KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET TAL-FAMILJA

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 15

L-Erbgħa, 16 ta' Diċembru, 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 15

L-Erbgħa, 16 ta' Diċembru, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fis-7.14 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 14 li saret nhar l-Erbgħa 4 ta' Novembru, 2015 ġew ikkonfermati.

DISKUSSJONI DWAR IR-RAPPORT ANNWALI TAL-KUMMISSARJU GĦALL-PROMOZZJONI TAD-DRITTIJIET TA' PERSUNI B'DIŻORDNI MENTALI - KONTINWAZZJONI

THE CHAIRPERSON (Onor. Etienne Grech): Nistgħu nagħtu bidu għal din il-laqgħa u se nibdew proprju bil-kontinwazzjoni tad-diskussjoni dwar ir-rapport annwali tal-Kummissarju għall-Promozzjoni tad-Drittijiet ta' Persuni b'Diżordni Mentali.

Dan ir-rapport ikopri s-sena 2014.

Għal din id-diskussjoni għandna magħna lil Dr John Cachia, Kummissarju għas-Saħħa Mentali, lil Dr Miriam Camilleri u Dr Antonella Sammut mill-Uffiċċju tal-Kummissarju, lil Dr Anton Grech, Chairman Mental Health Services u lil Dr Clifton Grima, Chief Executive Officer tal-Isptar Monte Carmeli.

Insejjaħ lil Dr John Cachia.

Deborah Schembri, xtaqt inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kumitat:

Hawnhekk qiegħed inpoġġi analiżi aktar dettaljata ta' xi ħaġa li tkellimt fuqha fil-laqgħa preċedenti rigward il-pożizzjoni tal-Għaqda Dinjija tas-Saħħa (WHO), li titkellem dwar fejn għandha tiġi offruta l-kura akuta u psikjatrika ġewwa s-servizzi tas-saħħa nazzjonali.

Għandi f'idejja l-edizzjoni tas-27 ta' Mejju 2013 tad-WHO u fuq quddiem ħallejtilkom ir-reference pages biex wieħed ikun jista' jirriferi għaliha b'mod ċar.

THE CHAIRPERSON: Hard copies biss għandek?

DR JOHN CACHIA: Hard copies għandi hawnhekk imma jekk triduhom bħala soft copy, inkun nista' nibgħat kopja lis-Segretarju tal-Kumitat.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

B'hekk inkunu nistgħu niċċirkolawhom mal-Membri ta' dawn il-Kumitat b'mod aktar faċli.

DR JOHN CACHIA: Il-kwotazzjonijiet relevanti qegħdin immarkati hawnhekk.

Pereżempju fl-oġġettiv Nru 2 il-WHO tgħid hekk:

Mela hawnhekk qed tgħid 'il bogħod mill-mudell istituzzjonalizzat li għadna qed nipprattikaw ġewwa pajjiżna fl-isptar Monte Carmeli.

Il-WHO qiegħda tgħid li għandu jkun hemm servizzi bbażati fil-komunità u li magħhom ikun hemm integrati l-mental health care services u t-treatment fl-isptarijiet ġenerali u fil-kura primarja - li n-nies li jaħdmu fil-kura primarja jimpurtahom kemm kemm iżjed mis-saħħa mentali - u li jkun hemm kontinwità tal-kura bejn id-diversi livelli, b'tali mod li – hawnhekk għandi żewġ tobba tal-familja li żgur jaqblu miegħi - meta tibgħat persuna bi problemi ta' saħħa mentali għand psikjatri, ħafna drabi l-pazjent qatt - jew rari – ma jiġik lura.

Dawn huma l-issues li wieħed naħseb irid jiftaħ dibattitu dwarhom.

Għandek ukoll il-kollaborazzjoni bejn il-carers u l-formal carers.

Dan huwa d-dokument tal-WHO fuq livell mondjali.

Issa forsi xi ħadd jgħid imma dan fuq livell mondjali japplika b'mod ġenerali?

Hawnhekk għandi wkoll il-corresponding document tal-kumitat reġjonali għall-Ewropa tal-WHO, fejn ħallejtilkom extract minn fejn wieħed jista' jara l-kwotazzjoni relevanti għax naħseb li jkun tajjeb li wieħed jara fejn irridu mmorru u fejn irridu naslu f'dik it-tip ta' sitwazzjoni.

Il-WHO fl-Ewropa tgħid li l-outcomes tas-servizzi tas-saħħa psikjatriċi għandhom ikunu hekk:

Il-WHO, fuq livell Ewropew qiegħda tirrakkomanda li istituzzjonijiet li jixbħu dak li qed noffru aħna fl-Isptar Monte Carmeli, idealment from a policy perspective, wieħed għandu jasal lejn deċiżjoni sabiex dawn jingħalqu jew inkella jiġu orjentati għal xi servizzi oħrajn, bħalma għamel ħaddieħor madwar l-Ewropa.

Dawn huma r-rakkomandazzjonijiet li l-WHO qiegħda tipproduċi.

THE CHAIRPERSON: Hemm xi suġġeriment sabiex l-acute physiactric treatment, minflok ma jingħata ġo sptar bħal Mount Carmel, jingħata f'acute hospital?

DR JOHN CACHIA: Iva, fil-fatt qed jingħad hekk:

U mbagħad ikomplu jgħidu hekk:

Dawn huma żewġ rakkomandazzjonijiet li joħorġu minn żewġ dokumenti; wieħed fuq livell mondjali u l-ieħor fuq livell Ewropew.

Naf ukoll - imma d-dokument għadu mhuwiex wieħed finali - li l-Unjoni Ewropea qiegħda tagħmel bħalissa joint action fuq is-saħħa mentali.

Wieħed mill-pakketti dwar is-saħħa mentali huwa towards a community based and social inclusive mental health care.

Jien għad għandi draft tiegħu dan imma ma nistax nikkwota minnu għax għadu mhuwiex finali.

Dan id-dokument mistenni li jkun finali fl-aħħar ta' Jannar li ġej.

U jidher li se jkun hemm ukoll rakkomandazzjoni ċara daqs il-kristall min-naħa tal-Unjoni Ewropea fuq din il-linja.

Schembri talbitni biex nipprova nuri appoġġ u nagħti daqqa t'id lil dan il-Kumitat biex ikun jista' jagħmel ir-riċerki tiegħu ħalli jkun jista' jasal għall- policy reccomandations tiegħu meta jiġi mitlub biex jagħmel dan.

U għalhekk li ppreżentajtilkom dawn iż-żewġ dokumenti fil-bidu.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

DR ANTON GRECH (Chairman Mental Health Services): Xtaqt nagħmel kumment fil-vesti tiegħi ta' psikjatra u mhux bħala Chairman tal-Mental Health Services.

Din hija l-opinjoni tiegħi personali.

Naqbel totalment li idealment il-kura għandha titbiegħed mill-istitutilisation u tingħata fi sptarijiet ġenerali.

Nemmen li dik hi d-direzzjoni li għandna nsegwu.

Ovvjament hemm kwestjonijiet loġistiċi li rridu naraw imma d-direzzjoni għandha tkun dik.

Madankollu rridu noqogħdu attenti ħafna li ma jiġrilnix bħal ċertu pajjiżi, li they went to the other extreme u spiċċaw b'pazjenti b'mard mentali serju, bħal pereżempju skiżofrenja serja, homeless jiġru fit-toroq!

Dan għaliex il-kura li tingħata jgħidu li hija biss waqt mument akut in a general hospital u dawn in-nies għandhom bżonnijiet speċjali.

THE CHAIRPERSON: Fil-fatt kont għamilt mistoqsija parlamentari lill-Ministru għas-Saħħa u l-Enerġija fuq kemm hemm pazjenti b'kondizzjonijiet kroniċi f'Monte Carmeli u r-risposta kienet li hemm madwar 250 pazjent.

DR ANTON GRECH: Hekk hu.

THE CHAIRPERSON: U kif għidt inti, ħafna minn dawn qegħdin hemm minħabba li kienu daħlu fi żmien fejn il-kura psikjatrika ma kenitx daqshekk effiċjenti bħalma hi llum …

DR ANTON GRECH: Hekk hu.

Imma wieħed ma jridx jinsa li l-akbar numru ta' admissions ġo sptar psikjatriku huwa minħabba l-iskiżofrenija.

Din mhijiex l-aktar marda komuni imma hija l-aktar marda li twassal lin-nies għall-isptar.

Din tinqasam f'żewġ stadji; għandek l-istadju fejn ikollok il-positive symptoms u hawnhekk il-pazjenti jkollhom ħafna hallucinations, delusions, eċċ., u mbagħad għandek l-istadju li jgħidulu d-deficit state jew in-negative symptoms, u hawnhekk dak li jkun jitlef il-kapaċità li jieħu ħsieb, li jorganizza, eċċ. Illum għandna kura għaliha din permezz ta' riabilitazzjoni u occupational therapy.

Qabel ma kienx hemm dik il-kura u allura l-pazjenti li daħlu 40 jew 50 sena ilu sfortunatament weħlu hemm ġew.

THE CHAIRPERSON: Jidher li s-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-anzjanità attiva u d-drittijiet ta' persuni b'diżabilità ħabbret li se jinħareġ abbozz ta' liġi dwar l-awtiżmu.

Vera li meta ngħidu l-kelma "awtiżmu" ħafna nies jaħsbu li din hija kondizzjoni fit-tfal biss imma jidher li anke fl-adulti tinsab għax ovvjament it-tfal li jkollhom din il-kondizzjoni se jikbru u allura se jġorruha magħhom.

Issa l-awtiżmu fl-adulti hija xi ħaġa rikonoxxuta mill-psikjatri?

Hemm biżżejjed riċerka fuqha?

Inti semmejtli residenti kroniċi li qegħdin Monte Carmeli u li ħafna minnhom għandhom il-marda tal-iskiżofrenija.

Issa hemm minnhom li għandhom l-awtiżmu jew forsi kellhom l-awtiżmu?

Illum għandna ħafna mezzi kif naqbdu din il-marda fi tfal żgħar mentri fl-antik ma kellniex dawn il-mezzi biex nagħmlu dianjożi ta' awtiżmu fit-tfal u allura dawn kibru u baqgħu b'din il-kondizzjoni.

DR ANTON GRECH: L-awtiżmu hija a developmental condition, u sfortunatament wieħed ma joħroġx minnha.

Tista' ttejjeb l-aġir jew il-mod ta' kif wieħed jikkomunika imma dejjem se jibqgħu xi traċċi hemm.

Ġor-residenza ta' Monte Carmeli għandna numru ta' persuni li daħlu hemmhekk f'età żgħira bl-awtiżmu.

Hemm numru konsiderevoli minnhom li kienu ġo ward tissejjaħ il-juvenile ward minħabba li meta daħlu hemmhekk kienu tfal.

Issa llum dawn għandhom 60 u 70 sena u għadhom hemmhekk ġol-istess ward li baqgħet tissejjaħ juvenile ward!

Dawk kienu ċirkostanzi differenti.

Aħna noffru kura u wens lil dawn in-nies, imma j'alla d-direzzjoni tal-pajjiż tkun waħda li kemm jista' jkun dawn ma jiġux istituzzjonalizzati.

Ovvjament lanqas nippretendi li - kif ġara f'pajjiżi oħra - min ilu hemm 30 sena u 40 sena, f'daqqa dan se jsir kapaċi!

L-Onor.

DEO DEBATTISTA: Kemm huwa rakkomandat li jkollna sodod fi sptar mentali bħalma huwa Mount Carmel?

Kemm huwa rakkomandat li jkollna sodod fi sptar ġenerali jew f'dawn il-health centres li qed issemmu?

DR ANTON GRECH: Sentejn ilu kont għamilt analiżi xjentifika ta' din is-sitwazzjoni għax kont intlabt mill-Gvern sabiex nagħmel analiżi.

Sodod għal każijiet akuti għal Malta għandna bżonn bejn wieħed u ieħor 140 jew 150.

Jekk qed ngħidu a psychiatric hospital f'Malta b'150 sodda jkun biżżejjed.

Però wieħed ma jridx jinsa li jrid ikun hemm proviso sabiex ikun hemm good community services supporting it.

Dawn il-150 jistgħu jkunu parti minn sptar ġenerali.

THE CHAIRPERSON: Mhux bilfors f'Mater Dei imma jistgħu jkunu f'health centres.

Il-Psychiatric Unit ta' Mater Dei kemm tesa' sodod?

DR ANTON GRECH: Dik tiflaħ 15-il pazjent.

DR JOHN CACHIA: Jiena naqbel totalment li filwaqt li wieħed għandu jagħmel programm biex iċaqlaq u jibdel – għalija din hija a game changer - il-kura akuta għall-isptar akut … Forsi hawnhekk Dr Grech umilment ma semmiex dawn l-affarijiet imma għandek issues bħal pereżempju l-appoġġ ta' pazjenti ma' kura akuta ġenerali li jkollhom bżonn ukoll tal-kura mentali, li jista' jkun li din ma tkunx in the optimum level għax ma jkollokx is-servizz disponibbli on site peress li inti m'għandekx il-psikjatra residenti ġod-Dipartiment tal-Emerġenza.

Dik hija issue oħra.

U aħna rridu naraw kif qed jiġu indirizzati dawk l-issues ta' psikjatrija fid-Dipartiment tal-Emerġenza.

Hawnhekk irrid nagħmel enfasi kbira fuq dak li qal Dr Grech fuq dawk il-250 persuna li jkun għad fadal fl-Isptar Monte Carmeli li m'għandhomx prospetti u li jekk tiftħilhom il-bieb dawn se jgħidulek biex terġa' tagħlqu!

Wieħed irid jieħu ħsiebhom u jrid ikompli jieħu ħsiebhom b'mod dinjituż, li jixraq il-kundizzjoni tagħhom, minkejja li kultant huma ma jkunux kapaċi jirrealizzaw fiex qegħdin.

Hawn qed nirreferi speċifikament għal dak li għedna l-aħħar darba u ċjoè jiġri x'jiġri … Dak il-post huwa sabiħ u perfett biex wieħed joħloq ideat oħra, bħal pereżempju dak li rajna fin-Naxxar ftit tal-ġranet ilu, u allura wieħed jista' jipprova jikkonsidra dak it-tip ta' arranġament.

Hemmhekk hemm estate sabiħ ħafna, b'ġonna bellezza u allura wieħed jista' jkollu dan it-tip ta' appoġġ u sostenn.

Dan ovvjament iservi kemm għal dawn il-persuni kif ukoll għall-onslaught tal-anzjanità li se jkollna f'pajjiżna!

Jista' jkun privat, jista' ikun f'partnership mal-Gvern, hu x'inhu.

Hemm il-potenzjal f'dak il-post!

Però irid ikun qiegħed jindokra wkoll lil dawk in-nies li għandhom problemi mentali kroniċi, dawk li jgħidulhom the old psychiatric patients, li nqabdu f'din it-tip ta' sitwazzjoni u li se jibqgħu hemm sa ma jmutu!

Ma rridux ninsewhom lil dawn in-nies.

Filwaqt li rridu nagħmlu the game changer biex inressqu l-psikjatrija lejn il-main stream, irridu nieħdu ħsieb lil dawn in-nies li għandhom dawn it-tip ta' kondizzjonijiet kroniċi.

L-Onor.

PAULA MIFSUD BONNICI: Xtaqt nagħmel żewġ punti differenti; l-ewwel punt fuq in-Draft National Standards for Residential Care Homes for Disabled Persons u fuq in-National Minimum Standards for Older People Residential Facalities.

Għandek paġni 36, 37, u 38.

Mir-rakkomandazzjonijiet li qed tagħmlu intom hija proprju li jkun hemm national standards fir-rigward ta' djar residenzjali għall-persuni b'diżabilità.

Imbagħad titkellmu wkoll fuq in-national minimum standards for older people residential facilities.

Hawnhekk qegħdin tgħidu li għandu jkun hemm liġi peress li s'issa din ma teżistix.

Nafu li hemm abbozz ta' liġi li għandu jitressaq quddiem il-Parlament fuq il-minimum standards for older people residential facilities.

Skont paġna 38 jiena ħadt l-intendere li meta qegħdin titkellmu fuq older people u residential facilities, intom qegħdin tinkludu kull residenza tal-anzjani.

Qiegħda nifhem sew?

Qegħdin tinkludu wkoll lir-residenza ta' San Vinċenz de Paul?

Fl-opinjoni tiegħi huwa tajjeb li l-minimum standards ġewwa pajjiżna jkunu qegħdin hemmhekk għaliex nafu li sal-lum dawn m'hemmx liġi li tirregolahom.

U allura ma nafx x'inhi l-opinjoni tagħkom fuq li jkollok ukoll il-Gvern li jkollu minimum standards anke fir-residenza ta' San Vinċenz de Paul għax hemmhekk għandek ħafna u ħafna anzjani, u għandek ħafna anzjani li għandhom problemi ta' saħħa mentali u li ġeneralment ikunu hemmhekk fuq bażi long term.

Ħafna mill-anzjani li jkunu qegħdin f'San Vinċenz ikunu hemmhekk għall-kura long term.

Aħna ġbidna l-attenzjoni li meta wieħed jitkellem fuq diżabilità, hemm bżonn li nagħmlu d-definizzjonijiet għax id-definizzjoni tad-diżabilità tvarja skont minn min ikun qed jitkellem.

U naħseb li b'dan il-mod inkunu qegħdin nagħmlu ħallata ballata bla bżonn.

Jiena nemmen li d-diżabilità hija sitwazzjoni fejn persuna jista' jkollha problemi fiżiċi, problemi mentali u problemi psikoloġiċi.

Irridu noqogħdu attenti għax hemm ukoll diżabilità fl-anzjanità.

Mhux l-anzjani kollha għandhom problema ta' diżabilità imma pereżempju għamilt ftit riċerka fuq hekk u sibt li nofs il-blue stickers li toħroġ il-KNPD huma għall-użu ta' persuni anzjani.

Meta wieħed jitkellem fuq id-diżabilità ma jistax ikollu f'moħħu framework li jgħid li se jinkludi tali persuni u lil oħrajn iħallihom kollha barra!

Huwa importanti ħafna li nifhmu li meta qed nitkellmu fuq diżabilità, irridu nkunu ekwi ma' kulħadd.

Huwa veru li ċerti setturi kellhom bżonn ċerta attenzjoni, u j'alla jkollhom ċerta attenzjoni, però meta nagħtu l-attenzjoni lil ċerti setturi, ma rridux inħallu setturi oħra barra!

THE CHAIRPERSON: Inti tqis lil medical illness bħala diżabilità?

Pereżempju jekk xi ħadd għandu asthma qawwija, dik tqisha bħala diżabilità?

DR JOHN CACHIA: Jekk tħares lejn id-definizzjoni li hemm fil-Konvenzjoni, kif ukoll id-definizzjoni tad-diżabilità fil-liġi tagħna dwar l-opportunitajiet indaqs, hemmhekk hija l-problema tal-bniedem li għandu problemi fiżiċi, psikoloġiċi, soċjali, mentali li ma jistax jiffunzjona bħala persuna normali għall-età u għall-abilitajiet tiegħu.

Hemm irridu noqogħdu attenti ħafna u fil-fatt hemm battibekk sħiħ fuq id-diżabilità vis-à-vis il-problemi tas-saħħa mentali.

Mhux kull problema ta' saħħa mentali tipproduċi diżabilità, imma naħseb li lkoll kemm aħna li naħdmu f'dan il-qasam u rajna l-pazjenti, nafu li hemm pazjenti bi problemi ta' skiżofrenija li għandhom diżabilità li timpedihom żgur milli jaħdmu!

Pereżempju naf li ma' dawn in-nies xi kultant qed issir diskriminazzjoni għax ma jkunux intitolati għall-pensjoni tad-diżabilità.

Jagħtuhom l-allowance li hija ekwivalenti għall-pensjoni tad-diżabilità però ma jagħtuhomx il-pensjoni tad-diżabilità.

Allura rridu noqogħdu attenti ħafna meta nitkellmu fuq id-diżabilità.

Pereżempju hemm l-ispecial needs ta' dawk in-nies b'diżabilità li għandhom problema ta' saħħa mentali.

Dr Grech jixba jara minn dawn is-sitwazzjonijiet ta' nies b'diżabilità fiżika li jkollhom ukoll problemi ta' saħħa mentali.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti għax is-saħħa mentali tista' tidħol f'kull qasam u f'kull livell.

Insemmi pereżempju l-problemi ta' dawk li jkollhom kanċer, fejn hemmhekk għandek issues ta' saħħa mentali u ovvjament issues ta' saħħa fiżika.

Issa jekk humiex disabling jew le l-mistoqsija hija din; dak li qed ibatu minnu, u hawnhekk nirrispondi għal dak li qed tistaqsi inti Sur President, fosthom l-asthma, qed iħallihom jiffunzjonaw kif normalment suppost jiffunzjonaw bħala bnedmin ta' dik l-età?

Jekk iva, mela jien m'għandix diżabilità imma jekk le, il-marda tal-asthma qed iżżommni milli nkun persuna kompletament abbli u allura rridu nħarsu lejn l-individwu aktar milli nitfgħu lin-nies fil-kaxex tagħhom.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Rigward dak li għadu kif qal Dr Cachia, naħseb li hemmhekk irridu noqogħdu attenti għax filwaqt li rridu nipproteġu lil dawk li verament huma vulnerabbli minħabba l-kundizzjonijiet akuti tagħhom, min-naħa l-oħra rridu ninkorraġġixxu wkoll sabiex il-pazjenti jkunu more empowered, u allura ma nressqux iktar nies lejn is-servizzi soċjali u lejn id-diżabilità meta dawn jistgħu jkunu abbli forsi within certain limits.

Naħseb li hemmhekk irridu noqogħdu attenti għax il-bilanċ huwa fin.

Forsi l-eżempju tal-asthma huwa wieħed minn dawn l-eżempji fini ħafna għax għandek nies li għandhom verament asthma akuta imma n-nuqqas tal-abilità tagħhom li jkunu attivi fis-soċjetà jista' jkun għal perijodu qasir biss.

Dan is-sajf kelli l-opportunità li nżur l-Amerika u żort diversi istituzzjonijiet fi stati differenti marbuta kemm mas-saħħa mentali u kemm mad-diżabilità.

Kien interessanti li f'post partikolari ltqajt ma' żewġ avukati, li t-tnejn ammettew pubblikament quddiemna li għandhom kundizzjonijiet ta' saħħa mentali, and they run a disability organisation u kienu qed jispjegawlna li jħossuhom ħafna iktar komdi u protetti mil-liġijiet Amerikani meta tagħmel dan.

DR JOHN CACHIA: Naqbel perfettament għax wieħed għandu jirrikonoxxi imma hawnhekk fejn jibda l-inkwiet tiegħi; jekk dik il-persuna għandha problema temporanja ta' diżabilità, wieħed irid jirikonoxxiha dik il-problema temporanja għax dik il-persuna tkun għaddejja minn fażi ta' dipressjoni.

Mela allura għandha titlef il-ħobża tagħha ta' kuljum?

Għandha titlef ix-xogħol tagħha?

Għandna nħarsu lejha b'mod ikrah għax għandha bżonn tlieta jew erba' ġimgħat mistrieħ bħalma jkollha bżonn persuna li tkun kisret sieqha jew idejha jew inkella qiegħda tagħmel il-kimoterapija?

Dawn huma l-issues li wieħed irid joqgħod attent minnhom għax inkella se nikkreaw sitwazzjonijiet li fil-moħħ tan-nies se jkollhom issues serji ħafna.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Imma f'dak il-każ naħseb li għandna nkomplu nippromwovu li s-saħħa mentali hija kundizzjoni medika bħalma huma affarijiet oħra fil-ħajja.

B'hekk inneħħu aktar it-taboos.

Jien wisq nibża' li jekk ninkludu l-kundizzjonijiet ta' saħħa mentali bħala diżabilità, it-taboo se tikber aktar!

Minn dak qiegħda nibża'!

DR JOHN CACHIA: Però irridu noqogħdu attenti li mbagħad ma nkunux qed niżvantaġġaw lin-nies li verament ikollhom bżonn l-għajnuna!

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Fuq każijiet akuti iva.

DR JOHN CACHIA: U anke ċerti nies b'kundizzjonijiet kroniċi jista' jkollhom bżonn l-għajnuna ...

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Imbagħad x'nagħmlu?

Nitfgħu lil min ibati bid-dijabete f'dik il-kundizzjoni wkoll?

Id-dijabete torbot magħha wkoll problemi psikoloġiċi u qiegħda nitkellem mill-esperjenza.

Għalhekk ma naħsibx li għandna mmorru f'dik id-direzzjoni.

Irridu nkunu kapaċi li niddistingwu bejn dawn it-tnejn u ċjoè bejn min qed jabbuża u min għandu bżonn l-għajnuna.

U ovvjament din mhijiex xi ħaġa faċli.

THE CHAIRPERSON: Jidhirli li bħalissa, jekk persuna jkollha l-pensjoni tad-diżabilità u taħdem, din ma titlifx il-pensjoni tad-diżabilità.

DR ANTON GRECH: M'hemmx pensjoni tad-diżabilità għal mard psikjatriku.

Hemm għal learning disability.

Fl-opinjoni tiegħi rridu noqogħdu attenti li we empower the patients.

Veru hemm numru li jispiċċaw b'diżabilità imma dan huwa verament numru minimu.

Ma rridux nitilfu dak il-ftit u għalhekk irridu ngħinuhom, però irridu noqogħdu attenti li mbagħad l-affarijiet ma jitwessawx.

Jekk xi ħadd ibati minn panic disorder jiena naħseb li jiġi stigmatised jekk se ngħidu li għandu diżabilità.

THE CHAIRPERSON: Tiddependi mis-severità u kemm qed taffetwalek il-funzjoni tiegħek.

DR ANTON GRECH: Hekk hu.

THE CHAIRPERSON: Jista' jkun ukoll li 20 sena ilu kien mod, u llum, bil-kura li għandna, dak li kien diżabilità 20 sena ilu llum ġie kkontrollat ħafna aħjar.

DR ANTON GRECH: Ftit snin ilu ħarġet kura ġdida għall-iskiżofrenija.

Kien hemm min kien ilu 30 sena biha u rnexxielu joħroġ minnha!

U allura iva, naqbel miegħek li ċ-ċirkostanzi jinbidlu.

DR JOHN CACHIA: Fuq il-kwestjoni tar-residential care homes għall-persuni diżabli, aħna tajnihom daqqa t'għajn u bażikament l-unika ħaġa hemmhekk hija li jekk ikun hemm persuna b'diżabilità li jkollha partner, din għandu jkollha d-dritt li tmur hemmhekk flimkien mal-partner tagħha.

U dan għaliex jista' jagħti l-każ li dak il-partner huwa l-akbar appoġġ li għandha dik il-persuna b'diżabilità.

Mela wieħed irid joqgħod attent ħafna hawnhekk biex ma jmurx overboard.

Jekk għandek sitwazzjoni fejn xi ħadd jista' jiġi sostnut biex joqgħod fid-dar tiegħu għax għandu l-partner tiegħu li jista' jieħu ħsiebu, ikun aħjar li jibqa' hemmhekk milli ddaħħlu f'residenza għal persuni b'diżabilità.

THE CHAIRPERSON: L-istandards of care maħruġin mis-segretarjat tal-anzjani u tal-persuni b'diżabilità … (Interruzzjonijiet)

DR JOHN CACHIA: Ma jidhirlix li rajthom imma t-tnejn jaqgħu taħt dik il-kappa.

Rigward il-minimum standards tal-anzjani, l-unika rakkomandazzjoni li għamilna kienet li hemm bżonn li jkun hemm a legislative framework biex isiru dawn l-affarijiet.

Jekk ma nitkellimx bħala Kummissarju għas-Saħħa Mentali, nista' nitkellem mill-esperjenzi tal-passat bħala Direttur responsabbli minn dawn id-djar.

U jien inħoss il-bżonn li bħalma għamilna fuq sptarijiet privati, irridu bil-mod il-mod indaħħlu dan il-kunċett hawnhekk ukoll.

U bħalma bdejna fl-isptarijiet privati way back meta bdejna bis-St Philip's u bil-Capua, imbagħad bil-mod il-mod komplejna bil-kliniċi ż-żgħar, li ma kinux vijabbli u għalqu għax ma setgħux ikomplu jagħmlu ċerti affarijiet, bil-mod il-mod hawnhekk ukoll irid ikun hemm din l-introduzzjoni.

Jien nemmen li għandu jkun hemm a structural approach għax ma tistax tagħmel a one size fits all type of situation.

Irid ikollok a structural approach dwar xi kwalità ta' kura tkun qed toffri lil persuni li qed tikkura.

Dan l-istess approach qegħdin nirrakkomandaw aħna meta niġu għal-liċenzjar ta' djar u postijiet oħra fejn tiġi offruta s-saħħa mentali.

Fil-fatt bħalissa għaddejjin b'diskussjonijiet mal-Uffiċċju tas-Supretendent għas-Saħħa Pubblika dwar il-liċenzjar ta' postijiet minn fejn tiġi offruta s-saħħa mentali.

Filwaqt li s'issa qed joħorġu l-liċenzji, aħna nixtiequ naraw li l-proċess ta' liċenzjar ikun stratifikat ukoll.

Altru qed tilliċenzja sptar li qed jagħti kura akuta bil-pazjenti psikjatriċi, bil-pazjenti tal-ħabs, bit-tfal, eċċ., u altru għandek residenza ġol-komunità, ġo nofs Raħal Ġdid pereżempju, li qiegħda tieħu ħsieb 11-il persuna bi problema ta' diżabilità ta' saħħa mentali.

Inti trid tara x'inhu l-proċess ta' kura li qiegħda tingħata u skont il-proċess ta' kura u l-bżonn tal-persuna li qiegħda hemmhekk, għandu jkollok a structural approach of licensing, kemm fil-pubbliku kif ukoll fil-privat.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

PAULA MIFSUD BONNICI: Jiena xtaqt nagħmel mistoqsija fuq il-proposti tagħkom f'dan id-dokument "A Framework for Poverty Reduction and for Social Inclusion", paġna 35.

Huwa evidenti li meta jkollok persuni bi problemi ta' saħħa mentali, din se ġġib magħha l-esklużjoni soċjali u ġeneralment il-faqar.

U intom qegħdin tagħtu diversi rakkomandazzjonijiet f'dan ir-rigward.

Issa l-Gvern ukoll għandu strateġija dwar kif qiegħed jara li l-faqar ikun qiegħed jitrażżan.

Imma intom timxu in line mal-istrateġija li qiegħed jagħmel il-Gvern?

Ir-rakkomandazzjonijiet li qed tagħmlu hawnhekk huma abbażi tal-istrateġija li qed juża' l-Gvern jew inkella dawn huma affarijiet li intom taraw li jmorru oltre dak li effettivament qiegħed jipproponi?

Intom taraw li l-faqar u l-esklużjoni soċjali f'dan ir-rigward qegħdin jiżdiedu?

Skont rapport li sar f'Novembru li għadda jirriżulta li f'Malta u fl-Iżvezja ż-żieda fil-faqar kienet aktar mill-medja tal-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea.

Din iż-żieda kienet tirrigwarda persuni li jbatu minn problemi ta' saħħa mentali?

THE CHAIRPERSON: Għal liema sena qed tirreferi?

PAULA MIFSUD BONNICI: Indipendentament minn liema sena kienet!

Ir-rapport jindika li kien hemm żieda fir-rata ta' anzjani imma ma jidħolx fl-ambitu ta' jekk dawk il-persuni humiex qed ibatu minn problemi ta' saħħa mentali jew le.

Intom taħsbu li jista' jkun li hemmhekk il-problema qiegħda tiżdied?

Jista' jkun li mhijiex qed tiżdied ukoll imma x'qed isir u x'qed tirrakkomandaw li jsir biex din ir-rata titnaqqas?

DR JOHN CACHIA: M'għandix data biex inkun nista' nirrispondi ċar u tond kemm hu l-element ta' nuqqas ta' saħħa mentali li jwassal għal dan il-faqar.

Jekk wieħed iħares lejn il-letteratura jsib li nies li normalment ikollhom diffikultà ta' natura mentali, ikollhom diffikultajiet ta' income u ta' employability f'ċerti sitwazzjonijiet.

Min-naħa tagħna dawn ir-rakkomandazzjonijiet saru.

Ma ninsewx li aħna qed naraw ir-rapport tas-sena 2014 li qed jirrapporta fuq policies li kienu ħarġu fil-Green Paper ta' Frar jew Marzu 2014, jiġifieri qegħdin nitkellmu fuq kważi sentejn 'il bogħod.

Dakinhar konna qegħdin ngħidu li hemm bżonn li n-nies li jkollhom problemi ta' saħħa mentali u diżordni mentali, jiġu faċilitati biex kemm jista' jkun malajr jirritornaw lura fuq il-post tax-xogħol tagħhom.

Dan għaliex hemm link kbira - minn dak kollu li wieħed jistudja u jara - bejn ir-ritorn malajr kemm jista' jkun lejn in-normalità u r-riabilitazzjoni tal-individwu.

Ix-xogħol tajjeb ħafna li għamlu Dr Grech u l-kollegi tiegħu, huwa ċċentrat kemm jista' jkun u dan li qegħdin naraw bil-liġi tas-saħħa mentali l-ġdida u ċjoè li kemm jista' jkun jitnaqqas il-perijodu li l-persuna tagħmel barra mix-xogħol tagħha.

F'dawn it-tip ta' ċirkostanzi u sitwazzjonijiet, meta bniedem ikun mgħejjun fuq il-post tax-xogħol, jaf jevita milli jkun hemm komplikazzjonijiet oħrajn.

Però wieħed irid jitkellem ukoll fuq il-konsiderazzjoni.

Hawnhekk nirrakkomandaw il-konsiderazzjoni massima f'sitwazzjonijiet bħal dawn u qegħdin nirrakkomandaw inċentivi għal min jimpjega persuni bi problemi ta' saħħa mentali.

Naħseb li l-kollegi tiegħi, bl-esperjenza tagħhom mal-persuni fuq il-qasam tax-xogħol, aktar jistgħu jitkellmu minni.

L-issue l-oħra hija l-kwestjoni tal-integrazzjoni ta' child and adoloscent psychatric services ma' work based u skilled based opportunities.

Fl-opinjoni tiegħi din hija kruċjali biex ngħinu lil dawn iż-żgħażagħ b'diffikultajiet ħalli jidħlu fil-qasam tax-xogħol.

Naħseb li din trid tiġi indirizzata wkoll b'mod aggressiv għax huwa tajjeb li wieħed jara s-sitwazzjoni kif inhi.

Wieħed irid jara wkoll, kif għidna hawnhekk, il-miżuri li qegħdin hemm biex jappoġġjaw lil nies b'familji żgħar, bħal single parents u persuni anzjani.

Dawn huma klassikament dawk l-areas fejn inti trid issostni l-income biex dak li jkun ma jidħolx f'ċirku vizzjuż.

Id-diffikultà kbira, li jien għad m'għandix risposta għaliha, hija l-long term unemployment u l-link tal-long term unemployment mas-saħħa mentali.

Hija kwestjoni ta' qgħad minħabba problemi ta' saħħa mentali jew hija kwestjoni ta' saħħa mentali li tikkawża mbagħad l-unemployment?

Inqerr magħkom li din hija l-ikbar enigma f'dan il-qasam kollu li għandi quddiemi!

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Ħa niddevja daqsxejn imma dan l-aħħar ħareġ ir-rapport tal-NAO u s-sezzjoni fuq Monte Carmeli naħseb li hija inkwetanti sew.

Issa hawnhekk għandna s-CEO ta' Monte Carmeli u allura nieħu gost nisma' mingħandu x'qed isir biex din is-sitwazzjoni tiġi regolarizzata.

Imma bħala Kummissarju inti ssegwi l-andament min-naħa tal-operat tal-isptar Monte Carmeli?

DR JOHN CACHIA: Min-naħa tiegħi nsegwi dak kollu li għandu x'jaqsam direttament mad-drittijiet tal-pazjenti u s-superviżjoni tal-operat mhijiex responsabilità tal-Uffiċċju tiegħi.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Ma taħsibx li jista' jkollu effett jekk ir-riżorsi mhumiex qed jintużaw sew jew inkella jekk m'hemmx riżorsi biżżejjed?

Tista' forsi tiġbed l-attenzjoni min-naħa tiegħek fuq dan?

DR JOHN CACHIA: Kif jafu l-kollegi tiegħi maġenbi, jafu li fejn nara sitwazzjonijiet li wieħed għandu jara u jirrivedi r-riżorsi, jien se niġbed l-attenzjoni tagħhom.

Għadni kif għamilt hekk illum stess fuq issue partikolari.

Aħna nitkellmu, niddiskutu u naslu għas-soluzzjonijiet.

Nemmen fl-ispirtu tad-djalogu però wieħed irid jirrispetta l-pożizzjoni rispettiva.

Jien qiegħed hemm biex nara u nissalvagwardja d-dritt tal-pazjent u biex nara li dan ikollu d-drittijiet tiegħu salvagwardjati mill-a saż-ż!

Fejn mhux qed isir dan jien se niġbed l-attenzjoni u nibqa' nsegwi l-affarijiet sakemm nara li jsiru.

Kif jafu l-kollegi kien hemm issues li jien komplejt insegwihom sakemm sabu s-soluzzjoni tagħhom at the operative level.

Imma rrid nagħmilha ċara li from an operational level.

Tajjeb li nagħmilha ċara wkoll li from an operational perspective jien mhux responsabbli mill-operat ta' hemmhekk.

Hemm id-Direttur Ġenerali, hemm is-Segretarju Permanenti, hemm iċ-Chief Executive, u hemm management structure sħiħa li tirrapporta lill-wing operattiva tal-Ministeru.

Insejjaħ lis-Sur Clifton Grima.

DR CLIFTON GRIMA (Chief Executive Officer Monte Carmeli): Jien nixtieq inkompli ma' dak li qal Dr Cachia qabel ma nwieġeb fuq il-kwestjoni tal-overtime.

Dr Cachia, flimkien mat-team tiegħu, jagħmlu on site visits b'mod regolari, kif anke ġie diskuss fil-laqgħa preċedenti u kif ġie approvat fil-Minuti tal-istess laqgħa.

Irrid ngħid li dawn ikunu suġġerimenti fuq il-proċeduri li jkun hemm fl-isptar stess.

Waħda mill-proċeduri li saret reċentement kienet dik li saħħaħna t-team tal-customer care.

Fejn qabel dan aktar kien team li jaħdem fuq il-paper work u kien eżistenti on paper; ir-realtà illum hi li dan qiegħed ikun proattiv, qiegħed imur fuq il-post u jitkellem ukoll mal-qraba tal-pazjenti kif ukoll mal-istaff.

B'hekk nipprovaw li bir-riżorsi li għandna, kemm strutturali, kif ukoll dawk umani, nagħmlu dak kollu possibbli biex noffru l-aħjar servizz!

Rigward ir-rapport li kien ippubblikat reċentement fil-media, jekk wieħed jara t-titolu forsi jista' jifhem li hemm abbuż rampanti fis-sistema tal-overtime ta' Monte Carmeli.

Issa mhux qed ngħid li fil-passat kien hemm abbuż minn din is-sistema tal-overtime imma llum il-ġurnata, kull meta jiġi approvat kwalunkwe tip ta' overtime, dan ma jiġix approvat at ward level imma jiġi approvat f'livelli ogħla.

Kull meta ħaddiem ikun se jagħmel l-overtime ovvjament trid tingħata l-ġustifikazzjoni għalfejn qiegħed isir dak l-overtime.

On a daily basis – xi ħaġa li ma kinitx issir fil-passat – qed ikollna record keeping ta' kemm għandna sodod okkupati ħalli jien u sħabi tal-management, inkluż Dr Grech, inkunu nafu n-numru ta' sodod okkupati kif ukoll in-numru ta' ħaddiema li se jkunu qegħdin jaħdmu ma' dan l-istaff partikolari.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Biex inkunu ċari, jien ma qrajtx it-titolu imma qrajt ir-rapport!

U r-rapport jiġbed attenzjoni serjissima; li min-naħa tal-amministrazzjoni mhux qed iżżommu record sew pereżempju tat-time off in lieu.

Allura x'qed jiġri?

Ir-rapport jagħti eżempju ċar tal-każ tan-nursing aid li jaħdimlek time off in lieu fil-ħin li suppost daħal għax-xogħol, jiġifieri mis-7.00 a.m. sas-6.00 p.m., u mbagħad joħroġ bl-overtime mis-7.00 p.m. sas-7.00 a.m. u jtella' kont ta' €21,000 skorruti fis-sena f'overtime!

Naħseb li dawn huma affarijiet inaċċettabbli!

Għamilhom min għamilhom!

Jekk saru fil-passat u jidher anke mir-records li kien hemm ukoll kont tal-overtime li kien għoli, milli jidher dan issa sploda!

Dawn l-affarijiet ma jistgħux jibqgħu għaddejjin, speċjalment meta aħna nafu li għandna sitwazzjoni ġo Mount Carmel fejn kieku għandna aktar staff, il-pazjenti jkunu qed jinqdew aħjar!

Ma naħsibx li huwa ġust li nippruvaw niġġustifikaw at this point ir-rakkomandazzjonijiet li hemm fir-rapport tal-NAO dwar li jkun hemm aktar kontroll.

X'jiġifieri l-amministrazzjoni ma tafx kemm għandu time off in lieu ħaddiem?!

Jien naħdem ma' kumpanija li jafu eżattament kemm għandi leave, kemm għandi sick leave u xi dritt għandi għal affarijiet oħra.

It is not a free for all, fejn niġi jien u ngħidlek li fadalli dan l-ammont ta' sigħat u inti temminni.

Ir-rapport jgħid li mxejtu fuq dak li qalulkom il-ħaddiema.

Issa mhux qiegħda ngħid li l-ħaddiema kollha jqarqu imma jkun hemm min jabbuża.

DR CLIFTON GRIMA: Nikkonferma u naqbel miegħek fuq dak li għedt.

Huwa inaċċettabbli.

Fil-fatt għandna nies li għandhom xogħol speċifiku, nies li għandi fiduċja assoluta fihom, u dawn kienu anke f'segretarjati privati taħt l-ammistrazzjoni preċedenti.

U x-xogħol speċifiku tagħhom hu li jissorveljaw dan ir-record keeping tat-time in lieu.

Kif qed tgħid inti, fil-passat jista' jkun hemm il-każ, ovvjament m'għandix provi f'idi imma one plus one kulħadd jaf jagħmilhom u kulħadd għandu l-knowledge tiegħu u allura jaf li kien hemm sistema li kienet wisq ibbażata fuq dak l-input li jagħti l-ħaddiem.

Pereżempju meta għandek nursing aid, kif semmejt inti, li r-record keeping tiegħu ma kienx kif suppost, illum dan ir-record keeping qed jinżamm kif suppost u għandna persuna li ssegwi siegħa siegħa kif suppost.

Saru diskussjonijiet ukoll mal-unions kollha konċernati fuq il-proċeduri u l-prassi li fl-opinjoni tiegħi ma kinux aċċettabbli.

Irrid ngħid li sibna wkoll kollaborazzjoni mill-unions f'dan il-qasam partikolari u għalhekk, illum il-ġurnata dawk l-affarijiet saru xi ħaġa tal-passat.

Issa bl-ebda mod mhu qiegħed niġġustifika li hemm nuqqas ta' staff, li dan joħroġ ukoll mill-capacity building li jsir hemmhekk b'mod annwali bħala sptar u mbagħad aħna nitolbu li niġu allokati numru ta' nurses u ħaddiema oħra f'oqsma differenti.

Imma fl-istess waqt irrid ngħid li f'dak li għandu x'jaqsam ma' payroll u ma' awditjar – anke intern – ta' time off in lieu u tas-sigħat l-oħra, inkluż tal-overtime, hemm nies li x-xogħol tagħhom huwa proprju dak li jissorveljaw dan il-proċess u jevitaw milli jkun hemm l-abbużi.

Nista' niggarantilek li s-sistema llum il-ġurnata, għalkemm forsi mhijiex sistema perfetta, qiegħda taħdem b'mod ħafna iktar effiċjenti minn dak li kien qabel.

U llum, b'rasi mistrieħa nista' ngħid li jekk kien qed ikun hemm xi abbużi, illum m'għadx hemm dan il-lok!

THE CHAIRPERSON: Hemm xi policy f'Monte Carmeli dwar il-constant watches?

Għandek pereżempju pazjenti li jbatu mill-Huntington's Chorea jew pazjenti li jkunu aggressivi li jkollhom bżonn għassa kostanti.

Hemm xi policies jew protocols li jgħinu biex wieħed jiddiċiedi dwar dan?

DR CLIFTON GRIMA: Fil-fatt din tkompli ma' dak li semmejna aktar qabel dwar l-overtime.

Persentaġġ enormi tal-overtime jiġi ġġenerat proprju minħabba l-constant watches.

B'mod tekniku dan jissejjaħ level one supervision, fejn inti jkollok pazjenti li b'ordni tal-konsulent mediku, tal-ispeċjalista, ikollhom imniżżel li jridu jingħataw one to one supervision minħabba li jistgħu jkunu ta' periklu għalihom infushom jew għal ta' madwarhom.

Ovvjament dik hija issue li tajjeb li wieħed jikkonsidraha minħabba li kif semmejna, din se ttella' l-overtime għax ovvjament se jkollok iddaħħal nies over and above l-complement ta' dik il-ward partikolari biex proprju tkun tista' issir dik il-biċċa xogħol.

F'dak li għandu x'jaqsam ma' policies, Dr Grech diġà ħadem fuq policies simili.

Irrid ngħid li sa ftit tax-xhur ilu kien hemm vacuum assolut f'dak li għandu x'jaqsam ma' policies u protokolli, policies mhux biss fuq din il-level one supervision imma anke policies li għandhom x'jaqsmu mal-elementi bażiċi tas-servizz, bħal pereżempju l- admissions ġewwa l-isptar.

Bħalissa qed jiġi abbozzat dokument - li għandu jkun lest għall-bidu tas-sena d-dieħla – li se jkun il-backbone, il-pedamenti ta' policies u protocols oħra li jinvolvu protocols li jkunu anċillari ma' dan l-istess protocol u li se jkunu jirrigwardaw il-wards partikolari.

Dak hu li qed nitkellmu fuqu aħna.

U filwaqt li ħarsina lejn numru ta' ideat differenti u ideat li ntużaw barra minn xtutna, li setgħu kienu effettivi u setgħu ma kinux … Bħalissa qiegħda tiġi diskussa policy simili u qegħdin nistennew li għall-bidu tal-2016 din tkun lesta biex inkunu nistgħu nimxu fuqha.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

(Onor. Membri: Le) Mela nistgħu ngħidu li eżawrejna l-iskrutinju ta' dan id-dokument u għalhekk nirringrazzja lill-mistednin li kellna magħna.

Min-naħa tagħna se ngħaddu għall-item li jmiss fuq l-aġenda tagħna.

DISKUSSJONI U APPROVAZZJONI TAR-RAPPORT "L-ETÀ TAL-KUNSENS SESSWALI" – KONTINWAZZJONI

Ikompli minn nhar l-Erbgħa, 4 ta' Novembru 2015.

THE CHAIRPERSON: Ngħaddu issa għar-rapport li tħejja minn dan il-Kumitat konġunt.

Wara numru ta' laqgħat u wara li ltqajna u ddiskutejna ma' ħafna esponenti differenti, ħriġna b'numru ta' rakkomandazzjonijiet.

Il-Membri kollha ngħatalhom kopja ta' dan ir-rapport li jinkludi r-rakkomandazzjonijiet li ddiskutejna fl-aħħar laqgħa li għamilna.

Issa l-iktar ħaġa importanti hi li naraw li jkun hemm qbil fuq dawn ir-rakkomandazzjonijiet.

Jekk hemm xi Membri li għandhom xi kummenti dwar dan ir-rapport jew fuq dak li ftiehmna fuqu fl-aħħar laqgħa, jista' jagħti l-kummenti tiegħu.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jiena niskuża ruħi li l-aħħar laqgħa ma stajtx nattendi imma kont imsiefra.

Imma jidhirli li tal-age banding konna daħħalniha.

DR ELAINE BURMINGHAM (Research Analyst): Fl-aħħar laqgħa ttieħed vot u ma daħlitx.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRPERSON: Mela se naqra r-rakkomandazzjonijiet li ħareġ bihom dan il-Kumitat;

"Konklużjonijiet u Rakkomandazzjonijiet tal-Kumitat Konġunt

Il-Kumitat konġunt sema' diversi entitajiet u persuni li setgħu jagħtu stampa ċara fuq is-suġġett.

L-informazzjoni kollha ġiet evalwata u matul l-aħħar laqgħa, il-Membri ddiskutew u approvaw numru ta' rakkomandazzjonijiet dwar l-età tal-kunsens sesswali:

L-età tal-kunsens sesswali għandha tinżel għal 16-il sena;

Age banding u close-in-age exemption m'għandhomx jidħlu;

Etajiet partikolari u attivitajiet sesswali li jkunu permissibbli għandhom jiġu indikati b'mod ċar fil-liġi għax dak li huwa aċċettabbli għal-leġiżlatur mhux neċessarjament ikun aċċettabbli għall-ġudikant.

Il-liġi għandha wkoll tistabbilixxi x'jikkostitwixxi att sesswali u tnaqqas l-element ta' soġġettività;

Żgħażagħ minn 16-il sena 'l fuq għandu jkollhom aċċess għal kura medika mingħajr il-permess tal-ġenituri jew gwardjani tagħhom;

Għandhom isiru kampanji edukattivi kemm għaz-żgħażagħ u anki għall-ġenituri, li jkopru suġġetti bħal: każijiet ta' mard infettiv; is-sens u l-valur veru tas-sesswalità; il-possibilità ta' tqala mhux mistennija; xi jfisser li tkun ġenitur waħdek, responsabilità fil-ħajja intima u affettiva tal-koppja.

Fil-każ tal-ġenituri jew kustodji, għandhom jiġu offruti korsijiet ta' parenting skills;

L-edukazzjoni sesswali għall-minuri għandha tkun obbligatorja fl-iskejjel kollha u għandha tingħata minn persuni kwalifikati fis-suġġett.

Għandu jkun hemm ukoll lezzjonijiet speċifiċi għal tfal bi bżonnijiet speċjali;

Il-formazzjoni u l-edukazzjoni m'għandhomx ikunu limitati biss għall-ħin tal-iskola iżda għandhom isiru wkoll permezz ta' seminars, korsijiet u counselling speċjalizzat għaż-żgħażagħ li jistgħu jiġu organizzati minn ħafna entitajiet, fosthom il-Kunsilli Lokali u l-parroċċi;

Il-formazzjoni u l-edukazzjoni fuq is-saħħa sesswali għandha ssir anke permezz tal-midja, il-midja soċjali u programmi tat-televiżjoni.

Għandu jkun hemm mekkaniżmu li jnaqqas l-impatt ħażin li jista' jkollha l-midja soċjali fuq iż-żgħażagħ kif ukoll helplines u gruppi ta' sapport għall-ġenituri;

Għandha tiġi inkluża l-idea ta' family based sexual education;

Il-familji, speċjalment dawk li huma fil-bżonn, għandhom jiġu sostnuti bl-istrutturi neċessarji.

Dan jista' jsir permezz ta' reviżjoni ta' servizzi eżistenti u anke b'servizzi ġodda;

Familji li jiġu identifikati bħala vulnerabbli u f'riskju li jaqgħu f'ċirku vizzjuż għandhom jingħataw għajnuna iktar personalizzata;

L-iskejjel post-sekondarji u l-universitajiet għandhom jassiguraw li jkollhom condom dispensers fil-binjiet tagħhom;

Nippromwovu s-servizzi ta' għajnuna bħal GU Clinic filwaqt li noħolqu servizzi ta' pariri u informazzjoni fuq l-edukazzjoni sesswali fil-komunità, li ma jkunux segregati minn servizzi mediċi oħra, sabiex utenti tas-servizz li jibżgħu mill-possibilità ta' stigma iħossuhom komdi li jagħmlu użu mis-servizz;

Is-saħħa sesswali u riproduttiva għandha tingħata prijorità fl-aġenda tas-saħħa pubblika;

Għandha ssir riċerka dwar is-saħħa sesswali u riproduttiva f'Malta, sabiex jiġu identifikati l-oqsma fejn hemm bżonn ta' tisħiħ."

Dawk kienu r-rakkomandazzjonijiet fuq l-età tal-kunsens sesswali.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Xtaqt nirreġistra biss li għalkemm kont assenti fl-aħħar laqgħa, jiena bħall-Onor.

Deo Debattista, jiddispjaċini ħafna li l-issue tal-age banding se titħalla barra.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

PAULA MIFSUD BONNICI: Jien ukoll nixtieq nagħmel din id-dikjarazzjoni u għalkemm kont assenti naqbel ma' dak li qalet l-Onor.

Xtaqt ngħaddi kumment ukoll fuq rakkomandazzjoni Nru 4.

Nixtieq daqxejn kjarifika fuqha din u xi rridu nfissru bil-kelma "indipendenza".

Hawnhekk qed ngħidu:

"Kull emenda fil-liġi għandha tieħu in konsiderazzjoni l-protezzjoni tal-persuni taħt l-età, minuri jew vulnerabbli filwaqt li tagħti lok għal iktar indipendenza u responsabbilizzazzjoni tal-istess persuna;"

Xi tfisser meta qed ngħidu "għal iktar indipendenza"?

THE CHAIRPERSON: Forsi qiegħda tirreferi għal meta tmur tieħu pariri professjonali jew meta tmur għand it-tabib, din tista' tmur minn jhedda?

Fil-fatt dik kien hemm qbil dwarha.

PAULA MIFSUD BONNICI: F'rakkomandazzjoni Nru 5 qed ngħidu mbagħad li jekk ikollha bżonn il-kura ma jkunx hemm bżonn il-permess tal-ġenituri tagħha.

Allura qegħdin nirreferu għal hekk jew inkella qed ngħidu li l-minuri …

THE CHAIRPERSON: Nimmaġina għal aktar empowerment ta' 16.

PAULA MIFSUD BONNICI: Fl-opinjoni tiegħi hija wisq ġenerika biex ngħidu li minuri u persuna vulnerabbli għandu jkollha iktar indipendenza.

Naqbel magħha.

PAULA MIFSUD BONNICI: Fl-opinjoni tiegħi tfixkilni ftit u mhux qiegħda nifhem ir-raison d'être warajha.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Naħseb li hemmhekk, aktar mill-kelma "indipendenza" imissna ndaħħlu l-kelma "empowerment" jew xi kelma oħra simili, però nafu li dik id-diskussjoni kienet saret fil-kuntest ta' debate sħiħ li kellna minħabba li l-minuri ma setgħux imorru għal parir mediku għand it-tabib mingħajr ma jdaħħlu lil dak it-tabib fi problema.

THE CHAIRPERSON: Nistgħu nużaw il-kelma "empowerment"?

DR ELAINE BURMINGHAM: Fuq dik ir-rakkomandazzjoni partikolari kien hemm diskussjoni fuqha fl-aħħar laqgħa u jien ktibtha kelma b'kelma kif għedtuha intom.

DR ELAINE BURMINGHAM: U mbagħad kont qrajtilkom biex tkunu ċerti kif triduha.

THE CHAIRPERSON: Jekk kien hemm vot fuqha ma naħsibx li nistgħu nbiddlu l-kliem.

FREDERICK AZZOPARDI: Ma naħsibx li konna ħadna vot fuqha.

PAULA MIFSUD BONNICI: Naħseb li rridu naqblu fuq il-kunċett.

Nifhem li dawn huma rakkomandazzjonijiet u li jekk se tidħol il-liġi se jkun hemm diskussjoni u dibattitu fuqha.

Imma jekk naħsbu li l-kelma "empowerment" hija aħjar mill-kelma "indipendenza" ma naħsibx li fiha xi ħaġa ħażina mbilli nbiddluha.

THE CHAIRPERSON: Kieku nieħdu vot u naraw min jaqbel u min ma jaqbilx li nbiddlu dik il-kelma?

Ikun hemm xi problema teknika biex inbiddlu kelma?

DEO DEBATTISTA: Ma naħsibx li nistgħu nieħdu vot meta diġà ttieħed vot fil-laqgħa preċedenti!

THE CHAIRPERSON: Hawn l-Onor.

Ċensu Galea li jixtieq jitkellem.

ĊENSU GALEA: Sur President, bħalma tafu jien mhux qed Membru f'dan il-Kumitat imma nixtieq nagħmel rimarka fuq din il-kwestjoni tal-age banding.

Jien qed nisma' ir-reazzjonijiet tagħkom il-Membri.

Issa ovvjament żgur li ma rridx noħloq xi problemi fil-mod ta' kif qegħdin tmexxu imma dan huwa suġġett li jmur lil hinn mill-politika.

Żgur li m'hemmx kwestjoni ta' xi partit jew ieħor.

Meta qed nara li l-Membri hawnhekk huma donnhom kontra dak li hemm miktub f'dan ir-rapport ...

THE CHAIRPERSON: Mhux kontra imma ħafna mill-Membri li ħadu sehem fil-laqgħa meta vvotajna fuq ir-rakkomandazzjonijiet kienu differenti minn dawk li hawn illum.

Jien hemm kont għal dik il-laqgħa u … (Interruzzjonijiet) Imma issa la qbilna mal-Minuti tal-aħħar laqgħa wkoll, ma nistgħux nerġgħu lura!

ĊENSU GALEA: Irridu nfakkru li dan mhuwiex suġġett ta' politika partiġġjana u li ċertament ir-rakkomandazzjonijiet li se tagħmlu, iktar u iktar jekk se jkun hemm deċiżjonijiet oħrajn għall-quddiem, u li se jiġu f'forma ta' liġi, mela żgur li se toħolqu ċerti kontroversji fuq dan li għandkom hawnhekk.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRPERSON: Jien nissuġġerixxi li naraw jekk hemmx xi ħaġa grossolana li trid tinbidel u nieħdu vot fuq jekk nistgħux napprovaw ir-rakkomandazzjonijiet jew le ta' dan ir-rapport.

ĊENSU GALEA: Imbagħad il-kumment li qed jingħad dwar fuq il-kelma "empowerment" jew inkella fuq il-kelma "indipedenza", jekk qegħdin taqblu li tistgħu tibdluha, allura biddluha.

FREDERICK AZZOPARDI: Jien jidhirli li konna qbilna li jekk ikun hemm xi ħaġa li fis-sugu tibqa' l-istess u ma tbiddilx is-sens tar-rakkomandazzjoni, allura nistgħu nbiddluha.

Li kelma tinbidel forsi għax ikollok kelma oħra li iktar tesprimi eżatt il-ħsieb tiegħek, naħseb li hemmhekk nistgħu nbiddluha.

THE CHAIRPERSON: Ejjew niċċekkjaw il-Minuti tal-aħħar laqgħa.

Hawnhekk hawn miktub li "Il-Kumitat qabel li wara li jiddaħħlu l-emendi hekk kif approvati, jiltaqa' darb'oħra sabiex japprova r-rapport finali ntitolat l-Età tal-Kunsens Sesswali.".

Mela hawnhekk qed ngħidu li se napprovaw biss ir-rapport u li l-emendi ddaħħlu fl-aħħar laqgħa li kellna.

DEO DEBATTISTA: Jekk jiftakru s-sinjuri, jiena kont staqsejt speċifikament fuq jekk dik il-laqgħa kinitix waħda finali u r-risposta kienet li dakinhar konna qegħdin nieħdu l-vot.

Jien l-aktar li enfasizzajt minħabba tal-age banding.

U mbagħad qaluli li ladarba l-Membri l-oħra ma ġewx għal-laqgħa, dik responsabilità tagħhom.

(Interruzzjonijiet) Mhux għalikom qed ngħid jien għax fuq kollox il-Kumitat fih ħafna iktar Membri u dakinhar inzertajna li dawk favur tal-age banding konna f'minoranza!

THE CHAIRPERSON: Dawn huma rakkomandazzjonijiet.

Issa jekk fil-futur dawn se jispiċċaw fil-Plenarja, f'forma ta' liġi, ċertament li aħna stess se jkollna l-opportunità li niddiskutuhom u nagħtu l-veduti kollha tagħna fuq l-age banding.

ĊENSU GALEA: Sur President, ma rridx inħarbat ix-xogħol li għamiltu fil-ġimgħat u fix-xhur li għaddew għax illum qiegħed hawnhekk b'kumbinazzjoni.

THE CHAIRPERSON: Le, le, aħna rridu l-aħjar!

Jien naħseb li aħjar nimxu mal-Minuti li ġew approvati u llum naraw jekk aħniex se napprovaw ir-rapport finali jew le.

ĊENSU GALEA: Sakemm ma terġax tbiddel il-ħsieb tiegħek.

THE CHAIRPERSON: Nistgħu nieħdu vot fil-fatt.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Bir-rispett kollu imma jekk illum se tgħiduli napprovax dan ir-rapport jew le, jien ngħidilkom li mhux se napprovah!

DEO DEBATTISTA: Għandna għażla oħra?

Dak li staqsejt jien.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jien ma napprovahx għax l-issue tal-age banding tant domna niddiskutuha u tant kienet issue serja … Ħalli nispjega għal min forsi ma segwiex u qed isegwina llum.

L-issue tal-age banding hija meta inti għandek minuri li jmur ma' xi ħadd li hu ħafna ikbar minnu fl-età u dik inti ma tistax taċċettaha!

Hemm il-vulnerabilità fl-età!

Din kienet xi ħaġa sensittiva ħafna.

Ħafna pajjiżi għandhom l-age banding.

Dakinhar inzertajt li kont qiegħda nżur qarib tiegħi ġo sptar f'Londra u ma stajtx inkun hawnhekk.

Imma fl-aħħar mill-aħħar jekk illum se tistaqsini jekk napprovax dan ir-rapport se ngħidlek "le, mhux se napprovah!".

U mhux se napprovah minħabba l-issue serja mmens tal-age banding.

Naf li jista' jkun hemm ukoll każijiet quddiem il-Qorti u għalhekk irridu noqogħdu attenti ħafna minnhom dawn l-affarijiet!

PAULA MIFSUD BONNICI: Jidhirli li f'kull diskussjoni li kellna hawnhekk l-esperti li ġibna kienu kollha favur din l-issue, b'eċċezzjoni ta' Dr Nicholas Briffa.

DEO DEBATTISTA: Dakinhar jien kont speċifiku ħafna u staqsejt x'se jkun qed jiġri fil-laqgħa li jmiss u qaluli li l-laqgħa tal-lum kienet se tkun speċi ta' formalità.

THE CHAIRPERSON: L-aħħar darba konna vvutajna fuqhom.

DEO DEBATTISTA: Jien staqsejt gwida għax ma nafx kif inhi l-prassi.

Nistgħu nerġgħu nivvutaw fuq dak li diġà vvutajna fuqu?!

THE CHAIRPERSON: Mela se nissospendi l-laqgħa għal ftit minuti, niftiehmu kif se nipproċedu u nieħdu deċiżjoni.

Il-laqgħa hija sospiża għal ftit minuti sakemm nieħdu deċiżjoni dwar kif se nindirizzaw din il-biċċa xogħol dwar l-approvazzjoni tar-rapport finali.

Jidher li qegħdin naqblu biex din il-laqgħa tiġi aġġornata għal data oħra biex nieħdu l-vot għall-approvazzjoni ta' dan ir-rapport.

Grazzi u l-Milied it-tajjeb lilkom u lill-familji tagħkom.

Nirringrazzjakom.

Fit-8:30 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar tard.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees fam


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET TAL-FAMILJA

LAQGĦA NRU 15

Laqgħa konġunta mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u mal-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa

L-Erbgħa, 16 ta' Diċembru 2015

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet tal-Familja ltaqa' fil-Parlament, fis-7:14 p.m.

L-Onor.

Etienne Grech, President tal-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa ppreseda.

PREŻENTI: L-Onor.

Min-naħa tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u l-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa kien hemm preżenti wkoll: L-Onor.

Kien preżenti wkoll l-Onor.

Ċensu Galea.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali kienet preżenti għal-laqgħa.

Il-President tal-Kamra qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 14 li saret nhar l-Erbgħa, 4 ta' Novembru 2015 ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR IR-RAPPORT ANNWALI TAL-KUMMISSARJU GĦALL-PROMOZZJONI TAD-DRITTIJIET TA' PERSUNI B'DIŻORDNI MENTALI - KONTINWAZZJONI

Il-Kummissarju John Cachia ppreżenta lill-Kumitat Konġunt dawn id-dokumenti:

Wara l-interventi tal-mistednin, saru diversi mistoqsijiet mill-Membri preżenti.

DISKUSSJONI U APPROVAZZJONI TAR-RAPPORT "L-ETÀ TAL-KUNSENS SESSWALI" – KONTINWAZZJONI

Ikompli minn nhar l-Erbgħa, 4 ta' Novembru 2015

Iċ-Chairperson tal-Kumitat Konġunt qara r-rakkomandazzjonijiet hekk kif ġew emendati fil-laqgħa preċedenti.

L-Onor.

Paula Mifsud Bonnici wrew id-diżappunt tagħhom li l-issue tal-age banding ma kenitx se tidħol fir-rakkomandazzjonijiet tal-Kumitat.

U għal din ir-raġuni ma kienux se japprovaw ir-rapport intitolat "L-Età tal-Kunsens Sesswali".

Għaldaqstant il-laqgħa ġiet sospiża għal data futura.

Fit-8:30 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar tard.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT