KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 13

It-Tnejn, 23 ta' Frar, 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru. 13

It-Tnejn, 23 ta' Frar, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:41 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 12, li saret fit-2 ta' Frar 2015, ġew ikkonfermati.

MADAM CHAIR (Onor. Marlene Farrugia): Ngħaddi għall-Matters Arising mill-Minuti tal-Laqgħa Nru. 11, li tirrigwarda dak li se nkunu qegħdin niddiskutu lllum.

F'dik il-laqgħa – biex infakkar lil min kien hawnhekk, u anke għall-benefiċċju tal-Onor.

Marthese Portelli, li llum hija l-ewwel darba li qiegħda tingħaqad magħna f'dan il-Kumitat – l-Onor.

Charles Buhagiar talbu sabiex fil-laqgħa li jmiss tal-Kumitat – li hija din – issir preżentazzjoni minn UC Ltd., liema preżentazzjoni tkun tinkludi d-dokumenti tal-MEPA inkwantu tad-Development Permission Application Reports (DPAR), id-deċiżjoni tal-MEPA u, jekk teżisti, kopja tal-environmental permit.

Ġie mitlub ukoll li kopja stampata ta' din il-preżentazzjoni tkun għand il-Membri tal-Kumitat qabel il-laqgħa, sabiex l-istess Membri jkunu jistgħu jagħmlu l-mistoqsijiet tagħhom b'mod aktar infurmat.

Fl-istess laqgħa, jien kont tlabt lill-MEPA sabiex b'mod formali jagħtu s-sequence of events ta' kif qed jiġi ttrattat il-każ ta' fejn intqal li l-Awtorità trid iġġib lil kulħadd on board biex ikollu environmental permit, u biex jaġġorna ruħu għall-istandards tal-lum.

L-Onor.

George Pullicino talab ukoll sabiex tinġieb evidenza tal-argumenti kollha li saru mis-Sur Johann Buttigieg, CEO tal-MEPA, kif ukoll kwalunkwe dokumentazzjoni li tista' tkun ta' interess għall-Membri tal-Kumitat dwar is-suġġett.

Kif nagħmlu dejjem, aħna nfurmajna lil kulħadd sabiex illum jersqu hawnhekk ippreparati għal dak li aħna tlabna mingħandhom, ħalli nkunu nistgħu niċċaraw mal-Membri ċerti fatti.

Meta llum, fit-3:00 ta' wara nofsinhar, ikkuntattjajna lil UC Ltd. għax konna għadna ma smajna xejn mingħandhom, dawn qalulna li l-avukat tagħhom ma jiflaħx, u allura ma jistgħux jattendu.

Nixtieq hawnhekk ninforma li Ordni Permanenti Nru. 164 jgħid li l-Kamra għandha s-setgħa u l-awtorità li tħarrek quddiem il-Kamra, jew quddiem xi Kumitat tagħha, kull persuna biex tixhed jew tagħti parir dwar xi ħaġa fil-ġurisdizzjoni tal-Kamra, u dan bla ħsara għad-dispożizzjonijiet tal-Ordinanza dwar il-Privileġġi u s-Setgħat tal-Kamra tad-Deputati.

Ngħid ukoll li l-artikli rilevanti ta' din l-Ordinanza huma 4, 8 u 11.

Dawn l-artikli jgħidu x'passi tista' tieħu din il-Kamra jekk lil min nitolbu biex jiġi jixhed quddiem dan il-Kumitat ma jaċċettax l-istedina tagħna.

Jiġifieri UC Ltd. – għal-lum nagħtuhom il-benefiċċju tad-dubju, forsi l-avukat veru ma jiflaħx, għalkemm dan mhuwiex mod kif wieħed jimxi mal-Kamra tar-Rappreżentanti jew ma' Kumitat tal-Kamra – huma obbligati sabiex, meta nerġgħu nsejħulhom, jersqu quddiem dan il-Kumitat u, jekk ma jersqux – hu min hu, mhux huma biss – jittieħdu passi sabiex jiġu hawnhekk u jagħtu x-xhieda tagħhom.

Nistgħu issa ngħaddu għall-item li għandna fuq l-aġenda għal-lejla.

DISKUSSJONI SABIEX TINGĦATA AKTAR INFORMAZZJONI FID-DETTALL DWAR L-ISSUES AMBJENTALI U TA' SAĦĦA LI POTENZJALMENT JISTA' JKUN HEMM FIR-RIGWARD TAL-IŻVILUPP TAS-SILO TAS-SIMENT FIL-VIĊINANZI TA' KORDIN GRAIN TERMINAL (KONT.)

MADAM CHAIR: Nitlob lill-uffiċjali tal-Malta Environment and Planning Authority (MEPA) sabiex jingħaqdu magħna fuq il-Mejda, u jinkwadrawlna ftit aktar b'mod ċar kif ingħata permess biex is-cement silo ikun jista' jopera ħdejn Kordin Grain Terminal (KGT), bl-implikazzjonijiet kollha li jista' jkollha din id-deċiżjoni.

Is-Sur Johann Buttigieg, Chief Executive Officer, u s-Sur Michael Sant, Project Manager, min-naħa tal-MEPA, ingħaqdu madwar il-Mejda tal-Kumitat.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG (Chief Executive Officer, MEPA): Għar-rigward ta' development permission tas-cement silo, mill-files sibna li, f'Ottubru 2012, f'ittra maħruġa mis-CEO ta' dak iż-żmien, Dr. Ian Stafrace – li qed nippreżenta kopja tagħha lill-Kumitat – kien intqal hekk:

Ovvjament, b'dan l-istat ta' fatt kien ġie mgħarraf ukoll il-Bord tal-MEPA li l-impjant ma kellux bżonn a formal development permission minħabba dik l-ittra li ħarġet mis-CEO, u bqajna ninsistu magħhom biex japplikaw għal environmental permit, li fl-aħħar mill-aħħar huwa l-iktar oġġett importanti biex nassiguraw l-operat … Fil-fatt, UC Ltd. kienu applikaw għal environmental permit.

Preżenti hawn is-Sur Michael Sant li huwa l-persuna responsabbli li kien ħadem ukoll fuq l-environmental permit, u ġibna d-dokumentazzjoni kollha tagħna, flimkien mal-preżentazzjoni li konna għamilna lill-Bord tal-MEPA vis-à-vis l-environmental permit.

MADAM CHAIR: L-environmental permit kien bżonnjuż biex huma ...

Ta' min isemmi wkoll – u importanti li nġib a konjizzjoni ta' dan il-Kumitat – li bħalissa għaddejja kawża bejn KGT u UC Ltd. biex, għal kull buon fini ...

MADAM CHAIR: Dan il-Kumitat mhuwiex qorti.

L-irwol tagħna huwa li ninvestigaw kif istituzzjonijiet differenti nazzjonali kkoordinaw flimkien biex, jew we rule out li m'hemmx ħsara fuq is-saħħa tal-poplu, jew inkella hemm; u sabiex, jekk hemm jew kollox jindika li jista' ikun hemm, naraw kif l-istituzzjonijiet tagħna waslu biex xorta ħarġu il-permess.

Aħna dik li rridu nkunu nafu, biex ma terġax tiġri.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Minbarra l-environmental permit, se nkunu qegħdin nippreżentaw ukoll iż-żewġ monitoring reports ta' kif qed jaħdem l-impjant, li juru li m'hemm ...

MADAM CHAIR: L-impjant tas-cement silo?

MADAM CHAIR: Jiġifieri, dak se tippreżentawh intom bħala MEPA, jew nistennew lil UC Ltd.?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Se nippreżentawh aħna bħala MEPA.

La l-informazzjoni qiegħda għandna, nistgħu nagħtuhielkom.

MADAM CHAIR: Grazzi.

Mela nisimgħu lis-Sur Sant sabiex jagħtina ftit is-sekwenza u ftit iktar informazzjoni.

L-iktar importanti hu li tiċċara magħna, u ma' min qed isegwina, x'ġiegħelkom isserħu raskom, u kif serraħtu raskom li cement silo maġenb grain terminal jista' ikun tant safe li intom toħorġu permess.

IS-SUR MICHAEL SANT (Project Manager, MEPA): Aħna ppreparajna timeline tal-affarijiet kollha li ġraw fl-istallazzjonijiet kollha li jinsabu fl-inħawi ta' KGT.

Fi Frar 2013, bdejna nirċievu ċerti complaints, partikolarment dwar l-operat ta' KGT.

Għaddiet diversi korrispondenza ma' Valletta Gateway Terminals (VGT) u KGT dwar l-issue, u kellna sottomissjoni ta' applikazzjoni minn KGT.

Bejn Marzu u Lulju 2013, kien hemm diversi mistoqsijiet mill-Environment Protection Directorate (EPD), fejn kienu qegħdin jistaqsu lil KGT dwar kif jistgħu jagħmlu improvements għall-operat tagħhom minħabba l-issues li kienu qegħdin jikkawżaw.

Naħseb li diġà rajtu, mid-diversi ritratti li ġew ippreżentati, kif jinħatt il-qamħ jew l-għalf tal-annimali, u t-trabijiet li kienu qegħdin jirriżultaw li qed joħorġu minn dak l-operat.

Jiġifieri, l-ewwel darba li aħna konna nvoluti ma' KGT kien f'dan l-ambitu, biex aħna nirrispondu għall-complaint li kien qed isir.

Fiż-żmien ta' wara, saru diversi spezzjonijiet ta' KGT u, lejn Diċembru tas-sena l-oħra, aħna erġajna staqsejnihom eżattament x'kien hemm bżonn li jagħmlu biex iġibu l-operat għal-livell tali li ma jkomplux iqajmu dawn il-problemi.

Dan għamilnih għax jidher biċ-ċar li hemm bżonn ta' ċerti upgrades.

Ir-ritratti jitkellmu għalihom ...

MADAM CHAIR: Jiġifieri l-upgrade li qed issemmi trid tkun min-naħa ta' KGT?

IS-SUR MICHAEL SANT: Hekk hu.

MADAM CHAIR: Imma KGT kien diġà jeżisti, u kien qed jopera b'tali mod qabel ma ngħata l-operating permit lil UC Ltd., u intom kontu fully aware dwar dak li kien qed jiġri f'KGT u kif kien qed jopera.

Allura ma nħassx il-bżonn li, jekk kif qegħdin tgħidu intom, KGT kellu bżonn upgrade, dawn jintalbu qabel?

U kif KGT kellu permess biex jopera jekk ma kellux il-livelli li intom qegħdin tgħidu li suppost kellu?

IS-SUR MICHAEL SANT: KGT m'għandu l-ebda permess mingħandna biex jopera.

MADAM CHAIR: Huwa obbligat li jkollu?

IS-SUR MICHAEL SANT: Skont l-interpretazzjoni tagħna, billi qed ikun hemm ammont konsiderevoli ta' emissions matul l-operat, aħna bħala MEPA jidhrilna li għandu bżonn operational permit, li aħna nsejħulu environmental permit.

MADAM CHAIR: Li s'issa m'għandux.

IS-SUR MICHAEL SANT: Hekk hu.

Ħalli nagħti ftit background.

Bejn l-2006 u l-2007, bdejna nintroduċu r-regolamenti tal-Unjoni Ewropea, u bdejna nintroduċuhom primarjament ma' dawk li l-Ewropa tqis li huma ta' natura l-iżjed importanti, u ċjoè dawk li huma definiti fil-Liġi tal-Integrated Pollution, Prevention and Control (IPPC).

Jiġifieri, bejn l-2007 u l-2010, il-prijorità tal-MEPA kienet dawk l-istallazzjonijiet, u KGT u oħrajn li se nsemmi issa ma kenux parti minnhom.

Imbagħad, billi l-MEPA kienet stabbilixxiet il-proċess ta' environmental permitting, bejn l-2009 u l-2012 il-prijorità imxiet għall-waste management facilities oħrajn, jiġifieri qegħdin ngħidu li, dak iż-żmien, kien hemm stallazzjonijiet, bħal pereżempju l-impjant ta' Sant'Antnin jew stallazzjonijiet oħrajn tal-Wasteserv jew oħrajn privati, li kollha wassalnihom għall-fażi li jkollhom environmental permit.

Jiġifieri, importanti li nżommu f'moħħna li aħna qegħdin fil-fażi ta' roll out ta' dawn il-permessi; induru settur settur, naraw l-operat differenti li hemm, nipprijoritizzawhom skont il-bżonn, naħdmu flimkien magħhom biex noħorġulhom environmental permit, u ngħinuhom biex jagħrfu dawk l-istandards li japplikaw għalihom biex ikunu jistgħu joperaw.

Issa, hawnhekk hawn ħames stallazzjonijiet li aħna nqisu li huma dawk l-iżjed viċini – għalkemm fir-realtà wieħed jista' jikkunsidra anke iżjed – u m'iniex se nidħol fil-merti tal-Power Station tal-Marsa jew l-inċineratur, li qegħdin inqas minn kilometru 'l bogħod, għax dawk huma stallazzjonijiet regolati taħt l-IPPC, li diġà għandhom environmental permit.

Hawnhekk qegħdin inħarsu lejn stallazzjonijiet oħrajn li l-MEPA, f'xi żmien jew ieħor, talbithom environmental permit minħabba l-impatti li kienu qegħdin jikkawżaw.

Jiġifieri, l-MEPA indunat li hemm ċertu operat għaddej, u fost il-prijoritizzazzjoni li qed tagħmel hawnhekk u f'partijiet oħrajn ta' Malta, talbithom japplikaw għal environmental permit.

Jiġifieri, hawnhekk għandna KGT, UC Ltd., Malta Cement, VGT u Palumbo.

Pereżempju, l-istorja ma' Palumbo bdiet fl-2010, meta beda jkollna l-problemi minħabba l-grit blasting.

Il-MEPA intervjeniet biex tikkontrolla dik il-problema, u esiġiet li jkun hemm ċerti kontrolli fil-kwalità tal-operat, fosthom li jsiru ċerti tibdiliet fin-natura tal-operat tal-grit blasting.

Dwar dan hemm storja sħiħa li għaddejja sal-ġurnata tal-lum, u l-environmental permit ta' Palumbo għadu ma ħariġx, għax hemm ċerti dettalji finali li għadna qegħdin inħarsu lejhom, bħal pereżempju, il-ħsejjes.

In kwantu ta' VGT, ir-rikjesta biex ikun hemm applikazzjoni għal environmental permit saret f'Marzu 2014.

VGT hija stallazzjoni …

MADAM CHAIR: Ħalli niċċaraw l-affarijiet.

Jiġifieri lil KGT, li kienu ġew hawnhekk f'laqgħa oħra u għamlulna preżentazzjoni, fejn assigurawna li għandhom kollox up to standard, intom tlabtuhom sabiex japplikaw ħalli jkollhom environmental permit, u huma għadhom fil-proċess li jottjenu dan l-environmental permit?

IS-SUR MICHAEL SANT: Hekk hu.

MADAM CHAIR: Jekk qed nifhem sew, intom ħriġtu permess lis-cement silo, filwaqt li KGT għad m'għandhomx environmental permit.

Jiġifieri, jista' jagħti l-każ li dak li qegħdin ninkwetaw għalih aħna, jiġifieri li jista' ikun hemm elementi ta' contamination li ġew earmarked mill-istudji tat-tobba li ġew inkarigati miż-żewġ kumpanniji, jista' ikun fatt, għax il-fatt li intom għadkom ma ħriġtux environmental permit lill-ieħor li qiegħed biswit is-cement silo, jista' jkun minħabba li m'hemmx assigurazzjoni li biha aħna nistgħu nserrħu rasna.

Qed nagħmillek statement biex inti tikkonvinċini li it's not the case.

IS-SUR MICHAEL SANT: Ħalli nħarsu lura lejn is-sitwazzjoni li konna fiha qabel l-2005.

Fl-2005, kellna dawn l-entitajiet kollha li kienu qegħdin joperaw mingħajr ebda forma ta' operational jew environmental permit.

Iż-żewġ termini qegħdin nużawhom interchangeably, imma fir-realtà qegħdin inħarsu lejn environmental permit.

Meta ġew UC Ltd. biex japplikaw, aħna dehrilna li, fiċ-ċirkostanzi tal-Port, hemm sitwazzjoni li għandna bżonn inħarsu lejha.

Aħna konna diġà ħarisna lejn ix-xaqliba l-oħra fejn qed jopera Palumbo, imma f'dan ir-rigward iżjed konna qegħdin inħarsu lejn l-issues li hemm vis-à-vis tat-Tlett Ibliet.

MADAM CHAIR: Jiġifieri, tħarsu lejn Palumbo bħala a possible source of contamination?

IS-SUR MICHAEL SANT: Konna qegħdin inħarsu lejn Palumbo bħala entità li kapaċi taffettwa, u li fil-fatt kienet u għadha taffettwa, lit-Tlett Ibliet.

Jiġifieri, hemmhekk il-MEPA diġà kellha ċerta attività għaddejja.

Meta ġew għall-attenzjoni tagħna s-cement silos, fir-realtà konna nafu – u fil-fatt il-pajjiż kollu kien jaf – li s-siment kollu li jidħol Malta jidħol tramite il-portijiet li hemm il-Marsa.

Nafu wkoll, mill-istudji fuq il-kwalità tal-arja, li kwestjonijiet dwar kwalità tal-arja mhumiex kwestjoni ta' lokalità.

Pereżempju, jekk inħarsu lejn id-distribution studies li saru f'dak l-ambitu mill-2012 sal-2014, naraw li l-power stations li hemm il-Marsa jaffettwaw prattikament lis-South kollu kemm hu.

Allura hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar sustanzi li għandhom ċertu travel.

MADAM CHAIR: Imma l-esperti tagħkom qalulkom li … Aħna nafu li diġà hemm livell ta' kontaminazzjoni, u sfortunatament, kif għedt tajjeb inti, ma tteħdux passi jew ma setgħux jittieħdu passi.

Imma allura x'jiġġustifika li nafu li hemm dak il-livell ta' kontaminazzjoni, u ħareġ permess għal cement silo biswitu?

Għaliex hemm u mhux x'imkien ieħor?

Għaliex ingħata?

Jekk intom qegħdin tgħidu li KGT għandhom bżonn isaħħu l-livelli u l-istandards tiegħu – xi ħaġa li KGT nnegaw – allura kif il-MEPA iddeċidiet li tagħti permess għal cement silo biswit?

Meta KGT kif kien, diġà kien espost għall-kontaminazzjoni tal-madwar, allura iktar kien se jkun espost b'cement silo biswitu.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Kien proprju għal dik ir-raġuni li, wara li nħarġet dik il-clearance, insistejna li qabel ma jibda jopera jkollu environmental permit, u ma konniex se nħalluh jopera qabel ma l-environmental permit ikun mogħti.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Hekk hu.

Saħansitra ħadna passi biex issiġillajna s-silo fuq il-post meta, minkejja li ma kellux anke l-environmental permit, dan xorta ġab is-siment fuq il-post.

Kieku konna ċerti li dan m'għandux forma ta' emissions, kieku lanqas kien ikollu bżonn environmental permit; imma, għaliex ma konniex konvinti li ma kienx hemm emissions, allura tlabna li jsir l-environmental permit.

L-environmental permit għadda l-proċess tiegħu, saru l-konsultazzjonijiet kollha ...

MADAM CHAIR: U l-esperti tagħkom assigurawkom ...

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ovvjament, aħna noqogħdu fuq x'jgħidu esperti barra mill-Awtorità.

Issa għandna wkoll il-monitoring reports li qegħdin juru li s-sitwazzjoni hija ferm iktar aħjar milli ħsibna.

MADAM CHAIR: Il-monitoring reports kemm huma riċenti?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Wieħed ta' Diċembru, u ieħor ta' Jannar.

Fil-fatt, qegħdin nippreżentaw kopja tagħhom lill-Kumitat.

MADAM CHAIR: Tajjeb ħafna.

Sur Sant, tista' tfehemna daqsxejn x'fihom, jekk jogħġbok?

IS-SUR MICHAEL SANT: Meta konna qegħdin naħdmu fuq l-environmental permit, aħna esiġejna ma' UC Ltd. li jkun hemm monitoring systems pjuttost sofistikati.

Fil-fatt, kien hemm xi delays sakemm UC Ltd. ġabu l-apparat, għas-sempliċi raġuni li dawn mhumiex monitoring systems li s-soltu jitqiegħdu fuq silos ta' dak it-tip.

Aħna xtaqna noqogħdu mal-istandards tal-IPPC, għalkemm mhux stallazzjoni ta' IPPC; ħarisna lejn l-istorage reference documents li jeżistu taħt il-Liġi tal-IPPC, u dehrilna li għandna nadottaw dawn l-istandards, u nsistejna li jkun hemm dan il-monitoring equipment.

Fir-riżultati tal-ewwel żewġ sessions ta' Diċembru u Jannar, nistgħu naraw il-limit value li huwa mmarkat bil-linja l-ħamra.

Jekk inħarsu lejn din il-linja, naraw li bilkemm irreġistra li kien hemm emissjonijiet, jiġifieri l-effiċjenza li kien hemm spjegata fil-proċess tal-applikazzjoni u li aħna evalwajna, ġiet ikkonfermata.

MADAM CHAIR: Dan huwa differenti ħafna minn dak li tkellimna dwaru l-aħħar darba.

Illum intom qegħdin tassigurawna li, mill-monitoraġġ li għamiltu, iċ-ċans jew l-eventwalità ta' kontaminazzjoni tal-grain li jgħaddi minn KGT hija baxxa ħafna.

L-emissjonijiet li ħerġin huma limitati ħafna.

MADAM CHAIR: Fix-xjenza "limitati" tista' tfisser ħafna, kif tgħallmuni intom.

Jiġifieri dawn huma limitati tant li intom moħħkom mistrieħ li dak li qed jasal bħala grain, li mbagħad jiġi maħdum f'ikel għan-nies, huwa within the safe limits li wieħed jistenna f'pajjiż ċivilizzat?

IS-SUR MICHAEL SANT: Limitati b'tali mod li jilħqu l-livelli ta' best available technique li huma fid-direttiva tal-IPPC għal storage of substances.

MADAM CHAIR: L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Jien mhux hekk qed nifhem li qegħdin tgħidu.

Intom qegħdin tgħidu li l-emissions li joħorġu mis-cement silo ma jagħmlux ħsara, imma ma jfissirx li emissions oħrajn li joħorġu minn x'imkien ieħor fuq KGT ma jagħmlux ħsara.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: U għalhekk hemm l-insistenza li KGT trid tiġi in line u jkollha environmental permit, għax bħalma joħroġ, jista' jidħol.

MADAM CHAIR: Nixtieq nistieden lir-rappreżentanti tal-Ministeru tas-Saħħa sabiex jiġu madwar il-Mejda, ħalli jekk jista' ikun nissostanzjaw dak li qegħdin ngħidu.

Is-Sur Joseph Rapa, Segretarju Permanenti fil-Ministeru għas-Saħħa, Dott. Christine Baluci, Resident Specialist fid-Direttorat tal-Ambjent għas-Saħħa Ambjentali, u s-Sur Clive Tonna, Direttur fid-Direttorat tal-Ambjent għas-Saħħa Ambjentali, ingħaqdu madwar il-Mejda tal-Kumitat.

MADAM CHAIR: Wara, inkun nixtieq li kull Membru jkun jista' jagħmel il-mistoqsijiet tiegħu; imbagħad, jekk hawn xi membri tal-pubbliku li jixtiequ jagħmlu xi mistoqsija, inkunu nistgħu nisimgħu l-mistoqsijiet tagħhom.

Keep your questions brief ħalli nkunu nisimgħu lil kulħadd.

Il-MEPA illum, differenti mill-aħħar darba li ltqajna – u għalhekk aħna tajna ż-żmien – assigurawna li, mill-monitoraġġ li qed isir, is-cement silo mhuwiex qiegħed joħroġ minnu emissjonijiet tant li wieħed jinkwieta li hemm kontaminazzjoni ta' dak li jgħaddi mill-grain terminal.

Intom tistgħu tissostanzjaw dak li qegħdin jgħidu l-MEPA?

X'għamiltu intom fil-proċess biex inħareġ dak il-permess – meta kien hemm grain terminal maġenbu – ħalli tassigurawna li l-istituzzjonijiet qegħdin jiffunzjonaw tajjeb biex iċ-ċittadin jiġi protett?

U x'qegħdin tagħmlu, f'dak li huwa monitoraġġ, biex tassiguraw li l-istandards jinżammu u aħna nibqgħu moħħna mistrieħ?

IS-SUR JOSEPH RAPA (Segretarju Permanenti fil-Ministeru għas-Saħħa): Kif għedna fl-aħħar laqgħa, l-awtoritajiet tas-Saħħa Pubblika tagħna għamlu testing on a sample base on the retail level tad-dqiq, għandna r-riżultati u, bil-permess tagħkom, l-awtoritajiet tagħna, li huma dipendenti mill-Ministeru, lesti li jaqsmu r-riżultati ta' dan it-testing magħkom.

IS-SUR CLIVE TONNA (Direttur fid-Direttorat tal-Ambjent għas-Saħħa Ambjentali): F'Novembru tas-sena l-oħra, aħna għamilna sampling programme min-naħa tagħna fejn ħadna b'kollox 40 kampjun ta' packed cereal grains minn retail outlets, u anke minn bakeries, 39 minnhom ...

39 minnhom kienu lokali, u wieħed li hu ppakkjat barra minn Malta, jiġifieri impurtat.

Dan sar bejn l-20 u s-26 ta' Novembru, u ovvjament ġew ittestjati fil-Public Health Laboratory tagħna li jinsab ġewwa Evans Building.

Bħala parametri, ttestjajnihom għal-lead, cadmium, iron and aluminium, u ovvjament dawn kienu ttestjati skont MSA EN 13804.

MADAM CHAIR: Imma hemm heavy metals oħrajn?

IS-SUR CLIVE TONNA: Il-metals kollha, jiġifieri l-lead, il-cadmium, l-iron u l-aluminium irriżultaw li qegħdin within il-livelli aċċettabbli tar-regolamenti tal-Unjoni Ewropea (EU Regulation 1881/2006).

Bażikament, dan kien is-sampling programme li għamilna f'Novembru tas-sena li għaddiet, u kien l-ewwel sampling programme tat-tip tiegħu li sar.

MADAM CHAIR: Kull meta qiegħed isir issa?

IS-SUR CLIVE TONNA: Hemm ipprogrammat li għal din is-sena nagħmlu sampling programme ieħor.

MADAM CHAIR: Tħossukom sodisfatti minn dak li rriżulta minn dak l-istudju?

IS-SUR CLIVE TONNA: Minn dawn ir-riżultati b'dawn il-kampjuni ma rriżultax …

MADAM CHAIR: U l-heavy metals l-oħrajn.

IS-SUR CLIVE TONNA: Dawn huma l-parametri li rajna x'hemm fis-siment u x'hemm fir-regolament tal-Unjoni Ewropea.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjakom.

Hemm xi ħaġa oħra x'iżżidu?

CHRISTINE BALUCI (Resident Specialist fid-Direttorat tal-Ambjent għas-Saħħa Ambjentali): Apparti minn hekk, qegħdin nirċievu wkoll ir-riżultati tal-air monitoring li qed isiru min-naħa tal-MEPA, u nirringrazzjawhom għar-riżultati.

MADAM CHAIR: Jiġifieri jidher li hemm koordinament sħiħ biex intom tassiguraw li l-livelli ta' kontaminazzjoni jibqgħu taħt il-livell mixtieq.

Nistieden issa lill-Membri tal-Kumitat sabiex, jekk għandhom xi mistoqsijiet x'jagħmlu lis-sinjuri li għoġobhom jiġu llum hawnhekk, jagħmluhom.

CHARLES BUHAGIAR: Ħalli nipprova nifhem ftit is-sitwazzjoni.

Jiġifieri, minbarra s-cement silo tal-UC Ltd., hemm silo ieħor tas-siment ħdejh?

MADAM CHAIR: Ftit 'il bogħod.

CHARLES BUHAGIAR: Jiġifieri, hemm żewġ silos tas-siment u wieħed tal-grain.

Tal-grain mhuwiex ikkontrollat għax huwa antik, ilu hemmhekk u allura ma kienx jaqa' taħt il-parametri ambjentali li qegħdin jesiġu llum; però s-cement silo li nbena issa għandu environmental permit.

Is-cement silo l-ieħor għandu environmental permit?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Le, m'għandux.

Applika, u jrid ukoll jiġi in line mar-regolamenti.

CHARLES BUHAGIAR: Mela bħalissa għandna żewġ applikazzjonijiet għaddejjin, waħda ta' KGT u l-oħra tas-cement silo; però, minkejja li dawn għad m'għandhomx il-permess, mill-monitoraġġ li qed isir qed jirriżulta li m'hemmx tniġġiż taċ-ċereali li jista' jikkawża ħsara.

MADAM CHAIR: Il-permessi tas-Saħħa jkopru kollox.

CHARLES BUHAGIAR: Imma allavolja m'għandhomx permessi ambjentali.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Il-monitoraġġ tagħna huwa dwar dak li ħareġ minn UC Ltd.

Safejn naf jien, m'għandniex informazzjoni ...

CHARLES BUHAGIAR: Imma huma ttestjaw il-grain.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Eżattament.

CHARLES BUHAGIAR: Jekk ittestjaw il-grain, ittestjaw anke għal emissions li ħerġin mingħand ħaddieħor.

MADAM CHAIR: Għalhekk importanti li tikkoordinaw flimkien.

Jekk hawn xi ħadd mill-pubbliku li jixtieq jagħmel xi mistoqsija, jista' jersaq madwar il-Mejda tal-Kumitat.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA (Rappreżentant legali ta' KGT): Nixtieq nistaqsi lir-rappreżentanti tal-MEPA taħt liema provvediment tal-liġi, meta ġie ppjanat u mibni s-silo tas-siment, kien hemm eżenzjoni mill-permess ta' żvilupp.

Apparti minn hekk, nixtieq nistaqsi liema huma l-istandards internazzjonali jew Ewropej li bihom kejlu, u jekk hemmx xi guidelines dwar il-prossimità ta' silo tas-siment ħdejn industrija jew silo tal-ikel.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Fid-definizzjoni ta' x'inhu żvilupp wieħed isib eżattament x'inhu żvilupp, u impjant ma jikkwalifikax bħala żvilupp.

Ovvjament, is-CEO ta' dak iż-żmien ħass li kellu jikteb dik l-ittra li intom għandkom kopja tagħha ...

MADAM CHAIR: Ittra jew legal notice kienet saret dak iż-żmien?

Fil-fatt, fl-ittra qal li l-legal notice se tiċċaraha, imma l-legal notice qatt ma saret.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Mela minn fejn qed jiġi kkwotat li fid-definizzjoni ta' "żvilupp", impjant ...

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Liema Att?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: L-Att dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Liema artiklu fl-Att dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp jgħid ...?

Meta tgħid "impjant", jiġifieri impjant kwalunkwe?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Qed tgħid x'inhu żvilupp.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: U qed tgħid li impjant mhuwiex żvilupp.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, impjant mhuwiex żvilupp.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Kwalunkwe impjant mhuwiex żvilupp?

Jiġifieri, biex jiena nibni silo ħdejn l-Isptar Mater Dei m'għandix bżonn permess għax mhux żvilupp, hux hekk?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jien m'iniex qed ngħid hekk, u ma tajtx dik l-interpretazzjoni.

Dik l-interpretazzjoni taha s-CEO ta' qabli.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Jien m'iniex qed nistaqsik dwar l-ittra tas-CEO, u naf li inti ma tajt ebda interpretazzjoni simili; imma qed nistaqsik jekk, bħala liġi jew regolament taħt l-Att dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp, hemmx x'imkien li silo tas-siment huwa eżent milli jitlob a planning application.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Qed ngħidlek li l-uniku mod kif wieħed jista' jgħid li m'għandux bżonn permess huwa għaliex fid-definizzjoni ta' 'żvilupp', impjant mhuwiex bżonn ta' permess.

MADAM CHAIR: Avukat Delia, is-CEO ta' qabel ħataf dik l-interpretazzjoni ...

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Jien m'iniex qed nistaqsi dwar interpretazzjoni ta' liġi.

Id-definizzjoni ta' 'żvilupp' skont l-Att dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp hija wiesgħa ħafna, u tinkludi prattikament kollox, għajr dak li huwa speċifikament eskluż.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, u impjant huwa eskluż.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Minn fejn joħroġ dan?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Mid-definizzjoni.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Le, assolutament m'intix korrett.

Id-definizzjoni nnifisha hija comprehensive, imbagħad tagħmel riżerva u proviso ħlief fejn speċifikament x'imkien ieħor fl-Att ikun speċifikament eskluż.

Jiġifieri, kull ma wieħed jagħmel f'Malta jeħtieġ żvilupp, kemm jekk ikun struttura temporanja, kif ukoll permanenti, għajr fejn hemm esklużjoni speċifika.

Jiġifieri, jekk x'imkien jgħidlek li għal knisja m'għandekx bżonn żvilupp, allura tista' tibni knisja mingħajr żvilupp; mill-bqija kollox huwa nkluż – tieqa, bitħa, kanna, plakka, ħajt tas-sejjiegħ, kollox.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Sakemm ma jgħidlekx li huwa eskluż.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: U jien qed nistaqsik mil-liema ...

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Qed ngħidlek li huwa eskluż.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: U jien qed nistaqsik mil-liema artiklu joħroġ.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jien qed ngħidlek x'inhu dak li huwa bżonn ta' żvilupp.

MADAM CHAIR: Imma jekk m'iniex sejra żball, fil-portijiet ...

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Is-CEO preċedenti qal li fil-portijiet ...

MADAM CHAIR: Din ħarġet minn ittra ...

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Dak x'qal fl-ittra li kien bagħat is-CEO ta' dak iż-żmien, l-Av.

Ian Stafrace, u ma kkwota l-ebda liġi.

Jien qed nistaqsi lis-CEO preżenti, mhux bħala persuna, imma bħala rappreżentant tal-MEPA, jekk hemmx definizzjoni – u qed nistaqsih għax huwa ċar daqs il-kristall li m'hemm ebda esklużjoni biex jinbena silo tas-siment – … Dak hu li qed nistaqsih, 'il hinn minn dik l-interpretazzjoni, magari skorretta.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Espliċitament fuq silo tas-siment, m'hemmx.

Għandek aktar domandi?

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Naqblu li fl-2012 kien hemm enforcement order, jiġifieri avviż ta' twaqqigħ, fuq l-operat tas-silo tas-siment?

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Naqblu li dan tneħħa, għax sussegwentement daħlet applikazzjoni għal permess sħiħ fuq boiler room u kmamar anċillari mas-silo tas-siment?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Kif diġà għedtlek, l-Awtorità ħadet in konjizzjoni li s-silo per se, għax huwa impjant, m'għandux bżonn permess.

L-istrutturi kellhom bżonn permess, u allura kellu japplika għall-permess għall-istrutturi u għal environmental permit għall-operat tal-impjant.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Mela, qed nifhmek korrett li silo tas-siment sħiħ ma jirrikjedix permess – għallinqas skont dik l-interpretazzjoni – għalkemm esklużjoni fil-liġi m'hemmx; però, biex tibni kmamar anċillari u boiler room għall-istess impjant jeħtieġ permess?

Dan dejjem skont il-MEPA.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Madam Chair, m'iniex komdu nirrispondi, għax dawn huma domandi li diġà saru fil-Qorti, u ma naħsibx li huwa l-lok fejn inwieġbu dawn l-affarijiet li għadhom sub judice.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Madam Chair, il-Qorti li qed isemmi s-Sur Buttigieg mhijiex il-Qorti Kriminali, u allura m'hemmx lok ta' eżenzjoni mit-tweġibiet għax m'hemm l-ebda imputazzjoni kriminali, u huma proċeduri paralleli li jistgħu jsiru f'kull waqt.

MADAM CHAIR: Ħu paċenzja, Sur Avukat.

Kif diġà għedt, hawnhekk mhux qorti.

Aħna qegħdin hawnhekk biex nisimgħu l-informazzjoni li għandna bżonn biex il-pubbliku li qiegħed isegwina jkun infurmat.

Aħna m'aħna se naqtgħu l-ebda kawża; l-unika ħaġa li nistgħu nagħmlu huwa rapport biex bħala parlamentari ngħidu xi nħossu li għandu jsir wara li studjajna l-każ.

Pereżempju, jekk naraw li hemm lakuna fil-liġi, aħna nistgħu nissuġġerixxu li tiġi rranġata b'tali mod li tkun ċara, biex ma jerġgħux jiġru dawn l-affarijiet.

Jiġifieri, m'għandekx għalfejn toqgħod tinkwieta li twieġeb għax hawnhekk m'aħniex il-Qorti.

Jien nieħu pjaċir nisma' dawn id-domandi, għax jekk hemm elementi li aħna ma ndirizzajniex ...

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma mhumiex domandi relatati mas-suġġett li qegħdin niddiskutu għar-rigward is-saħħa ambjentali tan-nies inġenerali.

MADAM CHAIR: Jistgħu jkunu relatati għal inċidenzi oħrajn li jistgħu jseħħu 'il quddiem, u inti, bħala CEO, m'inti se titlef xejn billi twieġeb: anzi, tkun qed tillumina lilna l-parlamentari li nħarsu lejk biex tfehemna x'hemm available biex nikkontrollaw l-iżvilupp tal-istrutturi li għandna madwarna.

JOSEPH SAMMUT: Madam Chair, jien naħseb li s-CEO għandu raġun, fis-sens li jekk hemm kawża li qiegħda sub judice, l-informazzjoni li jista' jagħti hawnhekk tista' tkun ta' preġudizzju kbir għall-kawża li hemm il-Qorti.

Ma naħsibx li huwa lok jirrispondi fuq ċerta materja sensittiva li għandha bearing fuq kawża li għadha sub judice.

MADAM CHAIR: Onor. Sammut, il-Parlament huwa fuq il-Qorti, u hawnhekk għandna kull dritt nisimgħu kollox.

Ma jfissirx li, jekk xi ħaġa qed tinstema' l-Qorti, ma tistax tinstema' hawnhekk.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Nixtieq inserraħ moħħ l-Onor.

Sammut li l-kawża li hemm quddiem il-Qorti hija waħda ta' natura ċivili u mhijiex kontra l-MEPA, jiġifieri żgur li bl-ebda mod mhu se jinkrimina lanqas ċivilment u jippreġudika ruħu s-CEO tal-MEPA, għax m'hemmx kawżi kontra l-MEPA fil-Qorti llum.

Qed ngħid dan in addition ta' dak li ntqal.

MADAM CHAIR: Lanqas likieku.

Il-Parlament għandu d-dritt li jisma' lil kulħadd.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Ċert.

MADAM CHAIR: Għax kawża qed tinstema' l-Qorti, ma jfissirx li l-Parlament m'għandux għalfejn jisma'.

Bl-istess raġunament, il-Public Accounts Committee jista' ma jkomplix jisma' xhieda; ikun hemm attivitajiet li qegħdin isiru fil-Qorti u attivitajiet li qegħdin isiru fil-Parlament, u jiġifieri waħda ma tippreġudikax lill-oħra.

Għandek iktar mistoqsijiet, Sur Avukat?

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Iva.

Jista' s-CEO iweġibni fuq standards Ewropej jew internazzjonali, u l-linji gwida li ġew illuminati minnhom meta raw, jekk investigaw, dwar id-distanza tal-impjant mis-silo tal-grain jew attività oħra ta' ikel?

IS-SUR MICHAEL SANT: Bħala distanzi bejn cement silos u attivitajiet oħrajn, jew grain silos u attivitajiet oħrajn, ma jidhirlix li għandna xi linji gwida lokalment, u m'iniex aware li hemm imkien ieħor.

Għal dawk li huma standards applikabbli taħt liġi ambjentali, wieħed jista' iħares lejn il-best available technique tad-direttiva tal-IPPC, u nistgħu ngħidu li l-istandards applikabbli ta' dawk il-guidelines, ġew applikati fil-każ tas-cement silo.

L-AVUKAT ADRIAN DELIA: Jissemma metraġġ f'dawn il-guidelines, 100 metru jew 'il fuq minn 100 metru?

IS-SUR MICHAEL SANT: Le, ma jidhirlix li jissemma.

MADAM CHAIR: Grazzi.

Hawn iktar membri tal-pubbliku li jixtiequ jagħmlu xi mistoqsijiet?

Dott. Godfrey Grech, konsulent ta' KGT, ingħaqad madwar il-Mejda tal-Kumitat.

GODFREY GRECH (Konsulent ta' KGT): Ir-riżultati tal-air monitoring li sar fil-post fejn hemm is-cement silo – naħseb ilkoll naqblu li l-perimetru ta' UC Ltd. huwa l-istess bħal dak ta' KGT, u allura nimmaġina li l-arja hija l-istess – jistgħu jimxu għal KGT bħala environment assessment tal-arja madwar KGT?

IS-SUR CLIVE TONNA: Bil-qalb kollha.

MADAM CHAIR: Hawn iktar mistoqsijiet?

ASTRID VELLA (Flimkien għal Ambjent Aħjar): Madam Chair, nixtieq nistaqsi lill-MEPA kemm-il darba fis-sena se jsir dan il-monitoraġġ, u għal kemm tul ta' żmien.

Bħalma diġà ssemma fl-aħħar laqgħa, peress li l-impjant huwa ġdid, standards li preżentement hemm fl-impjant jistgħu jkunu għoljin u sodisfaċenti; però, mal-medda taż-żmien, jistgħu jiddeterjoraw, u allura nixtieq inkun naf jekk il-monitoraġġ huwiex long term, u kemm-il darba fis-sena jsir.

IS-SUR MICHAEL SANT: Il-monitoraġġ huwa kontinwu, u napprezza l-concern rigward li l-istandards jiddeterjoraw biż-żmien, għax din hija problema li nsibuha ma' wiċċna bħala xogħol ta' kuljum, u hija waħda mir-raġunijiet għalfejn ikun hemm monitoraġġ anke ta' ċertu certification tal-equipment, tal-kwalità tal-filter, eċċ., u anke biex wieħed ikun jista' jagħmel evalwazzjoni ta' performance matul medda ta' żmien, ħalli jara jekk hemmx il-bżonn li jsir aġġornament tal-permess.

IS-SUR CLIVE TONNA: Min-naħa tagħna, kif diġà spjegajt, din is-sena se nerġgħu nagħmlu dan it-tip ta' sampling programme, imbagħad skont ir-riżultati li jkollna, inkunu nistgħu nqabbluhom mar-riżultati li għandna preżentement.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak.

Ma jidhirx li hawn aktar mistoqsijiet.

Fid-dawl ta' dak li ntqal illum, u anke tal-istudji li ġew ippreżentati, nixtieq nistaqsi lill-Membri tal-Kumitat jekk jixtiequx li aħna nerġgħu nagħmlu talba formali biex UC Ltd. jiġu jagħmlu l-preżentazzjoni tagħhom.

Jidher li hawn il-qbil tal-Kumitat.

Qabel naġġorna, nixtieq nitlob il-permess mill-Membri ta' dan il-Kumitat sabiex id-dokumenti kollha li ġew ippreżentati lill-Kumitat, flimkien ma' ritratti u dokumenti li ġew ippreżentati fl-aħħar laqgħa fejn ġie diskuss dan is-suġġett, jitpoġġew fuq il-website tagħna.

Jidher li m'hawn ebda oġġezzjoni.

Nerġa' ngħid li l-għan ta' dan il-Kumitat huwa li, jekk NGO talbitna niċċaraw ċerti punti, għall-benefiċċju tal-pubbliku li wara kollox eleġġiena, aħna nagħmlu dan.

Il-pajjiż għandu l-Leġiżlattiv, għandu l-Eżekuttiv, u għandu l-Ġudikatura: kulħadd jista' jaħdem indipendentement minn kulħadd, però l-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż tibqa' il-Parlament.

Jekk jiena tiġini talba bħal din u ma nressaqhiex hawnhekk biex tiġi diskussa u nvestigata, inħoss li bħala Kumitat għall-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp inkunu qegħdin nonqsu ħafna lill-elettorat.

Nirringrazzjakom u naġġorna l-Kumitat għal data li tiġi kkomunikata aktar tard.

Fis-7:27 pm, il-Kumitat aġġorna.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees dev


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

LAQGĦA NRU.

It-Tnejn, 23 ta' Frar, 2015.

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:41p.m.

L-Onor.

Marlene Farrugia, Chairperson tal-Kumitat, ippresediet.

PREŻENTI

L-Onor.

Marthese Portelli, u l-Onor.

Preżenti għal-laqgħa kien hemm ukoll l-Onor.

Michael Falzon, Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u Simplifikazzjoni Amministrattiva.

Għal din il-laqgħa ġew mistiedna jattendu rappreżentanti mill-Ministeru għas-Saħħa, mill-Malta Environment and Planning Authority (MEPA), minn Kordin Grain Terminal, minn UC Limited, kif ukoll rappreżentanti tal-NGOs.

Iċ-Chairperson qalet it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 12 li saret fit-2 ta' Frar, 2015 ġew konfermati.

DISKUSSJONI SABIEX TINGĦATA AKTAR INFORMAZZJONI FID-DETTALL DWAR L-ISSUES AMBJENTALI U TA' SAĦĦA LI POTENZJALMENT JISTA' JKUN HEMM FIR-RIGWARD TAL-IŻVILUPP TAS-SILO TAS-SIMENT FIL-VIĊINANZI TA' KORDIN GRAIN TERMINAL (Kont.)

Fil-bidu tad-diskussjoni, Madam Chair qalet li kif isir dejjem, il-partijiet kollha konċernati kienu avżati li kellhom jattendu għal-laqgħa tal-Kumitat li kellha ssir illum.

Dik il-ġurnata stess wara nofsinhar, UC Ltd. ġew ikkuntattjati mill-iskrivana tal-Kumitat għax kienu għadhom ma bagħtux risposta għall-ittra li kienet intbagħtitilhom sabiex tavżahom li kellhom jattendu għal-laqgħa, u r-risposta tagħhom kienet li ma kenux se jattendu għax l-avukat tagħhom kien indispost.

Madam Chair għamlet riferenza u fakkret x'kien jgħid Ordni Permanenti Nru. 164 u anke x'kienu jgħidu artikli 4, 8 u 11 tal-Ordinanza dwar is-Setgħat u l-Privileġġi tal-Kamra tad-Deputati.

Hija qalet li kull min ikun imsejjaħ jidher quddiem il-Kumitat, huwa obbligat li jagħmel dan, u min ma jersaqx jittieħdu l-passi neċessarji sabiex dan isir.

Is-Sur Johann Buttigieg u s-Sur Michael Sant, Chief Executive Officer u Project Manager tal-MEPA rispettivament, is-Sur Joseph Rapa, Segretarju Permanenti fil-Ministeru għas-Saħħa, u Dott. Christine Baluci u s-Sur Clive Tonna, Resident Specialist u Direttur fid-Direttorat tal-Ambjent għas-Saħħa Ambjentali rispettivament, ħadu parti fid-diskussjoni u rrispondew għad-domandi magħmula mill-Membri tal-Kumitat.

Waqt id-diskussjoni, l-uffiċjali tal-MEPA ippreżentaw lill-Kumitat dawn id-dokumenti:

9 – Ittra datata 11 ta' Ottubru 2012 mibgħuta minn Dr. Ian Stafrace, Chief Executive Officer, Malta Environment and Planning Authority, lis-Sur Johann Borg ta' UC Ltd;

10 - Tabella li turi s-sekwenza ta' kif ġraw l-affarijiet fil-kuntest tas-cement silo ta' UC Ltd;

12 – Ritratti li juru l-operat ta' Kordin Grain Terminal; u

13 – Emission Reports – UC Ltd. għal Diċembru 2014 u Jannar 2015.

Fil-laqgħa ħadu sehem ukoll l-Avukat Adrian Delia u t-Tabib Godfrey Grech, konsulent legali u konsulent ta' Kordin Grain Terminal rispettivament, kif ukoll is-Sinj.

Astrid Vella mill-għaqda Flimkien għal Ambjent Aħjar.

Fis-7:27p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li kellha tiġi komunikata aktar tard..

SKRIVANA TAL-KUMITAT

CHAIRPERSON TAL-KUMITAT


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

Laqgħa Nru 39

L-Erbgħa, 4 ta' Marzu, 2015

L-Onor.

Deborah Schembri, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali tavża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 4 ta' Marzu, 2015 fis-7.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Implimentazzjoni tal-politika dwar is-saħħa sesswali – Diskussjoni ma' rappreżentanti mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni.

Affarijiet oħra.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 39

L-Erbgħa, 4 ta' Marzu, 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 39

L-Erbgħa, 4 ta' Frar, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.10 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 38 li saret nhar l-Erbgħa, 18 ta' Frar 2015 ġew konfermati.

IMPLIMENTAZZJONI TAL-POLITIKA DWAR IS-SAĦĦA SESSWALI – DISKUSSJONI MA' RAPPREŻENTANTI MID-DIPARTIMENT TAL-EDUKAZZJONI.

THE CHAIRPERSON (Onor. Deborah Schembri): Ngħaddu mill-ewwel għas-suġġett tagħna llum li huwa l-implimentazzjoni tal-politika dwar is-saħħa sesswali, fejn illum se jkollna diskussjoni mar-rappreżentanti mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni.

L-ewwel nett nixtieq nirringrazzjakom talli ġejtu għal din l-istedina u rrid navżakom li dawn il-laqgħat ikunu video streamed fuq il-websajt tal-Parlament.

Għalhekk jekk għandkom xi oġġezzjoni għal dan tistgħu tgħiduli issa.

Bħalissa qegħdin nerġgħu nirrevedu r-rapport li kien sar fil-leġiżlatura l-oħra dwar is-saħħa sesswali biex naraw jekk ir-rakkomandazzjonijiet li kienu saru fih seħħewx għax mhux imbilli nagħmlu r-rapporti, huwa importanti wkoll li naraw li l-affarijiet ikunu mexjin.

Fl-ewwel laqgħa li għamilna fuq dan is-suġġett kellna r-rappreżentanti min-naħa tal-Promozzjoni tas-Saħħa u waħda mill-affarijiet li konna kurjużi dwarha kienet fuq jekk din is-sexual health policy kenitx qiegħda tiġi implimentata kif suppost fl-iskejjel kollha, jiġifieri kemm fl-iskejjel tal-Istat, tal-Privat u anke dawk tal-Knisja.

U llum se nisimgħu mingħand l-iskejjel tal-Istat kif ukoll mill-iskejjel tal-Knisja.

Tal-Privat se nisimgħuhom f'laqgħa oħra.

Fil-fatt magħna llum għandna lis-Sur Stephen Camilleri, lis-Sinjura Kathleen Bonello u lis-Sur Mario Muscat min-naħa tal-iskejjel tal-Istat.

U għandna wkoll lil Dr Rose Anne Cuschieri, Director for Educational Services in Church Schools.

Se nibda l-ewwel mill-iskejjel tal-Istat u li nixtieq inkun naf mingħandkom hu dwar kif qiegħda tiġi mħaddma din is-sexual health policy fl-iskejjel.

Nixtieq inkun naf jekk hijiex qiegħda tiġi mħaddma kif kien mistenni, jekk hemmx varjazzjonijiet ta' kif qiegħda tiġi mħaddma fl-iskejjel differenti u x'hemm li tixtiequ li jsir b'mod differenti.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI (Għalliem tal-PSCD fl-iskejjel tal-Istat): Jiena ħejjejt power point biex nipprova nispjega aħjar x'nagħmlu fis-suġġett tagħna u mbagħad nagħti l-kelma lil sħabi l-oħra biex jitkellmu fuq is-suġġett tagħhom.

Fil-verità fejn tidħol l-edukazzjoni ma nitkellmux fuq is-saħħa sesswali għaliex dik għandha konotazzjonijiet mediċi u allura, ġeneralment tispiċċa titkellem fuq mard u affarijiet bħal dawn.

Aħna nitkellmu fuq sexuality and relationship education, jiġifieri l-ambitu tal-edukazzjoni neħduh mill-aspett ħolistiku għax l-istudenti jkunu għaddejjin minn diversi stadji; għandek psychological, sexual, physical u social aspects hawnhekk u allura aħna nipprovaw neħduha b'mod aktar ħolisitku.

Meta ħarġet l-istrateġija ħarġu linji gwida fuq kif wieħed għandu jgħallem l-edukazzjoni sesswali fl-iskejjel tal-Istat u anke fl-iskejjel tal-Knisja.

Huwa dokument li ħareġ mill-Ministeru tal-Edukazzjoni u fih insibu ċerti prinċipji.

Kif qegħdin taraw hemm prinċipji bażiċi li wieħed irid iżomm f'moħħu meta qed jitkellem fuq edukazzjoni sesswali fl-ambitu ta' relazzjonijiet imma ma naħsibx li hemm għalfejn noqogħdu narawhom waħda waħda, imbagħad forsi tkunu tistgħu taqrawhom bil-kwiet.

Biex ikollok edukazzjoni sesswali tajba jrid ikollok ċerti affarijiet fil-klassi, jiġifieri jrid ikollok a safe environment, fejn l-għalliem ikun imħarreġ biżżejjed biex jindirizza ċerti temi li mhux dejjem ikun faċli jindirizzahom għax dejjem jinbidlu u anke għaliex xi kultant it-tfal jistaqsuk mistoqsijiet li mhux dejjem tkun taf kif se tirrispondihom.

THE CHAIRPERSON: L-għalliema jkollhom taħriġ speċjali fuq dawn l-affarijiet?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Fil-B.Ed u fil-PGCE tal-PSCD ikollhom, għalkemm mhux biżżejjed fl-opinjoni tiegħi.

Issa tar-reliġjon u tax-xjenza ma nafx imma naħseb li ma jkollhomx u allura dik hija xi ħaġa nieqsa.

Issa peress li fil-PSCD hemm aktar element ta' dan is-suġġett, ikun hemm taħriġ speċifiku.

Xorta mhux biżżejjed għax meta joħorġu fl-iskejjel, l-istudenti jinnotaw li għandhom bżonn aktar taħriġ, speċjalment issa b'dawn il-ħafna tibdiliet li qed iseħħu fejn jidħol il-ġeneru, eċċ. Fl-iskejjel tal-Istat il-PSCD jibda minn Year 3 u kif qed taraw f'dik it-tabella aħna nibdew nitkellmu fuq it-tibdiliet emozzjonali, fuq is-sexual changes, fuq il-gender, eċċ. L-informazzjoni hija addattata għal kull età.

L-għalliema tagħna, qabel ma jibdew dawn it-tip ta' lezzjonijiet huma obbligati li jagħmlu laqgħa mal-ġenituri tat-tfal u jkollok skejjel fejn ikun hemm turn out mhux ħażin ta' ġenituri u jkollok skejjel oħra fejn ikollok turn out baxx ħafna.

Madankollu din hija xi ħaġa li nagħmluha kull sena biex il-ġenituri jkunu jafu t-tfal x'qed jitgħallmu fl-iskola.

Idealment ikunu l-ġenituri li jibdew jagħtu dan it-tagħlim imma ħafna drabi ssib li għad hemm ċerta mistħija u biża' dwar kif se jitrattaw dan is-suġġett.

Ovvjament aħna nipprovaw ninvolvu lill-ġenituri kemm jista' ikun.

Imbagħad fis-sekondarja, għal kull sena hemm dawk li ngħidulhom learning objectives, jiġifieri oġġettivi differenti li jmissu mas-sesswalità u mar-relazzjonijiet.

Illum 'il ġurnata qegħdin nitkellmu wkoll fuq ir-relazzjonijiet tramite l-internet għax qegħdin naraw ħafna relazzjonijiet tat-tfal li qed isiru minn fuq l-internet milli wiċċ imb'wiċċ.

THE CHAIRPERSON: Dawn il-learning objectives jibdew mill-Form 1?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Iva, u jibqgħu sejrin sa Form 5.

Aħna nibdew mill-aspett tal-valuri, li tkun lest meta tiddeċiedi li tagħmel l-att sesswali ma' xi ħadd, eċċ. Nitkellmu wkoll fuq l-astinenza u nitkellmu fuq dak li ngħidulu l-ABC model, jiġifieri li inti tkun responsabbli biex jekk tiddeċiedi li se tagħmel l-att sesswali tal-inqas tuża' xi tip ta' kontraċezzjoni.

Dik importanti ħafna.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

PAULA MIFSUD BONNICI: Il-kurrikulu li tapplikaw intom huwa l-istess wieħed li jintuża fl-iskejjel tal-Knisja?

Pereżempju x'inhi l-pożizzjoni tal-iskejjel tal-Knisja fuq il-kwestjoni tal-kontraċettivi?

Jagħtu l-istess tip ta' tagħlim u informazzjoni fl-iskejjel tal-Knisja?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Ġeneralment huma jsegwu s-sillabi tagħna imma jista' ikollok ċerti għalliema li jkollhom ċertu biża' biex jagħmlu dan.

Pereżempju l-linji gwida, li semmejt aktar qabel, illum jagħtu l-fakultà lill-għalliem sabiex ikun jista' iġib condom fl-iskola sabiex juri lit-tfal kif jintlibes.

Aħna nemmnu li dan huwa importanti ħafna għax altru li qed titkellem fuqu u qiegħed turi power point u altru qed turi lit-tfal kif jintlibes u jekk jista' jkun jipprovawh huma stess.

Fl-iskejjel tal-Istat ikollna ftit tar-reżistenza, anke minn xi kapijiet tal-iskejjel imma b'mod ġenerali hija aktar aċċettata.

Fil-fatt bħala education officers qegħdin ninsistu sabiex l-iskejjel jixtru contraceptive kit biex it-tfal isiru konxji aktar ta' x'inhuma l-affarijiet li jeżistu llum.

DR ROSE ANNE CUSCHIERI (Direttriċi tal-Iskejjel tal-Knisja): Kif qal is-Sur Stephen Camilleri aħna naħdmu b'sinerġija kbira mad-Dipartiment.

L-HODs tal-PSCD hemm erbgħa minnhom u dawn jattendu b'mod regolari għall-korsijiet li jsiru.

Apparti minn hekk nagħmlu seminars flimkien u għalhekk din l-idea li għall-iskejjel tal-Knisja dan is-suġġett qisu xi taboo mhuwiex minnu.

Nammetti li hemm ċerta biża' u li hemm ċerta reżistenza, anke minn ċerti kapijiet, imma hawnhekk nista' nitkellem fuq meta kont ngħallem jien il-PSCD fis-snin disgħin.

Jien kont ngħallem fi skola tas-subien u fuq il-contraception kont nibdilhom mill-bidu għax inti ma tistax taħrab mir-realtà.

Huwa inutli li nitfgħu t-trab taħt it-tapit!

Il-valuri rridu ngħadduhom kemm nistgħu u l-edukazzjoni bla valuri hija myth, ma teżistix għax xi tip ta' valur se tgħaddi żgur.

Il-valur tal-astinenza huwa l-ewwel wieħed u mbagħad għandek il-valur tar-responsabilità.

Jekk se jkun hemm relazzjoni sesswali jew xi tip ta' relazzjoni intima, din għandha tkun b'responsabilità.

Ovvjament għandek il-valur tal-fideltà u l-protezzjoni.

Illum it-tfal qed ikunu esposti għal relazzjonijiet ma' żgħażagħ oħra bħalhom minn età żgħira u għalhekk irridu nagħtuhom l-għodda meħtieġa.

THE CHAIRPERSON: Nifhem li l-ideal huwa dan imma meta aħna tkellimna ma' persuni differenti sibna li teżisti din id-distinzjoni ta' kif jiġi mgħallem dan is-suġġett fl-iskejjel tal-Istat u fl-iskejjel tal-Knisja.

Issa jiena mhux qiegħda ngħid li l-ideal mhuwiex dak li qiegħda tgħid inti imma l-aktar li jinteressani huwa li fl-iskejjel tal-Knisja, meta tiġu biex tgħallmu dan is-suġġett, jekk qegħdin nitkellmu fuq contraception kit jew fuq l-użu tal-condom, tgħallmuhom dwarhom jew le?

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Forsi mhux daqshekk b'mod dirett imma se nispjegalek.

Jiena staqsejt lill-Head of Department tal-PSCD qabel ġejt hawnhekk u l-contraception kit fittxitu għax aħna rridu nimxu at par mad-Dipartiment.

Forsi li għandna żvantaġġ huwa li fil-livell tal-primarja għad m'għandniex il-peripatetic teachers tal-PSCD.

S'issa dawk għadhom ma tawhomlniex mid-Dipartiment – jiġifieri mhux minnha jonqos - u allura l-lezzjonijiet tal-PSCD isiru mill-għalliema tal-klassi.

L-ideali hu li jkun hemm għalliem apposta għax, kif nafu, mhux kull għalliem kapaċi jgħallem dan is-suġġett, speċjalment f'età żgħira fejn ikollok tagħti ċerti affarijiet bażiċi.

Inħossu li hemmhekk għandna ftit ta' żvantaġġ imma xorta it is picking up u hemm skejjel fejn qed jinvestu f'għalliema li tħallashom l-iskola stess biex il-PSCD jibda minn età żgħira.

THE CHAIRPERSON: Xi ħaġa li qamet fil-laqgħa preċedenti meta kien hawn ir-rappreżentanti min-naħa tal-Health Promotion kienet li fis-suġġetti l-oħra bħall-matematika, ix-xjenza, eċċ. hemm l-eżamijiet.

Issa jien mhux qiegħda nippretendi li jsir eżami għall-PSCD imma għandu jkun hemm xi forma ta' assessment biex naraw li t-tfal qed jiġu mgħallma l-affarijiet kif suppost u biex naraw jekk il-messaġġ huwiex qiegħed jasal?

Aħna m'aħniex interessati li jkun hemm xi ħaġa li titniżżel fir-result sheet imma interessati li naraw jekk il-messaġġ huwiex qed jasal jew le.

L-inkwiet tagħna hu – u din mhijiex relatata biss mas-sesswalità imma anke mar-relazzjonijiet – li għandna ġenerazzjonijiet ta' nies miżżewġin li għadhom żgħar u li qed isibuha diffiċli ħafna sabiex ikollhom relazzjoni dejjiema.

Forsi huwa nuqqas li ġej minn meta kienu iżgħar u allura forsi nistgħu ngħinu liż-żgħażagħ biex ma jmorrux f'dik it-triq.

Meta llum fil-familji għandek iktar tifrik u allura t-tfal il-first hand experience tagħhom qegħdin jeħduha mid-dar, jiena naħseb li għandna nħeġġu aktar dan it-tagħlim.

U għalhekk nixtieq inkun naf jekk nistgħux b'xi mod nassessjaw kemm qed jasal il-messaġġ li intom qegħdin tagħtu.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Fil-verità jekk tagħmel xi tip ta' assessment se tkun qiegħed tassessja biss fuq l-informazzjoni.

Nassumu li għamilt lezzjoni fuq l-STIs u mbagħad wara tajthom kwestjonarju.

Hemmhekk kulma se tkun qed tassessja huwa fuq jekk tgħallmux x'inhuma dawn l-STIs.

Jekk ħadux il-ħiliet u jekk l-attitudnijiet tagħhom, li ġabu mid-dar, inbidlux, hija iktar diffiċli u ħafna drabi din titkejjel - jekk tista' titkejjel - aktar fil-bogħod.

Ħafna mill-affarijiet li inti tgħallem l-iskola, u din tgħodd għas-suġġetti kollha, inti ma tkunx tista' tkejjilhom dak il-ħin.

Imbagħad x'jagħmlu bihom it-tfal meta joħorġu mill-iskola.

Kif għedt inti, it-tfal diġà jiġu b'baggage ta' valuri jew b'attitudnijiet differenti u allura l-iskop tal-għalliem hu li jiffaċilita l-lezzjoni b'tali mod li t-tfal idarrihom jaraw aspetti differenti.

Il-media lilna ma tantx qiegħda tagħtina għajnuna.

Il-bieraħ kont fi skola ġo Bormla u t-tfal ħlief jitkellmu fuq il-programm ta' Xarabank li sar nhar il-ġimgħa li għadda m'għamlux!

Jien ma rajtux dan il-programm għax ma narahx imma qaluli li ħlief fuq kif il-mara qagħdet għar-raġel u li r-raġel huwa dominanti u hekk ma semmewx fih!

Jiġifieri kultant dak li tibni f'ħafna lezzjonijiet li tagħmel, isirlek programm wieħed bħal dan u jkissirlek kollox f'sagħtejn!

Issa jien mhux qed ngħid għall-programm ta' Xarabank biss imma anke dawn id-drammi bil-Malti li qed jittellgħu, fejn għandek ħafna vjolenza u dak jaqlibha lil dik u viċiversa, u l-fatt li jkunu bil-Malti t-tfal aktar jassoċjaw ruħhom magħhom.

Meta jagħmlu l-lezzjonijiet tagħhom l-għalliema jgħiduli li ħafna tfal isemmuhom dawn l-affarijiet.

Aħna bħala education officers nagħmlu ħafna monitoring fl-iskejjel, jiġifieri mmorru u naraw il-lezzjonijiet li jsiru u niċċekkjaw il-files tal-għalliema.

Issa kull għalliem huwa differenti, hawn min jeħodha bis-serjetà u hawn min jeħodha b'inqas serjetà imma inti ma tistax tippretendi kollox minn kulħadd.

Din il-ġimgħa kont ma' rappreżentanta tal-Health Promotion Unit li qiegħda ddur l-iskejjel miegħi għax ikun hemm għalliema li ma jħossuhomx komdi li juru lit-tfal ċerti affarijiet.

Imma din qaltli li meta staqsiet lit-tfal ċerti mistoqsijiet kienu jidhru li jafu ċerti affarijiet, jiġifieri naħseb li t-tagħlim hemm qiegħed.

Il-probleam hi x'qed jagħmlu bih it-tagħlim meta għandek ħafna mixed messages mis-soċjetà ta' madwarhom.

THE CHAIRPERSON: Però isir monitoring ta' jekk it-tagħlim huwiex qed isir bl-istess metodu kullimkien?

Hemm xi metodu ta' kif id-Dipartiment tal-Edukazzjoni jkun jaf jekk dik il-parti tal-kurrikulu hijiex qiegħda tiġi mgħallma?

Qiegħda ngħid hekk għax peress li ma jkunx hemm eżamijiet ma jkunx daqshekk faċli biex tinduna jekk xi ħadd ikunx qabeż parti mis-sillabu.

Bażikament kull għalliem suppost ikollu a scheme of work li jagħmel fil-bidu tas-sena u jkollu lesson plan għal kull lezzjoni.

Imbagħad it-tfal għandhom ir-reflective logbook fejn huma jiktbu l-ħsieb tagħhom wara kull lezzjoni.

U meta jien immur fil-klassi l-ewwel ma niftaħ huwa dan ir-reflective logbook tat-tfal.

Ormai issa ilni seba' snin bħala education officer u l-għalliema nafhom bl-amment.

Fil-fatt nista' ngħidlek min huma l-aħjar għalliema, min huma dawk tan-nofs u min huma dawk li kieku nista' naqbad u nneħħihom imma ma nistax nagħmel hekk.

Ħafna mix-xogħol isir għax nagħmlu monitoring kontinwu fl-iskejjel tagħna.

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Barra minn hekk tagħmel differenza wkoll għax it-tfal jistgħu jitgħallmu imma mbagħad għandek il-pass l-ieħor, u ċioè jekk humiex se jaddottaw dak li jkunu tgħallmu.

Meta niġu għall-għalliema nsibu li hemm min jgħallimhom biex jgħallimhom, hemm min jgħallem b'ċerta konvinzjoni u hemm min jgħid ħaġa u l-messaġġ jagħtih bil-kontra, jiġifieri hemm dawn il-fatturi kollha.

Inti tista' tara l-ischemes of work imma diffiċli li tara x'qed jiġri f'kull lezzjoni li ssir.

U hawnhekk qiegħda nitkellem mhux bilfors fuq is-sesswalità imma l-għalliem jista' ikun qed jitkellem fuq il-bullying, fuq ir-razziżmu jew fuq kull topic ieħor li jiġi diskuss fil-PSCD, fejn aħna nemmnu li dan suppost qed isir mod imma fil-fatt ma jkunx qed isir hekk.

THE CHAIRPERSON: Anke l-metodu.

Pereżempju jien għandi tifel li jaqa' f'din l-età u qiegħed Year 5 fi skola tal-Istat.

Xi ġimagħtejn ilu mort għal din il-laqgħa li semmejtu u qalulna li l-parti fejn jitkellmu fuq iċ-ċiklu menstrwali tal-bniet u fuq affarijiet konnessi mas-subien it-tfal jiġu mifrudin.

U r-raġuni għalfejn jagħmlu hekk hija għax is-subien iħossuhom aktar komdi meta jitkellmu fuq l-affarijiet tagħhom meta jkunu għal rashom u l-istess il-bniet.

Xi ħaġa li ġietni f'moħħi hi li f'din l-era, fejn aktar qegħdin nersqu lejn co-education biex it-tfajliet u l-ġuvintur li għadhom żgħar jitgħallmu jgħixu flimkien u mhux ikollhom dawn it-taboos …

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Ir-riċerka turik li fejn għandek ċerti temi jkun aħjar li jsir hekk.

Issa dawn jifirduhom għal lezzjoni waħda jew tnejn biss, biex jekk hemm tifla li forsi għadu ma ġihiex il-period waqt li ta' sħabha ġie, din tkun aktar lesta li tistaqsi jekk ikunu bniet biss.

L-istess jekk ikun hemm tifel li forsi qed jikbirlu xi ftit sidru għax forsi għandu xi ftit flab, ikun iżjed komdu li jistaqsi ċerti mistoqsijiet jekk ikun mas-subien biss.

Imbagħad għal-lezzjonijiet l-oħra kollha, fejn jitkellmu fuq relazzjonijiet, rispett, eċċ. dawk dejjem flimkien ikunu.

L-iskop tagħna mhuwiex dak li nifirduhom imma li jitgħallmu fuq xulxin.

Mela fil-Year 6 is-subien se jitgħallmu fuqhom infushom u fuq x'qed jiġrilhom il-bniet u viċiversa.

Fil-Year 5 dik ma nagħmluhiex għax nimxu skont id-development stages tat-tfal, dejjem hekk saret u sibna li taħdem.

Fil-Form 1 hekk se nagħmluha, jiġifieri l-għalliema se jieħdu lezzjoni waħda u jifirdu t-tfal għax huwa importanti wkoll li tagħti ftit spazju lis-sess separat.

THE CHAIRPERSON: Il-bieraħ lestejna t-Tieni Qari tal-Gender Identity Bill.

Issa bħalma tafu jista' jkollna tfal li huma transgender u fil-fatt diġà għandna tfal hekk fl-iskejjel.

Intom kif se tindirizzaw din l-issue meta tiġu biex tgħallmu l-PSCD?

Kif se tittrattaw din il-materja mhux biss mal-istudenti normali imma anke mat-tfal li huma transgender fil-grupp?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Naħseb li dawn huma affarijiet li bdew jidħlu issa fix-xena u għalhekk irridu naraw ftit ir-reazzjonijiet tal-kapijiet tal-iskejjel, tal-għalliema u anke tat-tfal stess.

Safejn naf jien s'issa qatt ma kien hemm xi transgender fis-sekondarja.

Jekk kien hemm xi ħadd li ried ikun f'tas-subien u jilbes ta' tifla ma kenux jaċċettawh.

Aħna nitkellmu waqt il-lezzjonijiet tagħna imma mbagħad trid tara l-attitudnijiet tat-tfal kif se jkun iżjed 'il quddiem.

Imma aħna nitkellmu fuq l-orjentazzjonijiet sesswali differenti.

THE CHAIRPERSON: Titkellmu fuq orjentazzjonijiet sesswali u tal-ġeneru differenti?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Iva, nitkellmu fuqhom.

Kif għedt, it-tfal jiġu b'ċerti attitudnijiet mid-dar u allura mhux sempliċi biex tispjegalhom li xi ħadd huwa gay għax it-tfal kif iħarsu lejh u jgħidu "jaqq" żgur li mhijiex kelma sabiħa li tgħid fuq xi ħadd imma mhuwiex faċli lanqas biex tibdel dik l-attitudni.

U għalkemm ikollok l-edukazzjoni kollha, sfortunatament ċerti affarijiet ikunu diġà ingrained fit-tfal.

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Inħoss li fuq is-suġġett tat-transgender din hija xi ħaġa ġdida, fis-sens li issa qiegħda toħroġ aktar fil-beraħ.

Jiena naf b'każ wieħed fi skola minn tagħna u nammetti li tiġi f'diffikultà kif se taqbad issolviha għax din għandha implikazzjonijiet oħra marbuta magħha.

Kumbinazzjoni llum konna qegħdin nitkellmu fuqha għax għandek ukoll il-kwestjoni tal-bathrooms, speċjalment fi skejjel li mhumiex co-ed.

L-iskejjel tagħna mhumiex co-ed, mela hemmhekk x'se jiġri?

THE CHAIRPERSON: Fil-fatt l-istudenti transgender li jkollkom x'isir minnhom?

Tibdlulhom l-iskola jew le?

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Jiena naf b'każ wieħed u mill-ewwel fittixt l-għajnuna.

S'issa għadna ma biddilnilux l-iskola għax għadna fil-bidu imma qegħdin naħdmu mal-ġenituri, mas-social worker u anke mal-Gay Movement.

Ċerti sitwazzjonijiet trid tfittex l-għajnuna għax għadna rridu nsibu saqajna fihom u hemm ċerti implikazzjonijiet marbuta magħhom, jiġifieri mhux kemm taqbad u tgħid se nagħmel transfer.

Naħseb li anke bħala adulti għandna bżonn ta' ċertu taħriġ fuq dawn l-affarijiet.

KATHLEEN BONELLO (Għalliema tar-Reliġjon fl-iskejjel tal-Istat): Trid timxi skont it-temperatura tiegħu jew tagħha, jiġifieri ma tridx tgħaġġel u trid tara l-bżonnijiet tat-tifel jew tat-tifla.

Trid tara kif qed iġibu ruħhom ma' sħabhom u anke d-dar u għalhekk jidħol ukoll is-social worker.

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Anke d-dar, jekk is-sitwazzjoni hija aċċettata d-dar tiegħu, allura se tagħmel differenza kbira ħafna.

Hemm ħafna fatturi li trid tieħu akkont tagħhom.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Wara l-istrateġija ħriġna l-linji gwida u għamilna dawn il-workbooks għal Year 4 u Year 6.

Ħdimna mal-Kummissarju għat-Tfal u mal-MCAST biex it-tfal jieħdu dawn il-workbooks id-dar u jkunu jistgħu jitkellmu mal-ġenituri tagħhom, eċċ. Mal-Year 5 għandna dan il-booklet li huwa sponsored mid-ditta "Always" u dan nagħtuh ukoll lit-tfal biex jużawh.

Semmejna t-taħriġ u f'dan ir-rigward ħdimna mal-Health Promotion, fejn għamilna seminar ta' sitt ijiem għall-education officers tal-PSCD, tar-reliġjon, tax-xjenza u għall-HODs għax kultant it-tfal jistgħu jieħdu messaġġi differenti ħafna.

Naħseb li kien seminar interessanti ħafna - is-Sur Muscat u s-Sinj.

Bonello kienu preżenti għalih ukoll – għax tibda tara d-differenzi fil-ħsieb li hemm bejn l-għalliema.

Din is-sena fil-PSCD ħdimna wkoll mal-Wardija Special School.

Naħseb li dak huwa nuqqas kbir li għandna, fis-sens li għalkemm għandna l-inklużjoni tat-tfal b'diżabilità biex ikunu fil-lezzjonijiet tal-PSCD, aħna ma nkunux nafu … Inti semmejt li jkun diffiċli biex tara x'tgħallmu t-tfal jekk ma tagħmilx eżami jew test fuq dak is-suġġett partikolari u fuq it-tfal b'diżabilità għandna problema ikbar għax għal kull tip ta' diżabilità għandna bżonn ta' programm differenti u m'għandniex dak it-tip ta' programm.

Fil-fatt is-surmast tal-iskola tal-Wardija ħa l-inizjattiva u aħna ħdimna mal-għalliema tiegħu fejn ħloqna programm kemm għall-ġenituri tat-tfal kif ukoll għall-istudenti nfushom peress li ħassejna li dawn ma jafu xejn.

Wara 16-il sena fil-mainsteam dawn it-tfal lanqas kif jieħdu ħsieb tagħhom infushom u fuq l-affarijiet bażiċi ma jafu.

U għalhekk dan huwa importanti ħafna.

PAULA MIFSUD BONNICI: Fl-iskejjel normali, jekk ikollok studenti li jkollhom bżonn l-LSA u dawn ikunu mhux tal-istess rittmu tal-istudenti l-oħra, f'dak il-każ l-LSA taddata skont ir-rittmu tat-tifel?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Ħafna drabi fil-PSCD ma tidħolx l-LSA għax aħna nipprovaw nagħtu ftit spazju lil dak it-tifel jew tifla.

Kemm jekk ikollok tifel li għandu bżonn one to one jew inkella full-time minħabba forsi problemi ta' behaviour, aħna nħossu li t-tfal għandhom bżonn ftit spazju għalihom għax il-fatt li jkollok LSA mwaħħla miegħek ġurnata sħiħa mhijiex healthy.

Ir-rapport li ħareġ fuq l-inklużjoni juri biċ-ċar li t-tfal b'diżabilità qed ngħallmuhom fuq il-helplessness and we are not empowering them.

Kultant lanqas l-LSA ma jkun kapaċi jgħallem dawn it-tip ta' lezzjonijiet u allura l-għalliem tal-PSCD jagħmel l-almu tiegħu biex jinkludi lill-istudent li għandu diżabilità.

Issa kif għedna, jekk għandek tifel bid-down syndrome dan għandu bżonn tip ta' direzzjonijiet mentri jekk huwa autistic għandu bżonn direzzjoni mod ieħor imma dawk għad m'għandniex fl-iskejjel tagħna.

Għandna inklużjoni imma fl-opinjoni tiegħi mhijiex inklużjoni akkademika.

Fl-aħħar slide tal-powerpoint tiegħi tistgħu taraw il-gaps fl-ispecial needs tal-post secondary.

Statistikament tfal minn 16-il sena 'l fuq isiru iżjed sesswalment attivi u f'dawn il-post secondary schools m'għandna l-ebda tip ta' edukazzjoni marbuta mas-sesswalità, mar-relazzjonijiet, drogi, eċċ. Huma biss istituzzjonijiet akkademiċi u daqshekk!

Naħseb li wieħed irid jara kif jindirizza dan l-aspett mal-ġenituri għax ħafna drabi mhux qed nilħquhom lill-ġenituri fl-iskejjel tagħna.

U r-raġunijiet huma varji; jew għax ma jiġux jew għax ikunu assenti, eċċ.

THE CHAIRPERSON: Nirringrazzjak.

Issa se ndur ftit fuq is-sur Mario Muscat.

Fil-lezzjonijiet tax-xjenza, x'tip ta' tagħlim isir fuq dan it-topic?

Jiena kont fi skola tal-Knisja u niftakar li l-uniku ħjiel ta' edukazzjoni sesswali - jekk tista' ssejħilha hekk – kienet damet biss ħames minuti f'sena sħiħa waqt il-lezzjoni tax-xjenza!

U aħna domna sena sħiħa nsemmu dik il-paġna fejn kien hemm is-sexual reproduction, li jekk m'iniex sejra żball kienet paġna 93 għax tant kienu damu jgħiduha li 30 sena wara għadni niftakarha.

Min-naħa tagħkom, kif tikkontribwixxu lejn dan is-suġġett tas-saħħa sesswali?

IS-SUR MARIO MUSCAT (Għalliem tax-Xjenza fl-iskejjel tal-Istat): Kif għedt inti, fil-każ tas-suġġett tax-xjenza, dik naħseb li hija xi ħaġa li ilha ssir snin twal, anke meta kont student jien niftakarha.

Ir-remit tiegħi huwa fil-Form 1 u l-Form 2 u se nitkellem ftit fuq is-suġġett tax-xjenza.

Fil-primarja huwa parti mill-kurrikulu tal-istudenti.

Kull meta jsir, kemm fil-primarja kif ukoll fil-Form 1 u fil-Form 2, imma f'dan il-każ fil-Form 1, aħna dejjem inħeġġu fis-sillabi miktuba biex l-għalliema tax-xjenza, fejn jistgħu, jikkoordinaw ma' dak li qed isir fl-iskola tagħhom mill-għalliema tal-PSCD biex dak li jkun ma jagħtix messaġġi differenti minn xulxin.

B'hekk ma tassumix li xi ħaġa saret mentri forsi fis-suġġett l-ieħor ma tkunx saret.

Għalhekk kemm jista' jkun dak li jkun jagħti backing lil xulxin f'dak li jkun qed isir.

Fil-fatt dan is-seminar li semma s-Sur Camilleri se jkun ta' għajnuna kbira. ll-fatt li l-għalliema ta' suġġetti differenti ġejna flimkien u qed naraw a common vision flimkien tista' tkun ta' ġid.

F'Lulju li ġej se nipprovaw nagħmlu in-service training għall-għalliema ta' żewġ kulleġġi, fejn se nġibu l-għalliema ta' dawn is-suġġetti flimkien u bħala in-service training se nieħdu din it-tema mill-aspett tas-suġġetti differenti flimkien.

U nittamaw li tmur tajjeb.

Fil-każ tal-primarja fuq ix-xjenza għandna issue kbira fuq jekk għandhiex issir jew le, mhux biss fuq din it-tema imma anke bħala s-suġġett tax-xjenza in ġenerali.

Ir-responsabilità tal-lezzjoni tax-xjenza fil-primarja hija tal-class teacher imma hemm reżistenza kbira mill-għalliema tal-primarja għax qed jgħidu li hemm nuqqas ta' kompetenza biex jgħallmuh.

Issa biex ilaħħqu mal-iskejjel tal-Istat hemm 22 peripatetic teachers li jduru l-iskejjel u jiltaqgħu ma' kull klassi sakemm ma tintilifx xi lezzjoni minħabba xi vakanza jew minħabba xi ħaġa oħra.

Imma ġeneralment jiltaqgħu darba kull ġimagħtejn.

Imma fl-aħħar survey li kellna tat-TIMS, li huwa survey internazzjonali, ħareġ li minn madwar 60 pajjiż, bħala average tax-xjenza fil-primarja, aħna ġejna fl-aħħar post!

U filwaqt li l-average kienet ta' 90 jew 100 siegħa fis-sena, l-average ta' Malta kien ta' 15-il siegħa fis-sena!

PAULA MIFSUD BONNICI: Inti qed titkellem għall-iskejjel tal-Istat?

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Aħna lanqas għandna peripatatic teachers tax-xjenza għax ma jiġux approvati!

Suppost li aħna intitolati għal nofs il-peripatetic teachers li hemm fis-settur tal-Istat imma m'għandniex.

THE CHAIRPERSON: Ma jkollkomx għax mhux qed ikun hemm biżżejjed?

Minħabba l-finanzi.

IS-SUR MARIO MUSCAT: Ħa nagħti eżempju.

Jien suppost miegħi għandi erba' head of departments, li jkollhom half il-load fl-iskejjel u half il-load l-ieħor għal xogħol ieħor li jagħmlu barra mill-iskola tagħhom.

Imma kull m'għandna hija waħda u din waslet biex tirtira!

U l-indikazzjoni li għandi hija li din is-sena lanqas biss se toħroġ il-call!

Mela minn banda rridu nikkompetu u nlaħħqu ma' pajjiżi oħra f'dawn is-surveys u mill-banda l-oħra mhux qed insibu r-riżorsi.

Fil-każ tal-primarja, minkejja li skond in-National Curriculum Framework, li huwa l-qafas li jirregola l-edukazzjoni, suppost li l-istudenti tal-primarja għandhom entitlement għas-suġġett tax-xjenza daqs kemm għandhom għall-matematika, jiġifieri 15% tal-ħin, fir-realtà għadna ħafna 'l bogħod.

Issa dak li qed jiġri fix-xjenza.

Din it-tema hija biss waħda minnhom u hemmhekk nieqfu biss mil-lat xjentifiku u bioloġiku.

Nerġa' ngħid li aħna dejjem ninsistu u nħeġġu ħafna lil dak li jkun sabiex jaħdem f'kollaborazzjoni ma' dak li qed jiġri fil-PSCD.

Fil-każ tal-Form 1 dan huwa topic li nkopruh matul dik is-sena, jiġifieri dan it-topic huwa parti integrali mis-sillabu tagħna u jkun hemm mumenti fejn joħorġu l-aspetti tar-relazzjonijiet eċċ. u nerġa' ngħid li hawnhekk huwa importanti li dak li jkun jaħdem f'kollaborazzjoni mal-għalliema tas-suġġetti l-oħra.

THE CHAIRPERSON: Ħalli nistaqsik l-istess ħaġa li staqsejt lil Dr Cuschieri.

Illum il-ġurnata sirna aktar konxji tal-persuni transgender u li hawnhekk tidħol ix-xjenza f'dan l-aspett ukoll.

Issa waqt il-lezzjonijiet, għalkemm qegħdin ngħidu li diġà jkunu ftit, imma qegħdin inkellmuhom fuq kif jeżistu nies bi struttura differenti?

IS-SUR MARIO MUSCAT: Mhijiex parti mis-sillabu tagħna imma jiena ċert li xi darba se tqum din il-mistoqsija.

Ikun hemm min ikun konxju u ċert li jkun hemm min ġieli jistaqsi.

Issa kemm huma ppreparati għaliha mil-lat ta' xjenza biex jifhmuha dik hija storja oħra għax hawnhekk se tidħol fit-topic tal-ġenetika, li fil-każ tax-xjenza fil-Form 1 u fil-Form 2 inkunu għadna ma wasalniex sa dak il-livell.

Dan it-topic jiġi tackled f'aktar dettall fil-Form 3 meta l-istudenti jagħżlu l-bijoloġija u jerġa' it-topic tal-ġenetika jiġi covered fil-Form 5.

Jiġifieri mhuwiex xi suġġett li se taqbad u tgħallmu fil-Form 1.

THE CHAIRPERSON: Nifhem li m'intix se tgħallem il-ġenetika fil-Form 1, imma bħal kull suġġett ieħor li fih il-komplikazzjonijiet tiegħu, tista' għallinqas tagħti ħjiel li jeżistu persuni b'orjentazzjoni sesswali differenti.

IS-SUR MARIO MUSCAT: Personalment ħadd mill-għalliema qatt ma ġew jistaqsuni li saritilhom it-tali mistoqsija fil-klassi u ma kenux jafu kif se jwieġbu.

Jien ilni 20 sena ngħallem u ħadd qatt ma staqsihieli din il-mistoqsija.

Issa ma jfissirx li ma jkunx hawn illum min jistaqsiha.

THE CHAIRPERSON: Illum il-ġurnata t-tfal aktar qed jisimgħu fuqhom dawn l-affarijiet u allura aktar se jistaqsu.

Jien nieħu mit-tifel tiegħi li għandu disà snin, li dan sempliċement ħadtu l-polyclinic u kien qed jara l-file tiegħu u fejn għandek il-kaxxi biex timmarka jekk hux raġel jew mara, dan dar fuqi u staqsieni għalfejn ma jagħmlux "gender" minflok "sex"? issa l-kelma "gender" aktar tagħmel sens minħabba l-persuni transgender.

Jiġifieri dan it-tifel qabad u staqsini din il-mistoqsija minn jeddu għax dak il-ħin lanqas kont qiegħda biss inkellmu.

Li rrid ngħid hu li llum it-tfal jisimgħu ħafna aktar u allura bilfors li se jistaqsu aktar.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Fil-fatt fis-suġġet tagħna - anke fil-primarja stess – it-tfal jistaqsu x'inhu gay, eċċ. Ħafna drabi dawn ir-risposti jingħataw imma kif għedt inti, ikollok tfal li jistaqsu ħafna mistoqsijiet minħabba forsi l-background tagħhom u jkollok tfal oħra li jkunu għadhom ma waslux għal ċerti ideat.

IS-SUR MARIO MUSCAT: Pereżempju din hija l-ewwel sena li fiha l-iskejjel tal-Istat qed jesperjenzaw il-co-ed fil-Form 1.

U kien hemm kulleġġ wieħed li bdewha s-sena l-oħra.

Imma tajjeb ngħidu li ma qamitx l-issue biex is-subien u l-bniet jinfirdu waqt dan it-topic.

Fil-fatt kien hemm xi ħadd li staqsa jekk huwiex minnu li se jinfirdu t-tfal imma ħadd ma semma xejn għas-suġġett tax-xjenza.

THE CHAIRPERSON: L-idea hi li ma jinfirdux fis-suġġett tax-xjenza.

THE CHAIRPERSON: U min-naħa tar-reliġjon?

KATHLEEN BONELLO: Ir-reliġjon jibda jiġi mgħallem mill-Year 1 sal-Form 5.

THE CHAIRPERSON: Meta ngħidu reliġjon, qed nitkellmu limitatament għar-Roman Catholic Religion u qed nirriferu għall-iskejjel tal-Istat?

Imma għandek tfal li għandhom ir-reliġjon musulmana li jistgħu jġibu nota mingħand il-ġenituri tagħhom u b'hekk jistgħu ma jidħlux għal-lezzjoni.

Però għandna sitwazzjonijiet - li mhumiex waħda jew tnejn – fejn ikun hemm tfal li jinteressaw ruħhom fil-lezzjoni minħabba l-interattività tal-lezzjoni u jieħdu sehem xorta waħda.

Pereżempju a case in point hija l-Year 6 fejn it-tfal għandhom kapitlu jismu "Pontijiet" u dan għandu x'jaqsam mar-relazzjoni bejn ir-reliġjonijiet differenti.

U ssib tfal musulmani li jiġu mistoqsija mit-tfal l-oħra dwar ir-reliġjon tagħhom u allura jkun hemm din l-interattività u l-lezzjoni toħroġ iktar sabiħa għax dawn ikunu qegħdin jesprimu dak li jgħixu fil-familja tagħhom.

THE CHAIRPERSON: Għat-tfal li mhumiex Roman Catholics suppost li setgħu jibdew jattendu s-suġġett tal-etika.

Hux hekk?

Imma għandi d-dubji tiegħi kemm beda jiġi mgħallem dan is-suġġett!

KATHLEEN BONELLO: Dan bħalissa qiegħed bħala proġett pilota f'żewġ skejjel primarji u f'żewġ skejjel primarji.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Fil-fatt għandek l-iskola primarja ta' San Pawl il-Baħar u dik ta' Birżebbuġa u għandek l-iskola sekondarja tan-Naxxar u l-oħra ta' Pembroke.

THE CHAIRPERSON: Mela hemmhekk it-tfal qegħdin jinqasmu biex min ma jridx jitgħallem ir-reliġjon ikun jista' jitgħallem is-suġġett tal-etika.

KATHLEEN BONELLO: Hekk hu.

THE CHAIRPERSON: U intom kif tindirizzawhom it-temi tar-relazzjonijiet u tas-sesswalità?

KATHLEEN BONELLO: Kif għedtlek aħna nibdew il-programm tagħna minn Year 1.

Bħalissa qegħdin fi proċess sabiex jitbiddlu l-kotba kif ukolli is-sillabu.

Qabel kellek il-Year 1 u l-Year 2 b'topics bażiċi ħafna u mbagħad minn Year 3 sa Year 5 kienu jittrattaw l-ħajja ta' Ġesù u mbagħad minn Form 1 jaqilbu għal topics oħra.

Issa biddilna s-sillabu b'tali mod li aspetti li jgħinu fl-iżvilupp sesswali u r-relazzjonijiet jidħlu kull sena.

L-importanti hu li mill-Year 1 se nibdew ngħinuhom biex jiżviluppaw mhux biss l-għarfien tagħhom fuq ir-reliġjon imma wkoll fuq ir-rispett, li jagħrfu t-tajjeb mill-ħażin u li jaċċettaw id-differenzi.

Pereżempju semmejna l-orjentazzjonijiet sesswali.

Illum fl-iskejjel tagħna mhux biss għandek orjentazzjoni sesswali differenti imma għandek ukoll il-kulur tal-ġilda differenti, b'mod speċjali minħabba l-immigrazzjoni irregolari.

U naħseb li għalkemm ikun hemm sitwazzjonijiet fejn minħabba l-ġenituri tagħhom, ikun hemm tfal li ma jaċċettawx biżżejjed lil dawn it-tfal l-oħra, on the whole naħseb li dawn qed ikunu infilzati b'mod san.

Imbagħad għandhom it-topic tar-rispett through il-ħbiberija.

Jista' jkun li f'sena jkollok chapter speċifiku imma l-ħbiberija u r-rispett jidħlu f'kull chapter.

Ma ninsewx li hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq ir-reliġjon Kattolika u kif inhu mibni t-tagħlim tar-reliġjon tagħna, dejjem se tidħol il-kelma ta' Alla.

Fil-fatt Ġesù tana mod kif nirrelataw mal-ħbieb!

Mela aħna ma nidħlux biss fuq ir-relazzjonijiet imma anke fuq ir-role models fil-ħajja tagħna.

Ir-role models huma importanti ħafna.

THE CHAIRPERSON: Aħna qegħdin fi stadju fejn jidħlu r-relazzjonijiet, l-imħabba u ż-żwieġ.

Issa daħlu notions li jagħmlu distinzjoni kbira bejn dak li huwa tal-Knisja u dak li huwa tal-Istat, fosthom id-divorzju u l-koabitazzjoni.

Fil-fatt dalwaqt se tidħol il-liġi tal-koabitazzjoni f'pajjiżna.

Għandna wkoll l-unjoni ċivili bejn nies tal-istess sess u anke bejn nies tas-sess oppost.

Intom kif tinkorporaw dawn l-aspetti fil-lezzjonijiet tagħkom?

Fil-lezzjonijiet tar-reliġjon tillimitaw ruħkom għall-aspett reliġjuż biss jew inkella turu lit-tfal li hemm distinzjoni bejn iż-żewġ affarijiet?

Meta tkunu qegħdin tgħallmu lit-tfal li forsi jkunu daqxejn akbar fl-età, - għalkemm biex inkun onesta ma nieħu xejn bi kbir għax illum il-ġurnata fil-klassijiet tagħna hemm ħafna tfal li għandhom il-ġenituri separti u li allura jibdew jistaqsu dawn il-mistoqsijiet minn età żgħira – qegħdin turuhom li hemm distinzjoni bejn l-affarijiet tal-Knisja u l-affarijiet tal-Istat?

Jew inkella tillimitaw ruħkom għall-aspett reliġjuż biss?

Pereżempju fil-Year 5 hemm chapter fuq il-familja u fuq iż-żwieġ.

Aħna nuruhom x'inhu l-valur tal-familja u naturalment l-għalliema huma konxji tal-fatt li għandek ħafna separazzjonijiet.

Imbagħad inti trid tgħid li kemm dak it-tali li l-familja tiegħu hija n-nanna jew inkella l-ieħor li l-familja tiegħu hija ommu biss.

Jiġifieri mhux se ngħidlu li qed jgħix b'mod ħażin għax kieku tispiċċa tkissru!

THE CHAIRPERSON: Ħalli nsemmi xi ħaġa li lili tinkwetani sa ċertu punt.

Is-sena l-oħra ltqajt ma' tfal li kellhom il-ġenituri tagħhom gay u qed irabbu l-ulied.

Qabel dawn ma kienux rikonnoxxuti bħala family unit imma xorta t-tfal kienu jitrabbew ma' koppji gay.

Ħafna drabi dawn it-tfal qed ikunu fl-iskejjel u jkunu wkoll fil-lezzjonijiet tar-reliġjon.

Allura meta inti qed issemmi l-kelma "familja, relazzjonijiet u relazzjonijiet sesswali" aħna dejjem se naraw koppja magħmula minn raġel u mara, speċjalment fil-kotba tar-reliġjon.

Ma naħsibx li din hija xi ħaġa faċli.

KATHLEEN BONELLO: Fil-Form 3 għandna dik li nsejħulha "mixja għar-relazzjonijiet" fejn jitrattaw speċifikament ir-relazzjonijiet, inkluż dawk LGBT.

U jingħad speċifikament li dawn iridu jiġu aċċettati u hemm miktub li jekk ma taċċettahomx tkun qiegħed tagħmel qtil psikoloġiku!

Ma nistgħux ma naċċettawhomx.

Jien inħoss li għalkemm mhuwiex faċli għall-għalliema imma trid tifhem li l-bniedem għandu l-inklinazzjonijiet tiegħu.

Kull bniedem huwa uniku u għandu d-dinjità tiegħu.

Issa għalkemm forsi jien lilek narak differenti minni jew inkella jien inqis lili nnifsi normali u inti m'intix hekk, ma jfissirx li għandi nittrattak b'mod differenti.

THE CHAIRPERSON: Dak l-istage huwa parti essenzjali mis-sillabu tal-Form 4 u Form 5 ukoll?

THE CHAIRPERSON: Anke fil-lezzjonijiet tar-reliġjon?

KATHLEEN BONELLO: Iva, dażgur.

Dan il-ktieb li ħriġna issa ilu għal dawn l-aħħar sentejn jiġi mgħallem.

Bdejna mill-primarja u s-sekondarja.

L-ewwel għamilna restructuring tas-sillabu u mbagħad bdejna noħorġu l-kotba accordingly.

Dan is-suġġett kien importanti ħafna.

L-ewwel nett f'dawn ir-relazzjonijiet għandek id-dinjità tal-persuna u mbagħad għandek ukoll kif tibni relazzjoni.

Imbagħad għandek ukoll fuq ir-relazzjonijiet sesswali, jiġifieri għandek tarġa tarġa.

THE CHAIRPERSON: Fil-lezzjonijiet tar-reliġjon, fejn jidħlu suġġetti bħal kontraċettivi, fejn trid tara wkoll xi jgħid il-katekiżmu tal-Knisja Kattolika fuq is-suġġett, intom kif tindirizzawh dan is-suġġett fil-lezzjoni tar-reliġjon?

KATHLEEN BONELLO: Dik qiegħda f'tal-ħames sena u kull m'għandek hu fuq x'inhi kontraċezzjoni.

Dan mhuwiex suġġett faċli biex jiġi mgħallem għax il-Knisja dejjem hija miftuħa għall-ħajja.

Ovvjament waqt it-tagħlim tar-reliġjoni trid toqgħod attent.

Naturalment importanti ħafna li inti tagħmel l-affarijiet b'mod responsabbli.

Inti ppreparat sabiex tuża l-condom?

Dan għaliex il-condom mhuwiex 100% secure.

Imma mbagħad inti lest li tidħol għar-responsabilità tal-parenthood?

Meta nagħmel l-att sesswali jien qed nużak għall-gost u għall-pjaċir jew inkella qiegħed nibni relazzjoni miegħek li ilni naħdem għaliha?

Irridu nżommu quddiem għajnejna wkoll li dawn huma żgħażagħ.

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri fil-lezzjonijiet tar-reliġjon tindirizzawh dan is-suġġett tal-kontraċezzjoni?

THE CHAIRPERSON: Nifhem li r-relazzjoni hija deeper than the physical jew lil hinn minn kemm forsi jistgħu jieħdu pjaċir tal-mument, eċċ. Peress li għandek il-katekiżmu tal-Knisja Kattolika fuq naħa u trid jew ma tridx għandek il-pożizzjoni tal-Knisja fuq il-kontraċezzjoni, f'liema dawl wieħed li jgħallem ir-reliġjon fl-iskejjel tal-Istat ipoġġi l-kontraċettivi u l-kontraċezzjoni?

F'dawl tajjeb jew le?

KATHLEEN BONELLO: Li tkun proġettata bħala xi ħaġa tajba żgur li le għax il-Knisja dejjem tgħallem li l-att sesswali huwa miftuħ għall-ħajja.

Issa mbagħad ikun hemm każijiet fejn …

THE CHAIRPERSON: Għax qisek tidħol f'kunflitt ma' dak li tkun qed tgħallem fil-PSCD.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Jista' jkun li wieħed jikkumplimenta lill-ieħor.

Aħna nitkellmu wkoll fuq il-valuri tar-rispett, tal-intimità, eċċ. U għalhekk l-ewwel semmejt l-ABC model.

Ovvjament il-lezzjoni tar-reliġjon trid tieħu l-aspett tar-reliġjon ukoll.

Fil-lezzjoni tal-biology jgħallmuhom ukoll fuq il-kontraċettivi.

Għalhekk nerġa' ngħid li fl-opinjoni tiegħi s-suġġetti jikkumplimentaw lil xulxin.

Ovvjament it-tfal jafu li fil-lezzjonijiet tar-reliġjon se tieħu ċertu tip ta' informazzjoni, fil-PSCD se tieħu tip ta' informazzjoni oħra, eċċ. Imbagħad huma jagħmlu l-għażliet skont il-valuri tagħhom.

Pereżempju għalliema minn tiegħi kienet qiegħda tagħmel demostrazzjoni ta' condom lit-tfal tal-Form 5 u wieħed mill-istudenti qalilha li bħalissa hi kienet qiegħda tagħmel dnub!

Jiġifieri hemm ċerti valuri li t-tfal ikollhom magħhom li inti ma tistax tarmihom!

Għalhekk inti jkollok suġġetti differenti li jieħdu dan it-topic minn aspetti differenti u b'hekk it-tfal ikollhom viżjoni iktar wiesa.

Imbagħad fl-aħħar id-deċiżjonijiet huma iridu jagħmluhom fil-ħajja tagħhom.

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Jiena naħseb li l-importanti hu li ma tkunx konflinġenti.

Fil-fatt għamilna seminars mal-għalliema tar-reliġjon, tax-xjenza u tal-PSCD mal-għalliema tagħna.

Messaġġ wieħed irid jingħata, dak tal-valur tar-relazzjonijiet.

Imma mbagħad kulħadd se jinfirex fil-linja tiegħu.

L-informazzjoni trid tgħaddi kif għandha tgħaddi.

Hu x'inhu rridu niftakru li ħafna drabi, f'din is-sitwazzjoni, l-unika informazzjoni li se jieħdu t-tfal hija mill-iskola.

Għalkemm mingħalina li avvanzajna, għal ħafna ġenituri jew m'għandhomx il-ħin biex jitkellmu mat-tfal fuq dawn l-affarijiet, jew inkella xorta għadhom iħossuhom skomdi li jgħaddu din it-tip ta' informazzjoni.

U allura l-iskola għadha the main source of information għat-tfal tagħna.

Jekk ma tingħatax informazzjoni tajba mill-iskola, jien ma nafx minn fejn tista' tingħata aktar!

THE CHAIRPERSON: Għalhekk jiena ninsab ikkonċernata minn dan l-aspett għax reliġjożament, li inti tuża mezzi kontraċettivi mhijiex looked upon b'mod pożittiv mir-reliġjon Kattolika, mentri għas-saħħa sesswali, li inti tagħmel att sesswali u ma tużax mezzi ta' kontraċettivi biex tipproteġi lilek innifsek minn ċertu tip ta' mard, hija looked upon negattivament!

Mela lil dak it-tifel li qed jitgħallem fil-klassi se jisma' in-naħa tar-reliġjon u se jisma' in-naħa tal-PSCD, ovvjament se jkollu xi mistoqsijiet għax jibda jitfixkel, u dan se jmur id-dar u hemmhekk probabilment se jsib lil xi ħadd li aktar se jgħaffiġha!

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Però statistikament fejn tidħol is-saħħa sesswali, aktar ma tipposponi milli jkollok l-att sesswali, u mhux tibda ta' 14 jew 15-il sena, iċ-ċans huwa inqas li jkollok ħafna partners u allura b'hekk se jkollok inqas mard trażmess.

Aħna, kemm bħala PSCD u kemm bħala reliġjon inwasslu dan il-messaġġ b'mod kostanti.

Ovvjament jiddependi wkoll x'tip ta' valuri għandu l-għalliem.

Jekk għandek għalliem li huwa liberu ħafna jista' jagħti ċertu messaġġi li lanqas m'huma tajbin.

Għalhekk il-valuri tal-għalliem, anke fejn jidħol reliġjon, se jinfluwenzaw ħafna l-mod ta' kif tgħaddi l-messaġġ.

U dik hija xi ħaġa li ħafna drabi ma jkollokx kontroll fuqha.

KATHLEEN BONELLO: Biex inkompli ma' dak li qalet Dr Cuschieri, ċerti postijiet huma aktar vulnerabbli minn oħrajn.

Jien ma ngħidx li l-għalliema tal-PSCD, tar-reliġjon u tax-xjenza ma jimxux flimkien.

Jien għamilt żmien ngħallem il-PSCD u r-reliġjon u kont nimxi id f'id mal-għalliema tax-xjenza.

Imma jkun hemm postijiet fejn tkun trid tibda minn x'imkien.

Dawn il-kulleġġi li se nibdew minnhom huma l-aktar kulleġġi fejn naraw li hemm l-aktar vulnerabilità dwar dan il-messaġġ.

U qed nitkellmu fuq il-Kulleġġ ta' Santa Margeritha u l-Kulleġġ ta' St Thomas Moore.

THE CHAIRPERSON: Rigward il-PSCD, meta titkellmu fuq relazzjonijiet, tagħmlu distinzjoni bejn nies li jikkoabitaw u dawk miżżewġin?

Lit-tfal tagħtuhom idea ta' x'inhu the best case scenario?

Tgħidulhom li aħjar tkun miżżewweġ milli tkun tikkoabita?

Bħalma nafu r-relazzjoni taż-żwieġ hija l-iktar relazzjoni soda.

Statistikament dejjem joħroġ li pereżempju l-koabitazzjoni hija aktar weak bħala tip ta' stabilità f'relazzjoni.

Allura intom tindirizzawh dan is-suġġett waqt il-PSCD?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Dawn insemmuhom meta nitkellmu fuq familji differenti u ssir ukoll fil-primarja.

Jista' pereżempju jkollok stampi differenti ta' familji differenti.

Ikollok pereżempju stampa ta' mara, raġel u tifel u stampa oħra ta' raġel u raġel, fejn imbagħad toħloq diskussjoni u toħroġ l-affarijiet mit-tfal.

Ovvjament aħna ngħallmuhom li idealment biex ikollhom tarbija jridu jkunu maturi u li jkunu f'relazzjoni soda.

THE CHAIRPERSON: Imma l-ebda stampa mhi se turi d-differenza bejn dawk li huma miżżewġin u dawk li qed jikkoabitaw.

Dik ma tistax taraha fi stampa.

Imma tista' toħroġha waqt id-diskussjoni.

THE CHAIRPERSON: Iva, imma intom tiddiskutu li waħda għandha aktar valur mill-oħra jew li t-tnejn huma ndaqs?

Lit-tfal qed nagħtuhom messaġġ li veru teżisti l-koabitazzjoni minkejja li din mhijiex regolata imma li jkun aħjar li jkunu fiż-żwieġ?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Illum it-tfal fil-klassijiet qed jgħixuhom dawn l-affarijiet.

Jiġifieri meta titkellem fuq familja ma tistax tgħid mara u raġel għax jista' jkollok tifel jew tifla li qed jgħixu man-nanna jew inkella mal-missier biss.

Anke fid-diskussjonijiet li jkollna, it-tfal ikunu jafu min qiegħed ma' single parent, min huwa fostered u min huwa adopted.

U dawn aħna kollha nindirizzawhom.

Imma mbagħad, kif għedt qabel, kollox jiddependi minn fuq kif ipoġġi l-affarijiet l-għalliem fil-klassi.

U dik hija xi ħaġa delikata ħafna.

Jekk jien għandi ċerti valuri diffiċli biex dawk il-valuri ma ngħaddihomx lill-istudenti ta' quddiemi, anke jekk inkun konxju.

Kif għedt, ċerti mistoqsijiet u ċerti statements li nagħmel nista' lanqas inkun konxju li qed nagħmilhom u ngħid li l-aħjar relazzjoni hija dik bejn mara u raġel.

THE CHAIRPERSON: Rigward il-kwestjoni tal-ġeneru, il-fatt li n-nisa u l-irġiel ugwali, dik tindirizzawha fil-lezzjonijiet?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Hawnhekk qed nitkellmu fuq gender stereotypes u dik anke fil-primarja nagħmluha.

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Bħalissa qegħdin naħdmu fuq proġett mal-Kummissarju għat-Tfal fuq stereotyping u gender issues.

THE CHAIRPERSON: Pereżempju jien iltqajt ma' bosta tfal li l-ġenituri tagħhom jattendu xi komunità u mhux l-ewwel darba li f'dawn il-komunitajiet jiġi enfasizzat li r-raġel huwa l-kap tal-familja u li l-missier jieħu d-deċiżjonijiet!

U din ovvjament tmur kontra dak kollu li nixbgħu nippritkaw!

Dawn huma fazzjonijiet reliġjużi!

Fil-lezzjonijiet tar-reliġjon, meta tafu li dan qed isir, tindirizzawha biex it-tfal ma nħalluhomx b'din l-idea żbaljata fil-fehma tiegħi?

KATHLEEN BONELLO: Ma naħsibx li fir-reliġjon jingħad li r-raġel huwa l-kap tal-familja!

THE CHAIRPERSON: Mhux fir-reliġjon imma t-tfal li jkollhom xi ġenitur li jmur f'dawn il-laqgħat tal-katekumeni.

Tingħad ħafna!

IS-SUR MARIO MUSCAT: Tagħlim uffiċjali żgur mhuwiex tal-Knisja!

THE CHAIRPERSON: Li qed ngħid hu li dan qed isir f'ċerti laqgħat.

Meta għandek dak il-kuntest, li għat-tfal huwa kuntest reliġjuż, u dawn forsi qed jattendu mal-ġenituri tagħhom u qed jisimgħuhom direttament, jiena naħseb li fil-kuntest tal-klassijiet tar-reliġjon għandna aktar ngħidu xi ħaġa to counter balance this situation.

KATHLEEN BONELLO: Jien naħseb li biex din il-biċċa xogħol tkun miġġielda hemm bżonn li titkabbar l-attituni tal-għalliem.

U trid tkun miġġielda mhux biss fit-tagħlim tar-reliġjon.

Anzi fit-tagħlim tar-reliġjon ngħinu lil kulħadd għax ngħallmu fuq il-modrija, fuq il-ħbiberija u fuq li taqsam l-affarijiet ma' kulħadd.

U li r-raġel fil-familja huwa d-dominanti lanqas biss tissemma.

Jiena nemmen li hija l-attitudni tal-għalliema li fil-klassi jittrattaw lil kulħadd l-istess.

Pereżempju jekk ikollok għalliem raġel u dan jagħti aktar importanza lis-subien, dan qed jgħaddi messaġġ mod imma jekk ikollok għalliem li jittratta lil kulħadd l-istess, dan qed jgħaddilhom il-messaġġ li gender is equality.

Anke mill-aspett tal-intelliġenza, ta' attività fil-klassi, ta' min iwieġeb u ta' min inqabbad biex jagħmel l-affarijiet.

Jiġifieri ma naħsibx li hija xi ħaġa tar-reliġjon u allaħares issir fir-reliġjon!

THE CHAIRPERSON: Ma rridx ninftiehem ħażin għax jien ma kontx qiegħda ngħid li ssir fil-klassi tar-reliġjon imma kont qiegħda nirriferi għal ċerti għaqdiet reliġjużi.

Imma aħna konxji li għandna nibbilanċjaw dan b'għarfien korrett fuq il-ġeneru?

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Jista' jkun li tiġri mhux għax ikunu jappartjenu fi grupp partikolari reliġjuż imma jista' ikun hemm ċertu stratt fis-soċjetà fejn għandhom il-kultura li r-raġel huwa kollox, li kif dan jidħol id-dar qisu jkun daħal ir-re!

U dik hija xi ħaġa li ssibha mhux biss fejn jidħol ir-reliġjon imma teżisti f'kulturi oħra wkoll.

Lanqas nistgħu ngħidu li ġejjin minn xi lokalitajiet partikolari għax jista' ikollok ukoll ċertu livell ta' soċjetà għolja li għad għandha dik il-mentalità.

Li hu żgur hu li din hija xi ħaġa li rridu niġġielduha flimkien!

THE CHAIRPERSON: Se nagħmel l-aħħar mistoqsija u nixtieq li kollha tirrisponduha.

Aħna dejjem nipprovaw intejbu għax perfetti m'aħniex u qatt mhu se nkunu imma intom x'qegħdin tistennew bħala riżorsi jew affarijiet oħra biex it-tagħlim isir aħjar?

X'jista' jsir aħjar?

X'hemm nieqes?

Bażikament l-ewwel kontu qegħdin tgħidu li minħabba nuqqas ta' finanzi għandkom shortage ta' riżorsi umani.

Hemm xi ħaġa oħra li nistgħu naraw?

IS-SUR MARIO MUSCAT: Xi ħaġa li ma semmejtx u tajjeb li nkunu konxji tagħha -anke minħabba l-framework il-ġdid tal-edukazzjoni ta' dawn l-aħħar tlett snin - hi dik li issa għandna tibdil fis-suġġetti.

Pereżempju fil-każ tax-xjenza bħalissa qegħdin naħdmu fuq is-sillabu, fejn qegħdin nipproponu li s-suġġett tax-xjenza jista' jibqa' jiġi mgħallem sal-Form 5.

Mela dan is-suġġett ma jibqax aktar sal-Form 1 u Form 2 u allura waħda mill-options tkun li inti mhux tagħżel biss il-physics, il-chemistry jew il-biology imma tista' tagħżel ukoll ix-xjenza.

Allura jekk xi ħadd għażel l-accounts għax ma jridx jispeċjalizza fix-xjenza, issa jista' jagħżel li jkollu x-xjenza sal-Form 5 u s-suġġett tax-xjenza se jkollu elementi tal-physics, chemistry u biology abbinati flimkien.

Mela inti se tagħti aktar il-possibilità li tal-inqas fil-Form 3, Form 4 u Form 5 din it-tema ma tkunx trattata biss mill-punto di vista tax-xjenza għal ftit studenti li jagħżlu l-biology imma tista' tolqot ukoll lill-istudenti l-oħra wkoll.

THE CHAIRPERSON: Din hija option li qiegħda tiġi kkonsidrata?

IS-SUR MARIO MUSCAT: Le, legalment diġà qiegħda hemmhekk.

Bħalissa qegħdin jinħadmu s-sillabi l-ġodda tas-suġġetti kollha.

Fil-fatt dan huwa proġett li jissejjaħ "Learning Outcomes Framework".

Wieħed minn dawn is-suġġetti huwa proprju x-xjenza li mill-primarja jista' jibqa' tiela' sal-Form 5.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Nixtieq inkun ftit utopiku hawnhekk, fis-sens li l-iskejjel tagħna ma jgħallmux biss għall-eżamijiet imma jgħallmu għall-ħajja.

Ħafna drabi, li kieku ma jkunx suġġett bħal tagħna, li jagħti ftit element ta' umanità fl-iskejjel, ħafna mit-tfal tagħna kulma jitgħallmu jkun għall-eżami li jmiss u għall-eżami ta' wara!

Fl-opinjoni tiegħi dak huwa nuqqas kbir fis-sistema kollha li għandna aħna.

THE CHAIRPERSON: Din dejjem tkiddni lili għax ngħallmu s-suġġetti tal-matematika, tal-ingliż, eċċ lit-tfal tagħna, u mbagħad dawn imorru d-dar u jkollhom homework fuq homework x'ilestu.

Nipprovaw inżidulhom fuq dak li diġà għandhom għax nirrealizzaw li dak huwa suġġett importanti u allura niftgħuh fis-sillabu biex imbagħad wara nirrealizzaw li f'dak is-sillabu hemm biżibilju ta' affarijiet oħra!

Issa biex filwaqt li qed ngħallmuhom dawn is-suġġetti għall-eżamijiet tagħhom ngħallmuhom ukoll fuq il-ħajja, hemm xi mod partikolari li dan nistgħu nagħmluh?

Ma nafx jekk jistax isir għax jien m'inix għalliema.

Jew inkella din hija xewqa minn dawk fejn ngħidu "tgħix bix-xewqa u tmut bil-piena"?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Naħseb li l-problema hi li suġġetti bħal tagħna, jiġifieri bħall-PSCD, ir-reliġjon u l-PE mhumiex ikkonsidrati bħala suġġetti importanti.

Fil-fatt anke l-ammont ta' ħin li jingħataw fit-time table huwa limitat.

Pereżempju għall-matematika għandek lezzjoni kuljum kif ukoll għas-suġġett tal-ingliż.

Issa mhux qed ngħid li m'għandux ikun hekk imma dak, minnu nnifsu qed iwassal ċerti messaġġi.

Illum nafu li lit-tfal mhux informazzjoni trid tagħtihom għax din jistgħu jiksbuha anke permezz tal-internet.

Meta t-tifel tiegħi jiġi biex jagħmel il-homework imur fuq il-Google u jsib ir-risposti kollha li għandu bżonn!

Għalhekk kif bdejna ngħidu, il-ħiliet, l-attitudnijiet, il-critical thinking u sfortunatament anke l-mod ta' kif ngħallmu aħna għall-eżami biss, dawn l-affarijiet m'aħniex niżviluppawhom fit-tfal!

THE CHAIRPERSON: Il-ħin li hemm għat-tfal fl-iskola naf li huwa a sore point mal-għalliema, speċjalment jekk issemmi biex iżżid il-ħin, u lanqas qiegħda ngħid li għandu jiżdied il-ħin, imma hija kwestjoni ta' li m'hemmx ħin biżżejjed?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Ftit ilu ġiet persuna barranija tagħmlilna kors u din qaltilna li aħna għandna l-inqas ħin fl-Ewropa bħala schooling imma għandna l-aktar suġġetti!

IS-SUR MARIO MUSCAT: Forsi fuq dan il-punt nixtieq inżid xi ħaġa oħra.

Illum hawn ħafna għaqdiet mhux governattivi li jorganizzaw attivitajiet differenti u dawn jibagħtu l-istediniet tagħhom lill-iskejjel.

U donnu li l-kapijiet tal-iskejjel qed jinqabdu f'sitwazzjoni fejn donnhom jibżgħu jgħidu "le" għal xi inizjattiva.

Allura fiwaqt li l-ħin tal-iskola diġà huwa limitat, it-tfal qed ikollhom biżibilju ta' attivitajiet oħra li jkompli jnaqqsilhom mill-ħin tagħhom l-iskola.

Pereżempju l-kotba tax-xjenza li nużaw aħna huma bbażati fuq sena ta' 40 ġimgħa mentri aħna għandna sena ta' 27 ġimgħa!

Nerġa' ngħid li l-iskejjel jieħdu sehem f'biżibilju ta' attivitajiet imma kif għedt inti, kollha huma importanti.

Allura liema se tħalli barra?

KATHLEEN BONELLO: Imbagħad ikollu problema li pereżempju jkollok attivitajiet li jaħbtulek dejjem fl-istess ġurnata; allura jekk pereżempju x-xjenza tiġi l-Ġimgħa, allura forsi f'xahar mat-tfal tiltaqa' darba jew darbtejn.

THE CHAIRPERSON: Qiegħda nifhem xi trid tgħid.

Aħna kellna l-PE lesson mal-Evanġelju ta' nhar ta' Ġimgħa!

Mela konna nagħmlu 20 minuta Evanġelu, imbagħad 10 minuti biex inbiddlu għall-PE, 10 minuti fil-grownd u 10 minuti oħra biex inbiddlu lura fl-uniformi!

Apparti minn hekk kull punishment li konna naqilgħu fil-klassi kienet tfisser li ma mmorrux għal-lezzjoni tal-PE!

Jiġifieri l-attitudni lejn il-PE, eċċ. mhijiex ta' prijorità.

Issa qed ikun hemm dik il-push biex fl-iskola ikun hemm dawn il-clubs 3 to 16, li to a certain extent huwa ħin li ħafna drabi qed inqattgħuh fil-bini tal-iskola wkoll.

Issa dawn is-suġġetti li qed issemmi inti, ovvjament mhux qiegħda ngħid li l-isport ta' matul il-ġurnata għandek tibda tagħmlu wara nofsinhar, imma naħseb li hemm nuqqasijiet li jridu jiġu indirizzati.

Allura nistgħu forsi nagħmlu xi ħaġa biex dawn is-suġġetti li għandna dan in-nuqqas fihom jiġu mogħtija xorta waħda lit-tfal?

Pereżempju jsiru aktar crafts, aktar lezzjonijiet tal-PE u aktar critical thinking.

Naħseb li dawn huma kollha affarijiet tajbin.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Għalfejn m'għandhomx ikunu fil-ħin normali tal-iskola?

THE CHAIRPERSON: Le, mhux m'għandhomx ikunu imma jekk se jkollna t-tfal wara l-ħin tal-iskola u se jkunu qegħdin jagħmlu xi ħaġa, mela might as well li jagħmlu minn dawn l-affarijiet.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Jien ma nafx x'jagħmlu fil-clubs 3 to 16 imma mhux kulħadd jibgħat lit-tfal tiegħu hemmhekk!

THE CHAIRPERSON: Jien mhux qiegħda ngħid li għandu jkun parti mill-kurrikulu.

Anzi m'għandux jieħu post il-kurrikulu.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Pereżempju, oħt il-mara tiegħi qiegħda l-Ingilterra u tgħidilna kif it-tfal qatt ma jkollhom homework!

U wieħed mit-tfal tagħha qiegħed fis-sekondarja.

Din l-idea li bil-homework u bl-eżamijiet it-tfal qed jitgħallmu aktar hija idea żbaljata ħafna.

L-istudju kollu jurina li dan mhuwiex minnu.

Issa aħna nsemmu l-importanza tal-familja imma mbagħad jiġu l-vakanzi tal-Karnival u qattajnihom nistudjaw għax it-tifel kellu l-eżamijiet tal-half yearly dik il-ġimgħa.

Mela għandek kontradizzjoni l-ħin kollu.

Jien kieku kont nippreferi li dakinhar noħroġ mal-mara u t-tifel.

THE CHAIRPERSON: Naf li hawn ħafna ġenituri li huma ffissati fil-homework u jaħsbu li l-għalliema mhijiex tajba biżżejjed jekk lit-tfal ma tagħtihomx ħafna homework.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Dik hija waħda mill-problemi.

Issib ġenituri li jgħidulek li dik l-għalliema mhijiex tajba għax ma tagħtihomx biżżejjed homework jew għax ma jgħaddux mill-eżami!

THE CHAIRPERSON: Allura qegħdin tgħidu li kważi kważi we can do without il-homework u dak nagħmluh waqt il-ħin tal-iskola?

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Suppost li jsir classwork ukoll.

THE CHAIRPERSON: Ġaladarba diġà għandna l-ħin tal-iskola li huwa limitat, aħna qegħdin inbiddlu l-ħin li m'għandniex l-iskola permezz tal-homework?

Li kieku kellna ġimgħa ta' 40 siegħa bħall-Ingilterra, kien ikollna 13-il siegħa aktar l-iskola u allura dak il-homework jistgħu jagħmluh l-iskola.

Li t-tifel fl-Ingilterra jmur id-dar u ma jkollux homework ma jfissirx li dan qed jagħmel inqas xogħol imma jista' jfisser li dak ix-xogħol qiegħed jagħmlu l-iskola minflok id-dar.

Jista' jkun li hemm dik id-diskrepanza wkoll.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Imma naħseb li hija l-mentalità wkoll.

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Apparti minn hekk għandek il-privatijiet.

THE CHAIRPERSON: Kif ukoll il-mużewijiet.

Ħafna mit-tfal imorru darbtejn fil-ġimgħa u aktar ma jikbru jibdew imorru kuljum.

F'San Pawl il-Baħar naf li meta jkunu żgħar ħafna jmorru jumejn fil-ġimgħa u mbagħad meta jikbru għandhom kuljum.

Issa mhux qiegħda ngħid li din hija xi ħaġa ħażina.

Imbagħad hawn min jitgħallem ukoll xi strument tal-mużika jew imur jagħmel xi sports.

IS-SUR MARIO MUSCAT: Għal fini ta' korrettezza l-ewwel ridt ngħid sena ta' 40 ġimgħa u mhux sena ta' 40 siegħa.

Filwaqt li l-programmi u l-kotba ta' barra li jiġu f'idejna huma bbażati fuq sena ta' 40 ġimgħa, aħna għandna sena skolastika ta' 27 ġimgħa.

Riċentement l-għalliema qed isibu li minħabba l-bidliet fis-suġġetti u l-mod ta' kif saru t-time tables, il-lezzjonijiet tas-sekondarja qed ikunu ta' 40 minuta-il waħda.

Issa sakemm jiġu l-istudenti u jieħdu posthom inti ma jkollokx aktar minn 30 jew 35 minuta biex tagħmel il-lezzjoni.

Jien ma nafx fi 30 minuta x'se tilħaq tagħmel!

KATHLEEN BONELLO: Barra minn hekk mhux l-istudenti kollha huma l-istess!

Hemm studenti li jkunu brillanti u jkunu jridu jieħdulek il-kliem minn ħalqek u kif ipoġġu bilqiegħda jissettiljaw mill-ewwel u jkollhom ġenn biex jibdew il-lezzjoni.

Imbagħad ikun hemm klassijiet oħra fejn tirringrazzja lil Alla jekk sal-aħħar tal-lezzjoni jkun irnexxilek tpoġġihom f'posthom!

Għalhekk jien ma nwaħħalx fl-għalliema għax dawn iridu jiffaċċjaw dawn id-diffikultajiet!

THE CHAIRPERSON: Rigward l-iskejjel tal-Knisja hemm wieħed x'jista' itejjeb fihom?

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Jekk jismagħni l-Ministru jaf li għandna bżonn insolvu l-problema tal-peripatetic teachers!

Din il-kwestjoni ilha għaddejja u issa rridu nsibu soluzzjoni għaliha.

Issa rrid ngħid ukoll li veru li aħna ngergru imma nemmen li f'dawn l-aħħar snin għamilna passi kbar 'il quddiem.

Qabel kulħadd kien fis-settur tiegħu u ma kienx hemm komunikazzjoni bejn xulxin, jiġifieri reliġjon għalihom, xjenza għalihom u PSCD għalihom.

Illum naħseb li ġejna ħafna viċin ta' xulxin.

Il-fatt li student qed jieħu messaġġ wieħed naħseb li jagħmel ħafna ġid.

Apparti minn hekk sa ftit tas-snin ilu t-tfal kienu jmorru d-dar u kienu jsibu lil xi ħadd mill-ġenituri tagħhom hemmhekk mentri llum ir-realtà hi li dawn it-tfal qed imorru d-dar u jagħmlu ħafna ħin waħedhom!

Ovvjament dawn it-tfal imbagħad se jispiċċaw fuq il-computer, internet u s-social medias l-oħra.

B'hekk dawn jista' ikollhom influwenza negattiva.

Għaldaqstant il-valuri li ngħaddulhom lit-tfal iridu jkunu ta' sinsla.

U naħseb li għandu jkun hemm ukoll aktar sinerġija magħkom għax kultant nara li hemm distakk wisq kbir bejnietna.

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri magħna bħala politiċi?

DR ROSE ANNE CUSCHIERI: Iva, bħala politiċi, u iktar u iktar bħala nies li għandkom x'taqsmu mal-leġiżlazzjonijiet.

Intom tkunu tafu min-naħa tal-pajjiż u aħna jkollna hands on fuq il-materja.

Għalhekk xi kultant ikun tajjeb li nersqu viċin ta' xulxin u nitkellmu.

Intom tafu b'ċerti bżonnijiet u aħna nafu bi bżonnijiet oħra.

THE CHAIRPERSON: Tajjeb ħafna.

Hawnhekk tajjeb ngħid li dan il-Kumitat m'għandux poteri eżekuttivi imma aħna nipprovaw inwasslu l-messaġġ biex forsi dan jasal fil-ministeri differenti u fil-kabinett tal-ministri, biex nuru fejn qegħdin in-nuqqasijiet li jeżistu.

Importanti wkoll li minn żmien għal żmien naraw jekk l-affarijiet li qed jiġu rrakkomandati minna bħala Kumitat humiex qed iseħħu fir-realtà.

Ħassejna li dan is-suġġett huwa importanti ħafna li naraw lejn liema direzzjoni sejrin u jekk humiex qegħdin jitranġaw l-affarijiet.

U mid-dehra jidher li kien hemm passi kbar.

Għalkemm wieħed dejjem jipprova jersaq lejn sistema fejn ikollok l-istudent li qed jieħu mhux biss edukazzjoni bl-eżamijiet imma jieħu wkoll edukazzjoni għal ħajja f'kuntest aktar wiesa'.

Jiena waħda minn dawk il-persuni li nemmen ħafna fuq il-multi faceted education u nemmen li għandna niġu f'daqqa u mhux li jkollna kollox in compartilasation.

L-istess fil-politika dejjem nipprova nara l-ministri f'daqqa x'jistgħu jagħmlu biex tinħoloq xi ħaġa li tagħmel sens aktar milli kulħadd jipprova jaħdem għal rasu.

Naħseb li jekk hemm xi ħaġa pożittiva li nħoss li għandna bħala Kumitat hija l-fatt li aħna ma naqgħu taħt l-ebda dekasteru u allura nistgħu mmissu ministeri differenti u nagħtu l-pariri tagħna b'mod ġenerali.

Min-naħa tiegħi nirringrazzjakom ħafna tal-ħin u nisperaw li nerġgħu niltaqgħu darb'oħra.

Aħna niltaqgħu bħal-lum ġimgħa fl-istess ħin fejn se nipprovaw inġibu lir-rappreżentanti tal-iskejjel tal-Privat biex inkomplu din id-diskussjoni magħhom u naraw kif kull skola Indipendenti qiegħda titratta dan is-suġġett.

Nirringrazzjakom.

Fis-7:25 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar tard.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees soc