(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 15

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 15

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.15 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħat Nri 12, 13 u 14 li saru fil-25 ta' Mejju, 2015, fit-12 ta' Ġunju 2015 u fl-4 ta' Settembru, 2015, kienu konfermati.

THE CHAIRPERSON (Onor. Silvio Schembri): Nixtieq inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kumitat din il-korrispondenza li rċevejna mingħand l-iSpeaker;

Ittra datata 16 ta' Settembru 2014, mibgħuta mill-Vlasts Kontrolem State Audit Office of the Republic of Latvia dwar arranġamenti ta' superviżjoni bankarja wara l-introduzzjoni tal-Mekkaniżmu Superviżorju Uniku (MSU).

THE CHAIRPERSON: Ngħaddu għall-item li jmiss fuq l-aġenda tagħna u għalhekk nistieden lis-Sur Mark Musu', Chairman tal-Pensions Strategy Group kif ukoll lis-Sur David Spiteri Gingell, Konsulent fuq il-Pensjonijiet fil-Ministeru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali, sabiex iressqulna l-preżentazzjoni tagħhom intitolata "A Strategy for an Adequate and Sustainable Maltese Pension System".

Din il-preżentazzjoni se ssir wara li bħala Chairperson ta' dan il-Kumitat tlabt lill-istess strategic group sabiex iressqilna preżentazzjoni fuq il-pensjonijiet hawn Malta ħalli naraw is-sostennibilità tagħhom u biex naraw ukoll il-miżuri li ttieħdu fil-Baġit f'dak li għandu x'jaqsam mas-sostennibilità tal-pensjonijiet.

Ninformakom ukoll li din il-laqgħa se tkun qiegħda tiġi streamed live fuq l-internet u mbagħad tiġi mxandra fuq l-istazzjon tat-televiżjoni aktar tard.

Jekk m'għandkomx oġġezzjoni dwar dan nistgħu nibdew u nistedinkom sabiex tressqulna din il-preżentazzjoni.

IS-SUR MARK MUSÙ (Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali u Chairman tal-Pension Strategy Group): Sur President, l-ewwel nett nixtieq nirringrazzjakom ta' din l-istedina.

Min-naħa tagħna ħejjejna preżentazzjoni qasira li fiha se nkunu qegħdin nagħtu ħarsa lejn il-proċess li mxejna bih bħala Pension Strategy Group f'dawn l-aħħar sentejn u nofs, fejn imbagħad wasalna biex ippubblikajna r-rapport tagħna f'Ġunju li għadda u wara kien hemm il-konsultazzjoni pubblika fuqu u eventwalment, fil-Baġit li għadda, il-Gvern beda jimplimenta wħud mir-rakkmandazzjonijiet li ressaqna.

Issa se nħalli f'idejn is-Sur Spiteri Gingell sabiex iressqilkom din il-preżentazzjoni u mbagħad wara nkunu nistgħu nwieġbu xi mistoqsijiet li jistgħu jsiru min-naħa tagħkom.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL (Konsulent fuq il-Pensjonijiet fil-Ministeru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali): Sur President, nirringrazzjakom ta' din l-istedina.

Ir-riforma li kienet saret fl-2007 ħarġet minn waħda mill-klawsoli l-ġodda li kienu mdaħħla u li kienet qiegħda tpoġġi l-obbligu li kull amministrazzjoni, kull ħames snin, wara l-2010, trid tagħmel strategic review tas-sistema tal-pensjonijiet biex tkun tista' tagħmel evaluation ta' liema stat ta' saħħa s-sistema tal-pensjonijiet qiegħda fih.

Din kienet rakkmandazzjoni importanti ħafna u wieħed irid jistqarr li bejn l-1979 sar-riforma tal-2007 ftit li xejn kien sar vis-à-vis l-adekwatezza u s-sostennibilità tas-sistema tal-pensjonijiet.

B'hekk daħħalna mekkaniżmu, li irrispettivament liema amministrazzjoni tkun fil-gvern, irid ikun hemm dan is-sistematic check fuq is-sistema tal-pensjonijiet.

L-ewwel review kien sar fl-2010 u kien tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra mill-ministru ta' dak iż-żmien.

Issa dan huwa t-tieni review li seħħ wara li daħal dan l-obbligu.

Il-grupp kien kompost minn madwar 12-il ruħ, bi tnejn minnhom ikunu estraneji mill-Gvern u jien kont wieħed minnhom.

Ovvjament ħadt pjaċir li ġejt mistoqsi sabiex nifforma parti minn dan il-grupp għaliex fl-2004 u fl-2010 kont iċ-Chairman tal-Pensions Working Group taħt l-amministrazzjoni preċedenti u b'hekk stajt nagħti kontribut anke vis-à-vis il-kontinwità bejn riforma u bejn studju u ieħor.

Fil-qafas tax-xogħol ipprovajna nkunu miftuħin.

Fil-fatt għamilna numru ta' working groups u għamilna wkoll sub-committee u ilna kważi sena niltaqgħu mal-current pensioners.

Tajjeb ngħid li din id-darba mhux bħar-riforma tal-2004 u l-istrategic review tal-2010, fejn it-terms of reference kienu speċifiċi u indirizzati lejn pensjonanti tal-futur.

Fil-fatt din id-darba, fit-terms of reference tagħna kellna wkoll l-obbligu li nħarsu lejn il-pensjonanti kurrenti.

Għaldaqstant wieħed mis-sub-committees, kif diġà għedt, kien qiegħed jiltaqa' u jiddiskuti ma' organizzazzjonijiet differenti tal-current pensioners.

Kellna working group fuq id-demografija u dan il-working group ħadem ħafna fil-qrib mal-Eurostat, li huma responsabbli għall-Europop.

Kellna working group fuq il-modelling, fejn ukoll dan il-working group ħadem ħafna fil-qrib mal-Economic Policy Committee u mal-Ageing Working Group tal-European Council fl-Ewropa.

Hawnhekk tajjeb li nagħmel enfasi għaliex l-assumptions li ħadem fuqhom il-grupp kienu suġġetti għad-diskussjoni fil-media.

Jiġifieri kemm fl-2004, kemm fl-2010 u kemm fl-2015, l-istudji, il-modelling li għamlu l-gruppi differenti kienu bbażati fuq assumptions li ma vvintahomx il-grupp fis-sapjenza tiegħu, - partikolarment fl-2010 u fl-2015 – imma peress li Malta hija membru tal-Unjoni Ewropea kienet obbligata, u hija obbligata, li meta tiġi biex tagħmel projections għall-adequacy u sustainability ta' ċerti setturi, fosthom il-pensjonijiet, l-edukazzjoni, il-long-term care, is-saħħa, eċċ., aħna obbligati li nużaw l-assumptions li joħorġu bihom l-Ageing Working Group u l-Eurostat għad-demografija.

Għamilna wkoll working group fejn ħdimna mill-qrib mal-World Bank, u ta' min infakkarkom li fir-rakkmandazzjonijiet li kienu saru fl-2010 kien stqarr li għandu jsir studju - għaliex il-grupp dak iż-żmien ħassu li ma kellux l-expertise - b'iktar reqqa dwar il-potenzjal li wieħed jimxi mid-define pay as you go pension system li għandna aħna għan-notional pay as you go system kif għandhom l-Isvezja, l-Italja u postijiet oħra.

Konna rrakkomandajna fl-2010 li jekk jidher biċ-ċar li dan se jħalli effetti pożittivi ħafna, wieħed kellu jikkonsidra bis-serjetà li jeqleb mid-define pay as you go għal notional pay as you go.

L-argument kien li n-notional pay as you go jagħmillek żewġ affarijiet; waħda it debunks the risk fuq id-demografija li huwa intrinsiku għad-define pay as you go, kif se nispjega aktar tard, u t-tieni it mimmicks a private sector pension, jiġifieri filwaqt li llum aħna, bħala pay as you go, il-kontribuzzjoni li nħallsu ma tmurx direttament fil-karus tagħna biex tmur direttament għall-pensjoni tagħna imma tmur biex inħallsu l-pensjoni tal-ġenituri tagħna.

Min-naħa l-oħra a notional define contribution system dejjem taħdem differenti, fejn il-kontribuzzjoni tiegħek se tmur direttament into this fictional account, għalhekk notional account, u allura it accrues il-kontribuzzjonijiet tiegħek u mbagħad inti għandek ċerti checks and balances skont kif tkun sejra l-ekonomija dak iż-żmien u affarijiet oħra li jiddeterminawlek ir-rata tal-pensjoni tiegħek.

Peress li ma kellniex l-esperjenza, ġibna l-esperjenza tal-World Bank, ħdimna ħafna fil-qrib magħhom u r-riżultat kien li given il-komplessità tar-riforma għan-notional define contribution, il-gains, jekk kienu, għax dejjem qed nitkellmu fuq projections, kienu negliġibbli u allura ma kienx worth it ir-riskju li wieħed jagħmel pass daqshekk strateġiku u daqshekk sensittiv.

Working group ieħor li kien importanti ħafna kien dak li ħadem fuq it-third pension.

Mit-2004 lil hawn kien hemm diversi working groups li kienu minn ta' quddiem biex tidħol it-third pension imma sfortunatament la tal-2004 u lanqas tal-2010 ma rnexxielhom jikkonvinċu lill-gvern għall-introduzzjoni tat-third pension.

Issa t-third pension dejjem rajnieha bħala importanti ħafna għall-fatt li l-pensjoni tal-Istat qatt mhi se tkun qrib il-pre-retirement income tiegħek.

Ħafna pensjonijiet tal-Istat joffrulek adekwatezza, dinjità u li toħorġok mill-povertà imma ma tagħtikx il-livell ta' għajxien li inti kont tgawdi meta kont għadek taħdem.

Għaldaqstant dejjem emminna li t-third pillar huwa importanti.

Issa t-third pillar mhuwiex mandatorju, huwa volontarju imma għandu inċentivi relatati miegħu biex persuna tkun tista' tibni ċerta kapital u tipprepara għal meta tiġi biex tirtira.

Id-dokument li nħareġ huwa sintesi tad-dokument innifsu u ħareġ b'mod elettroniku għaliex kien daqsxejn goff u konna konxji mill-ambjent.

F'dak id-dokument kien hemm numru ta' studji, fosthom bejn il-povertà u l-income tal-pensjonanti.

Intqal li l-grupp ma kkonsidrax u ma tkellimx fuq il-mandatory second pillar imma dan mhuwiex minnu.

Dan il-grupp kellu wkoll supplementary paper iddedikata fuq il-compulsion u l-pożizzjoni li ħa kienet dik li l-compulsion m'għandhiex tkun mandatorja.

Fil-fatt sistemi mandatorji ta' compulsion illum m'għadhomx daqshekk in se però dak li jgħidulu automatic enrollment compulsion, li nafuh bħala mandatory opt in u l-voluntary opt out, jidher biċ-ċar li llum huwa suċċess f'pajjiżi bħal New Zealand, fejn għandhom il-kiwi-saver scheme u l-Ingilterra, fejn riċentement daħlu n-nest pension.

Saret konsultazzjoni fit-tul u kellna kontribuzzjonijiet minn 20 constituted bodies u 'l fuq minn 62 individwu.

Iltqajna u offrejna li niltaqgħu ma' min kien lest li jiltaqa' magħna.

Kienet konsultazzjoni sinċiera, smajna minn kulħadd, u kif kien l-obbligu ta' konsultazzjoni sinċiera, aħna ħarisna lejn numru ta' rakkmandazzjonijiet u ppreżentajna rapport finali lill-Gvern f'nofs Settembru, fejn biddilna wkoll ċerti rakkmandazzjonijiet u żidna oħrajn.

Kif tafu l-Gvern, kif inhu d-dritt tiegħu, wara li rċieva r-rapport finali tagħna, beda jagħmel ċerta deċiżjonijiet u fil-fatt numru minnhom ġew imħabbra fil-Baġit li għadda.

Issa ħalli ngħidilkom ftit fuq is-sistema tal-pay as you go li għandna aħna.

Id-define contribution hija marbuta sew mad-demografija u din hija l-ikbar issue.

Issa d-demografija hija affettwata minn żewġ parametri; il-fertility fejn aħna rajna li l-fertility f'Malta prattikament taqa' sew taħt it-2.1 li għandek bżonn sabiex ikollok popolazzjoni stabbli.

L-aħħar numru li kien f'idejja kien ta' 1.5 u għalkemm beda tiela' xi ftit, xorta waħda għadu ferm 'il bogħod mit-2.1 li suppost għandu jkollna.

Imbagħad għandek il-lonġevità.

Malta waħda minn dawk il-pajjiżi li tgawdi minn dan il-fenomenu tal-lonġevità.

Fil-fatt qegħdin fl-istess livell tal-Isvezja.

Ifisser li n-nies qed jgħixu aktar u jfisser li għal kull sena li tgħix iżjed trid tinħariġlek il-pensjoni u allura qiegħed tagħmel pressure fuq l-abilità fiskali tal-pajjiż biex iħallas dik il-pensjoni.

Huwa antiċipat li sal-2060 il-lonġevità se tiżdied b'madwar ħames snin oħra.

Jiġifieri over this 45 year period ifisser li l-Istat irid isib il-fondi biex għal kull persuna li qed tgħix 5 snin aktar ikun jista' iħallasha.

Issa d-demografic projections li saru min-naħa tagħna nħadmu fuq il-modelling tool tal-PROST.

Din hija għodda tal-World Bank u hija rikonoxxuta mill-European Commission.

Nerġa' ngħid li d-demografic assumptions, bħall-assumptions l-oħra kollha … Huwa importanti li nagħmel dan l-aċċenn għax hemm departure kbira bejn l-assumptions li ntużaw fl-2010 u l-assumptions li ntużaw fl-2015.

Fil-fatt fl-2015 l-ageing working group kien qed jipproġetta popolazzjoni li qiegħda tikber.

Mela fejn fl-2010 il-Europop 2009 kien qed jipproġetta popolazzjoni li kienet qiegħda tmut … Dak iż-żmien jien kont chairman u kont qed ninstema' ngħid hemm barra li l-popolazzjoni Maltija qiegħda tmut.

Imma meta tara l-curve din kienet qiegħda tiġi peaked sa xi 420,000 u mbagħad tibqa' nieżla sa xi 390,000.

U l-Eurostat biddel dawk ir-rakkmandazzjonijiet u biddel żewġ binarji importanti ħafna li qed jagħmlu dan l-effett.

Il-mudell tal-Eurostat huwa mibni fuq 150 sena, jiġifieri qed iħares sal-2150, u over that process of time qed iħares li jista' ikun hemm conversions tal-fertility rate tal-Ewropa u li din se tagħti revamp lill-indigenous population tal-Ewropa.

Għaldaqstant dan ibiddel il-fattur tar-rata tal-fertility fil-modelling li qegħdin nagħmlu aħna.

It-tieni bidla fundamentali kienet li tbiddel l-assumption vis-à-vis in-net migration li se jkollha Malta.

Jiġifieri dawn kienu żewġ binarji prinċipali li biddlu ċ-ċifri.

Ovvjament din tikkawża wkoll ċerti diffikultajiet għax meta wieħed jipparaguna mal-2010 u mal-2015, m'aħniex qegħdin inħarsu lejn benchmark li hija konsistenti fid-demografija.

Fl-affarijiet l-oħra hemm ċerti benchmarks li huma konsistenti però wieħed li huwa fenomenu Malti, biex ngħid hekk, li tbiddel u li qed jagħmel effett, huwa l-fenomenu tal-increase fil-female participation rate.

Meta bdejna x-xogħol fuq ir-riforma tal-2004, il-female participation rate kienet ta' 32%.

Bil-modelling li għamilna fl-2015 il-participation rate telgħet għal 50% u għaldaqstant il-projections fuq kemm kienet qiegħda tikber b'mod mgħaġġel kienet ħafna aktar pożittiva minn dak li konna rajna kważi 11-il sena ilu.

Jiġifieri hemmhekk kellek impatt pożittiv.

Issa jekk ma jinbidel xejn, jiġifieri jekk nibqgħu bis-sistema tal-pensjoni kif irriformajnieha fl-2007 u bi ftit tibdil li għamilna fl-2010, dak li aħna nsejħulu n-no reform base line, kollox jibqa' kif inhu però bil-modelling tal-assumptions il-ġodda.

Mela jekk inħarsu fuq is-sostennibilità tas-sistema tal-pensjonijiet, fl-2010, meta kien sar il-modelling, kien irriżulta li r-riformi tal-2007 kienu żammew id-diġinerazzjoni ta' kemm il-financial aspect u kemm tas-sustainability aspect.

Issa l-World Bank Report tal-2004, li kien il-catalyst ta' fejn imbagħad saru l-pensions working group, kien qal li jekk ma ssirx riforma, - kien qed jipproġetta li l-adekwatezza tal-pensjoni mal-average wage kienet se taqa' b'20% u s-sustainability xorta kienet se tinfaqa' b'deficit kbir!

Issa r-riformi tal-2007 vis-à-vis il-modelling li għamilna fl-2010, biex nipparaguna ma' dak li qegħdin nipproġettaw fl-2015, wera li bbrekjat id-diġenerazzjoni.

Dawn ir-riforimi daħħlu ċerta sens ta' equilibrium fil-finanzi tas-sistema bejn l-2013 u l-2033/2034 u mbagħad wara s-sistema tibda tikkrolla.

L-assumptions il-ġodda qed juruna li dan l-equilibrium se jdum aktar u allura minflok fl-2032/2033 qed immorru għall-2041/2042.

Jiġifieri waqt li r-riformi li saru fl-2007, anke taħt il-projections tal-2015 urew li ċerta equilibrium ġie induced fis-sostennibilità tas-sistema.

Imma xorta għandha sfidi għax xorta jidher biċ-ċar li mill-2043, unlike l-2033, kif kien taħt il-modelling preċedenti, is-sistema tibda tieħu daqqa ta' ħarta.

Meta niġu għall-adekwatezza nixtieq nerġa' infakkarkom li l-World Bank reform tal-2004 uriet li jekk ma jsirux riformi l-adekwatezza kienet se taqa' għal 20% tal-average age.

Mela hemmhekk kienet qiegħda turi li taħt dak ix-scenario u taħt dawk l-assumptions, kellna gap bejn il-pensjonanti kurrenti u l-pensjonanti tal-2060.

U allura minkejja r-riformi li saru, il-pensjonanti tal-2060 xorta kien se jkollhom average pension inqas mill-peers tagħhom tal-lum ta' 9%.

Il-mudell il-ġdid, taħt l-assumptions il-ġodda, u nerġa' ngħid li dawn mhumiex assumptions li għamilna aħna imma li konna kostretti napplikaw, qed juri li l-adequacy rate hija daqsxejn aħjar milli kienet proġettata fl-2010.

Il-projections qed juru li l-adequacy rate taħt l-assumptions il-ġodda se tkun bejn wieħed u ieħor ta' 50.5%, li hija aħjar imma xorta below, let alone more than the median tal-current pensioners illum.

Mela xorta għandna problema ta' ċerta adekwatezza.

Issa hawnhekk dejjem qed nitkellem fuq average.

Jiġifieri r-realtà hi li dawk in-nies on a lower income se jkollhom average replacement rate għolja.

Mela xi pprovajna nagħmlu bħala grupp fix-xogħol tagħna?

Ix-xogħol ma kienx xogħol ta' kaf kaf imma kien xogħol li ħa sentejn u kif diġà semmejt kien hemm ħafna supplementary papers fuq il-konklużjonijiet li l-grupp wasal għalihom.

L-ewwel ħaġa ridna niddefinixxu għalfejn qiegħda s-sistema tal-pensjoni għax skont kif tiddefinixxi l-goal tas-sistema tal-pensjoni, trid tbiddel is-surrounding framework tagħha.

Irridu pensjoni li tagħtina retirement income li huwa daqs il-pre-retirement income, li f'dak il-każ joħroġ biċ-ċar li ċerti tenants tas-sistema għandhom bżonn fundamental overhaul?

Irridu pensjoni li dak li jkun ikkontribwixxa waqt ħajtu jiġi assigurat li bl-ebda mod mhu se jaqa' fil-faqar?

Dawn kienu fost il-mistoqsijiet li ħarġu waqt id-dibattiti u aħna wasalna għall-konklużjoni li waqt li rridu ntejbu kemm jista' ikun l-adekwatezza li toħroġ mis-sistema tal-pensjoni, biex inqerrbuha kemm jista' jkun lejn il-pre-retirement income, nemmnu li s-sistemaa tal-pensjoni hija strument importanti kontra l-faqar.

U persuna li kkontribwixxiet waqt ħajjitha għax tkun għamlet 40 sena jew aktar taħdem, għandha tiġi assigurata dinjità meta tiġi biex tirtira.

Hemmhekk ippożizzjonajna ħafna mill-qafas tat-thinking tagħna u ultimately tar-rakkmandazzjonijiet tagħna.

M'hemmx dubju li s-sistema tal-pensjoni trid tkun sostenibbli.

Huwa faċli biex wieħed joħroġ b'rakkmandazzjonijiet li huma popolari u li jidhru sbieħ, però kull pass għandu l-impatt tiegħu.

Nafu x'ġara fil-Ġreċja u żgur li ħadd minna ma jrid lilna nfusna u lit-tfal tagħna jgħaddu minn dik it-tip ta' trawma.

Mela m'hemmx dubju li l-bilanċ bejn l-adekwatezza u s-sostenibilità irid ikun hemm, u wieħed mill-compensating factors biex nagħmlu dan - avolja din id-darba d-demografija, kif semmejt qabel, qiegħda tidher ħafna aħjar milli kif kienet tidher fl-2010 - huwa li we maximise the human capital tagħna, jiġifieri li kemm jista' jkun kull persuna li tkun fil-post retirement age tagħha u li jistgħu jagħtu kontribut fl-ekonomija, għandna ndaħħlu policies biex ninkoraġġixxuhom jibqgħu attivi.

Iżjed ma jirnexxielna bħala pajjiż nagħmlu dan, iżjed se nrendu s-sistema tal-pensjoni tagħna healthier.

Nemmnu wkoll li l-pensjoni tal-Istat m'għandhiex tkun l-unika strument li wieħed għandu jikkonsidra għall-irtirar tiegħu.

Nerġa' ngħid li jekk wieħed irid iqarreb il-pensjoni tiegħu għall-pre-retirement income, mela jrid jipprepara u jieħu ċerta sens ta' self responsibility u jġemma biex iżid il-kapital tiegħu għal meta jirtira.

Issa tajjeb li wieħed jgħid ukoll li t-tfaddil mhux tajjeb għal kulħadd.

Nies li għandhom low income ma jagħmilx sens li ġġiegħelhom ifaddlu għal meta jirtiraw għax ir-replacement rate tagħhom se tkun għolja ħafna.

Imma dawk li għandhom middle income, li qed jiġu capped għal €22,000 maximum pensionable income u dawn, f'daqqa waħda se jieħdu 2/3 tal-paga tagħhom … Jiġifieri jekk kellek €40,000 u f'daqqa waħda se tispiċċa tieħu €14,000, hemmhekk għandek problema.

Għalhekk hemm bżonn li nibnu kultura fin-nies dwar kemm huwa tajjeb li jibdew jippreparaw għall-futur tagħhom.

Aħna nħobbu ngħidu li l-Maltin ma tantx ifaddlu.

Veru li m'għandniex data ta' savings li hija tajba ħafna, però jidher biċ-ċar li l-Maltin invest in their property.

Fil-fatt għandek 76% tal-Maltin li jinvestu fil-proprjetà tagħhom.

Jekk wieħed iħares lejn iċ-ċensiment tal-2011 jara li l-maġġoranza investew f'maisonettes u terraced houses of good quality.

Dan ifisser li persuna, waqt ħajjitha, minflok qabdet somma flus u poġġietha ġo savings account jew ġo third pension fund, tefgħetha biex tħallas il-mortgage tagħha.

Imma dan ifisser ukoll li hemm probabilità kbira li ħafna persuni se jispiċċaw asset rich but cash poor meta jiġu biex jirtiraw!

Għaldaqstant wieħed għandu jħares ukoll lejn kif jista' jagħmel leverage ta' dak il-wealth li persuna tkun bniet waqt ħajjitha imma li mhux irendi income meta tasal biex tirtira.

Is-sistema tista' tkun biss sostenibbli - u dan mhux David Spiteri qed jgħidu imma hemm papers mill-OACD, mill-World Bank, mill-Commission, eċċ. - jekk ir-relationship bejn il-contributions u l-benefits ikunu intertwined.

Għalfejn qed ngħid hekk?

Jekk inti kellek longivity ta' 79 years for males u retirement age of 65 years ifisser li għandek 14 years of financing għall-irtirar ta' dik il-persuna.

U jekk il-projections se jiżdiedu għal ħames snin oħra, mela inti se tiffinanzja issa għal 19-il sena u mhux għal 14-il sena.

Kif se tagħmel dak il-bilanċ?

U dan huwa importanti ħafna.

Issa l-Ewropa tgħidlek li trid tagħmel dak il-bilanċ - għamlet ħafna insistenza, kemm taħt din l-amministrazzjoni u kemm taħt l-amministrazzjoni preċedenti – li trid torbot mal-life expectancy.

Fil-fatt l-Ewropa għadha fis-CSRs tagħha tagħmel ħafna pressure fuqna sabiex indaħħlu dak li nsejħulu l-life expectancy index mechanism.

Prattikalment ifisser, skond il-formula li tikkrea, li kull tliet xhur, sitt xhur, sena, whatever formula tikkrea, tiżdied ir-rata tal-irtirar.

Aħna ma nemmnux li għandna mmorru lejn dak il-mudell u hemm raġunijiet għalfejn nemmnu li m'għandniex immorru għalih.

This is not a political stance u min jafni jaf li jien ma nilgħabx dik il-logħba.

Hemm raġunijiet għaliha din.

Fil-fatt għandek persuni li jagħmlu manual work u ġie pprovat li l-life expectancy tagħhom, kemm nisa u kemm irġiel, hija inqas minn ta' dawk li jaħdmu in white jobs or other types of works.

Għandek sitwazzjonijiet fejn inti għandek differenza bejn healthy life expectancy and actual life expectancy.

Inutli tgħidli li se ngħix sa 84 sena imma nagħmel għaxar snin minnhom bil-Parkinsons, kif kien missieri, ġo sodda u ma nista' nagħmel xejn.

Aħna ma nemmnux li għandna mmorru b'dik is-sistema imma nemmnu li għandu jkun hemm dik ir-relazzjoni mal-contributory history.

Issa kien hemm l-akkuża li aħna għamilna dan biex indaħħlu an increase in retirement age by stet.

Dan mhuwiex minnu u mix-xogħol li għamilna qegħdin nassiguraw li żgur mhuwiex hekk.

Issa aktar tard nurikhom dak li qed ngħid.

Fl-aħħar mill-aħħar is-sistema tal-pensjonijiet trid tkun sistema ħajja u dan joħroġ direttament mill-fatt li bejn l-1979, meta ddaħħlet il-pensjoni taż-żewġ terzi, u l-2007, meta kien hemm l-ikbar overhaul tas-sistema tal-pensjonijiet, kienet ibbażata fuq żewġ binarji fundamentali; il-fertilità u l-lonġevità, fejn waħda kkrollat u l-oħra żdiedet.

Però is-sistemà baqgħet qisha l-għaxar kmandamenti, cast in stone and immutable to change!

U dak huwa ħażin.

Nemmnu li din hija policy area sensittiva ħafna għal numru kbir, u li iżjed qiegħed jikber, ta' nies li se jkunu in retirement.

Sensittiva wkoll minħabba l-impatt li għandha fuq il-prudenza fiskali tal-pajjiż.

Għaldaqstant għandu jkun hemm u għandu jibqa' dan ir-review li kien iddaħħal taħt l-amministrazzjoni preċedenti.

Issa aħna ppruvajna nolqtu numru ta' affarijiet u se nsemmi numru minnhom.

L-ewwel waħda hija li s-sistema tal-pensjonijiet tal-pay as you go, bħal ħafna sistemi oħra li jeżistu fid-dinja, hija sistema bbażata fuq il-mudell ta' familja soċjali tradizzjonali, fejn ir-raġel imur jaħdem u għandu an uninterrupted career pattern.

Huwa fatt li l-mara, jekk qiegħda taħdem, tista' toħroġ mill-ħajja tax-xogħol biex ikollha t-tfal u biex forsi trabbihom ukoll.

Però huwa fatt li l-mara, f'sitwazzjoni fejn l-accumulation tal-contributory history hija għolja, u aħna tellajnieha fir-riforma tal-2007 minn 30 sena għal 40 sena, il-mara qiegħda fir-riskju ta' gender inequality għall-pensjoni li tista' tieħu.

Aħna nemmnu li dan mhuwiex sew imma nemmnu li l-mara għandha tiġi inċentivata biex tibqa' fil-ħajja tax-xogħol u għandna ndaħħlu safeguards biex mara ma tiġix penalizzata meta hi xorta qiegħda tagħti l-kontribut tagħha lis-soċjetà!

Ma ninsewx li t-tfal, mil-lat purament ekonomiku, huma importanti għas-sostenenza tad-demografija Maltija.

Għaldaqstant irrivedejna bis-sew il-credits li kienu daħlu taħt it-2007 reform.

Malta għamlet passi ta' ġgant lejn in-knowledge economy, li jfisser li r-riżorsi li għandna Malta huma dawk li lkoll kemm aħna għandna bejn widnejna.

THE CHAIRPERSON: Sur Spiteri Gingell, nixtieq ninformak li fadal nofs siegħa oħra sabiex tressaq il-preżentazzjoni u għalhekk nixtieq li tiffoka fuq il-miżuri milli fuq il-background information.

Grazzi.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Aħna qed nirrakkomandaw li għandu jkun hemm crediting contributions for human capital development given l-importanza tan-knowledge għall-futur tal-ekonomija tagħna.

Nafu li l-kwalifikazzjoni, b'mod partikolari tan-nisa, li diġà ħadmu fil-ħajja tax-xogħol, partikolarment dawk li għandhom 45 and over, fejn il-ħajja tal-karriera tagħhom hija ħafna inqas minn ta' mara li hemm illum.

Għalhekk aħna rrakkomandajna li they should għaliex naħsbu li se tagħmel differenza pożittiva lil ċerti nies.

Irrakkomandajna li għandu jsir studju fuq a typical employment.

Ir-rata ta' part-time work vis-à-vis persuna li tagħżel a full-time work … In-numru ta' persuni li jagħżlu li jagħmlu ammont ta' xogħlijiet part-time vis-à-vis dawk li jagħżlu li jkollhom impjieg wieħed, partikolarment fin-knowledge economy, qiegħed jiżdied.

Bejn wieħed u ieħor għandna madwar 13,400 ruħ.

IIlum dawn ma jikkwalifikawx - avolja qed jaħdmu 40 siegħa – għall-full pension, hence they are at risk in their future.

Għalhekk nemmnu li għandna nsibu soluzzjoni amministrattiva to circumvent that situation.

Għandna mbagħad l-issue li ilha magħna ħafna u ċjoè dik tax-shadow economy, fejn għandek b'mod partikolari ċerta nisa f'ċerti jobs u li anke forsi jaħdmu ma' tal-familja ġo ħanut, eċċ, li mhux qed jieħdu kontribuzzjoni u allura they are at risk.

Għandek ukoll oħrajn li huma self-employed u li ma jkunux ikkontribwixxew matul ħajjithom u allura meta jiġu għall-pensjoni tagħhom isibu ruħhom f'sitwazzjoni fejn m'għandhomx pensjoni.

U għalhekk qed ngħidu li din għandha tiċċaqlaq.

Qegħdin nirrakkomandaw ukoll li għandha tibda diskussjoni biex wieħed jissepara l-istatutory retirement age mill-mandatory retirement age.

Illum trid jew ma tridx ta' 62 years meta titla' għal 65 years, malli jdoqq nofsillejl inti tispiċċa bla xogħol.

Tista' tkompli taħdem jekk l-employer jagħtik id-dritt biex tkompli taħdem.

Aħna qegħdin ngħidu li jekk verament irridu ninkoraġġixxu aktar a higher active employment rate of people due post retirement, mela għandna bżonn nikkonsidraw l-implikazzjonijiet tagħha.

Issa ħalli niġi għall-parti l-oħra tar-riforma, li hija l-fair balance bejn il-contributions u l-benefits.

Diġà tkellimt ħafna fuq il-fair balance u allura mhux se nitkellem fuqha at this point imma niġi lura għaliha meta nitkellem fuq il-path ways.

Ir-riforma tal-2007 għamlet exit route fejn persuna ta' 61 sena with a forty year contribution tista' tirtira u dik l-exit route għamlitu biex tagħmel safeguard għall-manual workers li ma jistgħux jaħdmu sa 65.

L-esperjenza qiegħda turina li hekk kif telgħet ir-retirement age minn 61 għal 62, l-exit rate ta' dawk in-nies li suppost ħadmu sa 62 huwa ta' 45%, which is a very relatively high rate.

Għaldaqstant aħna qegħdin nirrakkomandaw żewġ inċentivi; wieħed biex inżommu n-nies ta' bejn 62 u 65 u b'hekk qed nirrakkomandaw tip ta' inċentiv fejn jieħdu top-up u dak it-top-up iżommuh sakemm imutu.

L-inċentiv l-ieħor huwa għal dak li jibqa' jaħdem post 65, però dak l-inċentiv ikun irendi jekk ikun hemm separazzjoni bejn il-mandatory u l-istatutory range.

Aħna nemmnu li s-sistema tal-pensjoni għandu jkollha obbligu li tippermetti dinjità u adekwatezza billi tissalvagwardja lin-nies mill-faqar.

Għaldaqstant, għall-pensjonanti kurrenti, aħna rrakkmandajna li għandha tidħol il-guaranteed national minimum income.

Issa biex iddaħħal il-guaranteed national minimum income kollu, as at 1st January 2016, trid €330 miljun u aħna nemmnu li ma jkunx prudenti li wieħed jaqbad u jdaħħal dan with a big bang għax se toħloq pressures fuq is-sistema tal-pensjoni.

Cumulative sat-2026 u allura aħna rrakkamandajna li tkun phased out.

It-tnejn l-oħra għalissa nista' naqbiżhom.

Wara l-konsultazzjoni rrakkmandajna li l-Gvern għandu jikkonsidra li jdaħħal inċentivi għall-voluntary occupational retirement schemes li għandhom jintroduċu kumpanniji jew entitajiet li jħaddmu lin-nies.

Kif semmejt, aħna tlaqna mill-mudell li nimxu għall-mandatory second pension.

Fil-fatt qegħdin ngħidu li alternattiva ħafna aħjar minn dik tal-mandatory second pension hija l-automatic enrollment, però nemmnu li l-automatic enrollment m'għandhiex tidħol bħala big bang.

Meta qiegħed iddaħħal automatic enrollment, qiegħed tolqot b'mod partikolari lin-nies li huma bejn it-18 u l-24 sena.

Dawn m'għandhomx esperjenza, m'għandhomx taħriġ u m'għandhomx knowledge fil-financial literacy.

Għalhekk nemmnu li qabel ma tidħol sistema bħal din, wieħed għandu jinvesti billi jdaħħal financial education for financial literacy.

Tkellimt fuq l-accumulated wealth u għandni kif tkellimt fuq il-financial literacy.

Jekk niġu għall-current pensioners, dawn ilhom minn tal-inqas mill-2010 jagħmlu l-pożizzjoni sabiex ikollhom maximum pensionable income l-istess bħal dawk li twieldu fl-1962 jew wara imma bħala grupp din ma nistgħux naqblu magħha u se ngħid għalfejn.

Dawk in-nies li twieldu fl-1962 jew wara poġġejniehom fuq kuntratt soċjali ta' pensjoni kompletament differenti minn dik tal-pensjonanti kurrenti.

Dawk li twieldu fl-1962 jew wara, ir-retirment age tagħhom żdiedet minn 61 għal 65, il-contributarory period tagħhom żdied minn 30 għal 40 u l-calculation tagħhom żdied għall-aħjar 10 snin mill-40 sena, minn three best consecutive years out of the last ten years u qed iħallsu għal dawk li għandhom il-paga tagħhom li hija maximum pensionable income u qegħdin jikkontribwixxu għax qed iħallsu l-kontribuzzjoni.

Issa bir-rispett kollu lejn il-current pensioners imma huma għandhom deal ħafna aħjar!

Allura kif jista' qatt ikollhom l-istess livell ta' maximum pensionable income bħal dawk li twieldu fl-1962 jew wara?!

Jekk nagħmlu hekk inkunu qegħdin nikkreaw inġustizzja kbira ma' dawk in-nies li fl-2007 biddilnielhom il-kuntratt soċjali tagħhom fit-totalità tiegħu.

Nemmnu fil-gender equality.

Again studjajna jekk nistgħux indaħħluha għal kull survivor.

U din kienet rakkmandazzjoni tal-pension group tal-2010.

Issa wasalna għall-konklużjoni li ċerti workings li kienu saru fl-2010, taħt it-tmexxija tiegħi stess, ma kenux forsi kkalkolati sew mill-calculations li kellna issa, u għalhekk erġajna għamilnieha u sibna li kienet tkun cost qawwija ħafna.

Għalhekk bħala l-ewwel pass irrakkmandajna li għandha tidħol għal dawk il-pensjonanti li huma entitled għall-pensjoni tagħhom stess.

Il-Gvern qal li l-miżuri li semma fil-baġit huma l-ewwel pass.

Issa hemm miżuri li qed jiġu attwati li ma ssemmewx fil-baġit, bħal pereżempju, is-setup tal-kummissjoni for financial literacy and retirement income li se jħabbar il-Ministru iktar tard din is-sena.

Hemm miżuri oħra li reġa' irreferihom lill-grupp biex jerġa' jistudjahom ħalli naraw jekk insostnux dak li ntqal jew inkella noħorġux b'ideat differenti.

Għalhekk il-budget measures huma directed lejn il-guarantee national minimum pension.

Aħna konna rrakkmandajna that we target vulnerable cohorts; nibdew b'dawk li għandhom 75 and over u nibdew ninżlu.

Irrakkmandjana li tkun phased għaliex jekk nagħmluha with a big bang se taqla' problema u rrakkmandajna li s-sistema tal-pensjoni tkun poverty measure wkoll.

Il-Gvern qabel mal-aħħar tnejn imma ma qabilx ma kif għandha tiġi introdotta.

Il-Gvern, kif għandu kull dritt li jagħmel, qal li jippreferi li jdaħħalha ma' kulħadd u jilħaq għall-conversions over time milli jibda mis-75, 74 u 73 u jħalli lill-oħrajn tliet snin qabel ma jistgħu jibdew igawdu.

Fuq il-credits for child rearing and human capital development diġà tkellimt u fuq is-sustainibilty of the pension system il-Gvern addotta l-prinċipju.

Li rrid immur u nagħlaq biha hija l-link tal-fair balance main contributions u l-benefits.

Wieħed ma jistax iħares lejn il-contribution ta' benefits and contribution fit-totalità tagħha għaliex din hija anchored ma' żewġ rakkmandazzjonijiet prinċipali oħra; ir-rakkmandazzjonijiet tal-credits għall-human capital u għaċ-child rearing.

Naħseb li ħafna nies ma nnotawx li daħħalna prinċipju li meta tiġi biex tikkalkula l-40 year contributory period, dak il-40 year contributory period, 7/8 minnu has to be a paid credit.

X'jiġifieri?

Jiġifieri inti ħdimt għalih jew kont invalidu.

Mela jekk nieħdu persuna ta' 18-il sena li spiċċat mis-SEC u mill-Matsec u ddeċidiet li tmur taħdem, jekk tagħmel 41 years taħdem, għandha taħdem sa 59 years imma xorta trid toħroġ ta' 61 years.

Jiġifieri ma affettwajnihiex.

Jekk naqbdu persuna li ħadet a BA programme ta' tliet snin, lil din se nagħtuha credit ta' one year six months u xorta trid tirtira ta' 61 years minimum.

Mela l-exit route tagħha ma affettwajnihx.

Jekk inħarsu lejn persuna li għamlet BA u għamlet Masters u allura daħlet fid-dinja tax-xogħol tard, din trid tirtira ta' 61 years 6 months, jiġifieri affettwajnieha b'sitt xhur l-exit route tagħha imma mhux is-65 years retirement age tagħha.

Jekk nieħdu persuna li għamlet MD li huwa ta' ħames snin u marret tispeċjalizza wara, din il-persuna qed naffettwawha b'sena fuq l-exit route tagħha imma mhux fuq ir-retirement age tagħha, li xorta jibqa' ta' 65 years.

Jekk nieħdu mara li marret taħdem ta' 23 years, li għandha degree fl-accounting, u ħadet il-credits ta' żewġt itfal, din se toħroġ at full pension ta' 64 years.

Mela inti ma tistax tgħid li żiedna minn 40 għal 41 u daħħalna r-retirement age by self!

Bir-rispett kollu lejn min qed jagħmel dan l-argument imma mhuwiex qiegħed jifhem l-istorja u kif l-affarijiet jiġu flimkien għax jidher biċ-ċar li l-każ mhux hekk!

Fil-fatt il-Gvern reġa' aċċetta l-prinċipju tal-incentivisation and we are looking at that again.

Aċċetta r-rakkmandazzjoni tal-voluntary occupation retirement pensions u qed jagħmel working group biex jistudjaha.

Aċċetta tas-service pension fejn għandek annual additional commutation of minimum €200 per year.

Bħala pensions work strategy group għadna neżistu u l-Gvern għandu jinteraġixxi magħna fuq numru ta' rakkmandazzjonijiet li aħna pproponejna biex insostnu iżjed jew biex noħorġu b'alternattivi oħrajn.

Min-naħa tiegħi daqshekk.

THE CHAIRPERSON: L-ewwel nett nirringrazzjak ta' din il-preżentazzjoni u nirringrazzja wkoll lill-Ministru li għoġbu jonorana bil-preżenza tiegħu f'dan il-Kumitat.

Issa nixtieq nagħti ċans lill-Membri preżenti sabiex jagħmlu l-mistoqsijiet tagħhom.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Sur Spiteri Gingell, nirringrazzjak tax-xogħol li tagħmlu.

Jiena xtaqt nistaqsi fuq żewġ elementi partikolari; waħda fuq it-third pillar għax meta tħares lejn il-preżentazzjoni tiegħek qisu xorta mhux qed issir dik l-enfasi … Tagħmel l-enfasi fuq x'jista' jwassal għall-bżonn tat-third pillar imma meta mbagħad tiġi għall-miżuri, fejn jidħol dak li qisu qed jiġi mbuttat aktar 'il quddiem, it-third pillar qisu jibqa' question mark.

Il-punt li semmejt tajjeb ħafna inti u ċjoè the disparity between disposable income ta' min qed jispiċċa mix-xogħol meta mqabbel mal-pensjoni li l-individwu se jkollu f'dak iż-żmien, forsi tista' tgħidilna ftit aktar fuqha għax żgur li kien hemm xi ħsebijiet u diskussjonijiet minn dak il-lat.

It-tieni punt; għalkemm għamilt riferenza fil-bidu imma mbagħad ma rajtx riferenzi oħra dwar il-kunċett tal-equity release.

Inti semmejt tajjeb ħafna li qisha parti mill-kultura tagħna li jkollna l-home ownership u li din kważi tinsab mifruxa across il-biċċa l-kbira tal-istrata soċjali.

Issa nifhem li hemm komplikazzjonijiet oħrajn marbutin magħha, però forsi xtaqt nisma' mingħandek kemm dħaltu fiha din tal-equity release u jekk tarax - forsi through your expertise f'dan il-qasam - li jista' ikun hemm xi part component tagħha li tidħol into play bħala parti mis-soluzzjoni.

Ma naħsibx li hija s-soluzzjoni aħħarija, però forsi bħala parti mis-soluzzjoni kif tarawha intom?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Ħalli nibda mit-third pillar; kif ġiet iddisinjata kien hemm ħafna kritika fuqha, però jista' jkun ukoll li aħna ma konniex ċari meta spjegajna kif ħdimna fuq it-third pillar.

Jien semmejt li fil-working group tal-2010, meta mmudellajna l-adekwatezza, irriżulta li l-istate pension se tagħti 45% tal-adekwatezza u meta dan tipparagunah mal-54.5% tal-current pensioners se ssib li għandek distakk ta' disa' punti perċentwali differenza.

It-third pillar ġiet designed b'tali mod li tkopri dak il-gap.

Jiġifieri jekk wieħed kellu jara l-workings u l-assumptions li saru, isib li jekk persuna kellha tidħol għat-third pillar, kif inhi designed, bl-inċentivi kif kienu announced inizjalment, wieħed ikun kapaċi - dejjem jekk jidħol fil-ħajja tax-xogħol ta' 18-il sena - jibni biżżejjed kapital through the third pension biex ikun jista' jimla' dak il-gap.

Issa l-isfortuna hi li l-culture ta' behavioural literacy vis-à-vis retirement planning u għandek il-life events ta' ħajtek, li we are very poor at it.

Jekk tħarsu lejn ir-rapporti li jien kont firmatarju tagħhom, u anke dan ir-rapport li sar taħt iċ-chairmanship tas-Sur Musu, se ssibu b'mod konsistenti li l-parametric and systemetic changes to the pension system do not suffice.

Sfortunatament kien hemm attentat biex issir kummissjoni tal-financial literacy and retirement income fl-2012, li kellha l-obbligu li sal-aħħar tal-2012 toħroġ b'national strategy u b'survey sabiex minn dak is-survey wieħed ikun jista' jara fejn se jitfa' l-efforts tiegħu.

Imma sfortunatament dan ix-xogħol ma kienx sar u mbagħad ġiet l-elezzjoni u ġara li ġara.

Bi pjaċir ngħid li dan il-Gvern aċċetta li hemm bżonn li we have to incalcate financial education across all cohorts, tibda mit-tfal u tibqa' tiela' għall-anzjani li għandhom ċerta vulnerabilities differenti.

Il-kummissjoni għandha tiġi announced minn hawn u ftit ieħor, u d-draft strategy għall-financial literacy u r-retirement income, li prattikament hija lesta, se tiġi mnedija għall-konsultazzjon pubblika fl-istess ġurnata li se tiġi mħabbra l-kummissjoni.

Nemmnu li - jien wieħed minn dawk li dejjem emmint u nibqa' nemmen - jekk mhux se jkollna a sustained, aggressive, critical must, mobilise culture and change behaviour, it-third pension mhijiex se taħdem, kif ma ħadmitx f'pajjiżi oħra.

Jekk wieħed iniżżel l-OACD report tal-2014 fuq il-pensjonijiet isib li hemm ħafna xi tgħid fuqu.

U kif għedt jiena wkoll, aħna rrakkmandjajna lill-Gvern sabiex jikkonsidra l-automatic enrolment u mhux il-mandatory second pension fl-2020 għal ħafna raġunijiet.

L-ewwel waħda hi li inti għandek ammont mill-popolazzjoni li mhumiex ippreparati sabiex jagħmlu investment decisions!

Hawnhekk mhux kemm inti bravu għax jista' jkollok erba' PHDs imma trid tifhem ċerti basics, u allura ma tistax tpoġġi dawn il-cohort ta' nies biex jagħmlu deċiżjoni meta ma jafux fuq x'deċiżjoni jridu jagħmlu!

Nerġa' ngħid li t-third pension hija importanti, kif dejjem emmint, però waħedha mhux se twettaq wisq.

Għalhekk trid tkun supported u nispera li l-kummissjoni jkollha r-riżorsi biex tattwa dak ix-xogħol.

Kien hemm ħafna kontro kurrenti, inkluż fuq il-kummissjonijiet li kont responsabbli għalihom jien.

Fil-fatt kien hemm żewġ fundamental issues li kienu jġibuli fl-argumenti tagħhom u naħseb li minħabba dawn li qatt ma sar xejn.

Waħda kienet l-issue tal-biża' tal-concentration of ownership, fejn bażikament kien hemm il-biża' li għandek 6, 7, 8 major rich people f'Malta li kienu se jibdew jixtru … U allura jibdew jakkumulaw what is a very important sovereign asset.

Imbagħad kellek l-issue l-oħra li l-kultura ta' Malta mhijiex li tagħmel l-equity release imma għandek il-kultura fejn il-ġenituri jaħsbu għall-futur tat-tfal tagħhom.

Kien hemm ukoll issue oħra li bħalissa qiegħda taħrabli.

Jiena dejjem argumentajt li l-ewwel ħaġa equity release tista' ssir mingħajr ma jintervjeni l-gvern.

M'għandix imperical data fuqha imma naf nies li taw id-dar tagħhom lil ċerti owners ta' private residential homes biex they shift their house so that they will have the necessary income ħalli jidħlu f'dawn id-djar tal-anzjani.

Imma bir-rispett kollu dawn mhumiex regolati u għaldaqstant trid iddaħħal xi forma ta' regolamentazzjoni.

Issa l-home equity release mhuwiex strument faċli u filwaqt li ilni ngorr li ilna mill-2004 ma nagħmlu xejn fuqu, mill-banda l-oħra lanqas għandna naqbdu u ngħidu li rridu nagħmlu dak li m'għamilniex mill-2004!

Aħna għamilna studju ħafif, supplementary paper, li tħares lejn il-home ownership u rajna li hemm żewġ tipi ta' equity releases.

L-esperjenzi ta' barra minn Malta juru li l-loans can be very cagey and they can be very dangerous, partikolarment għal dawk li ma jafux eżattament x'qegħdin jiffirmaw.

Hemm studji li saru mill-European Commission dwar dan u l-aktar riċenti huma tal-2014.

Rajna ħafna evaluations l-Ingilterra, li kienet waħda mill-instigators tagħha u fil-fatt l-Ingilterra, ir-regulation tal-home equity daħal taħt il-financial services authority tagħhom fl-2005, jiġifieri kien hemm żmien twil fejn it was not regulated.

Il-parir li jien tajt lill-Ministru tiegħi hi li din tirrikjedi studju u tirrikjedi significant expertise.

Naħseb ftit hawn Malta li jifhmu fiha sakemm ma ħabtux magħha barra minn Malta.

Nemmen li avolja mhijiex imħabbra fil-Baġit, però lill-Permanent Secretary għedtlu li din għandna ntellgħuha quddiem il-Ministru għaliex dan ix-xogħol ta' riċerka li qed isir irid il-ħin biex isir.

Onorevoli, inti staqsejt jekk din tistax tkun parti minnha.

U iva, hemm mudelli fejn inti ma toħroġx id-dar tiegħek kollha.

U għalhekk nemmen li għandu jkun hemm l-alternattiva li jekk xejn, because it is happening anyway and it is not regulated, għandha ssir bil-galbu.

Aħna tkellimna wkoll fuq kif we counteract this issue of strategic ownerhip minn grupp żgħir … Aħna mhux l-ewwel nies li ħabbatna wiċċna ma' din il-problema.

Barra minn Malta, fosthom l-Ingliżi, ikkreaw il-kunċett tal-home equity release bank jew jista' ikollok pereżempju n-National Development Bank.

Hemm mudelli li wieħed jista' jikkontempla biex dan ir-riskju jiġi mmaniġġjat.

EDWARD SCICLUNA (Ministru għall-Finanzi): Min-naħa tiegħi nixtieq ngħid xi ħaġa fuq it-third pillar u fuq l-equity release li t-tnejn huma financial products.

Fuq it-third pillar ma jistgħux jieħdu sehem fiha jekk il-prodott ma jeżistix.

Jiġifieri inutli ngħidu għaddiet sena jew sentejn għax jekk m'hemm l-ebda prodott fis-suq, ma tantx għandek x'tagħmel.

Hemm insurance companies li joffru prodotti simili imma mhumiex eżattament dawk li qed issemmi l-leġislazzjoni.

Jien ġejt informat li xi ġimagħtejn oħra se jiġi mniedi prodott minn istituzzjoni ta' kreditu u nisperaw li din tagħmel ir-reklamar tal-prodott.

Min-naħa tagħna ngħinuha b'tali mod li nkunu nistgħu nibdew.

Jiġifieri li nistgħu ngħidu għalissa hu li se nibdew.

Fuq l-equity release, kif qal is-Sur Gingell, issa huwa urġenti li min-naħa tal-Ministeru jibdew u li sal-aħħar tas-sena nisperaw li nkunu ċari kif se nilleġislaw.

Is-suq mhux se joqgħod jistenna lill-Gvern u lil ħadd!

Nafu nies fin-negozju li għandhom retirement home u dawn jirranġawlhom imma ħadd ma jaf kemm qiegħda tiġi tiswiehom din!

U għalhekk wasal iż-żmien li l-ewwel nett tkun regolata imma idealment, issa jekk hux tramite n-National Development Bank jew b'xi ħaġa oħra, min-naħa tagħna għandna noffru din il-faċilità.

Jien naħseb li l-bżonn tagħha f'pajjiżna huwa kbir u importanti li nibdew insolvu dik il-problema.

Kif nafu l-parti l-kbira tal-Maltin iġemmaw bis-sħiħ fil-proprjetà tagħhom u mbagħad meta jikbru jispiċċaw f'sitwazzjoni fejn huma property rich imma cash poor.

Din hija problema akbar f'pajjiżna milli f'pajjiżi oħra.

U għalkemm aħna għadna nippromovuha din għaliex hija xi ħaġa tajba wkoll … Il-home ownership f'pajjiżna hija xi ħaġa kbira imma hija wkoll kwestjoni sensittiva u għalhekk li min-naħa tal-finanzi jridu jaħdmu mas-soċjal għax għandek ħafna kwestjonijiet differenti; familji, tfal, wirt, eċċ. Jiġifieri rridu nkunu sensittivi fuqha l-ħaġa.

Imma mbagħad, min-naħa l-oħra, hija traġedja li għandek persuna anzjana li hija sinjuruna f'dik li hija proprjetà imma mbagħad tinsab ġo ħabs u m'għandhiex għaxja ta' lejl għax għandha pensjoni żgħira!

Irridu nindirizzaw din il-kwestjoni u nħossu li huwa fid-dmir tagħna, fil-Ministeru tiegħi, li within a year noħorġu bi proposals, li mbagħad nitħaddtuhom mal-Oppożizzjoni u mal-istakeholders kollha.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali): Nixtieq nagħmel punt żgħir biex inkompli ma' dak li qal il-Ministru Scicluna.

Mill-istatistiċi li ħarġu dan l-aħħar kien hemm xi ħaġa li kienet qiegħda tinkwetana u hawnhekk qiegħed nirriferi għal dawk l-anzjani li qegħdin fir-riskju ta' faqar.

Minn dawn għandek 71% minnhom li għandhom il-proprjetà tagħhom u allura jagħmel sens li nħarsu lejn il-kwestjoni tal-equity release.

Fil-fatt nista' inħabbar li diġà bdiet korrispondenza sabiex noħolqu kumitat li se jkun qiegħed jevalwa l-proċess ideali għal pajjiżna biex niddiskutu l-equity release.

Apparti minn hekk, fil-ġranet li ġejjin se nkunu qegħdin inħabbru l-persuni li se jkunu involuti fil-kumitat ta' esperti fuq il-financial literacy.

Fil-fatt dan ix-xogħol se jibda u hemm ċerti timeframes li qed nissettjaw magħna nfusna biex attwalment mhux nibdew xi ħaġa u ma jkollniex terminu ta' żmien meta rridu nispiċċawha.

Għalhekk qed nissettjaw perjodu ta' żmien biex ix-xogħol ikun jista' jsir kollu ħalli dak li nbeda din is-sena, fil-bidliet li ressaqna, ma jkunux iżolati għalihom imma jkun hemm kontinwazzjoni.

Apparti dan ikun hemm ukoll ir-rapporti li joħorġu għad-diskussjoni u mbagħad attwalment inkunu rridu mmorru għall-implimentazzjoni tagħha.

Ħafna mit-targets se jkunu tul l-2016 biex l-esperti jlestu x-xogħol.

THE CHAIRPERSON: Min-naħa tiegħi wkoll għandi xi mistoqsijiet x'nagħmel.

Fil-bidu semmejt il-kwestjoni tal-migrazzjoni minħabba d-demografija tal-pajjiż.

Tista' forsi tgħidilna jekk għandkomx xi numri stabbiliti ta' kemm qed taraw li hemm bżonn bħala migration fis-sena?

Xtaqtek terġa' tispjegali ftit fuq it-top-up pension ta' dawk in-nies li għandhom bejn il-61 u l-65 sena.

Fuq il-kwestjoni tal-minimum pension qegħdin ngħidu li rridu naslu għall-pensjoni minima, li eventwalment trid tiżdied għal 60% tal-median income.

U f'sitwazzjonijiet fejn ikollok nies li ma jkunux ħallsu l-kontribuzzjonijiet in full jew inkella ma kenux fuq il-pensjoni kontributorja, kif qed naraw li se nkunu qegħdin naħdmu biex nassiguraw li dawn ma jibqgħux fir-riskju tal-faqar?

U l-aħħar mistoqsija min-naħa tiegħi hija fuq is-service pension.

F'dan il-Baġit diġà hemm li se tonqos b'€200, li allura l-ammont jitnaqqaslek mill-pensjoni preżenti tal-Gvern.

Issa fuq dan hemm xi perjodu wkoll stabbilit li sa ċertu sena, ma nafx, wara perjodu ta' għaxar snin, is-service pension tiġi kompletament eskluża mill-pensjoni tal-Gvern?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Ħalli nirrispondik fuq l-economic migration u mbagħad is-Sur Musu' jirrispondi fuq il-mistoqsijiet l-oħra.

Sfortunatament il-pajjiż m'għandux micro assessment tal-iskills needs u tal-iskills gaps li dan il-pajjiż għandu bżonn fl-oqsma differenti.

Jekk inħarsu lejn ċerti oqsma naraw li saret l-analiżi tagħhom.

Pereżempju, fuq il-financial services saret analiżi.

Anke fuq it-turiżmu saret.

Issa aħna rridu nkunu clever kif huma pajjiżi ħafna ikbar minna, bħall-Amerika, il-Kanada, l-Awstralja, il-Ġermanja, eċċ., fejn dawn biex ikabbru l-ekonomiji u ċerti setturi tagħhom li m'għandhomx indigenous human capital għalih, jimportaw dak il-human capital meħtieġ biex jagħtu dik l-injection meħtieġa biex is-settur ikompli jikber sakemm jasal iż-żmien li tibni dak l-indigenous human capital li għandek bżonn.

Eżempju ċar kien fl-ICT, u naħseb hawn minnkom li tiftakru kif fid-disgħinijiet Malta importat 'il fuq minn 200 persuna fl-ICT fis-setup tad-data tal-Government ICT Unit, mentri llum m'hemmx wieħed.

Però dak iż-żmien kien hemm bżonn li jsir hekk u li kieku bqajna nistennew sitta, sebgħa, tmien snin sakemm persuna tidħol l-Università, tiggradwa u ġġib ċerta esperjenza, is-settur ma kienx jikber kif imbagħad kiber.

Għalhekk aħna qed ngħidu li rridu nkunu clever.

Jekk għandna bżonn ċerti setturi, l-ewwel ħaġa li għandna bżonn hi li nagħmlu l-analiżi biex naraw fejn huma l-gaps tagħna, però fejn nafu li għandna l-gaps, sakemm nibnu, - u xi kultant ma jkunx cost effective li tibni - we have to target u nġibu the best brains possible hawn Malta biex ikomplu jgħinuna nkomplu nikbru bħala ekonomija u bħala soċjetà.

IS-SUR MARK MUSÙ: Fir-rigward tat-top up, bħala grupp analizzajna d-data tal-pensjonanti li rtiraw mill-2012 lil hawn.

L-2012 kienet l-aħħar sena li bdiet togħla l-età tal-irtirar.

U dik is-sena kellek madwar 3,500 li rtiraw mix-xogħol u li allura bdew jieħdu l-pensjoni għall-ewwel darba.

Fl-2013 kellek inqas minn 2,000 ruħ u din kien hemm raġuni warajha, l-ewwel ovvjament għaliex għoliet l-età tal-irtirar b'sena u t-tieni għaliex kellek in-nisa li l-età tal-irtirar tagħhom, minn 60 telgħet għal 62 sena.

Allura kellek inqas persuni li fl-2013 kienu eleġibbli għall-pensjoni.

Imbagħad fl-2014 il-livell tal-persuni rtirati reġa' laħaq il-livelli li kien hemm fl-2012.

Dan xi jfisser?

Ifisser li minħabba l-opt-out clause, li semma s-Sur Gingell fil-preżentazzjoni tiegħu, persuni li llum għandhom at least 35 years of contributions, u m'hemmx rabta jekk humiex imħallsin jew credited, ikunu jistgħu jirtiraw kmieni mix-xogħol.

Meta qed ngħid kmieni jfisser ta' 61 sena u mhux ta' 62 sena, dejjem jekk jieqfu mix-xogħol għaliex ħafna nies qed jieħdu din l-exit route.

Jiġifieri għandek ħafna nies li qed jagħżlu li jirtiraw qabel iż-żmien.

Naturalment dan qed jikkomprometti s-sostennibilità tas-sistema għax il-policy measures li ttieħdu fl-2007, li jgħollu l-età tal-irtirar, naturalment biex jgħollu l-effective retirement age, mhux qed iħallu l-effett mixtieq.

Bħala grupp ir-reasoning tagħna kien li għandek żewġ options; jista' jkollok option bħalma għandhom, pereżempju, pajjiżi bħall-Kanada li l-età tal-irtirar tagħhom hija ta' 65 sena però in-nies jistgħu jirtiraw ta' 60 imma mbagħad, għal kull xahar li jirtiraw qabel il-65 sena jkollhom fraction of a percentage reduction mill-pensjoni tagħhom li tibqa' tul ħajjithom.

Mela jekk jiena rtirajt sentejn qabel iż-żmien, ikolli pereżempju, 5% reduction fil-pensjoni tiegħi u li tibqa' miegħi ħajti kollha.

Jew inkella hemm options oħrajn, li rather milli jippenalizzaw lin-nies talli jirtiraw kmieni, jinċentivahom jirtiraw aktar tard.

U l-grupp optja għal din it-tip ta' policy measure u qiegħed jissuġġerixxi li għal kull sena li persuna jkollha dritt li tieħu l-pensjoni imma tagħżel li tibqa' taħdem u ma tieħux il-pensjoni, ikun hemm a percentage increase fir-rata tal-pensjoni tagħha, li ovvjament tibqa' tgawdiha tul ħajjitha kollha, inkluż is-survivors tagħha.

Mela jekk għandek persuna u din tmut, l-armel jew l-armla tagħha tibqa' tgawdi minnha wkoll.

Fir-rigward tal-guaranteed national minimum pension, kif qal ukoll is-Sur Gingell fil-preżentazzjoni tiegħu, bħala grupp aħna konna ssuġġerejna livell ta' minimu ta' pensjoni li kien marbut mal-livell tar-riskju tal-faqar.

Dan ovvjament minħabba l-impatt finanzjarju enormi u anke minħabba l-impatt soċjali għaliex wieħed irid japprezza wkoll li meta qed jgħolli l-livell tal-pensjoni minima, qiegħed iqarreb lil min qiegħed fuq il-minumum pension lejn pensjonijiet oħrajn li jieħdu persuni oħra li kellhom salarji ogħla mis-salajru minimu.

Mela jekk jien kelli salarju ta' €250 fil-ġimgħa u qed inħallas bolla fuq dak is-salarju ta' €250 fil-ġimgħa, tkun forsi qiegħed toħloq inġustizzja jekk tgħolli ħafna l-minimu għax jekk tikkomparahom issib li min qiegħed b'salarju ħafna inqas u qed iħallas NI ħafna inqas mill-persuna l-oħra, xorta qiegħda tieħu pensjoni għolja.

Għaldaqstant aħna konna kawti fuqha din.

Però bħala grupp ħarisna lejn soluzzjoni billi l-Gvern jibda b'dawk li huma l-ixjaħ, u allura konna rrakkmandajna li tibda minn dawk li għandhom 75 sena jew aktar, u mbagħad sena, sena u kull sena, tinżel sena mill-età li wieħed jikkwalifika għaliha sakemm fl-2026 ikun prattikament daħal kulħadd fiha.

Il-Gvern naturalment għażel approach differenti u in hindsight ngħid li kien aktar ġust għax il-Gvern qal li mhux se jistabilixxi l-livell f'dan l-istadju li qed jissuġġerixxi l-grupp imma se jifirxu fuq kulħadd.

U allura, jekk kellek segment ta' pensjonanti li skond il-proposta tal-grupp kienu se jieħdu żieda ta' "X" amount, pero' imbagħad ovvjament is-segment l-ieħor mhu se jieħu xejn, so to speak, il-Gvern għażel l-approach li jagħti żieda ta' "Y" amount mifruxa fuq il-pensjonanti kollha.

Fir-rigward tas-service pension, b'differenza milli kien qed isir dawn l-aħħar snin … Hawnhekk naħseb ikun tajjeb li nispjega ftit fuqha din.

Mela fl-1997 kienet daħlet miżura fir-rigward tal-pensjoni tas-servizz, fejn meta niġu biex nikkalkolawlhom il-pensjoni tas-sigurtà soċjali tagħhom, ma bqajniex inħarsu aktar lejn l-ammont ta' pensjoni tas-servizz li jkunu qed jirċievu dak iż-żmien li tkun qed issir l-istima tal-pensjoni, imma nħarsu lejn l-ammont oriġinali tal-ewwel darba li jkunu ħadu dik il-pensjoni tas-servizz.

Din il-miżura kienet qed tgħid ukoll li dawk il-pensjonijiet tas-servizz li oriġinarjament l-ewwel darba li tħallsu kienu anqas minn Lm200, €466, dawn jiġu injorati kompletament.

Mela qisu m'għandhomx pensjoni tas-servizz meta nikkalkolawlhom il-pensjoni tas-sigurtà soċjali.

Ovvjament din il-miżura baqgħet intatta sal-2008 sakemm imbagħad fl-2008 il-gvern beda jgħolli l-ammont ta' pensjoni tas-servizz li tiġi injorata.

Dak iż-żmien il-gvern kien qal li se jżid €200 oħra u allura ġiet €666, u bqajna għaddejjin hekk kważi kull sena.

Jidhirli li kien hemm l-2009 jew l-2010 fejn il-miżura ma kenitx saret imma kull sena dan l-ammont injorat fil-kalkolu tal-pensjoni tas-sigurtà soċjali jitla' b'€200 fis-sena biex illum laħaq is-somma ta' €666.

Issa aħna, bħala grupp - għax ovvjament frankly speaking they are a budget measure, jiġifieri jista' jiġi baġit ieħor u l-gvern jgħid li din il-miżura mhux se ndaħħalha aktar – konna għamilna rakkmandazzjoni biex at least is-service pensioners ikollhom ftit ta' garanzija li dawn il-€200 fis-sena se jibqgħu jitnaqqsulhom kull sena.

U fil-fatt il-miżura fil-baġit għas-sena d-dieħla qed tgħid li kull sena dawn il-€200 se jibdew jiġu injorati, u allura kull sena minn issa 'l quddiem, dawn il-€200 se jibqgħu jiżdiedu mal-ammont injorat.

Huwa diffiċli ħafna li tgħid għax għandek firxa differenti ta' pensjonanti tas-servizz.

Fil-fatt għandek dawk tas-servizzi Ingliżi, li primarjament huma a dying breed għaliex ftit fadlilna minnhom.

Imbagħad għandek il-pensjonanti tat-Teżor Malti, li l-pensjoni tagħhom tinħadem abbażi tas-salarju li wieħed jirtira fuqu.

Mela jekk għandek uffiċjal pubbliku li daħal mal-gvern qabel l-1979 u għandu mill-inqas 30 sena servizz, prattikament se jieħu pensjoni tas-servizz li hija żewġ terzi tas-salarju li jispiċċa bih u li mhijiex capped.

Mela allura, meta inti se tqabbilha din mal-pensjoni tas-sigurtà soċjali li hija capped, se jkun diffiċli li tilħaq … Imma tajjeb ngħidu wkoll li xi ħadd li għandu pensjoni tas-servizz, meta tgħoddha mal-pensjoni li qed jieħu tas-sigurtà soċjali, se jieħu aktar mill-ogħla pensjoni tas-sigurtà soċjali li titħallas illum.

THE CHAIRPERSON: Xtaqtek tgħidilna xi ħaġa żgħira dwar dawk tal-pro-rata kif se jkunu qegħdin jaħdmu.

IS-SUR MARK MUSÙ: Fil-baġit il-Gvern ħabbar li l-minimu ta' pensjoni u bonus għall-għoli tal-ħajja ta' xi ħadd li jkun ħallas il-medja sħiħa ta' kontribuzzjonijiet ma jkunx inqas minn €140 fil-ġimgħa.

Ħabbar ukoll li min ma jkollux il-ħlas sħiħ ta' kontribuzzjonijiet jieħu pro-rata.

L-ewwel nett il-bonus tal-għoli tal-ħajja x'inhu?

Mill-2008 lil hawn il-Gvern beda jagħti ż-żieda tal-għoli tal-ħajja sħiħa lill-pensjonanti.

Issa minħabba li s-sistema tal-pensjoni tagħna hija bbażata fuq il-prinċipju taż-żewġ terzi, dak iż-żmien kien inħass li biex ma jitħarbatx dan il-mekkaniżmu, ir-rati tal-pensjoni kellhom jibqgħu jiżdiedu kif kienu jiżdiedu qabel biż-żewġ terzi tal-għoli tal-ħajja, filwaqt li t-terz l-ieħor jitħallas f'forma ta' bonus.

Issa għandek ukoll pensjonati li huma miżżewġin u qegħdin fuq il-pensjoni minima u dawk ma jiżdidux b'żewġ terzi tal-għoli tal-ħajja imma jiżdiedu b'4/5 tal-għoli tal-ħajja, u allura l-bonus tal-għoli tal-ħajja tagħhom mhuwiex 1/3 tal-COLA ta' kull sena imma 1/5 tal-COLA ta' kull sena.

Issa l-Gvern qal li bejn ir-rata tal-pensjoni li persuna tieħu u l-bonus tal-għoli tal-ħajja, li dan jakkumula kull sena u ilu jakkumula mill-2008, bejniethom min ikun ħallas il-medja sħiħa ta' kontribuzzjonijiet, ma jistax jaqbad anqas minn €140 fil-ġimgħa.

Għal dawk li għandhom medji inqas, illum il-liġi diġà tistabilixxi għal rati li jkunu inqas mill-full rate, u allura bħala Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali rrid ngħid li se jkunu qed jistabilixxu l-livelli ta' min għandu l-medja tal-kontribuzzjonijiet.

Il-medja sħiħa tal-kontribuzzjonijiet hija għal min iħallas an average of 50 contributions per year jew aktar.

Dan għaliex f'sena inti tħallas 52 kontribuzzjoni, u ġieli tħallas ukoll 53 kontribuzzjoni, jiddependi minn kemm-il Monday ikollok f'sena.

Fil-fatt kull sitt snin qisu tħallas 53 kontribuzzjoni u l-liġi tistipula li l-massimu huwa ta' 50 kontribuzzjoni.

Jiġifieri min ħallas average ta' 50 kontribuzzjoni jew aktar, bejn pensjoni minima u l-bonus tal-għoli tal-ħajja se jaqla' €140.

Ovvjament imbagħad għandek rata għal min għandu medja ta' bejn 40 u 49 kontribuzzjoni, 30 u 39 kontribuzzjoni, u bejn 20 u 29 kontribuzzjoni għax l-20 kontribuzzjoni huma l-minimum.

Ovvjament se jkollok livelli inqas li joħorġu mill-mod ta' kif jiġu stabbiliti mil-liġi.

THE CHAIRPERSON: Sur Musù u Sur Gingell nirringrazzjakom tal-kontribuzzjoni tagħkom.

Naħseb li kienet preżentazzjoni ferm interessanti u żgur li se jkollna okkażjonijiet oħra fejn se nkunu nistgħu nerġgħu nitkellmu fuq sistemi aħjar tal-pensjonijiet.

Nirringrazzjakom.

Fit-8:37 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi komunikata aktar tard.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET EKONOMIĊI U FINANZJARJI

LAQGĦA NRU.

L-Erbgħa, 28 ta' Ottubru, 2015

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzjarji ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7:15 pm.

L-Onor.

Silvio Schembri, President tal-Kumitat, ippresjeda.

PREŻENTI

Il-Ministru għall-Finanzi, l-Onor.

Edward Scicluna, is-Segretarju Parlamentari għar-Riċerka, Innovazzjoni, Żgħażagħ u Sport l-Onor.

Kien hemm preżenti l-Ministru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali.

Preżenti wkoll kien hemm is-Sinj.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħat Nri 12, 13 u 14 li saru fil-25 ta' Mejju, 2015, fit-12 ta' Ġunju 2015 u l-4 ta' Settembru, 2015, kienu konfermati.

Il-President tal-Kumitat għarraf lill-Membri li l-Ispeaker kien għaddielu:

Dokument 16 Ittra datata 16 ta' Settembru 2014, mibgħuta mill-Vlasts Kontrolem State Audit Office of the Republic of Latvia dwar arranġamenti ta' superviżjoni bankarja wara l-introduzzjoni tal-Mekkaniżmu Superviżorju Uniku (MSU).

Il-Kumitat stieden lis-Sur Mark Musu', Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali u Chairman tal-Pension Strategy Group u lis-Sur David Spiteri Gingell, Konsulent fuq il-Pensjonijiet fil-Ministeru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali biex jagħtu preżentazzjoni fuq is-suġġett.

Is-Sur Spiteri Gingell ta preżentazzjoni ntitolata:

Wara il-preżentazzjoni, kien hemm diskussjoni fejn il-membri preżenti staqsew il-mistoqsijiet tagħhom lis-Sur Spiteri Gingell u lis-Sur Musu'.

Fit-8:37 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata aktar tard.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET TAS-SAĦĦA

LAQGĦA NRU 18

Laqgħa konġunta mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet tal-Familja u mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali.

L-Erbgħa, 4 ta' Novembru 2015

Il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa ltaqa' fil-Parlament, fis-6:53 p.m

L-Onor.

Anthony Agius Decelis, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet tal-Familja, ippresieda.

PREŻENTI: L-Onor.

Frederick Azzopardi (sostitut) kienu preżenti.

Peress li din kienet laqgħa konġunta mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u l-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet tal-Familja kien hemm preżenti wkoll: L-Onor.

Deborah Schembri u l-Onor.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali kienet preżenti għal-laqgħa.

Il-President tal-Kamra qalet it-talba.

Il-President tal-Kumitat informa lill-Membri li kien irċieva din il-korrispondenza:

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 17 li saret nhar l-Erbgħa 28 ta' Ottubru, 2015 ġew konfermati.

Fis-6:54 pm, il-laqgħa tal-Kumitat ġiet sospiża peress li ma kienx hemm membri tal-Oppożizzjoni preżenti.

Fis-6:58 pm, il-laqgħa rriżumiet.

DISKUSSJONI U APPROVAZZJONI TAR-RAPPORT DWAR L-ETÀ TAL-KUNSENS SESSWALI

Il-Membri tal-Kumitat beda jiddiskuti Taqsima 5 "Konklużjonijiet u Rakkomandazzjonijiet tal-Kumitat Konġunt" tar-rapport "L-Eta' tal-Kunsens Sesswali"(Dokument 39).

Kien hemm qbil li l-ewwel rakkomandazzjoni għandha tkun li "L-Età tal-Kunsens Sesswali għandha tinżel għal 16-il sena."

Kien hemm qbil li jkun hemm tifsira tal-frażi "attivitajiet sesswali" fir-rakkmandazzjoni "Etajiet partikolari u attivitajiet sesswali li jkunu permissibbli għandhom jiġu indikati fil-liġi għax dak li huwa aċċettabbli għal-leġiżlatur mhux neċessarjament ikun aċċettabbli għall-ġudikant.

Għandna, kemm jista' jkun, innaqqsu l-element ta' soġġettività".

Kien hemm qbil li jkun hemm emenda għar-rakkmandazzjoni "Kull emenda fil-liġi għandha ssir għall-protezzjoni tal-persuni taħt l-età, minuri jew vulnerabbli" u tiġi taqra: "Kull emenda fil-liġi għandha tieħu inkonsiderazzjoni il-protezzjoni tal-persuni taħt l-età, minuri jew vulnerabbli, filwaqt li tagħti lok għal aktar indipendenza u responsabilizzazzjoni tal-istess persuna."

Kien hemm qbil li jkun hemm emenda għar-rakkmandazzjoni "Il-liġi għandha temenda l-età għall-kura medika." u tiġi taqra "Il-liġi għandha temenda l-età għall-kura medika b'mod ġenerali u tinżel għal 16-il sena."

Kien hemm qbil għar-rakkomandazzjoni "Awareness campaign dwar is-sens u l-valur veru tas-sesswalità, il-każijiet tal-mard infettiv, il-possibilità ta' tqala mhux mistennija, xi jfisser li tkun single mother, responsabbilità fil-ħajja intima u affettiva tal-koppja."

Kien hemm qbil li jkun hemm emenda għar-rakkomandazzjoni "Il-formazzjoni u l-edukazzjoni m'għandhomx isiru biss fil-ħin tal-iskola iżda anke wara l-iskola obbligatorja, eż. mill-Kunsilli Lokali u mill-parroċċi, b'seminars, courses u counselling speċjalizzat għaż-żgħażagħ ; billi jiżdiedu l-kliem "...u tintuża s-social media."

Kien hemm qbil li jkun hemm emenda għar-rakkomandazzjoni "Insostnu iktar lill-familji" u tiġi taqra "Nagħtu sostenn lill-familji speċjalment dawk li huma f'riskju jew li għandhom problemi."

Kien hemm qbil li jkun hemm emenda għar-rakkomandazzjoni "Edukazzjoni sesswali tassattiva" u tiġi taqra "Edukazzjoni sesswali obbligatorja min-nies kwalifikati fis-suġġett."

Kien hemm qbil li titħassar ir-rakkomandazzjoni "L-iskejjel u dawk kollha involuti fuq livell edukattiv jgħallmu lill-istudent x'jiġifieri meta jkollok x'taqsam ma' persuna li tkun parti minn organizzazzjoni LGBTI u l-inklużjoni tagħhom u l-modi ta' prevenzjoni kontra l-mard."

Kien hemm qbil li jkun hemm emenda għar-rakkomandazzjoni "Li jkun hemm condoms dispensers ġewwa skejjel post-sekondarji u ġol-universitajiet." u tiġi taqra "L-iskejjel post-sekondarji u l-universitajiet għandhom jassiguraw illi jkun hemm condoms dispensers ġewwa l-faċilitajiet tagħhom."

Kien hemm qbil li titħassar ir-rakkomandazzjoni "Attività sesswali bejn minuri għandha tiġi dikriminalizzata (ħlief f'każi ta' esplojtazzjoni anke jekk ikun hemm il-kunsens tal-minuri)".

Kien hemm qbil li titħassar ir-rakkomandazzjoni "Minuri li huma attivi sesswalment għandhom jingħataw appoġġ fl-għażliet tagħhom."

Peress li ma kienx hemm qbil unanimu dwar ir-rakkmandazzjoni "Age banding u close-in-age exemption – għandhom jiddaħħlu b'mod kawt għaliex id-differenza fil-maturità tista' tkun ħafna ikbar mid-differenza fl-età" il-membri tal-Kumitat intalbu jivvutaw.

L-Onor.

Deo Debattista u l-Onor Frederick Azzopardi kienu kontra filwaqt li l-Onor.

Anthony Agius Decelis qablu li din ir-rakkomandazzjoni għandha tiġi mħassra.

Peress li ma kienx hemm qbil unanimu dwar ir-rakkmandazzjoni "Age banding m'għandhiex tkun ta' iktar minn 3 snin", il-membri tal-Kumitat intalbu jivvutaw.

L-Onor.

Fid-8:54pm il-President tal-Kumitat l-Onor Anthony Agius Decelis li kien qed jippresedi l-laqgħa talab biex jiġi skużat u l-Kumitat qabel li jinħatar l-Onor Etienne Grech fl-assenza tiegħu.

Kien hemm qbil li titħassar ir-rakkomandazzjoni "Il-minuri għandhom jingħataw id-dritt li jfittxu pariri u trattament mediku mingħajr il-permess tal-ġenituri tagħhom, skont il-maturità tagħhom".

Kien hemm qbil li titħassar ir-rakkomandazzjoni "Għandu jkun hemm suġġett skolastiku fuq is-sesswalità – ma jkunx biss parti mill-PSCD".

Kien hemm qbil mar-rakkomandazzjoni "Tiġi inkluża l-ideja ta' family based sexual education"

Kien hemm qbil mar-rakkomandazzjoni "Nippromwovu s-servizzi ta' għajnuna bħal GU Clinic; servizzi sesswali iktar aċċessibbli, speċjalment fil-komunità"

Kien hemm qbil li jkun hemm emenda għar-rakkomandazzjoni "Għandu jkun hemm ċentri fil-komunità li jipprovdu informazzjoni, pariri u forsi xi testijiet" u tiġi taqra "Għandu jkun hemm servizzi fil-komunità li jipprovdu informazzjoni u pariri fuq l-edukazzjoni sesswali li ma jkunux segregati minn servizzi mediċi oħra, sabiex l-utenti ma jkunux labelled."

Kien hemm qbil li titħassar ir-rakkomandazzjoni "L-età tal-kunsens sesswali jrid ikollha s-sapport ta' servizzi regolati, inkluż is-servizz mediku".

Kien hemm qbil li titħassar ir-rakkomandazzjoni "Il-liġi jrid ikollha linji gwida ċari".

Kien hemm qbil li titħassar ir-rakkomandazzjoni "Tobba u dentisti jrid ikollhom protezzjoni legali sabiex jaħdmu fl-aħjar interess taż-żgħażagħ".

Kien hemm qbil mar-rakkomandazzjoni "Kampanji edukattiv anke għall-ġenituri u parenting skills".

Kien hemm qbil li titħassar ir-rakkomandazzjoni "Prijorità lis-saħħa sesswali u riproduttiva fl-aġenda tas-saħħa pubblika.

Din għandha tieħu ħsieb b'mod partikolari liż-żgħażagħ li jgħixu f'familji ta' ġenitur wieħed, li għandhom nuqqas ta' monitoraġġ mill-ġenituri jew li għandhom low Socio- Econominic Status".

Kien hemm qbil mar-rakkomandazzjoni "Riċerka f'Malta dwar is-saħħa sesswali u riproduttiva sabiex jiġu identifikati l-oqsma fejn hemm bżonn ta' tisħiħ".

Kien hemm qbil li titħassar ir-rakkomandazzjoni "Appoġġ lill-vittmi ta' trawma permezz ta' counselling u terapija".

Il-Kumitat qabel ukoll li wara li għandhom jiddaħħlu dawn il-korrezzjonijiet ta' Taqsima 5:-Konkużjonijiet u Rakkomandazzjonijiet kif ġew maqbula mill-Membri tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa u l-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet tal-Familja, ir-rapport "L-Età tal-Kunsens Sesswali" għandu jiġi approvat f'laqgħa li għandha tiġi avżata iktar tard.

Fid-9:20 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati iżjed tard.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees health


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT

U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 21

It-Tnejn, 2 ta' Novembru, 2015 fis-6:30 p.m.

L-Onor.

Marlene Farrugia, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp, tavża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 2 ta' Novembru, 2015 fis-6:30p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament b'din l-aġenda:-

Diskussjoni dwar l-istudji tas-siti shortlisted għall-American University of Malta (kif deċiż fl-aħħar laqgħa tal-Kumitat); u

Diskussjoni dwar is-Solar Farms Policy kif approvata mill-Malta Environment and Planning Authority (MEPA).

28 ta' Novembru 2015 SKRIVAN TAL-KAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees dev