalqitx l-età maġġuri.

Mela l-uffiċċju tiegħi jieħu ħsieb lit-tfal li huma f'din l-age bracket, jiġifieri sakemm jagħlqu 18-il sena.

Xtaqt niċċara dan il-punt għax ħafna drabi nużaw b'mod leġġer ħafna l-kelma "tfal".

Jien ukoll lil uliedi, li huma adulti nirriferi għalihom bħala t-tfal, u għalhekk tajjeb li nkunu ċari x'qegħdin nifhmu meta ngħidu "tfal".

Il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tat-Tfal hekk tgħid ukoll u ċjoè li t-tfal huma dawk li għadhom m'għalqux it-18-il sena.

President, tista' tgħidli kemm għandi ħin għad-dispożizzjoni tiegħi biex inkun nista' nirregola ruħi aħjar?

THE CHAIRPERSON: Aħna konna qegħdin nagħmlu madwar 20 minuta għal kull mistieden biex imbagħad ikollna ċans nagħmlu l-mistoqsijiet tagħna.

HELEN D'AMATO: Mela ħalli ngħaddi malajr malajr għall-preżentazzjoni.

X'nifhmu bl-età tal-kunsens?

Bħala Uffiċċju nifhmu li biex tagħti l-kunsens hemm bżonn li tkun taf x'inhu tajjeb għalik u għall-oħrajn, li tixtieq tagħmel dak li hu tajjeb għalik u għall-oħrajn u li tkun taf il-konsegwenzi ta' dik l-azzjoni.

Trid tagħraf ukoll li toħloq bilanċ bejn dak li huwa ta' ġid għalik u għall-oħrajn, jiġifieri it's not only about me but it is about me and somebody else meta nkun qed nagħti l-kunsens tiegħi.

Issa l-minuri kapaċi jagħtu kunsens?

Skont il-Konvenzjoni tan-Nazzjonijiet Uniti dwar id-Drittijiet tat-Tfal jista' jkun hemm ċirkostanzi fejn it-tfal jagħtu kunsens, naturalment dejjem skont l-età u l-maturità tagħhom.

Inti ma tistax tgħid b'mod ġenerali li t-tfal mhumiex kapaċi jagħtu kunsens sempliċement għax huma tfal.

Aħna hawnhekk għandna age bracket li hija pjuttost wiesa' għax kif għedna aktar qabel għandek from zero to 18 years.

U dak huwa l-proċess li permezz tiegħu persuna tissawwar.

Aħna ma ngħidux li t-tfal mhumiex maturi għax it-tfal ikunu maturi skont l-età tagħhom.

Inti l-maturità tiksibha mhux mal-età ta' 18, fejn kemm taqbad u tagħfas l-iswiċċ u ssir matur.

Din narawha wkoll riflessa fil-liġijiet tagħna, fejn għandek age gates differenti għal affarijiet differenti.

Inti jista' jkollok il-maturità biżżejjed biex tagħti kunsens għal ċerti affarijiet filwaqt li tkun għadek fil-proċess ta' maturazzjoni biex tagħti l-kunsens tiegħek għal affarijiet oħra.

Din aħna nqisuha bħala proċess.

Insibu wkoll l-edukazzjoni li għandha tħares lejn it-tħejjija tat-tfal għall-ħajja responsabbli f'soċjetà ħielsa.

Aħna nemmnu li l-edukazzjoni u t-trobbija li jingħataw it-tfal iħallu effett kbir fuq il-livell tal-maturità tagħhom.

L-esperjenza li jkunu ltaqgħu magħha fil-ħajja tagħhom tħalli wkoll effett kbir fuq it-tfal.

Naturalment l-edukazzjoni hija għodda importanti ħafna sabiex tgħin lit-tfal matul it-tfulija tagħhom, matul l-adoloxxenza u anke matul parti miż-żogħżija tagħhom għax iż-żogħżija llum qiegħda tiġġebbed beyond the age of 18 and 20 and going on to 30 years of age.

L-edukazzjoni għandha effett importanti ħafna fuq kif jimmaturaw it-tfal.

Il-minuri kapaċi jagħtu kunsens?

Legalment, minuri ta' 16-il sena jistgħu jagħtu kunsens għal numru ta' affarijiet mingħajr il-kunsens tal-ġenituri.

Pereżempju jistgħu jieqfu mill-iskola, ifittxu x-xogħol u jibdew jaħdmu, jiftħu kont tal-bank u jagħmlu testment.

Ta' 17-il sena wieħed jista' jixrob imma m'għandux liċenzja biex isuq.

Jista' wkoll jiżżewweġ imma għall-grazzja t'Alla ma tantx għandna tfal li jiżżewġu ta' dik l-età.

Fil-fatt jekk wieħed jara l-istatistika jsib li fl-2013 kien hemm persuna waħda u fl-2014 kien hemm tliet persuni.

Jistgħu jivvotaw ukoll fil-kunsilli lokali u dan jiena narah bħala parti mill-proċess ta' maturità, jiġifieri hemm affarijiet li jgħinuhom jimmaturaw biex imbagħad, meta jsiru maġġorenni jkunu fully-responsible, anke kriminalment.

Bejn 14 u 16 huma responsabbli against mischievous discretion.

Anke jekk naraw il-pieni nsibu li l-liġi stess tipprovdi li meta tiġi biex tagħti piena lil minuri, din se tħares lejhom b'ċerta vulnerabilità.

U meta tiġi biex tagħti piena lil min ikun aggrava lil minuri, hemmhekk il-piena tiżdied.

Mela l-liġijiet tagħna japprezzaw il-fatt li meta għandek persuna minuri, din qiegħda f'pożizzjoni vulnerabbli u tista' issib ruħha f'sitwazzjoni aktar vulnerabbli, speċjalment vis-à-vis ċerti nies oħra.

Fil-fatt forsi jkunu inqas kapaċi jgħidu "le", ikunu inqas kapaċi jiżnu l-affarijiet u forsi jkunu inqas kapaċi jġorru r-responsabilità għax ma jkollhomx il-konoxxenza sħiħa u jkunu għadhom f'fażi ta' żvilupp.

L-attività sesswali hija komponent importanti fil-ħajja u l-benesseri tal-bniedem speċjalment meta din issir fl-ambitu ta' relazzjoni stabbli.

L-attività sesswali m'għandniex inħarsu lejha mil-lat negattiv ta' tqala mhux mistennija u mard trażmess sesswalment.

Imma mbagħad naħseb li jqumu ċerti mistoqsijiet oħrajn u allura nixtieq nitlob xi ftit ta' kjarifika fuq dak li deher dalgħodu fuq gazzetta lokali dwar il-kummenti tal-Onor.

Jien ma nafx jekk irrapportawx tajjeb jew inkella fhimtx ħażin jien imma ntqal li 32% tat-tqala tas-single mothers huma ta' dawk li għandhom inqas minn 18-il sena.

Jien l-istatistika li għandi quddiemi turini mod ieħor.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Jekk m'iniex sejjer żball l-istatistika li ħarġet f'Novembru tal-2013 u li kienet maħduma fuq l-2012 turi li l-ammont ta' single mothers taħt it-18-il sena huwa proprju dak!

U dan intqal hawnhekk ukoll fil-laqgħa li għaddiet mill-esperta li tkellmet fuq din ir-riċerka.

HELEN D'AMATO: Jien hawnhekk għandi l-istatistika tan-National Obstetrics Information System, jiġifieri din hija fuq il-live births.

D'Amato nitolbok tlesti l-preżentazzjoni tiegħek u mbagħad inħallu l-mistoqsijiet għal wara.

President, nixtieq nagħmel point of information.

L-issue tas-single mothers assolutament m'għandhiex x'taqsam mas-suġġett li qegħdin nitkellmu fuqu llum!

HELEN D'AMATO: Għalhekk semmejtha għax il-perċezzjoni hemm barra hija li s-single mothers huma tfal taħt it-18-il sena u mbagħad meta tara kwotazzjoni bħal din, fejn qed jingħad li 32% tas-single mothers huma tfal taħt it-18-il sena, se tkompli ssaħħaħ dak l-argument!

Nerġa' ngħid li l-istatistika li jgħadduli b'mod regolari min-National Obstetrics Information System, li hija statistika uffiċjali, turi li fl-2012 kien hemm 4% taħt it-18-il sena, fl-2013 kien hemm 4.6% taħt it-18-il sena u fl-2014 kien hemm 4% taħt it-18-il sena.

Jekk taqbad is-single mothers kollha tal-etajiet kollha, issib li dawn jitilgħu għal madwar 25% of all births u għalhekk li jien irrid niġġelidha din għax hemm barra hemm il-perċezzjoni li ż-żgħażagħ tagħna qegħdin il-ħin kollu jkollhom it-tfal u li t-tfal qegħdin irabbu t-tfal!

Il-fatt li hemm 4% jew 5% mhux se nnaqqas mill-merti tagħhom u dawk għandhom bżonn l-għajnuna u kull tip ta' appoġġ għax kull persuna hija importanti.

Min-naħa l-oħra lanqas irridu ngħidu li ż-żgħażagħ qishom mhumiex iġorru r-responsabilità tagħhom.

U għalhekk xtaqt niċċaraha din.

THE CHAIRPERSON: Imbagħad tkun tista' tħallilna dik l-istatistika li qiegħda tagħmel riferenza għaliha?

Ħalli nerġa' lura fuq jekk humiex kapaċi jagħtu l-kunsens tagħhom u forsi nibda nagħmel xi mistoqsijiet li mhux neċessarjament nistgħu nirrisponduhom b'sempliċi "iva" jew "le" għax hemm ħafna faċċati għalihom.

Pereżempju fl-età ta' 16-il sena kemm nistgħu nippretendu li jkollhom relazzjoni stabbli?

Dawn qegħdin fil-fażi fejn qed jesperimentaw, fejn qegħdin isibu lilhom infushom u fejn qed jipprovaw isibu s-sesswalità tagħhom.

Għaldaqstant dan huwa mument importanti ħafna għalihom.

Kemm se jkunu ppreparati sabiex jieħdu dawk il-prekawzjonijiet kollha ħalli jevitaw it-tqala u mard infettiv li jista' iħalli effetti fit-tul fuqhom, anke fuq il-ħajja emozzjonali tagħhom, fuq il-ħajja psikoloġika tagħhom u fuq l-edukazzjoni tagħhom?

Din hija età fejn iż-żgħażagħ ikun diffiċli għalihom sabiex jgħidu "le" minħabba l-peer pressure.

Għalhekk ikun hemm aktar lok għal power and control għax tista' issib ruħek f'diffikultà akbar.

Ma rridux ninsew li aħna qed nitkellmu fuq età vulnerabbli ħafna, fejn inti jista' ikollok power and control, speċjalment meta skont ir-riċerka għandek 35% ta' dawk ta' bejn is-16 u t-18-il sena qalu li kellhom is-sess għax kienu jħobbu lill-persuna li kellhom x'jaqsmu magħha.

Mela hawnhekk tista' issir ħafna pressjoni emozzjonali, anke bi kliem sempliċi bħal "Mela mhux veru tħobbni?!".

Jiġifieri l-persuna tissokkombi mhux għax tkun informata jew għax taf xi trid imma għax il-boyfriend jew whoever qalilha dak il-kliem!

Għandna ħafna każijiet ta' sexting fejn it-tfal mhux għax iridu jibagħtu dak ir-ritratt provokanti imma għax ikollhom peer pressure.

Imbagħad meta jinfirdu jibda r-rikatt u dak ir-ritratt jispiċċa jdur mal-erbat irjieħ tad-dinja.

Fuq dawn l-affarijiet aħna għandna t-tħassib tagħna.

Issa ħalli ndur għar-rakkomandazzjonijiet.

Ikun xi jkun l-eżitu ta' dawn id-diskussjonijiet, jiena xorta se nippreżenta dawn ir-rakkomandazzjonijiet li għandhom jittieħdu, sew jekk tittieħed id-deċiżjoni li tinżel l-età għal 16-il sena u sew jekk tibqa' kif inhi llum għax kif għedna l-liġi mhu se żżomm lil ħadd milli jkollu relazzjoni sesswali.

Madankollu l-importanza tal-edukazzjoni qiegħda hemm irrespective jekk inti tistax tagħmilha legalment jew illegalment, jiġifieri it goes beyond what the law says, imma għax hija ta' benefiċċju għaż-żgħażagħ tagħna.

Ir-rakkomandazzjonijiet qsamthom fi tlieta; l-edukazzjoni, il-leġiżlazzjoni u l-qasam tas-saħħa.

L-ewwel rakkomandazzjoni hija li l-edukazzjoni hija l-aqwa għodda biex persuna tagħmel għażliet infurmati.

L-edukazzjoni sesswali u l-edukazzjoni fuq ir-relazzjonijiet għandha tkun tassattiva.

Huwa importanti li nifhmu li dwar growing up, etc. it-tagħlim jibda mill-iskola primarja.

Anke aħna, bħala Uffiċċju, flimkien mal-għalliema tal-PCSD, ħejjejna work book biex jintuża fil-klassijiet kollha, kemm dawk Statali, kemm dawk Indipendenti u kemm dawk tal-Knisja.

Għamilna saħansitra verżjoni bl-Ingliż biex tabilħaqq nilħqu kemm jista' jkun lit-tfal kollha imma aħna nemmnu li l-edukazzjoni sesswali u l-edukazzjoni fuq ir-relazzjonijiet għandha tkun tassattiva u allura għandha tkun parti mill-kurrikulu.

Forsi wkoll mhux kulħadd jagħti l-istess importanza lil dan is-suġġett u dik irridu nindirizzawha wkoll.

Dan għandu jseħħ f'kull livell u f'kull tip ta' istituzzjoni edukattiva li tkopri l-livell primarju, sekondarju u post-sekondarju.

Meta inti għandek studenti sa 16-il sena fis-sekondarja, b'xi mod se tilħaqhom fil-klassi u allura sa dak l-istadju huwa importandi li jkollok din it-tip ta' edukazzjoni għax imbagħad se jkollok cohort ieħor ta' tfal li mhux se jmorrulek għal-livell post-sekondarju.

Għal din ir-raġuni huwa importanti ħafna li jkollna żgur sal-livell sekondarju ħalli t-tfal ikunu tkissru sew f'dan il-qasam għax kif diġà għedt, se jkollok cohort ta' tfal li mhux se jmorrulek aktar l-iskola u allura se titlifhom, bil-konsegwenza li mbagħad se jkun aktar diffiċli biex tilħaqhom.

Allura dak li ma rnexxilekx tagħmel magħhom sakemm kienu fis-sekondarja se jkun ħafna iktar diffiċli biex tagħmlu wara li jkunu telqu mill-iskola biex imorru jaħdmu jew għax ikunu ntilfu fis-sistema.

Madankollu l-livell post-sekondarju ma nistgħux nitilfuh għax għall-grazzja t'Alla għandna numru kbir ta' studenti li qegħdin f'dak il-livell u għalhekk għandna nkomplu wkoll l-edukazzjoni f'dan il-livell.

Il-fatt li dawn marru għal-livell post-sekondarju ma jfissirx li saru għorrief f'kollox imma għadhom fil-proċess ta' maturità.

(Interruzzjonijiet) Aħna nemmnu li l-edukazzjoni sesswali m'għandhiex tkun one size fits all minħabba li se jkollna diversi tfal tal-istess età imma ta' livell ta' maturità differenti minħabba l-esperjenzi li jkollhom fil-ħajja tagħhom.

Anke hawnhekk irridu noqogħdu attenti għax għandna tfal li filwaqt li jkunu streetwise imma emozzjonalment xorta waħda jkunu vulnerabbli.

Mela inti mingħalik li quddiemek għandek tfal li jafu kollox u li jafu ħafna imma mbagħad issib li dawn, emozzjonalment ikunu mkissrin.

Li tifla tasal biex tgħidlek li ma tridx tkompli tmur għand il-psikologu għax xorta ma jiġri xejn, inti trid tara kif se tipperswadiha li huwa importanti li tibqa' tmur għand il-psikologu għax dan se jgħinha tiffaċċja l-ħajja.

Ovvjament mhux se jsolvilha l-problemi li għandha għax il-problemi jkunu ġejjin mhux min-naħa tagħha imma min-nies ta' madwarha.

Allura l-psikologu ma jistax isolvilha dik il-problema sakemm l-adulti l-oħra ma jkunux iridu jsolvuha wkoll.

Din hija esperjenza li ffaċċjajnieha jien u l-Onor.

Deborah Schembri flimkien u hija xi ħaġa li tixxokkjak meta tismagħha!

Nerġa' ngħid li dawn it-tfal huma streetwise imma dan il-fatt ma jagħmilhomx aktar armati u b'saħħithom.

U inti għandek titkellem magħhom b'mod differenti milli titkellem ma' tfal oħra li jkunu sheltered ħafna u li jkunu għadhom bilkemm ħarġu mill-fosdqa tal-omm.

L-edukazzjoni sesswali għandha tinkludi lill-ġenituri biex il-ġenituri jkunu fuq l-istess livell tat-tfal u jkunu jafu x'qed jingħad fl-iskola.

Dan għaliex xi kultant it-tfal imorru lura d-dar b'interpretazzjoni differenti fuq dak li jkunu semgħu.

U allura importanti li l-ġenituri jkunu nformati u nformati sew.

Nafu li ħafna drabi jsiru laqgħat u meta jkunu se jibdew suġġetti bħal dawn l-iskejjel jitolbu lill-ġenituri biex imorru l-iskola imma dawn għandhom isiru b'mod aktar regolari.

Issa ħalliha li mbagħad għandek l-issue ta' kemm se jiġuk il-ġenituri imma inti trid toffri dak is-servizz. .

Rigward il-liġi aħna qed nirrakkomandaw li l-liġi għandha tipproteġi l-minuri u mhux tinkriminahom.

Nixtieq li b'dak kollu li qiegħda ngħid jien ma nitteħidtx b'tali mod li qisni qiegħda nitfa' t-tort fuq it-tfal jew fuq il-minuri għax li nixtieq ngħaddi hawnhekk hu li l-liġi għandha tipproteġihom u mhux tinkriminahom.

Għalhekk qed ngħidu li meta l-attività sesswali ssir bejn il-minuri, din għandha tiġi dikriminalizzata, irrispettivament jekk l-età tal-kunsens tinżilx għal 16-il sena jew le.

Qed ngħidu wkoll li din m'għandhiex tapplika fejn ikun hemm esplojtazzjoni bħall-pornografija, anke jekk issir minn minuri u apparentement b'kunsens.

Għalkemm din mhijiex imniżżla lanqas fejn jidħol ir-rape, irridu noqogħdu attenti fejn jidħlu membri tal-familja għaliex hemmhekk għandek aktar poter u kontroll.

Fil-fatt ħafna drabi t-tfal ikunu lesti li jgħidu "le" lil xi ħadd li mhuwiex tal-familja, però isibuha ħafna iktar diffiċli biex jirrifjutaw lil missierhom, lin-nannu, liz-ziju, lill-ħabib tal-mamà jew lill-ħabib tal-papà.

U jkunu ħafna iktar lesti li jitkellmu fuq dak li jkunu għaddejjin minnu jekk il-persuna tkun barranija imma jkunu ħafna inqas lesti li jitkellmu mal-ġenituri tagħhom jew ma' xi ħadd li jiġi minnhom.

Jiġifieri hawnhekk irridu noqogħdu attenti ħafna għax inkella nkunu qegħdin niftħu t-twieqi għal min hu perpetrator għax dan se jkollu aktar lok fejn jgħum u jieħu pjaċir!

GODFREY FARRUGIA: Xorta waħda dan m'għandux x'jaqsam mas-suġġett li qed niddiskutu.

Aħna qegħdin nitkellmu fuq l-age of sexual consent u mhux fuq l-abbuż tat-tfal.

L-abbuż fuq it-tfal huwa suġġett totalment differenti.

Qiegħed ngħid dan biex we do not go off at a tangent.

HELEN D'AMATO: Imma jien qiegħda ngħid li meta qiegħed tnaqqas l-età se jkollhom aktar ċans għax issa se nagħmluha bil-liġi.

GODFREY FARRUGIA: Le, skużani imma r-riċerka turi mod ieħor!

Aħjar hekk mela.

THE CHAIRPERSON: Onor. Farrugia, nixtieq li l-Kummissarju għat-Tfal tagħlaq il-preżentazzjoni tagħha l-ewwel u mbagħad nagħmlu l-mistoqsijiet tagħna wara.

HELEN D'AMATO: Aħna qegħdin ngħidu wkoll li attività sesswali bejn minuri u adulti għandha tibqa' offiża kriminali fejn il-minuri huma l-vittma.

Il-possibilità li jiġu introdotti l-age banding u l-age exemptions għandna narawha b'mod kawt minħabba li f'ċerti etajiet id-differenza fil-maturità hija ħafna ikbar mid-differenza fl-età.

Jiġifieri jekk għandek persuna ta' 15-il sena, persuna ta' 16-il sena u persuna ta' 20 sena, hemmhekk għandek differenza ta' erba' snin imma l-livell ta' maturità bejn persuna ta' 16-il sena u persuna ta' 20 sena mhijiex l-istess bħal meta għandek persuna ta' 20 sena u persuna ta' 24 sena, fejn hemmhekk id-differenza fl-età xorta hi erba' snin imma l-livell ta' maturità hija kompletament differenti.

U aktar ma jikbru, aktar dik l-età tiċkien.

Għalhekk hemmhekk irridu noqogħdu attenti wkoll.

Rigward il-qasam tas-saħħa aħna qegħdin ngħidu li l-professjonisti f'dan il-qasam għandhom jingħataw l-awtorità li jaraw lill-minuri - speċjalment fuq is-saħħa sesswali - mingħajr il-preżenza jew il-kunsens tal-ġenituri.

Imbagħad jekk ikun se jingħata xi tip ta' trattament għandu jiġi stabbilit il-livell ta' maturità tat-tfal, anke permezz ta' testijiet li diġà jeżistu f'pajjiżi oħrajn, fosthom il-Gillick Competence u l-Fraser Guidelines.

Ovvjament jistgħu jintużaw għodod oħra, jiġifieri jiena mhux qiegħda ngħid li għandna nużaw dawk biss imma jekk hemm xi għodda oħra li l-professjonisti Maltin iħossuhom aktar addattati għall-kultura tagħna, allura nkunu nistgħu nużaw lilhom.

Kif diġà għedt, ikun xi jkun l-eżitu, irridu niftakru li biex il-liġi li tirregola l-età minima tal-kunsens tkun effettiva, din trid tkun akkumpanjata minn politika b'saħħitha u ħolistika ta' tisħiħ tal-edukazzjoni sesswali u tas-servizzi tas-saħħa sesswali, fost affarijiet oħra.

Importanti wkoll li nisimgħu liż-żgħażagħ infushom biex naraw x'għandhom xi jgħidu fuq dan is-suġġett u naraw x'inhuma l-veduti tagħhom.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

Issa se nagħti ċans lill-Membri tal-Kumitat biex jagħmlu l-mistoqsijiet tagħhom lill-Kummissarju għat-Tfal.

U nsejjaħ mill-ewwel lill-Onor.

D'Amato fl-2003 il-Kumitat Permanenti għall-Affarijiet Soċjali kien għamel laqgħa li fiha kien hemm preżenti inti wkoll, fejn ġiet diskussa s-saħħa sesswali.

Dak iż-żmien bħala Direttur, Dipartiment għall-Promozzjoni tas-Saħħa kien hemm is-Sur Mario Spiteri.

Jiena mhux qed nieħu l-impressjoni li hemm xi differenza bejn l-2003 … Pereżempju fl-2003 konna għedna li għandna bżonn nagħtu aktar tagħlim lill-istudenti.

U allura nixtieq inkun naf jekk kienx hemm xi kambjament bejn dak iż-żmien u llum f'dak li huwa tagħlim tal-istudenti.

Dak iż-żmien intqal li ż-żgħażagħ ta' taħt is-16-il sena kienu jippreferu jieħdu l-informazzjoni sesswali mill-PSD teacher u mill-ħbieb u fl-aħħar laqgħa li kellna smajna lill-psikoloġista tgħid li ż-żgħażagħ aktar jieħdu pjaċir li jiksbu din l-informazzjoni mill-ġenituri tagħhom.

Bħala Kummissarju għat-Tfal taħseb li kien hemm differenza fuq l-edukazzjoni bejn l-2003 u llum?

HELEN D'AMATO: Allaħares ma kienx hemm żvilupp bejn l-2003 u l-2015!

Biss biss ħarġet is-Sexual Health Policy u żgur li dik hija ta' vantaġġ.

Pereżempju l-PSD - illum ngħidulu l-PSCD – dak iż-żmien kien biss fis-sekondarja u kien jiġi mgħallem għal xi sena jew sentejn mentri llum dan jibda jiġi mgħallem mir-raba' sena tal-primarja.

Il-fatt li t-tfal qegħdin ikunu eqreb tal-ġenituri tagħhom u qed ifittxu l-għajnuna proprju mingħandhom, għalija dan huwa pass importanti ħafna għax l-iktar nies importanti fil-ħajja tat-tfal għandhom ikunu proprju l-ġenituri.

Għalhekk huwa importanti li ninformaw ukoll lill-ġenituri biex huma wkoll ikunu ta' gwida tajba għat-tfal tagħhom.

Pereżempju bħalissa fl-iskejjel primarji qegħdin jintużaw kotba dwar growing up.

Dawn huma work books li ħejjejna aħna flimkien mal-EOs tal-PSCD biex ikun hemm iktar uniformity u mhux kulħadd qisu jgħallem li jrid u rajna li kulħadd iħossu komdu għax inti għandek nies li jħossuhom komdi biex jitkellmu f'dan l-ambitu u għandek oħrajn li ma jħossuhomx daqshekk komdi.

Allura issa għandek l-għodda biex taħdem u biex it-tfal jintlaħħqu aktar.

Nerġa' ngħid li jkollok xi ħaġa li tkun one size fits all huwa ħażin.

Għandu jkollok a base document biex inti taħdem bih.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jien ma ħassejtx li llum għedtielna b'mod ċar x'inhi l-pożizzjoni tiegħek u naħseb li din kienet intenzjonata u napprezza dan ukoll.

Però kien hemm punt li qajjem l-Onor.

Farrugia u nixtieq li nifhmu daqsxejn aktar.

Fir-rakkomandazzjonijiet tiegħek inti qiegħda tgħid li jiġri x'jiġri f'din il-liġi ejjew noqogħdu attenti b'mod speċjali fejn hemm l-abbuż fuq it-tfal.

Nixtieq li tispjegalna ftit aktar dan il-punt.

Naturalment jiena ħadtu mil-lat ta' jekk inbaxxu l-età tal-kunsens irridu noqogħdu attenti biex ma nħallux lil xi perpetrators jidħlulna mit-tieqa biex jagħmlu li jridu!

Min-naħa tiegħek x'inti tirrakkomanda li nagħmlu?

Li forsi nħarsu lejn l-abbuż fuq it-tfal u nħarsu lejn dik il-liġi wkoll?

HELEN D'AMATO: Iva, kien b'mod intenzjonat li ma tkellimtx b'mod dirett għax għadna rridu naraw il-veduti ta' kulħadd.

Nemmen li wara d-diskussjoni kollha għandu joħroġ dokument biex naraw fejn se twassalna din id-diskussjoni u jekk ikun hemm bżonn, issir aktar riċerka fuq it-tfal Maltin.

Bħala Uffiċċju jiena lesta li neħodha dik il-biċċa xogħol, anke jekk tgħiduli x'parameters tixtiequ li jittieħdu fir-riċerka għax jien kull sena nagħmel xi tip ta' riċerka.

Bħalissa qiegħda nistenna li ssir waħda u wasalna fil-fażi fejn se naraw x'tip ta' riċerka se nagħmlu għas-sena d-dieħla flimkien mal-Kunsill tat-Tfal.

U għalhekk din hija opzjoni oħra.

Meta jiena bgħattlek biex nagħmlu din it-tip ta' diskussjoni fi ħdan il-Parlament, dik kienet proprjament l-idea tiegħi biex ma nieħux pass u wara in hindsight ngħid ara x'mort għamilt!

Għalhekk ikun tajjeb li nkunu informati sew.

Meta jiena kont qed insemmi l-abbuż fuq it-tfal, l-ewwel nett hemm serje ta' liġijiet li jitrattaw il-minuri u kif l-abbuż fuq il-minuri jista' jiġi perpetwat kif ukoll x'pieni għandek f'dan ir-rigward.

Tagħmel differenza wkoll jekk il-persuna hijiex ta' fiduċja jew le, u jekk hija ġenitur jerġa' agħar u jekk hu għalliem tiġi meqjusa bħala aggravanti għas-sitwazzjoni.

L-abbuż dejjem jista' isir u jgħidlek ukoll li jekk tkun ta' 18-il sena mod u jekk tkun taħt it-18-il sena mod ieħor.

L-istess liġi, fejn jidħol l-abbuż fuq it-tfal insibu age brackets differenti u allura tagħmel differenza jekk l-abbuż ikun fuq tfal taħt it-12-il sena u jekk ikun taħt id-disa' snin.

Jiġifieri diġà għandna dawn l-affarijiet u għalhekk irridu noqogħdu attenti li fejn ikun hemm sitwazzjoni abbużiva, mhux sitwazzjoni bejn żewġ żgħażagħ li they got carried away imma fejn għandek adult li suppost qiegħed jaspira fiduċja f'dawn it-tfal ta' din l-età, u li issa għax għandhom 16-il sena they get away with it!

Jiena naħseb li se nkunu qegħdin inpoġġu lill-minuri f'sitwazzjoni inkrepattiva ħafna, jekk mhux ukoll damaging ħafna.

Qiegħda noqgħod attenta kif nuża l-kliem għax la rrid nallarma u lanqas irrid inkabbar l-affarijiet imma let us take note of these things meta niġu biex nagħmlu xi ħaġa u mhux sempliċement ngħidu li l-age of consent se tinżel għal 16-il sena u daqshekk.

Ejjew naraw x'effett se jkollha din fuq l-affarijiet kollha.

Dak huwa l-animu li qiegħda nitkellem bih jiena u qiegħda ngħid hekk la biex inbeżża' u lanqas biex nallarma.

Ovvjament dan kollu ġej mill-animu li jien irrid nipproteġi lit-tfal.

D'Amato ppermettili nagħmillek xi ftit tal-mistoqsijiet.

L-ewwel nett napprezza li aħna qegħdin f'fażi ta' diskussjoni ma' kulħadd però inkun nixtieq li jkollna xi tip ta' risposta biex inkun nista' ngħid li l-Kummissarju għat-Tfal taħseb b'dan il-mod.

U qiegħda ngħid hekk għax li kieku kulħadd iħallina up in the clouds nispiċċaw nagħmlu ħafna diskussjoni li ma twassal imkien.

Jiena hawnhekk qiegħda nara struttura u naħseb li ċerti punti fir-rakkomandazzjonijiet tiegħek huma ċari.

Pereżempju f'paġna 5 tal-preżentazzjoni tiegħek, fejn hemm ir-rakkomandazzjonijiet, qiegħda tgħid li "l-attività sesswali bejn il-minuri u l-adulti għandha tibqa' offiża kriminali fejn il-minuri huma l-vittma".

Ma nafx għalfejn użajt il-kelma "vittma" meta hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq kunsens.

HELEN D'AMATO: Le, bejn minuri u adulti qiegħda ngħid.

THE CHAIRPERSON: Imma xorta f'ambitu ta' age of consent qiegħda.

Qiegħda tgħid ukoll li tiddikriminalizza meta t-tnejn ikunu minorenni.

Mela l-ewwel mistoqsija tiegħi hija din: Jekk inti għandek żewġ żgħażagħ ta' 14 u 16-il sena li qegħdin flimkien u jkollhom x'jaqsmu flimkien, dik hija dikriminalizzata imma malli dawn jibqgħu flimkien sentejn u hu jkollu 18 u hi jkollha 16-il sena, allura hemmhekk se tiġi meqjusa bħala att kriminali?!

Mela dawn aktar ma jdumu flimkien aktar se jiġu f'sitwazzjoni fejn filli mhu qed jagħmlu xejn ħażin u filli f'daqqa waħda se jkunu qegħdin jagħmlu att kriminali.

Ridt nistaqsik ukoll jekk tagħmilx differenza għaż-żgħażagħ tagħna li l-liġi tal-kunsens sesswali hija ta' 18-il sena.

Kemm jafu t-tfal tagħna li l-età tal-kunsens hija ta' 18?

Jagħtu kas?

Se tagħmel differenza jekk inniżżluha għal 16-il sena jew le?

U xtaqt nistaqsi mistoqsija oħra; għandna tfajliet li jinqabdu tqal taħt l-età u qed tqum il-problema meta jiġu biex ipoġġu isem il-missier fuq iċ-ċertifikat tat-twelid.

Fil-fatt jekk dawn iniżżlu isem il-missier fuq iċ-ċertifikat tat-twelid se jfisser awtomatikament li dak ir-raġel mar ma' tfajla minorenni.

Peress li huwa fl-ambitu tiegħek li tipproteġi lit-tfal kollha u għandna l-Convention on the Rights of the Child li tgħidlek li kull tifel u tifla għandhom ikunu jafu min huma l-ġenituri tagħhom, kif taraha inti din l-istampa kollha?

Ma taħsibx li jekk innaqqsu l-età għal 16-il sena u niddikriminalizzawha meta f'ambitu aktar wiesa' – għallinqas kif naraha jiena u jista' ikun li inti taraha differenti - mhijiex tagħmel differenza ta' liema età jibda jkollhom is-sess iż-żgħażagħ tagħna?

L-età bħalissa hija ta' 15-il sena bħala medja u din ħarġet minn studji li saru hawn Malta, però titqies bħala att kriminali jekk tkun ma' xi ħadd minuri.

Allura ma jidhirx li qiegħda tagħmel xi differenza kbira filwaqt li mbagħad għandha riperkussjonijiet oħrajn.

Kif tarahom dawn l-affarijiet f'daqqa?

HELEN D'AMATO: Għandek 35% li qed jaċċettaw li jagħmlu s-sess qabel l-età …

GODFREY FARRUGIA: 41% mingħajr ma jagħmlu użu minn xi tip ta' kontraċettiv.

HELEN D'AMATO: Il-fatt li tniżżel l-età tal-kunsens għal 16-il sena ma jfissirx li se jieqfu u lanqas ifisser li se jiżdiedu imma jien nixtieq nipproteġi lil dawk li forsi għax illum hemm il-liġi sa 18, dawn ikollhom l-arma tal-liġi imma jekk se tinbidel mhux se jkollhom aktar dik l-arma.

Jekk l-età tal-kunsens titniżżel għal 16-il sena, se jkunu jafu dawk iż-żgħażagħ ta' 14 u ta' 15-il sena?

Nistgħu nagħmlu dik il-mistoqsija wkoll.

Dwar l-isem tal-missier fuq iċ-ċertifikat tat-twelid qiegħda tiftaħli ferita kbira għax jiena nemmen li rridu nirranġaw ir-reġistrazzjoni tat-twelid kollha u mhux ta' dawn il-każijiet biss.

Fir-reġistrazzjoni hemm ħafna affarijiet li wieħed irid iħares lejhom u mhux biss fuq dawk li għandhom x'jaqsmu mal-minuri.

L-aktar każijiet li niltaqa' magħhom jien mhumiex tfal ta' minuri imma tfal ta' adulti.

Insib diffikultajiet meta niġu biex nirreġistraw ċerti tfal minħabba ċerti sitwazzjonijiet li jsibu ruħhom fihom.

(Interruzzjonijiet) Le, mhijiex kwestjoni ta' unknown father.

THE CHAIRPERSON: Din il-mistoqsija hija speċifikament fuq kif meta se tniżżel l-isem tal-missier fuq iċ-ċertifikat tat-twelid, dan se jkun qiegħed open biex jiġi mfittex kriminalment.

Mhux hekk?

Ma jistax jitniżżel bħala missier fuq iċ-ċertifikat.

HELEN D'AMATO: Imma jekk il-missier huwa minuri wkoll …

THE CHAIRPERSON: Le, jiena qiegħda ngħid f'każ li l-missier huwa adult.

Li qiegħda ngħid jien hu li malli ssir taf min hu l-missier ta' dik it-tarbija, il-ġenituri tat-tfajla minuri jistgħu jieħdu passi kontrih.

Mela għandna sitwazzjonijiet fejn tfajla ma tgħidx min hu l-missier u ma tniżżlux fuq iċ-ċertifikat tat-twelid biex ħadd ma jkun jista' jieħu passi kontrih.

Dak li qiegħda ngħid jien.

HELEN D'AMATO: Jista' ikun li jkun hemm dawn il-każijiet imma dawn għandhom jittieħdu irrispettivament minn jekk l-età tinżilx għal 16-il sena.

Aħna għandna ommijiet ta' 15-il sena u allura xorta se nibqgħu bl-istess problema.

Għandna wkoll ommijiet ta' 14-il sena.

Fl-2013 kellna żewġ ommijiet ta' 13-il sena.

Jekk tniżżel l-età għal 16-il sena tkun solvejtha għal 18-il persuna fl-2012, għal 13-il persuna fl-2013 u għal 17-il persuna fl-2014.

Imma ma tkunx solvejtha għal sitt persuni fl-2012, għal tmien persuni fl-2013 u għal tliet persuni fl-2014.

Aħna m'għandniex inħarsu lejn dawn it-tip ta' anomaliji fil-liġijiet tagħna minn angolu wieħed imma rridu nħarsu lejhom minn diversi angoli differenti għax għandna anomalija fir-Registration Act li qiegħda toħloqilna numru ta' diffikultajiet biex jiġu rreġistrati t-tfal kemm f'dan il-każ ta' minuri imma anke f'ħafna każijiet oħra fejn il-ġenituri huma adulti t-tnejn li huma.

Imma minħabba kif inbniet ir-relazzjoni tagħhom, fejn kellek relazzjoni waħda li għadha mhux magħluqa u diġà bdiet relazzjoni oħra, meta jkollok twelid f'dik il-fażi … Għandek ukoll it-tfal li jitwieldu fuq il-baħar u hawn qiegħda nirriferi l-aktar għat-tfal tal-immigranti li għandna problema kbira fuqhom.

Mela jiena qiegħda ngħid li jekk hemm problema bir-reġistrazzjoni, ejjew inħarsu lejn il-proċess kollu tiegħu.

Jiġifieri mbilli tbaxxi l-età biss m'intix se ssolvi l-problema.

THE CHAIRPERSON: Il-mistoqsija tiegħi ma kenitx fuq ir-reġistrazzjoni u l-problemi li qiegħda ssemmi inti fuqha.

Il-problema li qiegħda nitkellem fuqha jien hija marbuta mas-sitwazzjoni legali.

Inti tista' tmur tirreġistra faċilment lit-tarbija tiegħek imma nerġa' ngħid li jien mhux fuq il-kwestjoni tar-reġistrazzjoni qiegħda nitkellem.

Veru li rridu nieħdu kollox in perspective u jiena dak li qed nipprova nagħmel.

Li xi ħadd għandu 12 jew 13-il sena u jkun f'din is-sitwazzjoni mod għax iċ-ċirkostanzi juru li dak għadu żgħir wisq biex jagħti l-kunsens tiegħu.

Imma aħna qegħdin nipprovaw inħarsu lejn l-ambitu kollu, u allura jekk inti għandek 16-il sena jew aktar, dawn iċ-ċirkostanzi se jżiedu jew inaqqsu?

HELEN D'AMATO: Wieħed ovvjament irid jarahom biex jara jekk hemmx metodi oħra kif jista' jindirizzahom … U dan jgħodd sew jekk tinżel l-età u sew jekk tibqa' kif inhi, għall-benefiċċju ta' dawk it-tfal li ma jkollhomx 16-il sena.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ETIENNE GRECH: Minn informazzjoni dwar survey li tatna Dr Joanna Cassar jidher li 41% taż-żgħażagħ ta' bejn 16 u 18-il sena, huma attivi sesswalment, allura dan ifisser li dawn iż-żgħażagħ qegħdin jiksru l-liġi.

Inti għedt li l-minuri għandhom jingħataw id-dritt biex jirċievu pariri jew trattamenti mediċi mingħajr il-kunsens tal-ġenituri tagħhom.

Mela għandek ukoll din il-kwestjoni fejn dawn iż-żgħażagħ qed imorru għand it-tabib biex jieħdu xi tip ta' kura minħabba l-STDs jew inkella minħabba xi pregnancies u anke biex jieħdu xi tip ta' contraception, u jekk dawn qegħdin jiksru l-liġi għax għandhom taħt it-18-il sena u aħna qegħdin nipprovaw ngħinuhom biex ma jiksrux il-liġi, mela jekk inniżżlu l-età taħseb li nkunu qegħdin nagħmlu kif semmejt inti u ċjoè li nkunu qed nipproteġuhom biex ma jiksrux il-liġi?

Raġuni oħra hi li minħabba li dawn qed jagħmlu attività illegali, kemm it-tobba u kemm l-edukaturi jista' ikun li joqogħdu daqsxejn lura meta jiġu biex jagħtu l-edukazzjoni jew il-pariri professjonali tagħhom.

Ovvjament ma' din il-mejda hawn bosta tobba u lkoll nafu li xi kultant biex tagħti xi tip ta' contraceptive lil persuna li għandha inqas minn 18-il sena … Pereżempju jekk spiżjar jagħti pakkett condoms lil persuna ta' 16-il sena, dan ikun qed jikser il-liġi?

THE CHAIRPERSON: Onor. Grech għandna lil Dr Ilona Debono mill-Medical Council li hija aktar idonea biex twieġbek.

Jekk għandek xi mistoqsija relatata mal-affarijiet tal-Kummissarju għat-Tfal nitolbok tagħmililha u mbagħad Dr Debono tkun tista' tirrispondi dawk il-mistoqsijiet.

ETIENNE GRECH: Allura nkunu qed nipproteġuhom b'dan il-mod għax ħafna miż-żgħażagħ ta' 16-il sena ma jkunux jafu li qed jiksru l-liġi …

HELEN D'AMATO: Dan ħadd mhu qed joħroġ bit-torch biex ifittex lit-tfal però meta jinqalà każ, ħafna drabi meta l-koppja tispiċċa tinfired minn ma' xulxin, dawn jitilgħu l-Qorti.

Jiena ngħid li f'każ ta' minuri għandu jkun hemm speċi ta' sistema ġdida fejn jingħataw l-għajnuna meħtieġa u mhux jitilgħu l-Qorti.

Jekk tinżel l-età jew inkella tibqa' kif inhi, l-għalliema jridu jibqgħu jgħallmu fuq il-metodi ta' kontraċezzjoni u jridu jibqgħu jagħtu l-pariri lill-istudenti tagħhom għax dan mhuwiex proċess li jibda meta inti tistà ssir attiv sesswalment.

Inti trid tkun konxju tal-affarijiet biex tkun tista' tieħu d-deċiżjoni li trid tieħu meta jasal il-waqt u bħalma għedt aktar qabel, dan huwa proċess ta' maturità.

Jiġifieri jekk l-età tinżilx jew le mhux se tagħmel differenza għall-għalliema.

ETIENNE GRECH: Id-differenza li se tagħmel mhux fuq iż-żgħażagħ ta' bejn is-16-il sena u t-18-il sena, imma fuq ir-riperkussjonijiet legali.

HELEN D'AMATO: Le, jiena qed ngħidlek fuq l-għalliema għax inti semmejt l-għalliema.

Issa fuq it-tobba jew aħjar fuq il-GU Clinic naf li din kienet a walk in clinic u allura jekk imorru t-tfal xorta jarawhom.

Naf li kien hemm ċirkolari fil-health centres li kienet tgħid li jekk imorru t-tfal mingħajr il-ġenituri tagħhom, dawn xorta waħda jarawhom.

Però dawn huma affarijiet li jinqalgħu u għalhekk wieħed irid iħares lejhom ukoll.

U naħseb li din hija opportunità tad-deheb.

Ħalli nagħtikom eżempju.

Tifla ta' 15-il sena bit-tarbija tagħha tmur għand it-tabib.

It-tabib se jaraha lit-tarbija tagħha għax qiegħda m'ommha ta' 15-il sena.

Imma mbagħad it-tabib mhux se jaraha lill-omm it-tarbija għax din għandha 15-il sena?!

Issa jiena naħseb li xorta waħda jaraha għax tidħol l-etika professjonali.

Qegħdin tifhmuh l-argument tiegħi?

ETIENNE GRECH: Imma l-argument hu li hawnhekk hawn miktub li jingħataw id-dritt li jfittxu pariri u trattament mediku.

Kif jistgħu jieħdu dan it-trattament jekk allura t-tobba qed jgħinu lil xi ħadd li qiegħed jagħmel attività illegali?

HELEN D'AMATO: L-ewwel nett biex jiena nitlob parir mingħand tabib m'għandix għalfejn inkun sesswalment attiva.

Jien nistà nkun tifla ta' 15-il sena u m'għandix fuq min indur għal parir u smajt bil-GU Clinic u niddeċiedi li mmur inkellimhom.

Nista' għandi l-boyfriend li qed jiġri warajja biex ikollna relazzjoni intima iktar milli nixtieq jien u mmur għand it-tabib tal-familja.

(Interruzzjonijiet) Jiena għedtlek li ġew l-iskola u qalulna bl-eżistenza tal-GU Clinic u m'għedtx li ħasbu f'din il-klinika minn rajhom.

Nerġa' ngħid li m'hemmx għalfejn inkun sesswalment attiva biex immur nitlob parir.

Inti għedtli jekk tiġi tfajla għand tabib u din ma tkunx m'ommha, tista' taraha?

THE CHAIRPERSON: Dawn il-mistoqsijiet nixtieq li nindirizzawhom li Dr Ilona Debono għax kien proprju għalhekk li stedinniha hawnhekk.

Ma nixtieqx li nibqgħu ngħidu l-istess affarijiet għax inkella se nispiċċaw min jgħid oġġett u min jgħid ieħor u s'issa għadna ma wasalna mkien!

L-Onor.

D'Amato, bħala Uffiċċju tagħmlu differenza bejn żgħożija u tfulija?

U ż-żgħożija meta tibda?

U t-tfulija tispiċċa ta' 18-il sena?

U dak il-perjodu li jkun overlapping b'liema lenti tarawh intom?

Tarawh bil-lenti tat-tfulija jew tarawh bil-lenti taż-żgħożija?

U x'inhi d-differenza jekk xi ħadd jiġi kkwalifikat bħala żagħżugħ u ma jibqax ikkonsidrat bħala tifel?

HELEN DAMATO: Ma nafx kontx hawn fil-bidu tas-sessjoni imma jiena għedt li persuna li għadha m'għalqitx it-18-il sena hija meqjusa bħala tfal.

Issa jekk ikunu aktar kuntenti jekk insejħulhom minuri, għal dan il-każ insejħulhom minuri minflok tfal.

Madankollu jiena nħobb insejħilhom tfal.

Fil-fatt meta mmur inkellem liż-żgħażagħ u lit-tfal ta' 13-il sena - xahrejn oħra nistedinkom kollha sabiex tiġu għal Rights 4U Courses – ngħidilhom ċar u tond li jiena l-Kummissarju għat-Tfal imma lilhom mhux se nsejħilhom tfal għax inkella jieħdu għalihom.

Imma għall-fini ta' kif tintuża fil-liġi nsibu li t-tfal huma dawk li għadhom taħt 18-il sena.

L-adolexxenti normalment huma dawk ta' bejn it-12 u l-14-il sena.

Anke fil-paroċċi tisma' li għandhom grupp tal-adolexxenti imma mbagħad malli jaqbżu l-15-il sena ma jibqgħux hemm.

Forsi aħna l-Maltin konna daqxejn aktar għaqlin għax għandna ismijiet għal gruppi differenti ta' tfal.

Fil-fatt bejn żero u 18-il sena kulħadd japprezza li hemm differenza mhux ħażin.

Aħna għalina ma tagħmilx differenza jekk għandhomx 10 snin, 13-il sena, 15-il sena jew 17-il sena.

Id-differenza toħroġ biss f'dak li norganizzaw għalihom u allura, jekk se norganizzaw xi ħaġa għal tfal aktar kbar, naraw li dan ikun rilevanti għall-bżonnijiet tagħhom.

Aħna nikkolaboraw ħafna mal-Aġenzija Żgħażagħ fejn ikun hemm bżonn għax din l-aġenzija għandha r-remit li tagħti s-servizzi mentri aħna ma nistgħux nagħtu dawn is-servizzi.

L-Aġenzija Żgħażagħ tagħti s-servizzi tagħha lil tfal minn 13-il sena 'l fuq and it goes beyond 18 years.

Fil-fatt għall-Unjoni Ewropea ż-żgħażagħ jibqgħu telgħin sa 30 sena mentri fil-Council of Europe jibqgħu jitqiesu bħala żgħażagħ sa 35 sena.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Inti għedt li jekk att ikun magħmul bejn żewġt itfal taħt is-16-il sena m'għandniex ninkriminawhom, imma jekk ikun hemm tifel ta' 15-il sena li qed jabbuża emozzjonalment u fiżikament min-nanntu ta' 90 sena, dak m'għandniex ninkriminawh?

Kif nafu bullying jeżisti f'kull età u inti ma tistax tagħmel a blanket statement u tgħid li dawk kollha li għandhom inqas minn 16-il sena, jagħmlu x'jagħmlu, mhux se ninkriminawhom!

Għax l-abbuż huwa abbuż u trid tkun responsabbli tal-affarijiet li qed tagħmel.

HELEN D'AMATO: Ħalli nwieġbek.

Din kienet ta' 9 snin, u allura vera età baxxa u aħna konna fost dawk li mbuttajna biex din l-età titla' u għal grazzja ta' Alla telgħet għal 14-il sena.

Imbagħad reġgħet telgħet għal 16-il sena.

Jiġifieri taħt l-14-il sena mhumiex meqjusa bħala responsabbli kriminalment.

Issa minn 16-il sena 'l fuq kull att li tagħmel huwa meqjus kontra l-liġi.

Allura għandek sistemi differenti fuq kif tista' tilħaqhom lil dawn it-tfal.

Inti mhux bilfors biex tgħallmu lezzjoni trid tibagħtu l-ħabs.

(Interruzzjonijiet) Il-Juvenile Court għadu jeżisti u aħna nixtiequ li minn 16-il sena jitlà għal 18-il sena.

Waħda mir-rakkomandazzjonijiet li għamilna bħala Uffiċċju hija proprju dik li l-Juvenile Court jitla' minn 16 għal 18-il sena.

Jiena mmur oltre minn hekk u din ir-rakkomandazzjoni ilni nagħmilha ħafna u hawnhekk qiegħda nirriferi fuq meta niġu biex nagħmlu l-co-accusation ta' xi ħadd minuri ma' xi ħadd adult f'affarijiet oħra, bħal pereżempju serq.

Mela għandek ġuvni ta' 16-il sena u ieħor ta' 18-il sena u jkun hemm l-co-accusation, fejn il-kbir iġorr miegħu liż-żgħir.

Il-proposta tiegħi – u fuq din tkellimt ma' kummissarji differenti għax fil-bidu kont ħadt l-impressjoni li din qiegħda hekk minħabba l-Juvenile Court.

Il-Juvenile Court Act tgħidlek li f'każ ta' co-accusation ma' persuni ta' 'il fuq minn sittax-il sena, dan għandu jmur il-Qorti l-Belt u mhux il-Juvenile Court.

U allura bdejt nistaqsi lili nnifsi minn fejn toħroġ li bilfors għandu jkun hemm il-co-accusation imma ma stajt insib xejn fil-liġi li titkellem fuqha.

Dan huwa biss proċess li addottaw il-pulizija.

Mela allura bħalma jiddeċiedi fil-proċess li jkun hemm co-accusation jistà jkun hemm proċess biex ma jkunx hemm co-accusation …

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: L-oġġettiv tagħna bħala policy makers huwa dak li nħarsu l-interess pubbliku u biex nagħtu l-empowerment u s-sapport liż-żgħażagħ.

Jien hawnhekk ma naħsibx li se nitkellem għalija biss imma se nitkellem ukoll f'isem kulħadd għax aħna hawnhekk kollha favur il-valuri morali u kontra li jkun hemm is-sess każwali u kontra l-abbuż fuq it-tfal.

Imma nemmen li xi kultant, kif qegħdin nitrattaw dan is-suġġett, qisna qegħdin naqbduh biss mill-aspett legali u mhux qegħdin nifhmu sew il-behavioural sciences u dak li qed jiġri fil-ħajja ta' madwarna b'mod realistiku.

Nemmen li jekk inħarsu lejn il-behavioural sciences b'mod realistiku u naraw x'qed jiġri fil-ħajja tagħna ta' kuljum hawn Malta, se naslu biex nemendaw il-liġi, mhux biss il-Liġi Kriminali imma anke l-Kodiċi Ċivili, fejn hemmhekk naħseb li jidħol il-Medical Council.

Inti semmejt - u ħadt pjaċir li għamilt aċċenn għaliha - li hemm lakuna meta niġu għall-edukazzjoni fil-livell post-sekondarju.

U għalkemm għandna sistema ta' PSCD, li minn hawn u minn hemm hija sistema tajba, żgur li hemm lok fejn nistgħu ntejbu u nagħmlu xi ħaġa aktar robusta.

Allura meta se nitkellmu fuq emendi għal din il-liġi, apparti milli nitkellmu fuq l-età, irridu nitkellmu wkoll fuq kif se nagħtu s-saħħa lill-edukaturi u lill-health care professionals biex iż-żgħażagħ ikollhom aċċess għalihom u jkunu jistgħu jieħdu parir meta jkollhom xi problema.

Kif nafu l-ewwel kuntatt x'aktarx ikun mat-tabib tal-familja għax dan ikun jafhom minn meta jkunu żgħar ħafna.

Hawnhekk jiena nara li għandna ħafna nieqes u għandna ħafna fejn nistgħu ngħinuhom liż-żgħażagħ.

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq l-età imma m'aħna nsemmu xejn mill-aspett legali.

L-aspett legali jgħidlek "kull forma ta' att sesswali" u anke bewsa tista' tiġi interpretata bħala att sesswali skont il-liġi!

Mela hemmhekk, anke jekk ma nniżżlux l-età tal-kunsens sesswali, xorta waħda rridu nirranġaw dik id-definizzjoni.

Waħda mill-affarijiet importanti meta niġu għal din il-lakuna hija dik tal-lifestyle diseases, fejn mingħajr ma trid din hija l-aktar ħaġa importanti.

U hawnhekk mhux qed nitkellem biss mill-aspett ta' sess imma għandek ukoll it-tabakk, l-alkoħol u l-aspett ta' avventura li ż-żgħażagħ iħobbu jesperimentaw.

Għalhekk li jkun hemm dak l-aċċess huwa importanti ħafna.

Issa ħalli nagħmillek il-mistoqsija tiegħi.

Waħda mill-affarijiet li dejjem inkwetatni bħala tabib hija l-psycho-physical u l-psycho-sexual transformation li jgħaddu minnha ż-żgħażagħ.

Dan huwa l-proċess li jgħaddu minnu sakemm jagħrfu jaċċettaw lilhom infushom, sakemm jiskopru lilhom infushom u jibqgħu mexjin b'ħajjithom.

Imma pereżempju ż-żgħażagħ jaħbu mill-ġenituri tagħhom meta jkollhom xi boyfriend jew girlfriend.

Il-fatt li bilfors iridu l-kunsens tal-ġenituri tagħhom biex imorru għand tabib jew inkella biex ikollhom l-att innifsu, ma taħsibx li psikoloġikament dawn iż-żgħażagħ qed jagħmlu ħsara lilhom infushom?

Jiena naħseb li għandna nagħtuhom l-għodod meħtieġa biex ikunu jistgħu jiksbu l-pariri li għandhom bżonn kif ukoll l-informazzjoni li jkollhom bżonn għal xi trattament li jkunu jirrikjedu.

HELEN D'AMATO: Apprezzajt ħafna dak kollu li għedt imma xorta nibqa' ngħid li l-aċċess għas-servizzi għandu jkun hemm irrispettivament minn jekk tinżilx l-età tal-kunsens jew le.

U qiegħda ngħid hekk għax jekk l-età se tinżel għal 16-il sena, xorta se jkollok – bħalma rajna mis-survey - tfal ta' 15-il sena li mhux se jiġu koperti.

Li qiegħda ngħid jien hu li għandna ninsew l-età u nħarsu lejn x'inhuma l-miżuri li rridu nieħdu sabiex wieħed jiddistingwi l-maturità tal-persuna, u allura din l-għodda nagħtuha lill-professjoni medika irrispettivament jekk tinżilx l-età jew le.

Meta – u jekk - tinżel l-età tal-kunsens xorta jkollhom din l-għodda li jistgħu jużawha dawk it-tfal li m'għandhomx bejn il-15 u t-18-il sena.

Jekk l-età hija iktar baxxa min għandu bżonn l-għajnuna, xorta rridu naraw kif se ngħinuh.

U wieħed irid jara l-maturità tat-tfal għax xorta waħda t-tfal mhux se jmorru jgħidu lill-ommhom.

Fil-fatt l-aħħar persuna li tkun taf b'dawn l-aħħarijiet ħafna drabi tkun l-omm jew il-missier.

Nemmen li t-tfal meta jkollhom 12, 13 u 14-il sena jibdew jinqatgħu minn mal-ġenituri tagħhom għax ikunu jridu jaffermaw it-territorju tagħhom.

Kif nafu meta jkunu qed jikbru aktar isiru importanti l-ħbieb tagħhom mill-ġenituri u mbagħad kif jilħqu ċerta età u jkunu affermaw lilhom infushom, jerġgħu jibdew iduru għall-ġenituri tagħhom.

U dan iseħħ bejn wieħed u ieħor meta jkollhom 25 jew 26 sena.

Imma l-perjodu tant teneru u diffiċli ta' bejn it-13 u s-17-il sena huwa perjodu sensittiv ħafna.

Jekk wieħed jiddeċiedi li għandha tinżel l-età, ħalli tinżel imma xorta waħda dawn l-affarijiet irridu nindirizzawhom.

U fir-rakkomandazzjonijiet li għamilt għedt li wieħed irid iħares lejn dawn ir-rakkomandazzjonijiet irrispettivament minn xi tkun l-età tal-kunsens.

THE CHAIRPERSON: Fir-rakkomandazzjonijiet tiegħek qiegħda tgħid li l-età tal-kunsens m'għandhiex tinżel.

HELEN D'AMATO: F'dan l-istadju nixtieq nara kif se tiżvolġi d-diskussjoni.

THE CHAIRPERSON: Meta qed tgħid li l-attività sesswali bejn minuri u adulti għandha tibqa' offiża kriminali qiegħda tfisser li l-età tal-kunsens ma tinżilx.

HELEN D'AMATO: Jien għalija tfal ta' 16 u 17-il sena huma minuri, anke jekk l-età tal-kunsens tinżel għal 16-il sena.

THE CHAIRPERSON: Jekk l-età tal-kunsens tinżel għal 16-il sena, dik mhux se tibqa' titqies bħala att kriminali.

HELEN D'AMATO: Imma xorta minuri jibqgħu!

Jew inkella issa ta' 16-il sena se nagħmluh maġġorenni wkoll?!

THE CHAIRPERSON: Inti qiegħda tgħid li "għandha tibqà offiża kriminali" mentri jekk tinżel l-età tal-kunsens għal 16-il sena, din ma tibqax aktar offiża kriminali.

HELEN D'AMATO: Hemmhekk qiegħda ngħid li meta persuna hija minuri, irrispettivament jekk l-età tal-kunsens hijiex ta' 16 jew 18-il sena ...

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri inti qiegħda tgħid li jekk l-età tal-kunsens tiġi ta' 16-il sena, nibdew insejħu minuri lil dawk li għandhom sa 16-il sena biss?

Jiena qiegħda nistaqsi jekk tinżel l-età tal-kunsens għal 16-il sena, it-tfal li għandhom bejn 16 u 18-il sena se jibdew jissejħu maġġorenni?

D'Amato jien nixtieq li jkollna risposta għal din il-mistoqsija.

Bħala Kummissarju għat-Tfal taqbel li l-età tal-kunsens għandha tinżel għal 16-il sena jew inkella taqbel li din għandha tibqà ta' 18-il sena?

Għandna bżonna dik it-tweġiba mingħandek għax kien proprju għalhekk li xtaqna nġibuk f'dan il-Kumitat.

HELEN D'AMATO: Jiena pprovajt kemm jista' ikun inħalli d-diskussjoni tevolvi u tant xtaqtha tibqà tevolvi li għedtilkom li jkun tajjeb li kieku ssir riċerka speċifika fuq din il-proposta fost iż-żgħażagħ tagħna.

THE CHAIRPERSON: Għandna lil kulħadd li qed jagħtina l-opinjoni tiegħu mentri l-Kummissarju għat-Tfal mhijiex se tagħtina l-opinjoni tagħha!

HELEN D'AMATO: Bir-rispett kollu jiena qiegħda nagħti l-opinjoni tiegħi!

Jiena qiegħda ngħid li rridu nħarsu lejn diversi affarijiet qabel ma niddeċiedu jekk l-età tal-kunsens għandhiex tinżel jew le.

Jiena nippreferi li kieku l-età tal-kunsens ma tinżilx.

Issa tinżel jew ma tinżilx xorta waħda jridu jsiru dawn it-tibdiliet.

THE CHAIRPERSON: Tajjeb.

L-Onor.

DEO DEBATTISTA: L-ewwel nett nixtieq niskuża ruħi li ma kontx hawn mill-bidu.

D'Amato taħseb li liġi bħal din mhux se tkun qiegħda tipproteġi lill-minuri imma se tkun qiegħda tipproteġi lill-adult?

Qiegħed ngħid tajjeb?

HELEN D'AMATO: Jien nixtieq li l-liġijiet tagħna jipproteġu lill-minuri.

DEO DEBATTISTA: Taħseb li din se tkun qiegħda tipproteġi lill-adulti u mhux lill-minuri?

Li qiegħda ddejjaqni ftit kif fil-liġi wieħed jista' jiżżewweġ ta' 16-il sena imma ma jistax jagħmel sess qabel ikollu 18-il sena!

U allura rridu nbiddlu jew waħda jew l-oħra.

Dik hemmhekk għandna anomalija fil-liġi għax jistgħu jiżżewġu imma ma jistgħux jagħmlu sess qabel 18-il sena.

Hemmhekk għandna liġi falza għax qed inħallu tnejn ta' 16-il sena jiżżewwġu imma mbagħad fl-istess ħin dawn ma jistgħux jagħmlu s-sess.

D'Amato, jiena naqbel miegħek li jistà jkun li jekk iniżżlu l-età tal-kunsens għal 16-il sena l-minuri jistgħu jkunu qegħdin jitilfu l-protezzjoni tagħhom.

Imma mbagħad għaliex ma ndaħħlux il-banding?

Jien ma nistax nifhem kif tfajla ta' 16-il sena jkollha relazzjoni sesswali ma' wieħed ta' 50 sena, u ngħidu li ma tagħmilx sens, imma mbagħad li waħda ta' 18-il sena tmur ma' wieħed ta' 52 sena dik orrajt!

HELEN D'AMATO: L-ewwel nett irridu nagħmlu distinzjoni bejn minuri u maġġuri, jiġifieri jekk issa se nidħlu fil-ħajja tal-persuni maġġuri, hemmhekk se nidħlu f'diskors ieħor.

Fuq l-issue tal-banding diġà semmejt li rridu noqogħdu attenti għax fl-etajiet żgħar id-differenza fil-maturità tagħmel differenza avolja jkun hemm l-istess ammont ta' snin bejniethom.

Pereżempju bejn xi ħadd ta' 16 u 20 sena għandek erba' snin differenza imma l-livell ta' maturità hija differenti ħafna aktar milli bejn xi ħadd ta' 20 sena u ieħor ta' 24 sena, minkejja li xorta hemm differenza ta' erba' snin ukoll.

Imma fit-tieni każ id-diskrepanza fil-maturità hija ħafna inqas.

Fejn jidħlu ż-żweġijiet jiena naħseb li wasal iż-żmien li naraw jekk għandniex nibdlu l-età.

Fil-fatt jekk naraw x'qed jiġri fir-realtà insibu li l-ammonti li qed jiżżewġu ta' dik l-età huma minimi għall-aħħar.

Pereżempju fl-2013 kellek persuna waħda li żżewwġet ta' 16-il sena mentri ta' 17 ma kien hemm ħadd.

Fl-2014 kien hemm persuna waħda li żżewwġet ta' 16-il sena u tnejn ta' 17-il sena.

Illum qed jiġru ċerti affarijiet f'ċerti żweġijiet li ma jkunux ta' dik l-età u jekk irridu nirregolaw għandna nħarsu lejhom ukoll.

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri nagħmluha llegali li tnejn ta' 16-il sena jiżżewwġu?

HELEN D'AMATO: (Interruzzjonijiet) Li jbeżgħani - mingħajr ma nitfa' xi dell fuq dawn l-individwi li żżewwġu – hu li għandek tfal ta' 16-il sena li jridu jagħmluha bil-kunsens tal-ġenituri tagħhom!

U jekk ikun żwieġ sfurzat?

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri inti trid li ma tibqax aktar ta' 16-il sena?

Fil-verità din mhijiex isseħħ u jiena kuntenta li mhijiex tiġri u rridu noqogħdu attenti li ma jkollniex żweġijiet sfurzati.

Issa hawnhekk jiena qiegħda nitkellem fuq żwieġ sfurzat.

Jiena hawnhekk qed ninnota li m'għadx għandna ż-żweġijiet li kien ikollna xi ftit taż-żmien ilu, fejn meta kienet tinqabad tfajla tqila kienu jġiegħluha tiżżewweġ.

Din is-sitwazzjoni mhux qiegħda toħroġ mill-istatistika u ninsab kuntenta dwar dan u Allaħares għadna f'dik is-sitwazzjoni.

Għaldaqstant nemmen, li jekk hemm bżonn, tinbidel il-liġi taż-żwieġ u titlà għal 18-il sena.

DR ELAINE BURMINGHAM (Research Analyst): F'waħda mir-rakkomandazzjonijiet tiegħek inti għedt li meta l-attività sesswali ssir bejn żewġ minuri din għandha tiġi dekriminalizzata.

Għedt ukoll li għandek differenza fil-maturità ta' tfal li għandhom etajiet differenti.

Mela jekk għandek żewġ minuri; tifla ta' 12-il sena u ġuvni ta' 17-il sena, dawn it-tnejn huma minuri imma żgur li d-differenza fil-maturità tagħhom hija kbira ħafna.

U allura rridu nsibu bilanċ bejn il-fatt li t-tnejn huma minuri imma li l-livell ta' maturità bejniethom hija waħda kbira …

HELEN D'AMATO: Għalhekk meta semmejt il-banding, għedt li rridu nkunu kawti fuqha għax aktar kemm ikunu żgħar it-tfal, aktar se jkollok differenza fil-maturità.

Jiġifieri persuna ta' 12-il sena u persuna ta' 17-il sena huma minuri t-tnejn li huma.

Issa f'dan il-każ, fejn għandek tifla ta' 12-il sena u ġuvni ta' 17-il sena, jistà jkollok id-diversionary system, fejn qed tgħin lit-tfal mingħajr il-bżonn li tibgħathom il-Qorti.

Din l-istess bħad-drogi.

Id-drogi ma sarux legali imma bid-diversionary system ma jmorrux il-Qorti.

Jiġifieri rridu nsibu xi ħaġa simili anke fejn tidħol il-kwestjoni tal-banding.

U allura wieħed irid jieħu dawn l-affarijiet kollha in konsiderazzjoni.

D'Amato nirringrazzjak tal-intervent tiegħek.

Ovvjament se nieħdu in konsiderazzjoni l-affarijiet li għedtilna inti flimkien ma' dak li qalulna l-mistednin li tkellmu s'issa u dawk li għad iridu jitkellmu.

Issa ngħaddu għall-mistednin li jmiss u ċjoè għar-rappreżentanti tal-Kunsill Mediku.

Nitlob lil Dr Ilona Debono, President tal-Medical Council u lil Dr Doreen Cassar, Membru fil-Medical Council sabiex jersqu mal-mejda.

Nixtieq ninformakom li din il-laqgħa qiegħda tiġi streamed online kemm permezz tal-visual kif ukoll permezz tal-audio u għalhekk jekk għandkom xi oġġezzjoni għal dan, nitlobkom tgħidulna.

L-aktar mistoqsija li smajna, minbarra dik tal-age of sexual consent li hija marbuta mas-suġġett li qed niddiskutu, hija dwar jekk persuna taħt it-18-il sena tistax imur il-GU Clinic jew għand tabib tal-familja biex jieħu parir jew trattament mingħajr il-preżenza jew il-kunsens tal-ġenituri tiegħu.

U jekk dawn jistgħux jagħmlu testijiet u jieħdu r-riżultati tagħhom mingħajr il-kunsens tal-ġenituri.

Xi tgħidulna fuq dawn iż-żewġ mistoqsijiet?

DR ILONA DEBONO (President tal-Kunsill Mediku): Jekk ikun hemm emenda fil-liġi dwar il-kunsens sesswali, aħna bħala Kunsill Mediku, nemmnu li għandu jkun hemm emenda wkoll fil-liġi dwar dak li għandu x'jaqsam mal-kunsens mediku.

DEO DEBATTISTA: Kif inhi s-sitwazzjoni bħalissa.

DR ILONA DEBONO: Kif inhi s-sitwazzjoni llum salv għal xi eċċezzjonijiet li se jiġu preżentati fil-preżentazzjoni li ppreparajnilkom, hija ta' 18-il sena.

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri llum il-ġurnata, jekk ikollok tfajla ta' 16-il sena li hija tqila u tmur għand it-tabib tal-familja, it-tabib suppost jistaqsiha fejn qiegħda ommha?

MICHAEL GONZI: Anke jekk tiġi titlobni parir, jien as such ma nistax nagħtiha pariri għax irid ikun hemm bilfors ommha preżenti.

DR ILONA DEBONO: Kif inhi bħalissa hekk hu ħlief għall-eċċezzjoni dwar il-Mental Health Act, li issa se nitkellmu fuqha wkoll, però hija l-età maġġuri skont il-Liġi ta' Malta.

THE CHAIRPERSON: Kellna mistoqsija partikolari dwar il-GU Clinic għax milli smajna llum mill-Kummissarju għat-Tfal u anke minn mistednin oħra, qisu kulħadd qalilna li fil-GU Clinic jagħtuhom dawn il-pariri.

Jiġifieri hemm eċċezzjoni għall-GU Clinic?

DR DOREEN CASSAR (Membru tal-Kunsill Mediku): Meta fetaħ il-GU Clinic kien hemm komunikat biex naraw nistgħux nagħtu permess biex din il-parti tas-saħħa tkun tistà tiffunzjona sew u taqdi dak li hu l-aħjar interess tal-adolexxent, u l-Kunsill Mediku kien ta speċifikament il-go ahead lill-GU Clinic biss.

Kwalunkwe tabib ieħor m'għandux permess jagħmel dan.

MICHAEL GONZI: X'kienet ir-raġuni?

DR DOREEN CASSAR: Biex tiffunzjona kif suppost il-GU Clinic.

MICHAEL GONZI: Fuq liema bażi xjentifika ta' riċerka, ġiet meħuda din id-deċiżjoni mill-Medical Council?

Qiegħed ngħid hekk għax jien għandi riċerka li turi li iktar tkun qed tagħmel ġid jekk liż-żgħażagħ inkunu nistgħu nagħtuhom pariri fuq problemi sesswali, bil-proviso li jekk ikun hemm xi ħaġa ta' saħħa jew ta' detriment għaż-żgħażagħ irridu ngħidu lill-ġenituri tagħhom.

Allura l-Kunsill Mediku, fuq liema riċerka ħadet din id-deċiżjoni?

DR DOREEN CASSAR: L-ewwel nett jien ma kontx membru fil-Kunsill Mediku meta ttieħdet dik id-deċiżjoni.

U meta fittixna ma stajniex insibu raġuni espliċita fuq kif ittieħdet dik id-deċiżjoni imma l-għan tagħna llum hu biex nesponu l-informazzjoni ħalli intom tkunu infurmati biżżejjed biex tiddeliberaw u tirriflettu sew.

Dak li semmejt inti Onor. Gonzi qiegħed fil-preżentazzjoni li nixtiequ nesponu.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri l-pazjent jista' ikun self referred għall-GU Clinic?

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri jista' jagħmel appuntament mingħajr l-ebda karta mingħand it-tabib?

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri skont il-Kunsill Mediku, il-GU Clinic huwa importanti imma jekk tabib jissuspetta li pazjent għandu pericarditis, irrid noqgħod inċempel lill-ġenituri tiegħu biex jiġu miegħu qabel nieħu azzjoni?!

DR DOREEN CASSAR: Sfortuntament iva, dik hi s-sitwazzjoni.

Aħna nixtiequ li tagħtuna ftit taċ-ċans ħalli nippreżentaw dak li ppreparajnilkom għax naħsbu li l-informazzjoni li se nagħtukom għandha background tajjeb dwar il-parametri tas-suġġett li qegħdin tiddiskutu u s-saħħa sesswali.

Imma qabel xejn nixtieq nagħmel preambolu, għax is-saħħa sesswali mhijiex biss dak li għadni kif smajt f'din l-aħħar siegħa imma hija ferm aktar!

Is-saħħa sesswali mhijiex biss contraception, STDs u pregnancies, imma hija ferm aktar minn hekk.

Issa aħna ppreparajna presentation bl-Ingliż u għalkemm jidher li hemm ħafna slides nista' inserrħilkom raskom li f'20 minuta ngħadduhom kollha.

Se nitkellem bl-Ingliż għax ħafna mir-riċerka internazzjonali hija bl-Ingliż.

Din il-preżentazzjoni hija bbażata fuq riċerka internazzjonali u lokali.

L-ewwel nett x'inhu l-mission statement tal-Kunsill Mediku?

Il-Kunsill Mediku għandu żewġ parametri; dak li jipproteġi d-drittijiet u s-sigurtà tal-pazjent u l-integrità tal-professjoni u t-tieni li jippromwovi s-saħħa għall-pubbliku u jkollu standards kif suppost għall-prattika tal-mediċina.

Aħna llum ma ġejniex biex nitkellmu fuq it-tfal imma ġejna speċifikament biex nitkellmu fuq l-adolexxenti.

U għalina l-adolexxenti huma dawk it-tfal bejn it-12 u t-18-il sena.

Xi ħadd hawnhekk qal li fil-każini jibqgħu jitqiesu bħala żgħażagħ sa 35 sena.

Jiġifieri din m'għandniex neħduha sa 18-il sena u daqshekk.

F'din l-eta, iż-żgħażagħ ikunu qegħdin jiżviluppaw ir-reasoning and thinking skills tagħhom.

Imma irridkom tifhmu hawnhekk li dik it-tfajla li saret omm wara li kellha attività sesswali, x'aktarx li din ma bdietx tkun attiva disa' xhur qabel imma minn aktar qabel.

Ħalli ngħaddi għar-rapport Bugeja R 2010.

U jekk tgħidilhom noħroġ 'il barra!"

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

Jiena għandi xi mistoqsijiet li nixtieq nagħmillek u l-ewwel waħda hija marbuta mal-Mental Health Act and minors.

Issa meta nħarsu lejn il-Mental Health Act naraw li din mhijiex fuq li ssaqsi lill-minuri jekk jagħtix il-kunsens tiegħu imma li tara li jekk il-minuri hux qed jgħid li hu ma jridux.

DR DOREEN CASSAR: Hi qiegħda "irid u ma rridux".

THE CHAIRPERSON: Le, mhux hekk qiegħda.

Mela jekk il-minuri ma jridx, ma jsirx.

Imma ma jfissirx li inti għandek dritt taqbad u tmur fuq il-minuri u tistaqsih jekk iridx, u jekk jgħidlek iva, allura tagħmlu.

Jekk bħala Medical Council, qegħdin tgħidu li dak huwa l-istandard li tridu … Minn dak li ktibtu ma naħsibx li huwa dak li tridu intom.

DR ILONA DEBONO: Il-Kunsill Mediku li jixtieq hu li l-minuri - u l-ethos tal-Mental Health Act hawnhekk tidħol – b'xi mod qiegħed jinstemà.

Issa veru forsi tinstemà fin-negattiv meta qed tgħid "to accept or to decline" … Imma f'din il-liġi partikolari daħal dan il-kunċett li l-minuri għandu say fiha.

THE CHAIRPERSON: Jiena napprezza li mxejna pass bil-Mental Health Act imma għandi d-dubji tiegħi fuq kemm dan li qegħdin tgħidu fl-integrity of professionals u cjoè li dan l-ethos li hemm fil-Mental Health Act għandu jkun il-parametru tal-kunsens fil-medical care.

U naħseb li minn dak li kontu qegħdin tgħidu intom, fil-fatt mhux hekk qegħdin tgħidu.

Intom ma tridux li aħna, - jew inkella għiduli jekk tridux hekk - meta niġu għall-kunsens jew le, id-deċiżjoni tittieħed mill-ġenituri imma mbagħad jekk il-minuri jgħidlek li ma jridux, allura ma jsirx.

Fil-kuntest tas-saħħa sesswali, meta qed niddeċiedu jistax il-minuri jkollu trattament jew le, jew jistax il-minuri jieħu parir mingħajr ma jkunu jafu l-ġenituri tiegħu, il-Mental Health Act threshold ma tagħmlilna differenza ta' xejn!

THE CHAIRPERSON: Imma dik ma tgħinx assolutament.

Fil-Mental Health Act hemm li l-ġenituri għandhom jiddeċiedu meta t-tfal ikunu taħt it-18-il sena imma jekk il-minuri jgħidlek li hu ma jridx dak it-trattament, dan jista' jirrifjuta.

U hemm differenza - anke barra minn Malta hemm din id-distinzjoni - bejn li tirrifjuta trattament u bejn giving consent to do something on your own.

Dak s'issa, bil-Mental Health Act, bl-autonomy u bl-affarijiet kollha għadna ma wasalniex għalih.

Inti ma tistax tmur fuq minuri u l-minuri jiddeċiedi.

Tistà tmur fuqu biex tara jekk dak li ddeċieda ħaddieħor għalih jixtiequx jew le.

Imma ma tistax tmur fuqu biex tistaqsih jekk iridux jew le dak it-trattament.

Issa fil-kontest tas-sexual health u tas-sexual consent - għax fuq kollox dik li tinteressana - intom għedtulna li legalment sa 18-il sena.

Anke biex tagħtu parir jew trattament.

DR DOREEN CASSAR: Bħalissa iva.

THE CHAIRPERSON: Allura meta kont qed tgħidilna li saret eċċezzjoni għal GU Clinic, dik saret b'mod illegali?

Jekk saret sempliċement mill-Medical Council, għalfejn ma ġietx estiża wkoll għall-family doctors?

U jekk ma saritx b'mod illegali, allura suppost li l-liġi tkopri lil kulħadd.

MICHAEL GONZI: Fil-fatt il-loġika tgħidli li intom aċċettajtu li l-GU Clinic jistgħu jaraw liż-żgħażagħ filwaqt li t-tobba tal-familja ma jistgħux.

Imma fil-GU Clinic trattament għall-STDs jagħtuk, mentri li kieku din ġiet miftuħa wkoll għall-GPs, kontu tagħtu lok għall-prevenzjoni.

U għalhekk din mhijiex qiegħda ddoqqli.

DR ILONA DEBONO: Il-kwestjoni tal-GU Clinic hija kwestjoni li tmur lura bosta snin u fil-preżent m'hemm ħadd fil-Kunsill li kien hemm fiż-żmien li ttieħdet din id-deċizjoni.

Li nistgħu nagħmlu hu li nagħmlu ftit riċerka biex naraw jekk teżistix xi dokumentazzjoni ta' x'wassal biex ittieħdet din id-deċiżjoni.

THE CHAIRPERSON: Li rrid inkun naf hu biex il-Kunsill wasal għal din id-direzzjoni, kenitx pożizzjoni legali jew pożizzjoni li ħa l-Kunsill.

Din biss xtaqt li nkun naf.

Hemm xi ħaġa fil-liġi li tgħidilna li l-GU Clinic huwa exempt jew li d-deċiżjoni kienet tal-Kunsill?

DR ILONA DEBONO: Kienet deċiżjoni tal-Kunsill.

THE CHAIRPERSON: Il-guidelines tal-Kunsill kienu biex it-tobba tal-GU Clinic jiksru l-liġi.

Hekk qed tgħidu?

DR DOREEN CASSAR: Ma nixtieqx ngħid affarijiet li jistgħu jinkriminaw lil xi ħadd.

Din id-deċiżjoni ilha li ttieħdet u li kieku ma kienx għall-Onor.

Godfrey Farrugia, il-Kunsill preżenti lanqas kien ikun konoxxenti tagħha!

Din hija l-verità.

U meta ġejna affaċċjati bl-ittra li bagħat l-Onor.

Farrugia pprovajna nirriċerkaw x'kienet is-sitwazzjoni għax min kien ħa dik id-deċiżjoni m'għadux magħna.

U jkolli ngħid li sibna blokk u ma nistgħux immexxu.

Sfortunatament din hi s-sitwazzjoni.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jiena milli qiegħda nifhem hawnhekk hu li l-intenzjoni kienet waħda tajba, u allura, anke minħabba li din id-diskussjoni qiegħda tiġi mxandra u segwita, ikun għaqli li ngħidu li this was a step forward, now let us fix it.

Li issa nipprovaw ngħidu li l-Kunsill Mediku ta parir biex tinkiser il-liġi, naħseb li nkunu qegħdin indaħħlu lin-nies fl-inkwiet.

U naħseb li at this point għandna ngħidu li huwa tajjeb li l-Kunsill Mediku għaraf din il-ħtieġa u hija ħasra li ma għarafx li jmur oltre u jagħti dan il-kunsens anke lill-GPs.

THE CHAIRPERSON: Il-mistoqsija li għamilt jien kienet proprjament fl-ambitu biex nara jekk hemmx liġi jew le.

Fil-fehma tiegħi, l-etika medika f'dan il-każ għandha bżonn aktar bħal dawn id-deċiżjonijiet tal-GU Clinic u mhux inqas.

Hija sfortuna li l-Medical Council kellu jasal għal xi ħaġa bħal din irrispettivament mil-liġi u ta dan il-parir għax fil-fehma tiegħi l-liġi għandha tkopri lil kull persuna medika sabiex tkun tista' tagħti dawn it-tip ta' pariri.

U dan għaliex bħalissa qegħdin f'sitwazzjoni fejn ommijiet minuri ma jistgħux teknikament imorru għand tabib biex jieħdu parir, anke jekk ikunu tqal, sakemm ma jkollhomx il-kunsens tal-ġenituri tagħhom.

U jistà jkun li bħalma abilment għedt inti fil-preżentazzjoni tagħkom, hemm tipi differenti ta' ġenituri.

Għandek authoritative parents, għandek authoritarian parents, għandek loving parents u għandek dawk li mhumiex.

Jiġifieri ma rridux neħduha bi kbira jekk ikollok ġenituri li għal raġunijiet tagħhom ma jkunux iridu li t-tfal tagħhom jingħataw dak il-parir.

U naf b'każijiet fejn il-ġenituri proprjament xtaqu li din it-tarbija qatt ma tasal u allura dan il-parir qatt ma riedu li t-tfal tagħhom jeħduh.

Jien naqbel perfettament magħha din u staqsejt biss biex nara jekk hijiex xi ħaġa legali jew le.

Qatt ma kelli l-intenzjoni li nitfa' xi dell ikrah fuq xi ħadd.

DEO DEBATTISTA: Naqbel perfettament ma' dak li qalet l-Onor.

Buttigieg u nixtieq nirrakkmanda li ssir riforma kompleta fuqha din.

Għax hija banali li tiġi omm b'tarbija u jien nista' ninviżta lit-tarbija imma ma nistax nara lill-ommha għax din ikollha 16-il sena!

THE CHAIRPERSON: Itfgħu ftit il-mikrofoni jekk jogħġobkom.

THE CHAIRPERSON: Mela nistgħu nkomplu bid-diskussjoni tagħna u nsejjaħ lil Dr Ilona Debono.

DR ILONA DEBONO: Il-pożizzjoni tal-Medical Council hija li jekk se tonqos il-liġi dwar il-kunsens għall-attività sesswali għandu jkun hemm ukoll tibdil fil-liġi dwar kif tabib jew dentist ikun jista' jagħti parir mediku …

THE CHAIRPERSON: Intom qegħdin tgħidu li jekk tonqos l-età għandu jonqos dan ukoll?

Issa jiena qiegħda nistaqsi …

DR ILONA DEBONO: Wieħed mingħajr l-ieħor ma jistax jimxi.

THE CHAIRPERSON: Imma jekk l-età ma tonqosx minn 18 għal 16, l-oħra m'għandniex innaqqsuha?

Jiġifieri biex persuna tmur għal trattament mingħajr il-kunsens tal-ġenituri tagħha, m'għandniex innaqqsuha?

Jiena ma naħsibx li dawn jimxu flimkien …

DR DOREEN CASSAR: Aħna qed ngħidu li l-età tal-kunsens għall-att sesswali jkun tajjeb li tinżel għal 16-il sena però meta tinżel għal 16, u anke jekk ma tinżilx, għandu jkun hemm protezzjoni għat-tobba biex dawn ikunu jistgħu jaħdmu fl-aħjar interess ta' kulħadd.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ETIENNE GRECH: Aħna smajna li skont il-liġi Maltija, minuri taħt it-18-il sena għandhom bżonn il-kunsens tal-ġenituri għall-medical treatment.

Issa jekk fhimtkom sew li l-Medical Council qiegħed jitlob lilna bħala Kumitat sabiex inbiddlu l-leġiżlazzjoni għax il-professjoni medika ma tistax tgħin kif suppost minħabba l-liġi kif inhi.

Mela aħna rridu nċaqilqu l-liġi - kif qed tgħidu intom – biex l-età tal-kunsens tinżel minn 18 għal 16-il sena u b'hekk ngħinu lill-Medical Council jiffunzjona aħjar.

Sewwa qed ngħid?

DR DOREEN CASSAR: Mhux biex ngħinu lill-Medical Council jiffunzjona aħjar imma biex inkunu aktar ta' servizz għal min hu taħt l-età ta' 18-il sena.

Dawn jekk ma jkollhomx il-kunfidenzjalità ma jkunu jistgħu jagħmlu xejn.

ETIENNE GRECH: Jekk l-età tal-kunsens sesswali tinżel għal 16-il sena, jew inkella l-età biex tingħata trattament mediku tinżel għal 16-il sena minflok 18-il sena, tfajla ta' 16-il sena tistà tmur għand il-GP tagħha waħedha u dan ikun jista' jordnala l-pill pereżempju.

DR DOREEN CASSAR: Hemmhekk aħna tajnikom diversi proposti, fosthom kif jaħdmu fl-Ingilterra, għax qegħdin ngħid17u li l-adolexxenti mhumiex kollha l-istess.

U jekk inti tabib tajjeb tagħraf li hemm id-differenza u tassessja kemm għall-awtonomija u kemm għall-kapaċità, jiġifieri tagħtih l-informazzjoni kollha, tiddokumentaha u mbagħad tipproċedi.

ETIENNE GRECH: Jiddependi ħafna mill-individwu għax hemm varjazzjoni bejn wieħed u ieħor.

Ħalli nagħmel l-aħħar mistoqsija.

Allura dan ifisser li jekk pereżempju għandek persuna ta' 16-il sena li din se tmur għand tabib biex tieħu parir, biex jagħtiha l-pill jew inkella biex tieħu xi kura għall-STDs, l-aħjar ħaġa hi li t-tabib ikollu din il-formola u jitlob il-firma tagħha?

(Interruzzjonijiet) Dik hija l-consent form.

U nimmaġina li trid tiffirmaha?

U dik il-firma mbagħad tkun tgħodd legalment?

DR ILONA DEBONO: Jekk ikun hemm tibdil fil-liġi, m'għandix nifhem għalfejn le.

DR DOREEN CASSAR: Meta tajnikom dak id-dokument, tajnikom ukoll background tal-affarijiet.

L-Onor.

Farrugia l-ewwel semma' il-behavioural sciences u din hija riċerka kwalitattiva fuq l-adolexxenti u l-behaviour tagħhom.

Hemmhekk aħna għednilkom li l-kunsens jistà jitbiddel u allura, filli jgħidulek "iva" u filli jgħidulek "le".

Mela biex nipproteġu kemm lit-tabib u kemm l-adolexxent, jekk jien rajtu llum u tani l-kunsens tiegħu, mela jien se nniżżel li tani l-kunsens.

Imma mbagħad jekk reġa' ġie l-għada jew xahar wara jew sena wara u din id-darba ma tanix il-kunsens, jien se nniżżel ukoll li ma tanix il-kunsens tiegħu.

B'hekk nipproteġi lil kulħadd, inkluż b'mod indirett lill-ġenituri u lill-komunità Maltija.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS: F'paġna 9 tal-preżentazzjoni tagħkom għedtulna li skond ir-rapport ta' Bugeja R l-ewwel rapport sesswali li jkollhom iż-żgħażagħ, huwa ta' 14-il sena.

Allura għaliex wasaltu li tgħidu li l-age of consent għandha tkun ta' 16-il sena?

Jekk aħna ngħidu li l-age of consent se tkun ta' 16-il sena se tkomplu testendu l-parir li tajtu fuq il-GU Clinic għall-GPs ukoll biex dawn jagħtu l-għajnuna tagħhom lil dawk iż-żgħażagħ ta' bejn l-14 u s-16-il sena?

U allura ma tibqax illegali jekk xi ħadd imur għand il-GP għax ikun attiv sesswalment u jkollu bżonn tal-għajnuna.

DR DOREEN CASSAR: Jekk tara l-paġna ta' qabel tar-rapport ta' Bugeja R issib li l-persentaġġ ta' twelid minn żgħażagħ ta' 16-il sena 'l fuq hemm a sharp increase hawn Malta.

Għedna wkoll li l-kapaċità tal-adolexxent dejjem tevolvi u titbiddel u għalhekk jidhrilna li jekk nagħmluha inqas minn 16-il sena se jkollna aktar problemi u mhux inqas.

GODFREY FARRUGIA: Qabel xejn nixtieq nirringrazzjakom għall-preżentazzjoni eċċellenti li tajtuna.

Qed ninnota li b'dak li għedtulna llum intom missejtu is-Civil Code, iċ-Children and Youth Act kif ukoll il-Medical and Kindred Professions Ordinance.

Issa jien ma nixtieqx nieqaf hawn imma nixtieq li meta nħarsu lejn il-holistic health care tal-individwu, b'mod partikolari tal-adolexxenti, ma nħarsux biss lejn it-tabib jew id-dentist imma nieħdu a multi-disciplinary team approach.

Mela allura rridu nħarsu lejn il-health care professionals oħrajn biex l-aċċess għalihom ikun available wkoll.

Mela jekk jien irrid imur għand sexologist jew psychologist, nista' immur għandhom mingħajr il-kunsens tal-ġenituri tiegħi.

U dak huwa l-punt li għandu jieħu dan il-Kumitat.

THE CHAIRPERSON: Nirringrazzja lir-rappreżentanti tal-Kunsill Mediku għall-preżentazzjoni tagħhom.

U issa nistieden lil Dun Joseph Mizzi, Direttur ta' Kana.

Qabel xejn kemm ninformak li din il-laqgħa qiegħda tiġi mxandra live fuq l-internet.

Dun Mizzi nagħtik il-kelma.

DUN JOSEPH MIZZI (Direttur ta' Kana): Nirringrazzjakom ta' din l-istedina.

Se nagħmel ftit punti żgħar qabel ma' niġi għas-suġġett u dan se nagħmlu fid-dawl tal- antropoloġija Nisranija.

Is-sess u s-sesswalità umana huma realtà sabiħa u pożittiva ħafna maħluqa minn Alla.

Alla ħalaqna raġel u mara fuq ix-xbieha tiegħu.

Il-bniedem mhuwiex biss drive/instinct/hormones li jaqsam mad-dinja annimaleska iżda għandu vokazzjoni ogħla.

Huwa maħluq biex ikun għotja, ċjoè don/rigal/offerta għall-ieħor.

Din l-għotja tinvolvi ħafna libertà iżda wkoll ħafna responsabilità.

Għaldaqstant tajjeb li wieħed jeżamina sewwa l-motivazzjonijiet tiegħu għax il-bniedem m'għandux ikun immexxi mill-istaġuni/mill-aptiti iżda aktar mir-raġuni.

Il-bniedem min-natura tiegħu stess għandu fih din is-sejħa/vokazzjoni matrimonjali, u ċjoè il-ġibda tal-qalb, li tfisser li huwa maħluq biex jgħix f'komunjoni jew f'relazzjoni intima mal-ieħor jew mal-oħra.

Ippermettuli hawnhekk nikkwota żewġ sentenzi żgħar mid-diskors tal-Papa Franġisku tas-17 ta' Mejju, 2015:

"Il-Knisja fl-esperjenza tagħha tagħmel distinzjoni bejn l-għerusija u ż-żwieġ.

Il-kultura u s-soċjetà ta' żmienna saru pjuttost indifferenti għal din id-delikatezza u s-serjetà ta' dan il-passaġġ."

F'dinja ideali, post is-sess huwa fiż-żwieġ, fejn hemmhekk isseħħ l-għotja sħiħa u totali tal-persuna lill-ieħor.

Din l-għotja tintegra fiha l-għotja ta' moħħok, qalbek, ruħek u ġismek.

L-ebda waħda minn dawn m'għandha tkun nieqsa jew assenti.

Hija preċiżament il-familja, il-kuntest naturali fejn fih tkun irregolata din l-attività sesswali.

Din l-għotja sħiħa trid tkun frott l-imħabba, frott relazzjoni soda u b'saħħitha kif ukoll frott deċiżjoni matura.

Din l-għotja titlob li tkun dejjiema u mhux momentarja, li tkun totali u mhux bil-biċċiet, li tkun fidila u leali u mhux infidila, u li tkun fekonda, jiġifieri miftuħa għal ħajja.

Ovvjament dan irid iseħħ fid-dawl ta' kunsens bejn il-koppja kif ukoll f'atteġġjament ta' responsabilità u ġenorożità.

Għalhekk is-sesswalità m'għandhiex tkun mifruda mill-imħabba u ż-żwieġ, m'għandhiex tkun imfittxija biss għall-pjaċir u l-gost.

Is-sesswalità għandha dejjem tħares lejn il-persuna bħala persuna u tistmaha u tapprezzaha ta' persuna bil-kwalitajiet kollha tagħha u mhux ta' oġġett kif jgħidu bit-Taljan usa e getta.

Soċjetà b'saħħitha trid tieħu azzjoni billi tirregola r-relazzjoni tal-bnedmin ħalli mhux biss tiddefendi lil min jistà jisfa vittma ta' dawn l-abbużi iżda wkoll tiddefendi lilha nfisha mit-tħassir u t-tmermir tagħha stess.

Mill-banda l-oħra nifhem li ladarba qegħdin ngħixu f'dinja imperfetta u l-bniedem hu dak li hu, f'pajjiżna nara li waqt li l-Liġi Ċivili tagħti l-possibilità li wieħed jistà jiżżewweġ mal-età ta' 16-il sena, m'għandux ikun hemm diskrepanza jew inkonsistenza ma' parti oħra tal-liġi, li tgħid li l-età tal-kunsens sesswali hija dik ta' 18-il sena.

Madanakollu, nara li meta wieħed ibaxxi l-età tal-kunsens sesswali jistà jagħti lok u jistà jkun hemm il-periklu li wieħed ikun qed jinċentiva u jħajjar għal aktar attività sesswali barra ż-żwieġ.

Din ċertament mhux se żżommha b'impożizzjoni ta' sanzjonijiet kriminali.

Għaldaqstant, fid-dawl li titbaxxa l-età tal-kunsens sesswali, l-Istat, il-Knisja, l-NGOs u l-korpi kollha konċernati m'għandhom qatt jieqfu mill-kampanja soda u intensiva ta' edukazzjoni u formazzjoni tal-karattru tat-tfal, l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ tagħna.

M'għandna qatt nikkuntentaw lilna nfusna li qed nagħmlu biżżejjed għax qed noffru xi informazzjoni ħafif ħafif fis-suġġett tal-Personal, Social and Career Development, PSCD, fl-iskejjel tagħna.

F'soċjetà demokratika l-libertajiet għandhom jixmu paripassu ma' formazzjoni etika u morali sħiħa.

Xi suġġerimenti fid-dawl tal-preambolu tal-antropoloġija Nisranija tas-sess u tas-sesswalità umana:

Kwalunkwe tnaqqis fl-età kunsenswali għandu jkun akkumpanjat fost l-oħrajn minn awareness campaign b'saħħitha fuq il-mezzi tax-xandir/billboards, eċċ dwar is-sens u l-valur veru tas-sesswalità, il-każijiet ta' mard infettiv, il-possibilità ta' tqala mhux mistennija barra ż-żwieġ, xi jfisser tkun single mother, kif ukoll ma' responsabiltà vera fil-ħajja intima u affettiva tagħhom.

Bidla f'din il-liġi għandha twassal għal żvilupp ta' sexual health policy nazzjonali u ħolistika; hekk li dawn il-liġijiet joħorġu flimkien ħalli waħda tkun korroborata mill-oħra.

Soċjetà li tara fil-bogħod tkompli teduka/tifforma lill-bniedem f'dawn il-valuri nobbli, bħall-interess ġenwin f'xulxin, il-valur ta' relazzjoni monogamika u stabbli, il-kontroll tal-emozzjonijiet, is-sagrifiċċju u l-maturità.

Dan irid isir mhux biss fil-ħin tal-iskola iżda anke wara l-iskola obbligatorja, fost l-oħrajn mill-kunsilli lokali, mill-parroċċi, mill-iscouts u minn għaqdiet oħra tal-lokal b'seminars u courses apposta kif ukoll counselling speċjalizzat għaż-żgħażagħ biex ikomplu jikbru fl-iżvilupp psiko-sesswali u psiko-soċjali tagħhom.

Għandna nagħtu kas aktar il-familja inġenerali għax jekk insostnuhom mill-bidu dawn se jipproduċu żgħażagħ stabbli li aktarx jagħmlu għażliet aħjar f'ħajjithom.

Jekk se nkunu qegħdin nagħtu attenzjoni lill-familja, il-familja jista' jkollha relazzjoni tajba ħafna ma' uliedha, u b'hekk l-ulied iħossuhom komdi jitkellmu fuq dan is-suġġett.

Jien konvint li l-ġenituri huma l-aqwa għalliema ta' uliedhom u huma ħafna aħjar minn sħabhom u mis-siti tal-internet.

Nixtieq nagħlaq b'riċerka żgħira li għamel is-sesswologu Malti Matthew Bartolo, u se nikkwota paragrafu żgħir minn din ir-riċerka;

"Il-pajjiżi fejn l-edukazzjoni sesswali u l-edukazzjoni tar-relazzjonijiet issir bl-aktar mod apert u bbażata fuq valuri sodi, iż-żgħażagħ idumu aktar biex isiru sesswalment attivi.

Għalhekk żgħażagħ f'dawn il-pajjiżi għandhom inqas ċans li jinqabdu tqal taħt l-età.

Dan minħabba l-fatt li ladarba niksru dak it-taboo li s-sess mhux ta' min nitkellmu fuqu, inkunu nistgħu npoġġu lura bilqiegħda ma' uliedna u nitkellmu b'mod ċar u apert dwar il-valur sabiħ tar-rispett lejn ġisimna, kif ukoll lejn il-ġisem ta' ħaddieħor."

Dawn il-ħsebijiet qed ngħidhom mhux biss għax għandi l-prinċipji reliġjużi tiegħi imma għaliex nemmen li huma ta' fejda u ta' ġid għas-soċjetà tagħna u għal pajjiżna kollu.

Nirringrazzjakom.

THE CHAIRPERSON: Dun Mizzi, grazzi ħafna tal-preżentazzjoni tiegħek.

Jien mhux qiegħda nara xi ostilità min-naħa tal-Knisja lejn il-fatt li tonqos l-età tal-kunsens sesswali imma aktar parir siewi ħafna li din issir fi sfond ta' aktar awareness, aktar tagħlim, aktar counselling, aktar protezzjoni, azzjoni, eċċ.

DUN JOSEPH MIZZI: Prattikament il-preżentazzjoni tiegħi dan li qed tgħid u ċjoè li ladarba qegħdin nikkonsidraw li nniżżlu l-età tal-kunsens sesswali, irridu naraw li din ma tkunx liġi waħedha imma tkun f'qafas serju u fejn nagħtu attenzjoni lejn l-iżvilupp psiko-sesswali u psiko-soċjali taż-żgħażagħ.

Jiena nħoss li għandna ħafna x'nagħmlu, kemm fl-iskejjel, kemm fil-kunsilli lokali, kemm fil-parroċċi, kemm fl-iscouts u kemm f'għaqdiet oħra.

Jiena nemmen li nkunu fqar ħafna jekk nikkuntentaw ruħna billi ngħaddu biss il-liġi għaliex din għandna narawha f'kuntest ħolistiku u f'kuntest ta' familja.

Irridu nagħtu attenzjoni lill-ġenituri u ngħinuhom jagħrfu kif se jitkellmu fuq is-sesswalità u kif se jgħinu lill-uliedhom fl-iżvilupp sesswali tagħhom.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Inti rriferejt għal-liġi ċivili, imma anke l-liġi kanonika tippermetti ...

DUN JOSEPH MIZZI: Eżattament.

Anzi l-liġi kanonika tgħid li jistgħu jkunu ta' 14-il sena, imma billi l-liġi kanonika ma tmurx kontra l-liġi tal-Istat, l-Isqfijiet tagħna tellgħu liġi kanonika għal dak li hemm fil-liġi tal-Istat.

U b'hekk l-età telgħet għal 16-il sena.

Għaldaqstant ikun tajjeb li nneħħu din l-anomalija wkoll.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Barra minn hekk inti aċċennajt għas-sexual health policy.

Il-policy diġà teżisti u issa rridu mhux biss ngħaddu l-liġi imma … Din naħseb li smajniha minn kulmin ġie jitkellem magħna, inkluż inti Dun Mizzi, li jekk aħna m'aħniex se nedukaw, se nkunu fallejna totalment f'dak li qegħdin ngħidu hawnhekk.

DUN JOSEPH MIZZI: L-iskop tiegħi kien li din trid tkun f'qafas edukattiv u f'qafas formattiv għax inkella se tkun xi ħaġa zoppa.

U kif għedt inti, meta kkwotajt l-istudju ta' Matthew Bartolo, li meta qiegħed tiddiskuti dan is-suġġett b'mod apert, b'mod onest, bla biża' u bla taboo ta' xejn, hemmhekk se jkollok aktar maturità u ż-żgħażagħ tagħna jkunu jistgħu jagħmlu għażliet ħafna aħjar f'ħajjithom.

Mela ejjew nibbażaw iżjed fuq il-maturità u r-responsabiltà.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Ħadt pjaċir ħafna nisma' din il-preżentazzjoni u naħseb li hija preżentazzjoni serja ħafna u magħmula b'mod miftuħ.

Għalhekk, irrilevanti mit-twemmin reliġjuż li wieħed jista' jkollu, dan jista' jaċċetta dawn il-prinċipji fil-ħajja tiegħu.

Jiena naħseb li nistgħu naslu biex nippreżentaw dawn il-valuri anke lil dawk in-nies li m'għandhomx background reliġjuż bħal tagħna.

DUN JOSEPH MIZZI: Grazzi tal-osservazzjoni tiegħek.

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri l-Knisja mhijiex kontra li l-età tal-kunsens sesswali tinżel?

DUN JOSEPH MIZZI: F'dinja ideali dejjem għandu jibqa' li s-sess isir fiż-żwieġ, bejn mara u raġel.

Imma naħseb li jekk irridu nżommu saqajna mal-art u naraw is-sitwazzjoni reali kif inhi, irridu naraw kif se nwieġbu b'mod iżjed edukattiv u formattiv għar-realtà tal-lum.

Imma jekk inħallu l-liġi waħedha, din se tkun xi ħaġa zoppa.

U allura rridu naraw li din issir f'qafas u fi sfond edukattiv u formattiv b'mod ħolistiku.

ETIENNE GRECH: Naqbel mija fil-mija miegħek.

Fil-fatt jekk tinżel l-età tal-kunsens sesswali tkun tistà teduka għax kif għedt l-ewwel, jekk inti qed tagħmel xi ħaġa mhux kontra l-liġi … Meta l-liġi qed tgħidlek li trid tkun ta' 18-il sena biex tagħmel xi ħaġa u inti qiegħed tagħmilha kontra l-liġi għax għadek taħt dik l-età …

Nafu x'inhuma r-realtaijiet tal-lum u allura, jekk tnaqqas l-età tal-kunsens sesswali tkun tistà tagħti aktar permess lill-professjonisti - mhux biss tobba imma anke edukaturi – ħalli jipprevjenu dawk l-affarijiet li ssemmew fid-dokument tiegħek, fosthom mard infettiv, tqala mhux mistennija, single mothers, eċċ.

DUN JOSEPH MIZZI: L-appell tiegħi hu li din il-liġi għandha tkun marbuta ma' qafas edukattiv u formattiv għaż-żgħażagħ tagħna u rridu nifirxuha fl-ambiti kollha ħalli kulħadd ikun milħuq minnha.

Grazzi.

THE CHAIRPERSON: Grazzi ħafna.

Aħna niltaqgħu bħal-lum ġimgħa fl-istess ħin għal laqgħa oħra.

Min għandu xi suġġeriment dwar lil min nistgħu nistiednu nitolbu jgħaddilna l-ismijiet tagħhom ħalli nkunu nistgħu nagħmlu kuntatt magħhom.

Nirringrazzjakom.

Fid-9:30 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar l-Erbgħa, 10 ta' Ġunju 2015, b'aġenda li kellha tiġi komunikata aktar tard.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees health


KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

LAQGĦA NRU 13

Laqgħa konġunta mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u mal-Kumitat Permanenti dwar il-Familja

L-Erbgħa, 3 ta' Ġunju 2015

Il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa ltaqa' fil-Parlament, fis-6:52 p.m.

Din il-laqgħa konġunta kienet preseduta mill-Onor.

PREŻENTI: L-Onor.

Deo Debattista u l-Onor.

Min-naħa tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u l-Kumitat Permanenti dwar il-Familja kien hemm preżenti wkoll: iċ-Chairperson l-Onor.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali kienet preżenti għal-laqgħa.

Il-President tal-Kamra qalet it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 12 li saret nhar l-Erbgħa 27 ta' Mejju 2015 ġew konfermati.

Iċ-Chairperson poġġiet fuq il-Mejda tal-Kumitat:

Dokument 25 E-mail datata 27 ta' Mejju, 2015 mibgħuta mill-Onor.

Godfrey Farrugia u li fiha ġiet ippreżentata konsultazzjoni mir-Reverendu Joseph Mizzi, Direttur ta' Kana.

Dokument 26 E-mail datata 27 ta' Mejju, 2015 mibgħuta mill-Onor.

Godfrey Farrugia u li fiha ġiet ippreżentata ittra mill-Medical Council.

DISKUSSJONI DWAR L-ETÀ TAL-KUNSENS SESSWALI - KONTINWAZZJONI

Il-Kumitat stieden lis-Sinj.

Helen D'Amato, Kummissarju għat-Tfal, lil Dr Ilona Debono u Dr Doreen Cassar President u Membru rispettivament tal-Kunsill Mediku Malta, u lil Dun Joseph Mizzi, Direttur tal-Moviment ta' Kana, biex jagħtu preżentazzjoni fuq is-suġġett.

Bil-permess tal-Kumitat, il-Kummissarju għat-Tfal ressqet preżentazzjoni intitolata:

Dokument 27 L-Età tal-Kunsens; u

Dokument 28 Tabella maħruġa min-National Obstetrics Information System, DHIR datata Ġunju 2015 li turi t-twelid f'Malta mill-2012 sal-2014, maqsuma skont l-età u l-istat.

Dr Doreen Cassar ressqet preżentazzjoni intitolata:

Dun Joseph Mizzi ressaq preżentazzjoni intitolata:

Dokument 30 L-Età tal-Kunsens Sesswali.

Wara l-interventi tal-mistednin, saru diversi mistoqsijiet mill-Membri preżenti.

Fid-9:30 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar l-Erbgħa, 10 ta' Ġunju 2015, b'din l-aġenda

Diskussjoni dwar l-età tal-kunsens sesswali.

Kontinwazzjoni.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU 44

Laqgħa konġunta mal-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa u mal-Kumitat Permanenti dwar il-Familja

L-Erbgħa, 03 ta' Ġunju 2015

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Parlament, fis-6:52 p.m.

L-Onor.

Deborah Schembri, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ppresediet.

PREŻENTI: l-Onor.

Min-naħa tal-Kumitat Permanenti dwar il-Familja u l-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa kien hemm preżenti wkoll: iċ-Chairperson l-Onor.

Deo Debattista u l-Onor. l-Onor.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali kienet preżenti għal-laqgħa.

Il-President tal-Kamra qalet it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 43 li saret nhar l-Erbgħa, 27 ta' Mejju 2015 ġew konfermati.

Iċ-Chairperson poġġiet fuq il-Mejda tal-Kumitat:

Dok 45 Email datata 27 ta' Mejju, 2015 mibgħuta mill-Onor.

Godfrey Farrugia u li fiha ġiet ippreżentata konsultazzjoni mir-Reverendu Joseph Mizzi, Direttur ta' Kana.

Dok 46 Email datata 28 ta' Mejju, 2015 mibgħuta mill-Onor.

Godfrey Farrugia u li fiha ġiet ippreżentata ittra mill-Medical Council.

DISKUSSJONI DWAR L-ETÀ TAL-KUNSENS SESSWALI – KONTINWAZZJONI

Ikompli minn nhar l-Erbgħa, 27 ta' Mejju 2015

Il-Kumitat stieden lis-Sinj.

Helen D'Amato (Kummissarju għat-Tfal), lil Dr Ilona Debono (President of the Medical Council Malta), lil Dr Doreen Cassar (Member of the Medical Council Malta) u lil Father Joseph Mizzi (Direttur ta' Kana) biex jagħtu preżentazzjoni fuq is-suġġett.

Bil-permess tal-Kumitat, il-Kummissarju għat-Tfal ressqet il-preżentazzjoni intitolata:

Dok 47 L-Età tal-Kunsens;

Dok 48 Statistika dwar teenage mothers skond l-età u r-relazzjoni tagħhom;

Dr Ilona Debono ressqet il-preżentazzjoni intitolata:

u Father Joseph Mizzi ressaq il-preżentazzjoni intitolata:

Dok 50 L-Età tal-Kunsens Sesswali.

Wara l-interventi tal-mistednin, saru diversi mistoqsijiet mill-Membri preżenti.

Fid-9:30 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar l-Erbgħa, 10 ta' Ġunju 2015 b'aġenda li kellha tiġi komunikata aktar tard.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees soc