KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 5

It-Tnejn, 13 ta' Ottubru, 2014

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

Laqgħa Nru. 5

It-Tnejn, 13 ta' Ottubru, 2014

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7:00 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 4 li saret fit-8 ta' Lulju, 2014 ġew konfermati.

INDIRIZZ MILL-KUMMISSARJU EWROPEW GĦAS-SAĦĦA DR TONIO BORG

THE CHAIRMAN (Onor. Etienne Grech): Nistiednu lill-Kummissarju Ewropew tas-Saħħa, Dr Tonio Borg lid-Deputy Director General, is-Sur Martin Seychell u s-Sur Joseph Scerri u s-Sur Karl Scerri, Members of Cabinet.

L-ewwel nett merħba.

Tajjeb li ninformak li l-Kumitat qiegħed jiġi streamed-live fuq l-internet, kemm bħala sound kif ukoll bħala video.

Nixtieq nisimgħu l-indirizz min-naħa tiegħek bħala Kummissarju Ewropew dwar is-Saħħa, speċjalment fejn hemm diversi topics li jaffettwaw lilna l-Maltin.

Qabel xejn irrid ngħid li hawn talba mill-media sabiex jieħdu filmati tal-ewwel ftit minuti ta' din il-laqgħa.

Il-permess qed jingħata u għalhekk nistieden lill-membri tal-media sabiex jidħlu fil-Kamra.

DR TONIO BORG (Kummissarju Ewropew responsabbli mis-Saħħa): Grazzi, Sur President, Onorevoli Membri.

Huwa pjaċir għaliha u b'spirtu nostalġiku li qed niġu lura fil-Parlament Malti.

Għalkemm fadalli ftit ġimgħat oħra f'din il-kariga, però ma ġejtx hawnhekk biex noqgħod ngħid x'għamilt f'dawn is-sentejn għaliex mhux dak huwa l-iskop ta' din il-laqgħa.

L-iskop ta' din il-laqgħa hu biex naraw x'qed tagħmel l-Unjoni Ewropea fil-kamp tas-saħħa u b'mod partikolari kif Malta tista' tibbenefika - kif diġà qegħda tibbenefika - mill-miżuri, fondi u azzjonijiet li l-Unjoni Ewropea u l-Kummissjoni Ewropea, b'mod partikolari, tagħmel fil-qasam tas-saħħa.

Kieku kellek isaqsini, Sur President, x'inhi l-iktar kwestjoni taħraq bħalissa, ngħidlek il-virus tal-Ebola.

U nixtieq ngħid xi ħaġa dwarha wkoll.

Għalkemm minn informazzjoni li għandna, it-tama hi li fil-pajjiżi Afrikani l-iżolament donnu qiegħed jiżdied għalkemm mhux jonqsu l-każijiet.

Allura t-tama hi li forsi issa l-curve tibda niżla, għalkemm mhux tisparixxi.

Din tinteressana għaliex iktar ma tiġi kkontenuta fil-pajjiżi tal-Guinea u Sierra Leonne u l-Liberja, inqas hemm ċans li tinfirex f'postijiet oħra.

Imma kieku kellek tgħidli liema hija l-iktar kwestjoni long term u li taħraq fl-Unjoni Ewropea u li dejjem tkun fuq l-aġenda f'kull laqgħa li nagħmlu tal-ministri tas-saħħa - l-Onor.

Fearne jaf għaliex dejjem jattendi għal dawn il-laqgħat - hija s-sostenibbilità fil-futur tas-sistema tas-saħħa.

Ovvjament min laħaq ċerta riformi, jista' jilqa' għall-isfida iktar aħjar minn dawk il-pajjiżi li dejjem jipposponu l-bidliet u r-riformi.

U ma tridx tkun xi professur f'dawn l-affarijiet, biex tinduna li t-trend demografiku huwa tali, illi l-ispiża fis-saħħa qegħda tiżdied, qegħdin ngħixu iktar, però mhux neċessarjament qegħdin ngħixu iktar f'saħħitna.

U allura qed naraw dan il-fenomenu ta' pressjoni kbira fuq is-sistema tal-pensjonijiet, kif ukoll pressjoni kbira fuq is-sistemi tas-saħħa.

Għalhekk jinħarġu l-country specific recommendations taħt ir-regoli ekonomiċi tal-economic governance.

Bħala Kummissjoni Ewropea, m'għandniex dritt li nindaħlu lill-gvernijiet kif jorganizzaw is-sistemi tas-saħħa tagħhom.

Id-dimensjoni tas-sussidjarjetà fil-qasam tas-saħħa hija għolja ħafna, tant hu hekk li l-ministri tas-saħħa tal-Ewropa, darbtejn fis-sena biss jiltaqgħu biex jieħdu deċiżjonijiet.

Il-pajjiżi li għandhom il-bail-out, jinħarġilhom dawk li ngħidulhom rakkomandazzjonijiet li jridu jwettquhom bilfors u l-pajjiżi l-oħra ikollhom rakkomandazzjonijiet oħra li jsegwu, però ma jkollhomx x'jaqsmu mas-sitwazzjoni finanzjarja attwali.

Il-Ġermanja xorta waħda tirċievi l-country specific recommendations dwar is-saħħa għalkemm żgur li m'għandhiex bżonn bail-out.

Qed ngħid hekk, għaliex pajjiżna hu wieħed minn sittax li għandu l-country specific recommendation.

Jiġifieri llum hemm 16-il pajjiż fl-Ewropa, li taħt ir-regoli tal-Economic Governance jissuġġerulhom li jagħmlu ċertu affarijiet.

Imma mhux għaliex għandhom problemi llum.

Inklużi wkoll hemm il-Ġermanja u l-Awstrija.

Issa tista' ssemmi żewġ pajjiżi iktar finanzjarjament sodi minn hekk?

Imma xorta waħda jirċievu l-country specific recommendations.

Għaliex jekk ma jsirux riformi, jista' jkun hemm problemi fil-futur.

Fil-fatt jiena, Sur President, meta jistaqsuni, jekk is-sistema tas-saħħa hijiex sostenibbli, ngħidilhom li l-ebda sistema tas-saħħa fl-Ewropa m'hi sostenibbli sakemm ma tiġix riformata.

Issa kif isiru r-riformi, tibqa' deċiżjoni sovrana ta' gvern sovran fl-Unjoni Ewropea.

Però nistgħu nieħdu ħjiel minn dak li qalet il-Kummissjoni fl-Economic Governance dwar Malta – u nsemmu lil Malta b'mod partikolari - li pereżempju, ma nkunux daqshekk iċċentrati fuq l-isptar.

Irrid ngħid li dawn ir-rakkomandazzjonijiet, mhux din is-sena biss saru, imma saru wkoll fi snin l-imgħoddija.

Iktar għandna nikkonċentraw fuq il-Kura Primarja u fuq il-prevenzjoni.

Jekk naraw statistika tal-budgets nazzjonali fuq is-saħħa tal-gvernijiet kollha tal-Unjoni Ewropea, 3% tmur fuq il-prevenzjoni u 97% tmur fuq il-kura.

Inkompli ngħid x'hemm fil-country specific recommendations ta' Malta, li huma simili għal dak li hemm f'pajjiżi oħrajn.

Rakkomandazzjonijiet oħra huma li jkun hemm prattiċi iktar moderni ta' ġestjoni u ta' procurement, l-inkoraġġiment tal-kura fil-komunità u l-kura primarja li diġà semmejt.

Issa biex tasal għal dawn l-iskopijiet, il-gvern nazzjonali jrid jiddeċiedi.

Jiġifieri kif se titnaqqas l-ispiża?

M'hemmx formola maġika.

U jekk ma tnaqqasx l-ispiża, kif dak li qed tonfoq illum, tista' tużah b'mod aħjar.

Hemm tool kit fejn tista' tagħżel għodda differenti u tagħżel x'inhu l-aħjar għall-pajjiż tiegħek.

Pereżempju, il-prevenzjoni żgurissimu tnaqqas l-ispiża.

Ħa nagħtikom ċifra waħda.

It-target tal-Kummissjoni hija li fil-ħames snin li ġejjin, l-ammont ta' nies li jpejpu fl-Unjoni Ewropea, irid jonqos b'2%.

Jiġifieri jridu jieqfu jpejpu 2.4-il miljun persuna.

Jekk tagħmel il-kalkoli, dan xi jfisser bħala tfaddil għall-gvernijiet?

Dan ifisser li l-gvernijiet ma jkollhomx għalfejn jikkuraw nies b'mard li għandu x'jaqsam mat-tipjip, u żżid magħhom wkoll kemm persuna li kienet tpejjep issa sa tuża dak t-tifdil tagħha biex tonfoqhom jew fi ħwejjeġ jew biex tiekol barra.

Persuna tista' tfaddal dawk il-flus ukoll, imma l-probabbiltà hija li tonfoqhom, u dan ifisser mhux miljuni, imma biljuni ta' Ewro li jew jiffrankahom il-gvern u jinvestihom f'affarijiet ekonomiċi oħrajn, jew fi proġetti tiegħu, jew jagħti ħajja ġdida b'influss ġdid fl-ekonomija.

Qed ngħid dan, għaliex meta kont qiegħed nippromwovi d-direttiva tat-tabakk - u hawnhekk nixtieq nirringrazzja lill-awtoritajiet Maltin għas-sapport li dejjem sibt fil-kwestjoni tat-tabakk, u mbagħad se ngħid xi ħaġa dwarha iktar tard - kien hemm l-argument, li jekk jonqsu n-nies milli jpejpu, allura se jiżdied il-qgħad fl-industrija tat-tabakk.

Jien miniex neskludi li jekk ikun hemm inqas tipjip, iġġib din il-konsegwenza, però konvenjentament kulħadd jinsa kemm se jsir iktar tifdil jekk jonqsu n-nies milli jpejpu.

Apparti l-fatt li jiena Kummissarju Ewropew għas-Saħħa u mhux għat-tipjip!

Jiġifieri bl-istess argument allura jiena suppost li nippromwovi t-tipjip, ħalli jiżdied ix-xogħol fl-industrija tat-tabakk.

Imma li jkollna membri b'saħħithom fis-soċjetà, huwa valur fih innifsu.

Jekk nippromwovu dan il-valur, ifisser ukoll li se niffrankaw, għaliex ikun hemm inqas assenteiżmu fuq il-post tax-xogħol u ma jkollniex għalfejn nikkuraw ċertu mard.

Issa aħna għamilna żewġ affarijiet dwar is-sistema tas-saħħa.

F'April tal-2014 ħriġna komunikazzjoni fuq il-website tagħna, dwar kif is-sistemi tas-saħħa jkunu iktar aċċessibbli billi ġbarna esperjenzi minn pajjiżi differenti.

Aħna f'Malta m'għandniex din il-problema, imma hemm pajjiżi li l-aċċessibilità għas-saħħa tiddependi minn jekk persuna tkunx taħdem jew le.

Jiġifieri sistema purament ta' insurance.

Kif ukoll dwar kif is-sistemi jistgħu jkunu iktar resilient.

Li allura meta jkun hemm kriżi finanzjarja, ma taqlax id-daqqa li s-soltu taqla', u kemm dawn is-sistemi tas-saħħa huma effettivi.

Għaliex qed insemmi dawn it-tliet affarijiet u b'mod partikolari għal dak li hija effikaċi?

Għaliex jiena nħobb ngħid, li fl-qasam tas-saħħa, l-Unjoni Ewropea mhijiex unjoni.

Jiġifieri hemm wisq diverġenzi bejn pajjiżi membri f'dik li hija saħħa.

Pereżempju, f'dak li hija life expectancy, f'dik li hija infant mortality, f'dak li huwa wkoll tipjip.

Pereżempju, il-Ġreċja 40% tan-nies ipejpu, mentri l-average tal-EU hija ta' 26% jew 28%.

U għalkemm il-gap ħdejn l-ugwaljanzi naqas overall, li jinkwetak huwa li f'ċertu socio-economic groups baxxi, il-gap ma naqas xejn.

Xi ħaġa li tinkwetak mil-lat soċjali.

Raġuni għaliex fil-qasam tas-saħħa m'aħniex unjoni hi li l-Kummissjoni m'għandhiex is-saħħa li għandu pereżempju, il-Kummissarju tal-Kompetittività, fejn għandu exclusive jurisdiction u competence.

Jiena hawnhekk mhux qed ngħid li l-Kummissjoni Ewropea għandha jkollha l-poter li tordna lill-gvernijiet x'jagħmlu fil-qasam tas-saħħa, imma jekk irridu nnaqqsu din l-ugwaljanza, xi ftit iktar poteri jrid ikun hemm.

Allura nużaw dak li hija soft law, li ma nordnalekx x'tagħmel imma nippubblika statistika dwar rapport ta' progress fil-qasam tal-obeżità jew inkella fil-qasam tat-tipjip.

It-tipjip u l-obeżità.

Bħala tipjip, Malta m'aħniex qegħdin ħażin, għax bħala kontroll tat-tabakk qegħdin fis-seba' post minn xi 28, jew iktar.

Fil-qasam tal-obeżità, kif se ngħid 'il quddiem u kif se nerġa' nirrepeti fil-working group tad-diabete, qegħdin ftit ħażin, speċjalment f'dik li hija obeżità tat-tfal.

Is-sena li għaddiet introduċejna panel ta' esperti, li joffru pariri b'xejn lill-gvernijiet fuq bażi volontarja proprju dwar is-sostenibbiltà tas-sistema tas-saħħa.

Din l-inizjattiva damet ma qabdet, minħabba li l-pariri li kienu jingħataw kellhom ikunu bilfors pubbliċi.

Issa forsi gvern ma jkunx irid juri li qed jitlob parir fuq suġġett partikolari.

Allura riċentement intervenejt biex saħħaħna l-provvedimenti tal-konfidenzjalità, sabiex jekk gvern ikun jixtieq parir fuq primary care, jista' ma jgħidx lil kulħadd.

Minn mindu neħħejna din ir-regola kien hemm pajjiżi li talbu pariri dwar suġġetti differenti.

Qabel ma ngħaddi l-kelma lis-Sur Martin Seychell, Deputy Director General tas-SANCO li bħala Malti jokkupa l-ogħla kariga fiċ-Ċivil Ewropew, se nitkellem dwar l-istrumenti finanzjarji li jeżistu fejn gvern jista' jibbenefika direttament minn fondi Ewropej.

Dawn huma tlieta.

L-ewwel hemm il-Health Programme, li jaqa' direttament taħti.

Għas-seba' snin li ġejjin, hemm madwar Eur460 miljun għal proġetti li jista' japplika għalihom kulħadd, kemm il-privat kif ukoll il-gvern.

Imma cross-border jingħataw preferenza.

Dan ifisser jekk proġett isir ma' Sqallija jew inkella mal-Italja, jew inkella ditta Franċiża ma' ditta Maltija, tingħata l-preferenza.

Biex nagħti eżempju, l-e-Health.

Min ikollu proġett tajjeb dwar l-e-Health, dan jista' jiġi ffinanzjat.

Dan meta objettiv fl-Unjoni Ewropea hi li tiżdied l-użu tal-e-Health.

It-tieni strument finanzjarju huwa l-fond strutturali.

Il-fondi strutturali ġeneralment jitfasslu skont xi jkun irid il-gvern tal-istati membri.

Malta bbenefikat, f'ħames proġetti.

L-ikbar proġett, u l-iktar wieħed li għandu spiża, huwa l-bini ta' sptar onkoloġiku taħt il-European Regional Development Fund fejn ġew stanzjati Eur48.8-il miljun taħt il-programm tal-2007 u l-2013 għall-Mater Dei Hospital Oncology Centre.

Mhux se insemmi mill-2014 'l quddiem, għaliex dak qiegħed jiġi nnegozjat u pprogrammat mal-gvern Malti.

Però taħt il-budget li għadu kif spiċċa, hemm Eur48.8 miljun co-financing li huwa għoli ħafna, qiegħed 85% ma' 15%.

Il-proġetti l-oħrajn li jiswew madwar Eur4 miljun huma mal-Università ta' Malta, apparat fl-isptar ta' Għawdex u fl-isptar ta' Malta, u sodod ġodda f'ward partikolari fil-Mater Dei.

Uħud minnhom bdew u oħrajn se jibdew u dawn għal total ta' xi Eur64 miljun taħt il-budget tas-saħħa għall-2014, li hija xi ħaġa pożittiva.

Għaliex qed insemmi l-fondi strutturali?

Nifhem li politikament - jien kont ministru għal 16-il sena u nofs - kulħadd jippreferi proġetti viżibbli bħal toroq jew tarmak, għalhekk fil-qasam tas-saħħa tajjeb li nibqgħu nużawhom dawn il-fondi strutturali, għaliex huma ukoll available għall-proġetti infrastrutturali.

Ta' min ifakkar li d-dimensjoni tas-saħħa fil-fondi strutturali jistgħu jnaqqsu l-inugwaljanzi li hemm fil-qasam tas-saħħa fl-Unjoni Ewropea.

It-tielet fond li jeżisti huwa tar-riċerka u l-innovazzjoni li hu wieħed mill-ftit budgets fl-Unjoni Ewropea li ma ġiex imnaqqas, imma anzi kien hemm żieda.

Għas-seba' snin li ġejjin, għar-riċerka kollha ġew stanzjati Eur80 biljun, li qed ninsistu li parti sew minnhom jkunu ddedikati għas-saħħa.

Fil-fatt qrib l-10% - jiġifieri qed nitkellmu kważi Eur8 biljuni - se jmorru għal proġetti li għandhom x'jaqsmu mas-saħħa.

Hawnhekk m'hemmx numerus clausus, jiġifieri mhux għax Malta żgħira, allura tieħu inqas minn ħaddieħor, imma l-pajjiżi l-kbar jkollhom iktar riżorsi finanzjarji u umani biex iressqu 'l quddiem il-proġetti tagħhom.

Mhux għax Malta żgħira jkollha nofs proġett u l-Ġermanja jkollha 20.

M'hemmx din ir-regola.

Jekk ikun proġett tajjeb jiġi ffinanzjat.

Kif nafu hemm section fl-Università ta' Malta, li tiddedika ruħha dwar ir-riċerka.

Ippermettuli ngħid xi ħaġa dwar il-mard kroniku li qiegħed jiżdied mhux għaliex jittieħed, imma minħabba li qed ngħixu iktar.

Id-dimenzja qed tiżdied għax iktar ma ngħixu, iktar hemm ċans li niżviluppaw ċertu mard kroniku.

Fil-fatt statistika pożittivi dwar is-sistema tas-saħħa f'Malta hi li għandna waħda, mill-ogħla rati ta' life expectancy fl-Ewropa u f'dik li hi healthy life expectancy, jidhirli qegħdin fl-ewwel post ma' xi pajjiż ieħor.

Jiġifieri għandna sistema tas-saħħa, li bid-difetti kollha tagħha - bħalma għandha kull sistema – tiffunzjona.

Dan ma jfissirx li rridu nistrieħu fuq dak li għandna, u ma nibżgħux għaliha u kif se niffinanzjawha fil-futur.

Imma għandna problemi wkoll.

Wara din il-laqgħa se nindirizza l-Grupp Parlamentari ta' Ħidma fuq id-Dijabete u tinkwieta meta nara li ċ-ċifra tal-Maltin li għandhom id-dijabete hija ta' 9.5%.

M'hijiex l-ogħla rata għax dik qegħda fil-Portugal.

Aħna għamilna summit fejn ipprovajna noħolqu kuxjenza iktar politika dwar l-erba' fatturi li joħolqu l-mard kroniku.

Jiġifieri hemm ċertu mard kroniku li tista' jew tevitah jew għallinqas tipposponih, inkluż id-Diabetes Type 2 imma hemm mard ieħor ukoll, inkluż il-cancer.

It-target tal-Unjoni Ewropea hi li sal-2020 l-inċidenza tal-cancer jonqos bi 15%.

Naħseb li hija fattibbli, għaliex fl-għaxar snin li għaddew, il-cancer naqas b'xi 10%.

L-erba' fatturi li rridu nindirizzaw huma n-nutrizzjoni, in-nuqqas ta' attività fiżika, il-konsum tat-tabakk u l-konsum jew l-abbuż tal-alkoħol.

Malta naf li diġà qed tipparteċipa f'din il-joint action bħala konsegwenza tas-summit li sar f'April dwar il-mard kroniku u li hemm miljuni dedikati għaliha.

Din hi parti mis-sostenibbiltà, għaliex iktar ma nattakkaw il-mard kroniku u nipprevjenuh flok nikkurawh, iktar aħjar.

Meta attendejt kungress dwar id-dijabete fl-Awstralja, kien hemm kelliem li qal li hemm żewġ soluzzjonijiet jekk ikollok vit iqattar.

Jew l-iktar soluzzjoni faċli li tpoġġi barmil taħt l-vit li qed iqattar jew il-vera soluzzjoni li tipprova tara minn fejn qed iqattar u tagħlaqha.

Xi kultant bl-iżviluppi li jsiru fil-mediċina, fil-medical divide u f'kollox, naqgħu fit-tentazzjoni, li bħala policy holders nagħtu l-mediċina tal-pressjoni milli nieħdu biżżejjed miżuri biex jekk jista' jkun, ma nimirdux bil-pressjoni, jew li ma taqbdekx id-dijabete ta' 40 sena, kif qed jiġri fil-pajjiżi kollha tal-Ewropa.

Id-dijabete mhux biss qed tiżdied fin-numru, imma wkoll qed ibatu minnha dwak ta' età iżgħar.

Dan huwa portafoll verament tal-poplu, għaliex jinteressa lil kulħadd u kulħadd jifhem xi ftit fih għaliex kulħadd għandu s-saħħa tal-ħajja.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

IS-SUR MARTIN SEYCHELL (Deputy Director General): Kif qal il-Kummissarju, se nelabora ftit iktar fuq il-fondi tal-programm tas-saħħa, għaliex huwa direttament taħt ir-responsabbiltà tas-servizzi tagħna.

Dan mhux wieħed mill-programmi l-kbar tal-Unjoni Ewropea.

Għandu madwar budget ta' Eur50 miljun fis-sena, però ċertament fl-aħħar snin qegħdin nagħtu iktar importanza għal dawk li huma azzjonijiet konġunti.

Fejn primarjament l-awtoritajiet tal-istati membri jiddentifikaw problema komuni li għandhom kollha.

U jekk jista' jkun, ħafna mit-28 pajjiż jaħdmu flimkien biex ikun hemm skambju ta' informazzjoni, u jinvolvu wkoll stakeholders oħrajn.

Waħda mill-ikbar joint actions kienet fil-fatt, kif semma' l-Kummissarju, fuq il-mard kroniku.

Ħadna l-marda tad-dijabete bħala eżempju ta' mard kroniku tipiku ħafna, biex anke naraw x'inhuma l-aħjar prattiċi.

L-islogan li nużaw huwa li l-best practices jsiru standard practices.

L-Ewropa hemm vantaġġ kbir li għandha l-istrutturi kollha mil-livell tekniku sal-livell politiku, biex fejn niddeċiedu li hemm problema komuni, naraw kif nistgħu nsolvuha flimkien.

U ħafna drabi sibna li hemm lok fejn tista' titgħallem minn affarijiet li ma rnexxewx, aħseb u ara minn affarijiet li rnexxew.

Imbagħad hemm programmi oħra li semma' l-Kummissarju li huma aktar sustanzjali.

THE CHAIRMAN: Hawn xi membri li jixtiequ forsi li jsaqsu jew jiddiskutu xi ħaġa?

DEO DEBATTISTA: Fuq ir-riċerka.

Semmejt il-kwestjoni tal-Ebola.

Peress li issa hawn din il-biża' ta' epidemija, jekk l-Unjoni hux beħsiebha li tara li ssir iktar riċerka ħalli jinstab fejqan għal din il-marda.

Mhux ladarba tgħaddi din il-kondizzjoni, din il-biża', jerġa' kollox back to square one, u billi huma pajjiżi Afrikani, jibqgħu jgawdu l-epidemija tal-Ebola għas-snin li ġejjin.

Grazzi.

TONIO BORG: Grazzi għaliex xtaqt insemmija, imma nsejt.

Iva, hemm proġetti diġà għaddejjin iffinanzjati mill-Unjoni Ewropea dwar l-Ebola.

Fil-fatt hemm tnejn li huma żguri wieħed tal-Oxford University u l-ieħor tal-kumpanija Glaxo flimkien ma' istitut Amerikan.

Imma għadhom ma waslux fl-istadju ta' clinical trials għall-bnedmin, u allura mhumiex approvati mill-European Medicines Agency (EMA) - l-aġenzija li tapprova l-mediċini – li għamlet task force biex kemm jista' jkun tiffaċilita l-proċess anke għaliex huwa etikament aċċettabbli li meta jkun hemm emerġenza, bil-kunsens tal-persuna nnifisha, jistgħu jsiru dawk li jgħidulhom emergency clinical trials.

Fil-fatt m'ilux fl-Ewropa għaddejna regolament dwar il-verifiki ta' testijiet kliniċi tal-mediċina.

Hemm provvediment proprju dwar l-emerġenza, li jgħid li meta tkun dahrek mal-ħajt, bil-kunsens tal-pazjent, tista' tipprovahom.

L-istess bħal meta jintużaw persuni taħt l-età fil-provi kliniċi, basta tkun għal benefiċċju tagħhom.

Il-previżjoni hi li s-sena d-dieħla jista' ikollna vaccine kontra l-Ebona fuq is-suq u jkun jista' jintuża.

Imma għad irridu naraw għax għadu mhux approvat.

Irrid nerġa' ngħid u nirrepeti dak li għedt f'Brussel u li qalu esperti oħrajn.

It-tixrid tal-Ebola fl-Unjoni Ewropea, tibqa' low risk.

Dan ma jfissirx zero risk jew li ma jkollniex każijiet, imma li l-każijiet jinfirxu, tibqa' low risk.

Dan minħabba l-istandards għoljin ta' saħħa u ta' iġjene li għandna u li niżolaw biex ma jinxteridx.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Nixtieq li nsaqsu l-mistoqsijiet waħda xullxin u mbagħad tweġibhom kollha f'daqqa wara, jekk jogħġbok.

MICHAEL GONZI: L-ewwel domanda hi għalfejn meta jkun hemm mediċina ġdida, l-ewwel tiġi approvata mill-Food and Drug Administration (FDA), imbagħad tiġi approvata wara mill-European Medicine's Authority?

Fis-saħħa dejjem joħorġu mediċini ġodda.

Jiġifieri mediċini għal cancer, mediċini għad-dijabete.

Ħafna minnhom jiswew ħafna flus u sakemm jidħlu fil-pajjiż, xi kultant jieħdu ż-żmien.

Il-Kummissjoni qatt ma ħasbet biex tgħin speċifikament liċ-ċittadini fix-xiri ta' ċertu mediċini li ħafna minnhom jiswew ħafna flus?

Jista' jkun ukoll li ma jkunux għadhom daħlu la fil-formolarju tal-gvern, u lanqas ta' gvernijiet oħrajn, u fl-istess ħin iċ-ċittadin Malti tal-Unjoni Ewropea jista' jkollu diffikultà kbira biex ikompli t-trattament.

U grazzi għal Community Chest Fund xi kultant ikollhom ċertu perjodu ta' trattament f'Malta.

CLAUDIO GRECH: Dr Borg xtaqt nistaqsi fuq il-cross-border directive.

Tista' tindika kif ġiet implimentata u trasposta mal-membri stati?

U mill-esperjenza ta' kemm ilha li ġiet trasposta, kif qed tarawha li qed taħdem?

Jiġifieri fil-verità, qegħda taħdem kif kien oriġinarjament intenzjonat li tkun fl-interess dirett tal-pazjent?

THE CHAIRMAN: Kemm nistaqsi daqsxejn mistoqsija waħda jien.

Meta l-gvern jipprokura xi mediċini, jista' jkun li jiġu iktar expensive, milli jekk pereżempju, spiżerija privata tixtri dik il-mediċina?

Hemm xi differenza?

TONIO BORG: Ħa nibda mill-prezzijiet tal-mediċina, għaliex dan l-aħħar din kienet ukoll diskussa mill-ministri.

Ġiet żviluppata mediċina għall-Hepatitis C. Biex nagħti eżempju, il-Hepatitis C hija komunissima fil-ħabsijiet.

Niftakar meta kont indur il-ħabsijiet, ma nafx kemm kien ikun hemm infettati!

Però din il-kura mhux biss hija għalja, imma bħala prezz tvarja minn post għal ieħor.

Jiġifieri fl-Afrika ta' Fuq tqum, ma nafx, xi Eur900 u fil-Ġermanja Eur58,000.

Ġie kkalkulat li kieku kellna napplikaw il-prezzijiet tal-Ewropa biex nittrattaw lil kull min għandu l-Hepatitis C, tammonta għal xi Eur200 biljun!

Wieħed mill-Kunsilli tal-Ministri tas-Saħħa ta' Franza, ħa l-inizjattiva biex iqajjem dan is-suġġett li hu suġġett fil-kompetenza esklussiva tal-istati membri.

Imma għallinqas sar l-ewwel tentattiv biex wieħed jiskambja ftit l-opinjonijiet u anke l-informazzjoni.

Għaliex jekk pereżempju l-Gvern Malti jkun jaf li l-Gvern Franċiż u l-Gvern Ġermaniż qegħdin jiddiskuti din il-problema u x'qed joffrulu, ikun jista' jittratta iktar ma' min jixtri biex iġib prezz tajjeb.

Għalkemm għadu fil-bidu tagħha, għamilna - u hawnhekk il-Gvern Malti kemm taħt il-Ministru Farrugia kif ukoll taħt is-Segretarju Parlamentari l-Onor.

Fearne, issapportjawni ħafna - il-joint procurement agreement.

Jiġifieri għall-ewwel darba taħt il-Cross-Border Health Threat Directive - mhux il-Cross Border Health Directive - fejn taħtha twaqqaf il-Health Security Committee qed jieħu ħsieb il-kwestjoni tal-Ebola u huwa possibbli li pajjiżi differenti fl-Unjoni Ewropea fuq bażi purament volontarja, joħorġu tender flimkien.

Malta ffirmat dan il-ftehim, imma ma jfissirx li obbligata li kull darba li jkun hemm joint procurement ta' vaccine, bilfors trid tipparteċipa fih.

U l-vaccine huwa limitat għall-mard li jinxtered cross-border u pereżempju, ma japplikax għad-dijabete.

Dan il-ftehim għadu fil-fażi inizjali, imma nemmen li se jġib żewġ affarijiet pożittivi, li jiggarantixxi, speċjalment għall-pajjiżi żgħar u medji, is-supply tal-vaccines u t-tieni ħaġa li iktar ma nkunu magħqudin, inqas hemm ċans li l-prezz ikun spekulattiv.

Għalkemm ma kontx Ministru tas-Saħħa, imma meta kont fil-kabinett niftakar meta kien hawn l-għidut tal-Avian Flu, u ma stajnix insibu vaccines.

Imnalla li l-Olanda kienu qalulna iva, għaliex probabbli kienu jisirquna ħajjin fil-kummerċ internazzjonali.

Dwar l-FDA u l-EMA.

Kif tafu bħalissa qed jiġi diskuss it-Transatlantic Trade Investment Partnership (TTIP), il-Free Trade Agreement mal-Istati Uniti.

Waħda mill-kwestjonijiet li qed tiġi diskussa, huwa kif nagħmlu l-proċeduri kemm jista' jkun l-istess.

Xorta waħda se jkun hemm l-EMA u l-FDA, imma ma jfissirx li għaliex l-EMA tirrikonoxxi mediċina mal-ewwel, l-FDA għandha tirrikonoxxiha wkoll u bil-maqlub.

Imma jekk kumpanija se tapplika quddiem l-EMA, imbagħad tuża l-istess karti u l-istess dokumenti biex tapplika quddiem l-FDA.

Ħalli wieħed jiffaċilita l-progress.

Issa jiena nisma' kritika li ġieli l-EMA tapprova jew l-EMA ma tapprovax dak li tapprova l-FDA.

Jista' jkun li veru l-EMA xi kultant hija iktar iebsa.

Ma ninsewx li l-EMA hija indipendenti minn dan il-lat.

Jiġifieri qisu bħal meta kont il-ministru tal-MEPA jiena, responsabbli politikament għaliha, imma ma nistax nindaħlilhom x'jagħmlu.

Dwar il-Cross-Border Health Directive.

Qegħda miexja bil-mod u hemm min diġà approvaha kompletament, bħal Gvern Malti.

Hemm xi affarijiet żgħar li qed jiġu diskussi mal-gvern biex tkun 100%, imma ħdejn ħaddieħor, bħala pajjiż imxejna ħafna.

Hemm min applika parzjalment u hemm pajjiż wieħed li nbdew il-proċess ta' infringement kontrih, għax qal li se japplika tliet snin oħra, meta dan huwa frott tal-case law tal-Qorti Ewropea u kien hemm transition period biex pajjiż seta japplika.

Qed nikkalkolaw li 1% ta' dawk eliġibbli, fil-fatt se jużawha.

L-ewwel ħaġa din id-direttiva hija xi ħaġa pożittiva u żżid id-drittijiet.

Jiġifieri jekk illum tgħaddi d-direttiva, tista' tmur f'pajjiż ieħor - ħafna drabi wara li ġġib il-permess tal-awtoritajiet ta' pajjiżek – tħallas imbagħad tiġi reimbursed skont it-tariffi ta' pajjiżek.

Mela jekk Malti jmur il-Ġermanja biex jagħmel operazzjoni, irid iħallas hu.

Jekk ikollu l-permess minn qabel tal-awtoritajiet Maltin, jieħu reimbursement skont kemm kienet tiġi dik l-operazzjoni, kieku għamilha f'Malta.

Jiġifieri l-gvern tal-pajjiż ta' dak iċ-ċittadin li jsiefer, mhux se joħroġ iktar milli kieku ta dak is-servizz f'pajjiżu stess.

Kien hemm ċertu problemi u ċertu ostakoli fil-bidu, imma naħseb li dan huwa dritt ġdid li għad irid jiġi żviluppat.

Hu importanti li f'kull pajjiż, tingħata informazzjoni xierqa lil dawk il-pazjenti li jridu jużaw minn dan id-dritt.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjawk Dr Tonio Borg.

Is-Segretarju Parlamentari.

CHRIS FEARNE: L-ewwel ħaġa nirringrazzja lill-Kummissarju Borg tal-unur li għamiltilna li lqajt l-istedina tagħna biex tiġi tindirizza dan il-Kumitat fil-Parlament Malti.

Ovvjament m'intix novizz fil-Parlament Malti, inti veteran ħafna iżjed minnha.

Naħseb fuq din il-mejda miniex se ngħidlek li inti l-iktar wieħed anzjan, imma l-iżjed wieħed ta' esperjenza u ta' maturità.

Jiena f'dawn il-ftit xhur li ilni Segretarju Parlamentari għas-Saħħa, kelli l-okkażjoni li naħdem miegħek f'numru ta' drabi, kemm f'Malta - għaliex inti wkoll żortna fil-ministeru ftit tax-xhur ilu - kif ukoll fi Brussel u f'bliet kapitali Ewropej fejn kien ikun hemm il-Kunsill tas-Saħħa.

Irrid ngħid li tgħallimt ħafna mingħandek u ta' dan grat.

U bħala Gvern Malti - għalkemm m'intix qiegħed fuq il-kummissjoni biex tirrappreżenta lil Malta - dejjem ħadem tajjeb ħafna miegħek u ta' dan nirringrazzjak.

Fil-fatt il-Ħamis li ġej, se nerġgħu nkunu flimkien, għal-laqgħa li sejjaħt inti u l-president, li hija ministru Taljana, li bħalissa għandha l-presidenza tal-Kunsill, biex nitkellmu fuq il-kwestjoni tal-Ebola.

Il-kwestjoni tal-Ebola lilna tinkwetana ħafna u neħduha b'serjetà kbira.

F'din il-laqgħa fi Brussel, se jkunu diskussi modi kif nistgħu naħdmu flimkien biex innaqqsu kemm jista' jkun il-perikli għan-nies tagħna, kif ukoll biex nipproteġu kemm nistgħu l-ħaddiema tas-saħħa tagħna li jekk jinqala' xi każ tal-Ebola jridu jkunu huma li jiffaċċjawh.

Irridu naħdmu flimkien biex naraw kif nistgħu nilqgħu u nittrattaw każijiet tal-Ebola, jekk titfaċċa f'pajjiżna u fl-Unjoni Ewropea, għaliex it-trattament tal-Ebola mhux biss huwa kompetenza nazzjonali, imma wkoll fuq livell Ewropej.

Inti semmejt ukoll il-country specific recommendations u semmejt li kif fil-każ ta' Malta il-kummissjoni highlighted b'mod sew il-Kura Primarja.

Jiena ħadt pjaċir nisimgħek tagħmel dik l-anoloġija tal-vit li jqattar.

Li aħjar issewwi l-vit, milli tagħmel barmil taħtu biex joqgħod jilqa' l-ilma.

Fil-fatt fil-Kura Primarja, hekk qegħdin nippruvaw nagħmlu.

Se nkun qed nagħti rapport kif f'dawn l-aħħar ġimgħat bdejna servizz li qed insejħulu Life Style Clinics.

Fejn f'numru ta' kliniċi - bħalissa hemm San Ġwann, l-Imsida, il-Gżira u Ħaż-Żabbar u se jkun oħrajn iktar 'l quddiem - pazjenti b'appuntament, u mhux riferuti minn tabib, qed ikollhom ħin ta' kważi siegħa ma' nurse imħarrġa apposta, biex tagħtihom pariri ta' kif għandhom jgħixu aħjar.

X'għandhom jieklu, x'għandhom jagħmlu biex ibegħdu u jnaqqsu l-mard.

Jidhrilna li qegħdin nieħdu eżatt din l-anoloġija li semmejt inti, li minflok qegħdin biss nikkuraw il-mard meta jinqala', imma qed nagħmlu ħilitna biex nnaqqsu kemm jista' jkun milli l-mard jinqala'.

Fil-Kura Primarja żidna wkoll servizz fejn dawk il-pazjenti li jieħdu l-warfarin jistgħu jkollhom testing u jingħataw ir-riżultat tat-test dak il-ħin stess fiċ-Ċentru tas-Saħħa mingħajr ma jkollhom għalfejn imorru Mater Dei.

Din tindirizza waħda mill-country specific recommendations li semmejt inti.

Żiedna u saħħaħna wkoll is-servizz ta' midwives fil-komunità.

B'dan is-servizz ġdid, diġà kellna 'l fuq minn 2,000 omm ġdida li kellha żjarat ta' midwife f'darha.

Qed indaħħlu - u f'dan ix-xahar li ġej se jibdew jaħdmu u joperaw - żewġ magni diġitali tal-X-Rays, waħda f'Raħal Ġdid u l-oħra fil-Furjana, bil-plaster clinics magħhom.

Biex pazjent, jekk ikun hemm il-ħtieġa li jieħu x-ray, m'hemmx għalfejn imur Mater Dei imma jista' jieħdu ċ-Ċentru tas-Saħħa stess u jkollu r-riżultat dak il-ħin minn esperti f'Mater Dei u jieħu l-kura dak il-ħin stess.

Qegħdin naħdmu wkoll biex nagħtu aktar saħħa lit-tobba tal-familja.

Dan naturalment m'aħniex qed nagħmluh billi nittraskuraw Mater Dei, għaliex Mater Dei huwa importanti ħafna għalina, huwa l-flag ship tagħna huwa l-aircraft carrier tal-kura tas-saħħa tagħna.

Qed naħdmu ħafna u meta qed ngħid qed naħdmu, mhux qed ngħid li x-xemx telgħet meta tela' l-Partit Laburista fil-Gvern, biex inkunu onesti.

Żgur ma telgħatx f'dawn l-aħħar sitt xhur li ili Segretarju Parlamentari jien.

Meta ngħid qed naħdmu, ninkludi miegħi lill-Onor.

Godfrey Farrugia u l-ministri kollha li kien hawn qabilna u li nirringrazzjahom tax-xogħol li għamlu.

F'dawn l-aħħar xhur naqqasna ħafna l-waiting lists, pereżempju tal-MRI.

Minn sentejn naqqasniha għal sitt ġimgħat, sempliċement billi żiedna ħafna aktar numru ta' MRIs li qegħdin isiru kuljum.

Naqqasna l-lista ta' stennija tal-kataretti u t-3,300 li sibna f'Marzu tas-sena li għaddiet, niżilniha għal anqas minn 2,000.

Il-listi ta' stennija għall-angiograms minn sentejn, naqqasniha għal ġimgħa.

Jiġifieri dan qed isir waqt li qegħdin nilqgħu għal country specific recommendations li semmejt int.

Naqqasna wkoll il-mediċini out-of-stock.

Minn 130, il-ġimgħa l-oħra kellna żewġ mediċini biss out-of-stock fil-polyclinics.

Dan kollu qed isir b'ħidma kollettiva kif qed ngħid u wkoll biex nilqgħu għal country specific recommendations li semmejt inti.

Żdiedu n-numru ta' nurses u din is-sena se nkunu żidna 250 nurse.

Qegħdin naħdmu tajjeb mal-Unions ukoll.

Semmejt id-dijabete, li hija waħda mill-iżjed pjagi li hawn madwar l-Unjoni Ewropea.

Irrid ngħid - u issa wara din il-laqgħa hawn laqgħa tal-kumitat tad-dijabete - u nieħu pjaċir li għalkemm jien m'iniex membru, inkun nista' nsegwi x'qed jingħad.

Żidna - grazzi anke tal-inizjattiva li ħa l-kumitat tad-dijabete - in-numru ta' sticks li jużaw it-tfal ta' taħt it-18-il sena u fi żmien li ġejjin se nestenduha għal kulħadd, biex it-tfal ikunu jistgħu jagħmlu screening kif suppost.

Qed insemmi screening u inti semmejt il-Cross Border Research.

Wasal fi tmiemu proġett li sar bejn Malta u Sqallija biex isir programm ta' kif wieħed janalizza r-riskju tal-breast cancer, persuna persuna, u dan bil-fondi tal-Unjoni Ewropea.

Dan kollu li qed isir, Kummissarju Borg, bil-ħidma nerġa' ngħid ta' kulħadd, l-aktar tal-professjonisti tajbin li għandna fil-qasam tas-saħħa.

L-aħħar punt u nagħlaq hawn.

Semmejt il-joint procurement tal-vaccines.

Inti taf li aħna tajnik l-appoġġ kollu tagħna, u bi pjaċir ngħid li prattikament l-istati membri kollha tal-EU qablu miegħu u iffirmaw dan il-joint procurement.

Nixtiequ narawh estiż anke fuq mediċini u fuq affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu magħhom.

Jiġifieri mhux biss tieqaf fuq il-vaċin tal-influwenza imma jekk jista' jkun jiġi estiż anke għall-mediċini oħrajn.

Din tkun waħda mill-affarijiet li jkollna ċans niddiskutu miegħek anke fil-ġranet li ġejjin, anke fil-każ tal-Ebola.

Nerġa' nirringrazzjak ħafna talli għoġbok tattendi.

Nerġa' nirrepeti li d-diskussjonijiet li kellna u li għad irid ikollna miegħek, dejjem kienu ta' frott kbir u ħallew ġid kbir għal pajjiżna.

Nawguralek, għax-xhur li fadallek fil-ħidma ta' Kummissarju Ewropew.

THE CHAIRMAN: Grazzi lill-Onor.

Chris Fearne, nirringrazzja lill-membri kollha li ħadu sehem f'din il-laqgħa.

Nirringrazzja lill-Kummissarju Borg u lit-team tiegħu kollu ta' din il-laqgħa verament kordjali.

Tgħallimna ħafna u qsamna l-idejat tagħna flimkien.

Nirringrazzjakom.

Fit-7.50 pm il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati iżjed tard.


KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

LAQGĦA NRU.

It-Tnejn, 13 ta' Ottubru 2014

Il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.00 p.m.

L-Onor.

PREŻENTI

Is-Segretarju Parlamentari għas-Saħħa l-Onor.

Michael Gonzi u l-Onor.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 4 li saret fit-8 ta' Lulju, 2014 kienu konfermati.

INDIRIZZ MILL-KUMMISSARJU EWROPEW GĦAS-SAĦĦA

Il-Kumitat stieden lill-Kummissarju Ewropew għas-Saħħa Dr Tonio Borg u lis-Sur Martin Seychell Deputy Director General fid-Direttorat Ġenerali tal-Health and Consumer Policy (SANCO) fil-Kummissjoni Ewropea biex jindirizzaw lill-Kumitat.

Bil-permess tal-Kumitat, waqt il-laqgħa ġie ċċirkolat:

13 "Taking stock of EU Public Health, Food Safety, Animal and Plant Health" Policy Achievements 2010 - 2014, maħruġ mill-Kummissjoni Ewropea.

Ilmembri tal-media li kienu preżenti ingħataw permess sabiex jieħdu filmati u ritratti tal-ewwel ftit minuti tal-laqgħa.

Waqt id-diskors tiegħu Dr Tonio Borg elenka diversi suġġetti kif il-Kummissjoni għas-Saħħa tista' tkun ta' għajnuna lil Malta.

Fost l-oħrajn huwa semma' s-sostennibilità tar-riforma fis-saħħa, l-aċċessibilità fis-sistema tas-saħħa, il-Cross Border Health Directive, l-e-Health, il-Kumitat ta' esperti li jgħinu lill-membri stati tal-Unjoni Ewropea, il-fondi strutturali, id-direttiva tat-tabakk u l-virus tal-Ebola.

Waqt il-laqgħa kien hemm preżenti wkoll is-Sur Joseph Scerri u s-Sur Karl Scerri, Membri tal-Kabinet tal-Kummissarju Borg

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees health