KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET TAL-FAMILJA

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 10

L-Erbgħa, 10 ta' Ġunju, 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 10

L-Erbgħa, 10 ta' Ġunju, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fis-6.52 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 9 li saret nhar l-Erbgħa, 3 ta' Ġunju 2015 ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR L-ETÀ TAL-KUNSENS SESSWALI - KONTINWAZZJONI

THE CHAIRPERSON (Onor. Anthony Agius Decelis): Illum se nkomplu niddiskutu dan is-suġġett fuq il-kunsens tal-età sesswali mad-diversi mistiedna li għandna magħna.

Se nibdew bl-Għaqda Studenti tal-Liġi għax dawn għada għandhom l-eżamijiet u għalhekk jixtiequ jmorru jkomplu jistudjaw.

Ovvjament min-naħa tagħna nirringrazzjawhom talli laqgħu t-talba tagħna u ġew għal din il-laqgħa biex jagħtu l-proposti tagħhom.

Qabel nibdew nitlob lill-mistednin sabiex iżommu mal-ħin allokat għal kull wieħed u ċjoè dak ta' bejn għaxar minuti u kwarta.

Infakkarkom ukoll li din il-laqgħa qiegħda tiġi trażmessa live fuq l-internet u għalhekk qabel tibdew titkellmu nitlobkom nintroduċu lilkom infuskom u tgħidulna lil min qegħdin tirrapreżentaw.

IS-SUR CHARLES MERCIECA (Marketing Officer Law Students' Association): Min-naħa tiegħi se niffoka fuq il-liġi kif qiegħda bħalissa, fejn din tikkundanna s-sess taħt l-età ta' 18-il sena, u mbagħad se nitkellem fuq kif il-liġi tikkundanna s-sess taħt l-età ta' 16-il sena.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Nixtieq li nkunu nafu x'inhi l-pożizzjoni tagħkom bħala studenti.

Qiskom dortu daqxejn magħha, ovvjament intom mexjin lejn il-professjoni legali u hawnhekk aħna mdorrijin b'ħafna avukati, imma verament nixtieq inkun naf x'inhi l-pożizzjoni tagħkom.

Dik l-ewwel mistoqsija tiegħi.

U mill-istudenti li kellimtu intom, kemm minnhom huma konxji tal-fatt li meta jidħlu f'relazzjoni sesswali ma' xi ħadd taħt it-18-il sena, huma jkunu qegħdin jiksru l-liġi?

IS-SUR JACOB PORTELLI: L-iktar li saru jafu n-nies - għalkemm m'għandniex statistiċi f'idejna – huwa meta bdejna niddibattuha hawnhekk fil-Parlament u anke f'postijiet oħra.

Hemmhekk in-nies saru konxji li jekk se jkollhom attività sesswali taħt it-18-il sena, se jkunu qegħdin jagħmlu xi ħaġa llegali.

Madankollu din mhijiex xi ħaġa li qiegħda żżommhom milli jagħmlu dan għax xorta qiegħda ssir attività sesswali taħt l-età.

Mela inti ta' 17-il sena tistà tmur ġo club, tistà tixrob, eċċ. imma mbagħad fejn jidħol l-att sesswali, hemmhekk hija llegali.

Fid-diskors tagħna riedna nuru l-pros u l-cons ta' din l-affari imma aħna naqblu li l-età tal-kunsens sesswali għandha tinżel.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ETIENNE GRECH: Il-fatt li tkun minuri u tagħmel l-att sesswali jew inkella anke bewsa, inti tkun qiegħed tikser il-liġi jekk tkun taħt l-età tal-kunsens sesswali.

Dak ifisser li l-pulizija qegħdin jagħlqu għajnejnhom għal dak li jkun qed iseħħ jew inkella biex jipproċedu bilfors irid isir rapport?

IS-SUR CHARLES MERCIECA: Dan huwa suġġett li qed nistudjaw fuqu u għalhekk inħossuna komdi nitkellmu fuqu.

Is-sitwazzjoni tinqala minħabba li kif inhi l-liġi bħalissa mhijiex on good par mal-moralità li hemm fis-soċjetà.

Ovvjament dawn l-affarijiet isiru minn tfal taħt is-16-il sena u anke minn dawk li għandhom aktar minn 16, u n-nies li għandhom il-liġi f'idejhom, bħalma huma l-pulizija, iħossuhom aktar komdi li jagħlqu għajnejhom biex jevitaw dawn il-problemi ta' proċeduri legali, eċċ. u minflok aktar jedukaw biex dawn l-affarijiet ma jsirux.

Min-naħa l-oħra skont il-liġi suppost li inti tiġi presekutat ex-officio, jiġifieri skont jekk il-pulizija taqbadx lil persuna fl-att.

Imma kien hemm każijiet fejn l-affarijiet imxew għall-Qorti u l-Qorti stess għalqet għajnejha minħabba l-fatt li l-imputat jew kien f'relazzjoni mal-persuna li qiegħda takkużah fuq l-att sesswali jew inkella għax kien hemm element ta' mħabba bejniethom.

Jiġifieri l-Qorti ħadet dawn l-affarijiet in konsiderazzjoni.

So keeping that in mind, iva kien hemm okkażjonijiet fejn il-Qorti għamlet eċċezzjoni għas-sitwazzjoni li jkollha quddiemha.

IS-SUR JACOB PORTELLI: U kif qal is-Sur Mercieca fid-diskors tiegħu, dawn huma ex-officio għax again jistà jkollok każijiet fejn xi ħadd mill-ġenituri tat-tifla jew tat-tifel li ma jaqblux ma' dik ir-relazzjoni u jispiċċaw jieħdu l-każ għand il-pulizija.

U hemmhekk, iva, peress li dak huwa att illegali, il-pulizija jridu jmexxu l-każ quddiem il-Qorti.

Aħna qed ngħidu x'inhi l-liġi u dak l-att bejn il-minuri jew ma' minuri huwa llegali.

ETIENNE GRECH: Jekk pereżempju għandek tifla li qiegħda toħroġ ma' xi ħadd minuri jew inkella bil-kontra, il-ġenituri tal-minuri jistgħu ma jaqblux ma' dik ir-relazzjoni u allura jressqu l-każ quddiem il-pulizija.

U allura speċi l-liġi tipprosegwixxi biss fejn isir rapport u fejn ma jsirx l-ebda rapport, speċi din tagħlaq għajnejha!

THE CHAIRPERSON: Imma intom qegħdin tħossu li din il-liġi ma tirriflettix dak li qiegħed isir fis-soċjetà vis-à-vis il-moralità tas-soċjetà?

IS-SUR CHARLES MERCIECA: Il-fatt li l-kunsens huwa ta' 18-il sena mhijiex il-liġi eżatta u allura għandek ir-riperkussjonijiet tagħha.

Il-fatt li jekk inti tagħmel att sesswali taħt it-18-il sena għandek jew defilment of minors jew inkella a sexual relation with a minor, dak huwa riżultat ta' dik il-liġi.

Issa dawn l-affarijiet qegħdin isiru fis-soċjetà tagħna u aħna, li bħalissa qegħdin l-Università u qabel konna fl-iskejjel post-sekondarji, iltqajna magħhom dawn l-affarijiet.

Off the record dawn l-affarijiet qegħdin isiru u kien hemm sitwazzjonijiet fejn għax qed jagħmilha sieħbi, allura rrid nagħmilha jien ukoll!

Issa l-fatt li l-liġi tirrifletti l-moralità tas-soċjetà għandha tkun xi ħaġa li tittieħed in konsiderazzjoni għax ovvjament il-liġi għandha tkun ġustizzja naturali imma għandha tkun ukoll inline mal-mod ta' kif qed jaħsbuha n-nies għax ovvjament, huma n-nies li huma suġġetti għal-liġi fl-aħħar mill-aħħar.

IS-SUR JACOB PORTELLI: Aħna qegħdin nitkellmu fuq l-età tal-kunsens sesswali imma sa ċertu punt il-kunsens huwa irrilevanti għax il-fatt li inti diġà għamilt l-att, diġà għamilt xi ħaġa llegali.

Mela kif għedna, il-kunsens huwa irrilevanti.

Il-kunsens forsi mitigates the crime imma l-fatt li inti għamilt l-att, mela dak huwa llegali u l-affarijiet għandhom jipproċedu minn hemmhekk.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

MICHAEL GONZI: Aħna qed niddiskutu fuq li l-età tal-kunsens tinżel probabilment għal 16-il sena.

Issa bl-argumenti tagħkom għandkom xi cut off aħjar milli ta' 16-il sena?

Forsi taħsbu aħjar jekk tkun ta' 17 jew inkella ta' 15-il sena?

Pereżempju semmejtu li fl-iskejjel post-sekondarji ltqajtu ma' dawn l-affarijiet imma għandkom xi ħsebijiet dwarhom?

IS-SUR CHARLES MERCIECA: Qabel ma ppreżentajna dan id-dokument għamilna xi ftit tar-riċerka u rajna li pereżempju fir-Renju Unit l-età tal-kunsens sesswali hija ta' 16-il sena u kien hemm diskussjonijiet oħra biex din terġa' tonqos għal 15-il sena.

Jiġifieri meta tkun ġo fiha l-biċċa jkun hemm sitwazzjonijiet fejn inkunu nistgħu ngħidu li kieku nniżżlu l-età jkun aħjar imma bħal f'kull ħaġa oħra, inti għandek l-argumenti favur u għandek l-argumenti kontra.

Aħna qed ngħidu li ta' 16-il sena is a good step forward.

(Interruzzjonijiet) X'ħin tara l-median tal-pajjiżi kollha tal-Ewropa u tara għalfejn għażlu dik l-età u mhux età oħra, issib li ta' 16-il sena qiegħda taħdem aħjar.

On the other hand meta tara li l-criminal intent hija ta' 14-il sena mentri mbagħad l-età legali hija ta' 18-il sena, l-età ta' 16 qisha qiegħda fin-nofs.

U allura minn dak l-aspett tagħmel sens.

IS-SUR JACOB PORTELLI: Ta' 16-il sena tidħol ukoll fis-Sixth Form u hemmhekk għandek sfera differenti għal kollox.

Imbagħad mis-Sixth Form tmur l-Università li wkoll hija sfera differenti.

Imma meta tkun fis-Sixth Form se jkollok diversi parties – u għalkemm huwa llegali se ssib l-alkoħol f'dawn il-parties – and you have mixing between males and females.

Inti se tibda tinbidel u se tibda tinbidel il-maturità tiegħek.

U għalhekk naħseb li l-età ta' 16-il sena hija a good cut off period.

Ovvjament irridu niftakru wkoll li d-deceit and manipulation se jidħlu fiha wkoll u allura ma nistgħux ngħidu li huwa ħażin li xi ħadd ta' 19-il sena qiegħed ma' xi ħadd ta' 17-il sena.

Ma nistgħux ngħidu li dawn qed jagħmlu affarijiet illegali.

Mill-banda l-oħra xi ħadd ta' 16-il sena li qiegħed ma' xi ħadd ta' 40 sena dik se tiġi storja oħra.

Mela jrid ikollok dak il-bracket ukoll fejn ngħidu isma', li wieħed ta' 16-il sena qiegħed ma' xi ħadd ta' 20 jew 21 sena jagħmel sens imma li xi ħadd ta' 16-il sena qiegħed ma' xi ħadd ta' 40 sena, hemmhekk għandek suġġett totalment differenti.

MICHAEL GONZI: Naf li din hija daqxejn diffiċli imma bħala responsabilità l-liġi tagħraf bejn ir-responsabiltà ta' wieħed ta' 16-il sena, wieħed ta' 17-il sena u wieħed ta' 18-il sena.

Jiġifieri jekk jien se nnaqqas l-età tal-kunsens sesswali minn 18 għal 16-il sena, issa se nkun qiegħed ngħid li min għandu 16-il sena jistà jieħu d-deċiżjonijiet b'mod responsabbli llum daqskemm kien jista' jieħu bniedem ta' 18-il sena ħames snin ilu, meta l-età tal-kunsens sesswali kienet ta' dik l-età?

IS-SUR CHARLES MERCIECA: Imma legalment il-cut off għal minorenni li wettaq att kriminali hija ta' 14-il sena skond l-emendi l-ġodda.

Qabel kienet minn disa' snin għal 12-il sena u mbagħad telgħet minn 12-il sena għal 14-il sena u issa qiegħda ta' 14 with mischievious discretion.

Ġieli jkollok l-intenzjoni li se tagħmel xi ħaġa kontra l-liġi u allura jittieħdu l-passi kontrik fuq dak l-aspett.

Mela kriminalment irid ikollok 14-il sena għal mischievous discretion.

Keeping that in mind l-argument tagħna kien li jekk inti taf li xi ħadd ta' 14-il sena teoritikament kapaċi jwettaq att kriminali, mela ta' 16-il sena għalfejn m'għandux ikun kapaċi jgħid li jrid iwettaq att sesswali jew inkella li ma jridx iwettaq att sesswali?

U hemmhekk qisu trid tara d-differenza bejniethom dawn.

Il-liġi kriminali ma tagħmilx differenza bejn persuna ta' 17-il sena u persuna ta' 16-il sena x'ħin tiġi biex twettaq reat.

Imbagħad ovvjament persuna li jkollha 18-il sena jew aktar ma tibbenefikax minn ċerta mitigations tar-reat.

THE CHAIRPERSON: Nitlob lill-Onor.

Godfrey Farrugia sabiex jagħmel il-mistoqsijiet tiegħu u mbagħad wara nitlobkom tagħlqu d-diskussjoni tagħkom ħalli ngħaddu għall-mistieden li jmiss.

GODFREY FARRUGIA: Jien nixtieq inkun naf x'inhi l-fehma tagħkom bħala żgħażagħ u anke l-fehma tagħkom min-naħa tal-background legali li għandkom.

Jien aktar jinteressani l-behavioural science point of view imma nixtieq inkun naf x'inhi l-fehma tagħkom bħala żgħażagħ.

L-att tal-forma tas-sess innifsu fil-liġi huwa wiesa' ħafna.

Apparti minn hekk id-definizzjoni ta' x'inhu "minuri" hija wiesa' ħafna wkoll.

Allura fl-opinjoni tagħkom, li kieku kellna nibdlu din il-liġi u nibdlu wkoll ir-ripple effect tagħha f'partijiet oħra tal-liġi, tistgħu tagħtuna definizzjoni mill-aspett tagħkom ta' żgħażagħ u anke mill-aspett legali?

Qiegħed nistaqsikom dan għax layman jaħsibha mod, bniedem kliniku jaħsibha mod ieħor, eċċ. Li kieku kellna niddefinixxu l-att sesswali nnifsu, intom fejn taħsbu li għandu jieqaf?

U intom mil-liema età tibdew tħarsu għal dik li hija żogħżija meta nafu li minuri huwa xi ħadd minn 18-il sena l' isfel?

IS-SUR JACOB PORTELLI: Rigward l-ewwel punt nixtieq nikkjarifika li jien qiegħed nirrapreżenta lill-istudenti tal-liġi u għalhekk ma nistax nagħti l-opinjoni personali tiegħi.

U l-istess ħaġa għas-Sur Mercieca għax kif diġà għedt aħna qed nirrapreżentaw lill-istudenti kollha tal-liġi fl-Università ta' Malta.

Issa għalija, kif naħsibha jien, l-att sesswali huwa kull att sesswali li jistà jkun ikollok for every single kind of gender.

Irridu nieqfu naħsbu fuq is-sess bħala taboo u rridu nitkellmu fuqu mat-tfal.

Jien naħseb li meta mbagħad tiġi biex tara ta' liema età se nibdew inqisu ż-żgħożija … Jien għalija ż-żgħożija tibda minn qabel is-16-il sena u din hija l-opinjoni personali tiegħi.

IS-SUR CHARLES MERCIECA: Kif qal is-Sur Portelli, aħna qegħdin nirrapreżentaw lill-għaqda tal-istudenti tal-liġi.

Besides this is a dodgy question għax aktar mill-perspettiva psikoloġika … Inti jista' ikollok persuna ta' 12-il sena li taġixxi bħal waħda ta' 14-il sena.

Il-maturità tvarja minn persuna għal oħra u kif nafu ż-żgħażagħ jiġu affettwati ħafna mill-media u din tikkrea mpatt qawwi fuq kif taġixxi persuna.

THE CHAIRPERSON: Nirringrazzjakom tal-kontribut tagħkom u nawguralkom kull suċċess fl-istudji tagħkom.

Issa nistieden lill-mistieden li jmiss u ċjoè lil Dr Nicholas Briffa, Clinical Psychologist and Sexologist.

Nifhem li lestejtilna wkoll il-preżentazzjoni tiegħek u għalhekk se nkunu nistgħu nsegwu miegħek dak li tixtieq tgħidilna.

DR NICHOLAS BRIFFA (Clinical Psychologist and Sexologist): Din il-liġi ħolqot daqxejn ta' kontroversja għax ovvjament għandha x'taqsam mas-sess u hawnhekk naqbel mal-mistednin ta' qabli li s-sess f'pajjiżna għadu daqxejn ta' taboo.

U din naraha anke mill-esperjenza klinika tiegħi.

Niddejjaq nuża l-kelma "taboo" imma dan huwa suġġett li ħafna ma jħossuhomx komdi jitkellmu fuqu.

Mela ejjew nibdew mill-vantaġġi u l-iżvantaġġi li għandha din il-liġi fuq il-livell psiko-soċjali.

Waħda mill-affarijiet li qiegħda tagħmel il-liġi hu li qiegħda tirregolarizza l-imġieba sesswali.

Ovvjament mhux se noqgħod nidħol fuq l-aspetti legali tagħha imma kien hemm ukoll anomaliji fil-liġi.

Pereżempju li ż-żwieġ jistà isir ta' 16-il sena mentri r-rapport sesswali seta' isir ta' 18-il sena.

Il-preżentazzjoni tiegħi mhux se nibbażaha fuq maturazzjoni għax mill-aspett psikoloġiku u newroloġiku, il-parti tal-moħħ responsabbli mill-ħsieb eżekuttiv, tieqaf tiżviluppa ta' 25 sena.

Mela jekk se nibbażaw l-argument tagħna fuq jekk xi ħadd huwiex matur biżżejjed - li huwa sa ċertu punt eżekuttiv – biex jagħti permess fuq il-ġisem tiegħu … Dan mhuwiex suġġett faċli bħallikieku qed tiddeċiedi fuq jekk għandekx tieħu pastizz tal-irkotta jew inkella pastizz tal-piżelli!

L-argumenti tiegħi mhumiex bbażati fuq dan l-aspett.

Vantaġġ mill-aspett psiko-soċjali li għandha l-liġi hu li din qiegħda tinnormalizza l-imġieba sesswali.

Waħda mill-affarijiet li ż-żagħżugħ teċitah hija s-sens ta' avventura u s-sens tal-innovità.

Is-sens ta' xi ħaġa ġdida liż-żagħżugħ toħloq fih ċerta kurżita u allura se jipprova jagħmilha.

Għalhekk imbilli hija llegali tista' tagħtih ċerta impressjoni u fiha element ta' eċċitazzjoni għalih u allura jkun irid jagħmilha.

Mela kif qiegħda tiġi proposta l-liġi qiegħda tinnormalizza din l-imġieba.

U mill-esperjenza tiegħi barra minn Malta, f'dawk li huma servizzi mediċi marbuta mas-sesswalità għadhom ineżistenti f'pajjiżna.

Veru li għandna l-GU Clinic imma ġo din il-klinika lanqas biss psikologu jew sesswologu mħarreġ ma ssib!

Dak għalija huwa diffett kbir fis-sistema.

Ovvjament inti tagħmel dawn is-servizzi aktar aċċessibbli għax l-għarfien fuq is-suġġett ikun qiegħed jiżdied u allura meta xi ħadd imur għand il-GP tiegħu, dan se jirriferih għal dawn is-servizzi.

B'hekk tagħmel is-servizzi aktar aċċessibbli.

Din il-liġi qiegħda tipprovdi wkoll drittijiet ġodda liż-żgħażagħ tagħna.

Issa ovvjament mad-drittijiet hemm id-dmirijiet ukoll - li se nitkellem fuqhom ukoll - imma l-liġi qiegħda tipprovdi dawn id-drittijiet.

Issa x'inhuma r-riskji mill-aspett psikoloġiku ta' din il-liġi?

Il-liġi tista' tagħti l-impressjoni li qiegħda tippromwovi attività sesswali u għalhekk, intom il-politiċi, importanti ħafna li tagħmlu aċċenn li mhuwiex dak l-iskop tal-liġi.

Qed ngħid dan għax ovvjament il-liġi kif inhi qisha qiegħda tagħti dik l-impressjoni u hija impressjoni normali.

Jekk inti għandek il-kunsens ta' 18-il sena u issa qed tgħid li min għandu 16-il sena jista' ikollu rapport sesswali, hija xi ħaġa naturali li qed tagħti l-impressjoni li qed tagħti d-drittijiet għal din it-tip ta' imġieba.

Imbagħad hemm l-issue li tkellmu fuqha wkoll l-istudenti tal-liġi u hawnhekk qiegħed nirriferi għall-esplojtazzjoni.

Jien personalment naqbel mal-liġi imma ovvjament, bħala psikologu u sesswologu ma nistax ma nsemmihiex din u se nitkellem fuqha aktar tard fil-preżentazzjoni tiegħi.

Xtaqt nagħtikom panoramika ħafifa dwar x'inhi r-realtà sesswali llum il-ġurnata għax huwa importanti li nibbażaw il-policies tagħna fuq affarijiet konkreti u mhux għax naraw li pajjiżi oħra għamlu xi ħaġa, allura aħna rridu nagħmlu bħalhom.

Jien għalija dak l-argument, mill-aspett psikoloġiku ma tantx ireġġi.

Ir-riċerka turina li 40% tal-adolexxenti bejn is-16 u t-18-il sena huma attivi sesswalment.

Din ir-riċerka ġiet ippubblikata mid-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa fl-2014.

Mela għandek bejn wieħed u ieħor nofs l-adolexxenti tagħna li huma attivi sesswalment.

Imbagħad għandek 14% - u din hija daqxejn inkwetanti – tat-tfajliet li kellhom l-ewwel rapport sesswali tagħhom mhux għax vera kienu jridu huma imma għax ċedew għall-pjaċiri u għax-xewqat tal-partner tagħhom.

50% tan-nies bejn is-16 u l-40 sena ma jafux dwar il-GU Clinic.

Din hija interessanti għax għandek servizz offrut mill-Gvern stess u għandek persentaġġ tal-poplu li ma jafx bih.

Hawnhekk nistieden lill-politiċi sabiex jagħmlu aktar promozzjoni ta' dan is-servizz.

Qegħdin nagħmlu promozzjoni tajba f'dak li għandu x'jaqsam ma' dieta tajba għal saħħitna imma huwa importanti wkoll li nuru lin-nies dwar l-eżistenza ta' dawn is-servizzi.

Imbagħad għandek 45% taż-żgħażagħ bejn is-16 u t-18-il sena, 55% taż-żgħażagħ bejn id-19 u d-29 sena u 65% bejn it-30 u l-40 sena, li ma jagħmlux użu minn kontraċettivi.

Illum il-ġurnata, mill-esperjenza klinika tiegħi, qiegħed nara li l-attività sesswali tibda kważi kważi mill-pubertà, avolja m'għandniex riċerka f'Malta biex tissostanzja dan li qed ngħid.

Ovvjament it-tendenza ta' dawn iż-żgħażagħ hi li r-relazzjonijiet tagħhom ma jkunux stabbli daqskemm ikunu ta' nies adulti.

Mela li għandek 45% taż-żgħażagħ li mhumiex jagħmlu użu mill-kontraċettivi qed turina li rridu nagħmlu xi ħaġa fuqha!

Fil-fatt il-preżentazzjoni tiegħi se nikkonkludiha fuq dan il-punt.

17% tal-adolexxenti li jkollhom rapport sesswali jużaw l-alkoħol u d-drogi illeċiti waqt ir-rapport sesswali tagħhom.

Xi ħaġa interessanti ukoll hi li f'din l-istess riċerka ħareġ b'mod ċar ħafna r-raġunijiet differenti u distinti għala l-irġiel u n-nisa jkollhom rapporti sesswali.

U hawnhekk ġbart punt li huwa suġġeriment u li qed nipproponih għal din il-liġi.

Għandek ukoll l-użu estensiv tal-pornografija.

Fil-fatt għandek 74% tal-irġiel u 35% tal-adolexxenti nisa li jagħmlu użu mill-pornografija.

Qiegħed insemmi l-pornografija mhux biex nippatoloġizza l-pornografija imma għaliex ir-riċerka turi b'mod ċar ħafna li din għandha mpatt fuq l-imġieba sesswali.

Mela tagħsar ir-realtà sesswali x'insibu?

Insibu li ż-żgħażagħ ta' 16-il sena huma attivi sesswalment.

Jekk tippermettuli l-ewwel konna qed nitkellmu fuq il-cut off line.

Ovvjament dan huwa dibattitu iebes ħafna għax mhuwiex sempliċi biex taqbad u taqta' linja.

Jien naqbel mal-linja ta' 16-il sena għax din hija bbażata fuq ir-riċerka u s'issa, ir-riċerka li għandna Malta turi li madwar nofs il-popolazzjoni tal-adolexxenti - u li aħna se nirregolarizzawlhom is-sitwazzjoni tagħhom - huma attivi sesswalment.

Mela hawnhekk qegħdin nagħmlu pass mhux fid-dlam imma għaliex nafu li dik hi r-realtà.

Anke fejn tidħol tqala qegħdin naraw li Malta hija fis-sebgħa post fost il-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea li għandhom rata għolja ta' tfajliet li joħorġu tqal bejn il-15 u d-19-il sena.

Fil-preżentazzjoni tiegħi tistgħu taraw dawn l-istatistiċi wkoll u allura nixtieq nistieden lilkom il-politiċi sabiex tagħtu kas ta' dawn iċ-ċifri.

Din il-liġi tista' żżid l-attività sesswali promiskwa jew xi tip ta' esplojtazzjoni sesswali?

Ir-riċerka turi li dan mhux neċessarjament hekk imma lanqas mhu qiegħda teskludih.

Issa se ngħid intom, bħala politiċi, x'tistgħu tagħmlu biex kważi ma jkunx hemm esplojtazzjoni u biex ma żżidx din l-attività sesswali.

Hemm qisu konfrontazzjoni fejn tidħol l-edukazzjoni sesswali u s-sesswalità imma l-ideal huwa dak li għandhom il-pajjiċi Nordiċi, bħad-Danimarka u l-Olanda, li ovvjament għandhom idea progressiva ħafna fejn tidħol is-sesswalità.

Fil-fatt dawn jibdew jgħallmu fuq is-sesswalità mill-kindergarten!

F'Malta r-riċerka turi li bejn wieħed u ieħor it-tfal tagħna jibdew jirċievu l-edukazzjoni sesswali minn 12 jew 13-il sena.

Hawnhekk tistgħu taraw id-distakk kbir li hemm fuq l-edukazzjoni sesswali.

L-istess riċerka turi li ħafna mit-tfal intervistati qalu li tgħallmu dwar is-sesswalità jew mill-iskola jew mill-ħbieb jew mill-pornografija.

U l-istess kampjun ta' tfal intervistati qalu li kieku kellhom iċ-ċans jagħżlu, kienu jippreferu li kieku tgħallmu fuq is-sesswalità mingħand il-ġenituri tagħhom.

Din ir-riċerka hija kkonfrontata wkoll mir-riċerka ta' Kirby, li hija riċerka internazzjonali.

Il-mistoqsija tiegħi hija din; dawn in-numri kollha x'inhuma?

Intom il-politiċi x'se tagħmlu biex l-liġi ma żżidx fl-età li ż-żgħażagħ jibdew ikollhom l-ewwel rapporti sesswali tagħhom?

Żewġ affarijiet kruċjali li tgħallimna r-riċerka huma li l-edukazzjoni sesswali għandha tkun ibbażata fil-familja u li din għandha tibda mill-qiegħ.

Issa kif isiru?

Pereżempju, fi programmi li kont involut fihom barra minn Malta, għandek il-kunsilli lokali li jieħdu rwol aktar proattiv fiha din.

Mela għandek il-kunsilli lokali - ovvjament bl-għajnuna tal-gvern – li joffri lezzjonijiet għall-ġenituri biex dawn ikunu jafu kif se jgħallmu lit-tfal tagħhom fuq is-sesswalità.

Sfortuntament f'Malta ngħallmu fuq is-sesswalità min-naħa tar-riskji assoċjati mas-sess imma aħna nafu li s-sesswalità hija aktar minn hekk.

Is-sesswalità hija mod ta' kif jien nistà nikkomunika l-imħabba tiegħi lejn xi ħadd.

U hija sabiħa ħafna.

Ovvjament bħal kull ħaġa oħra fid-dinja, jekk tintuża ħażin se jkollok il-konsegwenzi.

Dak huwa suġġeriment li nixtieq ngħaddilkom u ċjoè li nibdew l-edukazzjoni sesswali bbażata fil-familja.

Ejjew ma ndaħħlux din il-liġi sempliċement billi nniżżlu l-età.

It-tieni ħaġa fundamentali hija li għandna nippriedkaw fuq l-idea ta' familji stabbli.

Din hija kruċjali ħafna.

Ir-riċerka turi li ż-żgħażagħ li jkunu ġejjin minn single mothers – u dan mhux qed ngħidu b'xi disprezz lejn is-single mothers - imma ovvjament hija riċerka u ma nistax ma nikkwotahiex – u minn familji mhux stabbli jibdew l-attività sesswali tagħhom minn kmieni ħafna.

Apparti minn hekk għandhom imġieba sesswali promiskwa ħafna u l-kontraċettivi ma jeżistux għalihom.

Dawn ikollhom multiple partners f'temp qasir ħafna.

Huwa importanti ħafna li nippriedkaw l-idea li kemm jistà jkun il-familji għandhom ikunu stabbli, mimlijin affezzjoni u mħabba.

Ovvjament irridu noffru wkoll is-servizzi meħtieġa biex meta koppja jew familja ssib ruħha fi problema jkollha fejn tirrikorri u ssib servizzi effiċjenti, kemm mediċi kif ukoll psikoloġiċi marbuta ma' dan is-suġġett.

Fl-aħħar tal-preżentazzjoni ressaqt xi suġġerimenti prattiċi.

Kif għedna l-liġi għandu jkollha xi tip ta' banding biex nevitaw l-esplojtazzjoni.

Kif intqal mill-mistiedna preċedenti, jekk għandek xi ħadd ta' 16-il sena ma' xi ħadd ta' 30 sena għandek distakk kbir fil-fakultà eżekuttiva biex wieħed jieħu deċiżjoni.

U għalhekk tajjeb -bħalma hemm fil-Kanada wkoll – li l-liġi tiggwida l-massimu fejn ir-rapport sesswali jistà jsir bejn il-koppja.

Ovvjament bħalma għedt edukazzjoni sesswali bbażata fil-familja, komunikazzjoni kontinwa bejn il-ġenituri u l-għalliema u li jkollok edukazzjoni pożittiva u proattiva.

Fil-familji rridu nibdew nippriedkaw l-ewwel u qabel kollox fuq kif is-sesswalità hija xi ħaġa sabiħa.

F'dan kollu rridu ninkludu l-pjaċir sesswali għax l-edukazzjoni sesswali f'Malta ngħallmu ħafna fuqha imma fuq kif tieħu pjaċir sesswalment ma ngħallmux.

U fl-aħħar mill-aħħar iż-żgħażagħ tagħna jkollhom rapporti sesswali għax jieħdu gost b'dawn ir-rapporti.

Għaldaqstant tajjeb li din tkun parti essenzjali fl-edukazzjoni li nwasslulhom fuq dan is-suġġett.

Kif għedt irridu nsostnu l-idea tal-familji b'saħħithom u nippromwovu s-servizzi ta' għajnuna bħalma nsibu fil-GU Clinic.

Qed nipproponi lill-politiċi sabiex isaħħu l-GU Clinic b'nies li huma mħarrġa f'dan is-suġġett, b'mod speċjali bi preżenza ta' professjonisti fil-qasam psiko-soċjali.

Sfortunatament anke ġewwa l-isptar Mater Dei l-mudell mediku huwa b'saħħtu ħafna imma hawnhekk irid ikollok il-preżenza wkoll ta' dixxiplini differenti fil-qasam tas-sesswalità.

U allura jrid ikollok taħlita mill-aspett mediku, mill-aspett psikoloġiku u mill-aspett soċjali.

L-aħħar ħaġa u nikkonkludi biha.

Ir-riċerka ta' Kirby tenfasizza fuq il-family based sexual education, fejn meta ġiet applikata din il-liġi u sar studju qabel u wara biex jaraw l-effetti tagħha, sabu li 40% tal-adolexxenti damu aktar biex ikollhom l-ewwel rapport sesswali tagħhom.

U minn 15-il sena telgħu għal kważi 17-il sena u naqqsu wkoll in-numru tal-partners sesswali tagħhom kif ukoll żdiedu fl-użu tal-kontraċettivi.

Kellek 30% li naqqsu wkoll il-frekwenza tas-sess u saħansitra rritornaw għall-astinenza.

Dawn huma ċifri impressjonanti.

Kellek 60% li naqqsu s-sess mhux protett.

Fl-aħħarnett il-messaġġ qasir tiegħi huwa li filwaqt li naqbel ma' din il-liġi, irridu nagħmlu tlett affarijiet magħha; il-banding, family based sexual education u li nippromwovu l-idea ta' familji b'saħħithom u stabbli.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MICHAEL GONZI: Xtaqt nistaqsik żewġ mistoqsijiet u mbagħad wara xtaqt naqralek artikolu qasir minn magazine li għandi quddiemi.

Huwa fatt li qed jinħass il-bżonn li l-età tal-kunsens għandha titbaxxa.

S'issa ma' kulmin tkellimna kważi kulħadd qed jaqbel li l-età għandha titbaxxa.

Allura din qiegħda turi aktar maturità fiż-żgħażagħ jew iktar responsabilità?

U l-fatt ukoll li qisna rridu nnaqqsu l-età tal-kunsens sesswali jfisser li l-edukazzjoni sesswali taż-żgħażagħ tagħna llum kienet suċċess jew inkella bil-kontra, kienet kompletament falliment?

DR NICHOLAS BRIFFA: Rigward l-ewwel mistoqsija inti staqsejtni fuq il-maturazzjoni tat-tfal tagħna u jekk dawn humiex qed jimmaturaw aktar kmieni.

Ejjew nibdew minn hawn u hawnhekk se nitkellem fuq il-fehma tiegħi personali u klinika.

Jien naħseb li aktar milli qed jimmaturaw qabel iż-żgħażagħ tagħna qed ikunu esposti ħafna għal materjal li jistimulahom ħafna, anke fuq livell mentali.

Fejn qabel l-edukazzjoni kienet riservata għal ċerti nies biss, illum l-edukazzjoni saret aċċessibbli ħafna.

Apparti minn hekk l-edukazzjoni f'pajjiżna hija b'xejn, anzi l-Gvern jinċentivak biex tkompli bl-istudji tiegħek.

L-edukazzjoni inġenerali saret aċċessibbli ħafna u fejn qabel kont trid tmur il-Melitensia biex ikollok aċċess għall-informazzjoni, bil-mod il-mod beda dieħel il-kompjuter, imbagħad daħal id-dial-up u llum il-ġurnata għandna l-iPads u l-ismartphones.

Il-materjal li aħna esposti għalih sar available ħafna aktar minn qabel.

U allura aktar milli ngħid li ż-żgħażagħ tagħna saru aktar maturi, aktar naħseb li l-perkors tal-ħajja espona liż-żgħażagħ tagħna għal kull tip ta' informazzjoni li ċertu kurżità bilfors li ġiet stimulata aktar fihom.

Illum għandek l-influwenza tas-social media li wieħed irid isemmiha wkoll.

Illum qed nirrealizza li ħafna problemi ta' self esteem fin-nies huma ko-relatati mas-social media.

Illum għandek ukoll il-kwestjoni tas-cyber sex.

Ma nafx jekk weġibtx il-mistoqsija tiegħek imma naħseb li kien perkors naturali għaliex id-dinja mxiet lejn dik id-direzzjoni.

MICHAEL GONZI: U rigward l-edukazzjoni sesswali fl-iskejjel, taħseb li din għamlet aktar ġid jew inkella għamlet aktar deni?

DR NICHOLAS BRIFFA: Jiena nvolut f'ħafna skejjel u nagħmel din it-tip ta' edukazzjoni b'mod aktar apert.

Naħseb li l-approach hija importanti ħafna.

Jiena naħseb li kull tip ta' edukazzjoni, ġaladarba tkun tajtha, diffiċilment se tħallilek effetti negattivi.

Nemmen li anke l-għalliema tagħna jagħmlu dan ix-xogħol b'imħabba kbira.

Hemm ukoll linji gwida dwar l-edukazzjoni sesswali li ġew ippubblikati f'Diċembru tal-2013.

Ovvjament jien għandi r-riservi tiegħi fuqhom dawn.

Fl-opinjoni tiegħi l-approach fuq l-edukazzjoni sesswali f'Malta għandha tinbidel biex ikun hemm unit apposta u li jkun aktar estensiv milli hemm illum.

Irridu nibdew mit-tifsira tas-sesswalità.

Sfortunatament is-sesswalità norbtuha ħafna mad-drogi u mal-bullying u allura nagħtu l-impressjoni li s-sesswalità hija xi ħaġa maħmuġa u xi ħaġa ħażina.

Kultant it-taboo noħolquh aħna stess għax l-approach tagħna tkun ħażina.

Li wieħed jgħid li l-edukazzjoni kienet ħażina u minħabba f'hekk niżlet l-età ma naqbilx magħha.

Ir-riċerka turi li f'Malta m'aħniex ħafna differenti mill-kumplament tal-pajjiżi tal-Unjoni Ewropea f'dak li għandu x'jaqsam mal-attività sesswali.

Dan huwa perkors naturali, mhux biss tagħna bħala pajjiż, imma huwa perkors naturali fil-kumplament tal-pajjiżi li huma influwenzati mill-kultura tal-Punent.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

Għalhekk semmejt il-cut off.

Taħseb li at this stage għandna bżonn aktar ngħallmu lill-ġenituri?

Il-ġenituri ma jafu assolutament xejn fuq kif jgħallmu lit-tfal tagħhom dwar l-attività sesswali.

Inti stess għedt li għandna bżonn aktar nintegraw it-tagħlim sesswali mat-tfal tagħna.

Imma allura ma taħsibx li tifel ta' 16-il sena issa se niftħulu l-bibien beraħ u ma jkunx aħjar li din il-liġi nagħmluha ta' 17-il sena at this point?

Imbagħad wara li jkollna s-setup kollu f'postu ħalli nerġgħu niddiskutuha u jekk ikun hemm bżonn inniżżluha għal 16-il sena.

Ma taħsibx li iktar nagħmlu ġid lis-soċjetà b'dan il-mod?

Dawn iż-żgħażagħ se jkunu l-familji futuri ta' pajjiżna; x'konsegwenzi jista' ikollha din il-liġi fuqhom?

DR NICHOLAS BRIFFA: Ovvjament bħalma għedna l-frontal lobe hija l-parti tal-moħħ responsabbli mill-ħsieb eżekuttiv u li allura trid ċerta raffinezza għalih.

Bħalma għedt dik il-parti tal-moħħ tieqaf tiżviluppa ta' 25 sena u allura jekk se nibbażaw biss fuq in-newro xjenza u n-newro psikoloġija se jkollna ngħidu li l-liġi rridu ngħolluha għal 25 sena!

Li ma qbiltx strettament ma' dak l-artikolu huwa minħabba li huwa biss mill-aspett mediku.

Issa bħalma nafu rridu nippriedkaw fuq l-idea tal-mudell bio psiko-soċjali li huwa l-futur tal-prattika psikoloġika u medika.

Jien illum ippreżentajt riċerka u allura ma rridux nallarmaw lin-nies.

Billi nniżżlu l-età tal-kunsens ma jfissirx li se nżiedu l-età tar-riskju sesswali jew se nżiedu l-bidu tal-ewwel attività sesswali.

Pereżempju hekk ġara fl-Olanda fejn l-età għoliet u mhux niżlet.

Dawn niżżlu l-età tal-kunsens sesswali u għaqqduha ma' dawn iż-żewġ fatturi u l-età tal-ewwel attività sesswali fost l-addolexxenti tagħhom żdiedet u mhux naqset.

Jiġifieri aħna rridu nibbażaw ħafna d-deċiżjonijiet tagħna fuq fejn sejra s-soċjetà għax bħalma għedt fil-bidu tal-preżentazzjoni tiegħi, intom il-politiċi tridu tinnormalizzaw bil-liġi ċerta attività li tkun qiegħda sseħħ fis-soċjetà biex nevitaw ukoll l-abbużi u l-esplojtazzjoni.

Għaldaqstant ikun tajjeb li l-liġi tieħu in konsiderazzjoni dawn il-perspettivi.

Importanti wkoll li l-GU Clinic jibda jiffunzjona fuq livell bio psiko-soċjali.

Ilni ngħidha ħafna din fuq il-media għax illum nafu li fejn tidħol is-sesswalità l-mudell mediku mhuwiex biżżejjed.

MICHAEL GONZI: Il-GU Clinic.

DR NICHOLAS BRIFFA: Hekk hu.

Għandu jkun hemm sinkronija bejn dawn is-servizzi għax tajjeb ngħidu li inti għandek ukoll disfunzjonijiet sesswali wkoll ta' dik l-età.

Fir-riċerka li ppreżentajtilkom tistgħu taraw li hemm 9% tal-irġiel u 22% tan-nisa żgħażagħ li diġà jsofru minn disfunzjoni sesswali.

Fuq il-media ma tantx nisimgħu fuq id-disfunzjoni sesswali.

U hawnhekk mhux qed nitkellmu biss fuq l-impotenza imma anke fuq l-uġigħ waqt ir-rapport sesswali u fuq kif uħud ma jkunux jistgħu jilħqu l-orgażmu tagħhom waqt rapport sesswali.

Dawn kollha huma affarijiet importanti li jittieħdu in konsiderazzjoni.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Inti semmejt ir-realtà sesswali f'Malta u bbażajtha fuq ir-riċerka.

Issa ejja nassumu li nagħmlu kollox kif għedt inti u noħolqu pjan ta' implimentazzjoni.

Inti taħseb li għandna nagħmlu aktar riċerka qabel ma nidħlu għal dan il-fatt?

DR NICHOLAS BRIFFA: Onoreveli, jiena naħseb li diffiċli ħafna tagħmel dak li qed tgħid inti.

Issa qabel ma tiġi implimentatata l-liġi nistgħu nħarsu lejn x'ġara f'pajjiżi oħra u nipprovaw napplikaw it-tajjeb tagħhom għal pajjiżna.

Il-fatt li tagħmel riċerka fuq xi ħaġa li ma tantx ġiet applikata … Anke jekk tara l-misinterpretazzjoni li hawn fost il-pubbliku fejn tidħol is-sesswalità, se ssib ċerta diffikultà.

U l-fatt li għandek kważi 50% tan-nies li ma jafux bil-GU Clinic naħseb li hija daqxejn inkwetanti.

Fl-opinjoni tiegħi rridu nagħmlu sforz akbar biex ninformaw lill-poplu tagħna.

Naħseb li aktar milli riċerka – għax dan il-proċess jieħu fit-tul ħafna – għandha ssir din il-liġi u b'mod attiv ninkludu dawn il-proposti u s-suġġerimenti li semmejtilkom aktar kmieni.

Dawn is-suġġerimenti għamilthom mhux biss mill-esperjenza klinika tiegħi - għax l-esperjenza klinika tvarja - imma anke fuq riċerka xjentifika f'dan il-kamp.

THE CHAIRPERSON: L-Onor Deo Debattista.

DEO DEBATTISTA: Dr Briffa, l-ewwel nett nixtieq nirringrazzjak tal-preżentazzjoni li ressaqtilna.

Issa fl-opinjoni tiegħek, inti taħseb li liġi bħal din se tkun ta' vantaġġ għal żagħżugħ ta' 16-il sena jew inkella għal min hu maġġorenni?

DR NICHOLAS BRIFFA: Naħseb li l-mistoqsija tiegħek qiegħda tirrifletti fuq l-esplojtazzjoni tas-sess u dan huwa r-riskju tagħha.

Jien nagħmel ukoll xogħol bħala sesswologu mal-ħabsin u ovvjament niltaqà mas-sex offenders, nies li minħabba ħafna raġunijiet li mhux se noqgħod nidħol fihom hawnhekk, ikunu wettqu reati marbuta mas-sess, fosthom ta' xi ħadd maġġorenni li wettaq abbuż fuq minorenni.

DEO DEBATTISTA: Imma żagħżugħ ta' 16-il sena se jiggwadanja minnha din il-liġi?

DR NICHOLAS BRIFFA: Jien naħseb li bis-sistema tal-banding inkunu nistgħu nissalvagwardjaw din l-idea.

Ħafna pajjiżi għamlu applikazzjoni tajba ħafna tal-banding.

Imma tajjeb li fl-edukazzjoni sesswali ngħallmu wkoll fuq ir-rispett …

DEO DEBATTISTA: Ħalli nwaqqfek ftit.

Inti taqbel li l-age of consent tinżel basta jkun hemm il-banding?

Jiġifieri wieħed ta' 52 sena ma jistax imur ma' waħda ta' 16-il sena?

DR NICHOLAS BRIFFA: Ovvjament il-banding għandha tkun parti essenzjali ta' din il-liġi.

DEO DEBATTISTA: Issa wieħed ta' 52 sena jista' imur ma' waħda ta' 18-il sena xorta waħda jew inkella l-banding se jkopri kollox?

DR NICHOLAS BRIFFA: Dawn il-mistoqsijiet mhumiex fil-kompitu tiegħi biex inweġibhom.

Issa dawn huma realtajiet li niltaqa' ħafna magħhom fil-klinika u jkollok pereżempju xi ħadd ta' 60 sena li qed joħroġ ma' xi ħadd ta' 23 sena.

Dawn huma affarijiet reali ħafna u naħseb li l-liġi m'għandhiex tidħol fuq dak il-livell.

Irid ikun hemm linja fejn l-affarijiet isiru legali u jrid ikun hemm ċertu tip ta' banding bejn is-16 u t-18-il sena.

B'hekk tipproteġi lil dawk iż-żgħażagħ li bħalissa huma protetti billi tikkrea banding separat fejn tidħol dik il-gap partikolari.

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri wieħed ta' 16-il sena mhux se jiggwadanja minnha din il-liġi?

DR NICHOLAS BRIFFA: Se jiggwadanja għax parti mill-vantaġġi psiko-soċjali li għandha l-liġi huma li se tagħmel is-servizzi mediċi u psikoloġiċi aktar aċċessibbli.

Il-fatt li xi ħadd ta' 16-il sena issa jista' imur jieħu servizz mingħand professjonist b'mod liberu u mingħajr il-kunsens tal-ġenituri tiegħu, mela dik se tkun ta' vantaġġ għaż-żagħżugħ.

Ovvjament ir-realtà hija kumplessa ħafna u għandek ħafna każijiet differenti.

THE CHAIRPERSON: Dr Briffa grazzi ħafna tal-preżentazzjoni tiegħek u talli weġibt il-mistoqsijiet li kellna.

Issa nitlob lil Dr Franco Debono, Kummissarju tal-Liġijiet, sabiex jingħaqad magħna.

Dr Debono nitolbok tressaq il-preżentazzjoni tiegħek ħalli mbagħad il-Membri preżenti jkunu jistgħu jistaqsuk xi mistoqsijiet biex tikkjarifika xi areas li forsi għadhom mhumiex daqshekk ċari.

DR FRANCO DEBONO (Kummissarju tal-Liġijiet): Jiena meta kont Membru Parlamentari kont qajjimt ukoll dan il-punt fil-Parlament.

U allura qiegħed nieħu gost li dan il-Kumitat konġunt qed ikollu aktar suċċess milli kelli jien biex ikun hemm bidla fil-liġi.

Min-naħa tiegħi nawguralkom li taslu proprju għal din il-bidla fil-liġi u li nerġa' ngħid li jien kont qajjimt dan il-punt fil-Parlament fl-2010.

Jiena naħseb li hawnhekk wieħed għandu jżomm quddiem għajnejh fuqxiex qegħdin nitkellmu.

Mela hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq tibdil ta' liġi.

Imma liema hi dik il-liġi?

Din hija importanti ħafna.

Tista' titkellem fuq il-psikoloġija u fuq is-soċjoloġija għax huma importanti wkoll imma naħseb li dejjem trid iżżomm quddiem għajnejk x'liġi qiegħed tibdel u xi tgħid dik il-liġi li trid tbiddel.

Artikolu 203 tal-Kodiċi Kriminali jgħid hekk;

"Kull min b'għemil żieni jikkorrompi persuna taħt l-età jeħel 3 snin ħabs, u jekk tkun taħt it-12-il sena jeħel 6 snin ħabs."

Mela l-ewwel punt li xtaqt nagħmel quddiem dan il-Kumitat hu li hawnhekk aħna qegħdin nitkellmu fuq il-Kodiċi Kriminali.

Il-Kodiċi Kriminali ma jagħtikx ir-riċetta biex tmur il-ġenna imma jindikalek x'ma tridx tagħmel biex ma tmurx il-ħabs.

Fuq hekk qed nitkellmu hawnhekk.

Jien ilni 15-il sena naħdem bħala avukat difensur fil-Kriminal u nista' ngħid li tiltaqà ma' okkażjonijiet fejn ikollok tnejn min-nies li qed joħorġu flimkien u jkun ilhom sentejn jew tlieta … Issa din id-dispożizzjoni ssir bi kwerela u hemm dispożizzjoni oħra intiża fuq atti sesswali.

Tajjeb ngħidu li hawnhekk ukoll teżisti konfużjoni.

THE CHAIRPERSON: Skużani, ħa nwaqqfek ftit.

Din il-laqgħa qiegħda tiġi trażmessa fuq il-websajt tal-Parlament u għalhekk nixtieq li dawn it-terminoloġiji tagħkom l-avukati tispjegahom ftit ħalli min ikun qiegħed isegwina, ikun jaf fuqxiex qed nitkellmu.

Grazzi.

DR FRANCO DEBONO: Jien ukoll kont Deputat f'dan il-Parlament u ovvjament naf li l-poplu jkun qed isegwina b'dawn il-mezzi moderni ta' komunikazzjoni imma fl-aħħar mill-aħħar dawk huma t-termini legali li wieħed irid jorbot magħhom.

Mela x'qiegħda tgħid il-liġi?

Din qiegħda tgħid li "kull min b'għemil żieni", mela hawnhekk mhux fuq att sesswali qed titkellem imma fuq għemil żieni u allura anke fuq bewsa jew jekk turi ritratt lil xi ħadd.

Minn hemm trid tibda.

Il-liġi x'qiegħda tolqot?

Imbagħad għandek dispożizzjoni oħra li daħlet riċentement u li titkellem speċifikament fuq att sesswali ma' minuri.

F'dak il-każ il-pieni jitilgħu sa 5 snin ħabs, jekk mhux sejjer żball.

Issa x'inhi din id-dispożizzjoni?

X'inhu "għemil żieni"?

Għemil żieni tiddeċidieh il-Qorti x'inhu.

X'qiegħda tipproteġi hawnhekk il-liġi?

Il-liġi qiegħda tipproteġi l-mistħija sesswali ta' persuna li għadha taħt it-18-il sena.

Mela li tagħti skandlu jew li toffendi l-mistħija sesswali ta' dik il-persuna.

Hawnhekk wieħed irid janalizza wkoll illum iż-żgħażagħ għalxiex inhuma esposti!

Jiġifieri xi ħadd illum li huwa espost għall-informazzjoni kollha li teżisti se jieħu skandlu jekk tagħtih bewsa?!

Issa ovvjament hawnhekk dejjem qegħdin nitkellmu fuq il-volontarju għax jekk xi ħaġa ma tkunx volontarja se nidħlu fuq il-violent indecent assault u fuq diversi dispożizzjonijiet oħra.

ETIENNE GRECH: Jiġifieri din mhux hemm liġi li tgħidlek li l-età tal-kunsens sesswali hija ta' 18-il sena imma għandek diversi liġijiet …

DR FRANCO DEBONO: Jekk inti tagħti skandlu lil xi ħadd taħt it-18-il sena tista' teħel sa 3 snin ħabs.

Huwa għalhekk li qed ngħid li l-Kodiċi Kriminali ma twasslekx sal-ġenna imma sempliċement tgħidlek x'm'għandekx tagħmel biex ma tmurx il-ħabs.

Issa bir-rispett kollu imma ż-żgħażagħ ta' 16-il sena li qegħdin il-Junior College mhux kollha bil-boyfriend u bil-girlfriend!

Mela l-liġi qiegħda tikkriminalizza activity behaviour li huwa so widespread.

Allura se twaqqaf lil xi ħadd milli jkollu girlfriend għax din għandha 17-il sena?!

Jew inkella dak iż-żagħżugħ se joqgħod jistaqsiha biex turih l-ID card minħabba section 203!

X'qed twaqqaf il-liġi?

Kieku qed ngħidu li se nniżżluha għal 12-il sena nifhem li hemm bżonn ta' xi eżami approfondit.

U dan il-Kumitat, mill-ftit li kelli ċans insegwikom, nixtieq nifirħilkom tal-ħidma tajba li qegħdin tagħmlu.

DEO DEBATTISTA: Li jkunu tal-istess età nifhimha imma li qiegħda ddejjaqni ftit hu li jekk ma' din il-liġi ma nagħmlux il-banding.

U qed ngħid dan għax ma nistax nimmaġina kif se tipproteġi lil xi ħadd ta' 16-il sena li issa f'daqqa waħda se tiġi esposta għal xi ħadd ta' 45 sena.

DR FRANCO DEBONO: L-ewwel nett trid tara dan kollu fil-kontest tad-diversi dispożizzjonijiet tal-liġi li jeżistu.

Kif diġà għedt għandek il-violent and indecent assault li dawn xorta se jibqgħu protetti.

Imbagħad għandek l-att sesswali mingħajr il-kunsens, għandek ir-rape, l-abduction u diversi reati oħra.

Anke fir-rigward tal-banding, kif qegħdin illum, tfalja ta' 18-il sena u ġurnata tista' tmur ma' wieħed ta' 70 sena u ħadd ma jista' jwaqqafha.

Punt ieħor li xtaqt nagħmel hu li l-age limit huwa dejjem arbitrarju, jiġifieri inti tista' tgħid ta' 16 jew ta' 18-il sena però ħadd ma jimmatura bl-istess mod.

Meta inti qiegħed tagħmel age limit, dan dejjem se jkun b'mod arbitrarju imma ovvjament trid taqta' linja x'imkien.

Jiġiifieri meta inti qed tagħmel age limit huwa dejjem arbitrarju, għax mhux kulħadd … imma x'imkien trid taqtà linja … Ma tistax inti, anke l-liġi min-natura tagħha trid taqtà linja.

Issa mbagħad fil-liġi hemm d-duttrina tal-corrompe e non corrompitur, fejn il-Qorti se tevalwa dik il-persuna li jkollha quddiemha.

Mela l-ewwel trid tara jekk sarx l-att żieni, fejn forsi wrejtha ritratt, jew tajtha bewsa, jew inkella mossi jew atti li l-Qorti tista' tiddeċiedi li jikkostitwixxu f'għemil żieni.

L-ewwel element huwa li trid tara jekk kienx hemm għemil żieni.

Jekk hemm l-għemil żieni, imbagħad irid ikun hemm l-element ta' korruzzjoni, fejn inti b'dak l-għemil żieni tkun tajt skandlu lil dik il-persuna.

Dan kollu se tevalwah il-Qorti.

Kif għedt hemm din id-duttrina tal-corrompe e non corrompitur, fejn jekk inti diġà kont espost għal diversi atti oħrajn, hemmhekk il-Qorti tista' tiddeċiedi li inti diġà kont korrott.

Kellek ukoll deċiżjonijiet fejn intqal li you can be further corrupted.

Għalhekk din kollha hija suġġettiva.

Il-punt tiegħi x'inhu?

Il-liġi kif inhi llum hija ta' deterrent?

Qiegħed ikun hemm min ma jkollux tfajla ta' 17-il sena sempliċement għax hemm din id-dispożizzjoni tal-liġi?

Jew inkella din mhu qiegħda twaqqaf lil ħadd?

Nerġa' insemmi ż-żgħażagħ tas-Sixth Form, li ħafna minnhom dawn ikollhom il-boyfriend u l-girlfriend tagħhom u dawn qed nitkellmu fuq żgħażagħ ta' 16 u 17-il sena.

Mela allura mhux talli m'inti qed twaqqaf lil ħadd imma talli qed inpoġġuhom f'pożizzjoni li qed iwettqu reat!

Jekk it-tifel jew it-tifla tiegħek għandhom 17-il sena u għandhom il-girlfriend jew il-boyfriend tagħhom tridu li potenzjalment ikunu qed jikkomettu reat?

Dik hija l-mistoqsija li rridu nistaqsu lilna nfusna.

U għalhekk nerġa' ngħid li l-Kodiċi Kriminali ma tagħtikx ir-riċetta biex tmur il-ġenna.

Il-Kodiċi Kriminali x'qiegħda tgħid?

Din qiegħda tgħidlek li jekk tagħmel dak l-att se teħel 3 snin ħabs u jekk il-parti l-oħra tkun ta' 12-il sena, is-sentenza titla' għal 6 snin ħabs.

Mela dik wieħed irid jiddiskutiha.

Jien kont tkellimt fuq kif din għandha tinżel għal 16-il sena u ovvjament naqbel li għandha tinżel.

Apparti minn hekk, fix-xogħol tiegħi fil-Qorti niltaqà ma' każijiet fejn dan it-tifel ikollu l-girlfriend tiegħu jew viċi versa u sakemm ikun sejjer kollox tajjeb orrajt imma mbagħad jekk ifettlilhom li jridu jeħilsu minn xulxin, jispiċċaw jagħmlu kwerela kontra l-parti l-oħra u jispiċċaw fil-Qorti.

U dawn ikunu qed joħorġu flimkien b'mod volontarju u jkunu ġenwini.

Imma llum biex tfajla ta' 17-il sena tagħtiha skandlu għax ħriġt magħha u tajtha bewsa … Ovvjament dejjem qed nitkellmu fuq il-volontarju u trid issir din id-distinzjoni.

Jekk inti għandek xi ħadd li qed jagħti fastidju lil xi ħadd, hemmhekk imbagħad għandek il-liġi li takkorda l-protezzjoni permezz ta' dispożizzjonijiet oħrajn.

DEO DEBATTISTA: Imma ladarba nagħmlu din il-liġi jista' ikollok lil xi ħadd ta' 16-il sena li jmur ma' xi ħadd ta' 45 sena?

DR FRANCO DEBONO: Jekk ma jkunx hemm banding min ikollu 16-il sena u ġurnata jista' jagħmel li jrid.

Illum min għandu 18-il sena u ġurnata jista' jmur ma' xi ħadd ta' 50 sena jew ta' 60 sena.

ETIENNE GRECH: Aħna nisimgħu bil-kelma "defilement" u allura jekk se nniżżlu l-età tal-kunsens sesswali se jkun ifisser li xi ħadd li għamel xi ħaġa ma' xi ħadd ta' 17-il sena, inti ma tistax tressqu fuq defilement?

DR FRANCO DEBONO: Defilement tfisser korruzzjoni, jiġifieri dik hija t-traduzzjoni Ingliża tal-kelma "korruzzjoni".

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri xorta dak li jkun jista' jiġi defiled?

DR FRANCO DEBONO: Le, id-defilement huwa l-korruzzjoni.

DEO DEBATTISTA: Li qed jgħid it-tabib hu li kif inhi l-liġi bħalissa, jekk xi ħadd ta' 60 sena jmur ma' xi ħadd ta' 18-il sena …

MICHAEL GONZI: Jistà jkun hemm korruzzjoni ta' persuna li għandha 18-il sena u ġurnata llum … (Interruzzjonijiet) Għaliex le?

Kif ikollok 18-il sena u ġurnata tistà tagħmel li trid, dejjem fuq affarijiet volontarji qed nitkellmu.

U jekk l-età tal-kunsens sesswali tinżel għal 16-il sena, kif dak li jkun ikollu 16-il sena u ġurnata jista' jagħmel li jrid bażikament.

Id-difilement hija l-korruzzjoni avolja ma naħsibx li hija l-aktar traduzzjoni feliċi imma l-liġi tuża dik il-kelma.

Korruzzjoni ta' minorenni u fil-fatt fil-marginal note nsibu "korruzzjoni ta' tfal ta' taħt l-età".

ETIENNE GRECH: Jekk aħna rridu nnaqqsu l-età tal-kunsens sesswali jfisser li rridu nbiddlu biċċa waħda tal-liġi jew inkella hemm diversi liġijiet li rridu nbiddlu?

DR FRANCO DEBONO: Il-violent and indecent assault li huwa att vjolenti fuq il-pudur …

ETIENNE GRECH: Teknikament liema liġi tkun trid tbiddel biex tnaqqas l-età tal-kunsens sesswali?

(Interruzzjonijiet)

DR FRANCO DEBONO: Jien fil-Parlament kont tajt ukoll elenku u analiżi komparattiva ta' kif nitqabblu ma' pajjiżi oħra.

Fil-fatt jekk mhux sejjer żball aħna u t-Turkija biss li għandna l-età tal-kunsens sesswali ta' 18-il sena.

Nerġa' nirrepeti li l-Kodiċi Kriminali mhux biex twasslek il-ġenna u mhux biex inti taġixxi on the high moral ground …

ETIENNE GRECH: Pereżempju l-psikologi qalulna li ż-żgħażagħ ta' 16 u 17-il sena ħafna drabi jistħu mill-ġenituri tagħhom u ma jkunux iriduhom magħhom meta jmorru għal treatment ta' sexual transmitted diseases.

U minħabba f'hekk dawn ma jmorru mkien u jispiċċaw ixerrdu dan it-tip ta' mard.

Lanqas jistgħu jmorru għand il-professjonisti biex jagħtuhom xi tip ta' kontraċezzjoni mingħajr il-kunsens tal-ġenituri tagħhom u allura se jkollok aktar każijiet ta' teenage preganancies, li fil-fatt hawn Malta hija waħda mill-iktar għoljin.

Allura apparti mill-età tal-kunsens sesswali jien qed nimmaġina li hemm xi liġi li tirregola x'età irid ikollha persuna biex tkun tista' tieħu trattament mediku mingħajr il-kunsens tal-ġenituri tagħha.

U jekk mhux sejjer żball din bħalissa hija ta' 18-il sena.

DR FRANCO DEBONO: Dik aktar jistgħu jirrisponduk it-tobba fuqha.

ETIENNE GRECH: Qalulna li jekk titniżżel l-età tal-kunsens sesswali, l-aħjar li tniżżel ukoll il-legal age of treatment.

DR FRANCO DEBONO: Hekk hu.

U ħafna drabi ngħidu għax illum iż-żgħażagħ huma esposti imma jiena ngħid li din mhijiex xi ħaġa tal-lum għax anke l-ġenerazzjonijiet ta' qabli u dawk ta' qabilhom kien ikollhom girlfriend u boyfriend ta' 16 jew 17-il sena.

U kienu jiżżewwġu wkoll.

Noqogħdu ngħidu għax illum hawn l-internet imma din ilha.

Jien m'inix xi psikologu jew tabib imma dawn jistgħu jilluminaw aktar lil dan il-Kumitat fuq din il-biċċa għax jiena ngħid li din hija aktar marbuta mal-iżvilupp bijoloġiku tal-persuna.

ETIENNE GRECH: Ejja nagħmlu mod li nnaqqsu l-età tal-kunsens sesswali għal 16-il sena u ndaħħlu wkoll il-banding.

Aħna hawnhekk kellna l-Kummissarju għat-Tfal li tkellmet fuq id-dekriminalizzazzjoni fuq l-atti sesswali bejn l-adolexxenti.

Pereżempju tista' l-età tal-kunsens sesswali nniżżluha minn 18 għal 16-il sena u mbagħad dawk li għandhom 14 jew 15-il sena, li aħna sirna nafu li dawn ukoll jagħmlu atti sesswali u allura qegħdin jiksru l-liġi, nagħmlu xi forma ta' dekriminalizzazzjoni?

Jiena nemmen li l-età tal-kunsens sesswali għandha tinżel minn 18 għal 16-il sena.

Dik il-proposta li kont għamilt għadni nemmen fiha.

Issa wieħed irid isib bilanċ għax nerġa' ngħid li għandek żgħażagħ ta' 16-il sena li jkunu għadhom ma mmaturawx biżżejjed …

MICHAEL GONZI: Taqbel li l-età tal-kunsens sesswali għandha tinżel għal 17-il sena minflok 16-il sena?

DR FRANCO DEBONO: Kif diġà għedt din hija xi ħaġa arbitrarja u trid tara fejn se taqta' linja.

MICHAEL GONZI: Tifel li spiċċa l-"O" levels issa se tiftaħlu bieb!

Qabel bdejna niddiskutu dan is-suġġett hawnhekk fil-Paralment, li kieku kellek tistaqsi lil xi ħadd fuqu ħadd ma kien jaf li teżisti din il-liġi.

Issa llum kulħadd qed jitkellem fuq l-età tal-kunsens sesswali.

Inti taħseb li tifel ta' 16-il sena kien jaf li kienet illegali …

DR FRANCO DEBONO: Kien sar ukoll programm fuq Xarabank proprju fuq dan is-suġġett.

(Interruzzjonijiet) Madwar tliet snin ilu fuq il-programm Xarabank – li għandu udjenza mhux ħażin – kienu proprju tkellmu fuq l-età tal-kunsens sesswali.

Jiġifieri l-kuxjenza fuq dan is-suġġett ilha għaddejja u j'alla tkompli tikber.

MICHAEL GONZI: Illum ftaħt xi ħaġa li kienet magħluqa!

Il-punt tiegħi hu li ladarba ftaħna dan il-bieb se tagħmel differenza bejn 16 u 17-il sena?

Nerġa' ngħid li ma nistax nimmaġina tifel tal-"O" Levels issa ftaħtlu beraħ dan il-bieb …

DR FRANCO DEBONO: Onor. Gonzi, ma ftaħtlu xejn.

Jekk tara l-ammont ta' nies li qed nitkellmu fuqhom … Il-pulizija jafu biha u ma naqbilx miegħek li ħadd ma kien jaf biha.

Naħseb li ħafna nies kienu jafu biha u naf għax kont involut jien fiha wkoll.

Dak iż-żmien Xarabank – li għandu udjenza sostanzjali – kien għamel programm speċifiku fuq dan is-suġġett u naħseb li dakinhar kienet tqajmet kuxjenza.

Dak iż-żmien il-Parlament ma kellux il-mezzi ta' komunikazzjoni li għandu llum.

(Interruzzjonijiet) Issa kulħadd jista' jasal għall-konklużjonijiet tiegħu imma li Xarabank għandu udjenza huwa fatt!

Niftakar li kien hemm programm iddedikat speċifikament fuq l-età tal-kunsens sesswali wara li kont qajjimt dan is-suġġett fil-Parlament.

U għal darb'oħra nirringrazzja lil Peppi Azzopardi talli għoġbu jagħmel programm dak iż-żmien fuq dan is-suġġett.

Jiġifieri meta qed tgħid li qed tiftaħ bieb jien dejjem emmint u nibqa' nemmen li suġġett għandu jiġi diskuss fl-ogħla istituzzjoni tal-pajjiż għaliex dak huwa l-forum idoneu fejn għandu jiġi diskuss.

U kien għalhekk li jien qajjimtha fil-Parlament.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jiena naħseb li l-issue tad-dekriminalizzazzjoni kienet issemmiet fil-kontest li rridu noqogħdu attenti meta jkunu adolexxenti żgħar biex ma jkunx hemm min juża l-liġi proprju għal dawk ir-raġunijiet li semma' Dr Debono u ċjoè fejn ikollok ġenituri li għax it-tifel tagħhom ma' jibqax f'relazzjoni mat-tfajla tiegħu, idawwru l-istorja waħda sew!

B'hekk din il-liġi tispiċċa tintuża b'mod negattiv.

U minn dak li smajna hawnhekk jidher li l-liġi ġieli qiegħda tintuża b'dan il-mod biex dak li jkun ipattiha lil parti l-oħra.

Jiena naħseb li llum kellna espożizzjoni ċara ħafna fuq x'qiegħda tgħid din il-liġi u l-fatt li għandna liġijiet oħra li jipproteġu aspetti oħrajn, naħseb li l-kampanja edukattiva li rridu nagħmlu hemm barra hija proprju marbuta ma' dan il-fatt.

L-abbuż fuq tfajliet ta' 16-il sena xorta se jibqa' jkun hemm u hawnhekk ma naħsibx li qegħdin niftħu xi ħaġa ta' barra minn hawn.

Dawn huma affarijiet li diġà qed jiġru ġewwa pajjiżna u aħna qed ngħidu li dak li jkun mhux qed jikser il-liġi billi jkollu boyfriend jew girlfriend jew inkella partner ta' dik l-età.

Ovvjament ir-rakkomandazzjonijiet tagħna jistgħu jkunu marbutin ukoll ma' dak li qalilna Dr Nicholas Briffa llum għaliex naħseb li jagħmel ħafna sens li nedukaw fuq dan is-suġġett.

Apparti minn hekk irridu nkomplu mmexxu l-idea ta' familja stabbli.

L-importanti hu li ngħaddu dak il-messaġġ b'mod ċar u naħseb li meta qegħdin nitkellmu fuq id-dekriminalizzazzjoni, irridu noqogħdu attenti għax tistà tiftiehem ħażin u jkun hemm min jaħseb li aħna qegħdin ngħidu li raġel ta' 40 jew 50 sena jista' imur ma' tfajla ta' 15-il sena bla problemi ta' xejn, speċjalment jekk ikun kontra r-rieda tagħha.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

Imbagħad wara nitlob lil Dr Franco Debono sabiex jagħmel il-konklużjonijiet tiegħu.

Grazzi.

DEO DEBATTISTA: Jien naqbel li tinżel l-età tal-kunsens sesswali basta nagħmlu wkoll il-banding għax jien għadni ma nistax nifhem kif tista' tiżżewweġ ta' 16-il sena u mbagħad ma tistax tagħmel sess qabel 18-il sena!

Dik hija xi ħaġa li ma tagħmilx sens.

Jien fl-opinjoni tiegħi anke sa 20 sena jrid ikun hemm il-banding għax ma jagħmilx sens li nsiru permessivi.

Inti x'taħseb fuqha din Dr Debono?

DR FRANCO DEBONO: Jien fuq il-banding mhux li naqbel magħha b'mod qawwi u se ngħid għaliex.

Illum is-sitwazzjoni qiegħda b'tali mod li xi ħadd ta' 18-il sena u ġurnata jista' imur ma' xi ħadd ta' 50 jew 60 sena.

Allura x'differenza se tagħmel jekk ikollok 16 jew 17-il sena?!

CLAUDETTE BUTTIGIEG: L-argument tal-Onor.

Deo Debattista huwa argument validissimu għax issa qegħdin ngħidu li rridu noqogħdu attenti biex ma jkunx hemm min jidħol mit-tieqa u jwettaq affarijiet li huma borderline mal-abbuż.

Jien mhux kontra l-banding u naħseb li hija idea valida.

U wieħed jista' jikkonsidraha.

Però jistgħu jsiru mistoqsijiet parlamentari biex jiġi stabbilit kemm tressqu persuni akkużati b'dan r-reat.

Meta tara kemm hija mifruxa din l-attività, nistgħu naraw kemm hawn żgħażagħ ta' 13,14,15,16 u 17-il sena li għandhom boyfriend jew girlfriend li kienu f'relazzjoni u wara li tterminaw ir-relazzjoni tagħhom spiċċaw f'din is-sitwazzjoni li tkellimna fuqha.

Jien inħobb inġib l-eżempju tal-Junior College, fejn għandek studenti ta' 16 jew 17-il sena, u li kulmin għandu relazzjoni teknikament qiegħed potenzjalment jikser il-liġi.

Bħalma nafu kwerela tmur fin-nofs.

Ikollok ġenitur li jagħmillek kwerela u tispiċċa l-Qorti!

Allura aħna rridu dik is-sitwazzjoni?

Jiena naħseb li jridu jsiru serje ta' mistoqsijiet parlamentari biex jiġu stabbiliti dawn il-fatti.

Kemm minnhom ġew irtirati pereżempju?

Dan jista' ikollok lil xi ħadd li jiġi mressaq il-Qorti għax ikun ikkorrompa lil xi ħadd u allura jkun hemm defilement.

Imbagħad dik il-persuna ssir maġġorenni u tirtira l-kwerela hi stess.

Allura forsi tistgħu tagħmlu wkoll mistoqsijiet parlamentari biex taraw kemm jiġu rtirati proċeduri.

Fl-aħħarnett nixtieq nawguralkom aktar suċċess fil-ħidma tagħkom.

Grazzi.

THE CHAIRPERSON: Dr Debono, grazzi ħafna tal-kontribut tiegħek.

Nitlob issa lir-rappreżentanti mill-Kunsill Nazzjonali Żgħażagħ u mill-Aġenzija Żgħażagħ sabiex jersqu mal-Mejda u jagħtuna l-preżentazzjoni tagħhom.

IS-SUR JASON ZAMMIT (Aġenzija Żgħażagħ): L-Aġenzija Żgħażagħ timpjega magħha grupp ta' youth workers u ovvjament kull darba li s-suġġett taż-żgħażagħ jitla' fuq l-aġenda politika nieħdu ħafna gost.

Bħala youth workers nemmnu ħafna fl-empowerment taż-żgħażagħ u nemmnu wkoll li ż-żgħażagħ għandu jkollhom id-dritt tas-self determination.

Mela ż-żgħażagħ għandu jkollhom id-dritt li jagħmlu għażliet konxji, għażliet informati u għażliet li jkunu bil-kunsens tagħhom.

Dawn id-drittijiet jinkludu wkoll id-drittijiet sesswali.

Bħala youth workers nemmnu li ż-żgħażagħ għandhom jiġu empowered biex jieħdu dawn id-deċiżjonijiet informati fuq dawk l-issues kollha li jaffettwaw b'xi mod ħajjithom.

IS-SINJORINA SAMANTHA PACE GASAN (Kunsill Nazzjonali Żgħażagħ): Bħala Kunsill Nazzjonali taż-Żgħażagħ naħseb li huwa importanti ħafna li jkun hemm aktar konsultazzjoni maż-żgħażagħ għaliex ovvjament din hija xi ħaġa li se tolqot b'mod dirett lilna ż-żgħażagħ.

Huwa importanti li tisimgħu aktar l-esperjenzi tagħna u l-ħsebijiet tagħna.

Xi ħaġa oħra li xtaqt ngħid hu li anke l-inviti li tagħmlu għad-diskussjoni hawnhekk titolbu biex ikun hawn diverse representation għax xi ħaġa li nnutajt hi li bħalissa jien l-unika tfajla li ġejt niddiskuti magħkom.

(Interruzzjonijiet) U li jkun hawn ukoll persuni b'diżabilità għax s'issa għadna ma tkellimniex fuq dak l-aspett.

Għalhekk tajjeb li jkun hawn konsultazzjoni.

THE CHAIRPERSON: Intom se tagħmlu xi preżentazzjoni flimkien?

IS-SUR JASON ZAMMIT: Bħala youth workers nemmnu li jekk titbaxxa l-età tal-kunsens sesswali se jiżdiedu ċ-ċansijiet li ż-żgħażagħ jirrikorru għall-informazzjoni u għas-servizzi professjonali.

Iċ-ċansijiet li jirrikorru għandna bħala youth workers, counsellors u edukaturi aktar se jiżdiedu minħabba l-fatt li ż-żgħażagħ se jħossu li mhumiex jagħmlu attivitajiet illeċiti.

Aktar ma jirnexxielna noħorġuhom mit-taboo dawn l-affarijiet, aktar se jkun aħjar.

U dan nistgħu nagħmluh permezz tal-edukazzjoni.

Aktar 'il quddiem se nitkellmu fuq l-edukazzjoni għaliex huwa importanti li l-edukazzjoni tkun aċċessibbli, tkun professjonali u tkun ukoll pożittiva fejn tidħol is-sesswalità.

IS-SINJORINA SAMANTHA PACE GASAN: U anke li tingħata informazzjoni korretta għax illum il-ġurnata minħabba dan it-taboo, dak li jkun forsi jfittex minn fuq l-internet u minn hemmhekk mhux bilfors li se jsib l-informazzjoni korretta.

Importanti ħafna wkoll li l-contraceptives ikunu disponibbli għax naħseb li huwa diffiċli għal dak li jkun biex imur jixtrihom mill-ispiżerija minħabba proprju t-taboo assoċjata magħhom, speċjalment jekk tkun ta' 16-il sena.

ETIENNE GRECH: Jeżistu l-magni tal-kontraċettivi.

Issa li spiżjar ibiegħ il-condoms lil xi ħadd ta' 16-il sena jkun qed jikser il-liġi għax ikun qiegħed jgħinu jwettaq att kontra l-liġi.

IS-SINJORINA SAMANTHA PACE GASAN: Hija ta' taboo għax tkun għadek żagħżugħ u għax ma tkunx miżżewweġ.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Dan il-punt tat-taboo fuq il-contraception illum il-ġurnata nsibha stramba ħafna għax dawn il-contraceptives issib tixtrihom minn supermarkets u minn spiżeriji.

U allura nsibha ftit stramba li għadna qed nitkellmu fuq dan il-livell meta dawn huma daqshekk disponibbli.

Jien għamilt il-biċċa l-kbira ta' ħajti naħdem sigħat sħaħ matul il-lejl ġo clubs, eċċ. u dawn issibhom disponibbli anke hemmhekk.

Ilum għandek id-dispensing machines avolja inqas nafdahom dawn il-magni għax ma tkunx taf kemm ikun ilhom hemmhekk.

Jiġifieri nerġa' ngħid li naraha ftit stramba li għadna qed nitkellmu fuq dan il-livell imma jekk intom qed tgħidu hekk naħseb li għandna nidħlu fiha wkoll.

IS-SINJORINA SAMANTHA PACE GASAN: Minn perspettiva ta' żagħżugħa naħseb li iva, għadha taboo li tixtri l-condoms.

Apparti minn hekk, il-magni li hemm ġo Paceville ma nafx kemm hemm minnhom li jaħdmu.

Xi ħaġa oħra importanti hija l-edukazzjoni ħolistika, fejn allura ma rridux inħarsu biss lejn is-sesswalità imma anke lejn il-mod ta' kif persuna ġġib ruħha fil-konfront ta' persuna oħra.

Hija importanti ħafna l-edukazzjoni mhux biss fuq is-sess imma anke fuq ir-relazzjonijiet ma' ħaddieħor.

IS-SUR JASON ZAMMIT: Fil-fatt bħala youth workers aħna edukaturi non formali, jiġifieri ngħallmu biss barra mill-iskejjel u l-edukazzjoni sesswali naħsbu li għandha tibda - kif kien qed jgħid Dr Briffa, is-sesswologu li tkellem qabilna - miċ-ċokon u tipprogressa gradwalment matul l-adolexxenza.

L-iskop tal-edukazzjoni għandha tkun biex tagħti sostenn u tipproteġi l-iżvilupp sesswali taż-żgħażagħ.

Għandha tkun edukazzjoni fejn iż-żgħażagħ jifhmu u japprezzaw is-sesswalità tagħhom u jkollhom relazzjonijiet b'saħħithom u sani filwaqt li jkunu responsabbli kemm tagħhom infushom kif ukoll għal dawk kollha ta' madwarhom.

Din l-edukazzjoni għandha tgħinhom itejbu l-kwalità tal-ħajja tagħhom kif ukoll tas-soċjetà b'mod ġenerali.

IS-SINJORINA SAMANTHA PACE GASAN: Minħabba l-fatt li l-età hija ta' 18-il sena, persuna ta' 16-il sena li tagħmel atti sesswali, minħabba li tiġi kriminalizzata, se żżomm lura ovvjament din il-positive outlook li jistà jkollha s-sesswalità.

Huwa importanti li bniedem jesplora s-sesswalità tiegħu għax mhux kulħadd jesprimiha bl-istess mod fl-aħħar mill-aħħar.

IS-SUR JASON ZAMMIT: Fuq dan il-punt naħseb li waħda mill-aktar affarijiet importanti li hawnhekk ħarġet xi ftit – u rridu nagħmlu ħafna iktar enfasi fuqha – hija li għandha tiġi żgurata ħajja sesswali sana għaż-żgħażagħ in ġenerali u għaldaqstant irridu nieħdu approach ħafna iktar pożittiva lejn is-sesswalità.

Is-sesswalità ma rridux norbtuha bissa ma' dak li hu negattiv.

Ovvjament hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq dik is-sesswalità li hija l-bogħod minn kull forma ta' diskriminazzjoni, vjolenza jew inkella fejn persuna tiġi mġiegħla li tkun parteċipi f'attivitajiet sesswali mingħajr ix-xewqa tagħha.

Is-saħħa sesswali u l-benesseri taż-żgħażagħ jirrikjedu li d-drittijiet sesswali jiġu rispettati u protetti.

IS-SINJORINA SAMANTHA PACE GASAN: Xi ħaġa oħra li nixtiequ ngħidu hija li minħabba li l-età bħalissa hija ta' 18-il sena jista' ikun ukoll li jkun hemm ċerta homophobic reactions mill-ġenituri taż-żgħażagħ, fejn dawn malli jsiru jafu li t-tifla jew it-tifel tagħhom għandhom relazzjoni omosesswali jispiċċaw jagħmlu rapport lil pulizija minħabba l-homophobic reaction tagħhom aktar milli għax il-partner tat-tfal tagħhom kien qed jabbuża minn minorenni.

Apparti minn hekk irridu nikkonsidraw ukoll l-importanza tal-impatt li jista' ikollok fuq it-tfajliet.

Irridu naħsbu fid-differenzi bejn in-nisa u l-irġiel.

Ovvjament it-tfajliet għandhom aktar ċans li jiġu harassed, li ssir vjolenza fuqhom u kif ukoll għandhom implikazzjonijiet marbuta ma' tqala mhux mistennija.

Għalhekk irridu nerġgħu mmorru lura għall-edukazzjoni u għall-importanza li l-informazzjoni tkun aċċessibbli.

IS-SUR JASON ZAMMIT: F'din il-laqgħa ssemmiet ħafna l-age banding u aħna, bħala youth workers naqblu totalment magħha.

Aħna qegħdin nitkellmu fuq dawk l-adolexxenti li għandhom 16 u 17-il sena.

Issa l-liġi kif inhi llum …

ETIENNE GRECH: Żagħżugħ ta' 16-il sena ma' min jista' l-aktar imur?

Ma' xi ħadd li huwa tliet snin ikbar minnu jew sa ħames snin akbar minnu?

IS-SUR JASON ZAMMIT: Jien m'għamiltx riċerka imma fl-opinjoni tiegħi wieħed ta' 16-il sena narah ma' xi ħadd ta' 20 sena imma mhux aktar.

(Interruzzjonijiet) Min-naħa l-oħra billi nbaxxu l-età tal-kunsens sesswali rridu nżommu f'moħħna li se nkunu nistgħu qegħdin nesponu lil ċerti żgħażagħ li huma forsi ftit aktar vulnerabbli għal aktar riskji.

Nafu wkoll li diġà hemm ċerti liġijiet li jipproteġuhom lil dawn iż-żgħażagħ bħal pereżempju ċ-Child Protection Act.

Żgur li aħna, bħala edukaturi non-formali nixtiequ li ż-żgħażagħ irawwmu aktar fihom is-sense of agency u din issir biss permezz tal-edukazzjoni, b'mod partikolari permezz tan-non-formal education.

Hawnhekk qed ngħidu li inti tkun kapaċi tgħid "le" u tkun assertiv biżżejjed biex tgħid "le" meta tħoss li għandek tgħid hekk.

Jien nitkellem bħala youth worker u forsi se tgħidu li jien biased għax dejjem insemmi ż-żgħażagħ imma jien għandi mħabba kbira lejn iż-żgħażagħ.

Il-professjoni tiegħi hija fuq iż-żgħażagħ u jien nemmen li dawn kapaċi.

Veru hemm l-argumenti psikoloġiċi li jitkellmu fuq kif il-frontal lobe ma jkunx żviluppat sa 25 sena imma allura bl-istess kliem se nibdew nagħtuhom il-liċenzja tas-sewqan ta' 25 sena?!

Veru li m'hemmx deċiżjonijiet kbar għax kulma trid huwa li tagħfas pedala imma xorta dik hija an executive decision.

(Interruzzjonijiet) Pereżempju fuq li nagħtu l-vot liż-żgħażagħ kont wieħed minn dawk li dejjem kont favur tagħha …

DEO DEBATTISTA: Taf għalfejn qed ngħidlek hekk għax hija kompletament differenti u għalhekk qiegħed insemmi l-banding.

Jekk issuq hija deċiżjoni tiegħek waħdek.

Jien naqbel ħafna li l-age of consent għandha tinżel imma mbagħad irridu norbtuha mal-banding.

U jekk l-età tal-kunsens sesswali se nniżżluha għal 16-il sena fl-opinjoni tiegħi għandna nagħmlu l-banding b'massimu ta' ħames snin.

IS-SINJORINA SAMANTHA PACE GASAN: Jekk ma jimpurtax nixtieq nagħmel kumment fuq dak li għadek kif semmejt fuq kif li biex issuq hija deċiżjoni tiegħek waħdek.

Fil-verità jekk iż-żagħżugħ jew iż-żagħżugħa hija empowered enough li tagħmel id-deċiżjoni hi, mela d-deċiżjoni tkun għamlitha hi waħedha.

Għalkemm inti l-att sesswali se tkun ma' persuna oħra, id-deċiżjoni inti se tagħmilha u għalhekk hija importanti ħafna l-edukazzjoni.

DEO DEBATTISTA: Kien għalhekk li din irbattha mal-banding għax ma nimmaġinax li xi ħadd ta' 16-il sena se jmur ma' xi ħadd ta' 50 sena.

THE CHAIRPERSON: Hawnhekk ikolli ngħid li ħassejt xi ftit ta' kunflitt ta' interess għax il-First Degree tiegħi hija proprju Baċellerat in Youth and Community Studies!

L-Onor.

ETIENNE GRECH: Bħala persuni li għandkom esperjenza kbira maż-żgħażagħ xtaqt insemmi xi ħaġa magħkom biex nara jekk hijiex verament xi ħaġa reali.

Żgħażagħ ta' bejn is-16 u t-18-il sena meta jiġu biex ifittxu pariri professjonali mingħand tobba jew mill-GU Clinic dwar il-kontraċettivi jew dwar l-STDs jistħu jfittxu din l-għajnuna minħabba l-preżenza tal-ġenituri tagħhom?

U xi ħaġa oħra, ħafna miż-żgħażagħ, li kif għedna jagħmlu ħafna tipi ta' attivitajiet sesswali, inkluż affarijiet li mhumiex penetrattivi, taħsbu li dawn iż-żgħażagħ huma konxji li l-liġi ma tippermettilhomx li jagħmlu dan?

U jekk jafu li hija kontra l-liġi forsi aktar tħajjarhom għax iħobbu jisfidaw bħalma qalilna Dr Nicholas Briffa aktar kmieni?

IS-SUR JASON ZAMMIT: Naħseb li l-GU Clinic ikun aktar youth friendly jew almenu jkollna health clinics … Jekk se nibdlu l-liġi din għandha tkun marbuta magħha għax inkella ma tagħmilx sens li trid tieħu l-ġenituri bilfors miegħek biex tfittex l-għajnuna.

Imma naħseb li jkollna kliniċi li jkunu aktar youth friendly se tibdel id-dinamika kollha.

Hemm mudelli bħal dawn li jeżistu fl-Ewropa kollha.

Jien min-naħa tiegħi nispera li din il-proposta biex tinżel l-età tal-kunsens tgħaddi.

THE CHAIRPERSON: Intom għandkom pożizzjoni uffiċjali u allura tippreferu li l-età tal-kunsens sesswali tinżel għal 16-il sena?

IS-SUR JASON ZAMMIT: Aktar milli l-Aġenzija Żgħażagħ nixtieq nitkellem f'isem il-youth workers li jaħdmu fl-Aġenzija Żgħażagħ.

U l-youth workers li tkellimt magħhom jiena kollha jaqblu magħha din.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Qegħdin ngħidu li se nniżżlu l-età tal-kunsens sesswali għall-età ta' 16-il sena.

Fl-istess ħin qed ngħidu li għalkemm ta' 16-il sena hija l-aktar età favorevoli, xorta jista' ikollok l-eċċezzjonijiet jew id-dubji fuq ċerti individwi minħabba li forsi jkunu għadhom ma laħqux il-maturità psikoloġika biex jieħdu ċerti deċiżjonijiet f'ħajjithom.

Il-karattru tagħhom ikun għadu mhux għal kollox żviluppat u l-istess għall-personalità tagħhom.

Jista' ikun hemm ukoll xi żagħżugħ li jkun għaddej minn xi kriżi ta' identità jew minn xi adjustment disorders minħabba l-eżamijiet jew xi ħaġa oħra.

Allura forsi għandna nagħmlu bħal pajjiżi oħrajn fejn dawn, għalkemm introduċew il-banding, li jien personalment naqbel ħafna miegħu, inżidu kondizzjoni oħra fejn il-ġenituri ta' dak iż-żagħżugħ jew żagħżugħa jistgħu jgħidu li mhux se jagħtu dak id-dritt lit-tifel jew tifla tagħhom?

Fhimtni x'qiegħed nipprova ngħid?

IS-SINJORINA SAMANTHA PACE GASAN: Naħseb li fhimtek u jkolli ngħid li ma naqbilx miegħek.

Jien naħseb li jekk se tagħti d-dritt liż-żagħżugħa li tagħżel hi, mela l-ġenituri tagħha m'għandhomx jeqilbu dik id-deċiżjoni.

U hawnhekk nerġa' immur lura għall-punt tal-homophobia.

Jiġifieri naħseb li jekk se tagħti dritt, dak id-dritt huwa tiegħek u hemmhekk you are empowering the young people sabiex jieħdu deċiżjoni huma fuq ġisimhom u fuq is-sesswalità tagħhom, irrispettivament minn dak li jaħsbu ommhom u missierhom.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

FREDRICK AZZOPARDI: Inti għedtilna li taqbel li l-età tal-kunsens tinżel għal 16-il sena u għedtilna wkoll li jista' ikun hemm diffikultajiet għal dawk iż-żgħażagħ li huma vulnerabbli.

Fl-opinjoni tiegħek x'taħseb li għandu jsir biex tiġi salvagwardjata l-opinjoni ta' dawn il-persuni vulnerabbli?

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SUR JASON ZAMMIT: Naħseb li rridu nagħfsu ħafna fuq l-edukazzjoni u l-edukazzjoni għandha tibda miċ-ċokon, mit-tfal żgħar u li tibqa' tiela' għaż-żgħożija.

Naf li diġà qed isiru xi affarijiet u li meta kien ġie introdott is-suġġett tal-PSD, dan kien proprju wieħed mill-iskopijiet tiegħu.

Fl-opinjoni tiegħi naħseb li jrid isir aktar xogħol.

U waqt il-pubertà it-tfal iridu diġà jibdew jifhmu x'qed jiġri minn ġisimhom.

U dak hu l-punt kollu tal-edukazzjoni.

Bħala Aġenzija Żgħażagħ nemmnu li l-edukazzjoni hija l-qofol ta' kollox.

THE CHAIRPERSON: Nirringrazzjakom tal-preżentazzjoni tagħkom.

Issa nsejjaħ lir-rappreżentanti tal-Pulse sabiex jersqu mal-mejda ħalli jagħtuna l-preżentazzjoni tagħhom.

ETIENNE GRECH: Ta' min ifakkar ukoll li ġew mistiedna wkoll rappreżentanti mill-Medical Students Association u mill-iStudenti Demokristjani Maltin imma dawn ma setgħux jattendu minħabba l-eżamijiet.

GODFREY FARRUGIA: Dawn kollha qablu pubblikament li l-età tal-kunsens sesswali għandha tinżel għal 16-il sena.

U dan għamluh permezz ta' stqarrijiet li ġew reġistrati wkoll fil-gazzetti.

THE CHAIRPERSON: Peress li jien m'għandix l-ismijiet kollha tagħkom nitlobkom tgħidu x'jisimkom qabel titkellmu.

Kif tafu din id-diskussjoni hija waħda ongoing bejn dawn it-tliet kumitati u se nibqgħu għaddejjin bid-diskussjonijiet sakemm naħsbu li nkunu eżawrejna s-suġġett kollu.

Għaldaqstant nitlobkom tressqu l-preżentazzjoni tagħkom u wara nagħmlulkom il-mistoqsijiet tagħna.

IS-SUR WAYNE SAMMUT (President tal-Pulse): L-ewwelnett nixtieq nirringrazzjakom ta' din l-istedina u rrid ngħid li l-ewwel darba li konna tkellimna fuq dan is-suġġett kien meta semmiha l-Onor.

U bi pjaċir ninnota li din ma baqgħetx fuq widnejn torox għax fl-aħħar mill-aħħar wasalna għal xi ħaġa konkreta.

Din kienet l-ambizzjoni tagħna.

Issa se nagħmel riferenza qasira għall-ewwel stqarrija li konna ħriġna imma l-ewwel għandi xi ftit punti żgħar fuq l-andament ta' kif ipproċediet …

L-iskop prinċipali tagħna huwa dak li fl-aħħar mill-aħħar nitkellmu u niddiskutu din il-proposta ħalli jkun hemm verament tibdil fil-liġi.

L-importanti li jkun hemm xi ħaġa matura li biha naslu għal xi ħaġa konkreta.

Malta qiegħda tliet snin aktar mill-medja Ewropea.

Min-naħa tagħna kien hemm ukoll qbil mal-INSL għax iddisskutejniha magħhom imma mhux qegħdin hawnhekk l-aktar biex nitkellmu fuq l-aspett legali imma aktar irridu nitkellmu fuq il-kunċett fih innifsu.

Ikolli ngħid li rajna inkonsistenza legali għax pereżempju tista' tpejjep ta' 18-il sena, tistà tiżżewweġ ta' 16-il sena, tistà tixrob l-alkoħol ta' 17-il sena, eċċ. Għandek dawn l-inkonsistenzi legali li hemm bżonn li jinbidlu.

Tkellimna wkoll favur il-Head tal-GU Clinic li tkellem favur din il-proposta.

Bażikament dik kienet l-ewwel stqarrija tagħna, fejn dak li konna għedna għadna nemmnu fih sal-lum.

Aħna l-liġi aktar qed narawha bħala xi ħaġa li qiegħda tbeżża mentri l-iskop prinċipali tagħha huwa dak li tipproteġi.

Aħna liż-żgħażagħ ma rridux inbeżżgħuhom imma rridu nipproteġuhom.

Il-punti prinċipali li ħejjejna għal-lum huma dawn:

L-Organizzazzjoni Pulse hija favur id-dibattitu rigward l-age of consent bħalma diġà kkjarifikajna f'Jannar li għadda.

Speċjalment meta wieħed jikkonsidra l-fatt li Malta hija waħda fost l-iktar pajjiżi konservattivi minn dan l-aspett, flimkien mal-Vatikan u t-Turkija.

L-age gap li hemm bħalissa, u li ġiet stabbilita fost il-maġġoranza tal-Unjoni hija dik ta' bejn l-14 u s-16-il sena.

L-introduzzjoni tal-age of consent ta' 16-il sena fl-Ingilterra kienet fl-1885 u llum il-ġurnata qegħdin f'diskussjoni biex jerġgħu jniżżlu l-età għal 14-il sena.

Huwa minnu li għandna nipproteġu lit-tfal u lill-minuri mill-abbuż, u li dan għandu jsir minn aspett legali, però dan diġà qed isir mill-fatt li fl-2007 Malta, flimkien ma' stati oħra ffirmat il-Lanzarote Convention kif ukoll id-Direttiva Ewropea 2011/92/EU.

Bihom il-leġiżlatur jipprovdi protezzjoni għall-minuri mhux biss mill-aspett fiżiku imma anke mill-aspett ta' prostituzzjoni u pornografija.

B'hekk tali minuri huma protetti fuq livell livell nazzjonali kif ukoll fuq livell internazzjonali.

Bħalma diġà għedna qabel aħna naqblu ma' dan id-dibattitu u naqblu l-aktar ma' dawn il-punti sussegwenti:

Hemm inkonsistenza mal-liġijiet.

Eżempji ċari ta' dan huma li persuna ta' 16-il sena tistà tiftaħ kont bankarju, tistà tiddeċiedi xi trid tagħmel fil-futur u hija meqjusa responsabbli quddiem il-Qorti.

Iżda mbagħad hija l-istess liġi li ma tħallix lil dak l-istess bniedem jagħmel li jrid b'ġismu.

Huwa dover tal-Gvern, tal-Parlament u tal-iskejjel li jippromwovu l-edukazzjoni sabiex iż-żgħażagħ ikunu jafu x'inhu dak li għandhom jagħmlu bħala protezzjoni mill-mard, fosthom l-STIs u l-STDs, li llum il-ġurnata saru aktar komuni.

Iridu jagħmlu wkoll aċċessibbli x-xiri tal-kontraċettivi u m'għandhomx jibżgħu milli jagħmlu dan.

Apparti minn dan nemmnu wkoll li minn aspett edukattiv, l-iskejjel għandhom ikunu aktar inklussivi għal nies LGBTQI.

B'dan il-mod jeliminaw l-istigma u jkunu ta' appoġġ għall-istudenti omosesswali, bisesswali, transgender u dawk li għandhom kwestjoni ta' identità tal-ġeneru.

Il-fear factor li hemm fost il-minuri llum hija konsegwenza tal-fatt li bosta ma jieħdux il-prekawzjonijiet meħtieġa sabiex ma jinqabdux tqal, kif ukoll għala dawk iż-żgħażagħ 'il fuq minn 18-il sena jistgħu jiġu inkriminati fuq korruzzjoni ta' minorenni.

Dan jistà jiġri kemm min-naħa tal-ġenitur kif ukoll tal-persuna l-oħra nvoluta bħala mod ta' tpattija.

Din nemmnu li hemm bżonn ta' tibdil radikali fuqha.

Is-suġġerimenti prinċipali tagħna huma tlieta;

Li bħalma diġà spjegajna qabel l-iskejjel u dawk kollha involuti fuq livell edukattiv jgħallmu lill-istudent x'jiġifieri meta jkollok x'taqsam ma' persuna, li tkun parti minn organizzazzjoni LGBTQI u l-inklużjoni tagħhom, u l-modi ta' prevenzjoni kontra l-mard.

Li jkun hemm condom dispensers ġewwa skejjel post-sekondarji u ġol-universitajiet.

Naħsbu li huwa lok li dan jiġri llum il-ġurnata, speċjalment meta wieħed iqis li xorta hemm studenti li jkollhom x'jaqsmu ġewwa l-Università.

It-tielet u l-aħħar suġġeriment tagħna huwa dak ta' banding.

Proposta li diġà ppropona l-Kunsill Mediku.

Il-proposta tal-banding naqblu magħha u fl-opinjoni personali tiegħi nemmen li din għandha tkun ta' 5 snin.

Mela jekk xi ħadd għandu 16-il sena jista' jkun ma' xi ħadd li għandu massimu ta' 21 sena.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

Nitlob issa lis-Sur Joe Masini biex jagħtina l-preżentazzjoni tiegħu fuq il-kontraċettivi.

IS-SUR JOSEPH MASINI (Segretarju Ġenerali Pulse): Filwaqt li nirringrazzjakom tal-opportunità li tajtuna, jien nixtieq inkompli ma' dak li qal is-Sur Sammut, b'mod speċjali fuq il-punt tal-fear factor.

Jien segwejt b'interess dan il-proċess u hawnhekk aħna nistgħu nkomplu nifformolaw il-pożizzjoni tagħna.

Fil-fatt ħriġna żewġ press releases; waħda f'Jannar u l-oħra l-ġimgħa li għaddiet u din saret b'reazzjoni għal dak li ġie rrapportat fil-media dwar dak li kien qal l-Onor.

Godfrey Farrugia dwar li qed nistennew bidla fil-liġi matul is-sena li ġejja.

Min-naħa tagħna tkellimna wkoll dwar dak li qalet il-Kummissarju għat-Tfal meta ġiet f'dan il-Kumitat biex tagħti l-preżentazzjoni tagħha.

U l-Kummissarju kienet qalet li l-inkwiet tagħha kien minħabba n-nuqqas ta' edukazzjoni.

Aħna naqblu li hemm bżonn ta' bażi fl-edukazzjoni u l-punt ta' prinċipju tagħna hu li din il-liġi għandha tidħol.

Jiġifieri b'mod inekwivoku aħna favur li l-età tal-kunsens tinżel għal 16-il sena imma ovvjament b'ċerti riservi fosthom dak tal-banding.

Imma naqblu li din għandha tiġi kumplimentata permezz tal-edukazzjoni.

Madankollu meta ħarisna lejn l-aspett tal-edukazzjoni ma qbilniex ma' ċerti punti li semmiet il-Kummissarju għat-Tfal, fosthom meta qalet li din il-liġi se toħloq speċi ta' snowball effect u se tkun aktar ta' dannu milli ta' ġid.

Aħna ħarisna b'mod telegrafiku lejn is-sitwazzjoni edukattiva fejn tidħol l-edukazzjoni sesswali ġewwa Malta u rajna li sfortunatament hemm bżonn - qiegħed jinħass aktar dan il-bżonn aktar ma jgħaddi ż-żmien - ta' edukazzjoni ħolistika, edukazzjoni li kif qal Dr Nicholas Briffa ftit tal-ħin ilu għandha tibda minn età żgħira.

Ma jistax ikun li l-edukazzjoni sesswali tibda minn 13 jew 14-il sena!

(Interruzzjonijiet) Aħna din narawha bħala tarġa tarġa, jiġifieri għandek tibda minn età żgħira u tintroduċi l-idea bil-mod il-mod, anke l-idea ta' ġeneru.

U hawnhekk nixtieq naħseb li qed ngħix ġo Malta li hija liberali.

Malta liberali hija Malta li tħaddan lil kulħadd u biex inkomplu nsaħħu l-liġijiet bħalma huma l-Gender Idenity bill u s-Civil Union Act jeħtieġ li jekk se nagħmlu politika inklussiva ta' edukazzjoni sesswali, ma tkunx tassew inklussiva jekk din tħalli barra r-realtajiet ta' dawk iż-żgħażagħ LGBT.

Kif nafu għandna studenti li huma transsesswali u oħrajn li huma gay, u dawn huma kollha realtajiet li l-istudenti jiffaċċjaw b'mod normali.

U aħna nemmnu li l-iskejjel u l-edukaturi tagħna għandhom ikunu on the frontline.

Pereżempju dan l-aħħar smajna b'mod tanġibbli l-istorja ta' Caitlyn Jenner.

Dan kien atleta mill-aqwa u għamel 65 sena sħaħ iħossu mwieled bħala sess mod imma hu ma ddentifikax ruħu ma' dak is-sess li twieled bih.

Jiena naħseb li lkoll kemm aħna għandna dmir, kemm bħala soċjetà ċivili u kemm intom bħala leġislaturi, li nassiguraw li ħadd ma jgħaddi minn dan il-martirju u minn din it-tbatija.

Nixtieq nagħmel ukoll spunt żgħir fuq dak li qalet l-Onor.

Jien personalment nixxokkja ruħi kif fl-2015 fl-Università ta' Malta għad m'hemmx condom dispenser waħda u li fl-2009 kienet saret proposta minn għaqda studenteska sabiex tiġi installata din il-condom dispenser imma tali proposta kienet ġiet rifjutata.

Jien naħseb li llum fl-2015, - mhux għall-condom dispenser innifsu imma għat-tifsira tiegħu - fl-Università ta' Malta, f'din l-istituzzoni terzjarja, li tilqà fiha lil kulħadd u li tilqà fiha r-realtajiet kollha tas-soċjetà tagħna għandha tkun hemmhekk sabiex teduka lill-istudenti b'mod tanġibbli.

Meta aħna nħarsu lejn l-edukazzjoni, qegħdin inħarsu lejn l-edukazzjoni hands on kemm jistà jkun.

Jien ma naqbilx mal-argument li llum tistà tmur tixtri l-kontraċettivi over the counter huwa biżżejjed jew li Paceville huwa mimli magni tal-kontraċettivi għax hemmhekk diġà qiegħed toħloq l-idea li l-kontraċettivi huma xi ħaġa ta' Paceville.

Aħna nemmnu li t-tibdiliet isiru jekk il-kontraċettivi jkunu disponibbli u li kemm jistà jkun tinnormalizzahom.

Issa mhux qed ngħid li għandna nagħmluhom bħala xi ħaġa trivjali imma li kemm jista' ikun nagħmluhom bħala xi ħaġa normali.

Pereżempju aħna ninsabu ċari fil-pożizzjoni tagħna u jekk l-età tal-kunsens sesswali se tinżel għal 16-il sena, bħala għaqda nemmnu li għandu jkun hemm condom dispenser fl-iskejjel post-sekondarji, jiġifieri fil-Junior College, fil-Gozo Sixth Form u fil-Higher Secondary.

Dan għaliex nemmnu li għandna nikkumplimentawha l-liġi.

THE CHAIRPERSON: Jien kif għedt il-First Degree tiegħi hija fil-youth work u jekk qed naraw l-istatistika kollha li qiegħda tgħid li 50% taż-żgħażagħ qed ikollhom rapporti sesswali, irridu nkunu mġienen biex nibqgħu nsostnu din il-politika!

Aħna qegħdin nesponu lit-tfal tagħna għal ċertu tip ta' mard mingħajr ma nagħtuhom l-għodda biex jipproteġu ruħhom mill-mard.

IS-SUR WAYNE SAMMUT: Dak hu l-punt prinċipali tagħna u dik kienet l-ewwel quote li ħriġna biha meta ħriġna l-istqarrija tagħna u ċjoè li l-liġi qiegħda tbeżża' minflok tipproteġi.

Jekk l-istatistiċi qed juruna li għandna dan l-ammont ta' żgħażagħ li qed jagħmlu hekk, mela jew se nibqgħu nbeżżgħuhom u nħalluhom kif inhuma jew inkella se ngħidulhom …

THE CHAIRPERSON: Jew se ndaħħlu rasna fir-ramel u ngħidu li din ir-realtà ma teżistix jew inkella se ngħidu li dik hi r-realtà u se naraw kif nistgħu nindirizzawha bl-aktar mod tajjeb.

Il-mod ta' kif qed tirraġunaw intom huwa tajjeb.

IS-SUR JOSEPH MASINI: Bħalissa l-politika tal-prevenzjoni sesswali u tal-edukazzjoni tibbaża ruħha fuq il-premessa tal-astinenza mis-sess.

Issa filwaqt li ma rridx ninstema' b'xi mod li jien xi wieħed liberitarju, onestament nemmen li llum - jidher li hawn qbil li din ma ġratx tort ta' xi ħadd jew tort ta' xi liġi antikwata - tant kemm sar moviment u tant inbidlet ir-realtà li jħabbtu wiċċhom magħha ż-żgħażagħ li naħseb li din il-politika ta' prevenżjoni sesswali u tal-edukazzjoni għandha bżonn li tiġi riveduta.

Li llum taqbad u tmur fuq l-istudent u tgħidlu fl-ewwel lezzjoni dwar l-edukazzjoni sesswali li għandu jastjeni naħseb li hemmhekk se tkun qiegħed timmina mill-ewwel ir-rilevanza tal-politika nnifisha għaliex nafu li llum ir-realtà nbidlet.

Nerġà ngħid li bl-ebda mod ma rridu nfissru li l-edukazzjoni sesswali hija xi ħaġa trivjali.

Anzi qegħdin ngħidu li hemm bżonn ta' edukazzjoni sesswali aktar rilevanti u allura aktar b'saħħitha.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

DEO DEBATTISTA: Min-naħa tiegħi nixtieq l-ewwel ħaġa ngħidilkom prosit tal-preżentazzjoni li tajtuna.

U bħala mistoqsija xtaqt inkun naf x'taħsbu fuq il-banding?

IS-SUR WAYNE SAMMUT: Personalment nemmen li l-banding għandu jkun sa massimu ta' ħames snin u allura xi ħadd ta' 16-il sena jista' imur ma' xi ħadd li għandu 21 sena.

Ladarba wieħed ikollu 18-il sena ma narax li għandu jkun hemm xi ħaġa li torbtu.

La jkollok 18-il sena naħseb li għandu jkollok id-dritt għal kollox imma li jkun hemm banding għal min għandu 16-il sena naħseb li tkun qiegħed tagħtihom protezzjoni aħjar.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

Nistieden lis-Sur Mifsud sabiex jagħmel l-intervent tiegħu wkoll u b'hekk inkunu smajna lil kulħadd.

IS-SUR ARYTON MIFSUD (Viċi President Pulse): Rigward il-banding naqbel ma' dak li qal l-Onor.

Debattista għax għandu jkun hemm ċerti kontrolli.

Jien nemmen li din il-liġi kapaċi tkun ta' - mal-ħafna liġijiet progressivi oħra li diġà għaddew – build-up tajba anke mil-lat edukattiv.

Qegħdin nitkellmu ħafna fuq l-edukazzjoni u dak huwa sinjal tajjeb.

Kif semma' tajjeb is-Sur Masini qabli huwa pjuttost redikolu li qed nippromwovu l-edukazzjoni biex innaqqsu l-età tal-kunsens imma fl-istituzzjonijiet edukattivi m'għandekx dawk l-affarijiet fundamentali li jorbtu ma' din il-liġi!

Nemmen li l-punt li jmiss huwa dak li terġa' tonqos l-età li jiġi mgħallem il-PSD.

Mela allura ejjew inħarsu aktar 'il quddiem biex din il-liġi, mil-lat ta' edukazzjoni sesswali tkun ta' build-up għal liġijiet oħra biex inkunu nistgħu nemendaw u forsi ndaħħlu wkoll ċerti dixxiplini.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ETIENNE GRECH: Jien nixtieq nagħmel żewġ mistoqsijiet u l-ewwel waħda hija fuq l-edukazzjoni.

Kulħadd tkellem fuq kif għandha tiżdied l-edukazzjoni imma mil-liema aspett taraw li għandha tiżdied l-edukazzjoni?

Pereżempju fl-Università hemm xi ċentru li jagħti pariri dwar is-sesswalità u l-imħabba?

It-tieni mistoqsija hija din; intom semmejtu li l-edukazzjoni speċi tiffoka fuq kif is-sess fiż-żwieġ biss imma taqblu li l-edukazzjoni għandha tenfasizza ħafna fuq kif is-sesswalità u l-imħabba għandhom ikunu xi ħaġa family based u li jiffokaw fuq il-prinċipji u l-valuri tal-familja biex anke intom iż-żgħażagħ tal-futur tapprezzaw il-benefiċċji ta' familja magħquda?

U taqblu li tfajla ta' 16 jew 17-il sena tistà tmur il-GU Clinic jew għand it-tabib tagħha biex tieħu xi tip ta' parir mingħajr ma jkunu jafu l-ġenituri tagħha?

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

Ħalli nibda fuq l-ewwel punt dwar l-edukazzjoni.

Meta bħala għaqda ħarisna lejn l-aspett edukattiv rajna li l-akbar problema kienet dik tar-rilevanza.

Il-mod ta' kif illum qegħdin nedukaw fuq l-imġieba sesswali, fuq l-att sesswali nnifsu u fuq x'jikkostitwixxi familja, naħseb li hemm bżonn li nġibuh aktar rilevanti għal-lum.

U allura biex inwieġeb il-mistoqsija tiegħek fuq jekk għandniex nibbażaw xorta waħda l-viżjoni tagħna ta' edukazzjoni li tkun family based, hemmhekk ngħidlek li iva, dażgur li naqbel.

Li rridu niftakru hu li l-konċett tal-familja llum qiegħed jinbidel.

Familja hija bejn mara u raġel?

Bejn raġel u raġel?

Bejn mara u mara?

Dan irridu narawh ukoll fid-dawl tal-liġijiet li għaddew is-sena li għaddiet.

Anke l-idea tal-ġeneru, fejn illum qed nitkellmu mhux biss fuq transgender imma qegħdin nitkellmu wkoll fuq affarijiet ġodda li qegħdin insiru aktar konxji tagħhom issa.

U allura għandek kwestjonijiet ta' gender binary, gender fluid, eċċ. u allura naħseb li l-politika tal-edukazzjoni sesswali għandha tkun waħda inklussiva f'dan is-sens ħalli nġibuha aktar rilevanti.

Affarijiet li huma ġodda għalina llum, fortunatament se jkunu affarijiet normali għall-ġenerazzjonijiet futuri.

Aħna rridu nkunu dawk li nħarsu 'l quddiem sabiex dak il-livell ta' normalità li se jilħqu fis-soċjetà jkunu ppreparati għalih.

Issa fir-rigward tal-Università nerġà ngħid li waħda mill-aktar problemi hija li mil-livell sekondarju għal-livell post-sekondarju, għalkemm f'dan il-livell hemm ċerta edukazzjoni bażika, x'ħin niġu għall-Università insibu li għandna a complete break u dik il-kontinwità fl-edukazzjoni ma tkomplix.

Nerġà ngħid li hija tal-mistħija li fl-2015 m'hemmx magna tal-kontraċettivi fil-bini tal-Università!

U nerġa' ngħid li qed ngħid hekk mhux għall-magna per se imma għas-sinifikat tagħha.

ETIENNE GRECH: Jeżisti xi ċentru li jista' jagħti lill-istudenti universitarji pariri fuq is-sesswalità, kontraċezzjoni, eċċ.?

IS-SUR JOSEPH MASINI: L-infrastruttura mhux qiegħda hemm!

THE CHAIRPERSON: Imma intom bħala Pulse, tagħtuh dan is-servizz?

IS-SUR JOSEPH MASINI: Aħna bħala Pulse li se nagħmlu hu li matul is-sena se nerġgħu ngħaddu mill-proċess li għaddiet l-għaqda l-oħra fl-2009 u allura se nerġgħu nibdew il-proċess biex titwaħħal magna tal-kontraċettivi ġewwa l-Università.

Almenu nixtiequ li dik tkun il-bidu min-naħa tagħna għaliex nemmnu li tista' tkun il-bidu ta' diskussjoni serja u matura fuq l-edukazzjoni sesswali.

Mhijiex raġuni li ngħidu li l-kontraċettivi huma disponibbli minn fuq l-ixkaffa għax jekk għandek student ta' 16 jew 17-il sena li dan ġo moħħu hija taboo, - it-taboo se tiġi għax jiġi influwenzat mis-soċjetà u anke parzjalment mil-liġi kif inhi bħalissa – allura żgur li se jibżà biex imur jixtrihom over the counter!

Aħseb u ara jekk dawn l-affarijiet ma jkunux normalizzati.

ETIENNE GRECH: Taqblu li żgħażagħ ta' 16 u 17-il sena għandhom imorru waħedhom għand it-tabib jew għand il-ġinekologu?

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Fil-ħajja għandu jkollok xi tip ta' kontroll.

Issa meta inti tkellimt fuq il-PSD għedt li l-ewwel regola li jitgħallmu l-istudenti hija dwar l-astinenza.

Inti hemmhekk qiegħed tifhem li għandu jkollna astinenza totali u allura ma' ssir l-ebda forma …

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

Imbagħad wara nitlobkom tagħmlu l-winding-up għax qiegħed isir il-ħin.

GODFREY FARRUGIA: Meta ltqajt mal-Pulse u tkellimt ukoll fil-konferenza tagħhom, tant staqsewni mistoqsijiet li naħseb tajt ir-risposti kollha hemmhekk.

THE CHAIRPERSON: Nitlobkom biex tieħdu minuta kull wieħed ħalli tagħmlu l-winding-up tal-argumenti li tixtiequ tagħmlu u mbagħad warajkom l-Onor.

Etienne Grech, Chairperson tal-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa, se jagħmel il-konklużjonijiet tiegħu.

Nixtieq infakkarkom li dan huwa riżultat ta' diskussjoni li qiegħda ssir bejn tliet kumitati parlamentari; il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali li ċ-Chairperson tiegħu hija l-Onor.

Deborah Schembri, u li llum ma setgħetx tkun magħna għax qiegħda tattendi kumitat ieħor; il-Kumitat Permanenti dwar il-Familja li jien hu ċ-Chairperson tiegħu u; il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa li ċ-Chairperson tiegħu huwa l-Onor.

Dan kien sforz kollettiv u tajjeb ngħidu li din hija xi ħaġa ta' evoluzzjoni għax kif qalilna Dr Franco Debono, huwa kien ipprova jagħmilha ħames snin ilu imma dak iż-żmien il-proposta tiegħu kienet waqgħet fuq widnejn torox.

Illum il-Parlament qisu għandu amministrazzjoni aktar miftuħa u kien hemm diversi persuni li mbuttaw minn diversi angoli sakemm wasalna għal dan il-punt.

ETIENNE GRECH: U ħadd ma kien oġġezzjona għal din il-proposta ħlief għall-Kummisarju għat-Tfal.

THE CHAIRPERSON: Mela nitlob lir-rappreżentanti tal-Pulse sabiex jagħmlu l-konklużjonijiet tagħhom.

Grazzi.

IS-SUR JOSEPH MASINI: Rigward il-mistoqsija tal-Onor.

Azzopardi jiena naħseb li la għandna mmorru f'estrem wieħed u lanqas għandna mmorru fl-estrem l-ieħor.

Jiġifieri m'għandniex ngħidu astinenza totali u lanqas għandna ngħidu li rridu nkunu free for all. Hawnhekk naqbel mal-Onor.

Grech u ċjoè li kollox għandu jkun fl-ambitu tal-familja imma ejjew inżommu f'moħħna li l-familja llum qiegħda tinbidel.

Aħna t-tnejn Għawdxin u lkoll kemm aħna nafu li f'ambitu ta' komunità żgħira bħalma hi Għawdex il-problema se tiġi amplifikata aktar u l-biżgħa se tkun akbar.

U naħseb li hemmhekk hemm bżonn ta' attenzjoni partikolari.

Fl-aħħarnett nixtieq nirringrazzja lilkom il-Membri ta' dan il-Kumitat talli ftaħtulna l-bibien tal-Parlament.

Qegħdin nieħdu gost ħafna li ġejna kkonsultati bħala studenti.

Bħala Pulse aħna dejjem nimxu bil-filosofija li l-istudenti għandhom ikunu fiċ-ċentru tad-diskussjoni u għandhom jiġu integrati bħala parti mis-soċjeta ċivili.

U għaldaqstant nixtieq nirringrazzjakom.

Rigward l-età tal-kunsens sesswali jeħtieġ li neliminaw il-biżgħa.

Naħseb li hawnhekk għandna liġi li mill-aspett legali, mill-aspett soċjoloġiku u mill-aspett sesswali qiegħda toħloq biżgħa fost iż-żgħażagħ tagħna.

L-appell tiegħi hu sabiex nibqgħu għaddejjin b'dan il-momentum li qbadna bħala pajjiż, l-ewwel permezz tas-Civil Union Act u mbagħad permezz tal-Identity Gender Bill.

Naħseb li kieku jkolli ngħaqqadhom kollha flimkien neliminaw il-biżgħa mill-imħabba.

Mingħajr ma ninstema retoriku ż-żejjed imma ejjew neliminaw kemm jista' ikun it-taboo fuq l-imħabba konsenswali għax hawnhekk tajjeb li nispeċifikaw li aħna dejjem qegħdin nitkellmu fuq relazzjoni konsenswali bejn iż-żgħażagħ tagħna.

Naħseb li ż-żgħażagħ tagħna għandhom jiġu empowered u mhux jiġu suġġetti għall-biżgħa.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

IS-SUR WAYNE SAMMUT: Il-kummenti konklussivi tiegħi huma li ejjew ma nieqfux hawnhekk.

Bħala għaqda, apparti milli tkellimna fuq din l-issue, fassalna wkoll target date għax tant nemmnu li l-età tal-kunsens sesswali għandha tinżel li rriduha tgħaddi mill-Parlament mill-aktar fis possibbli.

Ma rridux nieqfu hawnhekk u aħna lesti li nikkolaboraw ma' kull entità soċjali, inkluż mal-Parlament u mal-Kummissarju għat-Tfal.

Jekk mhux sejjer żball il-Kummissarju għat-Tfal hija l-unika entità li hija pjuttost konservattiva fuq din il-proposta.

Fil-pajjiż hawn qisu kunsens li l-età tal-kunsens sesswali għandha tinżel u min-naħa tagħna se nkomplu nitkellmu fuqha.

Li nixtieq jien hu li nagħtu idea ċara lill-istudenti kif ukoll liż-żgħażagħ għalfejn se tinżel l-età tal-kunsens u nispjegawlhom li issa li se nniżżluha ma jfissirx li nistgħu nagħmlu li rridu.

Il-PSD għalhekk qiegħed hemmhekk u rridu nkomplu nedukaw għax l-edukazzjoni hija s-sinsla ta' kollox.

U minn hemmhekk ikollna katina ta' ideat u anke isitutuzzjonijiet konċernati li bihom inkomplu f'din il-mixja progressiva ta' liġijiet biex il-pajjiż ikompli jimxi 'l quddiem.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

Is-Sur Aryton Mifsud u mbagħad wara l-Onor.

Grech jagħmel il-konklużjonijiet tiegħu.

IS-SUR ARYTON MIFSUD: Bażikament b'riferenza għal dak li qalet il-Kummissarju għat-Tfal fuq l-età tal-kunsens sesswali, il-Kummissarju tkellmet l-aktar fuq l-edukazzjoni u aħna naqblu fuq l-edukazzjoni.

L-edukazzjoni fiha nnifisha tista' tgħallem għax hawnhek għandek kunċett suġġettiv, jiġifieri aħna rridu iktar xi ħaġa li tkun tanġibbli u mbagħad ħalli l-edukazzjoni tippreċedi.

Imma l-ambizzjoni tagħna hi li fl-aħħar mill-aħħar jekk hemm imqar żagħżugħ wieħed bejn is-16 u t-18–il sena li din il-liġi se tkun qiegħda tipproteġih, mela aħna se niffukaw fuq dik.

Xi ħaġa oħra li hija tajba hi li persuna ta' 16-il sena tistà tmur ġo klinika waħedha mingħajr ebda biża'.

Bħala għaqda aħna ngħixu ma' dawn iż-żgħażagħ u ngħixu ma' dawn ir-realtajiet.

Min ikun miftuħ biżżejjed kapaċi jgħidilna minn xiex jgħaddi.

Aħna rridu li leħen l-istudent verament inwassluh hawnhekk.

Grazzi.

ETIENNE GRECH: Li nixtieq ngħid hu li s'issa għamilna tliet laqgħat fejn iltqajna ma' ħafna esperti u diversi żgħażagħ li tkellmu fuq din il-proposta.

U nistgħu ngħidu li kollha qablu magħha ħlief għall-Kummissarju għat-Tfal li ssuġġeriet li għandha tiġi dikriminalizzata u mhux tinżel l-età tal-kunsens sesswali.

Anke Dun Joseph Mizzi, id-Direttur ta' Kana, ma wera l-ebda oġġezzjoni fuq din il-proposta.

Ħadt pjaċir ħafna bil-kontribuzzjoni tal-għaqda Pulse għaliex fhimtu li jekk tonqos l-età tal-kunsens mhux se nagħmluha b'sens li se nagħtu xi free ticket liż-żgħażagħ sabiex jagħmlu li jridu imma dan qed nagħmluh minħabba li hemm ċerta vantaġġi legali minħabba dawk il-persuni li jistgħu jiġu inkriminati għal xejn b'xejn minħabba xi vendikazzjoni.

Hemm il-vantaġġ li żgħażagħ ta' 16 jew 17-il sena jkunu jistgħu jieħdu kura għall-STDs minflok jaħbuhom u jkomplu jxerrduhom.

U hemm ukoll il-vantaġġ tal-kontraċezzjoni biex innaqqsu r-rata għolja ta' teenage pregnancies li għandna hawn Malta.

Hemm ukoll ħafna affarijiet oħra, speċjalment legali, li m'għandix dubju li dan il-pass se jkun ta' benefiċċju.

Min-naħa tiegħi naqbel ukoll mal-banding.

Hawnhekk nixtieq nitlob lill-Membri ta' dan il-Kumitat biex min għandu xi suġġerimenti dwar min nistgħu nkellmu aktar, jinforma lili jew inkella lis-Segretarja Anna Coleiro.

Nixtieq nitlob ukoll lil Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, sabiex tibda tħejji r-rapport tagħha fuq din id-diskussjoni u mbagħad wara li jiġi approvat inkunu nistgħu ngħadduh lill-iSpeaker tal-Kamra kif ukoll lill-Ministru konċernat.

Ovvjament f'dan ir-rapport se jkun hemm ukoll ir-rakkomandazzjonijiet tagħna.

Fil-laqgħa li jmiss se nanalizzaw ir-rapport u nagħmlu r-rakkomandazzjonijiet tagħna biex ikunu jistgħu jidħlu f'dan ir-rapport.

Nirringrazzjakom.

Fid-9:11 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati iżjed tard.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees fam


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET TAL-FAMILJA

LAQGĦA NRU 10

Laqgħa konġunta mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u mal-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa

L-Erbgħa, 10 ta' Ġunju 2015

Il-Kumitat Permanenti dwar il-Familja ltaqa' fil-Parlament, il-Belt Valletta, fis-6:52 p.m.

L-Onor.

Anthony Agius Decelis, President tal-Kumitat Permanenti dwar il-Familja ppreseda.

PREŻENTI: L-Onor.

Min-naħa tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u l-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa kien hemm preżenti wkoll: l-Onor.

Kien hemm preżenti wkoll l-Onor.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali kienet preżenti għal-laqgħa.

Il-President tal-Kamra qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 9 li saret nhar l-Erbgħa, 3 ta' Ġunju 2015 ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR L-ETÀ TAL-KUNSENS SESSWALI - KONTINWAZZJONI

Il-Kumitat stieden lis-Sur Jacob Portelli u lis-Sur Charles Mercieca, Public Relations Officer u Marketing Officer rispettivament tal-Għaqda Studenti Liġi, lil Dr Nicholas Briffa, Clinical Psychologist and Trainee Sexologist, Dr Franco Debono, Kummissarju għal-Liġijiet, lis-Sur Jason Zammit, Youth Policy Officer mal-Aġenzija Żgħażagħ u lis-Sinj.

Samantha Pace Gasan, Membru tal-Kunsill Nazzjonali Żgħażagħ, u lis-Sur Wayne Sammut, is-Sur Ayrton Mifsud u s-Sur Joseph Masini, President, Viċi-President u Segretarju Ġenerali tal-Għaqda PULSE biex jagħtu preżentazzjoni fuq is-suġġett.

Bil-permess tal-Kumitat, Dr Nicholas Briffa ressaq preżentazzjoni intitolata:

Samantha Pace Gasan taw preżentazzjoni ntitolata:

Wara l-interventi tal-mistednin, saru diversi mistoqsijiet mill-Membri preżenti.

Fid-9:11 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar tard.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

LAQGĦA KONĠUNTA

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET BARRANIN U EWROPEJ,

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI,

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET EKONOMIĊI U FINANZJARJI KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

AVVIŻ

Il-Ġimgħa, 12 ta' Ġunju 2015 fl-10:30 am

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej, il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzjarji u l-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp se jiltaqgħu nhar il-Ġimgħa, 12 ta' Ġunju 2015 fl-10:30 a.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Parlament b'din l-aġenda:-

Preżentazzjoni mill-Kummissarju Karmenu Vella, responsabbli mill-Ambjent, Affarijiet Marittimi u Sajd, dwar il-Programm ta' Xogħol tal-Kummissjoni għall-2015 (KUMM(2014)910).

5 ta' Ġunju 2015 SKRIVAN TAL-KAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees fin