KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 21

It-Tnejn, 2 ta' Novembru, 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru. 21

It-Tnejn, 2 ta' Novembru, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fis-6:40 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 20 li saret fis-7 ta' Lulju 2015, ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR L-ISTUDJI TAS-SITI SHORTLISTED GĦALL-AMERICAN UNIVERSITY OF MALTA (AUM)

MADAM CHAIR (Onor. Marlene Farrugia): Fil-laqgħa tal-lum se jkollna diskussjoni dwar l-istudji tas-siti shortlisted għall-AUM hekk kif iddeċidejna fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat li ppresedejt jien.

Wara, nisperaw li jkollna l-ħin biex inlestu d-diskussjoni dwar is-solar farms policy kif approvata mill-Malta Environment and Planning Authority (MEPA).

Għal min qed isegwina, tajjeb li ngħidu li fl-aħħar laqgħa li trattat dan is-suġġett, aħna kellna tagħrif li kien hemm diversi proposti għal siti differenti, liema proposti kienu għadhom qed jiġu studjati sabiex jiġu shortlisted.

Għaldaqstant aħna konna tlabna liċ-Chief Executive Officer (CEO) tal-MEPA, s-Sur Johann Buttigieg sabiex jispjegalna kif sar il-proċess u hu ddiskrevielna dan, mill-aħjar li seta'.

Wara dik il-preżentazzjoni aħna ħassejna li għandna nsejħu rappreżentant tal-Government Property Division (GPD) kif ukoll rappreżentant tal-Uffiċċju tal-Prim Ministru (OPM), minħabba l-fatt li f'diversi istanzi aħna ġejna mgħarrfa li kienet deċiżjoni li sabet it-twelid tagħha kważi kważi fl-OPM.

Fil-kamra jidher li hawn rappreżentant tal-GPD, però ma jidhirx li hawn rappreżentant tal-OPM.

Nafu wkoll li bejn dakinhar li tlabna din il-laqgħa u llum, saret stqarrija mill-Gvern fejn ingħataw spjegazzjonijiet dwar is-siti li kienu ġew shortlisted u għalfejn jidher li ttieħdet id-deċiżjoni li l-AUM – u hawnhekk m'aħniex se nidħlu dwar il-kredenzjali fl-edukazzjoni ta' din l-università, imma se nitkellmu biss dwar l-impatt ambjentali u l-għażla tas-sit għaliha – se ssir f'sit f'Bormla fejn se jiġi rrestawrat bini antik, però xorta waħda se nissagrifikaw 18,000 metru kwadru li huwa outside development zone (ODZ) f'Żonqor Point.

Irrid ngħid ukoll li l-fatt li ż-żona li se tiġi utilizzata tnaqqset minn 90,000 metru kwadru għal 18,000 kienet xi ħaġa tajba li turi li l-Gvern beda jisma' mill-poplu, però xorta tibqa' l-mistoqsija ta' għalfejn kellna nissagrifikaw parti minn ODZ area li hija f'Żonqor Point meta seta' jiġi utilizzat bini ieħor jew art li kellha bżonn riġenerazzjoni jew hija diġà żviluppata.

Għaldaqstant il-Front Ħarsien ODZ ħeġġiġna biex tissejjaħ din il-laqgħa sabiex l-ispjegazzjoni u l-mistoqsijiet ikunu jistgħu jsiru quddiem il-poplu li qed isegwina u quddiem il-pubbliku li għoġbu jiġi hawnhekk biex jagħti l-fehema tiegħu, u dak huwa li qegħdin nagħmlu llum.

Għalhekk nistieden lis-Sur Johann Buttigieg ħalli jispjegalna l-istudji u d-dokumentazzjoni li għaddielna u li jien diġà iċċirkulajt mal-Membri biex ikollkom ċans jarawhom u jekk ikollhom xi mistoqsijiet, jagħmluhom u b'hekk kemm jista' jkun niċċaraw dak kollu li hemm bżonn jiġi ċċarat.

Aħna konna tlabna s-site selection excercise li għamlet il-MEPA dwar il-kwestjoni; kopja tal-korrispondenza li għaddiet bejn il-MEPA u l-GPD, fejn fiha ngħatat informazzjoni dwar is-siti li kienu available; kopja tal-istructure plan fejn jingħad li istituzzjonijiet edukattivi u tas-saħħa jistgħu jsiru f'ODZ; u pjanta li fuqha jkun hemm definiti ż-żoni tas-south u s-south east ta' Malta, minħabba li fl-aħħar laqgħa kien hemm xi affarijiet li ma kenux ċari.

Sur Buttigieg, nistiednek tagħmel il-preżentazzjoni tiegħek u nixtieqek tikkonvinċina għalfejn xorta utilizzajna biċċa minn Żonqor, għax kulħadd f'dak il-kuntest qed jagħmel il-mistoqsijiet.

Is-Sur Johann Buttigieg, Chief Executive Officer tal-MEPA ħa postu madwar il-Mejda.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG (CEO, MEPA): Kif tafu jien diġà għaddejtilkom kopja tal-pjanti kollha li rċevejna mingħand il-GPD.

Wara li rajna l-ewwel parti – li kien ir-rapport ta' Novembru – li kien jinkludi biss iż-żoni tal-Gvern fuq is-south east ta' Malta, ġejna mitluba mill-istess Gvern biex naraw iż-żoni tas-south kollha ta' Malta u ż-żoni li huma 'l fuq minn 25,000 metru kwadru; l-ewwel talba kienet li naraw artijiet li kienu 'l fuq minn 50,000 metru kwadru, imbagħad niżlet għal 25,000 metru kwadru.

Kif tafu kien hemm numru estensiv ta' siti – jidhirli 'l fuq minn 150 sit li kollha għaddejthomlkom – u aħna għamilna technical assessment fuq kull waħda minnhom.

Jidhirli li kien hemm xi sebgħa li ġew shorlisted, li potenzjalment jistgħu jkunu… (Interruzzjonijiet) Aħna għamilna t-technical assessment.

Ix-xogħol tal-GPD kien li tipprovdi lill-MEPA liema huma dawk is-siti li huma tal-Gvern li qegħdin fis-south jew south east ta' Malta.

MADAM CHAIR: F'dan il-mument nitlob lis-Sinj.

Mousù sabiex tersaq madwar il-Mejda.

Simone Mousù, Aġent Direttur Ġenerali tal-Government Property Division, ħadet postha madwar il-Mejda.

MADAM CHAIR: Sur Buttigieg, jiġifieri inti ħdimt fuq dak li l-GPD għaddew lilkom bħala potential sites.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, eżattament.

Mousù, kif wasaltu biex tgħaddu lill-MEPA dawk is-sites li għaddejtulhom?

SIMONE MOUSÙ (Aġent Direttur Ġenerali, GPD): Aħna, għalkemm konna ġejna mitluba, ma konniex nafu dan il-proġett għalxiex se jsir...

MADAM CHAIR: Ġejtu mitluba minn min?

SIMONE MOUSÙ: Jidhirli min-naħa tal-MEPA fejn qalulna li riduna nidentifikaw siti 'l fuq minn 25,000 metru kwadru fin-naħa tas-south ta' Malta.

Aħna konna għamilna eżerċizzju u konna tajnihom lista ta' proprjetà li kienu ġew mingħand il-Knisja, u proprjetajiet oħra li kienu tal-Gvern.

MADAM CHAIR: U tal-privat ukoll?

SIMONE MOUSÙ: Le, qed nitkellmu biss fuq artijiet tal-Gvern u fuq artijiet li qabel kienu tal-Knisja imbagħad ġew f'idejn il-Gvern.

MADAM CHAIR: Jiġifieri x'kellu l-Gvern x'joffri għal dan il-proġett.

Intom kellkom talba biex tagħmlu brief biex tipprovdu s-siti, u intom għaddejtu s-siti lill-MEPA.

SIMONE MOUSÙ: Eżatt.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ovvjament, bħalma sar fl-ewwel istanza, kien hemm numru ta' kriterji li ridna nżommu magħhom u li qegħdin imniżżlin fir-rapport.

Ġew imneħħija mal-ewwel żoni protetti, scheduled areas, areas of conservation, areas li ma kenux tajbin għax m'għandhomx toroq jew m'għandhomx drenaġġ jew elettriku għax ovvjament tkun trid tgħaddi ċertu ammont ta' infrastruttura minn ġo fihom, u spiċċajna b'seba' siti.

Kien hemm numru ta' siti oħra li ġew proposti anke mingħand in-nies.

Fil-fatt ġew proposti 'l fuq minn 513-il sit li 32% minnhom ma pprovdewx siti alternattivi jew inkella kienu 'l barra mis-south area li allura ma tteħdux in konsiderazzjoni, u spiċċajna bis-shortlisted sites li hemm imniżżla f'section 4 tar-rapport.

MADAM CHAIR: Inti għadek kif għedt li s-siti li kienu protetti ġew mill-ewwel removed from the list.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Hekk hu.

MADAM CHAIR: Imma biċċa kbira minn Żonqor Point kien hemm il-ħsieb li tkun a natural park, u allura kienet protetta.

Nitolbok tispjega din mill-ewwel ħalli niċċaraw l-affarijiet.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Natural park la hija area ta' konservazzjoni u lanqas hija area of protection.

Din mhijiex waħda minn dawk it-tlieta u allura ġiet ikkunsidrata.

MADAM CHAIR: Anke jekk il-coastline huwa kollu protected area?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Il-parti ta' Żonqor Point li ntagħżlet m'għandhiex x'taqsam mal-coastal area.

Fil-fatt, kieku ridna nitfgħu kollox within the development zone, konna se mmissu ovvjament parti mill-protected area li kienet fiż-żona ta' żvilupp, imma ttieħdet id-deċiżjoni li ma tintmissx dik iż-żona protetta u tintmiss parti mill-ODZ.

MADAM CHAIR: Jiġifieri veru li kien hemm parti mill-coastline area li kienet fiż-żona ta' żvilupp?

MADAM CHAIR: Tista' tispjega, jekk jogħġbok?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jekk m'iniex sejjer żball madwar 30,000 metru kwadru qiegħed fiż-żona ta' żvilupp.

MADAM CHAIR: Dik li kienet earmarked biex issir fish farm?

MADAM CHAIR: Il-parti li tibqa' nieżla sal-baħar?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jekk tħarsu lejn 4.9 taraw liema area qed nirriferi għaliha; il-kosta kollha prattikament hija fiż-żona ta' żvilupp.

MADAM CHAIR: Kienet fiż-żona ta' żvilupp.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: U hekk għada.

MADAM CHAIR: U dik mhijiex se tiġi utilizzata.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Le, mhijiex se tiġi utilizzata; se jiġi utilizzat sa fejn teżisti t-triq illum.

MADAM CHAIR: Jiġifieri jekk qed nifhmek sew, it-18,000 metru kwadru li se jittieħed se jkun minflok dik li setgħet tinbena?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, imma ma setgħetx tinbena.

Għalkemm hija fiż-żona ta' żvilupp, xorta ma tistax tinbena għax hija f'żona protetta.

MADAM CHAIR: Iva, imma hija fiż-żona ta' żvilupp.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Fejn jidħlu żoni ta' żvilupp, hemm linji li nġibdu fl-2006, hemm linji li ilhom hemm mill-1989, u hemm linji li ilhom hemm mis-sittinijiet.

Wara li ovvjament rajna dawk is-siti kollha – kif għedtilkom f'part 4 hemm liema kienu dawk li ġew ikkunsidrati – imbagħad morna għall-evaluation tax-shortlisting tas-siti fejn prattikament kull waħda mis-siti ġiet evalwata għall-ecological and archeoligical potential li għandha.

Biex inkunu qed ngħidu kollox, dan huwa a desktop study, kif isir fis-site selection excercises kollha għax dan huwa l-bażi, biex meta mbagħad isir l-environmental impact assessment (EIA) ikollu fuq xiex jibda jaħdem.

MADAM CHAIR: Jiġifieri biex inkunu ċari, s'issa qed nitkellmu dwar desktop studies.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Hekk hu.

MADAM CHAIR: L-esperti u l-istudji dettaljati jidħlu fi stadju ulterjuri, wara li jkun intagħżel is-sit.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ovvjament l-EIA se jkompli jistudja iktar fuq is-sit.

MADAM CHAIR: Jiġifieri f'dak l-istadju jista' jiġri li dak is-sit li jkun intagħżel jaqa'.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, bla dubju għax jista' ma jkunx tajjeb.

Aktar qabel, Madam Chair, kont qed tirriferi għall-hatchery.

Din kienet se tkun iktar 'il ġewwa; xorta fuq ODZ, imma iktar 'il ġewwa.

Wara li rajna s-siti kollha, sar matrix u ġew identifikati l-aħjar siti, rajna liema kienu dawk is-siti bl-iktar potenzjal li jista' jsir użu minnhom, u jekk ma setax isir użu minnhom għalfejn ma setax isir użu minnhom.

Dan kollu qiegħed fir-rapport.

Fl-aħħar spiċċajna li l-aħjar żewġ siti xorta kienu Żonqor Point, kif reġa' ġie rifigurat, u ntagħżlet imbagħad iż-żona ta' Bormla fejn hemm l-English Barracks u l-Knights' Barracks.

MADAM CHAIR: Nistieden issa lil dawk li jridu jagħmlu l-interventi tagħhom sabiex jersqu mal-Mejda.

Nistieden lil Dr. John Paul Cauchi, li huwa l-ewwel wieħed fuq il-lista, sabiex jagħmel l-intervent tiegħu.

DR. JOHN PAUL CAUCHI (f'isem l-Għaqda Flimkien għal Ambjent Aħjar): Madam Chair, l-ewwel nett nirringrazzjak talli tajtna din l-opportunità.

Jien qiegħed hawnhekk nirrappreżenta lil Flimkien għal Ambjent Aħjar, kont ukoll wieħed mill-co-authors tad-dokument tan-National Independent Forum for Sustainability, u qiegħed hawnhekk ukoll bħala residenti ta' Marsascala.

Illum ġejt biex nikkummenta dwar dan ir-rapport li ntikeb.

Nixtieq nibda billi ngħid li ma nara l-ebda progress loġiku bejn dak li hemm miktub fir-rapport u r-riżultat finali.

U se nispjega għalfejn.

L-ewwel nett hemm żewġ gruppi ta', qishom fortizzi, li jissemmew bħala alternattiva għal dawn l-affarijiet; hemm il-grupp "B" li qiegħed in-naħa ta' Delimara fejn hemm sensila ta' fortizzi, bħal tas-Silġ, Delimara, eċċ; imbagħad il-grupp "A" fejn jissemmew Forti Ricasoli, Forti Rinella, Forti Santu Rokku, Delle Grazzie Batteria u Forti San Anard.

Jien nixtieq nikkummenta l-iktar dwar Grupp "A", li flimkien għandom iktar minn 200,000 metru kwadru ta' spazju.

Dan ir-rapport jgħid li filwaqt li ftit minnhom qegħdin jitqiesu, fl-istess ħin mhumiex validi għax biex jintużaw ikun hemm bżonn, pereżempju, tinbena triq minn art ODZ.

Meta nħares lejn il-bini li jissemma f'dan il-grupp ninnota li jekk jitneħħew Delle Grazzie Batteria u Forti San Anard, l-oħrajn li jifdal, huma vijabbli ħafna.

Pereżempju, Santu Rokku qiegħda maġenb SmartCity, jiġifieri qiegħda maġenb waħda mill-aħjar toroq f'Malta.

Fil-fatt f'Annex 3 tad-dokument hawn miktub hekk:

Din qiegħda wkoll qrib ħafna ta' Dock Number 1.

Allura għalfejn ma ntqesitx f'dan il-kuntest?

Interessanti wkoll li f'dan il-kuntest il-fortizza ta' San Salvatore, ukoll ma tqesitx.

Il-kumment dwar din jgħid hekk:

Issa din fiha madwar 14,000 metru kwadru.

Dwar Dock Number 1, li kulma fih huwa 6,600 metru kwadru, jiġifieri inqas minn nofs il-Forti San Salvatore, jingħad hekk:

In-nearby site hawnhekk huwa Żonqor?

Nixtieq ukoll nitkellem dwar, pereżempju, dik li kienet il-lukanda Jerma.

Nafu li hija art privata u għal xi raġuni, meta nsemmu art privata, qisha taboo, meta fl-istess ħin, lill-bdiewa li ilhom jaħdmu dik l-art agrikola għal ġenerazzonijiet sħaħ, lesti naqilgħuhom minn hemm u npoġġuhom x'imkien ieħor.

Dan huwa r-rispett li għandna lejn il-komunità tal-bdiewa!

Xhur sħaħ mingħajr ħadd ma jkellimhom fuq x'inhu jiġri f'dawk l-inħawi!

Dwar il-lukanda Jerma jingħad:

Imbagħad f'paragrafu 4.9 hemm hekk dwar il-pool f'Ta' Żonqor:

Imma xorta għażilna dak is-sit u għażilna s-sit ta' ħdejh li qiegħed f'ODZ.

And to add insult to injury, l-ODZ qiegħed eżatt maġenbha!

Jiġifieri għandna rapport li qed isemmi ħafna siti alternattivi u xorta nagħżlu Dock Number 1 u Ta' Żonqor u l-postijiet l-oħrajn dejjem qisna nsibu l-iskużi biex ma nużawhomx, anke dawk li qed ngħidu li huma alternattivi tajbin, bħal Forti Santu Rokku li qiegħda maġenb SmartCity u inqas minn kilometru 'l bogħod minn Dock Number, u Forti Ricasoli, li l-ġenerazzjoni tiegħi għad nawarha taqa' fil-baħar.

Dwar Forti Ricasoli jingħad hekk:

Veru li hemmhekk hemm l-affarijiet tal-films, imma ma tantx qed jagħmlu biċċa xogħol tajba biex iżommuha.

Ma rridx nibqa' nitkellem ħafna, imma għalija dan juri ċar li m'hemm l-ebda progress loġiku bejn dan li hawn miktub fir-rapport u l-għażla tas-sit tal-aħħar.

Il-komunità tal-bdiewa weġġgħet ħafna f'dan il-proċess kollu; għamlu xhur b'ħadd ma jaf x'qed jiġri hemmhekk minkejja li ġew ikkuntattjati xi tnejn minnhom li għandhom l-art hemmhekk.

L-oħrajn baqgħu fl-arja, ħadd ma kellimhom, saru jafu għax kellimthom jiena u oħrajn.

Jien inħoss ħafna li meta naraw ir-riżultat finali, dan l-eżerċizzju kollu kien – u se nikkwota kandidat politiku Amerikan – "pretty much like trying to put lipstick on a Pitbull".

Pitbull kien, u Pitbull baqa'; l-art ittieħdet u l-ġenerazzjonijiet futuri se jitilfu ftit iktar mill-art.

Nistgħu nibqgħu nitkellmu u nitkellmu fuq il-fatt li l-għelieqi jipproduċu €20-il metru kwadru!

Jien nixtieq nispiċċa billi nagħmel dan l-argument.

Fil-punent ta' Malta hemm borġ ġebel imtella' minn grupp ta' nies eluf ta' snin ilu ħdejn il-baħar.

Dan il-borġ ġebel insejjħulu Ħaġar Qim, u għandu valur intrinsiku.

Tridu nqisuh għall-franka tiegħu u għall-qawwi ta' fuq?

Il-valur intrinsiku tal-għelieqi tagħna u tan-natura se nitilfuha? 33% ta' Malta hija mibnija.

Kemm se ndumu nnaqqru, mument wara mument, għalqa wara għalqa?

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak, u mhux f'ismi biss imma f'isem il-poplu Malti talli qed tipprova tagħti servizz lil pajjiżek.

Xi twieġeb, Sur Buttigieg?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Issemmiet is-sit ta' Żonqor pool.

Ovvjament wieħed irid jara x'jgħid fuq dan is-sit, il-pjan lokali tal-lum.

Fil-fatt, illum il-pjan lokali jgħid li hemmhekk jista' jitla' sa 10 sulari f'kas li tinbena marina.

(Interruzzjonijiet) Imma xorta għandek il-potenzjal li jinbnew 10 sulari.

Inti mhux il-land availability trid tara, imma x'inhu l-potenzjal li tibni fuq dik l-art.

Ovvjament dik l-art, inkluż l-art ta' maġenba, minħabba li kienet l-inqas waħda li għandha valur agrikolu, kienet l-iktar waħda li tista' tagħmel sens.

MADAM CHAIR: Jien ġejt assigurata li ebda art agrikola ma hija se tittieħed.

Huwa minnu dan?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Safejn naf jien m'hemmx art agrikola hemmhekk.

Safejn naf jien hemmhekk hemm għelieqi abbandunati...

MADAM CHAIR: Le, le, hemmhekk hemm ħafna raba' li qiegħed jinħadem.

Dan rajnih b'għajnejna.

Meta jien staqsejt jekk fit-18,000 metru kwadru hijiex se tittieħed art agrikola, qaluli li assolutament le.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Hawnhekk m'għandix ir-rapport imħejji mid-Dipartiment tal-Agrikultura, però safejn naf jien, hemmhekk m'hemm l-ebda raba' li tinħadem.

U ma tinħadimx kemm minħabba li hija wisq qrib il-baħar u allura l-prodotti jkunu kollha melħ… Jien m'iniex espert tal-agrikultura u allura noqgħod fuq dak li jgħiduli n-nies tal-agrikoltura.

MADAM CHAIR: Kien hemm żgur art agrikola għax mort hemmhekk u rajt fil-post, u tinħadem ukoll.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma aktar 'il fuq.

MADAM CHAIR: Iktar 'l fuq u anke 'l isfel.

Lili assigurawni li mhijiex se tittieħed art agrikola.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Fil-parti msemmija hemm ammont sostanzjali ta' dumping.

MADAM CHAIR: Imma dak id-dumping qiegħed hemm għax ħallejnih isir!

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, imma hemm qiegħed!

MADAM CHAIR: Sur Buttigieg, agħmel l-enforcement, naddfu u rriabilitah!

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ovvjament allura kien jagħmel sens li jkun hemm dan is-sit flimkien maż-żona adjaċenti magħha ODZ.

Dwar is-sit ta' Santu Rokku, il-pariri interni li ngħatawlna dwar il-valur ta' wirt kulturali li għandha, minħabba l-fatt li ma tistax tibni iżjed – għax ma rridux jerġa' jiġrilna kif ġralna f'Fort Cambridge u f'Fort Chambray – huma not to go for it għax l-impatt fuq il-cultural heritage features se jkun kbir.

MADAM CHAIR: Min takom il-pariri dwar il-cultural heritage?

Ma nixtieqx noqgħod insemmi l-uffiċjali; mhuwiex ġust li we single out xi uffiċjal.

MADAM CHAIR: Jiġifieri Direttorat tal-MEPA mhux il-Cultural Heritage.

Huma l-istess nies li dejjem jagħmlu r-rakkmandazzjonijiet.

MADAM CHAIR: U dwar San Leonardu u San Salvatore?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Tista' forsi tagħtini żewġ minuti ħalli nikkonsulta?

MADAM CHAIR: Ħu l-ħin tiegħek.

Aħna hawnhekk nixtiequ nserrħu ras il-Maltin u l-Għawdxin li dak is-sit bilfors seta' jintagħżel.

IS-SUR JOHANNN BUTTIGIEG: Cluster A. Jekk tieħu s-sit on its own ma taħdimx għax l-impatt li trid tibni fuqha huwa kbir.

Dik hija r-raġuni.

MADAM CHAIR: Mhux tirrestawra u tikkonverti lilha?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Il-problema hi li l-università ma tistax taqsamha fuq numru ta' siti.

MADAM CHAIR: Imma xorta hija maqsuma fuq numru ta' siti.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, se tinqasam fuq tnejn, imma hemm differenza taqsamha fuq tnejn, milli taqsamha fuq ħamsa, jew sitta, jew seba'.

MADAM CHAIR: Il-kwestjoni tal-infrastrutura u l-fatt li biex nibnu l-infrastruttura neċessarja se nibilgħu iktar ODZ u allura...

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Le, b'dawn is-siti m'aħniex se nibilgħu ODZ.

MADAM CHAIR: Kollox sew, imma kieku għażilna grupp ieħor… L-iskuża li ngħatat lilna kienet li hemmhekk se jkollna bżonn...

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ir-raġuni hija li trid tgħaddi sewage system ġdida, trid twessa' t-toroq, eċċ.

MADAM CHAIR: Dr. Cauchi għamel l-argument li l-mod kif ġew grouped seta' kien tali li ma jkunx hemm bżonn daqshekk infrastruttura li tieħu ħafna...

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dawn fl-aħħar mill-aħħar huma shortlistings biex l-EIA jkompli jistudjahom iktar fid-dettall.

MADAM CHAIR: Jiġifieri għad hemm ċans li l-ODZ insalvawh.

Jekk l-EIA min-naħa tiegħu jgħid li dan il-cluster se jaħdem, għaliex le?

MADAM CHAIR: Jiġifieri se jsir EIA fuqu?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dażgur li jrid isir.

MADAM CHAIR: L-EIA se jsir anke fuq dawk is-siti li ma ġewx magħżulin?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: L-EIA irid jieħu inkonsiderazzjoni dan l-eżerċizzju flimkien mas-siti kollha li ttieħdu, jiġifieri jrid jieħu in konsiderazzjoni dawk kollha li huma shortlisted.

MADAM CHAIR: Jiġifieri se jkun hemm EIA u se jiġu kkunsidrati dawn is-siti.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, imbagħad l-EIA se jidħol iktar fid-dettall.

MADAM CHAIR: Jiġifieri at that stage nistgħu naslu fil-punt li dik il-biċċa ma tiġix utilizzata.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Possibbilment.

MADAM CHAIR: Grazzi.

IS-SUR JOHN PORTELLI (f'isem Malta Organic Agricultural Movement): Madam Chair, jien ili 15-il sena involut fis-settur tal-agrikoltura organika u apparti minn hekk nirrappreżenta s-settur tal-agrikoltura, sajd u rurali fil-Malta Council for Economic and Social Development (MCESD).

Jiddispjaċini ngħid li rapport bħal dan huwa rapport ta' konvenjenza għax dan sar biex jiġġustifika deċiżjoni li tista' tgħid kważi diġà ttieħdet.

Kif irnexxielna nsibu spazju ieħor alternattiv għal dan is-sit, stajna nagħmlu sforz daqsxejn ikbar u nsibu dawk it-18,000 metru kwadru li għandna bżonn.

Għalfejn għandna nwebbsu rasna biex dan l-iżvilupp isir bilfors fis-south ta' Malta meta għandna ħafna industrial estates abbandunati, skejjel kbar…

MADAM CHAIR: Imma dik hija deċiżjoni politika.

Ejjew ngħidu li d-deċiżjoni politika hija li din issir fis-south ta' Malta…

IS-SUR JOHN PORTELLI: Madam Chair, imma ma naħsibx li d-deċiżjonijiet politiċi ikunu dejjem tajba.

Il-fatt li diġà nbidlet parti mid-deċiżjoni, jiġifieri li minn 90,000 metru kwadu nżilna għal 18,000 metru kwadru, ippruvat li d-deċiżjoni politika kienet ħażina.

Mela diġà hemm il-preċedent li d-deċiżjoni kienet ħażina.

MADAM CHAIR: Hekk hu.

IS-SUR JOHN PORTELLI: Għax neħħejna dawk is-70,000 metru kwadru ma jfissirx li għamilniha tajba; id-deċiżjoni xorta għadha ħażina.

MADAM CHAIR: Imma issa nżommu l-argumenti tagħna għas-south ta' Malta fejn xorta jidher li hemm alternattivi.

IS-SUR JOHN PORTELLI: Allura irridu nagħmlu daqsxejn sforz ikbar milli għamilna s'issa u nsibu sit alternattiv ieħor biex dawn it-18,000 metru kwadru… Illum f'pajjiżna għad fadlilna 10,000 etteru ta' art agrikola.

U bejn il-petrol stations, żvilupp 'l hemm u 'l hawn, toroq ġodda, coast road, u oħrajn, kemm se nifilħu nibqgħu nieklu mill-art li mhijiex committed sal-lum?

Is-Sur Buttigieg qal li l-art hija abbandunata.

Imma this proves one thing; l-inkompetenza jew id-dgħjufija tal-MEPA li tinforza l-liġijiet.

Jekk għandek sit abbandunat ara kif se tagħmel biex tirranġah and you revert it back to nature mhux nużawha bħala skuża… Sur Buttigieg, qed narak titbissem, imma aħna l-ambjentalisti nibku meta naraw dawn l-affarijiet.

U ma nibkux għalina, imma nibku għat-tfal tagħna, għat-tfal tiegħek u għat-tfal ta' ħaddieħor għax se nitilfu 18,000 metru kwadru ta' art ġdida.

Ejjew nużaw strateġija differenti u minflok nippruvaw niġġustifikaw xi ħaġa li hija ħażina, nippruvaw nużaw ftit moħħna u nsibu alternattiva.

Ħa mmur ftit fuq ir-rapport ħalli nikkonferma kemm huwa rapport ta' konvenjenza.

Issemmiet SmartCity.

Malta kollha taf li qed jintnefqu mijiet ta' eluf ta' ewro f'advertising biex nippruvaw nieħdu n-nies hemmhekk.

Illum dan sar żona ta' divertiment u l-biċċa l-kbira tiegħu għadu mhux committed, jew għallinqas, min qiegħed jiżviluppah għadu m'għamel l-ebda commitment li se jibnih.

Kif inhu committed għal xi ħaġa, we uncommit it; kif qed inneħħu l-commitment minn fuq art ODZ u nagħmluha art ta' żvilupp, SmartCity nagħmlulha l-istess, inneħħu l-commitment ta' żvilupp li hemm ta' kumpanija li llum qed tbigħ l-assi, u jsir decommitment.

Jien naħseb li l-permess tal-MEPA wasal biex jiskadi, jekk mhux diġà skada; sempliċement ma jiġix imġedded.

Din hija soluzzjoni waħda, m'għandix għalfejn noqgħod nagħtik 20,000 eżempju; nagħmlu ftit sforz u mmorru għalihom.

MADAM CHAIR: Grazzi.

Sur Buttigieg, tista', jekk jogħġbok, twieġeb?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Għar-rigward SmartCity bħalissa għaddejjin diskussjonijiet – u diġà daħlu numru ta' applikazzjonijiet – biex dan is-sit ikompli jiġi żviluppat.

Illum din hija art li mhijiex proprjetà tal-Gvern u allura mhijiex parti minn dan l-eżerċizzju.

MADAM CHAIR: Il-valur tagħha huwa tali li dan l-investitur jippreferi li nagħtuh biċċa art b'tali prezz milli jixtri l-art hemmhekk.

Dak huwa żball li sar qabel u jiena kont qed nittama li aħna, bħala Gvern, ma nagħmlux l-istess żball, imma nibża' li se nagħmlu l-istess żball.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Rigward il-kummenti dwar l-art agrikola, kif għedtlek, hemm ir-rapport tekniku tad-Dipartiment tal-Agrikoltura u aħna noqogħdu fuqu.

Jekk id-Dipartiment tal-Agrikoltura qed jgħidilna li r-raba' mhijiex tajba, allura aħna noqogħdu fuqhom għax huma l-esperti.

MADAM CHAIR: Naħseb tajjeb li jkun hemm daqsxejn cross checking tar-rapporti li tingħataw mid-Dipartiment tal-Agrikoltura.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dak isir imma fl-EIA.

Fl-EIA jitqabbad l-espert li għandu x'jaqsam mal-agrikoltura.

Nista' nassigurak li dan l-eżerċizzju daħal f'ħafna aktar dettall milli daħlu f'site selection exercises għal proġetti oħra li saru fil-passat.

IS-SUR JOHN PORTELLI: Il-fatt li r-raba' tkun qiegħda mal-baħar, diġà tagħtik 50% vantaġġ milli kieku qiegħed imdawwar b'għelieqi oħrajn, speċjalment għall-biedja organika.

Ir-raġuni li jġibu ħafna mill-bdiewa ta' għalfejn ma jistgħux jaħdmu l-art b'mod organiku hija għax huma mdawrin b'għelieqi oħrajn.

Il-fatt li tkun mal-baħar diġà għandek 50% vantaġġ fuq kulħadd, speċjalment jekk tkun f'żona fejn ikun hemm ir-riħ predominanti ġej fuqek il-ħin kollu.

Jekk il-Gvern irid jagħti din l-art lilna, aħna lesti li nagħmlu commitment li naħdmu din l-art b'mod organiku u nużawha bħala showcase.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak.

Nistgħu nisimgħu l-intervent li jmiss.

MARIA GRAZZJA ATTARD (f'isem Din l-Art Ħelwa): Madam Chair, l-ewwel nett "Din l-Art Ħelwa" dejjem issostni li l-ODZ hija art li m'għandha tintmiss għall-ebda raġuni; allavolja tgħidulna assolutisti, dik hija l-fehma tagħna.

Aħna rajna r-rapport, però għandi ngħid li l-proċess ma kienx korrett.

Għalfejn il-Prim Ministru ħabbar iż-żewġ siti qabel ma sar l-EIA?

Kif qal tajjeb is-Sur Buttigieg, il-proċess tal-EIA isir sabiex jiġu kkunsidrati l-alternattivi kollha u jasal għall-aħjar sit.

MADAM CHAIR: Fil-fatt is-Sur Buttigieg, għall-mistoqsija tiegħi – li għamiltlu diversi drabi – dwar jekk hux se jsir EIA qabel ma tittieħed deċiżjoni finali, wieġeb iva.

MARIA GRAZZJA ATTARD: Dik hija xi ħaġa tajba, però għalfejn tħabbru dawk iż-żewġ siti qabel ma sar l-EIA?

Naqbel ukoll mal-kollega, Dr. Cauchi, li hemm mixes oħrajn li jistgħu jsiru jekk wieħed iżomm moħħu miftuħ.

Pereżempju, Dock Number 1 plus Forti Santu Rokku, jissemmew fir-rapport bħala eżempju li jista' jiġi kkunsidrat favorevolment.

As an aside irrid ngħid li fir-rapport hemm żball fejn qed jingħad li s-sit Tal-Fanal f'Delimara mhuwiex committed u mhuwa ta' ħadd.

Jien nista' ngħid li s-sit Tal-Fanal f'Delimara huwa fil-kustodja ta' "Din l-Art Ħelwa", iffirmajna ftehim mal-Malta Maritime Authority fl-2006, irrestawrajnih, infaqna ħafna flus fih u dan is-sajf ġibna l-liċenzja tat-turiżmu u qegħdin nikruh għal heritage holidays.

Jiddispjaċini ngħid li r-rapport li sar mhuwiex professjonali.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak.

ARNOLD CASSOLA (f'isem Alternattiva Demokratika): Madam Chair, l-ewwel nett nixtieq nirringrazzja lill-Kumitat talli dalgħodu għaddejtulna r-rapport.

Naħseb li huwa tal-mistħija li rapport li ilu lest minn Awwissu u li nafu li konna se niddiskutuh f'dan il-Kumitat...

ARNOLD CASSOLA: Mela niskuża ruħi u nirtiraha.

MADAM CHAIR: Illum kulma għamilt kien li fakkartkom fih.

ARNOLD CASSOLA: Il-proposta li morna għal Bormla hija waħda pożittiva u intelliġenti għax b'hekk se jsir riġenerazzjoni ta' Dock Number 1 – u kif diġà ntqal dan sar wara l-għajta tas-soċjetà ċivili – però rridu naraw kif se jiġi rrestawrat il-bini storiku tal-Kavallieri u l-workshops navali tal-Ingliżi tas-Seklu 19.

Irridu nżommu f'moħħna li waqt l-Assedju – li qegħdin niċċelebraw l-450 sena tiegħu – f'dik iż-żona ta' Bormla kien hemm ikkampjati madwar 2,000 Ottoman, jiġifieri meta jsiru xi xogħlijiet, anke mil-lat arkeoloġiku, wieħed irid joqgħod attent għal dak li jista' jinstab.

Però minkejja din is-soluzzjoni, xorta jibqa' l-misteru ta' dawn it-18,000 metru kwadru li fiż-Żonqor kienu u fiż-Żonqor baqgħu.

Jien għamilt eżerċizzju – dalgħodu prattikament ma ħdimtx, jiġifieri l-università ma ħadux xogħol mingħandi – fejn neħħejt is-siti ODZ kollha u ħallejt dawk within development zones, u sibt li dan ir-rapport stess, apparti li jeskludi postijiet bħal Paola, Kordin, Marsa Shipbuilding – għal raġunijiet li jistgħu jkunu validi, apparti li hemm postijiet validi imma huma żgħar għalkemm kif rajna, hemm ukoll postijiet li suppost huma żgħar però huma ikbar, bħal-lukanda Jerma, mill-istess post li ntgħażel f'Bormla – jagħtina s-soluzzjoni għall-problema.

Jiena rajt almenu żewġ proposti li jsolvu kollox.

Dwar waħda mill-proposti li ġiet mingħand in-nies – hemm 530 proposta li saru min-nies u 150 proposta li saru mill-kumitat – li hija l-power station tal-Marsa li fiha 63,000 metru kwadru, il-kumitat li għamel dan ir-rapport ikkonkluda hekk:

Jiġifieri r-rapport qed jgħid "may be suitable" mhux qed jgħid li bilfors huwa suitable.

Jien naħseb li l-EIA se jkollu jidħol f'dawn l-affarijiet.

MADAM CHAIR: Meta staqsejt dwarha speċifikament qaluli li hija committed.

ARNOLD CASSOLA: Imma r-rapport qed jgħid "may be suitable".

Jekk tqabbad lill-esperti biex jgħidulek fejn tista', dawn jgħidulek li tista', imbagħad jiġi… Però apparti din, hemm sit li huwa żgur, u huwa magħżul mill-kumitat stess.

Jekk immorru fuq mappa 29 tar-rapport naraw li fuq sit f'Ħal Tarxien, li fih 30,000 metru kwadru – din mhijiex proposta li ġiet mingħand in-nies imma hija proposta tal-kumitat innifsu – li mhuwiex ODZ, jiġifieri jista' jinbena, ir-rapport jgħid hekk:

Jiġifieri m'hemmx problemi bit-toroq u lanqas hemm problemi ambjentali u kulturali.

U l-konklużjoni hija:

Dan kollu qiegħed fir-rapport.

Ma' dan hemm ukoll il-proposta tan-nies tal-quarries next to Triq il-Wilġa u l-Assedju, Tarxien, li hija parti mis-sit 29 li fihom 15,600 metru kwadru.

Dwar dan, ir-rapport qed jgħid li hemm possibilità ta' mixed development, l-aċċess għat-toroq huwa tajjeb, m'hemmx problema għall-ambjent u lanqas għal siti kulturali u l-konklużjoni hija:

Allura l-mistoqsija tiġi waħedha: Għaliex meta għandek sit li mhux "may be" jew "could", jew "should", imma "is" suitable u huwa mill-inqas 30,000 metru kwadru, nibqgħu mmorru għaż-Żonqor?

Mill-kliem tas-Sur Buttigieg, jien qed jidħluli s-suspetti, u għalhekk hija importanti t-trasparenza u għalhekk irridu nkunu nafu x'inhu l-ftehim li sar ma' Sadeen, u li għadna ma nafux x'inhu.

Jaqaw f'dan il-ftehim hemm xi possibilità li tinbena xi marina?

Hemm xi possibilità li l-bini jista' jitla' 10 sulari li forsi diġà qiegħed imniżżel f'dan il-heads of agreement u li bin-nuqqas ta' trasparenza ma jridx joħroġ?

Mela l-appell tagħna lill-Prim Ministru, għax din hija deċiżjoni politika – u għamel żball il-Prim Ministru li ħareġ jgħid kollox minn qabel meta għad iridu jsiru l-EIAs kollha –… Jekk għad iridu jeżaminaw is-sit ta' Ħal Tarxien, kif joħroġ il-Prim Ministru jgħid li se ssir iż-Żonqor?

Aħna qed nitolbu lill-Prim Ministru sabiex, jekk jogħġbu, jagħtina dan il-heads of agreement ħalli naraw x'hemm għax meta jibdew jiżerżqu dawn… Safejn naf jien hemmhekk il-permess mhux għal għaxar sulari kien, imma landscape value, u mhux permessi għal yacht marina hemm imma hija area of ecological and scientific importance.

Fis-south local plan kienet immarkata bħala green area.

Issa, f'daqqa waħda saret yacht marina u 10 sulari!

Dawn ir-risposti iridhom il-poplu Malti u anke l-Parlament.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ovvjament jien nistieden lil Prof. Cassola biex iħares lejn il-pjan lokali li ma ktibtux jien imma… (Interruzzjonijiet) Hemm għadu, kif kien fl-2006.

ARNOLD CASSOLA: Jiġifieri għadu "for ecological and scientific value".

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Il-parti tal-foreshore iva.

(Interruzzjonijiet) Imma mhux għalhekk għedna li dik il-parti neħħejniha?

Dwar il-parti l-oħra, l-istess pjan lokali jgħid li, jekk tagħmel marina, allura għandek dritt for additional floors.

MADAM CHAIR: Jiġifieri hemm il-possibilità li ssir marina.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jien qed ngħid x'jgħid il-pjan lokali.

Rigward is-siti li qed isemmi Prof. Cassola, nikkonfermaw li they are suitable candidate sites, imma l-Gvern irid jieħu d-deċiżjoni jekk huwiex se jużahom għal affarijiet alternattivi bħal housing, skejjel, ġonna pubbliċi eċċ. jew jekk huwiex se jużahom għal din.

Dik hija f'idejn il-Gvern.

MADAM CHAIR: Jiġifieri għadha miftuħa.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ix-xogħol tagħna kien li nidentifikaw is-siti u aħna dak li għamilna.

MADAM CHAIR: Grazzi.

Qabel inkomplu nagħti merħba lis-Sur Mario Cutajar li issa jinsab preżenti għal din il-laqgħa.

IS-SUR ALEX VELLA (f'isem Ramblers' Association): Madam Chair, nixtieq ngħaddi kumment wieħed li huwa li naħseb li huwa d-dmir tal-Prim Ministru li jiżvela jekk huwiex diġà committed għax inkella dawn il-laqgħat tal-Kumitat u dawn in-nies kollha li hawn preżenti huwa kollu fil-vojt u huwa ħela ta' ħin.

Naħseb li jrid ikun hemm id-diċenza li jingħad jekk aħniex diġà committed jew le.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak.

DR. COLETTE SCIBERRAS (f'isem Front Ħarsien ODZ): Madam Chair, naqbel mal-kollegi tiegħi li hemm ħafna question marks dwar dan ir-rapport, fosthom il-question mark ta' għalfejn ma ntgħażilx is-sit ta' Ħal Tarxien.

Ir-raġuni li ngħatat hija li:

Aħna nafu li dan is-site fih 29,000 metru kwadru.

Eventwalment intgħażlu Bormla Dock Number 1 li fih 7,000 metru kwadru u l-pool ta' Żonqor li fih madwar 10,000 metru kwadru.

Ovvjament, jiġi s-suspett li s-sit ta' Ħal Tarxien ma ntgħażilx għax m'hemmx il-veduta tal-baħar.

Allura jien ukoll se nistaqsi if we committed to using a sea scape u għalfejn is-sit ta' Ħal Tarxien ma ġiex ikkunsidrat.

MADAM CHAIR: Ir-risposta li tana s-Sur Buttigieg kienet li jista' jkun li l-Gvern għandu xi commitment ieħor għalih.

DR. COLETTE SCIBERRAS: Ħaġa oħra li ridt insemmi hija li meta aħna pparagunajna ż-żewġ mapep, il-mappa li ħarġet mill-OPM u l-mappa tal-MEPA, sibna li fejn hemm in-national park, jidher li hemm diskrepanza bejn iż-żewġ mapep; hemm biċċa nieqsa min-national park.

Dan ifisser li se jinbidlu l-pjani lokali?

X'se jsir minnhom?

MADAM CHAIR: Kien hemm mapep differenti, waħda ħarġet mill-MEPA u oħra mill-OPM?

MADAM CHAIR: U hemm diskrepanza bejniethom?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Safejn naf jien hemm il-parti li tmiss man-naħa tal-università.

MADAM CHAIR: Jiġifieri hemm diskrepanza.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, hemm diskrepanza.

DR. COLETTE SCIBERRAS: Parti min-national park se tittieħed...

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Safejn naf jien żdiedet biċċa ikbar in-naħa l-oħra.

DR. COLETTE SCIBERRAS: Mistoqsija oħra hija li ma nistax nifhem kif ħarġu dawn id-dikjarazzjonijiet li se jintuża Żonqor meta r-rapport stess, f'paġna 19, qed jgħid:

Jiġifieri ma nistgħux nagħmlu deċiżjoni fuq il-binjiet storiċi minħabba l-fatt li hemm nuqqas ta' informazzjoni fuq l-iskala tal-proġett.

Allura l-pass li jmiss m'għandux ikun li niksbu l-informazzjoni u naraw x'hemm rikjest qabel ma noħorġu b'deċiżjoni li jintmiss l-ODZ f'Żonqor?

Kif qalu l-kollegi tiegħi, jidher li hawnhekk hawn reasonable solution; hemm is-sit ta' Ħal Tarxien, Żonqor pool u Bormla Dock Number 1.

F'paġna 4 tar-rapport hemm miktub:

MADAM CHAIR: Il-lista li għandi bl-ismijiet eżawrejtha kollha.

Hawn aktar min jixtieq jitkellem?

Ma jimpurtax billi ma tajtuniex isimkom; kull min hu ċittadin jista' jitkellem.

IS-SUR ALFRED BALDACCHINO: Madam Chair, ma kienx beħsiebni nitkellem illejla imma meta smajt ċerti kummenti u nsistenza fuq is-sit ta' Żonqor ħassejtni nkun qed nonqos jekk ma nitkellimx.

L-ewwel nett, il-fatt li hemm din l-insistenza fuq Żonqor li qed twarrab kull raġuni li qed iġib il-poplu fuq l-alternattivi, ikolli nikkonkludi li fil-ftehim hemm li jekk ma jkunx iż-Żonqor jaqa' kollox.

MADAM CHAIR: Dik hija l-impressjoni li qed nieħdu.

IS-SUR ALFRED BALDACCHINO: Jekk niġi kkorreġut allura rrid nara l-ftehim għax illum jien ma baqagħli l-ebda fiduċja f'kummenti ta'…

MADAM CHAIR: ...politiċi.

Għidha toqgħodx tiddejjaq.

IS-SUR ALFRED BALDACCHINO: Ma rridx ngħid "politiċi" as such għax għalkemm hemm politiċi ħżiena, hemm ukoll dawk tajbin.

Jien ma rridx li jsiru ftehim sigrieti f'ismi.

Wieħed mill-postijiet li ssemma huwa Forti Ricasoli li huwa kbir biżżejjed biex jakkomoda dan il-proġett.

Jiena smajt, jew qrajt, li dan is-sit qiegħed idaħħal €50 miljun mill-attività tal-filming.

Bħala area, bħala post storiku, u bħala post li huwa ġawhra fl-arkitettura militari ta' dak iż-żmien u li m'hawnx bħalu fil-Mediterran, dan il-post jiswa €50 miljun?

Għax il-€50 miljun li qed idaħħal minħabba dik l-attività mhuma qegħdin jikkontribwixxu xejn biex dan jiġi rrestawrat, immaniġġjat u mħares, anzi sejjer il-baħar.

Jien xi kultant il-MEPA tiskantani kif qisha xi ħaġa ddur fis-sienja; dejjem se tasal imma tibqa' fl-istess post. Kieku għandha daqshekk interess nazzjonali soċjali u ekoloġiku daqskemm għadha fuq din il-pro-business imneżża minn kwalunkwe interess soċjali, kieku l-pajjiż qiegħed ħafna aħjar, mhux dawk l-entrapreneurs li huma involuti.

Mela biex indaħħlu €50 miljun qegħdin inżommu Forti Ricasoli f'dak l-istat ta' abbandun, u biex ma nużawhiex se nieħdu parti minn Żonqor, li huwa sit ekoloġiku and of scientific importance, u se nieħdu parti storika oħra ta' Dock Number 1!

Dawn kollha trid tgħoddhom mal-impatt li dawn il-€50 miljun qed jagħmlu fuq Forti Ricasoli għax kieku nistmaw li dan is-sit għandu valur ħafna ikbar minn €50 miljun, u se niffrankaw l-impatti li kull min għandu daqsxejn kuxjenza soċjali u ambjentali hawnhekk illum tkellem kontra dawn l-iżviluppi speċjalment f'Żonqor… Jekk dawn il-€50 miljun huma ħafna inqas mill-valur li l-pajjiż se jitlef f'Żonqor, f'Forti Ricasoli innifsu u fl-iżvilupp ta' Dock Number 1, allura s-sens komun ta' min għandu interess nazzjonali, ta' min għandu interess soċjali, ta' min għandu interess ekoloġiku tal-pajjiż, u ta' min għandu interess tat-tfal tagħna, tal-lum u ta' dawk li ġejjin, jgħid li b'dawn il-€50 miljun qegħdin nirrovinaw il-kumplament li qed jiġi ssuġġerit.

Jien nistenna li l-MEPA tkun on the forefront biex tgħidilna dawn l-affarijiet, imma probabbilment il-MEPA, imsawra kif inhi, b'ċerta aġenda fil-widnejn u b'ċerti affarijiet sigrieti li tafhom hi u li l-poplu ma jafhomx, bilfors li titkellem kif qed titkellem.

Dan li qed isir huwiex fl-interess nazzjonali.

Jekk fir-rapport li l-MEPA qassmet qed jingħad li Forti Ricasoli huwa biżżejjed biex jakkomoda dan il-proġett… Il-proġett huwa tajjeb, is-sit huwa ħażin.

Il-proġett se jkisser Forti Ricasoli u Żonqor, bl-implikazzjonijiet negattivi kollha soċjali, ekoloġiċi u ekonomiċi fuq il-pajjiż biex xi ħadd ixejjer bandiera… Fil-laqgħat preċedenti li attendejt smajt ukoll jintqal li businessman barrani jiġi jgħidlek li jrid sit fejn jara l-baħar.

Mela pajjiżna m'għadux tagħna lkoll issa?

MADAM CHAIR: Minn Bormla wkoll jista' jarah il-baħar.

IS-SUR ALFRED BALDACCHINO: Possibbli li l-pajjiż wasal f'din l-estremità li barrani jiddettalu fejn se jiżviluppa?

Għalhekk dawn is-sigrieti?

Possibbli m'għadniex kburin li aħna Maltin?

MADAM CHAIR: Hekk hu.

IS-SUR JAMES DEBONO (f'isem Front Ħarsien ODZ): Madam Chair, l-ewwel nett nirringrazzjak ta' dan iċ-ċans uniku li qed tagħti lis-soċjetà ċivili sabiex tkun tista' tagħmel domandi ċari.

MADAM CHAIR: Ħaġa li bdiet taħt dan il-Gvern, jiġifieri dan il-Gvern għandu ħafna pożittiv.

Dawn l-affarijiet qatt ma ġraw qabel; meta saret SmartCity ma kienx hawn dawn l-affarijiet.

IS-SUR JAMES DEBONO: Hekk hu.

Nikkonferma.

Jien għandi tliet domandi li nixtieq risposta għalihom mingħand is-CEO tal-MEPA.

Ġejt informat x'fih u kont ikkundizzjonat b'xi contractual obligation li hemm fih li dawn jingħataw sea view?

Qed jissemma l-EIA.

Normalment EIA japplika fuq sit jew żewġ siti partikolari.

F'dan il-każ, peress li hemm seba' shortlisted sites, l-applikazzjoni se tkun fuq is-seba' siti kollha kemm huma u nagħżlu minnhom, jew se jkun hemm żewġ siti preferiti mbagħad f'kapitlu tal-EIA, kif jiġri s-soltu, jiġu kkunsidrati siti alternattivi?

U l-aħħar mistoqsija.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ħa nwieġeb mill-ewwel għat-tliet domandi.

Dwar il-heads of agreement ngħid li jien ma kontx involut fih u m'għamilli l-ebda kundizzjoni fuq ir-rapport.

MADAM CAHIR: Jiġifieri ma rajtux?

Dwar l-EIA, irrid ngħid li s-Sur Debono jaf biżżejjed li parti integrali għalfejn isir dan l-assessment huwa proprju biex isir site selection exercise u site assessment report.

MADAM CHAIR: Jiġifieri qed tikkonferma li se jsir fuq is-selected sites kollha.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Is-Sur Debono jaf, għax mhuwiex xi wieħed li qatt ma qara EIA, li f'assessment bħal dan ikollok section iddedikata għal site assessment.

(Interruzzjonijiet) Iva, qed nikkonfermalu.

IS-SUR JAMES DEBONO: Id-domanda tiegħi kienet jekk hijiex se ssir applikazzjoni fuq is-sit ta' Żonqor, imbagħad ikun hemm kapitlu li jassessja dawn l-alternattivi.

MADAM CHAIR: Lili qalli li iva.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Issir applikazzjoni waħda u tassessja s-sites kollha.

Imbagħad, l-EIA jgħid liema hu l-aħjar sit.

MADAM CHAIR: U l-kompromess li diġà ntlaħaq jista' jinbidel f'kompromess aqwa jew fl-ebda kompromess imma with the right choice of site.

IS-SUR JAMES DEBONO: Il-proċedura tal-EIA hija li l-iżviluppatur jagħżel sit, li f'dan il-każ milli jidher huma Żonqor u Bormla, imbagħad ikun hemm kapitlu wieħed minn ħafna li jikkunsidra alternattivi oħra.

Fil-verità, għax nafu kif isiru l-EIAs, ħafna drabi l-bias tkun li mmorru biex napprovaw is-siti li nkunu ppreżentajna l-applikazzjoni fuqha.

MADAM CHAIR: Hekk hu, però dik mistoqsija li rripetejniha biex tkun ċara.

IS-SUR JAMES DEBONO: Hemm każijiet oħra fejn ikun hemm applikazzjonijiet separati.

(Interruzzjonijiet)

MADAM CHAIR: Fuq Ħal Tarxien qalilna li jista' jagħti l-kas li l-Gvern għandu intenzjoni oħra għas-sit.

Jista' jkun li hemm intenzjoni oħra wkoll għall-bini tal-power station tal-Marsa; we will know soon enough.

IS-SUR JAMES DEBONO: U dwar l-EPD?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Kif spjegajt id-darba l-oħra, l-EPD ma kienx ġie kkonsultat fuq dan ir-rapport.

Dan ir-rapport inħadem minn esperti dwar l-ambjent li għandi fl-uffiċċju tiegħi.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak.

Xtaqt nagħmel mistoqsija lis-Sur Cutajar.

L-ewwel nett, nirringrazzjak talli attendejt.

Hawnhekk qed jintwera ħafna concern dwar jekk dak li qegħdin niddiskutu llum, aħniex niddiskutuh għalxejn għax hija a pre-determined condition li tittieħed art ODZ.

Ma nafx jekk tistax tgħinna inti – peress li inti qiegħed hawnhekk bħala r-rappreżentant tal-OPM – fuq din il-mistoqsija li jdiher li kulħadd qed jagħmel.

IS-SUR MARIO CUTAJAR (Segretarju Permanenti Ewlieni): Madam Chair, jien ġejt hawn għax kont mistieden u obbligat li niġi, u allura ġejt.

Xejn ma jsir għal xejn u dak li jinstema' hawnhekk kollu jiġi kkunsidrat; dejjem hekk kien u hekk se nibqgħu nagħmlu.

Jiġifieri kulma qed jingħad hawnhekk, jiġi recorded u jiġi analizzat kif għandu jiġi analizzat.

MADAM CHAIR: Jiġifieri għal min kellu dubju jekk aħniex qegħdin hawnhekk għalxejn – nistaqsiha jien u jistaqsiha kulħadd – is-Sur Cutajar qed iserrħilna rasna li mhux il-każ.

Is-Sur Buttigieg ukoll serrħilna rasna li fl-EIA, is-siti l-oħra li ġew shortlisted se jiġu studjati bis-serjetà u bir-reqqa u jista' jagħti l-kas li dak li sejjaħnilu kompromess ma jibqax kompromess imma fl-aħħar mill-aħħar jingħażel l-aktar sit addattat.

DR. JOHN PAUL CAUCHI: Għandi żewġ mistoqsijiet żgħar oħra dwar dan l-eżerċizzju kollu.

Jien ma nafx għalfejn din l-università għandna narawha bilfors bħala li tkun fuq massimu ta' tliet siti.

Ħafna min-nies li hawn preżenti studjaw barra minn Malta u jafu li hija komuni ħafna li universitajiet fl-Ewropa jkollhom campus imxerred fuq medda ta' belt kbira.

Allura għaliex aħna ma nistgħux naqsmuha fuq tliet siti?

Veru li rridu nakkomodaw l-iżviluppatur, imma nafu li Malta għandha l-limitazzjonijiet u ma nistgħux nieħdu mudell Amerikan ta' università fejn kollox ikun f'post wieħed – u dawn huma mis-Saudi Arabia fejn għandek medda ta' art enormi li hija vojta – u napplikawh għal Malta.

Dan, għalija, juri diżrispett fundamentali għal-limitazzjonijiet ta' Malta, kemm ambjentali kif ukoll soċjali.

U nixtieq nitkellem ukoll fuq l-impatt soċjali.

Kif inhi ppjanta, qed ngħidu li l-parti l-kbira tal-università se tkun f'Żonqor.

L-impatt soċjali fuq Marsascala qegħdin narawh?

Meta jien kont nistudja l-mediċina, l-istudenti tal-Kuwait kien jiġi għalihom ix-xufier iwassalhom l-università u jeħodhom lura.

Jekk qegħdin nitkellmu fuq eluf ta' studenti, dawn se noqogħdu nittrasportawhom?

Veru li se jkun hemm parti mid-dormitorju eżatt hemmhekk – u ma nistax nifhem għalfejn se nibnu dormitorju; dan huwa mudell Amerikan u mhux Ewropew għax f'univeristajiet Ewropej ħadd ma jkun f'dormitorju – imma rajna x'se jkun l-impatt fuq it-traffiku?

X'jiġri meta titfa' 3,000 student f'sit wieħed f'rokna ta' raħal?

Se nirriskjaw li Marsascala jsir Paceville ieħor?

Kemm għad hemm Maltin joqogħdu Paceville?

Nafu kif inhi s-sitwazzjoni f'dawk il-postijiet.

Se nistennew li n-nies ta' Marsascala jaddattaw awtomatikament?

Veru li ġiet impinġija li kulħadd huwa favur dan il-proġett, imma dan mhuwiex veru.

Anke l-Viċi Sindku ta' Marsascala huwa kontra dan l-iżvilupp.

Li nixtieq ngħid huwa li l-impatt soċjali għan-nies ta' Marsascala għadna m'aħniex qegħdin inqisuh sew.

Qegħdin nitkellmu wkoll fuq li nagħmlu l-park u li ninvolvu l-bdiewa, li huma affarijiet tajbin, imma allura l-park se ndawruh bi triq, b'eluf ta' karozzi jidħlu u joħorġu kuljum?

L-għasafar se jibqgħu jmorru f'dawn il-postijiet?

L-ispeċjalizzjoni fl-istudju tiegħi kienu l-ambjent u s-saħħa u jien nistaqsi x'se jkun l-impatt ta' dan kollu fuqhom.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak.

IS-SUR JOHN PORTELLI: Dan il-weekend rajna kumment fil-media li nkwetani ħafna.

Fil-fatt għadni naħseb fuqu sal-lum u nixtieq nirrepetih hawnhekk.

Dan huwa każ ta' "make hay while the sun shines" u nispera li xi ħadd se jipprova li dan mhuwiex il-każ.

Forsi għal min ma jifhimx x'jiġifieri "make hay while the sun shines" tajjeb li ngħidu li dan ifisser li l-qamħ taħsdu meta tkun ix-xemx u mhux fix-xita, jiġifieri la għandek iċ-ċans, aqta', rekken u erfa'.

Nispera li dan mhux każ ieħor ta' hekk kif rajna ddikjarat fil-pubbliku u li ġie rrappurtat fil-media kollha dan il-weekend.

MADAM CHAIR: Is-soċjetà ċivili u l-preżenza tagħkom hawnhekk uriet li jista' jgħid kemm irid "make hay while the sun shines", imma aħna se nkunu hemmhekk biex inkunu l-protetturi tal-ambjent.

IS-SUR JOHN PORTELLI: Illum nafu l-ammont ta' bini li għandna madwarna.

Titkellem ma' ħafna nies li jgħidulek li filli kellhom ix-xemx u issa sabu ruħhom fid-dell u nafu kemm hawn nies li qed isofru minn mard mentali u stress.

L-għaqda tagħna għandna l-helpline tagħha u nista' ngħid li jċemplu ammont kbir ta' nies kuljum biex jixtru prodotti organiċi għax għandhom it-tfal morda bil-cancer – u nafu minn fejn ġej il-cancer – u allura għandhom bżonn prodotti iżjed healthy.

Li se noħolqu dak it-traffiku kollu hemmhekk kapriċċ ta' xi ħadd, skużawni ngħid imma tlifna kull sens ta' raġunament.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak.

Nitlob issa għall-kummenti mingħand il-Membri tal-Kumitat .

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Madam Chair, jien għandi tliet mistoqsijiet żgħar.

Kien hemm xi kriterju partikolari biex is-sit magħżul ried ikun fejn il-baħar u ODZ?

Il-MEPA teskludi li fil-futur fejn hemm is-sit ta' Żonqor fejn ġejja l-università, tapprova permess għal marina?

L-EIA minn min qed isir?

Min qed iħallas għalih u min għażel il-konsulenti?

IS-SUR JOHNN BUTTIGIEG: Dwar l-ewwel domanda ngħid li le, ma kien hemm l-ebda kriterju partikolari li s-sit ikun ODZ jew li jkun mal-baħar.

L-uniku kriterju li kien hemm kien li s-sit irid ikun tal-Gvern u jkun ta' iktar minn 25,000 metru kwadru.

TONI BEZZINA: Allura kull proposta li se tiġi mill-privat se jibda jsibilha s-sit il-Gvern meta tkun ta' ċerta kobor?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ma fhimtx ir-rilevanza.

MADAM CHAIR: Onor. Bezzina, iċċara ftit il-mistoqsija tiegħek.

TONI BEZZINA: Jekk fhimt sew, is-siti ġew identifikati mil-Land Department.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Le, ġew 'il fuq minn 100 mill-Gvern u 513 mill-privat.

MARTHESE PORTELLI: Li oriġinarjament għażilhom l-OPM.

TONI BEZZINA: Għal dik qed nipprova nasal jien.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Oriġinarjament?

MADAM CHAIR: Il-brief tagħkom dwar is-selection ġie mill-OPM, għall-GPD, għalikom?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Aħna tlabna lill-GPD biex jagħtuna s-siti kollha li għandhom available.

MADAM CHAIR: Imma l-OPM talabkom?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ovvjament.

MADAM CHAIR: Sur Cutajar, meta s-soltu jkun hemm envisioned proġett ta' din in-natura, toħroġ tender bil-parametri li jiddetta l-pajjiż, imbagħad skont il-parametri li jiddetta l-pajjiż joħroġu call for expression of interest u kull businessman, jew entrapreneur li jkun imħajjar li jopera dak it-tip ta' proġett within those certain parameters ikun jista' japplika, imbagħad wara tibda ssir is-site selection bl-istudji neċessarji.

Għalfejn din id-darba l-OPM talab lill-GPD u lill-MEPA biex dan isir mingħajr ma ħarġet tender jew expression of interest?

X'kienet ir-raġuni?

IS-SUR MARIO CUTAJAR: Ma naħsibx li dejjem sar hekk; meta jkun hemm affarijiet ta' business mhux dejjem isir hekk.

Però ma nistax inwieġeb għax ma kontx involut fiha u allura ma nafx eżatt kif saru l-affarijiet.

Jien ma kontx parti min-negozjati li saru fil-proċess.

MADAM CHAIR: Imma taqbel li anke jekk qabel ġieli sar hekk u kien ħażin, aħna issa...

IS-SUR MARIO CUTAJAR: M'għedtlekx li kien ħażin.

Wieħed dejjem irid jara x'jirrikjedi l-interess nazzjonali.

MADAM CHAIR: Iva, imma ma jidhirlekx li jkun fl-interess nazzjonali li ladarba se nissagrifikaw biċċa art, hi x'inhi, aħna rridu nieħdu l-aħjar benefiċċju għall-poplu Malti u Għawdxi kollu u dik għandha ssir billi jinfetaħ għall-interess ta' kull min jista' jagħmel l-aħjar użu minn dik l-art?

Issa m'iniex qed nitkellem fuq ODZ imma art li tkun tista' tiġi żviluppata.

Nista' jien, bħala Membru Parlamentari, inserraħ rasi li dak li ġara f'dan il-proċess li għadu qed jiġi mistoqsi hawnhekk b'ħafna dubji, ma jirrepetix ruħu fi proġetti oħra li forsi se naraw iktar 'il qudiem?

IS-SUR MARIO CUTAJAR: Imma mhux għalhekk jeżisti dan il-Kumitat?

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak.

MARTHESE PORTELLI: Sur Cutajar, jien fhimt sew li inti, bħala Principal Permanent Secretary, ma ġejt involut xejn f'dan il-proċess u ma taf xejn dwaru?

IS-SUR MARIO CUTAJAR: Impossibbli li tkun involut fix-xogħol kollu li jkun qed isir!

MARTHESE PORTELLI: F'dan il-proġett partikolari li tant huwa importanti u huwa fl-interess nazzjonali ta' pajjiżna, inti ma ġejt involut xejn!

Principal Permanent Secretary huwa wkoll il-kap tas-Servizz Pubbliku u ma jkollux x'jaqsam mal-proġetti kollha li jkun hawn fil-pajjiż.

Għalhekk għandna l-aġenziji u d-dipartimenti l-oħra, biex ikunu nvoluti huma.

Il-Permanent Secretary f'kull Ministeru mhux neċessarjament ikun involut f'kollox.

MADAM CHAIR: Grazzi.

TONI BEZZINA: It-tieni mistoqsija li għamilt lis-Sur Buttigieg hija jekk il-MEPA teskludix li għada pitgħada tapprova marina fuq il-post.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jekk il-pjan lokali jibqa' kif inhu, ma nistax neskludi.

MADAM CHAIR: Hemm xi ħsieb li jinbidel il-pjan lokali fuq dan li qed nitħaddtu?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Mhux ovvju!

TONI BEZZINA: U t-tielet domanda kienet minn min qed isir l-EIA.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Safejn naf jien l-EIA consultants għadhom ma ġewx appuntati.

MADAM CHAIR: Saret applikazzjoni formali?

TONI BEZZINA: Jiġifieri l-istudji għadhom ma bdewx.

MADAM CHAIR: Għax għadha ma saritx applikazzjoni formali.

TONI BEZZINA: Jiġifieri l-ewwel se ssir l-applikazzjoni formali, imbagħad jibdew l-istudji wara?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dejjem hekk isir.

MADAM CHAIR: L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Sur Buttigieg, illum xtaqt niġi għal din il-laqgħa ta' dan il-Kumitat u noħroġ b'moħħi ftit iktar luċidu mill-aħħar darba.

L-aħħar darba kellna quddiemna rapport dwar kif intgħażel is-sit ta' Żonqor u kien hawn il-kummenti li kien hawn fuqu.

Issa llum għandna t-tieni rapport li meta tħares lejn il-konklużjonijiet u r-rakkmandazzjonijiet tiegħu ssib li jiddikjara li dan ir-rapport huwa rapport ieħor li m'għandu mertu ta' xejn.

Ħalli ngħid għalfejn qed ngħid hekk.

Uħud mill-kelliema preċedenti staqsew għalfejn ma ntgħażlux, pereżempju, il-fortijiet.

F'paġna 19 tar-rapport – u dan irriferiet għalih ir-rappreżentanta ta' Front Ħarsien ODZ – fejn qegħdin titkellmu dwar forts or historic buildings, għedtu li dawn ma jistgħux jintgħażlu "because of the uncertainty on the lack of information about the scale of the project".

U allura l-mistoqsija tiegħi hija din: Jekk ma stajtux tagħżlu l-fortijiet għax m'għandkomx informazzjoni fuq l-iskala tal-proġett… Mela b'din il-klawsola eliminajtu l-fortijiet imma minkejja li qed tgħidu li m'għandkomx informazzjoni, xorta kontu komdi tagħżlu u tirrikkmandaw siti oħrajn.

Dik hija l-ewwel l-ewwel mistoqsija.

It-tieni punt tiegħi huwa dan.

Ir-rapport qed jgħid ukoll li:

mela hawnhekk tikkonfermaw li ltqajtu mal-operatur,

Mela llum dan ir-rapport qed jikkonferma li l-università tista' taħdem on a limited number of sites.

Ftit tax-xhur ilu, l-ewwel darba li deherna hawnhekk fil-Kumitat u ġie rrapportat x'intqal fil-media, l-operatur kien qal li dan il-proġett ma jistax isir jekk ma jsirx f'sit wieħed.

Allura issa ħareġ li dakinhar ma kienx korrett.

Illum, inti li m'għandek xejn f'idejk, erġajt qgħadt fuq l-istess operatur?

Dr. Cauchi semma numri ta' siti alternattivi.

Minn fejn toħroġ din ta' massimu ta' tlieta?

B'dan ir-rapport li tajtna llum, jekk ma serraħtli moħħi fuq xejn serraħtuli fuq punt wieħed; għedtha l-ġimgħa l-oħra fil-Parlament u nerġa' ngħidha: Hemm xi patt ma' xi ħadd xi mkien li parti minn Żonqor bilfors irid jittieħed ħalli jkollu naqra countryside views u jkollu wkoll naqra sea views.

Meta tara dawn iż-żewġ dikjarazzjonijiet fejn intom stess qegħdin tgħidu li hemm "lack of information about the scale of the project"… Mhux billi se toqgħod tonfoħ, trid tweġibni.

Meta hawnhekk qed tgħid li l-operatur qed igiddeb lilu nnifsu fuq x'qal ftit tax-xhur ilu… Kif tista' toħroġ bir-rapport meta llum stess għedtilna li l-heads of agreement ma tafx x'fih?

Mela ma tafx il-proġett x'inhu, ma tafx x'inhi l-iskala tal-proġett – qiegħda miktuba fir-rapport stess – qed tgħid li għandek lack of information, imma tħossok komdu biżżejjed li tiġi u tagħmel ir-rakkmandazzjonijiet f'dan il-Kumitat!

L-aħħar punt tiegħi huwa fuq l-EIAs u nirrelata ma' dak li staqsa James Debono qabel.

Però ma jsemmix is-siti kollha, jiġifieri għandna rapport qed jgħid mod u inti qed tgħid mod ieħor.

MADAM CHAIR: Grazzi.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Irrid ngħid li wara d-diskussjoni li kellna hawnhekk reġgħu saru laqgħat oħrajn mal-iżviluppatur fejn qal li hu lest li jikkunsidra iktar minn sit wieħed.

MARTHESE PORTELLI: Min iltaqa' mal-iżviluppatur?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Kona jiena u rappreżentant mill-OPM.

MARTHESE PORTELLI: U r-rappreżentant tal-OPM, mil-liema uffiċċju hu?

MADAM CHAIR: U ma ġiex magħna llum, ħallik twieġeb waħdek!

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma jien xi tridni nagħmel?

MADAM CHAIR: Ma ġara xejn.

MARTHESE PORTELLI: Jiġifieri qed tikkonfemraw li ltqajtu.

Inti staqsejtni jekk nafx x'hemm fil-heads of agreement, u jien qed ngħidlek li le, ma nafx x'hemm fil-heads of agreement.

MARTHESE PORTELLI: U serraħt rasek fuq dak li qallek l-operatur minkejja li issa biddel il-verżjoni.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jekk tiġi persuna u tgħidlek li biex tagħmel żvilupp lesta li tikkonsidra "wieħed", "tnejn", "tlieta", inti għalxejn tgħidilha li trid "erbgħa", "ħamsa", "sitta".

MARTHESE PORTELLI: Sur Buttigieg, il-punt tiegħi kien li oriġinarjament l-insistenza kienet li bilfors irid isir fuq Żonqor għax l-iżviluppatur qalilkom li inkella ma jkunx vijabbli, u issa biddel il-verżjoni.

Allura ma taħsibx li mhux int imma r-rappreżentant tal-OPM kellu jkun hemm u minflok jagħżel l-investitur xi jrid, ikun l-OPM li jiggwidah?

Jien dik hi l-query li għandi.

Mela aħna għandna OPM li huwa signor si?

Għandna MEPA li tobdi l-instructions ta' Kastilja u Kastilja tobdi l-instructions tal-investitur!

MADAM CHAIR: Kompli wieġeb ħalli nkomplu nisimgħu aktar kummenti.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Tista' tgħidli x'kienet il-mistoqsija l-oħra?

MARTHESE PORTELLI: Il-mistoqsija tiegħi kienet kif stajt tasal għal dan ir-rapport meta int stess qed tgħid li għandek "lack of information about the scale of the project".

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jekk inti taf li hemm bżonn 100,000 metru kwadru jew 150,000 metru kwadru bħala spazju għal klassijiet, laboratorji eċċ., u l-fortizzi li hemm huma ta' 20,000 metru kwadru, allura trid almenu sitta minnhom, jew inkella nagħmlu bħal m'għamilna qabel.

MARTHESE PORTELLI: Mela għalxejn għedtilna li se jidħlu fl-EIA.

Mhux ovvju li jridu jidħlu fl-EIA?

Jekk inti għandek sit li mhuwiex tajjeb xorta trid tikkunsidrah; li jagħmel l-EIA huwa proprju li jikkunsidra l-alternattivi kollha.

MARTHESE PORTELLI: Ma weġibniex fuq kif serraħ rasu minn dak li qallu l-investitur meta l-investitur diġà biddel il-verżjoni darbtejn.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Nassigurak li n-negozjati bejn l-OPM u l-investitur ma sarux b'tali mod ta' "inti" xi trid u "jiena" xi rrid.

ONOR.MARTHESE PORTELLI: Jiġifieri inti kont hemm u taf x'intqal.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Le, jiena kont preżenti għal żewġ laqgħat biss.

MARTHESE PORTELLI: Mela ma tistax tgħid x'intqal bejn l-investitur u l-OPM.

MADAM CHAIR: Hu qagħad fuq dak li qallu r-rappreżentant tal-OPM għax dak huwa uffiċjal tal-Gvern.

TONI BEZZINA: Xi ħadd mill-MEPA jaf x'fih il-heads of agreement?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jien ma nafx x'fih u safejn naf jien, jien biss kont involut min-naħa tal-MEPA.

MADAM CHAIR: Minn kif ġejna nfurmati lanqas il-Principal Permanent Secretary ma jaf x'fih.

CHARLES BUHAGIAR: Ħalli mmur lura għal domanda li saret ħafna drabi.

Jekk qed nifhem tajjeb, il-campus qisu jrid jinqasam bejn tnejn jew tliet siti biss.

Dik kienet kundizzjoni fl-għażla tas-siti.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Le, ma kenitx, imma fid-diskussjoni li kien hemm l-applikant ma kienx lest li jikkunsidra iktar minn tnejn jew tliet siti.

CHARLES BUHAGIAR: Jiġifieri meta l-MEPA kkunsidrat is-siti, ħadet in konsiderazzjoni t-talba tal-applikant li l-proġett ma jistax ikun maqsum fuq iktar minn tnejn jew tliet siti.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Hekk hu.

CHARLES BUHAGIAR: Fuq il-kwestjoni tas-siti ODZ, nifhem li jekk se tagħżel sit ODZ, trid tagħti kas li jekk se twassal is-servizzi u se twessa' t-toroq se tieħu wkoll art ODZ u allura trid tara t-telf ta' art ODZ biex twassal is-servizzi.

Jiġifieri trid tagħti kas dan ukoll mhux biss is-sit fih innifsu.

L-istess argument jista' jintuża għall-fortizzi.

Jekk ikollok fortizza ta' 20,000 metru kwadru, ma tistax tibniha iktar imma trid tagħmel l-aħjar użu mill-bini li hemm.

Allaħares nagħmlu l-iżball li għamilna f'Sant'Anġlu wara l-1979 meta komplejna nibnu fuq li kien hemm.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dak kien proprju l-parir li kellna min-nies esperti internament fuq cultural heritage.

CHARLES BUHAGIAR: Inti ma tistax, jekk għandek fortizza li fiha 20,000 metru kwadru, tibni 100,000 metru kwadru.

Għax mhux billi għandek binja.

Waħda mill-kundizzjonijiet li tridu tagħtu kas hija – u jien ċert li tajtu kasha – li l-binjiet li hemm fil-fortizzi li ġew offruti humiex ta' kobor biżżejjed u jekk jistgħux jintużaw għal dan l-użu.

Dwar Dock Number 1, jien jidhirli li diġà hemm permess fuq li dawk il-binjiet jiġu rrestawrati u wżati.

MADAM CHAIR: L-Onor.

FRANCO MERCIECA: Jien naħseb li f'dan l-istadju importanti li nistennew l-EIA li se jsir biex inkunu nistgħu nagħżlu l-aħjar sit possibbli għal dan l-investiment.

Naħseb li l-Gvern qed juri li hemm commitment li jiftaħ għall-possibilitajiet u l-EIA se jurina iktar liema huwa l-aħjar sit jew siti li jistgħu jintużaw għal dan l-investiment.

Jiġifieri jien naħseb li għandna naġġornaw għal meta jkollna l-EIA biex inkunu nistgħu naslu għall-konklużjoni dwar liema hu l-aħjar sit.

MADAM CHAIR: Grazzi.

L-Onor.

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Biedja, Sajd u Drittijiet tal-Annimali): Madam Chair, jien smajt b'interess l-interventi li saru, u rrid infakkar li dan mhux proċess li sar l-ewwel darba għal proġett simili bħal dan.

Bħala Deputat jien kont attendejt għas-seduti fejn kienu saru d-deċiżjonijiet dwar SmartCity, li tinsab ftit kilometri 'l bogħod mis-sit ta' Żonqor.

Dak iż-żmien kien ġie anke emendat il-Pjan ta' Struttura u l-Gvern mhux biss kien impona fuq l-Awtorità ta' dakinhar, imma l-proċess kien totalment differenti minn dan.

Illum qed nieħu pjaċir nara lill-NGOs hawnhekk jistaqsu u jiddiskutu flimkien mal-Membri Parlamentari, filwaqt li dak iż-żmien konna jiena u l-Onor.

Charles Buhagiar, flimkien ma' Dr. Austin Gatt u xi Membri tal-Partit Nazzjonalista preżenti meta ttieħdu d-deċiżjonijiet.

Kważi kważi min kien joġġezzjona kontra dak l-iżvilupp kien jiġi mgħoddi bħala xi wieħed li jrid ixekkel l-investiment f'pajjiżna.

F'dan l-iżvilupp rajt proċess demokratiku għall-aħħar fejn min-naħa tal-Prim Ministru għamel dak kollu possibbli biex jindirizza l-issues ambjentali marbuta miegħu.

Rigward fejn intqal li Forti Ricasoli jinsab fi stat ħażin, ma jfissirx li għax jinsab f'dak l-istat – u ħadd ma jixtiequ f'dak l-istat – allura huwa l-iktar sit idoneu għal żvilupp bħal dan.

Ejjew niftakkru li diġà għandna l-esperjenza ta' Forti Sant'Anġlu fejn dak iż-żmien ħajjarna żvilupp mill-privat u llum il-ġurnata qegħdin fi stadju fejn l-iżvilupp ma rnexxiex u kawża ta' hekk stajna tlifna ġawhra storika li diffiċli ġġibha lura lill-poplu Malti.

Jien nippreferi kieku l-Gvern ikun qed jagħmel l-almu tiegħu biex Forti Ricasoli jingħata l-ħajja mill-ġdid bħala forti għall-poplu Malti u Għawdxi biex naraw l-aspett storiku, iktar milli jkun xi ħaġa ta' università li ma tistax tiggarantixxi li ma jiġrilha xejn għax ikun hemm bżonn tgħaddi l-infrastruttura u s-servizzi.

Qegħdin inqisuhom dawn il-konsiderazzjonijiet jew le?

Issemmiet ukoll l-agrikoltura fil-parti ta' Żonqor.

Irrid ngħid li meta sar il-proċess ta' SmartCity, kien hemm raħħala li spiċċaw tilfu l-irziezet tagħhom u dak iż-żmien ħadd ma qabeż għalihom.

F'dan il-proċess aħna tajna konsiderazzjoni għall-farmers li setgħu jkunu effettwati billi d-Dipartiment tal-Artijiet beda jara s-siti li huma ta' importanza agrikola sabiex ma jiġux effettwati, u tajna l-konferma wkoll li fis-sit in kwestjoni, fil-park, ikun hemm ukoll l-involviment tal-agrikoltura permezz tal-bdiewa eżistenti.

Però rridu nifhmu li pajjiżna huwa ċkejken u jekk dan il-proġett ma jsirx f'ODZ imma jsir f'parti urbana, xorta ma narax lok addattat li jista' jkollu dawk ir-rekwiżiti mingħajr ma jħalli xi forma ta' impatt.

MADAM CHAIR: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Jien naħseb li kulħadd jaf fehemti x'inhi dwar l-ambjent, imma meta tħares minn fejn bdejna u fejn qegħdin illum, tara li bid-deċiżjoni li ttieħdet, l-ambjent ġie rrispettat ħafna iktar.

Dan huwa proġett li jqiegħed f'bilanċ l-ekonomija sostenibbli li qiegħda tuża r-riżorsi umani tagħna u l-business friendly approach tal-Gvern lejn l-ambjent, u l-keffa l-oħra fejn inħarsu lejn il-beraħ, il-kampanja, li huwa wirt naturali li lkoll għandna ngħożżu.

Dan huwa proġett li huwa utli.

Irridu niftakru li tlaqna minn area li kienet ta' daqs ta' 20 football grounds u spiċċajna b'area li hija inqas minn ħames football grounds.

Mhux hekk biss, imma wasalna wkoll biex użajna sit f'waħda mill-ibliet biex b'hekk se tiġġenera dik il-belt b'mod ekonomiku.

Allura, meta nħares lejn dak kollu li seħħ u lejn il-kompromess li sar – u rridu niftakru li dan kien qed jiġi diskuss qabel ma daħal l-iStategic Plan for the Environment and Development (SPED) u fl-iSPED għandna l-garanzija tad-direzzjoni tal-Gvern li se jimxi b'sequential approach li se tħares lejn is-sostenibilità li, wara kollox, hija definita wkoll fl-Avviż Legali 311 tal-2006 –… Jekk il-Gvern irid jimxi b'governanza siewja, anke l-kelma feasible nemmen li għandna naddattawha b'tali mod u manjiera li din il-governanza tħares lejn dawn iż-żewġ kefef biex b'hekk ikollna proġetti bħal dawn, li jkunu meqjusa imma joħolqu bilanċ ġust u anke biex ikollna l-possibilità li f'pajjiżna jkollna a sustainable environmental society u ekonomija li tħares il-ġenerazzjoni futura billi nużaw ir-riżors kapitali li għandna, li huwa dak uman.

Naħseb li minkejja l-inkwiet kollu li kellna, bħala Whip nixtieq nagħti mertu lill-Grupp Parlamentari għall-mod għaqli li mexa bih u għall-mod kif wasalna għal din id-deċiżjoni biex nippreżentaw din is-soluzzjoni li, fl-opinjoni tiegħi, hija waħda ġusta.

MADAM CHAIR: Grazzi.

LEO BRINCAT (Ministru għall-Iżvilupp Sostenibbli, Ambjent u Tibdil fil-Klima): Madam Chair, nixtieq nirringrazzja lil kull min ħa sehem fid-diskussjoni.

Jien naħseb li dan id-dibattitu huwa importanti fi kwalunkwe stadju ta' dan il-proċess.

Irrid ngħid li meta ħareġ is-site selection preliminari jien ukoll kelli ċerti misgivings, però kont ikkonfortat mill-fatt li kif ġie mistqarr min-naħa tal-Gvern, din kienet biss a preliminary site selection.

Għalkemm sal-ġimgħa li għaddiet stess kont qed niġi kkwotat ħażin fil-Plenarja għax intqal li I endorsed kompletament dak kollu li kien hemm propost oriġinarjament għall-AUM b'mod partikolari dak li jien allegatament stqarrejt meta saret il-konferenza stampa min-naħa tagħna f'Tal-Barkat… Jien m'iniex se noqgħod nieħu l-ħin tal-Membri hawnhekk imma f'idejja għandi t-traskrizzjoni ta' dak kollu li għedt fejn hemm ċar li jien kont għedt li kont inkun inkwetat kieku l-Gvern qal li ddeċieda fuq l-għażla tas-site and everything is cast in stone tgħid x'tgħid l-Oppożizzjoni u jgħidu x'jgħidu l-għaqdiet ambjentali u ċ-ċittadini nfushom.

Anzi, kont żidt ngħid illi kieku kellu jkun hekk, jien kien ikolli kriżi ta' kuxjenza.

U dak li għedt dakinhar għadni nemmnu sal-lum.

Way back fis-26 ta' Mejju – u dan qed ngħidu for the record u m'iniex qed nirriferi għall-għaqdiet ambjentali għax l-għaqdiet ambjentali kienu ġusti ħafna fil-kritika tagħhom, anke lejja, imma kien hemm min, għal skopijiet politiċi għażel li jikkwota ħażin dak li għedt – jien kont ktibt fil-ġurnal The Times u mhux biss għedt li kont inkun inkwetat kieku l-Gvern qabad u mexxa regardless mill-concerns li kien hemm min-naħa tal-NGOs, imma għedt:

Dakinhar, jiġifieri sitt xhur ilu, jien kont għedt li l-kritika li qamet dakinhar hija:

u bi stakeholders m'iniex qed nirriferi għall-Gvern u l-investituri prospettivi biss imma għal kulħadd, inkluż l-NGOs, is-soċjetà ċivili, il-media and whoever,

Issa x'ġara?

Meta l-Gvern ħareġ b'verżjoni drastikament modifikata, inti, Madam Chair – u m'iniex ngħid dan biex nikkritikak, anzi konna on the same wavelength – ġejt ikkwotata minn The Malta Independent li għedt "we finally have a Government that listens to the people", għalkemm inti bqajt bir-riżervi tiegħek fuq l-ODZ kif għandi r-riżervi jien, jekk l-ODZ, minflok jintuża as a last resort, jibda jintuża as a blank cheque.

Jien kontra l-abbuż tal-ODZ.

Jekk l-ODZ, fil-prattika u mhux fit-teorija u fil-lip service biss, jintuża as a last resort, naħseb li kulħadd ikun favur, mill-Arċisqof sal-Kap tal-Oppożizzjoni.

Anke l-Viċi Sindku ta' Marsascala qalet – dejjem qed nikkwota mill-gazzetta – li:

jiġifieri ma' dak li qal il-Gvern,

Allura meta nara lil xi ħadd li kien vocally critical kif kont int, Madam Chair – kif kellek kull dritt tagħmel – tiġi kkwotata mill-ġurnal The Times li inti sodisfatta with the new proposal u għedt – se nikkwota mill-ġurnal The Times, jekk forsi kkwotawk ħażin, ikkoreġini – li:

ngħid li jien u inti, fuq din l-issue u l-istatement pubbliku li għamilt dakinhar, qegħdin eżattament on the same wavelength.

Filwaqt li nħoss li d-dibattitu tal-lum kien interessanti u għaqli ħafna – u m'iniex qed ngħid dan bi kritika biex ħadd ma jaħseb li qed ngħid li kien ħela ta' ħin – kieku kien qed isir meta konna għadna mwaħħlin fuq il-preliminary site selection kont ngħid li kien highly topical and long overdue, imma llum, bir-rispett kollu, naħseb li huwa overtaken by events u jalla jkompli jiġi overtaken by events jekk l-affarijiet jiżviluppaw b'mod iktar pożittiv.

Xorta waħda naħseb li it was a very healthy exercise u naħseb li l-Gvern ikun insensittiv jekk dawn l-affarijiet ma jagħtix kashom, imma naħseb li l-fatt li l-Gvern ta kas dak kollu li għadda bejn il-proposta oriġinali u sakemm ħareġ bil-proposta ta' Awwissu li għadda, diġà wera li lest li jisma' u jieħu on board is-suġġerimenti tan-nies.

Għalhekk, eżerċizzji bħal tal-lum naħseb li għandhom ikunu an ongoing process f'kull tip ta' żvilupp li jkun hawn f'pajjiżna għax, at the end of the day, l-impenn tagħna… Aħna bħala Gvern kburin li diġà wettaqna parti kbira mill-manifest elettorali tagħna, u jien inkun kburi meta nwettqu dak kollu li għedna fil-manifest tagħna dwar l-ambjent.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak u nirringrazzja lil kull min ħa sehem f'dan id-dibattitu.

Xtaqt niċċara punt ċkejken.

Fil-verità, aħna kellna appuntament magħkom kollha biex nagħmlu laqgħa fejn l-istudji li kienu saru biex ikun hemm ix-shortlisting jiġu preżentati f'dan il-Kumitat, però meta waslet dik il-laqgħa s-Sur Buttigieg ma setax ikun magħna u allura kellna nipposponu l-laqgħa u sadanittant il-Gvern għamel dik il-konferenza stampa.

Wara dik il-konferenza stampa jiena xorta ħassejt, flimkien mal-NGOs li din id-diskussjoni għandha ssir, u fil-verità tant nemmen li l-Gvern jisma'… Jien, apparti milli jien Membru Parlamentari, jiena a business person, u meta nkun irrid negozju jew trattat jirnexxi, inżomm lill-parti l-oħra engaged.

Fil-verità għalhekk meta ħareġ dak il-kompromess, jiena għedt li l-Gvern sema'.

Il-fatt li l-area fl-ODZ se tonqos minn 90,000 metru kwadru għal 18,000 metru kwadru, huwa pass fid-direzzjoni t-tajba min-naħa ta' dan il-Gvern, però jien bqajt ngħid li jekk jista' jkun ma jittieħed xejn mill-ODZ.

Illum iltqajna hawnhekk biex wara li dawk l-istudji ġew studjati bil-kwiet mill-esperti li jifhmu ħafna iktar fis-suġġett milli nifhem jien, naraw jekk hemmx lok fejn aħna nkomplu nirsistu biex anke dawk it-18,000 metru kwadru nsibu lok ieħor għalihom.

Issa kulħadd sema', kulħadd ta l-opinjoni tiegħu, dan il-Kumitat se jgħaddi r-rapport tiegħu lill-Gvern, imbagħad nistennew li fl-EIA, li s-CEO assigurana li se jkun jinkludi wkoll dawn is-siti li ddiskutejna llum, naraw safejn il-Gvern tagħna fil-verità lest li jisma'.

Ministru Brincat, jien naqbel miegħek li l-Gvern tagħna wera, anke bil-preżenza u bl-attività ta' dan il-Kumitat li llum miftuħ għall-pubbliku kollu u kulħadd jista' jiġi mal-mejda jitkellem magħna, li lest li jisma' u jalla nkomplu naqdu r-rwol tagħna bħala leġiżlaturi fl-aħjar interess tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Issa nistedinkom tibqgħu magħna għad-diskussjoni dwar it-tieni item li għandna fuq l-aġenda.

DISKUSSJONI DWAR IS-SOLAR FARMS POLICY KIF APPROVATA MILL-MEPA

MADAM CHAIR: Perit Scalpello, tista' tibda bil-preżentazzjoni.

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO (Assistant Director, MEPA): Madam Chair, illum qegħdin fl-aħħar parti tal-proċess ta' approvazzjoni ta' din il-policy.

Infakkar li diġà ħriġna l-objectives fejn saret konsultazzjoni pubblika, ħriġna l-public consultation draft u reġgħet saret konsultazzjoni pubblika fuqha, imbagħad kellna l-verżjoni approvata mill-MEPA.

L-istadju li kien fadal kien li l-policy tgħaddi għad-diskussjoni quddiem dan il-Kumitat, jekk ikun hemm xi tibdil dawn jistgħu jittieħdu on board, isir l-iStategic Environmental Assessment (SEA) screening biex naraw jekk hemmx bżonn strategic environmental assessment ta' din il-policy, imbagħad fl-aħħar ikollna l-final endorsement tal-Gvern.

MADAM CHAIR: Jiġifieri kif inhi, il-policy ma tistax tiġi applikata fil-mument.

MADAM CHAIR: Biex nagħmluha ċara għal min qed isegwina.

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Baqa' d-diskussjoni f'dan il-Kumitat, jekk ikun hemm bżonn xi tibdil li joħorġu minn hawn, l-SEA screening, u jekk jirriżulta li m'hemmx bżonn, imbagħad ikun hemm bżonn l-endorsement tal-Gvern.

Jekk mill-SEA screening joħroġ li hemm bżonn SEA allura mbagħad we would need to go into a strategic environmental assessment tal-policy.

MADAM CHAIR: Kważi kważi kien ikun aktar utli kienu l-SEA sar qabel ma ġejna għad-diskussjoni hawnhekk.

IS-SUR JOSEPH SCALPELLO: Aħna, bħala tekniċi, qegħdin nissuġġerixxu li jsir f'dan l-istadju biex inkunu ċerti li dak li se nistudjaw l-impatt ambjentali tiegħu jkun dak li huwa agreed mid-decision makers.

MADAM CHAIR: Allura d-decision makers iridu jkunu nfurmati bl-impatt.

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Hekk hu, għax ladarba jkollna d-draft li d-decision makers jaqblu fuqu, allura nkunu nistgħu nistudjaw x'impatt jista' jkollu dak fuq l-ambjent.

Jekk minn dak l-istadju joħroġ li se jkun hemm xi mpatti, is-cycle jerġa' jibda.

Bħala kontenut, il-policy jisimha magħha, jiġifieri qiegħda tippromwovi l-iżvilupp ta' solar farms f'Malta.

L-ewwel ħaġa hija d-definizzjoni ta' kif f'Malta qed inħarsu lejn solar farms, jiġifieri x'inhu solar farm.

Id-definizzjoni li għamilna hawnhekk hija fejn għandek 1,000 metru kwadru okkupat minn panelli.

Jiġifieri jekk issir proposta li l-area tkun inqas minn 1,000 metru kwadru, allura dak ma jitqiesx bħala solar farm u japplikaw policies oħra.

Il-policy tagħmel żewġ proposti dwar dawk li qed insejħulhom "appropriate locations", jiġifieri l-areas jew il-postijiet fejn nixtiequ naraw dawn it-tip ta' solar farms.

Bħala prijorità qegħdin nitkellmu fuq soqfa ta' binjiet eżistenti, imbagħad it-tieni prijorità hija fejn għandek areas li diġà huma committed minn żvilupp imma mhux bini, bħal pereżempju, car parks li jistgħu jkollhom potenzjal li jissaqfu u jkollok il-panelli fuqhom.

Imbagħad hemm siti li huma zoned għall-iżvilupp industrijali, bħal pereżempju, l-areas tal-ismall and medium sized enterprises (SMEs) u l-areas of containment, landfills, quarries…

MADAM CHAIR: Landfills jiġifieri bħal ta' Wied Fulija?

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Il-policy titkellem dwar "official disused landfills".

Qegħdin nimmiraw ukoll lejn barrieri, però għamilna kundizzjoni li jekk il-barriera ġiet restawrata, allura mhijiex se tkun eliġibbli għal solar farm.

Jiġifieri jekk il-barriera, qabel daħlet din il-policy, ġiet restawrata u ngħatat użu ieħor, speċjalment jekk ikun agrikolu, ma tkunx tista' tiġi kkunsidrata.

Imbagħad qed ngħidu x'inhuma inappropriate locations, li huma areas li m'għandhomx ikunu kkunsidrati għal solar farms.

Ħafna minnhom huma żoni ambjentali, jiġifieri Natura 2000, good quality agricultural land, slopes – il-panelli għandhom bżonn areas ċatti u allura jkollok bżonn tħaffer fihom – widien, garigue, areas of archeological importance, ridges eċċ.

It-tielet grupp ta' proposti huwa dak li qegħdin insejħu mitigation measures, jiġifieri ladarba s-sit ikun f'area li nixtiequ aħna, jiġifieri pereżempju f'barriera, imbagħad nagħmlu lista ta' kriterji li min ikun qed jiddisinja dan il-proġett irid jagħti kas, bħal pereżempju, l-għoli tal-panelli 'l fuq mill-art, li jrid isir landscaping, jekk tkun se ssir xi infrastruttura ġdida biex il-panelli jitqabbdu mal-grid, allura jagħmel żgur li b'dik l-infrastruttura ma ssirx ħsara lill-ambjent.

Għamilna mbagħad il-kundizzjoni li jekk l-iżvilupp se jsir f'ODZ, ikollu lifespan ta' 30 sena, jiġifieri wara 30 sena l-użu jrid jiġi rescinded.

Dik hija importanti biex ma noħolqux commitments perpetwi fl-ODZ.

Dak huwa l-ġist tal-policy.

MADAM CHAIR: Hawn kummenti?

IL-PERIT SIMONE VELLA LENICKER: L-ewwel nett, niskuża ruħi talli ma pparteċipajtx fil-konsultazzjoni pubblika, imma la hawn din l-opportunità xtaqt neħodha.

Fil-fatt għandi erba' kummenti x'nagħmel.

Paragrafu 1.4 jgħid li dawn is-solar farms:

Jien qed nifhimha li żvilupp residenjzali li m'għandux l-opportunità – u anke jekk għandu – jagħmel stallazzjoni ta' panelli fotovoltaiċi fuq dak is-sit ikun jista' jipparteċipa f'dawn is-solar farms.

Dan li se ngħid ma tidħolx fih il-MEPA imma in parallel, il-building regulation office u l-building regulation board għaddejjin bi proċess fejn sal-2018 il-bini ġdid kollu jrid ikun kważi zero energy.

Wieħed mill-kunsiderazzjonijiet biex wieħed jilħaq dik il-mira huwa li kull żvilupp ikollu l-panelli fotovoltaiċi fuq il-binja nnifisha.

Issa hemm postijiet fejn dan jista' jsir u hemm postijiet oħra fejn dan ma jistax isir, jew għax qiegħed f'urban conservation area (UCA), jew għax huwa skedat, jew għax hemm issues ta' overshadowing minn ħaddieħor, eċċ, u allura jien xtaqt nara jekk nistgħux nipproponu, b'mod iktar wiesa' mill-policy innifisha, li jsiru skemi fejn min jipprova li ma jistax jipprovdi dawn is-solar panels fuq il-bejt tiegħu stess ikun kważi obbligat li jidħol f'xi tip ta' skema ta' dawn is-solar farms.

Nifhem li l-MEPA ma tidħolx fiha imma naħseb bħala mod ġenerali…

MADAM CHAIR: Nieħdu nota tagħha.

L-Onor.

MICHAEL FALZON (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u Simplifikazzjoni Amministrattiva): It's not a planning issue.

It-tieni punt huwa rigward paragrafu 3.10 li jitkellem dwar id-Development Control Policy and Design Guidance 2007, li issa nassumi li se jiġi ssuperat mid-Development Control Policy and Design Guidance 2015.

Li xtaqt ngħid dwar dan il-paragrafu huwa li qed jitkellem fuq sloping panels biss mentri aħna nafu li l-panelli jistgħu jiġu stallati b'mod orizzontali u anke d-Development Control Policy and Design Guidance 2015 jikkunsidra din l-opporutnità u allura forsi l-policy tista' tiġi emendata biex tieħu dak into consideration.

Dak li semma l-Perit Scalpello rigward paragrafu 7.4 li jgħid li installations li jkunu f'ODZ, wara 30 sena they will be required to be removed, sinċerament ma nifhmux, fis-sens li ladarba tkun ikkommettejt l-art, għal kwalunkwe żvilupp… Jekk din il-policy qed nagħmluha biex nilħqu l-miri tal-2020, wara 30 sena x'se jiġri?

We're going back to square one u ma jibqagħlniex dawn is-solar farms?

L-aħħar punt huwa rigward paragrafu 5.2 (vii) fejn jgħid li jista' jkun hemm solar farms f'ODZ fuq farm buildings u greenhouses, però f'waħda mill-esklużjonijiet hemm imsemmija l-open countryside.

Tista' forsi ssir definizzjoni iktar ċara ta' xi tfisser open countryside fil-kuntest ta' din il-policy.

MADAM CHAIR: Grazzi.

Sur Scalpello, tista' twieġeb.

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Rigward paragrafu 3.10 fil-fatt l-aħħar sentenza tgħid "different panel tilt angles could be used to mitigate visual impact", jiġifieri t-30 degrees is the optimal f'termini ta' effiċjenza tal-panelli, però ovvjament nirrikonoxxu li tista' tuża tilt angles, anke orizzontali.

Għar-rigward ta' fejn jissemma d-Development Control Policy and Design Guidance 2007, qed ngħidu fil-fatt "as may be duly replaced", jiġifieri we were aware li d-dokument se jiġi replaced b'dokument iktar aġġornat.

Rigward l-open countryside aħna qed ngħidu li fejn għandek appropriate locations, jiġifieri greenhouses u farm buildings, dawk huma top priority, imbagħad l-open countryside tista' tuża bħala indikazzjoni l-ammont ta' nuqqas ta' bini li għandek fiha jew jekk hijiex area of high landscape value.

Pereżempju, il-landscape study tal-2004 – veru ilu ftit però l-landscape over a wider area ma tantx inbidlet – jagħti indikazzjoni ta' x'nifhmu meta ngħidu "open countryside".

Importanti li ma nagħtux definizzjoni ta' kollox imbagħad nindunaw li b'dik id-definizzjoni stajna żgarrajna jew stajna għamilniha aħjar.

Allura l-aħjar issir interpretazzjoni on a case by case.

Rigward tat-30 sena huwa ovvju li 30 sena huwa timeframe twil li fih jista' jkun li tant isiru effiċjenti li l-land area tkun tista' tkun ħafna iżgħar, però kif semmejt, l-intenzjoni tagħna kienet biex ma noħolqux commitments perpetwi, jiġifieri ma jistax jiġi xi ħadd jgħidli li tajtu permess għal solar farm, is-solar farm m'għadux vijabbli u jrid jagħmel żvilupp ieħor għax tajtu permess.

L-objective tagħna kien li ladarba għandek a limited time ma tistax tiġi bl-argument li issa se tagħmel żvilupp alternattiv għax dak li kellek permess għalih m'għadux vijabbli.

MADAM CHAIR: Grazzi.

IS-SUR JOHN PORTELLI: Madam Chair, illum jeżistu ħafna teknoloġiji, qegħdin nitkellmu fuq it-30 degree angle, polysilcon normal solar panels, u hemm ukoll it-thin film solar li qed jagħmel avvanzi kbar fl-effiċjenza li naħseb hija option interessanti għal Malta.

Din forsi se tinstema' estrema, imma fil-Ġappun qegħdin jesploraw u jinvestu fil-floating solar farms li tista' tkun option tajba għal Malta fil-kuntest tal-art limitata li għandna.

MADAM CHAIR: Grazzi.

EDWARD MALLIA: Is-solar farms li qed jissemmew li jistgħu jsiru f'ODZ x'tip ta' ODZ għandkom f'moħħkom?

MADAM CHAIR: Semmew il-barrieri u l-landfills.

EDWARD MALLIA: Landfills bħal Wied Fulija?

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Aħna ma semmejniex Wied Fulija speċifikament, però semmejna "official disused landfills", u Wied Fulija huwa wieħed minnhom.

Hemm ukoll il-Magħtab.

Il-biċċa l-kbira tal-barrieri qegħdin fin-naħa t'isfel ta' Malta u aħna ilna nsofru sekli minħabba fihom.

Issa meta kien hemm it-tama li se jiġu ritornati lill-poplu billi jsiru għelieqi, siġar, parks… Wied Fulija kemm-il darba ġejna mwegħdin li se jsir xi forma ta' park.

L-istess il-barriera tal-Imnajdra fejn kien se jsir prehistoric park.

Allura issa se nagħmluhom ileqqu u jirriflettu?

Dan huwa żvilupp industrijali.

We have to actually and really reconsider għax estetikament hija xi ħaġa li assolutament mhijiex aċċettabbli.

Prof. Mallia, skużani, tista' tkompli.

EDWARD MALLIA: Barrieri li għadhom in use se tikkunsidrawhom ukoll?

EDWARD MALLIA: Jiġifieri min għandu barriera jista' jwaqqafha, jagħmel panelli għal 30 sena, imbagħad jerġa' jkompli?

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Iva, jista', jekk dik hija l-għażla tiegħu.

Fil-fatt għalhekk aħna għedna li l-importanti hu li ma tisterilizzax ir-riżorsa.

Jiġifieri jekk inti b'dak il-mod tkun tista' żżarma il-farm u tkompli bl-iskavar nikkonsidrawha b'mod pożittiv.

EDWARD MALLIA: Barrieri li għadhom ma ġewx irrestawrati mhux se tagħmlilhom panelli fil-qiegħ, imma trid l-ewwel tirrestawrahom.

Hux hekk?

MADAM CHAIR: Aesthetically it's extremely unpleasant, jiġifieri ma nistgħux naffordjaw li nippermettu li jsir dan it-tip ta' żvilupp f'ODZ.

(Interruzzjonijiet) Xorta huwa żvilupp, u huwa ikrah ħafna.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Madam Chair, naqbel miegħek imma jekk tħalli l-barriera sular 'l isfel u tagħmel il-panelli, minn imkien mhuma se jidhru; trid tħares fuq il-barriera.

MADAM CHAIR: Imma ma tkunx tista' timxi fuqhom u tmur passiġġata qalb is-siġar bħalma tkun tista' tagħmel jekk timla l-barriera sa fuq u tagħmel il-ħamrija.

MICHAEL FALZON: Le, Madam Chair, fejn huma rrestawrati…

MADAM CHAIR: Imma għad baqa' ħafna li qed jistennew biex jiġu rrestawrati bħal ruħ tal-Purgatorju.

MICHAEL FALZON: Madam Chair, tista' tagħtini 30 sekonda biex nispjega?

MADAM CHAIR: Iva, anke 30 minuta jekk hemm bżonn!

L-ewwel nett, filwaqt li ngħid li kulħadd huwa welcome biex jagħmel il-kummenti, irrid ngħid li din kienet għall- konsultazzjoni darba, tnejn, tlieta, jiġifieri li nagħmlu domandi li qegħdin hemmhekk spjegati, we're beating the purpose.

Dwar l-issue tat-30 sena li semmiet il-Perit Vella Lenicker kienet preokkupazzjoni li wrew nies li ħassew nies li għandhom iħarsu l-ambjent, li m'għandna qatt nagħtu commitment perpetwu.

Din kienet xi ħaġa li kemm il-bord kif ukoll l-għaqdiet ambjentali, riedu jħarsu.

Dwar il-quarries qed nagħmluha ċara li dawk li huma restored quarries huma speċifikament esklużi.

Issa l-argument imur ukoll kontra, fis-sens li min ġie jitmellaħ u ħalliha kif inhi jista' jagħmel solar farm u min irrestawraha, irranġaha u għamilha bil-ħamrija, qegħdin nippenalizzawh.

Meta ġiet għad-direzzjoni tal-Gvern, għalkemm kien hemm dak l-argument li aħna qegħdin nippenalizzaw lil min irrestawra, ħassejna li biex inħarsu fejn ġie rrestawrat, għalkemm inkunu qegħdin nippenalizzaw lil min irrestawra, neskluduhom.

Din kienet ukoll rakkmandazzjoni tal-bord.

L-iskop kien preċiżament biex nħarsu fejn ġie restawrat, għalkemm at the end of the day, qegħdin nippenalizzaw lil min irrestawra.

MADAM CHAIR: Naħseb li dan l-argument idur mal-owners tal-barrieri.

Aħna li jinteressana hu kif se tidher Malta b'dan l-iżvilupp li għandna in the pipeline u bil-policies li ntroduċejna aħna stess li se jagħtu ċerti riżultati.

Allura issa, postijiet li l-parti l-kbira tagħhom huma ODZ u qegħdin jistennew biex jiġu mibdula f'areas biex isaffu l-arja, isaffu l-ilma u jagħtu beraħ biżżejjed għas-saħħa mentali u fiżika tal-bniedem, se nagħmluhom solar farms?!

If anything, it's not conducive to psychological health li tmur fil-kampanja u taraha miksija b'solar farms.

In-naħa tagħna, jiġifieri n-naħa t'isfel, huwa mimli barrieri u jien ma nserraħx rasi li dawk li huma rrestawrati se jibqgħu rrestawrati.

Inserrraħ rasi jekk dawk il-barrieri li ilna nsofru trabijiet minħabba fihom għal sekli sħaħ, issa jiġu rrestawrati u jerġgħu jiġu ritornati għall-użu ta' ODZ għall-poplu; almenu jkunu qegħdin hemm bħala beraħ u siġar.

MICHAEL FALZON: Madam Chair, l-iskop ta' din il-policy huwa biex noħolqu enerġija nadifa.

MADAM CHAIR: Naqbel miegħek, imma what other options were properly explored u x'riżultati kien hemm?

Pereżempju, meta konna se nagħmlu l-offshore wind farm, għal xi raġuni jew oħra, twaqqaf l-EIA li kien qed isir.

Mela lili kif tista' tikkonvinċini li dak assoslutament jintnesa u lili se tagħtini minfloku s-soluzzjoni, għal dan l-għan nobbli li qed issemmi inti, ir-rovina tal-ftit kampanja li fadal?

Għax xorta se nagħmlu impatt ħafna ikrah fuq il-kampanja li fadal.

Il-Prof.

Mallia, imbagħad wara l-Onor.

EDWARD MALLIA: Hemm daqsxejn ironija li tgħid li min irrestawra se jiġi ppenalizzat, għax min ma rrestawrax u jrid jagħmel il-panelli, irid kważi jirrestawra għax dawn mhumiex se jagħmluhom fil-qiegħ, imma jridu jtellgħuhom viċin il-wiċċ.

MADAM CHAIR: Hemm il-kwestjoni ta' x'se nagħmlu bl-iskart li nużaw biex nimlew il-barrieri.

EDWARD MALLIA: Il-problema hija li l-Gvern, fil-każ taż-Żonqor qed jinsisti, kif qal is-Sur Alfred Baldacchino, li ma jikxifx x'hemm fil-kuntratt u allura jiddispjaċini ngħid li ħafna minn dan it-tpaċpiċ huwa fil-vojt.

Jekk anke l-persuni li kienu nkarigati qed jgħidu li ma jafux x'fih il-kuntratt, allura verament… Liema kuntratt li għamel il-Gvern ma' Electrogas, ma' Shangai Electric…

MADAM CHAIR: M'għandna xejn minnhom.

EDWARD MALLIA: Allura d-diskussjoni, miż-żewġ naħat tal-Parlament, dwar xiri bl-irħis u "hekk" u "hekk", hija mainly vojta.

MADAM CHAIR: Grazzi.

Xi ħadd jista' jwieġbu?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Madam Chair, jien xtaqt nagħmel żewġ kummenti fuq l-affarijiet li jistgħu jsiru fil-barrieri bil-policies li għandna llum.

MADAM CHAIR: Li kien ħażin qabel, in-nies sfiduċjawh.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, Madam Chair, imma sfortunatament il-policies għadhom hemm.

MADAM CHAIR: Imma nistgħu nibdluhom għat-tajjeb.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Naqbel miegħek.

Illum, fil-barrieri, wieħed jista' jagħmel open storage; jista' jagħmel żvilupp industrijali.

Jiġifieri li qed ngħidu huwa li minflok dan, issa se jkun hemm dawn l-affarijiet.

Ma ninsewx ukoll li l-pajjiż huwa obbligat li jilħaq mal-miri tal-2020 u jekk ma jkunx hemm din il-policy, huwa diffiċli ħafna li pajjiżna jilħaq dawn il-miri.

MADAM CHAIR: Imma għax m'esplorajniex il-mezzi l-oħra.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Madam Chair, esplorajna l-mezzi l-oħra u kien proprju l-EIA li qal li m'għandhomx isiru.

MADAM CHAIR: Safejn naf jien l-EIA ma tkompliex.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Madam Chair, il-kumment li xtaqt ngħaddi jirrelata mal-punt li għadek kemm semmejt inti dwar il-miri li rridu nilħqu sal-2020.

Jien naħseb li huwa tajjeb li jkollok il-policies, però ma nistgħux noħolmu b'policy imbagħad nivvintaw policy oħra biex nippruvaw nilħqu l-miri tagħna.

Jien nippreferi li nkun naf x'inhi l-istrateġija tal-pajjiż, imbagħad niddeċiedi.

Illum ma nafux il-Gvern x'direzzjoni jixtieq jieħu fejn tidħol ir-renewable energy.

Kellna dokument tal-Enrip li ġie scrapped u sal-lum għad m'għandniex b'mod ċar ir-replacement tiegħu.

Veru li quddiemna għandna din is-solar farm policy, però kieku nkun naf x'inhi l-viżjoni tal-Gvern, inkun nista' nikkummenta aħjar dwar din il-policy.

Illum jien ma nafx x'inhuma l-alternattivi tal-Gvern, jekk hemm alternattivi.

Jekk għandi nikkritika punt wieħed minn dan id-dokument huwa preċiżament illi we cannot keep coming up with policies in a vacuum, u issa nolqtu naħa, imbagħad forsi nolqtu naħa oħra.

L-2020 qiegħed magħna, diġà qegħdin fl-2015.

Għaliex għandna Nissagrifikaw il-barrieri meta forsi nistgħu nużaw renewable energy oħra li ma tikkreax l-eyesores li jistgħu jiġu kkreati b'dan?

MADAM CHAIR: Grazzi.

L-Onor.

RODERICK GALDES: Madam Chair, jekk fhimt sew se jkun hemm threshold ta' 'l fuq minn 1,000 metru kwadru.

Għar-rigward tal-impatt fuq il-countryside naqbel li għandhom jiġu nklużi l-farms tal-agrikoltura għar-raġuni li għandna madwar 110 farm tal-baqar li għandhom it-tined lesti, kemm inwaħħlulhom il-panelli magħhom.

Ħafna minnhom qegħdin f'ODZ imma diġà qegħdin hemm.

Jien naħseb li għandna ninkoraġġixxu din l-idea, aktar u aktar għax l-Unjoni Ewropea għadha kemm tatna €138 miljun għal seba' snin, u 30% minn dawn il-fondi obbligati li nonfquhom fuq miżuri ambjentali, inkluż l-enerġija solari.

Jekk ma nonfquhomx se nispiċċaw intellfu ħafna mill-fondi lill-bdiewa.

MADAM CHAIR: Nonfquhom bil-għaqal.

RODERICK GALDES: Hekk hu.

Fuq il-kwestjoni tal-wind farms, jien dak iż-żmien kont fuq il-bord tal-MEPA u naf il-problemi li kien hemm partikolarment meta kienu qed jagħmlu t-testijiet.

Issa jien naħseb li hawn Malta, l-issue tal-kaċċa hija waħda mill-issues li tiddomina.

Hemm pajjiżi li laqtu infringement għax l-ammont ta' għasafar li joqtlu f'ġurnata huwa daqskemm noqtlu aħna f'sena sħiħa.

Mela aħseb u ara xi problema jkollna kieku nagħmlu l-wind farms fir-route bejn Malta u Għawdex.

(Interruzzjonijiet) Ara l-infringements li fetħet l-Unjoni Ewropea fuq ċerti pajjiżi u tara kif qed ngħidlek sewwa.

Kieku wieħed kellu jiċċekkja, jara l-element ta' ħsara li dawn jagħmlu fuq in-natura.

Bejn wind farm u solar farm nippreferi xi ħaġa li ma tagħmilx ħsara lill-ambjent u tħallilek inqas impatt għax wieħed mill-impatti ta' wind farm huwa li toqtol ħafna għasafar.

Issa aħna nafu li l-issue tal-kaċċa f'pajjiżna diġà hija a hot potato, aħseb u ara kieku kellna noqtlu ammont ta' għasafar minħabba l-wind farms!

Irrid ngħid li l-policy hija konservattiva ħafna; il-MEPA għamlet dak kollu possibbli biex ikun hemm l-inqas impatt fuq l-ambjent.

Bħala punt ta' prinċipju, naħseb li huwa pass pożittiv ħafna li m'aħniex qegħdin nieħdu art verġni, imma qed induru fuq postijiet li għalkemm qegħdin f'ODZ, huma diġà committed jew inkella barrieri.

L-eyesore ewlenija li joħolqu l-barrieri hija meta jkun qed isir it-tħaffir, u jien nippreferi li jekk jieqaf l-użu tagħha, jinstab użu alternattiv għalija bħalma huma s-solar farms li m'huma se jagħmlu ħsara lil ħadd, għax finalment dawn qed jiġġeneraw enerġija nadifa.

MADAM CHAIR: Grazzi.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Chair, xtaqt nistaqsi lill-Perit Scalpello jekk sarux kalkoli tal-areas meta ħarġu b'din il-policy.

Aħna qed ngħidu li f'Malta jrid ikollna ċertu ammont ta' enerġija li ġejja minn sorsi rinovabbli.

Meta nħadmet l-area, rajtu li hemm biżżejjed biex nissodisfaw id-domanda li għandna bżonn nissodisfaw sal-2020?

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Il-policy saret minn kumitat magħmul bejn il-Ministeru responsabbli mill-enerġija u l-MEPA, u fuq il-kumitat kien hemm esperti tekniċi li waħda mill-issues li ħarsu lejha kienet proprju din.

MADAM CHAIR: Fuq il-kumitat kien hemm rappreżentanza min-naħa tal-Ministeru responsabbli mill-ambjent?

MARTHESE PORTELLI: Lanqas waqt is-seduta ma kien hemm; kien hemm preżenti rappreżentant tal-Ministeru responsabbli mill-enerġija li qal li they are going to scrap wind energy u se jimxu biss fuq solar panels.

Qed ngħid hekk għax jien kont preżenti.

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Irrid ngħid però li fuq il-kumitat kien hemm membru tal-EPD.

MADAM CHAIR: X'kien l-input tal-membru tal-EPD?

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Fil-fatt, bħala direttorat għamlu kummenti fuq il-policy espressi minn dan il-membru, liema kummenti ġew taken on board u l-kumitat qabel li dawk l-issues ambjentali kellhom jiġu ntegrati.

Pereżempju, issue li saħqu fuqha kienet dwar il-waste management, l-importanza li nkunu nafu eżatt meta se jiġu żarmati dawn il-panelli, kif se jiġu riċiklati u fil-fatt żidna kundizzjoni li meta jingħata permess irid isir a waste management plan biex naċċertaw ruħna li ma noħolqux impatti oħra mill-waste li jiġġeneraw huma.

Rigward l-areas, f'parti mill-input tal-membri tal-Ministeru responsabbli mill-enerġija intqal x'inhu l-kobor tal-area li għandna bżonn biex nilħqu l-miri tal-2020 biex nakkomodaw il-mira li kellna tas-solar panels.

Ma rridux ninsew li l-mira tal-2020 mhijiex se tintlaħaq biss permezz tas-solar panels, imma hemm options oħra, bħal pereżempju, heat pumps, biogas, u oħrajn.

Huma qalu li jekk wieħed iħares lejn it-trend ta' take-up within the development zone, ma konniex se nilħqu dik il-mira.

Għalhekk the next best option kienet li nakkomodaw dak l-ammont li għandna bżonn, dejjem sal-2020.

MADAM CHAIR: Kemm ikkalkulajtu li se jkollna bżonn areas f'ODZ jew barrieri biex nilħqu l-miri?

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Meta għamilna l-konsultazzjoni pubblika oriġinali konna stedinna lill-pubbliku jissuġġerixxi siti li jistgħu jkunu available għall-wind farms.

MADAM CHAIR: B'siti industrijali u bis-soqfa ta' cattle farms, eċċ. ma nkompruhomx?

Jekk dik it-take-up ma kenitx se tiżdied b'mod drastiku, ma konniex se nilħqu l-mira sal-2020.

Dik kienet l-ikbar concern u għalhekk għedna li rridu mmorru għall-ODZ, imma l-iktar punt importanti fil-policy hu li ma nikkommettux art ġdida, jiġifieri aħna dejjem qegħdin nitkellmu fuq previously developed land; qed nagħtu użu alternattiv lil siti li diġà huma żviluppati.

Xtaqt nenfasizza l-punt li l-policy mhijiex qed tikkommetti art ġdida, imma dejjem qed titkellem fuq art li diġà hija żviluppata.

Veru li kif intqal, barriera mhux bilfors trid tagħmilha solar farm, però rridu naraw x'inhuma l-prijoritajiet tal-pajjiż illum biex nilħqu l-mira tal-2020.

Jekk hemm bżonn ta' spazju industrijali u spazju għal solar farm, jien nippreferi li nikkommetti barriera għal solar farm għax hija proġett ambjentali.

Jiġifieri l-għan aħħari ta' solar farm huwa environmental friendly.

Issa jekk jien għandi barriera x'se nagħżel li nagħmel?

Nista' nagħmilha park għal pubbliku, nista' nagħmilha spazju industrijali u nista' nagħmilha solar farm.

Anke fl-iSPED jingħad li l-prijorità għal barriera hija solar farm, jiġifieri jekk illum jiġi xi ħadd u jgħid li jrid jagħmel żvilupp ta' warehouses f'barriera, għandi l-għodda biex ngħidlu le għax il-prijorità tal-pajjiż m'għadhiex warehousing imma hija solar farms.

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Hekk hu.

U l-aħħar punt huwa fuq l-energy policy tal-Gvern.

Waqt il-kumitat iddiskutejna wkoll l-energy policy tal-2012, li fil-fatt ma ġietx rescinded.

Li ġara kien li f'dik il-policy taw options varji; option li tinkludi a wind farm proposal u option li ma tinkludix wind farm u allura r-ratio ta' minn fejn ġejja l-enerġija rinovabbli nbidel.

Li ġara kien li wara l-2013 il-Gvern għażel option differenti, jiġifieri waqt li qabel l-2013 konna qed nimxu fuq l-option fejn il-parti l-kbira tal-enerġija rinovabbli kienet se tiġi mir-riħ, wara l-2013 qed insegwu l-option fejn il-parti l-kbira tal-enerġija rinovabbli tista' tiġi minn solar farm.

MARTHESE PORTELLI: U x'persentaġġ mill-miri tal-enerġija rinovabbli li għandna għandkom f'moħħkom li tilħqu bis-solar farms?

MADAM CHAIR: L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Jekk fhimt tajjeb, meta għamiltu l-kalkoli tagħkom, intom rajtu t-take-up, jiġifieri mhux l-areas li huma available imma l-areas li huma available li jistgħu jsiru solar farms għax inutli li jkollok area kbira u ħadd ma japplika biex jagħmilha solar farm.

Il-kwestjoni tal-barrieri tinkwetani ftit mhux għax ma nemminx li għandhom isiru solar farms fil-barrieri imma għax il-barrieri ma tantx huma rregolati b'mod tajjeb.

Għalkemm suppost li hemm il-Minerals Advisory Board – li ma nafx x'sar minnu – u taħtu jaqgħu l-barrieri, dawn jaqgħu taħt il-Malta Resources Authority (MRA) u taħt il-Pulizija, u lanqas il-boundaries tagħhom ma nafu eżattament fejn qegħdin għax jiġu kkontestati l-ħin kollu.

Jien ma nafx jekk tkellimtux mal-Malta Developers' Association (MDA), li tirrappreżenta lis-sidien tal-barrieri, fuq din il-policy għax naħseb li s-sidien tal-barrieri għandhom ikollhom input fuq din il-policy.

Meta ngħidu barrieri, x'qed nifhmu eżatt?

Qed ngħidu l-area fejn hemm il-ħofra jew qed nitkellmu fuq area iktar kbira li tista' tkun anywhere in the boundaries tal-barriera disturbata imma mhux imħaffra?

Jiġifieri qed nitkellmu fuq il-boundary tal-barriera, jew fuq il-ħofra nnifisha?

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Il-ħofra.

CHARLES BUHAGIAR: Jiġifieri m'aħniex qed nirriferu għall-area li tkun ġiet disturbata, forsi mqatta' ftit, u mitluqa.

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Qed nitkellmu fuq il-parti li diġà hija mħaffra.

CHARLES BUHAGIAR: Imma l-problema hija li aħna ma nafux eżattament fejn huma l-boundaries tal-barrieri; il-MEPA għandha dokumenti li jgħidu mod, il-Pulizija għandhom dokumenti li jgħidu mod ieħor, u l-MRA għandha dokumenti differenti.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Sfortunatament il-minerals subject plan ġie rescinded mill-Gvern, u ovvjament wieħed irid jaħdem bl-informazzjoni li għandu.

Il-MEPA hija l-awtorità kompetenti li tiddeċiedi fejn qiegħed il-boundary.

MADAM CHAIR: Grazzi.

DEBORAH SCHEMBRI (f'isem il-Malta Developers' Association): Madam Chair, jien nirrappreżenta s-sezzjoni tal-enerġija rinovabbli fi ħdan l-MDA u li xtaqt nagħmel huwa iktar punt tekniku milli rigward il-policy bħala an environment issue.

Issemma ħafna l-fatt li l-Gvern u l-MEPA qegħdin jagħtu iktar importanza u jimxu fuq it-triq li jmorru iktar lejn solar energy milli lejn wind energy.

Jien ma nagħtihomx tort li jagħmlu hekk għax teknikament, li kieku wieħed kellu jieħu ċerti kalkoli ta' kemm se jirnexxielna nipproduċu enerġija permezz tas-solar u kemm se jirnexxielna nipproduċu enerġija permezz tar-riħ, nista' ngħidilkom li permezz tar-riħ ma nipproduċu xejn.

Ir-raġuni hija li hawn Malta għandna an average wind speed ta' 3.5 metres per second li huwa ħafna ħafna 'l bogħod milli wieħed ikun jista' jipproduċi xi tip ta' enerġija bih.

Biex jipproduċi enerġija, wieħed għandu bżonn ta' average speed iktar qawwi, u dan apparti l-fatt li aħna nbatu minn irjieħat li mhumiex kostanti, jiġifieri l-irjieħat dejjem iduru.

Dawn huma fatti studjati; nafu fiċ-ċert li fl-ebda ħin u fl-ebda pożizzjoni f'Malta ma tista' tilħaq riħ iktar għoli biex tipproduċi xi tip ta' enerġija, u anke offshore.

Apparti minn hekk dawn għandhom bżonn manutenzjoni qawwija u għandhom ukoll implikazzjonijiet ambjentali.

EDWARD MALLIA: Mil-liema studji qed tikkwota?

DEBORAH SCHEMBRI: Dawn huma studji, mhux xi ħaġa li vvintajt jien.

Jekk tħares lejn l-average wind speed ta' dawn l-aħħar 30 sena hawn Malta, tara li qatt ma lħaqna iktar minn massimu ta' 5.5 metres per second li xorta huwa 'l bogħod biex nipproduċu xi ħaġa vijabbli li tagħmel tajjeb għall-flus li nkunu nfaqna għall-wind farms.

Jekk qed nifhem sew, qed tqum l-issue li l-panelli se jkerrhu b'xi mod l-ambjent.

DEBORAH SCHEMBRI: Jien naqbel li se jkun hemm xi tip ta' estetika li mhijiex sabiħa, però ma rridux ninsew li l-ikbar sors ta' enerġija li għandu pajjiżna huwa x-xemx.

Aħna ffortunati li għandna x-xemx is-sena kollha u jekk hawn investiment li huwa verament b'saħħtu u li minnu nistgħu noħolqu ħafna enerġija nadifa huwa l-panelli solari.

Jekk dan isibuh tajjeb il-pajjiżi Nordiċi, li għandhom ħafna inqas xemx minna, allura mhux tajjeb għalina?!

Dażgur li huwa tajjeb għalina!

MADAM CHAIR: Ħadd ma qal li mhux tajjeb.

DEBORAH SCHEMBRI: Veru li rridu nissagrifikaw l-estetika u forsi anke ċerti postijiet f'Malta ma tantx se jidhru sbieħ, però għandna options oħra?

MADAM CHAIR: Jien nifhem il-punt tiegħek.

DEBORAH SCHEMBRI: Irridu nagħmlu differenza bejn prodotti li jiffrankaw l-enerġija u prodotti li jipproduċu l-enerġija, u fejn jidħlu prodotti li jipproduċu l-enerġija ma tantx għandna fejn induru hawn Malta.

L-iktar ħaġa li hija effiċjenti għal dan il-pajjiż, bla dubju xejn huma l-panelli solari.

Kif intqal tajjeb, irridu nagħżlu the lesser of two evils, fis-sens li nużaw post bħal barriera sabiex minnha noħolqu enerġija nadifa għax m'għandniex modi oħra kif nistgħu nagħmlu biex nilħqu l-miri tal-2020.

Xtaqt qabel nispiċċa niċarra xi ħaġa li ntqalet waqt id-diskussjoni li kien hawn qabel.

Is-Sur Portelli semma l-frażi li ntqalet mill-president tal-MDA u li ġiet irrapportata fil-gazzetti "make hay while the sun shines".

Jien kont preżenti għar-riċeviment pubbliku fejn intqalet dik il-fażi u nista' ngħid li l-kuntest li fih użaha s-Sur Portelli, kien żbaljat, fis-sens li din il-frażi ma ntqalitx f'kuntest ta' ejjew ħalli nagħmlu li rridu u nibnu fejn irridu.

Meta qal dan, il-president tal-MDA kien qed jisħaq li l-iżviluppaturi għandhom joqogħdu attenti u jagħmlu bini sostenibbli.

Tant hu hekk li fforma r-renewable energy section fi ħdan l-MDA biex meta l-iżviluppaturi jkunu se jagħmlu l-bini tagħhom ikunu jistgħu jikkonsultaw lilna biex jieħdu informazzjoni iktar rilevanti ħalli jibnu b'mod iktar sostenibbli.

MADAM CHAIR: Grazzi.

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Madam Chair, il-policy ssemmi li jistgħu jsiru solar farms fuq tined ta' rziezet tal-baqar u anke serer.

Dawn huma marbutin mal-minimu ta' 1,000 metru kwadru wkoll?

IL-PERIT JOSEPH SCALPELLO: Iva.

TONI BEZZINA: Jiġifieri min għandu 950 metru kwadu u m'għandux 1,000...(Interruzzjonijiet)

MADAM CHAIR: Imma mhux b'din il-policy.

L-Onor.

DEBORAH SCHEMBRI: Madam Chair, għalkemm dan mhuwiex suġġett li nifhem fih u nammetti li l-policy ma qrajthiex, qisni qed inħoss li qegħdin nippruvaw nagħmlu xi ħaġa li hija environmentally friendly u qegħdin nitfixxklu fuq x'inhu l-aħjar mod li nagħmluha.

Jekk fhimt sew dak li kontu qegħdin tgħidu, hemm qisu skaletta ta' x'nistgħu nużaw biex inġibu din l-enerġija nadifa minn sorsi differenti, u hemm ukoll skaletta ta' mil-liema postijiet l-aħjar li jsir dan it-tip ta' żvilupp.

Paragrafu 5.1, li semma wieħed mill-kelliema, jgħid ċar li aktar ma jkunu qrib… Nifhem sew li dan l-eżerċizzju sar b'mod xjentifiku?

Kien sar xi paragun ta' postijiet jew sorsi alternattivi li nistgħu nużaw u nstab li dan huwa l-aħjar metodu?

Il-kuntest li fih sar il-proċess kien li wieħed ra x'inhu l-aħjar, xi jħammeġ l-inqas jew xi jkerrah l-iktar?

Għax din l-iskaletta qisha qed issir diġà u jien nixtieq inkun naf f'liema kuntest saret.

MADAM CHAIR: Il-Ministru.

LEO BRINCAT: Madam Chair, xtaqt nagħmel kumment ġenerali.

Naħseb l-iktar ħaġa li rridu nħarsu lejha hija x'inhu l-prezz jekk niddeċiedu li ma nagħmlu xejn għax naħseb li dak huwa l-ogħla prezz li nkunu rridu nħallsu bħala pajjiż.

Qed ngħid dan għas-sempliċi raġuni li jekk inħarsu lejn l-obbligi tagħna fuq climate change, dan waħdu ma jfisser xejn jekk ma norbtux miegħu l-enerġija rinovabbli u l-energy efficiency.

M'iniex se noqgħod ngħid tort ta' Ċikku jew tort ta' Peppi, ngħid biss li qegħdin laggards f'dan is-settur, u l-energy mix li kellna sa ftit ilu – min hu tekniku iktar minni jikkoreġini jekk jiena żbaljat – kienet lopsided mhux għax għandna xi preġudizzju kontra l-enerġija prodotta mir-riħ, imma għax hija ħaġa naturali li x-xemx hija l-ikbar don li għandu dan l-imbierek pajjiż.

Taħt l-amministrazzjoni preċedenti kien hemm diġà d-deċiżjoni li għandna nagħfsu fuq waste to energy.

M'iniex qed ngħid li din hija triq li bilfors se tiġi abbandunata – għandna studji għaddejjin li huma EU funded u m'iniex qed neskludi li nistgħu nirrikorru għaliha – imma nirrikorru għaliha wara li nkunu għamilna l-istudji neċessarji, u mhux qisha kienet a natural course tant li ġieli ġejt ikkritikat li qed nipposponi to play for time.

Irridu npoġġu kollox fil-miżinn għax għalkemm waste to energy, nerġa' ngħid, ma tistax tiġi eskluża bħala option anke ma' export of waste, fl-istess ħin, mill-aspett purament ambjentali – ejjew għall-mument ninsew l-impatt viżwali – rridu naraw x'inhi l-iktar ħaġa li tikkonfortana, jekk hux li jkollna thermal treatment plant ieħor ta' incineration – għalkemm illum it-teknoloġija avvanzat ħafna iktar mill-imgħoddi – jew inkella li jkollna solar farm li forsi viżwalment iweġġa' xi ftit imma taf li huwa environemntally friendly u jgħinek to redress l-iżbilanċ kbir li għandna fl-energy mix ta' pajjiżna.

Jien naqbel li hija a necessary evil imma ngħid ukoll li hija a necessity given the state of play li jinsab fih pajjiżna bħalissa.

Jiġifieri naħseb li rridu nħarsu lejn l-istampa kollha inġenerali, irridu nħarsu lejn l-obbligi li għandna, u rridu nħarsu wkoll lejn il-fatt li l-enerġija mix-xemx mhux biss hija untapped potential imma meta sal-lum għadna ma sibniex żejt jew riżorsi oħrajn, naħseb hija l-iktar ħaġa li ġiet untapped minn pajjiżna taħt kwalunkwe amministrazzjoni.

Jekk tista' ssir kritika inġenerali lill-pajjiż din hija li diġà qegħdin tard wisq u għalhekk naħseb li għandu jsir kull sforz biex nimxu f'din id-direzzjoni.

MADAM CHAIR: Grazzi.

Il-Prof.

EDWARD MALLIA: L-ikbar problema tagħna hija li għandna dan il-vizzju li mmorru għal ħaġa waħda.

Il-fatt hu li pajjiżna hu li hu u għandna bżonn noborxu… Din l-enfasi kbira fuq ix-xemx, li m'għandi xejn kontra tagħha, ġiet iġġenerata għax ir-riħ ġie abbandunat.

U mhux veru dak li qalet is-Sinjura, assolutament qalet il-ħmerijiet.

Jien naf għax għamilt ix-xogħol jien u kejjilt ir-riħ u mhux veru li qatt ma kellna riħ u sebaħ u dalam.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak.

Biex nikkonkludi nixtieq ngħid li naħseb li lkoll naqblu li għandna nutilizzaw ix-xemx biex nipproduċu enerġija nadifa.

Li ma naqblux huwa li ssemmew widien u garigues.

Pereżempju, Wied Fulija kien wied u kien garigue, u l-Magħtab kien garigue.

Wasal iż-żmien li jkollna a wider view tal-affarijiet.

Il-Ministru semma t-tibdil fil-klima.

L-użu ta' enerġija rinovabbli hija favorevoli ħafna għat-tibdil fil-klima, imma kemm hu iktar favorevoli jekk ikollna l-uċuħ tar-raba' jew l-uċuħ b'ħafna siġar biex tissaffa l-arja, jissaffa l-ilma u jkun hemm il-biodiversità li suppost qegħdin nassiguraw għal pajjiżna?

Jiġifieri ma nistgħux ngħidu li rridu nagħżlu waħda miż-żewġ options li t-tnejn huma koroh.

Jekk qabel kien hemm permess li jkun hemm industrija fil-barrieri, inneħħu dik il-possibilità u nerġgħu nagħtuhom lura lill-poplu, speċjalment meta diġà qed jidher ċar li postijiet ODZ, minħabba l-policies li introduċejna – kellna l-eżempju ta' Żonqor Point – qegħdin jittieħdu għal żvilupp li wieħed jista' jgħid "li ma kienx hemm other feasible options" għalihom.

Allura dawn il-postijiet għandhom jiġu riabilitati biex jerġgħu jingħataw lura lill-poplu.

Jien se jkolli naġġorna hawnhekk għax sar il-ħin tal-aġġornament fil-Plenarja u rrid nitkellem hemmhekk.

Id-data għal-laqgħa li jmiss tingħata dalwaqt; nagħmlu laqgħa mill-iktar fis possibbli.

Nirringrazzja lil kulħadd.

Fid-9:11p.m. il-Kumitat aġġorna.