KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET TAL-FAMILJA

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 08

L-Erbgħa, 27 ta' Mejju, 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 08

L-Erbgħa, 27 ta' Mejju, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fis-6.45 p.m.

THE CHAIRPERSON (L-Onor.

Etienne Grech): Nixtieq inpoġġi fuq il-Mejda tal-Kumitat:

L-Età Minima ta' Kunsens għal Attività Sesswali - Proposta mibgħuta mill-Uffiċċju tal-Kummissarju għat-Tfal f'Marzu 2015 abbażi ta' diskussjoni dwar jekk l-età għandhiex tinżel għal 16-il sena.

DISKUSSJONI DWAR L-ETÀ TAL-KUNSENS SESSWALI

THE CHAIRPERSON: Illum qegħdin niltaqgħu f'din il-laqgħa konġunta bejn il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa, il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u l-Kumitat Permanenti dwar il-Familja biex niddiskutu l-età tal-kunsens sesswali.

Se nibda billi nagħmel introduzzjoni qasira u mbagħad nibdew id-diskussjoni tagħna.

Illum għandna numru ta' mistednin, uħud minnhom esperti legali, oħrajn esperti fil-psikoloġija u oħrajn esperti fl-istudji taż-żgħażagħ.

U allura m'għandix dubju li l-mistednin tal-lum se jagħtuna aktar ħjiel fuq dan is-suġġett.

Mir-riċerka li għamilt jidher li l-età tal-kunsens sesswali f'pajjiżna hija ta' 18-il sena, l-istess bħat-Turkija.

Din l-età tvarja minn pajjiż għal ieħor fil-pajjiżi tal-Ewropa.

Fil-fatt hemm pajjiżi fejn din l-età hija ta' 16-il sena, oħrajn ta' 17-il sena u hemm oħrajn li l-età tal-kunsens sesswali hija ta' 14-il sena.

Mill-informazzjoni li għandi jidher li r-responsabilità kriminali hawn Malta hija ta' 14-il sena.

Wara li għaddiet il-liġi tal-kunsilli lokali persuna tista' tivvota għall-kunsilli lokali ta' 16-il sena.

Persuna tista' tikkonsma l-alkoħol ta' 17-il sena.

Jidher ukoll li l-liġi Maltija temanċipa lil persuna taħt it-18-il sena billi permezz tal-kuraturi tagħha jew permezz tal-ġenituri tagħha tkun tista' tiftaħ in-negozju tagħha u anke biex tiżżewweġ.

Ta' 18-il sena tista' tixtri s-sigaretti u tista' iġġib il-liċenzja tal-karozza.

U kif diġà għedna l-età tal-kunsens sesswali hawn Malta hija ta' 18-il sena wkoll.

Irridu nagħmlu differenza bejn l-età tal-kunsens sesswali u l-età fejn wieħed jitqies bħala li huwa maġġorenni.

L-età tal-kunsens sesswali għandha tittieħed biss fuq dak l-aspett u mbagħad fuq affarijiet oħra, fosthom ix-xiri tas-sigaretti u l-alkoħol, eċċ. għandna nimxu skond il-liġi Maltija.

Ovvjament irridu naraw ir-riperkussjonijiet li jista' jkun hemm jekk qed nikkonsidraw li nnaqqsu l-età tal-kunsens sesswali f'pajjiżna.

Li hu żgur hu li l-adoloxxenti Maltin ftit li xejn jafu fuq xi tgħid il-liġi Maltija dwar x'inhi l-età tal-kunsens sesswali.

Dan is-suġġett li qegħdin nitkellmu fuqu llum kont semmejtu l-ewwel darba madwar sentejn ilu permezz ta' mistoqsija parlamentari indirizzata lill-Ministru għas-servizzi soċjali, dak iż-żmien l-Onor.

Marie Louise Coleiro Preca, illum President ta' Malta, fejn staqsejtha jekk hemmx il-ħsieb li titnaqqas l-età tal-kunsens sesswali.

U fir-risposta tagħha kienet qaltli li għad trid issir diskussjoni fuqha.

L-ewwel persuna li tkellmet fuq dan is-suġġett kien l-Onor.

Franco Debono waqt it-Tieni Qari tal-Abbozz ta' Liġi Nru 7 tal-2010.

Fil-fatt dakinhar kien ta l-parir sabiex l-età tal-kunsens sesswali tinżel minn 18-il sena.

U issa nistgħu nibdew id-diskussjoni tal-lum.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, nixtieq nikkjarifika punt hawnhekk.

Nixtieq infakkrek li f'din il-leġiżlatura, - minkejja li l-Onor.

Franco Debono kien qajjem dan il-punt fl-2010 mill-aspett legali – permezz ta' aġġornament fit-8 ta' Jannar ta' din is-sena, jiena kont tkellimt fid-dettall dwar dan is-suġġett.

Mhux hekk biss imma kien qam dibattitu sħiħ fuq il-media u fil-ġurnali proprju fuq dan il-każ.

Għaldaqstant nixtieq nikkonferma li llum wasalna f'dan l-istadju, fejn qegħdin niddiskutu dan is-suġġett f'laqgħa konġunta bejn tliet Kumitati Parlamentari proprju minħabba dan it-tqanqil li sar qabel l-elezzjoni tal-kunsilli lokali.

U wara l-elezzjonijiet tal-kunsilli lokali dan il-punt baqa' ħaj.

Nixtieq niġbed l-attenzjoni wkoll fuq ittra li ntbagħtet mill-Kummissarju għat-Tfal lil dawn il-Kumitati Permanenti, liema ittra ma ġietx mibgħuta lili, u din kienet proprju r-raġuni li fl-aħħar mill-aħħar wasslitna għal dawn il-laqgħat.

Kif rajt il-lista tal-mistednin biex jiġu jitkellmu hawnhekk rajt nuqqas kbir mit-tliet Kumitati għax mhux qed nara rappreżentanza min-naħa taż-żgħażagħ.

Għandna ħafna flora li fihom huma rappreżentati ż-żgħażagħ, kemm mill-kampijiet tal-Partit Laburista kif ukoll mill-kampijiet tal-Partit Nazzjonalista u anke oħrajn li mhumiex alleati ma' xi kamp politiku.

Għaldaqstant nittama li fil-laqgħa li jmiss, meta se jkollna mistiedna lill-Kummissarju għat-Tfal, ikollna wkoll rappreżentanti taż-żgħażagħ.

Fuq kollox jekk verament irridu nisimgħu għalfejn l-età tal-kunsens sesswali għandha titbaxxa, minkejja l-esperti li se jkellmuna llum, għandna nħarsu wkoll lejn x'inhi l-fehma ta' dawn iż-żgħażagħ.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

Kif diġà tkellimt maċ-Chairpersons tal-Kumitati l-oħra, fil-laqgħa li jmiss se nġibu aktar esperti biex jitkellmu magħna imma jekk għandek xi suġġerimenti dwar min nistgħu nistiednu, nitolbok tagħtina l-ismijiet ħalli nibagħtu għalihom ukoll.

Apparti mil-laqgħa tal-ġimgħa d-dieħla jista' jagħti l-każ li nagħmlu aktar laqgħat jekk naraw li hemm il-ħtieġa.

Irrid ngħid ukoll li meta rċevejt dik l-ittra mingħand il-Kummissarju għat-Tfal, jiena kont ordnajt lis-Segretarja tagħna sabiex tiċċirkolaha mal-Membri tal-Kumitati.

Nista' naċċertak Onor. Farrugia li se jkollok kull opportunità biex tgħid dak li trid u meta se jkun hawn il-Kummissarju għat-Tfal se jkollok iċ-ċans ukoll li tirrispondi għal dak li qalet fl-ittra tagħha meta semmiet lilek.

GODFREY FARRUGIA: Semmiet lili minħabba l-affarijiet li kienu għaddejjin dak iż-żmien fuq il-programm Xarabank, fejn kien hemm preżenti wkoll l-Arċisqof, kif ukoll fi programmi oħra fuq l-istazzjon One TV u Net TV u anke minħabba kif indirizzaw dan is-suġġett il-ġurnali tagħna.

Il-Kummissarju għat-Tfal kienet irreferit għad-diskors fil-ġurnali u l-mod kif ittekiljaw l-age of sexual consent u rreferiet ukoll għal dak id-diskors tiegħi tat-8 ta' Jannar, fejn uriet il-fehma tagħha dwar kif għandna nħarsu lejn it-tfal.

U fil-fatt qalet li f'għajnejn il-liġi kulmin hu taħt it-18-il sena jissejjaħ tfal.

THE CHAIRPERSON: Onor. Farrugia, nista' naċċertak li se jkollok l-opportunità sabiex twieġeb fuq dawn l-affarijiet.

Fil-fatt se jkollna ħafna mistoqsijiet x'nistaqsu lill-Kummissarju għat-Tfal, inkluż fuq kif ir-remit tagħha jasal sal-età ta' 16-il sena.

Se nġibu wkoll persuni oħrajn li jistgħu jkunu utili sabiex jagħtuna l-opinjonijiet tagħhom dwar dan is-suġġett li jidher li għandu ħafna riperkussjonijiet legali.

Issa se nsejjaħ lill-ewwel esperta li ġibna hawnhekk illum, u ċjoè lil Dr Joanne Cassar, Senior Lecturer in Youth & Community Studies.

Infakkarkom li dan il-Kumitat qiegħed jiġi streamed online u għalhekk jistgħu jisimgħuna kemm il-ġurnalisti kif ukoll il-pubbliku in ġenerali.

Il-ħin allokat għal kull mistieden huwa ta' madwar 20 minuta għax imbagħad inkunu rridu nagħmlulkom xi mistoqsijiet.

DR JOANNE CASSAR (Senior Lecturer in Youth & Community Studies): Nirringrazzjakom ta' din l-istedina.

Jiena lecturer fil-Youth & Community Studies u nagħmel ukoll riċerka fuq is-sesswalità taż-żgħażagħ.

Se nibda billi nagħti overview tar-riċerka li għandna fuq dan is-suġġett.

Fl-2012 kien sar survey nazzjonali mill-Ministeru tas-Saħħa intitolat "Sexual Knowledge, Attitudes and Behaviours".

Dan is-survey sar ma' grupp ta' 329 żagħżugħ u żagħżugħa li l-età tagħhom kienet tvarja bejn is-16 u t-18-il sena u ħareġ li 41% qalu li kellhom attività sesswali.

L-età medja tagħhom kienet ta' 15-il sena.

THE CHAIRPERSON: U dawn kienu kemm irġiel u kemm nisa?

U naħseb li l-Ministeru tas-Saħħa jkollu l-breakdown eżatt tagħhom.

GODFREY FARRUGIA: Dan is-survey kien ġie ppubblikat f'Ottubru tal-2013 waqt din il-leġiżlatura u l-istudju sar fl-2012.

DR JOANNE CASSAR: Grazzi.

U għal din il-mistoqsija kien hemm 23.8% li qalu jaqblu ħafna mal-mistoqsija u ċjoè li jsibuha diffiċli biex jgħidu "le" u 41.9% li qalu jaqblu mal-mistoqsija.

B'kollox kien hemm 65.7% li qed jindikaw li din mhijiex xi ħaġa ta' darba.

It-tielet mistoqsija kienet "Most of my close friends have had sexual intercourse" u hawnhekk qed naraw li 18.8% jaqblu ħafna filwaqt li 37.5% jaqblu.

B'kollox dawn jammontaw għal 56%, jiġifieri aktar minn nofs il-ħbieb tagħhom jemmnu li huma attivi sesswalment.

Ir-raba' mistoqsija kienet "The main reasons for first sexual intercourse", fejn il-maġġoranza ta' dawk intervistati qalu li they were in love, jiġifieri l-intenzjoni hemmhekk kienet pożittiva.

SILVIO PARNIS: Qegħdin issemmu l-imħabba imma ta' dik l-età jistgħu jitkellmu fuq l-imħabba?!

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq żgħażagħ ta' 16-il sena.

DEO DEBATTISTA: L-ewwel ħaġa inti għandek l-empathy.

U t-tieni ħaġa mela jekk jien noqorsok mhux "ajma" se tgħid, anke jekk ikollok sena!

Dik hija emozzjoni.

Jekk inti għandek intenzjoni tajba … Jien hawnhekk mhux qed nidħol fuq jekk hijiex lifelong love.

L-ewwel se jkollok "crush" fuq xi ħadd.

(Interruzzjonijiet)

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jiena naħseb li jkun aħjar li l-ewwel inħallu lil Dr Cassar tressaq il-preżentazzjoni tagħha u mbagħad nagħmlu l-mistoqsijiet wara.

GODFREY FARRUGIA: Jiena kont se nistaqsiha dwar id-definizzjoni mill-aspett kliniku tal-kelma "sesswalment attivi".

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq intercourse mentri mill-aspett legali ma jitqiesx hekk.

THE CHAIRPERSON: Nitlob lill-Membri biex jekk jistaqsu mistoqsijiet, jistaqsu mistoqsijiet qosra u mbagħad nistaqsu l-mistoqsijiet l-oħra wara li tispiċċa l-preżentazzjoni.

DR JOANNE CASSAR: Mela kien hemm 47.5% li qalu kellhom x'jaqsmu sesswalment għax kienu f'relazzjoni ta' imħabba, 44.7% li qalu li kienet xi ħaġa naturali għalihom u 25.4% li qalu li ħassewhom li kienu ta' età tajba biex ikollhom x'jaqsmu ma' xi ħadd.

Imbagħad kien hemm raġunijiet oħra, fosthom għal kurżità, għax ma kienux jafu x'inhuma jagħmlu, għax ċedew għax-xewqat tal-partner tagħhom, eċċ. Imma dawn il-persentaġġi kienu baxxi.

Mistoqsija oħra kienet "You should be in love before you have sexual intercourse" u kellek 82% li jaqblu magħha.

Mir-riċerka li għamilt għal teżi tal-Ph.D. ħareġ li ż-żgħażagħ kienu ħafna konfużi dwar x'inhi mħabba u jixtiequ jkunu jafu aktar dwarha.

Mistoqsija oħra kienet "Use of contraception during first sexual intercourse" u kellek 41.6% li qalu li jużaw il-condom, 36.4% li qalu ma jużaw l-ebda tip ta' kontraċezzjoni, 22.1% li qalu li wżaw il-withdrawal, 5% li jużaw il-pill, 1.3% li jużaw l-intra-uterine method u 1.3% natural family planning.

DEBORAH SCHEMBRI: Minn dawn iż-żgħażagħ ta' bejn is-16 u t-18-il sena li ġew jagħmlu dan is-survey nafu jekk kienx hemm tfajliet li nqabdu pregnant?

DR JOANNE CASSAR: Ma staqsewhomx fuqha imma għandi l-istatistika tal-NSO.

Meta staqsewhom kemm huwa faċli għalihom li jitkellmu fuq il-kontraċezzjoni mal-persuna li qed ikollhom x'jaqsmu sesswalment magħha kien hemm 32.5% li qalu li jsibuha faċli ħafna u 42.9% li qalu li jsibuha faċli.

B'kollox mela kellek 75% li qalu li jsibuha faċli biex jitkellmu fuq il-kontraċezzjoni.

DR JOANNE CASSAR: Individwalment sar u mhux fi grupp.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Jien għandi B.A fil-Youth Work u l-ewwel teżi li għamilt kienet proprju fi grupp u nista' ngħid li kien hemm xi ftit tal-bluff bil-mod ta' kif bdew iwieġbu.

DR JOANNE CASSAR: Eżatt.

Fil-fatt dawn waħedhom kienu.

Meta staqsewhom jekk qattx għamlu sess mingħajr protezzjoni għax kienu taħt l-effett tal-alkoħol kien hemm 21% li qalu iva.

Il-Maltese National Sexual Health Policy fl-2010 ħarġet ħafna eżempji ta' riċerka u tgħid li hemm rabta bejn alcohol use and sexual activity.

Fil-fatt tgħid li jkun hemm żieda ta' sexual intercourse mingħajr l-ebda protezzjoni kif ukoll ma' multiple partners għax ma jkunx hemm inibizzjonijiet u għax ma jkunux jafu x'qegħdin jagħmlu.

DR JOANNE CASSAR: Iva, u xi kultant it-tnejn.

Mistoqsija oħra kienet fuq in-numru ta' partners sesswali li kellhom f'dawn l-aħħar sitt xhur.

U għal din il-mistoqsija kien hemm 56.8% li qalu li kellhom partner wieħed, 20.3% li qalu xejn, 10.8% li qalu minn tlieta sa ħamsa, 9.5% li qalu tnejn u 2.7% li qalu li kellhom sitta jew aktar.

Il-maġġoranza qalu li kellhom partner wieħed.

Dawk li qalu xejn jammontaw għal 20% imma hawnhekk irrid nerġa' nisħaq li dan is-survey sar ma' żgħażagħ ta' bejn 16 u 18-il sena.

THE CHAIRPERSON: Tista' tispeċifikalna meta sar dan is-survey?

DR JOANNE CASSAR: Dan is-survey sar fl-2012 u kien jiffoka fuq etajiet differenti.

Ovvjament jiena ffokajt fuq dawk li għandhom bejn is-16 u t-18-il sena.

Il-Ministeru tas-Saħħa jkollu l-breakdown eżatti tal-kategorija ta' dawk li għandhom 16-il sena.

Fuq is-sexually acquired infections staqsewhom jekk jafux bil-GU Clinic u rriżulta li 47.4% biss kienu jafu x'inhu.

Mela għandek kważi nofshom li ma jafux x'inhu l-GU Clinic.

Jiġifieri nista' nassumi li ma jafux x'servizzi joffru minn din il-klinika.

(Interruzzjonijiet) Meta staqsewhom jekk kienx hemm xi tabib jew xi ħadd ieħor mill-professjoni medika li qalilhom li għandhom a sexually acquired infection kien hemm 7.6% li qalu "iva".

M'inix ċerta jekk fehemux din il-mistoqsija.

THE CHAIRPERSON: Jekk ma jafux xi tfisser il-kelma "sexually transmitted infections", aħseb u ara kemm se jkunu jafu xi tfisser il-kelma "age of sexual consent"!

GODFREY FARRUGIA: Staqsejtuhom jekk għand it-tabib marrux bil-kustodja magħhom?

DR JOANNE CASSAR: Iva, imma ma nafux eżatt.

GODFREY FARRUGIA: Minn dawn is-7% kemm marru?

DR JOANNE CASSAR: Kien hemm mistoqsija li tgħid jekk jaqblux li jmorru bil-ġenitur jew jekk jaqblux li jmorru mingħajr il-ġenitur imma bl-amment ma nafx eżatt x'kien ir-riżultat.

Madankollu r-riżultat hemm qiegħed u tistgħu tarawh.

Hemm link bejn attività sesswali minn età żgħira u STIs.

Ovvjament aktar ma tipprattika aktar għandek ċans li tieħu xi infezzjoni.

Fuq it-teenage pregnancies għandna statistika ġejja mill-NSO.

U kif qed taraw fl-2011 kien hemm 32 tarbija li twieldu minn ommijiet li kellhom 16-il sena jew inqas.

L-ogħla rata kienet mis-Southern Harbour, fejn kellek 14-il tarbija u t-tieni l-ogħla rata kienet min-Northern Harbour fejn kien hemm 6 itrabi.

Meta staqsewhom jekk jixtiequx li jkollhom sexual health services u fuq liema suġġetti jixtiequ jkunu jafu kien hemm 87.7% li jaqblu li jkollhom dawn is-servizzi u xtaqu li jingħataw pariri fuq ir-relazzjonijiet.

Dwar pregnancy testing 94.2% xtaqu li jingħataw l-informazzjoni.

Mela fuq is-survey dak kollox.

Issa f'din il-paġna tistgħu taraw il-pajjiżi differenti fl-Ewropa u x'inhi l-età tal-kunsens sesswali tagħhom.

Pereżempju fi Spanja din l-età hija ta' 13-il sena mentri f'Malta, it-Turkija u l-Vatikan hija ta' 18-il sena, li hija l-ogħla età.

Fil-maġġoranza tal-pajjiżi hija 16-il sena.

Issa x'inhuma l-issues li jistgħu jinqalgħu?

L-ewwel nett iż-żgħażagħ li jgħixu Malta ġejjin minn stili ta' ħajja differenti u mhumiex grupp omoġenju.

Pereżempju għandek il-gender, l-orjentazzjoni sesswali, mil-liema pajjiż ikunu ġejjin, forsi jkunu jgħixu barra, forsi jkunu immigranti, forsi jkunu studenti tal-Erasmus, eċċ. u allura ma nistgħux naqbdu ngħidu li ż-żgħażagħ kollha huma l-istess.

L-iżvilupp sesswali fiż-żgħażagħ huwa differenti wkoll.

Għandek żgħażagħ ta' 16-il sena li jistħu jkellmu lil xi ħadd li għandhom attrazzjoni fiżika għalih u jħossuhom skomdi biex jibdew konverżazzjoni.

Għal ċerti żgħażagħ żgur li m'għandhomx f'moħħhom li jagħmlu s-sess, forsi għax jibżgħu, forsi għax m'għandhomx idea x'iridu jagħmlu u forsi anke għax ma jħossuhomx lesti biex jagħmlu dan il-pass.

Kif rajna mir-riċerka kien hemm 60% li mhumiex attivi sesswalment fl-età ta' bejn is-16 u 18-il sena.

Forsi din ir-rata qiegħda tikber imma ma rridux ngħidu li kulħadd huwa attiv sesswalment għax kulħadd differenti.

Jiġifieri hija sfida għal-liġi għax trid tagħti kas tal-bżonnijiet differenti taż-żgħażagħ differenti.

U żgur li din mhijiex xi ħaġa faċli.

Issa liema fatturi jwasslu biex tibda attività sesswali?

ANTHONY AGIUS DECELIS: Imma min mhux se jagħmel użu minnha mhux se taffettwah.

Jekk hemm min għandu l-valuri tiegħu li dan se jgħidlek li mhux se jagħmel is-sess qabel iż-żwieġ, – tkun xi tkun l-età tal-kunsens – mela din tal-età mhux se taffettwah.

Mela l-aktar li rridu nkopru huma dawk iż-żgħażagħ li qegħdin jipprattikaw u li allura qegħdin jagħmlu xi ħaġa llegali.

DR JOANNE CASSAR: Jekk ma tkunx se tużaha mhux se taffettwak, però tista' tibda tagħmel użu minnha wkoll għax persuna tista' tinbidel ukoll.

Kif nafu ta' 16-il sena l-iżvilupp sesswali jista' ikun rapidu ħafna f'ċerti oqsma.

Jiena naħseb li l-liġi dejjem trid tħares lejn iż-żgħażagħ kollha bid-diversitajiet kollha tagħhom.

Issa naf ukoll li dan huwa diffiċli.

MICHAEL GONZI: F'dak is-survey il-kelma "liġi" daħlet fih?

DR JOANNE CASSAR: Le, ma kienx hemm mistoqsija fuqha.

MICHAEL GONZI: Jiġifieri jekk hijix legali jew illegali m'għamlitx differenza għalihom.

DR JOANNE CASSAR: Eżattament.

Jista' jagħti l-każ li lanqas kienu jafu li qed jiksru l-liġi.

MICHAEL GONZI: Hekk hu.

Saritilhom xi mistoqsija fuq jekk qabel is-16-il sena kellhomx informazzjoni tajba fuq l-attività sesswali mill-iskejjel jew mill-ġenituri?

DR JOANNE CASSAR: Iva, kien hemm mistoqsija fuq hekk u l-aktar rata għolja kienet ta' dawk li xtaqu li din l-informazzjoni jiksbuha mingħand ommhom.

MICHAEL GONZI: Jiġifieri kien hemm xi mistoqsija speċifika fuq jekk jaħsbux li huwa importanti li jkollhom din l-informazzjoni mill-iskejjel?

U l-aktar li ġabu informazzjoni kienet mill-familja.

MICHAEL GONZI: Mhux mill-iskejjel jew mill-lezzjonijiet tal-PSD?

DR JOANNE CASSAR: Semmewhom l-iskejjel imma l-aktar li ġabu din l-informazzjoni kien mill-familja.

Hemm studji oħrajn li juru li fil-familji Maltin jiftħu qalbhom aktar għax isibuha faċli biex jitkellmu.

MICHAEL GONZI: U dawn kienu l-maġġor parti tagħhom?

DR JOANNE CASSAR: Ma niftakarx bl-amment x'kien ir-riżultat imma din żgur li semmewha.

MICHAEL GONZI: Imma inti din ma rajthiex importanti?

Fil-fatt se nitkellem fuqha aktar 'il quddiem.

Naħseb li l-edukazzjoni sesswali hija l-iktar ħaġa importanti u naħseb li jkun tajjeb li tiġi msemmija fil-liġi.

THE CHAIRPERSON: Fil-fatt se nitkellmu dwar l-aspetti legali wkoll.

DR JOANNE CASSAR: Jiena nemmen li l-edukazzjoni sesswali hija dritt kbir għaż-żgħażagħ u diġà għandhom edukazzjoni sesswali, imma din trid tkun aktar effettiva.

Fil-fatt bħalissa din tagħmel parti mill-PSD, fejn hemmhekk jiddiskutu suġġetti differenti, fosthom il-Home Economics, l-Ambjent, eċċ.

THE CHAIRPERSON: Il-PSD jitgħallmuh b'mod sekulari?

DR JOANNE CASSAR: Iva, jitgħallmuh fl-iskejjel kollha.

THE CHAIRPERSON: U jitgħallmuh bl-ischool of thoughts xjentifiċi, eċċ.?

DR JOANNE CASSAR: Jipprovaw jgħallmu imma m'għandhomx ħin biżżejjed.

Is-sesswalità tieħu parti żgħira mill-ħin minħabba li għandhom nuqqas ta' ħin.

Is-suġġeriment tiegħi hu li jkun hemm topic speċifiku fuq is-sesswalità bħalma għandna s-suġġett tal-Ingliż, tal-Malti, eċċ.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

DEBORAH SCHEMBRI: Bħala Social Affairs Committee konna għamilna laqgħa fuq l-edukazzjoni sesswali u konna tkellimna fuq il-PSD u fuq l-edukazzjoni sesswali ma' Dr Charmaine Gauci li hija d-Direttriċi tal-Health Promotion Unit.

Fil-fatt Dr Gauci kienet qaltilna li ż-żgħażagħ l-inqas li jġibu l-informazzjoni fuq is-sess hija proprju mingħand il-ġenituri tagħhom.

U jerġa' din l-informazzjoni mhux dejjem tkun korretta u ċara.

Minn studji oħra li saru ftit tas-snin ilu rriżulta li ż-żgħażagħ Maltin huma at the bottom of the chart fuq kemm jitkellmu mal-ġenituri tagħhom bħala adoloxxenti.

Għalhekk din l-informazzjoni hija kemmxejn differenti minn dik li qiegħda tgħidilna inti.

DR JOANNE CASSAR: Xi kultant l-istudji jvarjaw.

Pereżempju sar studju minn Prof. Angela Abela li kien studju kwalitattiv mentri dan l-istudju li qed nikkwota minnu huwa wieħed kwantitattiv.

U Prof. Abela sabet li ż-żgħażagħ jixtiequ jkunu aktar close mal-ġenituri tagħhom.

MICHAEL GONZI: Imma li tixtieq hekk mod u li jkollok hekk mod ieħor!

DR JOANNE CASSAR: Jiena kont qiegħda ngħid fuq l-istudju tal-Aġenzija Żgħażagħ.

U allura xi kultant is-sample size u t-tip ta' design jaffettwa.

Jiġifieri jista' ikollok riżultati daqsxejn differenti li juru l-kumplessità tas-suġġett.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Is-sexual health policy fil-fatt kienet qiegħda turi bil-kontra.

DR JOANNE CASSAR: Ma jurix kontradizzjonijiet jew żbalji.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Imma s-sexual health policy tal-2010 kienet turi li l-informazzjoni ż-żgħażagħ ma kienux iġibuha mill-familja.

DR JOANNE CASSAR: Il-policy irriferiet għal ħafna studji.

Fuq il-mistoqsija dwar liema fatturi jinfluwenzaw l-attività sesswali kien hemm diversi fatturi, fosthom il-kultura, in-normi soċjali, it-tip ta' familja tagħhom u t-tip ta' upbringing li jkollhom, il-ħbieb u l-peer pressure tal-ħbieb, il-valuri personali tagħhom, il-moralità u l-valuri reliġjużi tagħhom, il-media, l-edukazzjoni sesswali, it-tip ta' personalità li jkollhom u allura hawnhekk jidħlu s-self-esteem, jekk ikunux jistħu, eċċ., u l-livell ta' maturità li jkollhom.

Issue importanti oħra hija l-issue tal-kunsens.

L-ewwel nett mhux iż-żgħażagħ kollha jafu li għandhom id-dritt li jgħidu "le", jiġifieri qishom lanqas jistaqsu jekk huma jixtiequx jagħmlu hekk jew le.

THE CHAIRPERSON: Aħseb u ara kemm jafu li jekk għandhom inqas minn 18-il sena ma jistgħux jagħmlu att sesswali għax ikunu qed imorru kontra l-liġi!

DR JOANNE CASSAR: Jista' ikun li lanqas biss jafu bl-implikazzjonijiet tal-attività sesswali tagħhom u lanqas ikunu jafu kif se jħossuhom.

Uħud minnhom ma jkunux ippjanaw li jkollhom attività sesswali u din tiġri għall-għarrieda.

Hemm riċerka li turi li l-irġiel aktar ikunu ppjanati li jagħmlu att sesswali milli n-nisa.

Qisu n-nisa inqas ikollhom f'moħħhom li jagħmlu dan.

THE CHAIRPERSON: Il-peer pressure tagħmel effett?

DR JOANNE CASSAR: Tagħmel ħafna effett.

Hemm bosta riċerka li turi li hekk kif tkun taf li l-ħbieb għandhom boyfriend jew girlfriend, inti se titħajjar ukoll.

U dan jiġri għax jibdew iħossuhom li għandhom xi ħaġa inqas minn sħabhom u għax iħossuhom emarġinati.

DEBORAH SCHEMBRI: Imma li toħroġ ma' xi ħadd mod u li jkollok x'taqsam ma' xi ħadd hija ħaġa oħra!

Imma jista' ikun li meta toħroġ ma' xi ħadd se twassal biex tmur miegħu wkoll.

Anke meta jkunu jafu li sħabhom huma attivi sesswalment u jibdew jaqsmu l-esperjenzi tagħhom magħhom, ikunu jridu jagħmlu parti minn dak iċ-ċirku.

Għandek ukoll ċerti sub-cultures differenti, fejn ġeneralment dawn jitkellmu ma' the same peers li għandhom l-istess ħsebijiet tagħhom, l-istess valuri, xewqat u aspetattivi bħalhom.

U xi kultant jinġarru daqsxejn mal-kurrent.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Dan l-istudju daħal fuq l-issue ta' safety, contraceptives u l-availability tagħhom?

DR JOANNE CASSAR: Fuq contraceptives staqsewhom u kien hemm 20% li qalu "le".

ANTHONY AGIUS DECELIS: Tkellmu fuq meta l-ġenituri jsibulhom xi contraceptive fil-but jew fil-basket x'jgħidulhom u jekk jiddejqux b'dan?

DR JOANNE CASSAR: Li jitkellmu mal-ġenituri iva, imma mhux li jitkellmu magħhom fuq kontraċezzjoni.

DR JOANNE CASSAR: Naħseb li kien l-ewwel darba li sar u naħseb li kien groundbreaking għax ma tantx għandna riċerka simili.

U lanqas huwa daqshekk faċli li tagħmel riċerka bħal din minħabba l-etika u anke għaliex dawn għadhom minuri.

SILVIO PARNIS: Mela ma tistax tikkompara mas-snin ta' qabel biex naraw fejn sejrin dawn il-valuri?

Jien dak kien l-argument tiegħi.

Illum fejn sejrin il-valuri tagħna?

DR JOANNE CASSAR: Dr Roderick Bugeja kien għamel studju kwantitattiv fl-2008 fost l-istudenti tal-Form IV u sab li 80% minnhom ma kienux attivi sesswalment.

Imma again dan l-istudju sar fl-iskejjel u jista' ikun li l-post fejn inti qed twieġeb għal ċerti mistoqsijiet se jaffettwa l-mod ta' kif twieġeb.

Issa ħalli nkompli bil-preżentazzjoni tiegħi.

Ma jfissirx li ż-żgħażagħ kollha ma jafux x'inhu l-kunsens.

Hemm min jaf xi jfisser u hemm min għandu moħħu ċar dwar xi jrid u ma jridx.

Għalhekk ma nistgħux ngħidu li ż-żgħażagħ kollha huma naive jew li kollha għandhom nuqqas ta' informazzjoni.

Ir-riċerka li għamilt jien kienet ibbażata fuq dawk li għandhom bejn is-16 u t-18-il sena u saret diskussjoni fuq jekk titlifx il-verġnità jew le u ż-żewġ naħat kienu konvinti bid-deċiżjoni tagħhom.

Kien hemm min qal li hekk xtaq u ma jiddispjaċihx u kien hemm min qal li jħossu kburi u li kuntent li għadu verġni u li għalissa hekk se jibqa'.

Iż-żewġ naħat kienu konvinti minnhom infushom.

MICHAEL GONZI: Kien hemm varjazzjoni bejn bniet u subien?

MICHAEL GONZI: U kemm kienet kbira din il-varjazzjoni?

DR JOANNE CASSAR: Ma nafx eżattament imma din l-informazzjoni tista' ssibha.

Xi kultant diffiċli biex tippreżenta kollox imma hemm ħafna riċerka li turi li hemm din il-varjazzjoni.

Ġeneralment is-subien ikunu aktar attivi.

Fir-rigward tal-kunsens naraw li għal ċerti żgħażagħ ta' 16-il sena jħossu li it feels right li jkollhom x'jaqsmu sesswalment għaliex tagħtihom identità, jiskopru x'inhi l-intimità u għax jiskopru aktar dwarhom infushom.

Jiena ngħallem lill-istudenti tal-Erasmus u dawn ikunu ġejjin minn pajjiżi differenti fl-Ewropa, u ssib li dawn għalihom hija xi ħaġa normali li jkollhom x'jaqsmu sesswalment ma' xi ħadd u jqisuha bħala parti mill-ħajja.

Jiena naħseb li minn din il-perspettiva, li tikkriminalizza lil dawn it-tip ta' żgħażagħ mhijiex appropriate għax huma jħossu li mhumiex qed jagħmlu ħsara.

Issue oħra hija meta ż-żgħażagħ jiġu esplojtjati jew abbużati sesswalment.

Ma rridux ninsew il-fatt li dawn għadhom minorenni u allura aktar qegħdin f'riskju.

Mela rridu nammettu li għandhom riskju għax għadhom iżgħar u għandhom inqas esperjenza fil-ħajja.

Ovvjament il-Liġi Maltija diġà tagħmel provvediment għal forced assault u għal sexual abuse li jitqiesu bħala atti kriminali f'kull età.

Imma jista' ikun li l-adoloxxenti ma jafux b'dan id-dritt u jista' ikun li ma jafux jipproteġu lilhom infushom.

Kwestjoni oħra hija meta jkun hemm differenza sinifikanti fl-età u allura jkollok persuna ta' 40 sena ma' żagħżugħ jew żagħżugħa ta' 16-il sena.

Ma jfissirx li għax għandek partner akbar dan bilfors se jabbuża minnek.

Ma jfissirx li l-adulti kollha huma promiskwi imma hemm riċerka li turi li meta jkollok partner ikbar, aktar hemm ċans ta' teenage pregnancy.

Il-Kanada kellhom l-age of sexual consent ta' 14-il sena u bdew jiddiskutu biex jgħolluha għal 16-il sena.

Anke fir-rigward tal-age difference bdew jiddiskutu biex jaraw jistgħux jagħmlu klawsola fejn il-partner ma jistax ikun akbar minn għaxar snin jew 15-il sena miż-żagħżugħ jew żagħżugħa.

Hawnhekk qisek qiegħed tiddiskrimina fuq l-età tal-individwu u jista' jkun hemm xi ħadd ta' 40 sena li jgħidlek li qed tagħmel diskriminazzjoni miegħu.

Jiġifieri din mhijiex xi ħaġa faċli.

Kif diġà għedt fuq sexual education il-policy tgħid li fejn hemm edukazzjoni sesswali komprensiva, li tagħti l-opzjonijiet kollha, l-attività sesswali aktar iddum ma tibda.

(Interruzzjonijiet) Aktar ma jitgħallmu, aktar idumu biex jibdew l-attività sesswali tagħhom.

MICHAEL GONZI: Mill-istatistika li qiegħda turina jidher li tliet kwarti miż-żgħażagħ m'għandhomx tagħlim.

DR JOANNE CASSAR: Jiena naħseb li m'għandhomx biżżejjed tagħlim.

Għandek ċerti suġġetti li huma meqjusa bħala taboos u saħansitra jsibuha diffiċli biex jitkellmu fuqhom fil-klassi.

Eżempju klassiku huwa biex jitkellmu fuq il-condom.

MICHAEL GONZI: Il-liġi kif inhi bħalissa, sa 18-il sena m'għamlitx differenza għalihom.

Setgħet kienet ta' deterrent il-liġi fuq dawk li għandhom sa 18-il sena?

Jiena ngħid li mhijiex se tagħmel differenza.

DR JOANNE CASSAR: Ma tkunx ta' deterrent għax ma jkunux jafu biha.

Jiena ngħid li hemm nuqqas ta' informazzjoni fuqha din.

GODFREY FARRUGIA: Ħadt pjaċir nisma' fuq ir-riċerka.

Issa r-riċerka lokali, meta mqabbla ma' dik ta' pajjiżi oħra, kien hemm xi kuntrast?

DR JOANNE CASSAR: Naħseb li sar.

F'Malta ma tantx għandna riċerka dwar is-sesswalità.

DR JOANNE CASSAR: Jekk inqabblu l-istudju li sar forsi naraw li qegħdin ftit aktar baxxi.

Meta tgħid 41% naħseb li aktar baxxi meta mqabbla mal-Ewropa.

Ovvjament il-pajjiżi tal-Ewropa mhumiex kollha l-istess u hemm xi differenzi.

L-inqas rata ta' teenage pregnancy qiegħda fil-pajjiżi Skandinavi, dawk il-pajjiżi tan-North, għax għandhom edukazzjoni sesswali li tibda minn età żgħira.

Fil-fatt dawn iqassmulhom il-condoms b'xejn u għandhom edukazzjoni sesswali komprensiva, li titkellem dwar l-options kollha, li titkellem dwar il-vantaġġi u l-iżvantaġġi u mbagħad tgħidilhom li meta jikbru jistgħu jagħżlu huma x'inhu l-aħjar għalihom.

Ma ninsewx li f'Malta hawn ċerti strutturi fejn il-kontraċezzjoni titqies bħala taboo u hija assoċjata mad-dnub!

Jiġifieri mhuwiex daqshekk faċli li tgħallem fuqhom, għalkemm tajjeb ngħidu li l-mentalità qiegħda tinbidel ukoll.

GODFREY FARRUGIA: Mir-riċerka li saret barra minn Malta rriżulta li meta l-età tal-kunsens niżlet minn 18-il sena ma' kien hemm l-ebda korrelazzjoni ma' teenage pregnancy.

Ir-riċerka wriet li meta l-age of consent niżlet u kien hemm aktar edukazzjoni, it-teenage pregnancies naqsu u mhux żdiedu.

(Interruzzjonijiet)

DR JOANNE CASSAR: Huwa diffiċli biex tgħid x'inhi r-raġuni għalfejn naqset għax jista' ikollok fatturi oħra.

GODFREY FARRUGIA: Jiġifieri t-teenage pregnancy m'għandhiex x'taqsam mal-age of sexual consent?

DR JOANNE CASSAR: Ma nafx ngħidlek eżatt.

THE CHAIRPERSON: Dawn lanqas biss ikunu jafu!

GODFREY FARRUGIA: Meta l-età tal-kunsens niżlet f'dak il-pajjiż, ir-riċerka wriet li l-ammont ta' single mothers ta' dik l-età naqas.

Imma m'għandniex korrelazzjoni mal-età tal-kunsens.

DEBORAH SCHEMBRI: Hawn Malta għandna studji li juru jekk hemmx korrelazzjoni jew le?

GODFREY FARRUGIA: Semmejt il-PSD u li dan għandu jiġi żviluppat aħjar.

Dan is-servizz jiġi offrut sal-età ta' 16-il sena.

Fil-fatt minn 16 sa 18-il sena teżisti gap ta' informazzjoni edukattiva u ta' aċċessibilità għal kuntatt edukattiv li għandu x'jaqsam mas-saħħa b'mod ħolistiku, hu x'inhu l-first contact fil-multi-disciplinary team.

Fix-xenarju preżenti għandek informazzjoni edukattiva li mhijiex kompleta up to 16 years u allura hemm lok fejn din għandha tiġi msaħħa.

U mbagħad f'daqqa waħda għandek barriera bejn l-età ta' 16 u 18-il sena għax iż-żgħażagħ qegħdin jiġbru aktar informazzjoni mis-social medias jew mill-ħbieb jew inkella mill-ġenituri tagħhom, b'mod partikolari mill-ommijiet.

Allura fl-opinjoni tiegħek x'għandna nagħmlu biex nindirizzaw din l-issue u biex liż-żagħżugħ nagħtuh l-empowerment u mill-aspett prattiku nipproteġuh u nżidulu l-aċċessibilità għal dawn il-persuni li jistgħu joffru dan is-servizz?

DR JOANNE CASSAR: Naħseb li hemm żewġ modi.

Tajjeb li jkun hemm xi tip ta' ċentri imma ma jkunux bħall-kliniċi għax forsi l-kelma "clinic" hija xi ħaġa wisq medikalizzata.

Fil-fatt f'dan l-istudju staqsewhom liż-żagħżagħ u dawn urew li jixtiequ informazzjoni, speċjalment f'dawk l-areas fejn għandek rata għolja ta' teenage pregnancies u fejn l-attività sesswali qiegħda ssir minħabba postijiet ta' divertiment għax hemmhekk iż-żgħażagħ iktar se jiltaqgħu flimkien.

Il-Health Promotion Unit ilhom jaħsbu fuqha din l-istrateġija.

U f'dawn iċ-ċentri jkunu jistgħu jagħtu informazzjoni, pariri, eċċ. (Interruzzjonijiet) Imbagħad għandek l-iskola għax l-iskola dejjem tibqa' importanti.

GODFREY FARRUGIA: Kif inhi l-liġi llum, apparti mill-informazzjoni, ma jistgħux jagħmlu ċerti affarijiet mingħajr il-kunsens tal-ġenituri tagħhom.

DR JOANNE CASSAR: Jista' ikollhom aċċess għall-informazzjoni.

GODFREY FARRUGIA: U fir-rigward ta' affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu ma' saħħithom?

DEBORAH SCHEMBRI: Meta konna ġibna lil Dr Charmaine Gauci hawnhekk kienet qaltilna li mill-età ta' 16-il sena jingħataw dawn is-servizzi anke mingħajr il-preżenza tal-ġenituri.

Hekk kienet qaltilna.

THE CHAIRPERSON: Dan huwa suġġett importanti.

Onor. Farrugia, qed tgħid li jekk pereżempju persuna ta' 16-il sena tmur għand it-tabib biex tieħu contraceptive tista' jew le?

Jien hawnhekk għandi risposta mingħand il-Medical Council u nistieden lill-membri tal-Medical Council sabiex jagħtuna l-preżentazzjoni tagħhom.

Jien se nħalli lilhom sabiex jitkellmu fuq dawn l-affarijiet imma skont il-Kodiċi Ċivili, l-uniku mod kif tabib jista' ikollu kuntatt ma' xi ħadd taħt it-18-il sena, mingħajr il-preżenza tal-ġenituri tiegħu, huwa biss f'każ ta' emerġenza.

Mill-bqija, meta żagħżugħ imur għal kwalunkwe servizz ieħor tas-saħħa, irid ikun hemm bilfors il-preżenza tal-ġenituri tiegħu.

Anke meta jmorru għall-STD fl-isptar Mater Dei jrid ikun hemm il-ġenituri magħhom.

Li jiġri llum hu li l-ġenitur joqgħod jistenna wara l-bieb għax ikun ta l-kunsens liż-żagħżugħ biex jattendi.

Tant hu hekk li għandhom formola mwaħħla mal-bieb fuq barra, u din mort niċċekkjaha jien personalment, li tmur lura għall-2008, liema formola kien talabha Philip Carabott mingħand il-Medical Council.

Jien bħala tabib, meta nara pazjent, li nkun ilni nafu minn meta tkun waqgħetlu żokortu, mingħajr il-kunsens tal-ġenituri tiegħu, inkun qiegħed in unchartered waters!

Mela jekk jien inkun qed nagħtih parir b'mod ġenwin u nkun qiegħed ngħinu wkoll, jekk dan nagħmlu mingħajr il-kunsens tal-ġenituri tiegħu, inkun qiegħed in the red f'għajnejn il-liġi kif inhi.

Din hija l-istess bħal meta jkollok żewġ żgħażagħ li t-tnejn għandhom 16-il sena u bil-kunsens ta' xulxin għax ikollhom ġibda lejn xulxin, jibdew relazzjoni bejniethom.

Jekk dawn ma jkollhomx il-kunsens tal-ġenituri għax ikunu ħbew minnhom, f'għajnejn il-liġi, ġenitur minn dik il-koppja ta' żgħażagħ jista' ifittex liż-żagħżugħ l-ieħor!

U l-istess mill-aspett professjonali.

U din hija l-konklużjoni tiegħi; billi l-PSD jieqaf fl-età ta' 16-il sena, bejn is-16 u t-18-il sena hemm bżonn li tingħata preventive health tal-lifestyle diseases.

Il-prevention tal-lifestyle diseases bħala tobba kollha nemmnu fihom u dawn għandhom jingħataw minn healthcare professionals.

Nerġa' ngħid li dan l-aspett ma jeżistix għal dawk iż-żgħażagħ li għandhom bejn l-età ta' 16 u 18-il sena.

Fl-opinjoni tiegħi din hija one of the missing links li teżisti fis-sistema bħalissa u li b'hekk iż-żgħażagħ m'għandhomx dik l-informazzjoni kif suppost.

It-trust li teżisti bejn żagħżugħ u tabib tal-familja għandha tkun hemmhekk u rridu nkomplu nibnu fuqha.

Din tgħodd ukoll għaċ-ċentri pubbliċi.

U għalhekk jiena nemmen li kieku kellha tinżel l-età tal-kunsens iż-żgħażagħ ikunu aktar protetti.

Nemmen ukoll li żagħżugħ għandu jkun aktar protett billi jkun aktar empowered.

Fl-aħħar nett Dr Cassar xtaqt nagħmillek mistoqsija.

Fl-opinjoni tiegħek kemm għandha tinżel l-età tal-kunsens f'pajjiżna?

THE CHAIRPERSON: Dr Cassar nitolbok twieġeb il-mistoqsijiet li sarulek u tibda taħseb biex tikkonkludi.

DR JOANNE CASSAR: Fl-opinjoni tiegħi l-età tal-kunsens sesswali għandha tinżel għal 16-il sena, imma l-liġi trid tipprovdi għal safeguards ta' edukazzjoni f'dawn iċ-ċentri u trid tipproteġi wkoll lil dawk iż-żgħażagħ li aħna nqisuhom li qegħdin aktar fir-riskju.

Ma tistax tħallihom għal rashom imma jrid ikun hemm is-support u rridu nagħtuhom l-għajnuna.

THE CHAIRPERSON: Għandek xi proposti li trid tressqilna?

DR JOANNE CASSAR: Dawk huma l-proposti tiegħi.

Jien nissuġġerixxi li l-edukazzjoni sesswali fl-iskejjel tkun bħala suġġett għalih u b'hekk tingħata l-attenzjoni kollha meħtieġa.

U dan is-suġġett għandu jkompli jingħata fil-post-secondary.

Ċerti skejjel tal-Knisja joffru PSD fis-Sixth Form imma mhux fl-iskejjel kollha.

Il-liġi trid tkun ta' safeguard għal dawk li jistgħu jiġu abbużati jew esplojtjati.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

STEPHEN SPITERI: Jiena xtaqt ngħaddi kumment.

M'hemmx dubju li l-edukazzjoni sesswali f'pajjiżna dejjem kienet titqies bħala taboo.

Jekk immur għall-età tiegħi, u ħafna minna hawnhekk ninsabu fl-istess age group, nista' ngħid li ma tantx kellna edukazzjoni sesswali u kellna nitgħallmu waħedna.

Avvanzi saru imma dawn naħseb li ma kienux biżżejjed.

U dan kollu qiegħed jirrifletti f'sitwazzjonijiet bħal single pregnancies u STDs li qed jiżdiedu.

Problema oħra hi li l-age of consent qiegħda toħloq problema ta' kura għax kif qal l-Onor.

Farrugia, jekk inti għandek xi ħadd ta' 16-il sena li għandu kondizzjoni medika u li din tirrikjedi kura, bħala tabib jien ma nistax nikkurah jekk dan ma jiġix mal-ġenituri tiegħu.

U din qed ikollha implikazzjonijiet kbar fuq il-mod ta' kif qiegħed jinfirex il-mard sesswali f'pajjiżna.

Naħseb li huwa importanti ħafna, anke bħala politiċi, li nħarsu lejn din is-sitwazzjoni għax inkella se taħkimna u se tkompli tiżdied!

Jiena naħseb li rridu nieħdu azzjoni.

THE CHAIRPERSON: L-aħħar kumment mingħand l-Onor.

DEO DEBATTISTA: Fl-opinjoni tiegħek jekk inniżżlu l-età tal-kunsens sesswali se nagħtu dritt lill-pazjenti sabiex jieħdu sexual advice u contraceptive advice mingħajr il-preżenza tal-ġenituri tagħhom?

Dik it-tabella li wrejtna fejn għandek l-età tal-kunsens fi Spanja qiegħda ta' 13-il sena, għandek ukoll jekk it-teenage pregnancies humiex correlated?

DR JOANNE CASSAR: Ma nafx, imma li jfittxu l-għajnuna dejjem huwa tajjeb, anke jekk huma ta' 16-il sena.

DEO DEBATTISTA: Qed tagħtihom consent li jagħmlu s-sess imma mbagħad mhux qed tagħtihom consent biex ifittxu pariri dwar l-attività sesswali tagħhom!

DR JOANNE CASSAR: Jiena naqbel li jkunu jistgħu jfittxu l-pariri.

DEO DEBATTISTA: Imma l-liġi taħseb għal dan?

DR JOANNE CASSAR: Ovvjament il-ġenituri mhux bilfors huma mħollijin barra.

DEO DEBATTISTA: Jien qed ngħidlek li ladarba se tagħtihom kunsens biex jagħmlu s-sess ta' 16-il sena, se tagħtihom ukoll il-kunsens biex ifittxu sexual advice and contraceptive advice?

DR JOANNE CASSAR: Iva, kieku jien nagħtihom.

DEO DEBATTISTA: Imma f'dak il-każ irridu nibdlu l-liġi kompletament.

THE CHAIRPERSON: Nirringrazzja lil Dr Joanne Cassar tal-preżentazzjoni u tal-kontribut tagħha.

Issa qabel ma nkomplu nixtieq ngħaddi l-kelma lill-Onor.

Deborah Schembri għax peress li hija ċ-Chairperson tal-Bioethics Consultative Committee, tixtieq tgħaddilna ftit x'inhi l-pożizzjoni ta' dan il-kumitat.

L-Onor.

DEBORAH SCHEMBRI: Fil-Bioethics Consultative Committee ddiskutejna dan is-suġġett fil-qosor għax ma kellniex ċans li nidħlu aktar fil-fond minn meta kellna din l-istedina.

Madankollu bħala kumitat naqblu li l-age of consent tinżel għal 16-il sena.

Nerġa' ngħid li ma kienx hemm ċans matul din il-ġimgħa sabiex nagħmlu l-istudju tagħna fuq kif b'dik l-età se naffettwaw liġijiet oħra, fosthom liġijiet li għandhom x'jaqsmu mal-pornografija u liġijiet li għandhom x'jaqsmu mal-pedofelija.

THE CHAIRPERSON: Jekk trid tista' tkompli taġġornana l-ġimgħa d-dieħla.

DEBORAH SCHEMBRI: Nistgħu imma dan irid isir eżerċizzju fi ħdan il-Kumitat Konsultattiv tal-Bioetika u allura jkollna bżonn aktar żmien.

Issa dan l-eżerċizzju qegħdin nagħmluh hawnhekk.

Madankollu l-Kumitat Konsultattiv tal-Bioetika mhuwiex kontra li tinżel l-età tal-kunsens sesswali għal 16-il sena.

Ovvjament wieħed irid jieħu ħsieb għall-vulnerabilità tal-minuri u din hija xi ħaġa li rridu niddiskutuha qabel ma nbiddlu l-liġi.

Irridu naraw liema liġijiet iridu jinbidlu biex inkunu in line u mhux tinbidel liġi u ma tinbidilx oħra.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Dan is-suġġett dħalt fih b'ċerta passjoni għax ilni nesperjenza negattività bħala tabib għal dawn l-aħħar 30 sena!

U jista' ikun li għalhekk qed nitkellem b'dan il-mod.

Huwa importanti li nitkellmu fuq is-sexualisation, b'mod partikolari mil-lat femminili u mill-aspett negattiv tagħha.

Hemm bżonn li Malta - jekk verament se nħarsu lill-mara u l-irwol tagħha - tiffirma l-konvenzjoni tal-mara li saret fit-Turkija.

DEBORAH SCHEMBRI: Aħna diġà iffirmajna l-Istanbul Convention.

DEBORAH SCHEMBRI: Iffirmajniha l-konvenzjoni.

Jien attendejt CPA, b'mod partikolari fuq dan is-suġġett, u sirt naf li aħna m'aħniex firmatarji għall-Istanbul Conventions kollha, f'dak li għandu x'jaqsam mal-mara.

La se nagħmlu riċerka fuq dan l-aspett, importanti li nagħmluha fuq dan l-aspett ukoll.

Jien sirt naf b'din l-informazzjoni mill-barranin.

DEBORAH SCHEMBRI: Flimkien mal-Ministru Helena Dalli, lejn tmiem is-sena l-oħra, konna għamilna eżerċizzju biex niġu in line.

Ovvjament m'għandniex il-liġijiet kollha in place għax huwa impossibbli li jkollok kollox in place qabel ma tiffirma.

Pereżempju għamilna liġijiet li għandhom x'jaqsmu maż-żweġijiet.

Christopher Fearne li wkoll ressaq private members bill fuq il-female genital mutilation ħalli niġu in line mal-Istanbul Convention, u aħna dik firmatarji tagħha.

Din il-konvenzjoni ħarġet mill-Kunsill tal-Ewropa, fil-kumitat li jiena qiegħda Membru fih.

THE CHAIRPERSON: Grazzi Onor. Schembri.

Issa nistieden lil Miss Amanda Grech li hija psikoterapista.

Qabel tibda bil-preżentazzjoni tiegħek nixtieq navżak li din il-laqgħa qiegħda tiġi streamed live.

DEBORAH SCHEMBRI: Ms. Grech jekk għandek xi oġġezzjoni li tkun live streamed nitolbok tgħidilna.

AMANDA GRECH (Registered Psychotherapist): L-ewwel nett nixitieq nirringrazzjakom tal-istedina li għamiltuli u le, ma nsibx oġġezzjoni li niġi streamed live.

Bħala psikoterapista, ix-xogħol tiegħi huwa maż-żgħażagħ u llum se nitkellem fuq ir-riċerki li saru fil-qasam taż-żgħażagħ fejn jidħol sexual development, kif ukoll mill-esperjenza klinika tiegħi.

Fil-preżentazzjoni tiegħi se nitkellem fuq l-iżvilupp psikoloġiku taż-żgħażagħ, x'jiġri fost iż-żgħażagħ meta nħarsu mil-lenti ta' psikoloġija, xi jkun qed jiġri fir-relazzjonijiet tagħhom mas-sess oppost u mal-istess sess, kif ukoll ir-relazzjoni tagħhom mal-ħbieb, għalfejn huma daqshekk importanti, u l-fatturi li jinfluwenzaw id-decision making fiż-żgħażagħ, il-kuntest Malti u mbagħad se nagħlaq billi nagħti ftit rakkomandazzjonijiet.

L-ewwal ħaġa li se nibda biha hi billi nitkellem fuq l-adoloxxenza u l-proċess tal-iżvilupp tal-adoloxxenza.

L-aktar ħaġa importanti li jridu jiksbu l-adoloxxenti huwa li jifformaw identità psikoloġika unika għalihom.

Dan ifisser li meta jkunu tfal il-ħsebijiet u t-twemmin tagħhom ikun jirrifletti dak tal-ġenituri tagħhom.

Imma biex isiru adulti jridu jgħaddu minn proċess sħiħ u hemmhekk minn fejn jibda jsir ħafna mill-iżvilupp.

Fil-fatt nibdew naraw li jibdew ifittxu l-identità unika tagħhom, jiġifieri ma jkunux aktar kuntenti b'li jemmnu f'dak li jemmnu l-ġenituri tagħhom u jkunu jridu jibdew jagħtu l-marka tagħhom.

U allura nibdew naraw dawk li nsejħulhom is-psychological boundaries bejn il-ġenituri u l-adoloxxenti.

Hawnhekk nibdew narawhom imorru daqxejn 'il bogħod mill-familja, u hemmhekk fejn se tidħol l-isfida biex nitkellmu mal-ġenituri u l-adoloxxenti fuq l-edukazzjoni sesswali.

Ovvjament l-adoloxxenza hija kkaratterizzata minn bidla.

Naraw developmental shifts fejn jibdew joħorġu mġieba ġdida fl-adoloxxenza kif ukoll abbilitajiet.

Il-bidla tistrieħ fuq diversi binarji, fejn nibdew naraw a rapid increase in growth, u allura għandek bidla fiżika li hija l-pubertà.

Interessanti ngħidu li hawnhekk ikollok ukoll bidla fuq il-livell cognitive, jiġifieri fuq il-livell tal-ħsieb.

Iktar ma jikbru l-adoloxxenti, aktar ninnotaw li jibdew ikunu aktar kapaċi jifhmu kunċetti astratti, bħal pereżempju l-morali.

Aktar ma jikbru, aktar jibda jiġi rifless il-livell tal-għarfien tagħhom.

Għandek ukoll l-iżvilupp emozzjonali.

U hawnhekk se niffoka fuq dawk iż-żgħażagħ li għandhom 16-il sena għax id-diskussjoni fuqhom qiegħda tikkonċentra.

Ta' 16-il sena ż-żgħażagħ ikunu kapaċi ħafna aktar biex jempatizzaw u anke l-ġibda biex ikollhom relazzjoni intima tibda tikber fihom.

Meta tħares lejn tfajla ta' 16-il sena u tara x'tip ta' ħbiberija għandha, tibda tinduna li hija ħafna iktar profonda u ħafna iktar intima milli kien ikollha qabel.

Għandek ukoll żvilupp psikoloġiku, fejn jibdew jikkonfrontaw il-valuri, jikkritikaw it-tradizzjonijiet tal-familja u l-iżvilupp soċjali, kif ukoll jibdew jistaqsu l-mod ta' kif qed iħarsu lejhom in-nies, x'jixtiequ jkunu fis-soċjetà u jibdew jippjanaw għall-futur.

U l-iżvilupp ikompli b'dan il-mod.

Ovvjament nibdew naraw bidla fl-affective domain li għandu x'jaqsam mal-emozzjoni tagħhom, fejn din issir aktar intensa.

Il-motivazzjoni tagħhom issir aktar b'saħħitha.

Li jkollhom a stronger drive nibdew narawha mal-pubertà.

Fil-fatt jidher li hemm korrelazzjoni pożittiva u qawwija mal-pubertà.

Ovvjament aktar ma jikbru, aktar jiżviluppaw u jimmaturaw.

Sakemm naslu għall-età ta' 16-il sena se jkollna mpassi speċifikament fuq ir-romantic motivation, jiġifieri se jkunu ħafna iktar motivati sabiex jibdew relazzjonijiet romantiċi, li hija xi ħaġa normali mal-proċess tal-adoloxxent.

Se jkollok interess sesswali imma mhux bilfors ifisser li se jkollok attività sesswali.

Ovvjament l-interess hemm se jkun.

Se jkollok aktar risk taking, jiġifieri se jieħdu aktar riskji milli kienu jieħdu qabel u se jibdew ifittxu affarijiet ġodda u sensazzjonijiet ġodda.

THE CHAIRPERSON: Dawn il-bidliet psikoloġiċi li jseħħu fost l-adoloxxenti ssibhom ukoll fost dawk li eventwalment ikollhom l-orjentazzjoni sesswali tagħhom differenti?

Hawnhekk ovvjament qiegħed nirriferi għall-persuni gay.

Dawn ikunu on similar lines ta' dawk eterosesswali?

L-iżvilupp tas-sesswalità huwa simili ħafna.

Ovvjament minħabba n-natura tal-orjentazzjoni LGBT jista' ikun li jkun hemm ċerta konfużjoni għax dawn se jkollhom reazzjonijiet differenti.

Għandek ċerta taboos però bħala żvilupp huma simili ħafna.

Huma u jikbru l-adoloxxenti, qegħdin jikbru wkoll fil-maturazzjoni ta' kif jagħmlu ġudizzju.

Ovvjament hawnhekk qiegħda niġġeneralizza għax jista' ikun hemm differenzi individwali.

Pereżempju ġieli tara lil xi ħadd li bir-risk thinking tiegħu jispiċċa fl-inkwiet u mbagħad ikollok xi ħadd ieħor li jkollu a very subtle risk factor.

DEBORAH SCHEMBRI: Meta jkollok tfajliet u ġuvintur ta' din l-età, u ċjoè żgħażagħ taħt it-18-il sena, can they evaluate consequences?

Ir-responsabilità li wieħed ikun jaf x'inhuma l-konsegwenzi ta' dak li qed jagħmel, insibuha ta' dik l-età?

Li jkollhom interess fis-sesswalità u fir-relazzjonijiet romantiċi hija xi ħaġa li forsi tiġihom naturali imma min-naħa l-oħra, għandhom l-għarfien li din mhijiex sempliċement xi ħaġa li qed tagħmilha u daqshekk imma li jista' jkollhom riperkussjonijiet u konsegwenzi?

AMANDA GRECH: Hemm diversi fatturi.

Aktar ma jkollhom support u area fejn jistgħu jiddiskutu u jirċievu l-informazzjoni, aktar se jkunu jistgħu jieħdu deċiżjonijiet maturi.

Żagħżugħ ta' 16-il sena mhuwiex adult u allura għandu ċerta vulnerabilità, però aktar ma tinformah u aktar ma tedukah, aktar se jogħla l-persentaġġ li se jagħmel deċiżjoni tajba.

DEO DEBATTISTA: Ma jfissirx li hekk kif tagħlaq 18-il sena se ssir matur!

F'dan iż-żmien x'nagħmlu?

Kif se naħdmu mal-adoloxxenti, speċjalment fit-terapija meta jiġu mal-ġenituri tagħhom?

X'nipprovaw nagħmlu?

Li jkollhom bżonn l-adoloxxenti f'dan iż-żmien huwa bilanċ bejn il-monitoring tal-ġenituri u li tħallilhom l-ispazju meħtieġ fejn jikbru.

Iż-żgħażagħ ma jikbrux billi nikkontrollawhom imma jikbru billi nħallulhom spazju fejn jikbru, però trid tkun hemm għalihom ukoll.

Dawn iridu joħorġu biex jesperjenzaw id-dinja u jrid ikollhom a safe place għax għadhom mhumiex adulti.

Ovvjament il-ġenituri għandhom rwol importanti ħafna fil-ħajja tal-adoloxxenti.

Waqt li qed isir dan il-proċess, il-ħbieb isiru l-iktar ħaġa importanti fil-fażi tal-ħajja tal-adoloxxenti.

Fil-fatt fit-tfulija l-ħbieb ma jkunux daqshekk importanti daqs kemm isiru fl-adoloxxenza għax they need to belong.

Madankollu viċin il-familja ma jistgħux jibqgħu għax inkella mhumiex se jiżviluppaw.

U allura tifhem għalfejn il-ħbieb isiru importanti ħafna għalihom għax inkella l-esperjenza se tkun iżolata ħafna.

THE CHAIRPERSON: L-istess għall-peer pressure.

Il-pressjoni tal-peers u li inti tkun bħala peer huwa fattur li rridu nagħtu kasu.

Hemm fattur ieħor ukoll u ċjoè dwar liema ħbieb qiegħed tiġi attratt lejhom.

Fih innifsu dawk huwa fattur li għandu saħħa psikoloġika kbira.

Ovvjament ħafna drabi jibdew jitħalltu mal-ħbieb tagħhom fi gruppi, jibda d-dating u mbagħad minn hemmhekk ikomplu għal relazzjoni romantika.

Huma u jiżviluppaw tikber il-kapaċità tagħhom li jsiru aktar close u li jkunu connected mal-partner tagħhom.

Ovvjament mhux għax se jagħlqu l-età se jsiru close, imma aktar ma jikbru, aktar se tikber fihom din il-kapaċità.

Din tpoġġihom f'ċerti riskji għax se jkunu aktar vulnerabbli għal teenage pregnancies, għal sexual transmitted infections, li jkollhom x'jaqsmu sesswalment taħt l-influwenza tad-drogi u l-alkoħol jew inkella li jkunu suġġetti għal abbuż.

Ir-riċerka u s-sexual script theory fil-psikoloġija tas-soċjetà turina li n-nisa għandhom aktar outcomes negattivi fis-sess milli l-irġiel u huwa iktar probabbli li jkunu iżgħar fir-relazzjonijiet.

Is-sexual script theory tgħidilna kif in-nisa mistennija li joħonqu l-vuċi tagħhom meta jiġu għas-sess, jiġifieri joħonqu l-bżonnijiet tagħhom u anke d-drittijiet tagħhom filwaqt li l-irġiel huma aktar mistennija li jkunu diretti u assertivi.

B'hekk jista' ikun li l-irġiel ma jirrikonoxxux meta jkunu qed jużaw il-forza fuq in-nisa.

Naħseb din tista' tgħinha wkoll fil-ħsebijiet tagħna meta nkunu qed naħsbu fuq the development of sexual education programmes, speċjalment fuq l-empowerment.

Mhux qed ngħid li jiġri hekk, imma li nagħtuhom biss informazzjoni fuq il-kontraċettivi mhuwiex biżżejjed.

Jekk mhux se ngħallmuhom u ngħinuhom biex jikbru fis-self esteem tagħhom u b'hekk iħossuhom empowered, biex id-deċiżjoni li jkunu ħadu jżommuha, jista' ikun li meta jiġu taħt pressjoni, u allura avolja jkunu ħadu d-deċiżjoni li jastjenu mis-sess jew li se jridu jużaw il-kontraċettivi, jekk ma jkunux b'saħħithom biżżejjed bħala adoloxxenti, dawn se jispiċċaw iċedu.

Għaldaqstant importanti li naħdmu fuq dak il-binarju wkoll.

MICHAEL GONZI: Taraha d-differenza bejn żgħażagħ ta' 16 u żgħażagħ ta' 18-il sena f'dan l-argument?

Aktar ma tikber aktar tibda tissaħħaħ u tiżviluppa.

Ma jfissirx li mhuwiex possibbli li ta' 16-il sena jkollok self-esteem biżżejjed u li jkollok l-empowerment li żżomm id-deċiżjoni tiegħek.

Pereżempju jiena nara differenza bejn xi ħadd li għandu 20 sena u ieħor li għandu 40 sena, jiġifieri b'dak l-argument aktar ma l-bniedem jikber, aktar l-esperjenza tal-ħajja se tagħmlu assertiv.

Ovvjament fl-adoloxxenti din qiegħda hemm ukoll.

THE CHAIRPERSON: Il-fatt li wieħed jirrifjuta u li jgħid li għalissa se jastjeni mis-sess hija xi ħaġa li n-nisa kapaċi jagħmluha aktar milli l-irġiel?

AMANDA GRECH: Skont is-sexual script theory l-irġiel għandhom pressjoni fuqhom biex ikunu attivi u biex ikunu assertivi fis-sess.

U allura għandek ċerta peer pressure hemmhekk.

Madankollu ma nafx li teżisti xi riċerka ta' dan it-tip biex inkun nista' inwieġbek bl-eżatt.

THE CHAIRPERSON: Forsi n-nisa jibżgħu aktar mill-pregnancies milli l-irġiel.

U peress li l-partijiet intimi tan-nisa huma moħbijin, allura aktar tista' tinħoloq biża' fihom dwar x'jista' iseħħ f'sexually transmitted diseases.

AMANDA GRECH: Ma tantx niltaqa' magħha daqshekk.

Pereżempju jkun hemm biża' aktar li se jweġġgħu fir-relazzjonijiet tagħhom f'età żgħira jew inkella għax iħossuhom li għadhom mhumiex lesti.

Imma fejn tidħol tqala mhux daqshekk għax meta jkunu għadhom qegħdin jiddeliberaw fuq jekk ikunux attivi sesswalment jew le, ma jkunux bdew jaħsbu fuq it-tqala imma aktar ikunu qegħdin jaħsbu fuqhom infushom, speċjalment jekk ikunu qegħdin jastjenu, speċi aktar ikun mhux lest u mhux komdu bil-female hood tiegħu għax ikunu jaraw lilhom infushom għadhom żgħar jew mhumiex lesti għal dik l-attenzjoni mingħand l-irġiel.

THE CHAIRPERSON: Ġieli tisma' b'nies li jkollhom theddid psikoloġiku jew pressjoni fuq parti mill-koppja li forsi ma tkunx trid tagħmel is-sess f'dak il-mument?

Pereżempju jkun hemm tfajla jew ġuvni li jgħidu lil parti l-oħra li jekk ma jkollhomx sess magħhom mhux se jibqgħu f'dik ir-relazzjoni u allura dik il-parti jkollha ċċedi għad-demand tal-parti l-oħra.

AMANDA GRECH: Iva, jeżistu dawn il-każijiet, speċjalment meta jkollok lil xi ħadd b'low self esteem.

Ma ninsewx li ta' dik l-età tkun għadek qed tiżviluppa l-identità tiegħek u allura inti tkun qed tara lilek innifsek bħala koppja mal-boyfriend jew mal-girlfriend tiegħek.

Issa jekk se jitlaqni l-boyfriend l-identità tiegħi se tikkrolla!

Għalhekk importanti ħafna l-empowerment taż-żgħażagħ.

X'inhuma l-fatturi li għandhom impatt fuq l-early intercourse fl-adoloxxenti?

Nistgħu nkunu nafu x'inhuma dawn il-fatturi?

Naħseb li iva, nistgħu nkunu nafu.

Ir-riċerka tipponta ħafna fuq il-parental practices, speċifikament fuq is-supervision u l-monitoring tal-ġenituri.

Meta ngħidu parental supervision and monitoring qegħdin infissru li inti tkun familjari mal-whereabouts tat-tfal tiegħek u mhux titlaqhom għal riħhom mingħajr lanqas biss tkun taf fejn qegħdin.

Il-parental support huwa meta r-relazzjoni tkun waħda ta' warmth bejn it-tfal u l-ġenituri u mhux waħda ta' kontroll.

Din tfisser li inti qiegħed hemm għalihom u allura għandek dik id-dinamika ta' child centredness, jiġifieri li inti qed tirrispondi għalihom.

Mhijiex kontroll u lanqas hija li tinvadi l-privatezza tagħhom.

Tajjeb ngħid li meta għandek is-supervision u l-monitoring tal-ġenituri, ir-riċerka turina li jista' ikun li l-age of first sexual intercourse jdum aktar ma jseħħ.

Fatturi oħra huma s-socio-economic status, jiġifieri aktar ma jkollok nies ġejjin minn lower socio-economic status, aktar għandek ċans li dawn se jkunu attivi sesswalment minn kmieni u ma jużawx xi forma ta' kontraċezzjoni.

Għandek ukoll a higher teenage pregnancy rate fejn għandek livelli baxxi ta' edukazzjoni u problem solving skills.

Ma rridux nistigmatizzaw, però ħafna studji juruna li meta għandek adoloxxenti ġejjin minn familja b'ġenitur wieħed, aktar għandek probabilità li l-adoloxxenti jkollhom an earlier sexual debut.

Ovvjament mhux kulħadd l-istess imma għandek dik il-probabilità.

Għandek ukoll l-attitudni tal-ġenituri.

Jekk l-attitudni tagħhom hija waħda permessiva, ovvjament il-probabilità se tkun li se jkollok an earlier intercourse u li tkun vittma ta' trawma.

Fil-kuntest Malti għandna biżżejjed evidenza li turi li l-esperimentazzjoni u s-sess fiż-żgħażagħ tibda qabel l-età ta' 18-il sena.

Hawnhekk ġibt tabella li d-data tagħha nġabret fl-2009 u ġiet ippubblikata fl-2013.

Jekk tħarsu lejn it-tielet kolonna tagħha taraw li Malta għandha the highest rates of teeanage pregnancies fl-Unjoni Ewropea minkejja li għandna l-ogħla età f'dik li għandha x'taqsam mal-age of consent.

Din ir-riċerka hija wkoll in line mal-findings tal-European Pre-Natal Health Report tal-2010.

B'mod konsistenti r-riċerka turina li f'Malta għandna waħda mill-ogħla rati ta' teenage pregnancies.

Għalkemm l-età tal-age of sexual consent kienet inizjalment biex tipproteġi liż-żgħażagħ, naħseb li l-istess age of sexual consent tista' tkun qiegħda tikkriminalizza l-istess żgħażagħ taħt dawn il-liġijiet.

Concern oħra li għandi hi li llum iż-żgħażagħ għandhom għażliet differenti kif jgħixu l-ħajja tagħhom u hija differenti ħafna minn dik tal-ġenituri tagħhom u tal-ġenerazzjonijiet ta' qabilhom.

Fil-fatt illum iż-żmien tad-dating twal u l-average age ta' nies li qegħdin jiżżewġu niżlet.

Allura din kif qiegħda tiġi riflessa fil-liġi, meta taħt it-18-il sena tista' tiżżewweġ imma ma tistax tagħmel is-sess?!

Ħalli nagħmel ir-rakkomandazzjonijiet tiegħi malajr.

Ir-rakkomandazzjoni tiegħi hi li l-age of sexual consent għandha tipproteġi lil dawn in-nies li huma vulnerabbli, partikolarment lit-tfal, iżda għandha wkoll tirrifletti fuq il-kriminalizzazzjoni tat-teen sex.

Li t-teen sex ġie kkriminalizzat naraha problema għax din tista' tirriżulta fil-prosekuzzjoni ta' żgħażagħ ta' 17, 18 u 19-il sena.

Jinkwetawni ħafna każijiet li niltaqgħu magħhom fil-media, fejn għandek koppja li qed joħorġu flimkien u għalkemm bejniethom hemm close age proximity, jista' ikun li parti jew oħra tiġi akkużata li qed tagħmel att kriminali avolja bejn il-koppja jkun hemm biss ftit xhur jew ftit snin differenza.

Jiena, bħala terapista, ninkwieta meta nara każ ta' tfalja ta' 16-il sena li għandha relazzjoni ma' xi ħadd ta' 20 sena.

Naqbel mal-mistiedna ta' qabli u hawnhekk se nikkwota minn riċerka li ssemmiet fuq il-Kanada, meta bdew jaslu biex ineħħu l-age of sexual consent u jekk għandux ikun hemm qafas legali biex jekk għandek relazzjoni ma' persuna li hija ħafna ikbar minnek, għandux ikun hemm qafas legali biex tkompli tħares lil dawk in-nies li huma vulnerabbli, u allura lil dik il-persuna li għandha 16-il sena għax hemmhekk għandek sitwazzjoni differenti ħafna.

Rakkomandazzjoni oħra tiegħi hija li nkomplu nżidu fuq ix-xogħol tajjeb ħafna li qed isir fuq il-public health agenda u nipprijoritizzaw is-sexual and reproductive health.

Għalija din għandha tkun priorità, speċjalment dawk l-adoloxxenti li jgħixu f'single parent households, fejn m'hemmx parental monitoring u fejn għandek parents li huma fl-low socio-economic status.

Irridu nagħtu s-sapport lill-parents through parental skills u din naraha importanti ħafna.

Il-ġenituri għandhom bżonn parental skills.

Kultant is-suġġett tas-sess huwa diffiċli għall-ġenituri biex jiddiskutuh.

Jista' ikun hemm issues psikoloġiċi li jkunu problema għalihom ukoll u allura dan se jirrifletti fuq il-mod ta' kif se titratta s-suġġett maż-żgħażagħ tagħhom.

L-aħħar punt tiegħi hu li għandna nagħmlu riċerka fil-kuntest Malti vis-à-vis the sexual and reproductive health u għandna nidentifikaw areas li nistgħu nkomplu nsaħħuhom.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

DEO DEBATTISTA: Rigward din it-tabella li wrejtna hawnhekk, inti qiegħda titkellem fuq teenage live births.

Kif ikkomparajtha din mal-pajjiżi l-oħra?

AMANDA GRECH: Jekk tara Denmark issib li għandek 1.5% among all live births.

DEO DEBATTISTA: Imma live births, mentri dawk jagħmlu l-abort filwaqt li aħna ma nagħmluhx!

AMANDA GRECH: Fil-fatt fl-aħħar għandek miktub li abortion is not available.

DEO DEBATTISTA: Imma allura mhux bilfors li aħna se jkollna iktar pregnancies u live births?

GODFREY FARRUGIA: Mill-esperjenza li għandi jiena bħala tabib, l-ammont ta' Maltin li jmorru barra minn Malta - li huma taħt l-età ta' 18-il sena –f'postijiet regolarizzati sabiex jagħmlu l-abort hija xi ħaġa tat-twaħħix!

DEO DEBATTISTA: Bejn wieħed u ieħor ikollna 600 fis-sena.

Imma ma tistax tgħid li għax għandna age of consent kbira għandna pregnancy rate akbar.

DEO DEBATTISTA: Hija konklużjoni ħażina li tgħid li għandna aktar pregnancies billi tieħu n-numru ta' live births għax għalkemm il-live births huma inqas minna bħala rata, huma għandhom l-abort mentri aħna m'għandniex.

AMANDA GRECH: Ma tistax tikkompara like with like għax f'Malta m'għandniex abort imma r-rati għoljin ta' teenage pregnancies xorta qegħdin hemmhekk.

DEO DEBATTISTA: Imma hawnhekk inti qiegħda taħdem fuq live births u teenage pregnancy mentri dawn qed iqabblu live births ma' live births.

AMANDA GRECH: Qed jassumu wkoll li f'Malta ma jsirx l-abort u għalhekk qiegħda mniżżla bħala not available.

DEO DEBATTISTA: Not available hawn Malta imma lkoll kemm aħna nafu li dawn isiru barra mill-pajjiż.

Pereżempju fir-Renju Unit hija dokumentata li jsiru 61 abort fis-sena fuq nisa Maltin.

AMANDA GRECH: Jiġifieri t-twelid xorta qiegħed juri li huwa għoli għaliex jekk qegħdin ngħidu li Malta ...

DEO DEBATTISTA: Le le, għax dak imbagħad huwa abort in ġenerali, jiġifieri mhux qed jieħu l-abort li jsiru mit-teenagers.

AMANDA GRECH: Dak huwa punt, però xorta nara li hemm rata għolja ta' teenage pregnancies.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

MICHAEL GONZI: Inti bħala l-konklużjoni tiegħek, li aħna nnaqqsu l-age of consent mhux in kwantu għas-saħħa tat-teenager jew tas-sexual health jew tas-sexual induced infections … Jekk jien, imbilli nnaqqas il-liġi mhux se nagħmel differenza ta' xejn fuq is-saħħa taż-żgħażagħ u lanqas mhu se nnaqqas mill-infezzjonijiet .… Ma nafx jekk hux qed nispjega ruħi tajjeb!

AMANDA GRECH: Naħseb li fhimt x'ridt tgħid.

Il-punt tiegħi hu li dan jista' jaħdem bil-kontra u allura li l-età tal-kunsens tkun ta' 18-il sena tista' tkun ta' barrier.

Aħna ħafna drabi nitkellmu fuq x'iwassal lin-nies biex imorru għall-għajnuna u nitkellmu fuq dipressjoni u fuq ansjetà, li huma kollha punti importanti, imma ma tantx nirriċerkaw x'inhu jżomm lin-nies milli jmorru għall-għajnuna.

Jekk issa qed naraw li hemm żgħażagħ ta' 16-il sena li qegħdin ikunu attivi sesswalment u dawn mhux qed imorru jfittxu l-għajnuna, jista' ikun li mhux qed imorru għax hemm dan il-barrier.

U dawn qegħdin jiżdiedu.

MICHAEL GONZI: Jiġifieri meta għamiltu l-interviews ma' dawn iż-żgħażagħ, semmejtuha l-liġi?

Huma konxji tal-liġi għax mill-esperjenza tiegħi lanqas biss idea m'għandhom tal-liġi!

AMANDA GRECH: Le, dan l-istudju ma kontx involuta fih.

Mill-esperjenza tiegħi, meta l-adoloxxenti jiġu biex jagħmlu l-att sesswali mhux se jagħtu kas tal-liġi.

Jista' ikun li jagħtu kas tal-liġi meta jiġu biex imorru għall-għajnuna u xi ħadd jitlobhom biex iġibu l-ġenituri magħhom.

U allura f'dak il-kas ma jmorru xejn.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

DEBORAH SCHEMBRI: L-ewwel tkellimna fuq meta jagħtu pariri mill-GU Clinic.

Aħna sibna t-transcript ta' meta ġiet fil-laqgħa tagħna s-Sinjura Joanne Farrugia mis-Sexual Health Promotion Unit u lil din kienet saritilha mistoqsija proprju fuq hekk mill-Onor.

"Jekk jien tfajla ta' 16-il sena u kelli kuntatt sesswali ma' xi ħadd, jekk immur il-GU Clinic se jkolli bżonn il-kunsens tal-ġenituri tiegħi?"

"Le, m'għandekx bżonn kunsens tal-ġenituri tiegħek, m'għandhom l-ebda dritt li jkunu jafu fuqek u r-riżultati li kellek."

Dr Charmaine Gauci kienet preżenti wkoll għal dik il-laqgħa u qaltilna bħalma qalet is-Sinjura Farrugia u kompliet tgħid li dik id-deċiżjoni nqatgħet mill-Kunsill Mediku għax inti għandek l-obbligu li tipproteġi lil persuna li għandek quddiemek.

Issa jekk il-pożizzjoni hijiex hekk jew le ma nafx imma dawn it-tnejn jaħdmu hemmhekk.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-aħħar mistoqsija mill-Onor.

Godfrey Farrugia ħalli ngħaddu għat-tielet mistieden tal-lejla.

GODFREY FARRUGIA: Mill-aspett psikoloġiku, il-fatt li żewġ żgħażagħ taħt it-18-il sena għandhom relazzjoni intima u jkunu qegħdin jaħbu mill-ġenituri tagħhom dik ir-relazzjoni, hemm xi riċerka li ssostni li dik l-esperjenza fil-fatt taffettwahomx b'mod psikoloġiku lil dawn iż-żgħażagħ?

AMANDA GRECH: Jiddependi b'liema mod taffettwahom b'mod psikoloġiku.

Iż-żgħażagħ di natura jibdew jaħbu, jiġifieri tkun xi tkun l-age of sexual consent, mill-esperjenza tiegħi xorta nimmaġina li ż-żgħażagħ se jaħbu mill-ġenituri tagħhom għax huwa bżonn naturali għalihom li jkollhom area privata.

Jista' ikun li jekk fil-familja l-kultura tas-sess hija pjuttost taboo, allura dawn aktar se jaħbu u meta jkun hemm xi problema, speċjalment jekk jiġu biex ifittxu l-għajnuna, mhux se jsibu l-appoġġ.

U huwa proprju hemmhekk fejn nara li se jkollna l-problemi.

GODFREY FARRUGIA: Jekk m'inix sejjer żball ir-riċerka turi wkoll li tfajla timmatura aktar malajr minn ġuvni, kemm psycho-physical u kemm psycho-sexual.

U mhux hekk biss imma t-trend turi li aktar ma jgħaddi ż-żmien, aktar dan il-kambjament ta' maturazzjoni qiegħed isir b'rata mgħaġġla, fis-sens li jekk qabel kienet ta' ċerta età, din qiegħda tiġi aktar kmieni minħabba l-influwenza tal-media, eċċ.

THE CHAIRPERSON: Taqbel li n-nisa jimmaturaw aktar qabel mill-irġiel?

AMANDA GRECH: Iva, hemm gender differences fl-iżvilupp tagħhom fejn in-nisa jiżviluppaw qabel l-irġiel.

THE CHAIRPERSON: Ms. Grech grazzi ħafna tal-kontribut tiegħek u nista' ngħid li kien kontribut utli ħafna għalina.

Insejjaħ issa lil Dr Vincent Galea li huwa avukat sabiex jagħtina l-osservazzjonijiet tiegħu dwar l-età tal-kunsens sesswali.

DR VINCENT GALEA (Avukat): Il-Kodiċi Ċivili fl-artikolu 188 jistabilixxi li "wieħed isir tal-età meta jagħlaq it-18-il sena".

Mela l-Kodiċi Ċivili diġà qiegħed jgħid li mal-età ta' 18-il sena ssir maġġorenni.

Dan neċessarjament ifisser li kull min għandu inqas minn 18-il sena huwa f'għajnejn il-liġi meqjus bħala minuri.

Is-Subartikolu 1 tal-artikolu 3 tal-Att dwar iż-Żwieġ u ċjoè Kapitolu 255 tal-Liġijiet ta' Malta jgħid li "żwieġ li jsir bejn persuni li waħda minnhom tkun taħt l-età ta' 16-il sena jkun null".

Dan ma jfissirx awtomatikament li persuna li tagħlaq is-16-il sena tista' taqbad u tiżżewweġ kif ġieb u laħaq.

Fl-istess artikolu tal-liġi nsibu li persuna li tkun taħt l-awtorità ta' ġenitur jew tutur ma tistax validament tidħol fi żwieġ mingħajr il-kunsens ta' min ikun qiegħed iwettaq dik l-awtorità jew tat-tutur.

Jekk imbagħad dak il-kunsens ma jingħatax, il-minuri xorta waħda jista' jitlob lill-Qorti tal-Ġurisdizzjoni Volontarja, jekk tintwera kawża ġusta, sabiex tkun il-Qorti li tagħti tali kunsens.

Xorta jibqa' il-fatt li persuna, legalment tista' tiżżewweġ meta tkun għalqet is-16-il sena.

Bl-introduzzjoni tal-Att dwar l-Unjonijiet Ċivili, Kapitolu 530, jingħad li;

"Il-persuni kollha li jissodisfaw l-obbligi meħtieġa biex jidħlu fi żwieġ skont l-Att – u hemmhekk il-liġi qiegħda tirreferi għall-Att dwar iż-Żwieġ – jistgħu jirreġistraw is-sħubija tagħhom bħala Unjoni Ċivili."

Dan ifisser li żewġ persuni tal-istess sess jew ta' sess differenti jistgħu jirreġistraw is-sħubija tagħhom bħala Unjoni Ċivili taħt dan l-aħħar imsemmi att.

Kif diġà spjegajt, f'għajnejn il-liġi persuna ta' 16-il sena hija meqjusa minorenni u hawnhekk jibdew il-problemi għaliex għandek liġi li tista' tgħidlek li bniedem ta' 16-il sena jista' jiżżewweġ imma ovvjament wieħed se jiżżewweġ mhux biex joqgħod iħares lejn il-mara tiegħu jew lejn is-sieħeb tiegħu għal sentejn jekk ikun hemm l-unjoni ċivili.

Fis-Subartikolu 1 tal-artikolu 204 Ċ tal-Kodiċi Kriminali jingħad hekk;

"Kull min jipparteċipa f'attivitajiet sesswali ma' persuna ta' taħt l-età jista', meta jinstab ħati, jeħel priġunerija għal żmien mhux iżjed minn ħames snin, bir-reklużjoni jew mingħajrha.".

THE CHAIRPERSON: Allura din hija anomalija fil-liġi?

DR VINCENT GALEA: Aktar milli anomalija jiena ngħid li xi kultant nirranġaw rokna mingħajr ma naraw il-kamra kollha.

Jekk il-kamra hija roża niżboh dik ir-rokna sewda u mbagħad ngħid li kullimkien kulur roża imma nħalli kollox kif inhu!

Dan l-artikolu tal-liġi, jiġifieri t-204 Ċ ġie miżjud bl-Att 31 tal-2007.

Dan ifisser li qabel l-2007 ma kienx hemm artikolu speċifiku li jgħidlek li min jipparteċipa f'attivitajiet sesswali ma' persuna ta' taħt l-età jista' jeħel priġunerija.

Fl-2007 il-massimu tal-piena kienet ta' sentejn u fl-2014 żdiedet għal ħames snin.

Mela hawnhekk qed naraw ukoll żieda fil-piena min-naħa tal-leġislatur għax qed iqis li l-atttivitajiet ma' persuni ta' taħt l-età huma kontra l-liġi.

Hawnhekk qed naraw li persuna tista' legalment tiżżewweġ jew tirreġistra l-unjoni ċivili tagħha meta tagħlaq is-16-il sena, iżda mbagħad skont l-Artikolu 204 Ċ tal-Kodiċi Kriminali jgħidlek li ma jistax ikollok attività sesswali ma' persuna ta' taħt l-età.

Għalhekk legalment jista' ikollok persuna li tkun għalqet it-18-il sena jew żewġ persuni li t-tnejn li huma jkunu għadhom taħt it-18-il sena li tkun jew ikunu qegħdin jiksru l-liġi minkejja li huma jistgħu legalment jiżżewġu jew jirreġistraw l-unjoni ċivili tagħhom.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Il-pieni jvarjaw skont l-età?

Jiġifieri aktar ma tkun żgħira l-persuna, aktar togħla l-piena?

DR VINCENT GALEA: Il-liġi penali ssemmilek etajiet, pereżempju ssemmilek l-età ta' 12-il sena.

Issa jekk ikun hemm persuna ta' 12-il sena l-piena se tiżdied imma l-liġi, meta tgħidlek persuna taħt l-età, ma tgħidlekx ta' 16-il sena jew ta' 18-il sena.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Jiġifieri persuna ta' 20 sena jkollha relazzjoni ma' persuna oħra ta' disa' snin u xi ħadd ta' 14 jew ta' 16-il sena ma tagħmilx differenza?

DR VINCENT GALEA: Le, ma tagħmilx differenza f'għajnejn il-liġi għax xorta huwa taħt l-età.

Jista' ikun li jkun hemm ċirkostanzi aggravanti, jiġifieri jekk pereżempju inti se tagħmel att sesswali ma' persuna li għandha inqas minn 12-il sena, jekk għas-saħħa tal-argument ikun hemm stupru, dak l-istupru jiġi stupru vjolenti għax tiżdied miegħu l-gravità tal-biċċa.

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri biex tiżżewweġ ma tridx kunsens tal-ġenituri?

DR VINCENT GALEA: Taħt it-18-il sena trid il-kunsens tal-ġenituri.

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri tnejn ta' 16-il sena ma jistgħux jiltaqgħu u jgħidu li jridu jiżżewwġu?

DR VINCENT GALEA: Mingħajr il-kunsens tal-ġenituri tagħhom ma jistgħux.

Jekk il-ġenituri jkunu qegħdin iżommu l-kunsens tagħhom mingħajr ebda raġuni, dawn jistgħu jmorru l-Qorti u jġibu l-kunsens mingħand l-Imħallef.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Jiġifieri dan il-kunsens ma jingħatax fuq kollox?

Jagħtuhom il-kunsens biex jiżżewwġu imma ma jagħtuhomx il-kunsens biex ikollhom attività sesswali?

DR VINCENT GALEA: Ladarba persuna tiżżewweġ il-kunsens tal-ġenituri jispiċċa, però il-liġi xorta tgħidlek li ma tistax tagħmel attività sesswali ma' persuna taħt l-età.

DEBORAH SCHEMBRI: Naħseb li toħroġ mill-mistoqsija li għadu kemm għamel l-Onor.

Agius Decelis, li għalkemm ġenitur jista' jagħti l-kunsens biex binhom jew binthom ta' 16-il sena jiżżewweġ, fil-liġi m'hemm xejn li tgħidlek li ġenitur jista' jagħti kunsens biex dak iż-żagħżugħ ikollu x'jaqsam ma' xi ħadd.

DR VINCENT GALEA: Kont se nispjega s-sitwazzjoni biex inwieġeb għal din il-mistoqsija.

Mela fil-Kodiċi Penali mbagħad insibu - biex il-ħajja tal-avukati tkompli tikkomplika aktar - l-artikolu 542 li jitkellem dwar min jista' jagħmel kwerela.

Jekk raġel jiżżewweġ ma' mara ta' 16-il sena bil-kunsens tal-ġenituri, eċċ., jekk ikun hemm att sesswali bejniethom irid ikun hemm dik li ngħidulha kwerela u jistgħu jagħmlu kwerela l-axxendenti għad-dixxendenti.

Jekk jien għandi 18-il sena u żżewwiġt waħda ta' 16-il sena, jista' ikun li l-ġenituri ta' marti jagħmlu kwerela kontrija biex jien nittieħed il-Qorti talli għamilt attività sesswali ma' binthom.

Veru li meta inti mbagħad titressaq il-Qorti, the injured party li se tkun marti se tgħid lill-Qorti li hi ma tridx din il-kwerela, però hemmhekk qiegħda.

L-axxendenti jistgħu jkunu wkoll in-nanniet, jiġifieri jekk ommi u missieri tawni l-kunsens biex niżżewweġ, u allura kif qed tgħid inti, impliċitament qed jagħtu l-kunsens tagħhom - għalkemm ma jistgħux - biex ikun hemm relazzjonijiet intimi u sesswali, jista' ikun li n-nanniet tiegħi, li huma l-axxendenti, jagħmlu kwerela huma għax ma jkunux taw dak il-kunsens.

U allura fil-liġi hemm dawn l-affarijiet kollha meta wieħed jiġi biex jara l-kwestjoni tal-età tal-kunsens sesswali.

THE CHAIRPERSON: Jekk pereżempju xi ħadd jiżżewweġ ta' 16-il sena u jkun ġab il-kunsens tal-ġenituri tiegħu jew tan-nanniet tiegħu …

DR VINCENT GALEA: Le, bis-setgħa tal-ġenituri.

THE CHAIRPERSON: Jew tal-kuraturi tiegħu.

DR VINCENT GALEA: Imma s-setgħa tal-ġenituri tispiċċa maż-żwieġ.

U l-kwerela, talli r-raġel qiegħed ikollu x'jaqsam ma' martu li għandha 16-il sena, tista' issir mill-ġenituri tagħha jew min-nanniet jew minn kull axxendent ieħor.

THE CHAIRPERSON: Imma din hija xi ħaġa oħra.

DR VINCENT GALEA: Jiġifieri m'hemmx bżonn tal-kunsens mingħand in-nanniet biex niżżewweġ.

THE CHAIRPERSON: Jekk pereżempju jgħaddu ħames snin u dak li jkun iħossu li ż-żwieġ tiegħu mhux qed jaħdem, il-fatt li l-kunsens ma kienx tiegħek imma kien tal-ġenituri tiegħek ...

DR VINCENT GALEA: Il-kunsens biex tiżżewweġ huwa tiegħek.

Huma jkunu tawk id-dritt li tista' tiżżewweġ qabel ma tagħlaq it-18-il sena.

Ladarba tiżżewweġ, is-setgħa tal-ġenituri tkun qiegħda tispiċċa, jiġifieri huma jkunu qed jagħtuk il-fakultà li tiżżewweġ, però il-kunsens biex tiżżewweġ inti qed tagħtih.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

MICHAEL GONZI: Nixtieq nagħmel mistoqsija sempliċi; fil-prattika kemm-il darba jiġru dawn l-affarijiet?

DR VINCENT GALEA: Għalkemm mhumiex frekwenti imma xorta waħda jseħħu.

U fl-aħħar mill-aħħar il-pulizija kull ma jridu jaraw huwa li l-persuna li qed tagħmel il-kwerela hija l-axxendent.

Il-pulizija mhux se jmur jistaqsi lill-mara jekk tridx tmexxi b'dik il-kwerela.

Dik imbagħad tiġri wara hekk kif jiġu biex jidhru quddiem il-Qorti u l-Maġistrat jistaqsiha xi trid tagħmel.

DEBORAH SCHEMBRI: Kellna każijiet – correct me if I'm wrong – fejn koppja, b'parti waħda tkun minuri u dawn kellhom x'jaqsmu sesswalment, ipproċedew il-ġenituri tat-tfajla u r-raġel, avolja żżewwiġha wara, xorta waħda weħel.

DR VINCENT GALEA: Hekk hu għax il-liġi tipprovdilek dak ukoll.

Allura dan huwa każ tipiku fejn il-liġi m'għandhiex armonija ma' liġi oħra.

Il-Liġi Ċivili tippermetti ż-żwieġ bejn il-minuri imma l-liġi penali ma tippermettix li dawn jagħmlu atti sesswali minkejja li huma miżżewġin.

Qabel l-introduzzjoni tal-artikolu 204 Ċ tal-Kodiċi Kriminali li jitkellem dwar "attivitajiet sesswali" kien hemm, u għad hemm, artikoli ta' liġi oħra li jitkellmu dwar il-konsegwenzi ta' atti sesswali ma' minuri jew persuni taħt l-età.

Il-Kodiċi Kriminali jsemmi pereżempju l-korruzzjoni tal-minorenni jew inkella l-attentat għall-pudur.

Is-subartikolu 1 tal-artikolu 203 tal-Kodiċi Kriminali jgħid hekk:

"Kull min, b'għemil żieni, jikkorrompi persuna ta' taħt l-età, tas-sess il-wieħed jew l-ieħor.".

Dak rigward il-korruzzjoni tal-minorenni.

Tikkorrompi persuna b'għemil żieni.

Dalwaqt ġej għaliha.

L-artikolu 207 tal-Kodiċi Kriminali jgħid hekk:

"Kull min jinstab ħati ta' attentat vjolenti għall-pudur li, fih innifsu, ma jkunx jikkostitwixxi wieħed mid-delitti kkonsmat jew attentat, imsemmijin fl-artikoli ta' qabel ta' dan is-sub-titolu.".

Allura l-Qrati tagħna dejjem kien ikollhom għar-rigward tal-artikolu 203 tal-Kodiċi Kriminali jidħlu fid-definizzjoni ta' x'inhu att żieni u wara li jiġi stabbilit jekk l-att li twettaq kienx wieħed żieni jew le, jekk tali att kienx ikkorrompa lil persuna taħt l-età.

Din hija xi ħaġa li nitgħallmu aħna fil-kors tal-liġi u kienet togħġobna fi żmienna, u hawnhekk qiegħed nitkellem fuq il bacio violente.

Jiġifieri maż-żmien il bacio violente ma baqax jitqies aktar bħala vjolenti.

Li qed ngħid hu li fejn il-liġi dak iż-żmien kienet tissodisfa ċertu rekwiżiti, illum il-ġurnata bil-progress li qed isir, anke through subjective jurisprudence, deċiżjonijiet mill-Qrati tagħna, sar progress ukoll għar-rigward tal-interpretazzjoni ta' ċerti materji sesswali.

Attentat għall-pudur tfisser pereżempju meta jkollok persuna li turi ritratti pornografiċi lil minuri u li allura joffendi s-sens tad-diċenza tagħha.

Fil-Kodiċi Kriminali u f'diversi liġijiet oħra nsibu wkoll artikoli oħra li jipprojbixxu lil minuri jew persuni taħt l-età minn attività sesswali.

Sal-2002 kien hemm biss ftit artikoli li jirrigwardaw il-minuri u l-abbuż fuqhom imma mill-2005 daħlu ħafna aktar liġijiet f'dan ir-rigward.

THE CHAIRPERSON: Jekk niġu f'sitwazzjoni li l-age of sexual consent tonqos, il-fatt li l-liġi tqis lil ta' 18-il sena bħala maġġorenni u minorenni, dik ma tiġix affettwata bħalma nimmaġina li ma tiġix affettwata l-età li tista' issuq karozza skont il-Vehicle Regulations Act.

DR VINCENT GALEA: Le, però l-importanti hu - u dak huwa wieħed mis-suġġerimenti li kont nixtieq li jsir – li f'ċerti artikoli tal-liġi … Għax bħalissa x'inhu jiġri?

Meta inti tiftaħ kawża u l-pulizija tressaq individwu quddiem il-Qorti, meta l-Maġistrat ikollu diskrezzjoni biex jinterpreta hu l-liġi għax ma jkunx hemm parametri stretti fiha dik il-liġi, ħafna drabi l-liġi jkollha interpretazzjoni soġġettiva tal-Maġistrat.

U allura dak li għall-Maġistrat jitqies bħala morali, għalija jista' jkun normali u din narawha sseħħ.

Anke meta wieħed jiġi biex jara jekk hijiex se ssir din tar-riduzzjoni tal-età, irid jieħu in konsiderazzjoni dawn il-fatturi għax ma tistax tħalli materja sensittiva bħal din, li tikkonċerna l-moralità, lil persuna b'deċiżjoni soġġettiva.

Hawnhekk trid tkun oġġettiv.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

DEBORAH SCHEMBRI: Jekk dan il-Parlament jiddeċiedi li jniżżel l-età tal-kunsens għal 16-il sena, liġijiet oħrajn bħal dik tal-pedofelija għandhom jiġu mibdula wkoll?

THE CHAIRPERSON: Hemm ripple effect fuq liġijiet oħrajn bħal dawn?

DR VINCENT GALEA: Iva, dejjem se jkollok dan l-effett.

Kull comma li tbiddel mil-liġi se taffettwa xi liġi oħra.

Fil-fatt għalhekk l-ewwel għedt li tiżbogħ rokna sewda mentri l-kamra kollha hija miżbugħa roża.

Ma tindunax li l-kamra roża, u meta tiżbogħ dik ir-rokna sewda u tmur tara kif ġiet, tirrealizza li l-kamra kollha kienet roża.

Sfortunatament dawn l-affarijiet jiġru xi kultant.

Pereżempju l-artikolu 197 tal-Kodiċi Kriminali jitkellem dwar il-prostituzzjoni ta' dixxendent taħt l-età jew inkella dwar il-prostituzzjoni tal-mara jew tar-raġel li jkunu taħt l-età.

L-artikolu 199 tal-Kodiċi Kriminali jitkellem dwar serq ta' persuna ta' taħt l-età bil-ħsieb li jabbuża minnha jew biex jiżżewwiġha.

L-artikolu 201 tal-Kodiċi Kriminali jitkellem dwar l-istupru - meta dan isir fuq persuna taħt l-età ta' 12-il sena jitqies bħala vjolenti.

L-artikoli 203 u 203 A tal-Kodiċi Kriminali jitkellmu dwar il-korruzzjoni ta' persuna ta' taħt l-età.

L-artikolu 204 tal-Kodiċi Kriminali jitkellem dwar tħajjir għall-prostituzzjoni jew għall-korruzzjoni ta' minorenni.

L-artikolu 204 A tal-Kodiċi Kriminali jitkellem dwar it-tħajjir ta' persuna taħt l-età għall-pornografija.

F'dan il-każ però, it-tħajjir irid ikun akkumpanjat minn vjolenza, theddid, sfurzar, forza jew inkella li t-tħajjir ikun għal skop ta' qligħ jew ksib ta' benefiċċju.

Biex nasal għall-punt li kienet qiegħda tagħmel l-Onor.

Schembri, meta wieħed jgħid li se nirriduċi l-età minn 18 għal 16-il sena, wieħed irid jara mbagħad il-liġi jekk hijiex se tiġi affettwata rigward raġel li jagħmel atti sesswali ma' martu li hija taħt it-18-il sena, u li allura jekk dan l-att hux se jiġi meqjus bħala pedofelija.

Jekk il-mara, għas-saħħa tal-argument, tibgħat ritratt jew tiġbed video tagħha bil-mobile waqt li tkun qiegħda tagħmel attività sesswali, dak għandu jammonta għal pornografija tat-tfal?

THE CHAIRPERSON: Barra minn Malta x'jagħmlu jekk għandhom l-age of consent tagħhom ta' 14-il sena?

DR VINCENT GALEA: Se nasal għaliha dik ukoll u se nsemmi l-Kanada la ssemma' dan il-pajjiż.

L-artikolu 204 D jitkellem dwar attivitajiet sesswali llegali bħal pereżempju meta persuna ġġiegħel persuna ta' taħt l-età tipparteċipa f'attività sesswali ma' persuna oħra.

L-artikolu 205 tal-Kodiċi Kriminali jitkellem dwar persuni li jġiegħelu jew iħajru persuni taħt l-età għall-prostituzzjoni biex jissodisfa ż-żina ta' ħaddieħor.

L-artikolu 207 jitkellem dwar l-attentat vjolenti għall-pudur.

L-artikolu 208 A tal-Kodiċi Kriminali jitkellem dwar ritratti, films indiċenti, eċċ. ta' persuni taħt l-età.

L-artikolu 208 AA tal-Kodiċi Kriminali jitkellem dwar tħajjir ta' persuni taħt l-età sabiex jiltaqgħu ma' persuna permezz ta' użi elettroniċi.

Hawnhekk qed nirriferu għaċ-chatrooms, fejn il-Kodiċi Kriminali llum daħal ukoll f'dak l-aspett.

L-artikolu 208 AB jitkellem dwar reklamar ta' turiżmu sesswali.

Hemm artikoli oħrajn, li huma kollha tekniċi, li jitkellmu wkoll dwar il-protezzjoni ta' minuri li, fil-fehma tiegħi, jeħtieġu jiġu emendati u aġġornati għaż-żmenijiet tal-lum u sabiex ma jitħalliex dubju dwar l-interpretazzjoni tagħhom.

F'ġuriżdizzjoni esteri nsibu li l-leġiżlatur, għalkemm ikun naqqas l-età tal-kunsens għall-attivitajiet sesswali, xorta waħda jkun għamel leġiżlazzjoni biex jipproteġi lil minuri.

Bħala eżempju hemm dak li jissejjaħ close-in-age exemptions, jiġifieri għalkemm għandek l-età ta' 16-il sena bħala l-età li fiha persuna tista' tagħti l-kunsens tagħha għal atti sesswali, x'jiġri imma meta jkun hemm minuri ta' 15-il sena li tipparteċipa f'atti sesswali mal-boyfriend tagħha li jkollu aktar minn 16-il sena?

Il-Kanada toffri eżenzjoni minn proċeduri penali meta jkun hemm ċerta age difference close-in-age exemption.

Dan ifisser li meta jkollok sess ma' minuri li għandu 14 jew 15-il sena huwa permessibbli jekk is-sieħeb fl-attività sesswali ma jkollux aktar minn ħames snin differenza fl-età.

Sess ma' minuri li għandu jew għandha 12 jew 13-il sena huwa permessibbli jekk is-sieħeb fl-attività sesswali ma jkollux aktar minn sentejn differenza fl-età.

Jekk hijiex kwestjoni ta' diskriminazzjoni jew le naħseb huwa dibattitu enormi għax hawnhekk li qiegħda tgħid il-liġi huwa li jekk għandek ġuvni u tfajla, il-ġuvni ta' 12-il sena u t-tfajla ta' 14-il sena, jew viċi versa, u dawn għamlu atti sesswali, huma se jitqiesu bħala eżentati mil-liġi.

L-age of consent huwa ta' 16-il sena, però jekk ma jkunx hemm dak id-distakk, allura jitqies bħala permessibbli.

Issa jekk ikun hemm blanket provision li l-age of consent se tkun ta' 16-il sena, allura ma jkun hemm xejn illegali li persuna ta' 45 sena jkollha x'taqsam ma' tfajla ta' 16-il sena jew viċi versa.

Għalhekk huma jipprovaw inaqqsu l-kwestjoni tal-vulnerabilità tal-adoloxxenti u anke tal-iżvilupp psikoloġiku tagħhom.

Jiġifieri mod għandek żewġ persuni ta' 12 jew 14-il sena li għandhom l-istess żvilupp u mod ieħor għandek persuna ta' 45 sena ma' ġuvni jew xebba ta' 16-il sena.

Pereżempju nsibu pajjiżi oħra fejn is-sess ma' minorenni ma jkunx punibbli jekk iż-żewġ persuni jkunu ta' età simili u żvilupp.

Jekk tfajla, kif smajna, tkun aktar matura minn raġel, u t-tfajla jkollha 16 jew 17-il sena u l-ġuvni jkollu 15-il sena, dawn għandhom età simili għax sentejn differenza wieħed jista' jeħodha bħala simili, u allura anke l-iżvilupp huwa l-istess, mela f'dak il-każ ma tkunx punibbli.

THE CHAIRPERSON: Ħalli niddevja ftit mis-suġġett.

Jekk xi ħadd għandu 'l fuq minn 18-il sena imma għandu diżabilità mentali, jista' ikollu kunsens jew inkella dak il-kunsens irid jingħata mingħand xi ħadd ieħor?

DR VINCENT GALEA: Dak jikkwalifika bħala persuna vulnerabbli u allura l-liġi tipproteġih.

Ma jfissirx li għax niżżilna l-età tal-kunsens sesswali għal 16-il sena, mela dawk mhux se jibqgħu aktar vulnerabbli.

Fil-fatt il-liġi tgħid li persuna li għandha aktar minn 18-il sena hija persuna vulnerabbli jekk din tissodisfa ċerti rekwiżiti.

THE CHAIRPERSON: Hemm xi ċirkostanzi fejn xi ħadd li għandu aktar minn 18-il sena u jiġi interdett u jneħħulu wkoll id-dritt tal-kunsens sesswali?

DR VINCENT GALEA: L-interdett mhux se jneħħilek id-dritt li tagħmel atti sesswali.

Tneħħilek il-vot imma d-dritt li tagħmel atti sesswali ma tneħħihulekx.

THE CHAIRPERSON: Allura persuna b'diżabilità mentali tista' tiġi f'sitwazzjoni bħal meta għandek xi ħadd ta' 16-il sena ...

DR VINCENT GALEA: Jekk hu jitqies bħala persuna vulnerabbli jista' ikollu 50 sena għax xorta waħda se jitqies bħala persuna vulnerabbli.

U dan għandu dawn il-liġijiet li semmejna li se jipproteġuh.

Mela anke jekk l-età tal-kunsens tinżel għal 16-il sena xorta se jibqa' f'pożizzjoni ta' vulnerabilità.

THE CHAIRPERSON: Min ikun ħa sehem f'atti sesswali ma' persuna ta' 50 sena li għandha diżabilità, dan ma jistax jinġib l-argument kontrih li huwa kiser il-liġi għax ma ngħatax il-kunsens?

DR VINCENT GALEA: Imma jista' ikun hemm difiżi oħrajn għax il-persuna li għandha 50 sena għandha ċerta diffikultajiet u allura ma kenitx taf x'inhi tagħmel.

Imma dawk huma difiżi li jeżistu fil-Kodiċi Kriminali għal persuni li jkollhom id-diffikultajiet tagħhom.

F'pajjiżi oħra nsibu li l-età tal-kunsens tkun ta' 18-il sena, iżda mbagħad, persuna li jkollha 16 jew 17-il sena tista' tieħu sehem f'attivitajiet sesswali taħt kondizzjoni li l-parti l-oħra ma jkollhiex aktar minn ċertu età.

Għandna mbagħad il-position of trust jew il-position of authority.

Il-liġi tispeċifika xi tkun din il-position of trust u għandek pereżempju għalliem u student.

L-età tal-kunsens f'ċerti pajjiżi, meta jkollok dawn il-position of trusts, tiżdied u mhux tonqos.

Jekk ikollok għalliem ta' 18-il sena u studenta ta' 16-il sena, jekk se tonqos l-età tal-kunsens għall-atti sesswali, ma jkun hemm xejn illegali li jiġri hekk, però fir-Renju Unit qalu li f'dak il-każ l-età għandha tiżdied għal sentejn, u allura minn 16 titla' għal 18-il sena.

THE CHAIRPERSON: Dr Galea, nitolbok biex tibda tikkonkludi ħalli ngħaddu għall-mistieden li jmiss.

DR VINCENT GALEA: Tajjeb.

Għandek imbagħad il-kwestjoni tal-pornografija, dik li għedna li persuna ta' 16-il sena tista' tagħmel atti sesswali imma din tkun minorenni u allura jista' ikun li jkollok il-pornografija tat-tfal.

Tkellimna wkoll dwar l-armonija bejn liġi u oħra, pereżempju l-Liġi Ċivili u l-Liġi Penali u jekk hemm bżonn li tiġi indikata età f'artikolu partikolari tal-liġi, dik l-età tiġi hekk indikata.

L-istess ħaġa jekk ikun hemm bżonn li tiġi indikata x'tip ta' attività sesswali għandha tkun permessibbli, din għandha hekk tiġi indikata.

Pereżempju f'liġijiet esteri jingħad li ċerta attività sesswali biss tista' titwettaq mentri attività sesswali oħra hija prekluża qabel ma jkollok 21 sena.

DEBORAH SCHEMBRI: Meta qegħdin insemmu dawn il-liġijiet li jagħmlu distinzjoni bejn attività sesswali mod u attività sesswali mod ieħor, li tista' tkun pereżempju s-sodomija li ma tkunx permessibbli imma jkunu permessibbli atti sesswali oħra.

Jekk jidħlu affarijiet bħal dawn, jiena qed nassumi li b'liġijiet oħra li għandna fuq l-ugwaljanza, eċċ., jista' ikun hemm problema fejn jidħlu l-gay rights, eċċ. Jekk inħarsu lejn postijiet barra minn Malta, fejn hemm dawn id-distinzjonijiet, naħseb li meta niġu biex nagħmlu l-liġijiet hawnhekk, irridu narawhom ukoll fl-ambitu ta' x'inhu permessibbli f'liġijiet oħrajn tagħna.

Naħseb hemmhekk irridu nagħmlu dik id-distinjoni.

DR VINCENT GALEA: Imma hemm pajjiżi li minħabba raġunijiet ta' saħħa jew ta' xi mard ieħor … Madankollu ma qgħadtx nidħol f'dan id-dettall għax dak huwa aspett mediku li jiena m'inix kompetenti fih.

Biex nagħlaq ngħid li dak li huwa importanti f'għajnejja hu li l-leġiżlatur ma jħallix lill-ġudikant juża l-kejl soġġettiv meta jiġi biex jiddeċiedi fuq il-każ li jkollu quddiemu.

Hemm bżonn li jintuża kejl oġġettiv, fejn kulħadd ikun jaf il-leġiżlatur x'ried jgħid u mhux noqogħdu ngħidu għax persuna hija ta' ċerta trobbija, allura għandha moralità mod u persuna li għandha trobbija mod ieħor, għandha moralità mod ieħor.

Grazzi.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

DEBORAH SCHEMBRI: Fejn għandek il-pornografija, jekk inti tnaqqas l-età minn 18 għal 16-il sena, qiegħda nassumi li inti tista' tagħmel distinzjoni jew age specific clauses li fejn tidħol il-pornografija l-età tibqa' ta' 18-il sena biex il-persuni l-aktar vulnerabbli xorta jkunu protetti.

DR VINCENT GALEA: Iva, tista' u ssir.

Pereżempju jkollok persuni li jridu jipparteċipaw f'attività sesswali li tiġi rrekordjata, u allura tiġi meqjusa bħala pornografija, fejn il-liġi tgħidlek li ma jistgħux jinġibdu filmati ta' dawk l-atti sesswali qabel ma jkollhom 18-il sena.

Jiġifieri dik hija l-istess ħaġa li qiegħda tispjega b'mod tajjeb inti.

GODFREY FARRUGIA: Mill-aspett legali nistgħu naqbdu t-transpożizzjoni tal-EU Directive 2010 u nniżżlu l-età?

Aħna l-uniku pajjiż mill-ftit pajjiżi fejn ma niżżilnihiex mentri pajjiżi oħra, meta għamlu t-transpożizzjoni tal-EU Directive, li tniżżel l-età minn 18 - kif qiegħda f'Malta - għal 16 –il sena … Issa jien ma naqbilx mal-blanket statement imma naqbel mat-tier system, kif issuġġerejt inti stess.

U allura b'dik l-emenda fil-liġi, b'legal notice nkunu nistgħu nagħmlu dan kollu b'mod legali?

M'għandniex għalfejn nagħmlu att.

Diġà jeżisti mekkaniżmu - wara naraw il-kunċett kollu edukattiv li rridu nibnu, fosthom naraw il-behavioural sciences, etc. – u allura rridu naqbdu l-EU Directive li għamilna transposition tagħha fl-2010, u minn 18-il sena nniżżluha għal 16-il sena, biex nuża numru arbitrarju.

DR VINCENT GALEA: Mhux bilfors li fejn jidħlu ċerti aspetti penali, il-liġi Ewropea tkun tista' tirbaħ fuq il-liġi Maltija.

Hemm reati kriminali li ma jfissirx … Pereżempju jekk inti fil-liġi Maltija għandek projbizzjoni li tabortixxi, ma jfissirx li għax ikun hemm direttiva fl-Unjoni Ewropea li tista' tabortixxi, allura dik se tidħol fil-liġi Maltija.

(Interruzzjonijiet)

GODFREY FARRUGIA: L-EU Directive tal-age of consent li daħlet fl-2010, u li aħna ħallejniha ta' 18-il sena mentri pajjiżi oħra niżżluha għal kif dehrilhom huma, nistgħu nieħdu azzjoni fl-2015 biex inniżżlu l-età minn 18-il sena għal 16-il sena.

Stajna għamilna hekk f'Jannar li għadda meta daħħalna l-emendi fil-Kodiċi Kriminali, f'item 66 fuq l-aġenda.

Stajna bdilna l-istess emendi u daħħalniha din tal-età dakinhar stess.

Jiena qiegħed nuri soluzzjoni oħra fejn nistgħu nagħmlu dan il-mekkaniżmu kollu imma hemm bżonn mill-behavioural sciences nikkonsidraw l-affarijiet mill-aspett legali, fejn nużaw l-EU Directive biss li diġà daħħalniha u nniżżlu l-età tal-age of consent.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

DEBORAH SCHEMBRI: Jekk ikollok Parent Act li qiegħda tirriferi għall-age of consent f'dan il-każ, inti ma tagħmilx legal notice li tmur kontra dik il-Parent Act.

GODFREY FARRUGIA: Ma nafx imma forsi tista' tibdel dik il-biċċa?

DEBORAH SCHEMBRI: Biex tibdilha bilfors trid tgħaddi b'att fil-Parlament u mhux b'legal notice.

GODFREY FARRUGIA: Għandek raġun.

DEBORAH SCHEMBRI: Li konna qegħdin niddiskutu hawnhekk hu li jekk inti tibdel dik il-liġi se jkollok riperkussjonijiet fuq liġijiet oħrajn, u li jekk ma tibdilhomx ukoll se jkollok anomalija.

Dak hu li xtaqna nkunu nafu mingħand Dr Galea llum u ċjoè biex jekk aħna naslu li nniżżlu din l-età, inkunu konsapevoli li magħha hemm liġijiet oħrajn li rridu nirranġawhom ukoll għax inkella se nispiċċaw b'kamra roża b'rokna sewda.

THE CHAIRPERSON: Dr Galea, nirringrazzjak tal-intervent tiegħek.

Issa nistieden lill-aħħar mistieden tal-lum u ċjoè lil Mr George Buttigieg, Consultant Obstetrician and Gynaecologist.

GODFREY FARRUGIA: Sur President, ippermettili nagħmel din il-point of information.

Iċ-ċirkolari li semmejt tal-GU Clinic hija MC19/00 u għandi wkoll ritratti tagħha.

Sa Frar li għadda, meta mort jien stess u ċċekkjajt, din kienet il-prassi wżata.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Ma nixtieqx li nerġgħu naqbdu fuqha imma jien ukoll tlabt ftit informazzjoni u naħseb li mhijiex daqshekk ċara.

Għaldaqstant ikun tajjeb li niċċarawha għax l-informazzjoni li għandi jien hi li taħt l-età ta' 18-il sena jistgħu jmorru għall-informazzjoni fil-GU Clinic.

THE CHAIRPERSON: Naħseb li Mr Buttigieg ikun jista' jgħidilna aktar fuq din il-biċċa.

MR GEORGE BUTTIGIEG (Consultant Obstetrician and Gynaecologist): Ħafna mill-punti li se nsemmi diġà issemmew imma se naqra malajr din il-paper u fejn tridu tistgħu twaqqfuni.

"Taħt l-artikolu 203, Kap. 9 tal-Kodiċi Kriminali Maltija l-età tal-kunsens għall-attività sesswali hija ta' 18-il sena.

Ir-relazzjoni sesswali ma' persuna taħt it-18-il sena tikkostitwixxi att kriminali u l-pieni skont il-liġi iżidu fis-severità skont numru ta' ċirkostanzi speċifikati minn diversi artikoli tal-istess kapitlu.

Pereżempju jekk l-età hijiex taħt it-12-il sena jew jekk min jagħmel l-att hux f'pożizzjoni ta' awtorità bħalma hu għalliem tal-iskola.

Jekk l-età tal-kunsens titqabbel ma' ħafna pajjiżi fl-Unjoni Ewropea, naraw li din l-età tvarja bejn 13 fi Spanja sa 18 f'Malta, it-Turkija u l-Vatikan.

Il-parti kbira għandhom età ta' 18-il sena b'żewġ gruppi ftit iżgħar li għandhom 15 u 14-il sena rispettivament.

Żewġ pajjiżi (Ċipru u l-Irlanda) jieħdu l-età ta' 17-il sena.

L-argument lokali preżenti jiffoka fuq jekk l-età ta' 18 għandhiex titniżżel għal 16 u hemm numru ta' argumenti li jiffavorixxu dan il-pass.

Pereżempju sitwazzjoni anomala hi li wieħed jista' jiżżewweġ ta' 16-il sena imma ma jistax ikollu relazzjoni sesswali jekk mhux miżżewweġ sakemm jagħlaq 18.

Fiha nnifisha din tidher sitwazzjoni redikola, però hawnhekk jien nistaqsi: Jekk żwieġ taħt it-18-il sena huwiex ir-regola jew l-eċċezzjoni?

U naħseb li hija eċċezzjoni rari, għalhekk dan l-argument pjuttost jisfuma fix-xejn.

Infakkar hawnhekk li l-età ta' 18-il sena għall-kunsens sesswali hija wkoll konsonanti ma' numru ta' attivitajiet oħrajn: Irid ikollok 18-il sena biex ikollok liċenzja tas-sewqan, ukoll biex issuq low powered vehicles bħal moped jew quadbike, biex ikollok passaport tiegħek personali, biex ikollok permess għall-armi, ukoll dawk sportivi, biex tbiddel iċ-ċittadinanza u biex ma jkollokx il-permess ta' xi tip ta' gwardjan, skont il-Mental Health Act, għal diversi attivitajiet.

Marbut ħafna mas-suġġett tal-kunsens sesswali (kif spjegat aktar 'il quddiem) hemm il-fatt li jrid ikollok 18-il sena biex mingħajr permess tal-ġenituri jew il-gwardjani tiegħek tieħu jew tirrifjuta kura medika.

Il-punt li qed nagħmel hawn hu li wieħed irid iħares lejn l-età ta' 18 għall-kunsens sesswali kif inhi preżentement bħala konsonanti mal-limitu tal-età ta' numru ta' attivitajiet oħrajn li jitolbu ċerta responsabilità u maturità.

L-argumenti favur li l-età tal-kunsens sesswali titniżżel għal 16-il sena jinġabru f'erba' gruppi; li Malta tiġi uniformi mal-parti kbira tal-Ewropa; li l-bidla tirrifletti l-aġir sesswali taż-żgħażagħ Maltin fil-preżent; l-eliminazzjoni jew tnaqqis ta' każijiet li jitressqu quddiem il-qrati taħt l-Att 203 - sitwazzjonijiet li umanament ma jagħmlux sens, imma li jistgħu jitressqu la l-liġi hi kif inhi u; il-faċilità tal-kura medika assoċjata ma' problemi sesswali fiż-żgħażagħ taħt it-18-il sena li ma jersqux liberament għal din il-kura.

L-ewwel punt li Malta tiġi uniformi mal-parti l-kbira tal-Ewropa: Fuq dan il-punt wieħed ma jistax jiċħad il-fatt li Malta mhijiex konformi mal-parti l-kbira tal-Ewropa.

Madanakollu la l-Unjoni Ewropea u lanqas il-Kunsill tal-Ewropa m'għamlu l-ebda sejħa għal xi età speċifika fejn jidħol il-kunsens sesswali.

Però huwa fatt li żagħżugħ, żagħżugħa, barranin, Ewropej li f'pajjiżu s-sess huwa lleċitu minn 16-il sena 'il fuq, aktarx li se jimxi bl-istess psikoloġija meta jżur Malta.

Jien ma naqbilx li l-liġi tinbidel sempliċement għax Malta hija mal-grupp ta' eċċezzjoni fl-Ewropa, imma nagħti piż lill-argument li jitlob uniformità tal-liġi għal raġunijiet prattiċi.

L-aġir sesswali taż-żgħażagħ Maltin fil-preżent: Jien naħseb li jekk se nkunu onesti, dan huwa l-ikbar argument favur il-bidla fl-età tal-kunsens.

M'inix se nidħol fil-mertu tal-argument jekk l-atteġġjament liberali fis-sesswalità għamilx iżjed ħsara milli ġid, imma l-fatti huma li huma.

Jekk il-liġijiet iridu jirriflettu l-attwalità sesswali kif inhi u mhux kif forsi nixtiequha, wieħed jista' jargumenta bil-qawwa favur it-tniżżil tal-età tal-kunsens sesswali.

Xorta waħda b'sens ta' oġġettività medika ngħid li għandna niftakru li s-sentejn bejn is-16 u t-18-il sena jistgħu jaraw qabża sinifikattiva fil-maturità, kemm sesswali u kemm fil-ġeneru psiko-fiżiku tal-individwu.

Fl-aħħar mill-aħħar il-liġi tal-età għandha fost l-għanijiet ewlenin tagħha l-ħarsien taż-żgħażagħ minn predaturi sesswali u mhux it-tixkil tal-libertà sesswali tagħhom.

Hemm ukoll vantaġġi mediċi jekk jintrebħu sentejn qabel ma jinfetaħ il-bieb għal-libertà sesswali.

Pereżempju fit-tfajliet iżjed mal-għonq tal-utru jiġi espost għall-fluwidu seminali kmieni, iżjed hemm ċans ta' problemi serji 'l quddiem bħal kanċer tal-utru, iżjed u iżjed jekk hemm element ta' promiskwità.

L-eliminazzjoni jew tnaqqis ta' każijiet li jitressqu quddiem il-qrati taħt l-att 203 - sitwazzjonijiet li umanament ma jagħmlux sens imma li jistgħu jitressqu la l-liġi hi kif inhi: It-tielet punt ikun esponut aħjar minn avukat però fl-esperjenza tiegħi bħala ġinekologu ngħid li ħafna mill-każijiet li jitressqu fil-qrati jinvolvu rapporti minn ġenituri li jħossu li binthom jew binhom ġew sfruttati u wżati minn raġel jew mara ikbar fl-età.

Minkejja x'taħseb il-persuna minorenni fiċ-ċirkostanzi, jista' ikun każ li tressaq il-Qorti b'ġustifikazzjoni.

Naturalment wieħed ma jeskludix element punittiv.

Mhijiex ħaġa idonea li koppja li għandhom relazzjoni konsenswali jitressqu fil-qrati akkużati taħt il-Kodiċi Kriminali sakemm m'hemmx differenza fl-età li tqanqal sens ta' dubju.

Kemm jitressqu l-Qorti koppji ko-etanji li kellhom relazzjoni konsenswali ma nistax ngħid, imma nissuspetta li mhijiex komuni, però dejjem se tkun okkażjoni biex il-media tagħmel festa.

Jekk wieħed jara li din is-sitwazzjoni hija ħaġa pjuttost rari, is-saħħa tal-argument għall-bidla fil-liġi, fl-opinjoni tiegħi ma treġix.

U jekk l-istess età tal-kunsens tinżel għal 16-il sena x'nagħmlu b'koppja ta' 15-il sena ġaladarba nafu li l-attività sesswali mhux rarament tibda qabel is-16-il sena?

Inniżżlu l-età għal 13 bħal Spanja?!

F'din is-sitwazzjoni jiena nħoss li s-soluzzjoni ma tinstabx fit-tnaqqis tal-età tal-kunsens, imma li jingħata għarfien u saħħa lill-prinċipju tal-age banding li jgħaqqad ir-rispett tan-natura umana fis-Seklu XXI flimkien mal-ħarsien tal-vulnerabilità sesswali taż-żgħażagħ tagħna.

Nagħti eżempju fuq il-prinċipju li diġà issemma tal-age banding fejn tidħol il-Liġi tal-Kunsens għall-attività sesswali.

Fil-Kanada, fl-2006 il-kunsens ġie stabbilit għal 16-il sena, imma m'hemmx proċediment legali fejn tinstab attività sesswali bejn l-14 u s-16-il sena, sakemm id-differenza fl-età ma taqbiżx ħames snin.

Jiġifieri każ ta' tfajla ta' 15, għalkemm teknikament taħt l-età legali, il-koppja mhijiex se titressaq il-Qorti sakemm il-partner tagħha m'għandux iżjed minn 20 sena.

Naturalment il-liġi trid tirrifletti wkoll ruħha skont l-orjentament sesswali studjat u leġiżlat.

Dan l-eżempju jaċċenna għall-punt tiegħi li l-anomalija li tressaq koppja taħt l-età fil-Qorti ma tiġix solvuta billi titniżżel l-età tal-kunsens sesswali, imma billi jidħol il-kunċett ta' age banding.

Fil-fatt jien nirrakkomanda li jekk se tinbidel il-liġi u titniżżel l-età tal-kunsens, il-bidla tiġbor magħha wkoll dan il-prinċipju in tandem.

Jekk l-età ma titniżżilx xorta jibqa' il-mertu li wieħed jikkonsidra liġi mibnija fuq l-age banding."

THE CHAIRPERSON: Ippermettili ftit Mr Buttigieg.

Fuq din tal-age banding qed ngħidu li jekk ikun minorenni u jkun hemm differenza ta' ħames snin fil-koppja …

MR GEORGE BUTTIGIEG: Jekk hemm attività sesswali taħt l-età stipulata mil-liġi, qabel jitressqu l-Qorti, il-pulizija se jaraw x'inhi d-differenza fl-età bejn il-koppja.

Hekk għandhom fil-Kanada.

THE CHAIRPERSON: U inti ma taħsibx li tagħmel diskriminazzjoni din minħabba li se toqgħod tara d-differenza fl-età?

MR GEORGE BUTTIGIEG: Le, għax naħseb li tkun qiegħed tagħti importanza lin-natura kif inhi.

THE CHAIRPERSON: Pereżempju jekk wieħed ta' 40 sena jmur ma' waħda ta' 16-il sena ...

MR GEORGE BUTTIGIEG: Preċiżament, dak jiġi tip ta' sfruttament għax mhux se ngħid li huwa abbuż.

Issa ħalli nkompli naqra;

"Il-faċilità ta' kura medika assoċjata ma' problemi sesswali f'żgħażagħ taħt it-18-il sena li ma jersqux liberament għal din il-kura: Rigward il-faċilità ikbar li żagħżugħ jew żagħżugħa jkollhom biex ifittxu għajnuna medika għall-problemi relatati mas-sesswalità tagħhom jekk l-età titniżżel għal 16, hemm ħafna x'wieħed jgħid.

L-ewwel nett jiena niddubita kemm żagħżugħ jew żagħżugħa se joqogħdu lura mis-sess għax m'għandhomx 18-il sena u jibżgħu mil-liġi.

Fl-opinjoni tiegħi daqshekk ieħor se jibżgħu jmorru għand tabib għall-problemi tas-sess għax m'għandhomx 18-il sena."

THE CHAIRPERSON: Mill-esperjenza tiegħek bħala ġinekologu, iż-żgħażagħ ta' 15, 16 u 17-il sena, huma konxji li l-liġi tgħidlek …

THE CHAIRPERSON: Aħna hawnhekk konxji kemm bħala Parlamentari u kemm bħala professjonisti, imma jekk pereżempju l-età tal-kunsens titniżżel minn 18 għal 16-il sena, taħseb li ż-żgħażagħ se jkunu jafu biha din il-bidla?

MR GEORGE BUTTIGIEG: Jiena ngħid li mhu se tagħmel differenza ta' xejn għalihom!

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri lanqas ikunu jafu.

MR GEORGE BUTTIGIEG: Lanqas idea u lanqas jekk ikunu jafu mhux se jagħtu kas!

U se ngħid għalfejn qed ngħid hekk.

Ħalli nkompli naqra;

"Niddubita jekk jeżistix tabib li se jirrapporta pazjent jew pazjenta meta dawn ifittxu l-għajnuna għall-problemi sesswali taħt it-18-il sena, sakemm ma jħossx li hemm xi tip ta' abbuż.

F'dawn iċ-ċirkostanzi l-umanità u s-sigriet professjonali jridu jitqiegħdu fuq naħa tal-miżien u l-liġi fuq l-oħra u aktarx li dejjem jirbaħ tal-ewwel.

Apparti minn dan il-fatt, id-Dipartiment tal-Mediċina Ġenito-Urinarja "VD Clinic" fl-Isptar Sir Paul Boffa, mhijiex marbuta bl-età ta' 18-il sena – u hekk għandu jkun – biex tikkura pazjent jew pazjenta wkoll jekk mhux akkumpanjati mill-ġenituri jew gwardjani legali.

L-għajnejn jingħalqu f'dawn iċ-ċirkostanzi mhux individwalment biss, imma wkoll kollettivament.

Allaħares id-Dipartiment tal-Maternità tal-Isptar Mater Dei jirrapporta lill-pulizija dawk ix-xebbiet li jirreġistraw għall-kura tat-tqala u għandhom inqas minn 18-il sena."

THE CHAIRPERSON: Tfajliet ta' 14-il sena li jkunu tqal u jkollhom imorru għand il-ġinekologu, minħabba l-liġi kif qiegħda f'pajjiżna, il-ġinekoloġi huma moralment u legalment marbuta li jaraw li jkun hemm il-ġenitur bilfors magħhom biex jarawhom?

MR GEORGE BUTTIGIEG: Jiena ngħid legalment marbutin li jkun hemm l-adulti, però ma tistax tinfurzaha.

Jekk għandek tifla ta' 14-il sena u ġietek tqila u m'għandhiex gwardjan magħha jew ma ġietx ma' missierha jew ma' ommha, se nitfgħuha 'l barra?!

Issa qegħdin nirriskjaw meta narawha?

Iva, qegħdin nirriskjaw.

Anzi nistgħu nieħdu argument iktar b'mod inkwetanti.

Tiġik tfajla li qiegħda f'relazzjoni li m'għandhiex 18-il sena u titolbok il-pill.

Legalment jien ma nistax nagħtiha l-pill.

THE CHAIRPERSON: Legalment jew moralment?

MR GEORGE BUTTIGIEG: Le, mhux moralment għax jien ma nħossx li qed nagħmel xi ħaġa ħażina.

Din qiegħda fir-riskju ...

THE CHAIRPERSON: Hemm il-Medical Council ukoll li mhux neċessarjament jimxi skont il-liġi tal-pajjiż imma jimxi skont l-etika medika.

MR GEORGE BUTTIGIEG: Etikament jien inħoss li l-pazjenta tiġi qabel l-età u qabel ir-riskju tiegħi quddiem il-liġi.

(Interruzzjonijiet) Iva, naf li jistgħu jfittxuni, però jien se jkolli l-qalb li nirrifjuta t-talba tagħha u ma nagħtihiex il-pill?!

Din tkun qiegħda f'relazzjoni, forsi tagħmel sena miegħu u mbagħad jgħaddi kollox u tispiċċa toħroġ pregnant b'ħajjitha tiġi rvinata?!

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri hawnhekk qed tgħid li t-tobba ...

MR GEORGE BUTTIGIEG: Mhux qed ngħid li għandhom jagħmlu kif qed ngħid jien.

THE CHAIRPERSON: Imma jista' ikun li tippreferi ...

MR GEORGE BUTTIGIEG: Issa dan ma jgħoddx fuq kollox, jiġifieri jien m'għandix xi open sign fejn qed ngħidilhom biex jiġu għandi għax se nieħu ħsiebhom!

Irrid ngħid l-istorja kollha hawnhekk.

Jien nipprova nagħmilha ta' missierhom u nipprova ninżel għal-livell tagħhom.

L-ewwel nett nipprova nara nistax nagħmel bonding magħhom avolja mhux dejjem tkun tista' tagħmel dan.

Imma xi kultant tipprova tgħidilhom kelma tajba u lil dik it-tfajla li jkollok quddiemek tipprova tgħidilha li apparti l-kontraċezzjoni hemm il-mard u allura għandha toqgħod attenta u jkun aħjar li tagħmel xi ftit testijiet.

B'hekk forsi tibni relazzjoni fejn tkun tista' tagħtiha parir.

THE CHAIRPERSON: U jekk tinżel l-età tal-kunsens sesswali, taħseb li tissolva din il-problema min-naħa tat-tobba?

MR GEORGE BUTTIGIEG: Le, għax x'se nagħmel meta tiġi quddiemi tifla ta' 15-il sena?!

Pereżempju l-ġimgħa l-oħra kelli waħda ta' 14-il sena li kienet tqila.

Teknikament wieħed jaħseb li se ssolvi l-problema billi tinżel l-età imma sfortunatament se tolqot biss faxxa ta' nies u mhux se tolqot lil kulħadd.

THE CHAIRPERSON: Però inti taħseb li kieku l-età tinżel minn 18 għal 16 se jiżdiedu aktar il-pregnancies?

MR GEORGE BUTTIGIEG: Jiena ngħidlek li ma tagħmel l-ebda differenza ta' xejn.

Life is life, dawn mhux se jagħtu kas xi jgħidu l-politikanti jew xi ngħidu aħna t-tobba għax li għandhom jagħmlu se jagħmluh.

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri s-sinifikat huwa purament legali.

MR GEORGE BUTTIGIEG: Il-biżgħa tiegħi hu li qed niftħu aktar il-bieb għal vulnerabilità għax min għandu jagħmel xi ħaġa, xorta se jagħmilha.

Mhux qed ngħid li l-età m'għandhiex tinżel, tifhmunix ħażin, u nixtieq li kelli aktar ħin biex inkun nista' niftaħ aktar ċerti punti imma ma kellix ċans biżżejjed.

Hawnhekk jien qiegħed nagħmilha tal-avukat tax-xitan.

U jekk tinżel l-età nissuġġerixxi tliet punti li vagament diġà issemmew …

ANTHONY AGIUS DECELIS: Aħna m'aħniex marbutin b'tali mod li dan is-suġġett irridu nagħlquh f'daqqa sa ċertu perijodu.

U allura jekk tħoss li għandna nagħtuk 15-il ġurnata oħra biex tagħtina preżentazzjoni oħra ma nsibu l-ebda oġġezzjoni.

Jien illum tant smajt kelliema li kellhom materjal interessanti li ħassejt li għaffiġna l-materjal kollu mentri kien hemm fejn id-diskussjoni setgħet tkompli tiżviluppa!

MR GEORGE BUTTIGIEG: Jiena ġejt mitlub biex inlesti paper u hekk għamilt.

U jkolli ngħid li kont sinċier fiha.

Pereżempju dan il-grupp ta' bejn l-14 u 18-il sena hemm bżonn l-istatistika kollha fuqhom?

Kemm hemm tqala?

Kemm minnhom jitressqu l-Qorti?

Jiena ngħid li ma jitressqux.

Issa forsi jiġi Dr Galea u jgħidli li dawn qegħdin jitressqu l-Qorti għax hu jkun hemm u jarahom.

Hija l-impressjoni tiegħi għax jien dawn iż-żgħażagħ narahom ta' kuljum imma ma nafx kemm minnhom jitressqu l-Qorti.

Forsi lili ma jgħiduli xejn ukoll.

Issa ħalli nkompli naqra;

"Jien inħoss li għalkemm ma nsibx konvinċenti l-argument li l-faċilità għall-kura medika se tiżdied billi titbaxxa l-età tal-kunsens sesswali, l-argument għandu valur kbir b'mod indirett.

U dan jikkonċerna l-età tal-legalità tal-kura medika fil-minorenni.

Bħala ġinekologu jien mhux suppost nikkura b'mod jew ieħor pazjenta taħt it-18-il sena mhux akkumpanjata mill-inqas minn ġenitur wieħed jew xi gwardjan legali.

Hija din is-sitwazzjoni li għandha tiġi rettifikata jekk tassew irridu nżidu l-faċilità tal-kura medika fiż-żgħażagħ.

Pereżempju teoritikament tabib legalment jista' jidħol f'inkwiet serju jekk jagħti l-oral contraceptive pill lil tfajla taħt it-18-il sena u li qiegħda f'relazzjoni sesswali jekk tmur għandu waħedha.

Hawnhekk inżid ngħid b'qawwa li jekk l-età tal-kunsens sesswali titniżżel għal 16 minn 18 u ma jsirx l-istess mal-età tal-kura medika, potenzjalment u faċilment se jinħolqu iżjed problemi rigward aċċess ta' kura medika."

Qed nagħtuhom iċ-ċans jew il-barka tal-liġi - if that makes a difference - li jagħmlu li jridu mingħajr mhu qed nagħtuhom id-dritt li jmorru għand it-tabib waħedhom!

Ħafna minnhom ma jkunux iridu juru lill-ommhom.

THE CHAIRPERSON: Però hemm l-element tal-edukazzjoni dwar il-kontraċezzjoni kif diġà semmew il-psikoloġi.

MR GEORGE BUTTIGIEG: Naħseb li dak huwa punt validu ħafna għax dik hija xi ħaġa li tinkwetani ħafna.

Ħalli ngħidilkom kemm qegħdin f'sitwazzjoni redikola.

Ftit ilu kont se nopera tfajla tqila li kellha madwar 15-il sena u x'ħin dħalt qaluli li din telqet 'il barra.

Ir-raġuni li telqet kienet għax it-tabib – u ma tagħtihx tort - kien għadu jiggradwa u allura kien qed jobdi l-liġi.

Fil-fatt meta raha quddiemu u ra li kellha 15-il sena, staqsiha jekk kienx hemm ommha magħha u meta qaltlu li kienet waħedha qalilha li hi ma setgħetx tiffirma għall-operazzjoni.

Imma ma tistax tiffirma għandha tarbija ġo fiha u li se nagħmlu kien jikkonċerna proprju dik il-kura?!

Jiġifieri dan refa' ir-responsabilità għaliha wkoll.

Napprezza li jkun għadu tabib żgħir u allura jkun irid jimxi skont il-liġi, sure and he is covering himself, u forsi huwa aktar għaqli mill-konsulent, imma din hija r-realtà tas-sitwazzjoni li lili tinkwetani ħafna.

Jekk se nagħtuhom il-barka legali biex jagħtu l-kunsens, whether it means or it does not mean anything, imma mbagħad sempliċement biex tmur għand it-tabib ħalli jagħtiha l-pill jew jagħtiha l-kura li għandha bżonn, din ma tkunx tista' tmur waħedha, naħseb li se nkunu għamilna mejda b'żewġ saqajn.

DEBORAH SCHEMBRI: Jekk aħna qegħdin ngħidu li l-liġi kif inhi sa 18-il sena mhux tagħmel differenza, u t-tfajliet u l-ġuvintur li qegħdin ikunu …

MR GEORGE BUTTIGIEG: Dan x'naħseb jien u ma nafx jekk hijiex il-verità.

DEBORAH SCHEMBRI: Imma naħseb li anke mill-istatistiċi li rajna joħroġ biċ-ċar li l-età medja taż-żgħażagħ Maltin li fiha jibdew relazzjonijiet sesswali hija ta' 15-il sena.

THE CHAIRPERSON: Fil-fatt għandek 41% taż-żgħażagħ li għandhom 15-il sena.

DEBORAH SCHEMBRI: Allura, fil-verità jekk aħna nniżżlu l-età tal-kunsens minn 18 għal 16, ma nkunux aktar qed nagħtu libertà lil nies bħalek sabiex ikunu jistgħu joperaw fil-parametri tal-liġi?

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Imma trid tbiddel il-liġi l-oħra.

MR GEORGE BUTTIGIEG: Trid tbiddel il-liġi l-oħra għax mhijiex awtomatika.

DEBORAH SCHEMBRI: Le, mhijiex awtomatika, imma nistgħu nagħmluha hawnhekk ukoll dik.

Imma jekk l-età tkun ta' 18-il sena, aktar se tkun diffiċli biex l-oħra nniżżluha għal 16.

MR GEORGE BUTTIGIEG: Għaliex le?

DEBORAH SCHEMBRI: Fl-ispirtu tagħha.

Jekk inti se tniżżel f'daqqa mhux se tkun awtomatika.

MR GEORGE BUTTIGIEG: Jekk se titniżżel għal 16 nixtieq nieħu l-opportunità biex jiġi mrikkeb magħha dan il-punt li l-età għall-kura medika titniżżel għal 16-il sena u naturalment se jkollkom bażi qawwi legali biex din iddaħħluha.

Wieħed jista' jgħid ukoll li seta' ma kienx hemm bżonn li titniżżel waħedha imma ladarba se tiġi d-daqqa, allura nistgħu nniżżlu l-oħra wkoll.

Ħalli nkompli naqra l-aħħar ftit paragrafi li fadalli;

"Ma nistgħux ngħidu liż-żgħażagħ tagħna li jistgħu jkollhom relazzjoni sesswali ta' 16-il sena, imma mbagħad biex jirrikorru għand tabib għall-problemi sesswali jridu jmorru għand it-tabib ma' ommhom jew missierhom.

Jekk nużaw l-argument li biex niffaċilitaw l-aċċess għall-għajnuna medika jkollna nniżżlu l-età tal-kunsens għal 16-il sena, kemm iżjed lil dawn l-istess żgħażagħ, speċjalment imma mhux biss lit-tfajliet minħabba l-contraception, irridu nħalluhom fil-libertà li jmorru għand tabib għall-kontraċezzjoni, pariri relatati u kura ta' mard li jista' jirriżulta mill-attività sesswali!

Fil-fatt hemm ħtieġa ikbar ta' din il-bidla fil-liġi minn bidla fil-kunsens, imma jekk l-età tal-kunsens titniżżel għal 16 mingħajr l-awtonomija fil-kura medika, nistgħu noħolqu iżjed problemi milli nsolvu.

Nixtieq nagħlaq billi naċċenna tliet punti li jiena nagħti parir li jimxu paripassu mal-konsiderazzjoni li tinżel l-età tal-kunsens sesswali minn 18 għal 16.

L-ewwel huwa l-kunċett tal-age banding li diġà semmejnih, it-tieni huwa l-età tal-kura medika fil-minorenni u t-tielet huwa l-edukazzjoni sesswali li trid tiżdied u tilħaq lil dawk iż-żgħażagħ ta' 16-il sena u iżgħar.

Fuq kollox nenfasizza dawn il-punti wkoll jekk il-bidla fil-liġi li qiegħda tiġi kkonsidrata ma tgħaddix, għax l-importanza ta' kull waħda minn dawn it-tliet punti hija assoluta u mhux bilfors marbuta direttament mal-età tal-kunsens sesswali.

Jekk din l-età se titniżżel għal 16 u dawn il-punti ma jitqiesux, la l-vantaġġi mistennija ma jintlaħqu u ċ-ċans huwa li ssir iżjed ħsara milli kieku l-età baqgħet kif kienet."

Grazzi.

THE CHAIRPERSON: Nirringrazzjak.

Hawn xi mistoqsijiet?

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Inti u titkellem ftakart f'anomalija oħra li ma semmejniex.

Aħna bħala ġenituri li għandna tfajliet ta' 12-il sena qegħdin nirċievu l-invit biex nagħtuhom il-vaċċin tas-cervix u allura qisu diġà qegħdin nippreparawhom għal dawn l-affarijiet.

Allura kemm iktar jagħmel sens dak li għadek kif għedt inti, li anke jekk hi kwestjoni dwar l-età tal-kunsens, għalikom it-tobba xorta waħda naħseb li it is very serious and that we need to look into.

MR GEORGE BUTTIGIEG: Hekk hu u nirringrazzjak ta' dan il-kumment.

Niggarantilek li din hemm bżonn kbir tagħha.

THE CHAIRPERSON: Wieħed mill-argumenti li jbeżżgħani meta nisma' lil xi ħadd jgħid li l-age of sexual consent tinżel minn 18 għal 16-il sena hu li din se żżid ir-rata ta' teenage pregnancies.

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri ma taħsibx li jista' jiġri hekk?

DEBORAH SCHEMBRI: Il-ġimgħa d-dieħla se nkunu qegħdin inkomplu fuq dan is-suġġett u għandna diġà xi mistiedna li sejjaħnilhom.

Issa jekk għandkom lil xi ħadd li nistgħu nistednuh tistgħu tgħidulna wkoll.

GODFREY FARRUGIA: Jien għaddejtilkom email diġà dwar min nixtieq li nsejħu.

Bla dubju ma jistax ikun li ma nikkonsidrawx liż-żgħażagħ because these are the key players.

Aħna qegħdin hawnhekk biex nipproteġu lilhom u allura huwa importanti li nisimgħu l-fehmiet tagħhom.

Għaldaqstant jien nistieden biex naraw liema huma l-iktar flora importanti minn dak l-aspett - m'hemmx għalfejn inġibuhom kollha – u naraw lil min nistgħu nsejħu ħalli jiġi jitkellem f'isem iż-żgħażagħ.

THE CHAIRPERSON: Kull Membru jista' jibgħat is-suġġerimenti tiegħu lil wieħed mis-segretarji tal-Kumitati u mbagħad jgħadduhom lili.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: L-ewwel qbadna dibattitu fuq x'qed jiġri fil-health education.

Naħseb importanti li nifhmu eżattament x'qiegħed jiġri, speċjalment fuq l-issue li bdejna ngħidu tat-tobba.

DEBORAH SCHEMBRI: Fil-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ddiskutejna wkoll is-saħħa sesswali fl-edukazzjoni u konna ġibna numru ta' mistednin biex jitkellmu magħna.

Issa jiena bħala avukat ma nifhimx fil-Medical Council u f'din il-biċċa xogħol, għalhekk se nirrepeti dak li qalu l-esperti li ġibt fil-Kumitat tiegħi.

Jekk hemm xi żball x'imkien jew xi misunderstanding, naħseb li jkun aħjar li nerġgħu nġibu lill-Medical Council u jiċċaraw dawn il-punti.

MR GEORGE BUTTIGIEG: Tgħidulhomx li aħna qed narawhom taħt it-18-il sena!

THE CHAIRPERSON: Grazzi lil kulħadd.

Fid-9:30 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar l-Erbgħa, 3 ta' Ġunju, 2015 b'aġenda li kellha tiġi komunikata aktar tard.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees fam