(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 13

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru, 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 13

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fis-7.19 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 12 li saret nhar l-Erbgħa, 15 ta' Lulju 2015 ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR IR-RAPPORT ANNWALI TAL-KUMMISSARJU GĦALL-PROMOZZJONI TAD-DRITTIJIET TA' PERSUNI B'DIŻORDNI MENTALI

THE CHAIRPERSON (Onor. Deborah Schembri): L-ewwel nett nirringrazzjakom tal-attendenza tagħkom u nixtieq navżakom li l-laqgħat tagħna jkunu streamed live fuq il-website tal-Parlament u allura jekk għandkom xi oġġezzjoni għal dan nitlobkom sabiex tavżawna mill-ewwel.

Nerġa' nirringrazzjakom talli ġejtu daqshekk on a short notice u qabel ma tibdew titkellmu nitlobkom biss biex tidentifikaw lilkom infuskom minħabba t-transcription ta' din il-laqgħa.

Min-naħa tiegħi nista' ngħid li kont impressjonata bl-ammont ta' xogħol li sar.

Meta rajt dan ir-rapport naħseb li l-aktar ħaġa li laqtitni kienet proprju l-ammont ta' xogħol li sar, li qiegħed isir u li hemm ippjanat li jsir.

Għaldaqstant huwa importanti li nidħlu ftit aktar fid-dettall ta' dan ir-rapport u li tagħtu r-risposti għal xi mistoqsijiet li jista' ikollu dan il-Kumitat.

Fl-opinjoni tiegħi l-interaction ta' bejnietna dejjem hija xi ħaġa tajba.

Ninnota wkoll li intom tkellimtu fuq kif tistgħu tinfluwenzaw il-policy u l-liġijiet, u naħseb li hawnhekk qegħdin fil-post it-tajjeb biex jekk wieħed irid jinfluwenza l-policy jew il-liġi … Rajt li kellkom ħidma bejn ħafna entitajiet u ovvjament din hija xi ħaġa tajba u pożittiva.

Issa jekk hemm xi affarijiet li dan il-Kumitat jista' jkun ta' għajnuna fihom, illum nistgħu nitkellmu fuqhom.

Fl-introduzzjoni ta' dan ir-rapport innotajt li fi Frar kellkom seminar fejn iddiskutejtu l-liġi dwar il-kapaċità mentali u l-importanza li jidħlu ċerti affarijiet li semmejtu fit-test tar-rapport tagħkom.

Għalhekk nitlobkom tagħtuna ftit background dwar ir-raġuni li nħasset il-ħtieġa ta' dan is-seminar u x'qiegħed isir biex dak li ġie propost jiġi mbuttat 'il quddiem.

Ovvjament ftit għadda żmien minn dakinhar lil hawn u mhux qiegħda nippretendi li diġà saru l-affarijiet.

Qabel nagħtikom il-mikrofonu se ngħid biss lil min għandna magħna madwar il-Mejda.

Mela għandna lil Dr John Cachia, Kummissarju għas-Saħħa Mentali, Dr Miriam Camilleri, Konsulenta għas-Saħħa Pubblika fl-Uffiċċju tal-Kummissarju, Dr Antonella Sammut, Residence Specialist fl-Uffiċċju tal-Kummissarju, Dr Clifton Grima, Kap Eżekuttiv għas-Servizzi tas-Saħħa Mentali u Dr Anton Grech, Chairman Kliniku għas-Servizzi tas-Saħħa Mentali.

DR JOHN CACHIA (Kummissarju għas-Saħħa Mentali): Dak is-seminar oriġina wara li jiena, bħala Kummissarju, kelli laqgħa introduttorja mal-President tar-Repubblika ta' dak iż-żmien, George Abela, u waqt li konna qed niddiskutu l-kwestjoni tal-liġi dwar is-saħħa mentali ndunajna mill-ewwel li kien hemm ambitu fejn jista' jkollok issues ta' nuqqas ta' kapaċità mentali mhux fl-ambitu ta' problemi ta' saħħa mentali imma fl-ambitu ta' problemi ta' natura fiżika, xi ħaġa li ovvjament it-tobba madwar din il-mejda jiltaqgħu magħhom b'mod regolari fil-prattika tagħhom.

Mela għandek sitwazzjoni fejn persuni m'għandhomx issue ta' saħħa mentali imma għandhom problema ta' kapaċità.

U allura f'dak is-seminar konna qegħdin neżaminaw x'inhuma dawn l-areas.

Pereżempju għandek il-kwestjoni li fil-liġi Maltija l-power of attorney ma tibqax valida hekk kif dak li jkun jitlef il-kapaċità mentali tiegħu.

Mela kif nista' jien nipproteġi persuna vulnerabbli f'din it-tip ta' ċirkostanza meta l-power of attorney ma jibqax jgħodd?

U għalhekk bdejna nistaqsu lilna nfusna jekk wasalx iż-żmien li fil-liġi Maltija jidħlu wkoll il-lasting powers of attorney bħalma hemm f'leġiżlazzjonijiet oħra barra minn Malta.

Bdejna nistaqsu wkoll fuq il-living wills, l-advanced directives u l-assisted decision making.

Ir-raġuni kienet li lil hinn minn dak li tipprovdi l-liġi fil-qafas tagħha dwar is-saħħa mentali, fejn inti tista' tipproteġi bniedem permezz ta' inkapaċitazzjoni jew interdiction jew inkella permezz ta' guardianship, hemm mezzi oħrajn li ladarba ma tapplikax in-natura tas-saħħa mentali tal-individwu, inti trid toqgħod attent ħafna li dawk in-nies tista' tipproteġġihom.

F'dak is-seminar Dr Godfrey Farrugia għamel żewġ punti importanti ħafna meta tkellem fuq meta t-tabib tal-familja jiġi ffaċċjat b'sitwazzjoni fid-dar tal-persuna, fejn irid jagħmel ċerti tip ta' deċiżjonijiet u l-persuna li jkollok quddiemek ma tkunx tista' tieħu dawk id-deċiżjonijiet.

F'dak il-każ kif se ngħinu biex dik is-sitwazzjoni tirrisolvi ruħha?

Ma ninsewx li mhux kollox tista' timputah għal problema ta' saħħa mentali.

Aħna poġġejna dawn l-issues fi ħdan l-Avukat tar-Repubblika u kien hemm numru ta' persuni tal-ġudikatura, imma naħseb li eventwalment xi darba wieħed irid jidħol ftit aktar fid-dettall fuq qafas leġislattiv li jipprovdi għal dawn l-affarijiet; l-advanced directives, il-living wills u l-lasting powers of attorney.

THE CHAIRPERSON: Ħalli nagħmillek mistoqsija dwar il-lasting powers of attorney ladarba qegħdin niddiskutuha.

Waħda mill-affarijiet fil-liġi Maltija li hija importanti meta jkollok il-power of attorney hi li xi ħadd qed jaġixxi f'ismek u li inti qed tagħti l-kunsens tiegħek biex dik il-persuna taġixxi f'ismek.

U l-fatt li tieqaf il-power of attorney meta xi ħadd ma jkollux il-kapaċitajiet mentali hija għall-protezzjoni ta' min jitlef dawk il-kapaċitajiet u mhux bil-kontra.

Issa meta għandek a lasting power of attorney kif se tikkumbaċċja dawn iż-żewg affarijiet flimkien?

Mela la qiegħed tinsinwaha, dak li jkun jaf li inti għandek dik il-power of attorney.

Inti qiegħed tagħmel deċiżjoni konxja meta inti konxju ta' dak li qed tagħmel bħala deċiżjoni.

Il-kwestjoni – kif dejjem spjegawhieli l-avukati – hi li l-power of attorney presumes li hemm kunsens kontinwat.

Fil-mument li inti ma tistax tagħti kunsens, mela hemmhekk għandek issue dwar min se jirrappreżenta lil dik il-persuna.

Meta qegħdin nitkellmu fuq il-lasting powers of attorney, qegħdin ngħidu li dan huwa att li jiġi reġistrat, li jiġi insinwat, u allura għandek ċarezza dwar il-mod ta' kif wieħed jista' jaġixxi fuqu.

THE CHAIRPERSON: Imma jekk inti għandek il-power of attorney u xi ħadd irid iwaqqafha u għandu l-kapaċitajiet biex iwaqqafha, hemmhekk kollox sew.

Anke waqt li jkun hemm il-power of attorney, jekk inti ma tkunx tajt il-kunsens għal xi ħaġa partikolari, dik ma tkunx tista' ssir.

Imma jekk se jkun hemm dan it-tip ta' lasting power of attorney u inti għandek lil xi ħadd li m'għandux il-kapaċità biex iwaqqafha, kif se twaqqafha?

DR JOHN CACHIA: Billi minnha nnifisha, bħala lasting power of attorney, ikollha s-safeguards meħtieġa għal persuna konċernata.

Dik spjegawhieli n-nies li ħadmu f'dawn l-oqsma leġislattivi, fosthom fil-Kanada u l-Ingilterra.

Jien m'inix avukat imma din hija xi ħaġa li wieħed irid jidħol fiha ftit aktar fid-dettall.

Xi ħadd min-naħa tal-Uffiċċju tagħna kien qed jgħid li huwa importanti wkoll li jiġu reġistrati dawk il-prokuri li jkunu ġew irtirati.

B'hekk dak li jkun ikun jaf li tali prokura ġiet irtirata għax dawn huma issues ta' protezzjoni, u naħseb li fis-saħħa mentali jistgħu japplikaw għax jista' ikollok persuni bi problema li ma tkunx tirrigwardja saħħa mentali involontarja kif ukoll f'areas oħra bħal dawk tad-diżabilità u l-anzjanità.

Wieħed irid jikkonsidra dawn l-issues ukoll meta qed nitkellmu f'dawn l-ambiti.

DR ANTON GRECH (Chairman Kliniku għas-Servizzi tas-Saħħa Mentali): La qed issemmi l-liġi nixtieq insemmi xi ħaġa avolja se niddevja ftit mis-suġġett.

Jiena nemmen li wasal iż-żmien li f'dan il-pajjiż issir liġi li tissalvagwardja lil min għandu problemi ta' saħħa mentali ħalli dan ma jiġix diskriminat proprju għax għandu din il-marda.

Ħalli nagħti eżempju.

Pereżempju inti għandek insurance u għandek problema fil-fwied u dħalt fi sptar għax għandek hepatitis infection.

Imma jekk dik il-hepatitis ġiet mill-alkoħol ma tkoprikx!

Jew inkella hemm insurances oħra li jekk inti għandek problema ta' saħħa mentali, dawn ma jkoprukx għall-ewwel sentejn.

Hemm ħafna eżempji oħra simili.

Aħna dejjem nipprovaw niġġieldu din l-istigma u nemmnu li l-problemi ta' saħħa mentali mhumiex differenti minn problemi ta' saħħa oħrajn, bħall-mard tal-qalb, tal-kliewi, eċċ. Persuna li għandha problema ta' saħħa mentali tiġi diskriminata u hemm ċerti pajjiżi li għandhom liġijiet li jissalvagwardjaw l-interessi ta' tali persuna.

U peress li qed issemmu l-liġijiet xtaqt li naċċenna ftit dan il-punt.

ETIENNE GRECH: Pereżempju hawn ħafna anzjani li għandhom prokura fuq it-tfal tagħhom.

Hemm xi ħadd li qiegħed isegwihom dawn biex jara jekk jibqgħux validi?

DR JOHN CACHIA: Jiena nemmen li f'dan il-qasam għandek madwar 95% tan-nies li huma ġenwini u li jagħmlu l-almu tagħhom biex itellgħu 'l fuq il-persuna li jkunu qed jieħdu ħsieb.

Nafu li jkun hemm l-abbużi però l-maġġoranza assoluta tal-każi huma nies li jieħdu ħsieb b'mod ġenwin.

Madankollu tajjeb li niffukaw fuq dawn il-problemi wkoll.

F'dan ir-rapport tkellimt ukoll fuq il-benefit fraud u x'għedt jien quddiem il-Benefit Fraud and Investigation Department fi ħdan il-Ministeru tal-Finanzi.

Pereżempju skont il-liġi dwar is-sigurtà soċjali amministratur ta' pensjoni jew ta' benefiċċju soċjali jista' jiġi nnominat minn Membru Parlamentari, minn principal fi grad 10 fid-dipartiment tal-Gvern, minn qassis, tabib, avukat, university graduate, eċċ.

Mela hawnhekk qed ngħidu li John Cachia m'għandux il-kapaċità biex ikompli jieħu ħsieb tal-affarijiet tiegħu u allura kwalunkwe persuna fi scale 10 tista' tqabbad lil xi ħadd biex tamministra l-affarijiet tiegħi!

B'liema ġudizzju din il-persuna nstabet li hija idoneja biex tieħu ħsieb - mingħajr il-permess tiegħi – tal-affarijiet tiegħi?!

Din il-kwestjoni kollha qiegħda embedded ukoll f'issues amministrattivi dwar kif jiġu immaniġġjati s-servizzi soċjali f'pajjiżna.

U meta qed nitkellmu fuq dawn l-affarijiet naħseb li jkun tajjeb li nirrealizzaw li bħalissa l-prokura ma tagħtix protezzjoni.

L-avukati jgħidulna li teknikament prokura ma tagħtix protezzjoni lil individwu biex ma jiġix abbużat.

ETIENNE GRECH: Niftakrek f'diversi laqgħat issemmi l-Mental Capacity Act li għandhom l-Ingilterra.

Dik x'benefiċċji tista' tieħu minnha f'dan ir-rigward li kieku kellna ndaħħluha?

DR JOHN CACHIA: Jiena naħseb li rridu nagħmlu riflessjoni fuq jekk jaqblilniex niġbru l-affarijiet kollha li għandhom x'jaqsmu mal-kapaċità mentali li huma mxerrdin f'diversi liġijiet – għandek xi ħaġa fil-Kodiċi Ċivili, xi ħaġa oħra fil-Kodiċi Kriminali u xi ħaġa oħra f'tas-Saħħa Mentali – u ndaħħluhom in a consolidating act li tidħol f'dawn l-issues kollha.

Pereżempju għandek ir-rappreżentanza tal-pazjent.

Jien hawnhekk qiegħed insemmi wkoll l-Office of the Public Guardian għax hawnhekk ukoll għandna issue.

Aħna ħloqna l-Guardianship Act imma waħda mill-problemi li jsibu fil-Qorti hi biex jaħtru kuraturi meta jiġu biex jagħmlu l-kurazziji.

L-avukati madwar din il-mejda jgħallmuni fuqha din għax għandek sitwazzjoni fejn ma ssibx persuni idoneji sabiex ikunu jistgħu jagħmlu dawn it-tip ta' kurazziji.

Pereżempju fil-liġi Kanadiża u dik Ingliża hemm xi ħaġa simili għall-Uffiċċju tal-Public Guardian.

Dan ikun uffiċċju pubbliku li fih ikollok grupp ta' persuni mħarrġa apposta biex ikunu jistgħu jiġu msejħa mill-Qorti ħalli jkunu huma l-guardians.

Pereżempju, xi ħaġa li tqum spiss fl-isptar Karen Grech hu li ġieli jċempluli min-naħa tal-Geriatrics biex jgħiduli li hemm it-tali persuna li mhijiex kapaċi tmur id-dar waħedha imma li din xorta waħda qiegħda tinsisti li trid tmur id-dar waħedha!

Il-psikjatra jgħidilna li din il-persuna għandha l-kapaċità mentali biex tieħu ċerti tip ta' deċiżjonijiet imma jekk din se tmur id-dar waħedha se tispiċċa taħraq id-dar tagħha jew inkella taqa' it-taraġ.

X'se nagħmlu?

F'din it-tip ta' sitwazzjoni għandek diffikultà kbira min-naħa tal-professjonisti imma b'responsabilità dawn se jkollhom jgħidu li post din il-persuna mhuwiex li tmur lura d-dar imma li tmur ġo dar tal-anzjani.

Ovvjament hemmhekk qed tieħu deċiżjoni kontra l-volontà espressa tal-persuna.

Issa f'din it-tip ta' ċirkostanza, li kieku għandek il-Public Guardian, inti taqbad iċċempillu u tgħidlu li għandek bżonn lil xi ħadd biex jittutela d-diskursata bejn il-professjonist u l-pazjenta biex jiġu salvagwardjati l-interessi tagħha.

B'hekk l-interessi tal-pazjent qegħdin jiġu salvagwardjati mhux minn xi ħadd tal-familja, li forsi jridu jeħilsu minnu, imma minn terza persuna li hija indipendenti biżżejjed biex tittulela d-diskursata bejn il-professjonist u l-familja tal-pazjent jew bejn il-professjonist u l-pazjent innifsu.

Dak hu l-irwol tal-Uffiċċju tal-Public Guardian, jiġifieri wieħed irid jevolvi ftit dak li semma' l-Onor.

Grech fuq il-kwestjoni tal-Mental Capacity Act biex niġbru kollox flimkien.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Xtaqt nagħmel żewġ mistoqsijiet marbuta mal-persuni b'diżabilità u mal-anzjani għaliex għandi interess f'dawn iż-żewġ oqsma.

Inti l-ewwel aċċennajt ukoll għall-isptar Karen Grech u d-djar tal-anzjani.

Fid-dawl li fil-bidu ta' din il-leġiżlatura kien hemm il-qasma ta' dan il-ministeru f'żewġ ministeri differenti, fuq liema livell jeżisti l-koordinament bejn l-Uffiċċju tiegħek vis-à-vis il-ministeru l-ieħor?

U l-mistoqsija l-oħra hija marbuta ma' dak li se nkunu qegħdin naqblu fuqu f'din il-Kamra mill-ġimgħa d-dieħla biex immexxu l-liġi fuq il-Kummissarju tal-Anzjani.

F'dan ix-xenarju x'intom qegħdin tantiċipaw peress li taħt ir-responsabilità tiegħek żgur li qiegħed tmiss mal-qasam tal-persuni b'diżabilità u ma' tal-anzjani?

DR JOHN CACHIA: Min-naħa tal-anzjanità għad fadal erba' units ġewwa l-faċilità ta' San Vinċenz li huma koperti bil-liġi tas-saħħa mentali.

Dan għaliex hemmhekk għandek persuni li qegħdin jinżammu kontra l-volontà tagħhom u allura wieħed irid jara li d-drittijiet tagħhom jiġu salvagwardjati.

Pereżempju l-uffiċċju tiegħi jiġi interpellat mill-geriatricians fuq kwestjonijiet ta' saħħa mentali - għaliex hawnhekk xi kultant inkunu qegħdin nitkellmu fuq grey area – meta jkunu qegħdin jitrattaw ċerti pazjenti.

Fl-opinjoni tiegħi l-psikjatri tagħna jagħmlu biċċa xogħol tajba ħafna li jagħmlu distinzjoni fejn hemm il-kwestjoni tal-kapaċità mentali u fejn m'hemmx imma naħseb li l-protezzjoni tal-anzjani u tal-persuni b'diżabilità tmur lil hinn minn dak li tipprovdi l-liġi dwar is-saħħa mentali.

F'dak is-seminar li sar fi Frar tal-2014 ipprovajna nidentifikaw dawk il-lakuni biex bil-mod il-mod nibdew nimlewhom permezz ta' qafas leġiżlattiv.

Ir-rakkomandazzjoni tiegħi hi li dan il-Kumitat jixpruna dawn il-bidliet li hemm bżonn nagħmlu sabiex nipproteġu firxa aktar wiesgħa ta' persuni għaliex il-liġi tal-Mental Health preżenti diġà għandha ċertu livell ta' protezzjoni.

Jiena nħoss li dik il-protezzjoni għandna nwessgħuha wkoll għal nies vulnerabbli oħra.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

PAULA MIFSUD BONNICI: Dr Cachia, fuq il-liġi tal-Guardianship ftit ilu saru xi emendi għal-liġi per se u kien daħal proprju l-kunċett ta' pool ta' guardians.

Ir-raison d'ȇtre wara dawk l-emendi kien proprju biex jekk inti għandek persuna li m'għandhiex il-kapaċità li tieħu d-deċiżjonijiet hi, il-Gvern jappunta lil xi ħadd minn din il-pool biex jieħu ħsieb lil dik il-persuna partikolari.

Jiena qiegħda nifhem il-mistoqsija li għamilt l-ewwel inti imma allura meta jkollok sitwazzjonjiet fejn għandek persuna li mhijiex kapaċi tieħu d-deċiżjonijiet waħedha, l-amministrazzjoni tal-isptar tkun tista' tapplika għal guardian biex jieħu ħsiebha lil din il-persuna?

DR JOHN CACHIA: Jekk ma niżbaljax kont involut fid-diskussjoni meta saret dik il-liġi.

L-emenda rajtha imma ma nafx jekk id-diskussjoni fuqha hijiex konkluża jew le.

Issa l-argument kollu jrid ikun hawn; dik hija għodda li l-Guardianship Board se jsib utli biex ikun jista' jagħmel deċiżjonijiet fuq persuni meta hu ma jsibx persuna biex ipoġġi bħala guardian.

Naħseb li Dr Grech ikollu diversi sitwazzjonijiet ta' dan it-tip fil-prattika klinika tiegħu, fejn ikollok diffikultà lil min se tagħmel bħala l-guardian jew il-kuratur ta' dik il-persuna għax ikollok issues ta' natura familjari u trid toqgħod attent li ma tkomplix tgħarraq is-sitwazzjoni b'dan kollu.

Jiena nemmen li jekk verament se jinħoloq dan il-pool ta' guardians, bil-mod il-mod irid ikun hemm uffiċċju li jkun jidher li huwa indipendenti fil-ġudizzju tiegħu.

U nappella biex jekk għadkom fil-ħin iddaħħlu wkoll li dan l-uffiċċju jkun jista' jiġi invokat mis-sekond'awla f'każijiet ta' kuraziji għax hemm l-istess issues li nstabu fil-Guardianship fis-servizz tal-kuraziji.

Mill-Uffiċċju tiegħi jgħaddu l-interdizzjonijiet u l-inkapaċitazzjonijiet kollha li jsiru, u naraw l-istatements li jagħmlu l-kuraturi.

Min-naħa tagħna naraw li dawn jagħtuna rendikont ta' x'ikun qed jiġri u ma jiġrix imma frankament naħseb li fil-prattika jkun hemm sitwazzjonijiet fejn issib diffikultà biex tappunta kuratur jew guardian.

Għalhekk naħseb li jekk il-Parlament għadu fil-possibilità li dak il-kunċett iwessgħu wkoll għall-kuraziji, ikun qiegħed jagħmel xi ħaġa tajba.

Jekk m'inix sejjer żball iridu jsiru emendi għall-Kodiċi Ċivili u tal-Code of Organization and Civil Procedure.

Ikun tajjeb li eventwalment dan jevolvi fl-Uffiċċju tal-Public Guardian biex tinħoloq struttura fejn wieħed ikun jista' jevoka u jinvoka anke f'sitwazzjonijiet li semmejt tal-isptar Karen Grech, fejn m'għandekx bżonn li taħtar il-guardian imma għandek bżonn lil xi ħadd li jkun indipendenti sabiex jissalvagwardja d-dritt tal-persuni.

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri inti qed tgħid ukoll li dawn in-nies, li sal-lum jistgħu jqabbdu kuratur lil xi ħadd familjari, jista' ikun hemm problema bih u allura għandna mmorru għal xi ħadd indipendenti?

Jew inkella dawn it-tnejn ikunu mexjin pari passu ma' xulxin?

DR JOHN CACHIA: Le, mhux bilfors li jimxu pari passu ma' xulxin.

Jien l-ewwel għamilt il-premessa li madwar 95% ta' dawk li jkunu familjari, ikunu nies li verament isofru minħabba s-sitwazzjoni tal-qarib tagħhom u jagħmlu l-almu kollu tagħhom miegħu.

Imma mbagħad ikollna sitwazzjonijiet fejn xi ħadd jieħu ċ-ċekkijiet tas-sigurtà soċjali ta' dik il-persuna li suppost qiegħed jieħu ħsiebha u lanqas biss imur jaraha darba.

Fil-fatt kellna ċirkostanzi fejn kellna nintervjenu mal-Ministeru tal-Politika Soċjali u mas-Servizzi Soċjali biex ngħidulhom iwaqqfu lit-tali persuna milli tkun amministratur ta' xi ħadd għax din tkun qiegħda żżomm l-€440 fil-but tagħha minflok tagħtihom lil persuna li qiegħda tieħu ħsieb.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jiena xtaqt nitkellem ftit fuq iż-żgħażagħ u t-tfal, li inti fir-rapport tiegħek qiegħed issemmihom ukoll.

Imma qabel xtaqt nagħmel parentesi żgħira.

Fir-rapport tiegħek inti titkellem ħafna fuq bosta attivitajiet li jagħmel l-Uffiċċju tiegħek, u naħseb li dan kollu jurina li għad għandna bżonn ta' aktar awareness biex għada pitgħada inti ma jkollokx għalfejn tagħmel dan it-tip ta' xogħol għax ikollna aktar awareness.

Jiena attendejt għal diversi affarijiet li organizza l-Uffiċċju tiegħek u naħseb li dawn kienu f'posthom u f'waqthom imma nispera li nibdew ninfattmu minn dak l-irwol għaliex naħseb li l-irwol tiegħek, bħala Kummissarju, huwa importanti f'oqsma oħra.

U l-fatt li għaddejna l-Att dwar is-Saħħa Mentali, kemm fil-fatt qegħdin nattwawh dan fir-rigward tat-tfal u ż-żgħażagħ?

X'diffikultajiet qed ikollna f'dan ir-rigward?

DR JOHN CACHIA: Fir-rapport jien kważi rriproduċejt dak kollu li għedt quddiem il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa sena u tliet xhur ilu fir-rigward tal-kura akuta.

Jiena nemmen li l-kura akuta fit-tfal u żgħażagħ għandna bżonn nagħmlu reviżjoni tagħha biex naraw fejn qed nagħtuha.

Wara li sar dan ir-rapport – u kienet xi ħaġa tajba – infetħet ir-residenza taż-żgħażagħ f'Mejju jew f'Ġunju u allura llum hemm faċilità ferm aħjar biex wieħed jikkura lil dawn it-tfal u żgħażagħ.

Din il-faċilità qiegħda fil-precincts ta' Mount Carmel.

Fuq it-tfal u żgħażagħ waħda mill-affarijiet li qed tinkwetani bis-serjetà hija riċerka li dalwaqt se toħroġ fejn qed turi li 80% tal-problemi ta' saħħa mentali jibdew taħt il-25 sena!

Nofshom jibdew taħt l-età ta' 15-il sena għalkemm jistgħu ma jimmanifestawx ruħhom f'dik l-età prematura.

Quddiemi hawn pediatric surgeon u m'għandix dubju li fil-professjoni tiegħu ltaqa' ma' dawn it-tip ta' sitwazzjonijiet.

Dawn iċ-ċifri huma impressjonanti.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq affarijiet li jkunu ġraw lil dawn it-tfal u żgħażagħ taħt l-età ta' 25 sena, fosthom bullying, marital problems, swat, droga, alkoħol, eċċ. Hawnhekk qed nitkellmu fuq l-ispektrum kollu ta' x'jista' jiġri ħażin fil-ħajja ta' dawn iż-żgħażagħ u li eventwalment iwassluhom għal problemi ta' saħħa mentali.

L-istatement li sar huwa li "the biggest chronic disease in adolescence and youth is mental health", jiġifieri l-aktar marda kronika prevalenti fiż-żgħożiha taħt it-30 sena hija l-problema ta' saħħa mentali.

Pereżempju meta nisma' iċ-ċifri ta' madwar 25% taż-żgħażagħ li m'għamlux l-"O" levels nispiċċa nistaqsi fejn qegħdin il-life skills tagħhom!

Għax fl-aħħar mill-aħħar, meta tiskopri x'inhi s-sitwazzjoni tinduna li it is a question of life skills, education, employment u nibdew immissu wkoll ma' dawk li huma s-social determinants tas-saħħa.

Issa x'qiegħed ngħid jien bħala l-punto di partenza?

L-ewwelnett tajjeb li nirrealizzaw li l-problemi ta' saħħa mentali fiż-żgħożija huma multipli.

Għandek dawk maġġuri li huma l-behavioural problems, l-autistic spectrum disorders u l-ADHD u mbagħad hemm dawk li għandhom verament problemi akuti ta' saħħa mentali.

U jiena nemmen li l-aħjar post fejn għandhom jiġu trattati dawk li għandhom problemi akuti ta' saħħa mentali huwa fi sptar akut.

Dakinhar semmejtha u se nerġa' ngħidha llum għaliex nemmen li għandna nsibu unit fl-isptar Mater Dei biex ġo fih nitrattaw il-problemi akuti ta' saħħa mentali.

Jiena kont tkellimt fil-pediatric oncology wards u se nkompli nimbotta mal-management minħabba l-istigma, il-bżonnijiet soċjali u minħabba l-affarijiet l-oħra li hemm bżonn.

Dawn is-sitwazzjonijiet kollha juru li biex tagħmel qabża fil-kwalità irid ikollok mainstreaming.

Illum is-saħħa mentali mhijiex mainstreamed.

U għaliex mhijiex mainstreamed?

Tibda tisma' rakkomandazzjonijiet li fuq is-saħħa mentali trid tonfoq daqskemm tonfoq fuq is-saħħa fiżika u tibda tgħid għalfejn qed jagħmlulna dawn il-mistoqsijiet.

Hawnhekk irrid nikkwota lil Dr Nigel Camilleri li huwa speċjalista fiż-żgħażagħ u l-adoloxxenti u li għadu kif daħal fis-servizz.

Dan qalli li fil-prattika tiegħu hawnhekk qed jara ħafna autistic spectrum disorders, ADHD u tfal with behavioural problems imma mhux qed jara problemi ta' saħħa mentali li kien jara l-Ingilterra.

Issa jien ma nemminx li Malta hija differenti, u allura fejn qegħdin dawn it-tfal?

Ma nafx jekk nistgħux nagħmlu ftit eżaminazzjoni tagħha din is-sitwazzjoni.

Fejnhom dawn iż-żgħażagħ li għandna issues bihom?

Dawn qegħdin quddiem il-kompjuter il-ġurnata kollha?

Qegħdin x'imkien japplikaw għall-unemployment benefit u jiskartaw u ma jridu jagħmlu xejn b'ħajjithom?

Fejn qegħdin dawn iż-żgħażagħ?

Dawn qegħdin mitluqa u minsijin d-dar?

Dawn qegħdin isallbu lil xi ħadd?

Qegħdin forsi bid-droga?

Fejn qegħdin dawn iż-żgħażagħ?

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri inti qed tgħid li għandna nies li qegħdin Mount Carmel li għandhom inqas problemi minn nies oħrajn li mhumiex diagnosed u li qegħdin barra?

Qiegħda nifhem sew?

DR JOHN CACHIA: Jista' jkollna sitwazzjonijiet ta' persuni bi problemi ta' saħħa mentali li mhumiex magħrufa u li qegħdin fil-komunità.

U hemm min qed jerfa' il-piż tagħhom u jżommhom magħluqa d-dar minħabba l-istigma.

DR ANTON GRECH: Hawnhekk irridu noqogħdu attenti - jiena ħdimt barra u kelli units kbar taħti – għax ma nistgħux napplikaw il-kultura ta' barra għal Malta.

Jiena anke nara differenza bejn Malta u Għawdex fiha din.

Fortunatament f'pajjiżna fadlilna familji li għadhom b'saħħithom u f'ħafna kondizzjonijiet ta' saħħa li pajjiżi barra ma jirnexxilhomx isostnuhom, il-familji Maltin għadhom ilaħħqu magħhom.

Din nista' ngħidha mill-prattika tiegħi fejn nara żgħażagħ ta' 15-il sena li qegħdin ibatu minn skiżofrenja u l-ġenituri tagħhom iżommuhom fid-dar magħhom.

Li kieku dawn kienu f'pajjiż barrani, kienu jispiċċaw jidħlu fi sptar.

Imbagħad naraw familiji with social problems, fejn dawn awtomatikament se jkollhom aktar behavioural problems.

Hemmhekk they are coping less u allura bħala prattika f'Mount Carmel għandna nies, mainly żgħażagħ, li għandhom behavioural problems u social collapse of their nucleus.

Jiena naħseb li hemmhekk qiegħda d-differenza.

Ma nemminx li għandna nies moħbijin fil-kmamar tagħhom biex ma juruhomx.

Anzi nemmen - u din naraha kuljum - li għandna ħafna familji li huma eroj għax iżommu t-tfal u ż-żgħażagħ tagħhom id-dar b'sagrifiċċju personali kbir.

Jiena ġieli kelli klijenti suicidal u l-omm u l-missier ma jmorrux jaħdmu biex joqogħdu magħhom 24 siegħa kuljum!

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri meta xi ħadd ikollu dawn it-tip ta' problemi hija xi ħaġa tajba li jibqgħu fil-familja?

Għax in-notion li normalment tisma' hi dik li aktar hija xi ħaġa tajba jekk imorru jieħdu l-kura.

DR ANTON GRECH: Fuq saħħa mentali, f'kull età, aktar ma l-kura tingħata fl-ambjent oriġinali ta' dak li jkun, aktar aħjar.

ETIENNE GRECH: Allura jkun aħjar jekk ngħidu li dawk li qegħdin jieħdu l-kura f'Mount Carmel jew f'xi sptar ieħor, dawn jibqgħu fil-komunità?

DR ANTON GRECH: Idealment - u din hija t-trend fil-psikjatrija mad-dinja kollha - kemm jista' jkun il-kura tingħata fl-ambjent li jkun jgħix fiha l-pazjent imma ovvjament one has to ensure safety.

U dik tagħmel differenza.

Pereżempju jekk għandek mara li qed tbati minn post natal depression u din tista' tkun ta' periklu għat-tarbija tagħha, l-ideali hu li tingħata l-kura fid-dar imma jekk ma jkollhiex lil min idur biha, hemmhekk ikollok tuża l-isptar.

Fil-cronic cases għandek shift mad-dinja kollha, Malta nkluża, li l-kura li għandna llum ma kenitx teżisti 40 jew 50 sena ilu.

B'hekk għandek cohort ta' nies li pereżempju kellhom skiżofrenja 50 sena ilu, daħlu ġo sptar u baqgħu hemm.

Li kieku dawk mardu llum minflok 50 sena ilu, kienu jagħmlu tliet ġimgħat l-isptar u joħorġu lura fil-komunità.

Hemm dak il-cohort li aħna bħala Mount Carmel għadna nieħdu ħsiebhom.

U din hija xi ħaġa li teżisti fl-Ewropa kollha.

DR ANTON GRECH: Bażikament, li trid hu li kemm jista' jkun lil dak li jkun tagħtih is-sapport li għandu bżonn.

Pereżempju għandek il-psycho-education biex il-familji jkunu jafu x'inhi l-marda li qed ibati minnha l-qarib tagħhom għaliex ħafna drabi ma jirnexxilhomx jagħtuna l-għajnuna tagħhom minħabba li they are facing a situation which they do not know what it is.

Ħalli nagħti eżempju; jekk tifla ta' 15-il sena telaqha l-boyfriend tagħha u din b'mod impulsiv ħadet erba' pinnoli, li setgħu kienu fatali għaliha, imma m'intix se ddaħħalha ġo sptar fuq hekk.

Ċerti familji jitwerwru u jgħidulek li din se toqtol ruħha b'idejha.

Imbagħad ikollok lil xi ħadd ta' 16 li għandu clinical depression u jibda jgħid li xeba' jgħix għax il-ħajja għalih bla skop u jkollok lil min jgħidlek li ż-żgħażagħ ta' dik l-età kollha hekk jgħidu.

Jiġifieri l-edukazzjoni hija importanti.

Għandna familji li għadhom kapaċi jagħtu s-sapport tagħhom.

Imma sfortunatament mhux dejjem ikollok il-familja u huwa f'dawk il-każi li għandu jidħol l-Istat permezz tas-social workers, carers u nurses biex jimla' dak il-vojt.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Bħala Kummissjoni jiġu għandkom familji biex ifittxu l-għajnuna jew qegħdin jaslulkom xi rapporti?

Aħna bħalissa qed nitkellmu ħafna fuq il-pazjenti imma issa, minn dak li qed jgħidilna Dr Grech, naħseb li we need to shift our attention on the informal carers as well!

Jiena naħseb li dik hija issue kruċjali wkoll.

DR JOHN CACHIA: L-aktar sitwazzjoni komuni li jkollna aħna hija dik ta' familji li jkunu jridu jikkontestaw id-deċiżjoni tal-psikjatra u jiġu jitolbuna biex it-tifel tagħhom jiġi discharged.

Aħna bil-mod il-mod naslu fi djalogu kemm mal-familja u kemm mal-psikjatra konċernat.

Jien l-irwol tiegħi mhuwiex wieħed kliniku imma huwa li nara li d-drittijiet tal-pazjent qed jiġu salvagwardjati.

Fl-istess ħin jekk xi ħadd iċempel l-Uffiċċju tiegħi u jgħidli li t-tifel tiegħu mhux qed jiġi trattat tajjeb mill-psikjatra, hemmhekk nidħol ftit fis-sitwazzjoni biex nara x'inhuma l-fatti.

Kif qal Dr Grech, il-familja hija importanti ħafna u naqbel ma' kull ħaġa li qal ħlief fuq oġġett wieħed.

Dawk in-nies li qegħdin ibatu għax qegħdin jerfgħu s-salib tat-tifel tagħhom bi skiżofrenija, jew tat-tifla tagħhom li hija suicidal, għandhom bżonn tas-sapport u s-sostenn biex ikunu jistgħu jkomplu jerfgħu dak is-salib.

Allura wieħed irid jgħid li filwaqt li huwa tajjeb li pazjent trid tipprova żżommu fl-ambitu familjari, trid tara wkoll li dik il-missjoni hija supported.

Jiena naħseb li għandna numru ta' persuni li huma burned out u meta tiftħilhom il-bieb tal-Isptar Monte Carmeli dawn jgħidulek biex terġa' tagħlqilhom il-bieb!

Jien rajt dawn it-tip ta' sitwazzjonijiet; pazjent bil-bieb miftuħ li jasal sal-għatba u jerġa' jidħol lura!

Daqshekk jiġi istituzzjonalizzat!

Waħda mill-affarijiet pożittivi li fiha l-liġi tas-saħħa mentali hi li within ten days tal-observation order, il-maġġoranza tal-pazjenti jintbagħtu lura d-dar.

Fil-fatt 75% tan-nies li jidħlu l-isptar on an observation order ma jkollhomx bżonn li jipproċedu għal treatment order bil-liġi tas-saħħa mentali.

U allura qegħdin ngħidu li it is only in 25% of cases li l-psikjatri japplikaw l-Uffiċċju tiegħi biex il-pazjent iżommuh għal aktar minn għaxart ijiem kontra l-volontà tiegħu.

Jekk aħna nkunu intensivi fil-mument akut, wieħed ikun jista' jevita milli jkollu dawn in-nies li jibqgħu jkaxkru hemmhekk.

Issa biex inkomplu ngħinu lil dawn in-nies irid ikollna l-qafas idoneju ħalli jekk se jiġu discharged u se jintbagħtu għar-riabilitazzjoni, ikollhom verament is-sapport u s-sostenn li għandhom bżonn anke fl-ambitu tal-familja tagħhom.

DR CLIFTON GRIMA (Kap Eżekuttiv għas-Servizzi tas-Saħħa Mentali): Jiena se nkompli fuq dak li kienu qed jitkellmu fuqu Dr Grech u Dr Cachia u ċjoè fuq it-tfal u żgħażagħ bi problemi mentali.

Dan huwa suġġett li kulħadd jaqbel li għandu jkun hemm impetu u input qawwi fuqu.

Ovvjament wieħed irid jara wkoll minn fejn tlaqna, fejn wasalna llum u fejn irridu naslu għada pitgħada.

Sa ftit tax-xhur ilu kellna sitwazzjoni tal-biki – u rridu nammettu li dak li huwa ħażin ngħidulu li kien ħażin - fejn kellek litteralment tfal li kienu qegħdin jirċievu l-kura ġewwa l-Isptar Monte Carmeli fil-wards tal-adulti!

Dik kienet xi ħaġa li kulħadd kien qed jaqbel li kienet ħażina u riedna naraw x'nistgħu nagħmlu biex nevitaw li jkun hemm aktar sitwazzjonijiet simili.

Meta ġejna biex nagħmlu l-Youth Residence, li qiegħda viċin il-premises ta' Mount Carmel minħabba l-għajnuna loġistika, rajna li permezz ta' din ir-residenza nkunu qegħdin nagħtu ambjent li jixbaħ ħafna lil residenza.

B'hekk il-kura li tingħata, tingħata f'ambjent li jkun familjarji u mhux f'ambjent li jixbaħ dak ta' ħabs.

Hawnhekk irrid nagħmel enfasi fuq l-Att dwar is-Saħħa Mentali, li ġie implimentat riċentement, jiġifieri f'Ottubru tal-2013 u l-bidu tal-2014.

Il-mentalità tal-ħaddiema li ilhom jaħdmu f'dan il-qasam - li rrid ngħid li jagħmlu xogħol imprezzabbli ħafna u li trid tarahom jaħdmu kuljum biex verament temmen ix-xogħol li jagħmlu – għal għexieren ta' snin kienet waħda ta' custodial care, jiġifieri lill-pazjenti, inkluż lit-tfal, konna nżommuhom hemmhekk basta ma jweġġgħux u ma jaqilgħux inkwiet.

U bis-saħħa tal-Att dwar is-Saħħa Mentali l-ġdid dik il-mentalità qiegħda tinbidel u llum il-ġurnata m'għadniex b'dik l-idea ta' custodial care.

Illum, il-pazjentu ikun maqful biss meta jkun ta' periklu għalih innifsu jew għal ta' madwaru.

U kif jista' jikkonferma l-Kummissarju stess, dawn huma każijiet pjuttost rari fil-qasam kollu.

Rigward il-Youth Residence rrid ngħid li mhux biss bdilna l-ambjent imma tajna wkoll it-taħriġ.

Fl-aħħar xhur kellna wkoll speċjalista ġdid li jiffokka proprju fuq il-kura tat-tfal tagħna.

Rajna li nintroduċu protocols daqxejn riġidi imma kellna każijiet ta' tfal li ma kienx posthom fil-premises tagħna għax dawn kellhom behavioural problems u mhux problemi ta' saħħa mentali.

Nemmen li bħala soċjetà ma konniex qegħdin noffru servizzi adegwati għal dawn it-tfal li kellhom behavioural problems u li allura posthom ma kienx hemm ġew.

Hawnhekk irrid nirringrazzja wkoll lill-aġenzji varji tal-Gvern li qegħdin jaħdmu magħna għax dawk it-tfal, li sa ftit tax-xhur ilu kienu jiġu litteralment mormija ġewwa Mount Carmel, illum dik il-prassi spiċċat.

THE CHAIRPERSON: X'qed isir minnhom dawn it-tfal?

DR CLIFTON GRIMA: Isir mill-ewwel kuntatt mal-Aġenzija Appoġġ u minn hemmhekk imbagħad insibulhom placement imma qatt ma jintefgħu fit-triq.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Imma qed imorru f'organizzazzjonijiet li huma mħarrġin sabiex jieħdu ħsieb lil dawn it-tfal u żgħażagħ?

DR CLIFTON GRIMA: Eżattament.

Jien għadni kif għedt li dawn it-tfal ma nitfgħuhomx fit-triq.

Hawnhekk issemmew kondizzjonijiet varji u mhux se noqgħod nidħol fid-dettall kliniku tagħhom imma rrid ngħid li f'dawn l-aħħar xhur bdiet topera l-Youth Residence u aħna offrejna korsijiet varji lill-istaff u ġibna esperti barranin ukoll sabiex jagħtu taħriġ speċifiku lill-ħaddiema tagħna.

Fil-fatt, fi ftit taż-żmien ieħor se jkollna l-istaff tagħna li mhux biss se jkun imħarreġ fuq dan it-taħriġ speċifiku – u għandna wkoll għodda speċifika li ġiet installata f'din il-Youth Residence - imma se jkun kapaċi wkoll li jgħallem lill-ħaddiema l-oħra Maltin.

THE CHAIRPERSON: X'imkien fir-rapport kont qed naqra li għad fadal ftit minn dawn it-tfal.

Qiegħda ngħid sew?

DR CLIFTON GRIMA: Trid tara r-rapport meta ħareġ.

THE CHAIRPERSON: Ir-rapport ħareġ fi Frar.

Allura minn Frar s'issa għad fadal tfal fil-wards mal-adulti?

DR CLIFTON GRIMA: Illum il-ġurnata m'għadx fadal tfal mal-adulti.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ETIENNE GRECH: Dawn il-pazjenti jiġu segregati skond l-età jew skond is-sess f'dan il-Youth Residence?

U minn kemm sa kemm huma l-etajiet?

Pereżempju 16 year olds jitħalltu ma' nine year olds?

Għadha teżisti dik li jsejħulha l-mixed admission ward fejn ikun hemm nisa u rġiel b'acute conditions flimkien?

Kemm hemm nies li huma cronic cases li ilhom jgħixu f'Mount Carmel?

Kemm fadal minnhom?

DR CLIFTON GRECH: Ħalli nibda mill-aħħar mistoqsija tiegħek.

Jiena niftakar fl-ewwel ġranet fit-tmexxija tal-management tiegħi li kien hemm ward partikolari tal-Juvenile, li stennejt li se nsib iż-żgħażagħ fiha imma b'dak li rajt hemmhekk bqajt ixxokkjat!

Ikolli ngħid li ħadt qatgħa meta rajt pensjonanti f'din is-sala!

L-ewwel konna qegħdin ngħidu kif fil-passat ma kienux jingħataw il-kura u llum il-ġurnata, jekk lil dawn in-nies tiftħilhom il-bieb lanqas biss joħorġu minn hemmhekk!

U hemm numri pjuttost elevati minn dawn in-nies.

Jekk tridu nista' ngħaddilkom ukoll iċ-ċifri tagħhom.

Meta mbagħad wieħed jitkellem fuq it-tfal, illum il-ġurnata l-etajiet huma teens aktar minn kollox.

B'kollaborazzjoni mal-konsulenti kollha involuti wieħed jipprova jevita milli jkollok tfal ta' età tenera hemmhekk.

Ovvjament wieħed irid jieħu kull każ b'mod individwali imma jekk hemm bżonn li tingħata l-kura, din se tingħata.

Rigward is-segregazzjoni tal-pazjenti skond is-sess, l-istruttura tar-residenza mhijiex waħda żgħira.

Fil-fatt isfel hija meqjusa bħala l-common area, fejn matul il-ġurnata l-ġuvintur u t-tfajliet ikunu mħalltin, dejjem taħt supervision tal-istaff, u mbagħad id-dormitorji fl-istess binja huma totalment separati.

Anke l-aċċess għalihom huwa differenti.

THE CHAIRPERSON: L-ewwel għedtilna li se jkollkom nies li wara li jieħdu t-taħriġ se jkunu jistgħu jibdew iħarrġu lil ħaddieħor huma stess.

Issa ħalli nitkellem mill-aspett ta' avukat f'uffiċċju għax mhux l-ewwel darba li jiġi għandi xi ħadd bi problemi ta' saħħa mentali u jallega affarijiet kontra l-istituzzjoni fejn ikun daħal biex jieħu l-kura.

Jiena bħala avukat, li m'għandi l-ebda background fl-istudju tas-saħħa mentali, ikolli problema kbira ta' x'suppost għandi nemmen.

Din il-persuna qiegħda tgħid hekk proprju minħabba l-kondizzjoni tagħha jew għax verament kien hemm xi ħaġa?

Meta xi ħadd jiġi jgħidlek li l-kondizzjoni tiegħu twaqqaf lin-nies milli jemmnuh, min hu avukat bħali se jiġi f'diffikultà kbira x'se jagħmel.

Allura ma' professjonisti oħra, li mhumiex fil-qasam mediku, se tagħmlu daqxejn outreach għalihom?

DR ANTON GRECH: Problema li niltaqgħu ħafna magħha – jien għamilt żmien bħala membru fil-Medical Council – hija l-complaints kontra t-tobba minn persuni li għandhom problemi ta' saħħa mentali.

Uħud minn dawn il-complaints ikunu fuq affarijiet ta' barra minn hawn u jkunu diffiċli biex temminhom.

L-approach li nirrakkomanda, anke bħala policy tal-mangement tal-isptar, hi dik li persuna, marida kemm hi marida, dejjem għandek tinvestiga dawk l-allegazzjonijiet li jkunu qed isiru.

Wieħed jista' jkun qed isofri mill-marda tal-iskiżofrenja li taqtgħu totalment mir-realtà imma dan ma jeskludix milli jkollu mumenti fejn moħħu jkun ċar.

U allura kemm bħala managament, u anke bħala l-opinjoni personali tiegħi, kull allegazzjoni għandha tittieħed bis-serjetà.

Ovvjament parti mill-assessment tal-allegazzjoni hi li b'mod indipendenti jiġi assessjat l-istat mentali tal-persuna li tkun qiegħda tagħmel l-allegazzjoni.

THE CHAIRPERSON: Safejn naf jien anke qrajt li mal-pulizija qegħdin tagħmlu xi xogħol magħhom.

DR ANTON GRECH: Mal-pulizija qegħdin nipprovaw kemm jista' jkun nikkolaboraw ħafna.

Qegħdin nibnu l-kuntatti u qegħdin inkunu preżenti fil-korsijiet li jagħmlu l-pulizija għax fil-qasam tas-saħħa mentali l-pulizija għandhom irwol importanti.

Il-pulizija msemmijin ukoll fl-Att dwar is-Saħħa Mentali għax meta għandek persuni li minħabba s-safety tagħhom jew ta' ħaddieħor iridu jingħataw l-kura kontra r-rieda tagħhom, hemmhekk ikollhom jidħlu l-pulizija.

U ġeneralment insibu ħafna kollaborazzjoni min-naħa tagħhom.

Pereżempju l-pulizija waqqfu lil bosta persuni milli jagħmlu suwiċidju minn diversi bnadi, fosthom minn fuq il-pont tal-Mosta!

Min jaf kemm waqqfu nies minn hemm il-pulizija!

ETIENNE GRECH: Jistgħu forsi jitpoġġew xi telephones f'dawn il-hot spots li għandna biex jintużaw f'każijiet urġenti?

ANTON GRECH: Li qed nagħmlu mal-pulizija hu li mmorru aħna u noffrulhom taħriġ dwar kif huma għandhom jiddiljaw ma' nies bi problemi ta' saħħa mentali.

DR JOHN CACHIA: Dr Sammut, li ġejja mill-Uffiċċju tiegħi u hija responsabbli mill-koordinament bejn il-Mental Health Services u l-Pulizija se tiddeskrivi ftit il-proċess li qed jagħmlu dan l-aħħar.

Fil-fatt kienu qed jikkonkluduh dalgħodu.

DR ANTONELLA SAMMUT (Residence Specialist fl-Uffiċċju tal-Kummissarju): Fil-fatt konna qegħdin nikkonkludu llum għax kien hemm diffikultà ta' kollaborazzjoni bejn il-Mental Health Services u l-Pulizija.

Il-pulizija kienu jħossu li mhumiex attrezzati biżżejjed u li m'għandhomx in-knowledge meħtieġ fuq kif se jaffaċċjaw pazjent meta dan ikun qiegħed barra u ma jkunx qed iġib ruħu b'mod normali.

Għalhekk ħriġna working document bi struzzjonijiet dwar x'wieħed għandu jagħmel meta jkun hemm każ urġenti u każ inqas urġenti, fuq meta l-Mental Health Services ikollhom bżonn il-kollaborazzjoni tal-pulizija, meta jkun hemm conveyance order, meta jikkomunikaw, ma' liema għassa jikkomunikaw, kif toħoġ il-conveyance order, eċċ. Kien hemm qbil b'kollaborazzjoni tajba ħafna bejnna u bejn il-Pulizija.

Aħna konna bħall-facilitators u fl-aħħar wasalna.

THE CHAIRPERSON: Kif qed tgħidu intom kien hemm xi lectures li dħaltu fihom intom imma dan il-working document ġie diskuss u forsi mogħti direzzjoni?

Xi ħaġa li lili ddejjaqni hi dik li aħna, ħafna drabi nitkellmu man-nies li jkunu at the top of the chain u mbagħad, l-aktar persuna li għandha kuntatt ma' dawk li jkollhom problemi mentali - f'dan il-każ - mhuwiex il-Kummissarju imma huwa l-orderly li jkun hemm fl-għassa.

Wasalna biex nitkellmu ma' dawn in-nies jew le?

DR ANTONELLA SAMMUT: Se jkun hemm taħriġ mifrux ma' ħafna kategoriji ta' pulizija.

Iva, il-pulizija kienu qegħdin iħossuhom li qegħdin jiġu kkritikati minħabba każ partikolari li fih ma kienx hemm biżżejjed konsultazzjoni bejn il-Mental Health Services u l-Pulizija.

U fuq dak il-każ veru ħaduha bi kbira.

Illum il-ġurnata, fil-working document għandek li meta jkun hemm individwu li jkun qed iġib ruħu mhux b'mod normali, il-pulizija jista' jaqbad u jistaqsi lill-Mental Health Services jekk dan huwiex fid-database tagħhom.

Jistgħu forsi jiġu informati wkoll fuq the escalation techniques għax il-pulizija għandhom teknika mod ieħor u apparentement, jekk il-persuna tkun disturbed u agitated, bl-aġir tagħhom they escalate dik l-agitation u allura l-pazjent jibda jibża' aktar u jħossu mhedded.

U b'hekk aktar jaġixxi b'mod stramb.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

X'qed jiġri f'dak ir-rigward?

DR ANTON GRECH: Meta ġie żviluppat dan il-unit l-għan prinċipali tiegħu kien biex jagħti sapport lill-Emerġenza u lill-Casuality Department.

Issa aħna għandna servizz f'Mater Dei li jissejjaħ il-Liasion Service.

Din hija speċjalità tal-mediċina li tissapportja a medical hospital.

Pereżempju nies li jidħlu l-isptar wara suicidal attempt, wara li jkollhom xi operazzjoni u jkun hemm dubju fuq jekk għandhomx mental capacity jew le, eċċ. Dan is-servizz qiegħed jiġi offrut lil Mater Dei kollu u hemmhekk għandna żewġ psikjatri u trainee.

L-Emerġenza se tingħaqad ukoll ma' dan is-servizz.

Dan se jkun qiegħed jingħata from 7 to 7 u mbagħad se jkun hemm il-psikjatri ġewwa Mount Carmel li jinżlu Mater Dei meta jkun hemm bżonn.

Dak fejn jidħol sapport għal nies li daħlu ġewwa l-Emerġenza.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Il-Crisis Intervention Unit qegħdin tarawh as an original thought, jiġifieri jekk familja għandha kriżi taqbad u tmur hemmhekk?

Hemm żagħżugħ ġo dar li qed jipprova jikkommetti suwiċidju u allura l-Crisis Intervention Unit jintervjeni peress li dak huwa każ ta' saħħa mentali?

DR ANTON GRECH: Li konna qegħdin ngħidu hu li s'issa l-Crisis Intervention Unit kien jagħti sapport lill-Emerġenza.

Dak issa se namalgamawh f'Mater Dei u hawnhekk nixtieq infaħħar lill-ħaddiema li hemm fih għax dan il-unit qiegħed jaħdem tajjeb ħafna.

Issa se ngħaqqdu l-Emerġenza miegħu ħalli mbagħad dak li kien qisu ta' sapport lill-Emerġenza jkun jista' jibda jmur fil-komunità.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Ippermettili ngħidilkom prosit ta' xi ħaġa li naħseb li kienet verament tajba meta kien hemm dak l-inċident – jiena ġejt inżur l-isptar mal-Onor.

Fearne – u kien hemm il-preżenza tal-psikjatra u tas-physcologist.

Naħseb li dik kienet xi ħaġa fenomenali għax il-preżenza tagħkom kienet qiegħda tgħin anke lill-familjari ta' dawk li sofrew minn dak l-inċident.

DR ANTON GRECH: Kienet esperjenza li fl-opinjoni tiegħi verament kien hemm bżonn tagħha u nista' ngħid li għamilna d-differenza.

Issa meta xi ħadd ikollu inċident kbir fl-ewwel ftit sigħat ikun għadu fi stat ta' xokk u l-problemi jibdew joħorġu mill-għada.

U għalhekk organizzajna grupp sabiex l-għada nkunu nistgħu noffru s-sapport lill-vittmi u nista' ngħid li kellna kooperazzjoni minn kulħadd.

THE CHAIRPERSON: Prosit lil kulħadd u naħseb li s-soċjetà in ġenerali apprezzat dan il-fatt għax fuq xi ħaġa li seħħet ħabta u sabta intom organizzajtu lilkom infuskom verament malajr.

DR ANTON GRECH: In a way nieħdu gost li l-mental health qiegħda tingħata u qed jintgħaraf il-bżonn tagħha għax li kieku dan l-inċident seħħ 15, 20 sena ilu, żgur li ħadd ma kien se jiġih f'moħħu li jibgħat il-psikjatri mal-vittmi u l-familjari tagħhom.

DR JOHN CACHIA: Jiena għadni niftakar il-lejl trawmattizzanti li għaddejt f'St Lukes meta kien hemm l-inċident tal-vapur Um El Faroud li ħalla disa' katavri!

Nista' ngħid li dakinhar għexna lejl tal-biżgħa u ħadd ma kien hemm biex jagħtina l-għajnuna.

Il-patri biss kien hemm u li dan minflok idur mal-qraba tal-vittmi beda jdur magħna biex jara li aħna nibqgħu bilwieqfa nagħtu s-servizz tagħna.

THE CHAIRPERSON: Naħseb li fl-aħħar mill-aħħar qegħdin nirrealizzaw dan il-bżonn ukoll.

Jien niftakar darba kien hemm bomba f'dipartiment tal-gvern f'Sa Maison, u ġiet klijenta tiegħi li dak il-ħin kienet f'dan l-uffiċċju u qaltli li offrew servizz ta' psychological support imma offrewh biss lil min kien jaħdem hemm mentri riedu joffru wkoll dan is-servizz lill-klijenti li kienu f'dan l-uffiċċju dak il-ħin.

Imma l-fatt li qegħdin nirrealizzaw li din hija xi ħaġa bżonnjuża f'ċirkostanzi bħal dawn naħseb li hija xi ħaġa tajba.

DR ANTON GRECH: Dr Grima tkellem fuq li nġiebu xi nies minn barra biex jagħtu t-taħriġ lill-ħaddiema Maltin.

Jiena nemmen b'qawwa kbira li l-mental health għandha tkun fuq livell Ewropew.

F'pajjiżna għandna kardjologi tajbin ħafna biex insemmi speċjalità waħda u nixtieq li s-saħħa mentali tkun ta' livell.

U xi ħaġa li qiegħed nenfasizza fuqha hi li jiġu n-nies minn barra biex jagħtu t-taħriġ lill-istaff tagħna.

Pereżempju semmejna l-istaff tal-Young Residency Unit fejn ġibna nies minn barra sabiex jagħtu t-taħriġ lill-istaff kollu u b'hekk dawn ikunu jistgħu jibdew jagħtu treatment approach ġdid.

Din qed insemmuha għaliex hemm tip ta' terapija li jgħidulha l-EMDR li hija tip ta' terapija speċifika għal min ikun għadda minn trawma u li riċentement, grupp ta' psychologists minn tagħna ġibnilhom it-trainers minn barra sabiex jitħarrġu f'dan il-qasam ukoll.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ETIENNE GRECH: F'paġna 42 tar-rapport qed jingħad li fl-2014:

Fl-2014 ma kien hemm l-ebda abbuż fiżiku jew ta' natura oħra minn staff lejn pazjenti ta' Mount Carmel.

Jiġifieri minn dakinhar lil hawn ma kien hemm xejn ġdid?

DR JOHN CACHIA: Sal-lum ma kellna l-ebda każ f'idejna.

Aħna ninvestigaw diversi rapporti li jkollna f'idejna.

Uħud mill-każijiet jaslu għall-pubbliku mentri oħrajn jibqgħu jiġu investigati b'mod intern min-naħa tal-Uffiċċju tagħna.

Imma aħna dejjem nagħtu sodisfazzjon individwali lil kulmin ikun għamel complaint magħna.

Aħna niltaqgħu man-nies u nkellmuhom u sal-lum, għal grazzja t'Alla, - minn hawn insellem u nirringrazzja lill-istaff kollu li jaħdem fil-qasam tas-saħħa mentali - l-ebda allegazzjoni ta' abbuż min-naħa tal-istaff ma kellha għalfejn tiġi rrapportata lill-Aworità biex tiġi investigata min-Nursing Board jew mill-Kunsill Mediku.

Imma rridu nibqgħu dejjem on the alert f'dawn l-affarijiet.

Xi ħaġa li nixtieq insemmi hija – u din forsi hija xi ftit iebsa – li rridu nirrealizzaw li l-istaff tagħna li jaħdem ġewwa l-Isptar Monte Carmeli qed jaħdem f'kondizzjonijiet fiżiċi li mhumiex idoneji.

Ejjew inkunu ċari li dawn mhumiex affarijiet li bdew mal-aħħar gvern imma ilhom hemmhekk għal numru ta' snin.

Il-fabric tal-post li fih qegħdin naħdmu … Jekk il-benchmark huma s-psychiatric units ta' Mater Dei u jekk il-benchmark tal-outpatients huma dawk bħalma hemm f'Mater Dei, mela nistgħu ngħidu li l-ebda unit, ħlief tnejn jew tlieta f'Monte Carmeli li saru f'dawn l-aħħar xhur, sena, ma jaslu sa dak il-livell!

Irridu naraw li jekk se nibqgħu nużaw dan il-post sabiex nagħtu l-kura lil dawn in-nies ...

Fir-rapport tiegħi qiegħed ngħid ċar u tond li jiena nemmen li l-acute għandhom jitilqu minn Monte Carmeli u jiddaħħlu Mater Dei.

L-Acute Psychiatry Unit għandha timxi għall-Mater Dei u tiġi mainstreamed.

Għalfejn qed ngħid hekk?

Jekk aħna rridu nilħqu l-livelli ta' eċċellenza Ewropej, kif qed jgħid Dr Grech, l-ebda pajjiż fl-Ewropa ma jikkura s-saħħa mentali f'istituzzjoni.

F'Mater Dei għandek support services li n-naħa l-oħra m'għandekx.

Pereżempju jekk trid tagħmel MRI, CT Scan jew xi test ieħor fuq pazjenti bi problemi akuti ta' saħħa mentali, u dawn trid tagħmilhom b'urġenza, mhux dejjem ikun possibbli li pazjent tieħdu b'ambulanza minn sptar għal ieħor.

Jiena nemmen li għandna naraw kif se nagħmlu fuq l-acute biex insibulu post hemmhekk.

M'għandniex bżonn ta' numru kbir ta' sodod imma żgur li rridu naqilgħuh 'il barra minn Monte Carmeli.

(Interruzzjonijiet) Is-Psychiatric Unit mhuwiex biżżejjed.

L-ewwel nett is-Psychiatric Unit kif inhu strutturat illum ma jieħux pazjenti kontra l-volontà tagħhom.

Pereżempju qegħdin neżaminaw mal-awtorità regolatorja biex pazjent li għandu problema ta' saħħa mentali u għandu bżonn tal-kura akuta ġewwa l-isptar, ma niġux fi problema jekk tistax iżżommu hemmhekk jew le.

Hawnhekk qiegħed nirriferi għas-sapport li għandek bżonn tagħti lin-nurses tas-surgical ward meta dawn ikollhom problema b'pazjent li għandu problema ta' saħħa mentali.

Din hija issue li Dr Grech ikollu jiffaċċjaha kważi ta' kuljum għax jekk għandek persuna bi problema ta' saħħa mentali, din jista' ikollha wkoll problemi fiżiċi akuti.

Mela jien qed ngħid li jekk naqilgħu 'l barra l-acute minn Mount Carmel u nikkonsidraw li nibqgħu għaddejjin bil-proċess fejn in-nies idumu ġewwa l-faċilità akuta l-inqas żmien possibbli, allura mbagħad inkunu nistgħu nikkreaw ambjent riabilitattiv ta' veru.

Hemmhekk ikollna post fejn ir-riabilitazzjoni tkun tista' tkun iffokkata għall-bżonnijiet tal-individwu u dawk in-nies li huma kroniċi hemmhekk, residenti, intejbulhom il-kwalità tal-ħajja tagħhom billi ntejbu dik ir-residenza.

U allura hemmhekk ikun jista' isir bħala residenza kollu kemm hu.

Meta kont Direttur Ġenerali ħames snin ilu kont bdejt proċess biex nittrasforma l-wards ta' Mount Carmel f'wards tal-anzjani imma kienu ħaduha qatta' bla ħabel kontrija.

X'kienet l-idea tiegħi?

L-idea kienet li jekk nittrasformaw bil-mod il-mod dan il-post u minflok jibqa' mwaħħal miegħu l-psikjatrija, nibdew nużawh għal affarijiet oħra wkoll, nibdew innaqqsulu l-istigma tiegħu.

M'hemmx stigma li tieħu pazjent anzjan ġewwa Ward Ġorġ Preca jew Ward Santa Bernardetta li huma wards immexxijin mid-Dipartiment tal-Anzjani ġewwa Mount Carmel.

Jien nemmen bl-ethos tas-servizzi speċjalizzati.

Inti ma tistax toffri ċertu tip ta' servizz speċjalizzat minn post dilapidat!

Pereżempju ħadd ma jikkontesta s-servizz tal-Imtarfa li jingħata lil dawk li għandhom eating disorders.

U hemmhekk irridu naslu.

Jekk għandna bżonn specialised unit, irridu naraw li nagħmlu dan il-unit għar-riabilitazzjoni u naraw li jkollu l-konnottati kollha bħalma hemm l-Imtarfa u b'hekk wieħed jibda bil-mod il-mod inaqqas il-problema.

Li ddejjaqni hu li pereżempju tidħol ġewwa ward u ssib li minn 18-il pazjent 16 minnhom jistgħu joħorġu kemm iridu barra imma ssib li din il-ward tinżamm magħluqa għax ikollok żewġ pazjenti li għandhom ordni mill-Qorti li ma jistgħux joħorġu!

Mela minflok ma nżommu l-pazjenti b'ordni mill-Qorti f'post wieħed ħalli l-oħrajn ikunu jistgħu joħorġu x'ħin iridu, inżommuhom mal-pazjenti l-oħra u nżommu l-bieb magħluq!

Dik iddejjaqni u rrimarkajt fuqha u l-management jafu biha.

Jien nixtieq li bil-mod il-mod nibdew proċess ta' trasformazzjoni f'din l-istituzzjoni ħalli nneħħu wkoll l-istigma soċjali li hemm assoċjata mal-post.

L-Onor.

Hemmhekk għandek numru ta' pazjenti li mhumiex akuti imma għax m'għandhomx post fir-riabilitazzjoni, m'għandhomx post fil-half way house, dawn jibqgħu hemmhekk.

U x'jiġri mbagħad?

Min m'għandux problema akuta imma għandu bżonn il-kwiet u s-silenzju, qed jispiċċa jiġi mgerfex minn xi ħadd li mhuwiex stabbli jew bil-maqlub.

Din l-issue rridu nindirizzawha għax inkella m'aħniex se noħorġu 'l barra minn dan iċ-ċirku vizzjuż li dħalna fih.

DR ANTONELLA SAMMUT (Residence Specialist fl-Uffiċċju tal-Kummissarju): Intqalu ħafna affarijiet hawnhekk u iva, hija importanti ħafna x-shift tal-community li ssemmiet illum.

L-isptar Mount Carmel hu dak li hu u veru li għandek problemi ta' persuni li daħlu hemmhekk 50 sena ilu u dawn baqgħu hemm.

Fl-isptar hemm dawn il-problemi u nħosshom meta nkun qiegħda ndur.

Pereżempju għandek mix ta' diagnosis differenti, fejn pazjenti acute qegħdin ma' pazjenti cronic, eċċ. Fil-cronic wards għandek min hu bedridden kompletament filwaqt li oħrajn mhumiex.

Għandek wards b'persuni ta' 80 sena li qegħdin m'oħrajn li għandhom 40 sena u din il-ward tissejjaħ "geriatric ward"!

Il-labels tal-wards fl-isptar ma jirriflettux ir-realtà għax dawn twaħħlu hemmhekk xi darba u baqgħu hemm minkejja li tbiddel l-użu tal-wards.

Il-kelma "dilapidat" qed ngħiduha mingħajr ebda offiża lejn ħadd imma kulħadd jaf x'inhi s-sitwazzjoni.

Ovvjament hemm wards aħjar minn oħrajn u hemm dawk li sar ir- refurbishment fuqhom dan l-aħħar u dawn jispikkaw imma mbagħad hemm wards oħra, speċjalment dawk imsejħa cronic wards, li jiena nistedinkom sabiex tmorru tarawhom ftit ħalli tkunu tafu x'qed ngħidu.

Dawn in-nies mhux għax qed jiġu trattati ħażin jew qed jiġu abbużati imma għaliex matul is-snin dħalna - ħalli ninkludi lili nnifsi wkoll - f'ċerta mentalità fejn naċċettaw ċerti sitwazzjonijiet mingħajr ma nistaqsu u sirna qisna numb għas-sitwazzjoni!

Ovvjament il-problemi tar-riżorsi dejjem se jqumu imma flus m'għandniex biex nagħmlu ċerta affarijiet.

Nagħmlu t-talbiet u ma jiġri xejn!

Tieqa mkissra u lanqas għandna biex inbiddluha!

L-istaff kollu huwa hard working imma it is easy li ssir hekk għax li kieku jien kelli naħdem f'ċerta kondizzjonijiet għal numru ta' snin insir jien ukoll immune għal ċerti sitwazzjonijiet, u kważi kważi lanqas ninduna li hemm ċerti affarijiet li setgħu jkunu aħjar u jistgħu jkunu aħjar.

Dan qed ngħidu bla ebda offiża lejn ħadd għax jien inħobb nuża l-kollettiv.

Irridu nirriflettu fuq l-affarijiet.

Ħaġa oħra li tinkwetani f'Mount Carmel hija l-unused spaces.

Għalkemm il-post huwa antik, li kieku l-post baqa' jiġi kkultivat matul is-snin, dan huwa sabiħ immens.

Fil-fatt għandek ħafna ġonna hemm ġew, għandek ħafna siġar u spazju.

Min jiftakar l-idea oriġinali tal-isptar jaf li dan suppost kellu jkun ta' residenza għall-pazjenti u biex dawn ikunu self sufficient community.

Kieku llum nużaw l-occuptional therapy imma kieku u kieku …

Ħaġa oħra li tinkwetani hija l-inactivity tal-pazjenti li aħna nsejħulha s-sit, stare, smoke and watch television issue!

L-issue hi li m'hemmx biżżejjed attività fil-wards and it is a long day.

Għandek dawk li joħorġu jpejpu kull siegħa u tara label "smoking every hour".

Dawk l-affarijiet jinkwetawni bħala ninkwieta li t-tipjip fil-mental health facilities huwa permess.

Mela nagħmlu health promotion campaigns mal-popolazzjoni ġenerali fuq it-tipjip – u dan mhux Malta biss – imma mbagħad mal-pazjenti bi problemi ta' saħħa mentali nħalluhom ipejpu għax dawk imsieken!

DR ANTON GRECH: It-tipjip huwa issue jaħraq ħafna fil-psikjatrija ma' kullimkien u mhux Malta biss.

Is-psychiatric hospitals kollha pprovaw japplikaw zero tolerance for smoking kif għandek f'Mater Dei imma sfortunatament il-klijenti tagħna huma differenti minn pazjenti oħrajn.

Jekk xi ħadd għandu depression u tgħidlu biex ma jpejjipx se tħawwdu aktar!

Mal-Ewropa kollha - mhux Malta biss – t-tipjip fi sptarijiet mentali huwa permess f'areas ristretti.

Fil-fatt f'Mount Carmel ħdimna fuqha din l-issue u identifikajna area f'kull sala li fiha jista' isir it-tipjip.

Din l-area kemm jista' ikun tkun secluded imma li taqta' t-tipjip totalment lill-pazjenti hija xi ħaġa impossibbli.

DR CLIFTON GRIMA: Ħalli nkompli ftit ma' dak li kien qed jgħid Dr Grech fuq l-ismoking areas fis-swali.

Fil-fatt tidħol f'ċerti swali u x'ħin toħroġ tibqa' bir-riħa tas-sigaretti fuqek.

Din il-policy li ħdimna fuqha tlestiet illum il-ġurnata u x-xogħol fuq l-ismoking area se jkun lest għal Frar tas-sena d-dieħla.

B'hekk se jkollna s-swali li fihom se jkun hemm l-ismoking areas u dan anke għall-benefiċċju tal-istaff li jaħdem hemm ġew.

Issa biex nallaċċja ma' dak li qalet il-kollega tiegħi, veru li matul is-snin kienet daħlet ċertu apatija fl-istaff u jekk pereżempju hemm tieqa mkissra, I do not care għax jekk se nagħmel rapport xorta mhu se jsir xejn fuqha.

llum il-ġurnata, bil-limitazzjonijiet kollha tagħna, lestejna erba' swali - dawn jissemmew fir-rapport – u dawn ġibnihom viċin il-livell tas-swali f'Mater Dei.

Dorna minn dik li kienet apatija biex illum, jekk nagħmel rapport fuq xi ħaġa nieqsa jew fuq xi ħaġa mkissra, inkun irrid li ssir dakinhar stess.

Ix-xogħol siewi li qiegħed jagħmel il-maintenance team diġà qed jinħass.

Rigward l-attivitajiet fis-swali għamilna numru ta' snin fejn l-attivitajiet tal-OT kienu kkonċentrati fl-OT Department u mhux fis-swali.

Bl-għajnuna ta' Dr Grech iltaqjna mal-professjonisti u llum il-ġurnata bdejna b'mod gradwali, anke wara konsultazzjoni mal-Uffiċċju tal-Kummissarju għas-Saħħa Mentali, sabiex nagħtu l-OT proprju fis-swali partikolari.

F'ħin minnhom waqt li konna qegħdin nitkellmu qisu ngħatat l-impressjoni li għandek sitwazzjoni fejn hemm nies li jridu jmorru lura fil-komunità u dawn qegħdin jiġu mwaqqfa milli jagħmlu hekk.

Għalhekk tajjeb li ngħidu wkoll li riċentement ftaħna hostel fil-komunità għal 12-il pazjent imma biex sibna 12-il pazjent li kienu lesti li jitilqu mill-comfort zone tagħhom ġewwa l-isptar, kienet kedda keddun!

U dan jista' jikkonfermah Dr Grech.

Dawn it-tip ta' inizjattivi, bl-għajnuna wkoll tal- NGOs varji, se jkomplu għaddejjin.

U diġà qegħdin naħdmu ħalli jkun hemm hostel ieħor li jilqa' fih 12-il persuna tas-sess femminili.

Din hija xi ħaġa ġdida u nisperaw li jirnexxilna ngħinu lil dawn in-nies ħalli joħorġu minn hemm.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

Ma naħsibx li se nagħlqu din id-diskussjoni llum u għalhekk se jkollna nsejħulkom darb'oħra.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jiena se nagħmel tliet mistoqsijiet qosra.

What is the complaint mechanism meta pazjent jew xi qarib ta' pazjent irid jagħmel ilment jew irid ikellem l-Uffiċċju tal-Kummissarju?

L-ewwel Dr Grech semma wkoll nies li huma speċjalizzati fil-qasam tas-saħħa mentali.

Issa jien għandi informazzjoni li n-nurses naqsu ħafna din is-sena.

In-nurses li qed jagħżlu l-qasam tas-saħħa mentali huwa verament baxx fin-numru.

Għalhekk naħseb li rridu naraw daqxejn għalfejn qiegħed jinżel in-numru ta' nurses li jidħlu f'dan il-qasam.

U l-aħħar ħaġa jiena xtaqt inkun naf x'inhi l-opinjoni tiegħek fuq dan il-punt li se nsemmi; taħseb li l-Kummissarju għandu jsir bħalma hu l-Ombudsman, u allura jinqata' minn mal-Gvern biex ikun aktar awtonomu meta jiġi biex iwettaq ċerti affarijiet?

DR ANTON GRECH: Ħalli ngħid xi ħaġa jien fuq in-nurses.

Veru li l-qasam tas-saħħa mentali huwa qasam diffiċli ħafna u fil-fatt, mill-oqsma kollha tas-saħħa, l-aktar qasam li fih hemm stress huwa l-qasam tas-saħħa mentali.

U min jidħol jaħdem hemmhekk irid ikollu vokazzjoni kbira.

Bħalissa qegħdin nagħmlu in roads fit-tobba u qegħdin naslu.

Nista' ngħid li sa sitt snin ilu konna noħorġu l-calls biex trainees jispeċjalizzaw fil-qasam tal-psikjatrija u f'ċerti oqsma japplikawlek 25% ta' kemm għandek available.

Fl-aħħar erba' snin għamilna kampanja qawwija u jiena ninvolvi ħafna lit-tobba li għadhom studenti fir-riċerka u għandi ħafna proġetti għaddejjin.

Ninvolvihom fi proġetti u issa qed ikollna ħafna aktar applikanti milli postijiet available.

J'Alla dak li ħadem f'dawn l-oqsma nibdew nużawh ukoll fil-qasam tan-nurses.

Fil-fatt qegħdin f'diskussjoni man-Nursing School sabiex nipprovaw nagħmluha din ukoll.

DR JOHN CACHIA: Rigward il-complaint mechanism l-ewwelnett jiena nagħmilha ċara, anke ma' min iċempel l-Uffiċċju tagħna, li we are not the customer care service tas-servizz tas-saħħa mentali.

Is-servizz tas-saħħa mentali għandu l-customer service tiegħu u forsi Dr Grima jkun jista' jispeċifika ftit fuq dan il-customer service.

Issa aħna, waħda mill-affarijiet li qegħdin naħdmu fuqha mill-Uffiċċju tiegħi, b'mod speċjali Dr Camilleri u Mrs Gertrude Buttigieg, hija li qegħdin nipprovaw nifirxu l-informazzjoni u l-għarfien dwar il-pazjent u d-drittijiet tiegħu.

L-istaff stess ikun hu li jinforma lill-pazjent bid-drittijiet tiegħu.

Bil-mod il-mod aħna qegħdin nidħlu fi programm ta' taħriġ intern mal-istaff tas-servizzi tas-saħħa mentali, mal-NGOs, ma' nies li jaħdmu fl-out-patients, ma' dawk li jaħdmu fil-komunità u mar-Richmond Foundation biex proprju jkunu huma stess li jwasslu lin-nies li jużaw is-servizz u juruhom kif jistgħu jikkuntattjaw mal-Uffiċċju tagħna.

Fil-fatt il-ġimgħa l-oħra bagħtuli ritratt ta' poster imwaħħal f'wieħed mid-day centres, fejn f'dan il-poster kien hemm in-numru tal-Uffiċċju tagħna biex min ikun irid jikkuntatjana jkun jaf fejn għandu jċempel.

Bil-mod il-mod il-messaġġ li jeżisti Kummissarju għad-drittijiet tal-persuni b'saħħa mentali qiegħed jasal fost in-nies.

Ma wasalniex biżżejjed u żgur li għad fadlilna ħafna x'nagħmlu.

Jiena nżomm appuntamenti regolari, fejn inkun nista', biex nuża' l-media kemm jista' jkun.

Ftaħna facebook page imma qed inkunu guarded ħafna kif nużawha għax wieħed irid ikun imħarreġ ukoll fl-oqsma tal-media soċjali biex ikun jista' juża' dik l-għodda.

Jiena nemmen li dawn huma għodod li bil-mod il-mod irridu ninfiltraw.

L-ewwel semmejna ftit iż-żgħażagħ u la qed nitkellmu fuq is-social media jiena naħseb li dawn huma mezzi importanti ħafna biex naslu għand iż-żgħażagħ bi problemi ta' saħħa mentali.

Nistgħu nużaw ukoll is-social media biex forsi nidentifikaw issues marbuta proprju ma' dan is-suġġett.

Rigward fuq jekk l-Uffiċċju tagħna għandux ikun bħalma qiegħed l-Ombudsman, li nista' ngħid hu li l-irwol tiegħi huwa maqsum fi tnejn.

L-ewwel għandi l-irwol li nagħmel il-monitoring tat-treatment orders, jiġifieri t-trattament li jingħataw dawk il-persuni li jkunu qegħdin jirċievu l-kura kontra l-volontà tagħhom.

Il-liġi hemmhekk hija ċara u jien naġixxi fil-kapaċità tiegħi fuq dawn il-każijiet u ma jindaħalli ħadd fihom.

Imbagħad hemm l-issue tal-accoutability tal-Uffiċċju nniffsu fir-rigward tal-Ministeru tas-Saħħa u kif wieħed jista' jtejjeb l-indipendenza tal-post.

Li nista' ngħid hu li f'dawn il-ħames snin, kemm ilni Kummissarju, ħadd qatt min-naħa politika ma ndaħħalli fl-irwol tiegħi ta' x'nagħmel u ma nagħmilx.

Ħadd qatt ma ndaħħalli u għamilt iż-żmien tiegħi taħt iż-żewġ gvernijiet.

Dan l-istatement qed nagħmlu fuq iż-żewġ naħat tal-Kamra għax lili ħadd qatt ma ndaħħalli fl-irwol tiegħi bħala Kummissarju għas-Saħħa Mentali.

Issa jekk nistgħu ntejbu b'xi mod dak il-fine line li hemm għax jien il-vot tiegħi jidher taħt il-Ministeru tas-Saħħa ...

Fir-rigward tax-xogħol li jsir mill-Uffiċċju tiegħi rrid nagħmilha ċara li dak ix-xogħol sar bejn tmienja min-nies professjonali.

Dan ma sarx minn xi armata nies u aħna nużaw sistema fejn we multiply effects.

Pereżempju jekk naħdmu mal-Aġenzija Żgħażagħ inġibu din l-aġenzija magħna biex niddiskutu kif se nagħmlu l-affarijiet u nużaw żewġ ħaddiema mill-Uffiċċju tagħna u sitta mill-Aġenzija Żgħażagħ.

Normalment naħdmu b'dak il-mod.

Frankament dan it-tenuous line għax il-vot tal-Uffiċċju tiegħi jaqa' taħt il-Ministeru tas-Saħħa wieħed jista' jiddiskutiha ftit.

Madankollu se nagħmilha ċara u se nkun skjett fuqha u ċjoè li bħala Uffiċċju, fuq il-kwestjoni tal-kura u l-kwestjoni tal-orders tal-kura tas-saħħa mentali u n-nies li jinżammu kontra l-volontà tagħhom hemmhekk, żgur li m'għandux ikun hemm a no go situation.

Wieħed irid ikun attent ħafna li ma jmissx dak il-bilanċ.

Issa hemm bilanċ ieħor li jrid jintlaħaq.

Fl-opinjoni tiegħi l-Uffiċċju tal-Ombudsman jagħmel xogħol tajjeb imma mbagħad il-problema tal-Ombudsman hi li r-rakkomandazzjonijiet tiegħu mhumiex vinkolanti.

U allura rridu nsibu bilanċ f'dan il-pajjiż; kif jista' jkollok sitwazzjoni fejn ikollok awtorità li tkun vinkolanti f'dak li tgħid?

Li ngħid jien mhuwiex vinkolanti imma kif stajtu taraw hemm affarijiet milli rrakkomandajna fir-rapport li diġà qed jiġu implimentati.

Hemm affarijiet oħra li għadna s'issa ma bdejniex naħsbu fihom u jien qiegħed nimbotta fuqhom.

Minn dak il-lat Onor. Buttigieg, mhuwiex faċli u dak it-tenuous line irridu niddiskutuh bis-serjetà biex naraw x'se nagħmlu bih għax jien ma nixtieqx li nispiċċaw f'sitwazzjoni fejn nispiċċaw noħolqu awtorità bla snien.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ETIENNE GRECH: Jien għandi żewġ mistoqsijiet qosra għax naf li l-ħin qed jagħfas.

Fis-settur pubbliku tal-kura tas-saħħa mentali għandna biżżejjed psychologists?

U l-pazjenti li għandhom kondizzjoni psikoloġika u qegħdin taħt kura, ħafna drabi jieħdu l-pilloli u xi kultant jeħxienu bihom.

L-ewwel semmejna t-tipjip u affarijiet oħra bħal healthy lifestyles u how to keep a good body weight.

Jiena xtaqt inkun naf jekk f'Mount Carmel għandkomx servizzi ta' nutritionists u affarijiet simili?

DR ANTON GRECH: Kif konna qed insemmu l-ewwel bħala nurses u tobba qatt m'hemm biżżejjed.

Li nista' ngħid hu li qed nagħmlu enfasi kbira matul dawn l-aħħar snin biex il-psikjatrija ssir a multiple disciplinary care.

L-idea hi li l-kura tingħata b'mod multi dixxiplinarju.

Qabel kien hemm dak li jgħidulu l-medical model fejn jekk inti tbati mid-dipressjoni l-importanti hu li tieħu l-pilloli.

Illum għandek kura ħolistika, dik li ngħidulha l-biopsychosocial therapy, fejn tagħti l-kura bioloġika billi tagħti l-mediċini u li tagħti l-psychological therapy and social therapy.

Il-kura llum qed nagħtuha f'forma ta' teams u s-phychologists huma parti integrali minn dawn it-teams.

Din l-aħħar ġimgħa jiena qattajtha nagħmel l-interviews għax ħarġu calls ġodda għal psychologists u għal assistant psychologists.

Id-direzzjoni hi li kemm jista' jkun is-psychologists jieħdu a more prominent role.

Fuq il-pilloli u s-side effects tagħhom, l-aktar huma l-pilloli li jingħataw għall-iskiżofrenija, jistgħu jikkawżaw dak li ngħidulu l-metabolic syndrome imma hemm il-mezzi ta' kif wieħed jista' jevita dan is-side effect.

Perżempju fl-Occupational Therapy Department f'Mount Carmel għandna żewġ gymnasiums li l-pazjenti jistgħu jagħmlu użu minnhom għal aktar healthy lifestyle.

Barra minn hekk tajna ħafna s-sapport tagħna lir-Richmond Foundation.

U hawnhekk nixtieq infaħħar ftit dawn l-għaqdiet volontarji li jagħtu s-servizzi tagħhom f'dan il-qasam.

Fil-fatt għandek NGOs tajbin ħafna, fosthom ir- Richmond Foundation u l-Mental Health Association.

Fl-aħħar mill-aħħar ilkoll kemm aħna qegħdin fl-istess qasam u dawn għandhom ċerti proġetti partikolari.

Pereżempju nies li jieħdu tip ta' kura partikolari, jattendu għal numru ta' sessions fuq kif tiekol bilanċjat u kif tista' tagħmel dieta aħjar, kif tista' tagħmel ċerti eżerċizzji u hekk.

Dak huwa mod ieħor kif qegħdin nindirizzaw din is-sitwazzjoni.

Sfortunatament l-akbar problema serja fil-psikjatrija hija l-iskiżofrenija u l-mediċini f'dan il-każ huma ta' importanza enormi.

Fejn tidħol id-depression għandna mediċini li ma jżiedux il-piż.

Imma fejn tidħol l-iskiżofrenija għandna mediċini li jistgħu jżiedu l-piż u dawk li ma jżiedux il-piż jistgħu jikkawżaw sintomi li jixbħu ħafna lill-kondizzjoni tal-Parkinsons.

CHRIS FEARNE (Segretarju Parlamentari): L-ewwel nett nixtieq nirringrazzjakom talli ġejtu għal din il-laqgħa u nirringrazzjakom ukoll tax-xogħol kbir li tagħmlu matul ħajjitkom kollha.

Illum semmejtu numru ta' punti importanti u fil-qosor irrid nagħmel ftit ta' reazzjoni fuqhom biex nuri l-pożizzjoni tal-Gvern fuqhom.

Irrid ngħid li s-sinsla ta' dan kollu hija l-HR, il-ħaddiema li għandna, in-nurses, it-tobba, il-paramediċi, is-social workers, l-occupational therapists u kulmin joffri l-kura fil-qasam tas-saħħa mentali.

Jiena naħseb li għandna staff tajjeb ħafna, għandna staff dedikat u motivat.

Madankollu ma rridux inkunu complacent u rridu nkomplu nitħarrġu.

Xi kultant inħobbu ngħidu li għandna staff tajjeb u hekk imma rridu noqogħdu attenti li ma nemmnuhiex iż-żejjed u li qiesu aħna l-aħjar fid-dinja.

Dan qed ngħidu għax għandna fejn nistgħu ntejbu aktar u bla dubju ta' xejn l-intenzjoni tagħna hi dik li nkomplu nagħtu taħriġ lill-istaff tagħna anke wara li dawn ikunu ggradwaw u qegħdin jaħdmu.

Din mhijiex biss kwestjoni ta' università jew li ndaħħlu aktar nies f'korsijiet.

Irridu nkomplu nagħtu t-taħriġ lill-istaff tagħna matul ħajjithom kollha.

It-tieni punt huwa fuq il-policies li aħna rridu nfasslu u li naraw li jiġu mħarsa.

Naħseb li l-liġi l-ġdida li għandna fuq is-saħħa mentali hija x'aktarx waħda mill-aktar liġijiet favur il-pazjent fl-Ewropa.

U naħseb li għandna biex niftaħru biha.

L-implimentazzjoni sħiħa tagħha bdiet minn Ottubru li għadda u naħseb li daħlu ħafna affarijiet li taw improvement lit-timijiet multi-dixxiplinarji, lit-treatment community, lit-treatment orders u lill-care plans.

Kif rajna issa pazjent irid bilfors ikollu review within 24 hours minn mindu jidħol Mount Carmel.

Dawn huma affarijiet li mexjin 'il quddiem bihom.

Naqbel li l-NGOs f'dan il-qasam - forsi aktar minn oqsma oħra - għandhom rwol importanti ħafna u rridu nkomplu nagħtuhom is-sapport tagħna, kif fil-fatt qegħdin nagħmlu.

U rridu nħajru aktar nies sabiex jidħlu f'dan il-qasam, anke b'mod volontarju.

Bla dubju ta' xejn irridu nieħdu ħsieb ukoll tal-informal carers, jiġifieri ta' dawk in-nies li qattgħu ħajjithom ma' xi ħadd id-dar jew fil-komunità li għandu problema ta' saħħa mentali.

Din hija xi ħaġa li qiegħda fuq ir-radar tagħna u flimkien mal-NGOs irridu nkomplu nagħfsu fuqha biex nagħtuha l-importanza li jixirqilha.

Naturalment dan kollu jdur madwar il-pazjent u naħseb li jiena naqbel ukoll ma' dak li qalet Dr Camilleri.

Huwa ovvju li l-ambjent ta' Mount Carmel huwa wieħed antik - naħseb li huwa ta' żmien il-ħamsinijiet - u mhuwiex aċċettabbli.

Fil-Budget għedna li mis-sena li ġejja se nibdew naħdmu biex insibu partners li jaħdmu magħna ħalli dak li qegħdin nagħmlu f'St. Luke's, fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex u fl-isptar Karen Grech, inkunu nistgħu nagħmluh ukoll fil-qasam tas-saħħa mentali.

Fil-fatt bħalissa qegħdin fil-fażi li niddiskutu mal-istakeholders u għad irridu nagħmlu l-lagħqat mal-ħaddiema ta' dawn l-isptarijiet biex fil-ġimgħat li ġejjin inkunu nistgħu nagħlqu dan il-ftehim u nibdew ix-xogħol fuq dawn l-isptarijiet.

Ix-xahar li għadda ftaħna wkoll l-isptar il-ġdid tal-onkoloġija.

U allura, is-sena li ġejja rridu nibdew id-diskussjonijiet biex il-kura fl-istituzzjonijiet tas-saħħa mentali, li ngħidu x'ngħidu se tibqa' teżisti għax ma jistax ikun li kulħadd jagħti l-kura fil-familji tiegħu, tkun tal-istess livell daqs dawk li se jkunu fl-isptarijiet l-oħra kollha.

Bħalma llum ngħidu li Mater Dei huwa l-aħjar sptar li għandna, sentejn, tliet snin oħra, irridu ngħidu li Mater Dei huwa l-agħar sptar li għandna f'Malta.

Illum huwa l-aħjar wieħed imma hekk irridu niġu fis-saħħa mentali.

Naħseb li fis-saħħa mentali ġraw żewġ affarijiet; l-ewwel matul dawn l-aħħar snin – u din mhijiex kwestjoni ta' gvern jew ieħor – sirna aktar nitkellmu fuq is-saħħa mentali bħala marda oħra tal-ġisem.

Illum mhux qed ngħidu li s-saħħa mentali hija xi ħaġa ppakkjata għaliha u naħseb li din l-attitudni daħlet u hija importanti.

Imma iżjed minn hekk, jiena naħseb li s-saħħa mentali se tkun il-leader f'kunċett li aħna qegħdin nipproponu.

Aħna nemmnu li l-isptarijiet kollha u s-servizzi kollha, biex ikun hemm livell ieħor li jkun separat mill-politiċi, li matul is-snin, mingħajr ma trid – għalkemm il-Kummissarju qal li qatt ħadd ma ndaħal fix-xogħol tiegħu – dejjem se jkun hemm it-tendenza li wieħed jindaħal xi ftit, irridu naraw li dawn l-istituzzjonijiet jitmexxew mhux minn politiku li jista' jkun jifhem u jista' jkun ma jifhimx f'dak il-qasam, imma jitmexxew min-nies li huma ftit aktar esperti fis-suġġett.

Naturalment il-politika trid tkun hemmhekk ukoll imma aħna nemmnu li għandu jkun hemm bords ta' diretturi fl-isptarijiet u fl-istituzzjonijiet kollha.

U aħna bdejna proprju mill-kura tas-saħħa mentali billi l-ġimgħa l-oħra ressaqna legal notice sabiex fil-ġimgħat li ġejjin naħtru bord ta' diretturi għat-tmexxija tal-kura tas-saħħa mentali.

Naħseb li din hija xi ħaġa importanti u li se tagħti opportunità lill-istakeholders kollha – se nipprovaw ninkludu lil kulħadd f'dan il-qasam – ħalli dawn jagħtuna direzzjoni ta' fejn irid imur dan il-qasam partikolari.

Dawn il-bords ta' diretturi rridu nirreplikawhom għall-isptarijiet l-oħrajn kollha matul is-snin li ġejjin u b'hekk inkunu nistgħu nagħtu dik id-daqxejn aktar fl-awtonomija ta' kif jitmexxew l-istituzzjonijiet tagħna.

Jiena nemmen li qegħdin nimxu 'l quddiem fil-qasam tas-saħħa mentali.

Ovvjament fadal ħafna xi jsir imma naħseb li qegħdin inħarsu lejn dan il-qasam b'kuraġġ kbir u anke b'sodisfazzjon li l-affarijiet mexjin 'il quddiem.

Naħseb li din mhijiex xi ħaġa li se jibdiha u jispiċċaha dan il-Gvern u bħall-oqsma l-oħra fil-qasam mediku għandu jkun hemm kunsens bejn iż-żewġ naħat tal-Kamra - u 'l quddiem jista' jkun hemm partiti oħrajn ukoll – u b'xi mod qegħdin nimxu 'l quddiem hawnhekk.

Nirringrazzjakom mill-ġdid tax-xogħol kbir li tagħmlu u naħseb li se jkollna niltaqgħu darb'oħra biex inkomplu niddiskutu dan is-suġġett għax mhux se nlestuh kollu llejla.

THE CHAIRPERSON: Qabel ma nagħlaq id-diskussjoni xtaqt nagħmel mistoqsija lill-Onor.

Is-sinjuri tkellmu fuq ix-xewqa tagħhom li jaraw li the acute cases jiġu traslokati għal Mater Dei.

Din ix-xewqa hija fil-ħsieb tal-Gvern?

Jew ma tistax issir?

U jekk ma tistax issir, dan minħabba r-restrizzjonijiet ta' spazju f'Mater Dei?

CHRIS FEARNE: Għad irridu nisimgħu fuqha din għax li jsir hekk hija l-opinjoni tal-Kummissarju.

Jiena smajt opinjonijiet oħra mingħand nies li huma esperti f'dan il-qasam, fosthom anke l-opinjoni taċ-Chairman, li ma jaqbilx ma' din l-opinjoni tal-Kummissarju.

Għalhekk din hija xi ħaġa li rridu niddiskutuha biex naraw jekk ikunx hemm bżonn ta' units speċjalizzati bħalma huma "Dar Kenn għal Saħħtek" jew inkella ikunx hemm unit wieħed u nużaw ir-riżorsi tagħna hemmhekk.

Hemm min qed jgħid ħaġa u hemm min qed jgħid ħaġa oħra.

Jiena naħseb li meta jkollna l-bord tad-diretturi wieħed ikun jista' jiddiskutiha hemmhekk din ukoll.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Qiegħda nieħu pjaċir li qed niddiskutu dan is-suġġett għaliex naħseb li hemm bżonn li nżommuh fuq l-aġenda tagħna.

Nispera wkoll li dan ir-rapport ma nħalluhx fuq l-ixkaffa, u minn kif qiegħda nara ilu hemm minn Frar li għadda.

CHRIS FEARNE: Frar kien meta nkiteb ir-rapport u mhux meta rċevejtu jien.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: F'Marzu rċevejtu u xorta huwa perjodu twil.

Huwa importanti li we bring this to light għax jista' jagħti l-każ li hemm xi affarijiet li nafu bihom u jista' ikun hemm affarijiet li ma nafux bihom.

Għalhekk ma naħsibx li għandna nħallu dan id-dokument fuq l-ixkaffa.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

PAULA MIFSUD BONNICI: Illum donnu li kkonċentrajna ħafna, ġustament, fuq l-isptar Mount Carmel imma għandna sitwazzjonijiet simili ħafna ġewwa St Vincente De Paule.

Jiena nixtieq nara l-ispectrum kollu wiesgħa ta' x'inhuma l-każijiet proprju f'San Vinċenz u jekk il-pazjenti hemmhekk humiex qed jiġu trattati b'mod differenti?

X'inhi l-kura li tingħata hemmhekk?

Hemm nies professjonali u addattati li qed jingħataw taħriġ apposta biex ikunu qegħdin jieħdu ħsieb l-anzjani li għandhom problemi mentali?

Għalhekk ikun tajjeb li f'diskussjoni oħra niddiskutu dan l-aspett ukoll.

THE CHAIRPERSON: Jiena wkoll kelli ħafna aktar mistoqsijiet x'nagħmel fuq dan ir-rapport.

L-item l-ieħor li kellna fuq l-aġenda għal-lum ma spiċċajnihx u għalhekk żgur li jkollna nagħmlu laqgħa oħra biex nagħlqu r-rapport fuq l-età tal-kunsens sesswali.

Imma fil-futur qarib se nerġa' insejħilkom biex inkomplu din id-diskussjoni flimkien.

Nirringrazzjakom ħafna tal-ħin u tax-xogħol tagħkom.

Grazzi.

Fid-9:05 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar tard.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees fam


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET TAL-FAMILJA

LAQGĦA NRU 13

Laqgħa konġunta mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u mal-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru 2015

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet tal-Familja ltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fis-7:19 p.m.

L-Onor.

Deborah Schembri, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ppresediet.

PREŻENTI: L-Onor.

Anthony Agius Decelis (President tal-Kumitat Permanenti dwar il-Familja), l-Onor.

Min-naħa tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u l-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa kien hemm preżenti wkoll: l-Onor.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali kienet preżenti għal-laqgħa.

Il-President tal-Kamra qalet it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 12 li saret nhar l-Erbgħa, 15 ta' Lulju 2015 ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR IR-RAPPORT ANNWALI TAL-KUMMISSARJU GĦALL-PROMOZZJONI TAD-DRITTIJIET TA' PERSUNI B'DIŻORDNI MENTALI

Il-Kummissarju John Cachia ppreżenta lill-Kumitat Konġunt ir-rapport annwali għas-sena 2014 intitolat:

Wara l-interventi tal-mistednin, saru diversi mistoqsijiet mill-Membri preżenti.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET EKONOMIĊI U FINANZJARJI

AVVIŻ

Laqgħa Nru 15

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru 2015 fis-7:00 p.m.

L-Onor.

Silvio Schembri, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzjarji, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 28 ta' Ottubru 2015 fis-7:00p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz, il-Belt, b'din l-aġenda:

Approvazzjoni tal-Minuti;

Preżentazzjoni mis-Sur Mark Musu', Chairman tal-Pension Strategy Group.

Affarijiet oħra.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees fin