KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 9

L-Erbgħa, 17 ta' Diċembru, 2014

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

Laqgħa Nru. 9

L-Erbgħa, 17 ta' Diċembru, 2014

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:45 p.m.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 8 li saret nhar l-Erbgħa, 26 ta' Novembru 2014 ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR IT-TFASSIL TA' LEĠIŻLAZZJONI DWAR IT-TRAPJANTI TA' ORGANI - KONTINWAZZJONI

THE CHAIRMAN (Onor. Etienne Grech): Għal din il-laqgħa tal-lum għandna diversi mistiedna li se jagħtuna l-opinjonijiet tagħhom fuq it-trapjanti tal-organi u t-tessuti vis-à-vis il-leġiżlazzjoni l-ġdida li se nipprovaw inressqu fil-futur qarib.

Għaldaqstant insejjaħ mill-ewwel lir-Reverendu Professur Emmanuel Agius sabiex jersaq mal-Mejda.

Rev. l-ewwel nett nixtieq ninfurmak li din il-laqgħa qiegħda tiġi streamed live kemm bl-awdjo kif ukoll viżwalment fuq l-internet.

Bażikament hawnhekk nixtiequ nkunu nafu l-ideat tiegħek dwar il-metodi li jistgħu jintużaw fl-organ transplantation u ċioè jekk hux opt-in jew opt-out.

X'taħseb dwar l-etika ta' dawn it-tip ta' metodi li jistgħu jintużaw sabiex jiġu harvested l-organi?

Taħseb li l-qraba għandu jkollhom say fiha l-affari?

Il-leġiżlazzjoni għandha tara li jekk persuna tagħti l-kelma tagħha permezz tad-donor card jew permezz ta' xi ħaġa oħra, dik il-kelma tibqa' tgħodd anke wara l-mewt tagħha biex tagħti l-organi?

X'inhi d-definizzjoni tal-mewt?

Nixtiequ nisimgħu wkoll mingħandek dwar l-allokazzjonijiet tal-organi.

Għaldaqstant nitolbok tibda bl-intervent tiegħek.

EMMANUEL AGIUS (Dekan fil-Fakultà tat-Teoloġija): L-ewwel nett nixtieq nirringrazzjakom ta' din l-istedina sabiex jien ukoll nagħti l-kontribut tiegħi dwar din il-leġiżlazzjoni tant mixtieqa f'pajjiżna.

Nibda biex ngħid li jeżistu żewġ dokumenti importanti Ewropej li għandhom jispiraw il-leġiżlazzjoni lokali, u dawn huma l-Oviedo Protocol tal-2002 u d-Direttiva 2010/45/EU.

Din hija l-aħħar direttiva fuq l-istandard of quality and safety tal-organi intenzjonati għat-trapjanti.

L-ewwel waħda hija iktar fuq x'tip ta' valuri għandu jkun hemm, speċjalment fuq in-neċessità tal-informed consent; il-projbizzjoni ta' transazzjonijiet finanzjarji, l-equitable access, il-kunfidenzjalità u t-traceability.

Id-Direttiva tal-2010 hija importanti għax l-uniku kompetenza li l-Unjoni Ewropea għandha fuq is-saħħa - minħabba l-prinċipju tas-sussidjarjetà - hija f'dak li għandu x'jaqsam mas-safety and security.

Il-bqija kull pajjiż membru jrid jiddeċiedi dwar il-leġiżlazzjoni tiegħu.

Id-Direttiva titkellem fuq is-safety u fuq l-importanza tal-prinċipju tal-altruwiżmu.

Minkejja li titkellem fuq il-proċeduri ta' safety, tidħol ukoll fil-prinċipji etiċi bħall-altruwiżmu, il-quality and safety tal-organi, eċċ. Jien naħseb li dawn għandkom teħduhom in konsiderazzjoni.

Waħda mill-problemi kbar li hemm fl-organ transplants mhijiex biss fuq dawk it-trapjanti li jittieħdu minn cadavers imma wkoll fuq in-non-heart-beating organ transplants.

Din l-issue kont iddiskutejta fit-tul ma' Dr Zarb Adami.

Fl-opinjoni tiegħi qabel ma nibdew niddiskutu l-kwestjoni tad-donor cards u jekk għandhomx ikunu obbligatorji opt-in jew opt-out, għandna nibdew kampanja ta' edukazzjoni fuq dawn l-issues.

Warajja hawn Profs.

Lauri, li ħadmet ħafna fuq dan il-punt.

Fil-fatt ir-riċerka tagħha għamlitha mhux biss fost il-pubbliku imma anke fost il-professjoni medika.

Meta kont qiegħed niddiskuti ma' Dr Zarb Adami rajna li waħda mid-diffikultajiet fuq jekk għandniex indaħħlu fl-isptar in-non-heart-beating organ transplants hija r-reazzjoni li jista' jkollok min-naħa tal-professjoni medika.

Jekk ikollok tnejn jew tlieta li joġġezzjonaw u jgħaddu messaġġ ħażin se jkollok non receptivity min-naħa tal-pubbliku.

Bħalma tafu intom hemm issues kbar dwar it-timing ta' meta għandhom jittieħdu l-organi.

Hemm pajjżi li fil-leġiżlazzjoni tagħhom għandhom wara ħames minuti, hemm min għandu wara disa' minuti, hemm oħrajn li għandhom wara żewġ minuti minn meta jkun hemm is-cessation tal-heart beating.

Jiġifieri hemmhekk għandek problema etika.

Mela l-liġi trid tiffoka eżattament fuq dak il-punt.

Imma trid tassigura wkoll li tingħata l-kura lill-pazjent u li kemm jista' jkun ikun hemm l-involviment tal-qraba f'din id-deċiżjoni.

Fil-prinċipju jien m'iniex kontra li pajjiż jikkonsidra din l-option sakemm tiġi salvagwardjata d-dinjità tal-pazjent u ma jkunx hemm abbuż fil-mod ta' kif tiġi dikjarata persuna mejta.

U importanti ħafna li jkun hemm l-involviment tal-qraba.

Issemmiet il-kwestjoni tal-brain death.

Dik hija l-istandard practice fl-Università ta' Harvard u l-prattika aċċettata.

Għandek ċerti kulturi li ma jaċċettawhiex imma fil-kuntest Ewropew hija aċċettata fil-maġġorparti tal-pajjiżi.

Mill-punto di vista etiku dwar x'jiddikjara bniedem bħala mejjet, din hija kompetenza tal-mediċina.

Mhijiex kompetenza tal-etika u għaldaqstant l-etika sserraħ fuq dak li tiskopri l-mediċina.

Imma jekk se ndaħħlu in-non-heart-beating organ trasplants fil-liġi tagħna, irridu nkunu ċari wkoll kif se niddefinixxu l-mewt ħalli ma nagħmlux foregone conclusions u neskludu l-possibilità li tant tista' tkun ta' benefiċċju għall-pajjiżna wkoll.

Imbagħad għandek il-kwestjoni tal-allocation of organs.

Din hi problema li tissemma' kemm fl-Oviedo Protocol u kemm fid-Directive, mingħajr ma tagħti iktar indikazzjonijiet dettaljati.

Jien naħseb li rridu naddottaw approach li la tmur f'estrem wieħed u lanqas tmur f'estrem ieħor, fis-sens li la għandna nużaw perspettiva utilitarista li tiddependi fuq lil min taf jew fuq sitwazzjonijiet bħal dawn, imma d-dinjità tal-persuna.

Jien naħseb li l-uniku żewġ kriterji importanti huma l-effettività ta' dak li se tagħti u d-durability ta' kemm l-organu li se jingħata se jkun ta' benefiċċju għar-riċevitur.

La għandha tkun first come first served u lanqas għandha tkun kwestjoni ta' kemm hi importanti l-persuna.

Din għandha tittieħed on a case by case basis.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Fuq l-età tal-pazjent jew fuq kemm għandu bżonn dak it-trapjant aktar minn ħaddieħor.

EMMANUEL AGIUS: Imma rridu noqogħdu attenti dwar l-età għax inkunu qisna qegħdin nidħlu fil-kultura tal-ageism.

Jista' jkollok pazjent li huwa ta' mezza età jew għadu żgħir imma l-organu li jingħata ma jkunx ta' benefiċċju għalih minħabba kumplikazzjonijiet li jistgħu jinqalgħu.

THE CHAIRMAN: Jien qed ngħidlek fuq min jirċievi.

EMMANUEL AGIUS: Eżatt.

Il-kriterju tal-ekwità hija l-kondizzjoni medika tal-pazjent.

Aħna rridu salvagwardja li tmur lil hinn mill-aspett suġġettiv tal-kirurgu jew tan-nefrologu u ċioè fejn wieħed jgħid li se jiddeċiedi għal dan kontra l-ieħor jew li nkella se jmur fuq dak għax l-ieħor ġie qabel jew inkella għax wieħed huwa importanti mill-ieħor.

X'inhuwa l-kriterju oġġettiv?

Il-kriterju oġġettiv huwa l-kondizzjoni medika u jekk dan għandu komplikazzjonijiet, allura se jiskwalifika ruħu.

Issa jekk dan se jingħata organu li se jtejjeb il-kwalità tal-ħajja tiegħu u se jkollok durability ta' dak l-organu li se tagħti, mela hemmhekk għandek tikkonsidra dak il-każ.

Imbagħad dejjem jidħol il-każ estrem – u hawnhekk tidħol in-nitti gritty ta' kif se tiddeċiedi – fejn jekk ikollok aktar minn pazjent wieħed, fejn għandek pazjent ta' età akbar u ieħor ta' età iżgħar imma t-tnejn huma kompatibbli u t-tnejn għandhom effectiveness u durability tal-organu li se tagħtihom, allura lil min se tagħżel minnhom?

Se tagħżel bix-xorti?

Jien naħseb li l-età irridu noqgħodu attenti minnha u nevitawha għax jekk indaħħlu din il-kultura f'pajjiżna, jista' ikollna reazzjoni negattiva mill-pubbliku.

Pazjent ta' 70 jew 75 sena, li jkun ta kontribut lill-pajjiżna għandek twarrbu għax għandu dik l-età?!

Illum hawn il-mezzi kif il-pazjent iżżommu ħaj sakemm ikun eleġibbli għat-trapjant.

Nerġa' ngħid li l-kriterju tal-età naraha problematika.

THE CHAIRMAN: Fuq it-traceability u fuq is-safety diġà hemm xi avviżi legali.

Fil-fatt hemm il-liġi u hemm ħames avviżi legali!

Jekk fhimtek sew inti għidt li trid toqgħod attent mill- edukazzjoni għax tista' iktar tfixkel ir-rieda tan-nies li jridu jħallu l-organi tagħhom.

EMMANUEL AGIUS: L-edukazzjoni tal-poplu hija importanti.

Issa aħna nafu li l-poplu Malti diġà huwa ġeneruż għax kulmin jintalab biex jagħti xi organu, normalment ir-risposta dejjem tkun waħda pożittiva.

Imma jekk se ndaħħlu n-non-heart-beating organ transplants irridu nagħmlu kampanja ta' edukazzjoni għax hemmhekk għandek diversi issues li jridu jiġu trattati, fosthom meta se twaqqaf il-kura tal-pazjent.

X'messaġġ irridu nagħtu aħna?

Li dawn qegħdin inwaqqfulhom il-kura meta tista' ttawwlilhom ħajjithom biex jittieħdu l-organi?!

Jiġifieri għandek dan it-tip ta' dibattitu u għandek ħafna issues etiċi.

Il-professjoni medika trid tkun infurmata tajjeb, imma anke l-pubbliku ma jridx jingħata l-messaġġ li l-isptar qegħdin joqtlu n-nies biex jieħdu l-organi!

Naħseb li l-poplu Malti qatt ma kellu diffikultà sabiex sitwazzjoni traġika jbiddilha f'sitwazzjoni ta' altruwiżmu.

Naħseb li diġà hemm tendenzi li huma b'saħħithom ħafna u naħseb li dawn għandna nsaħħuhom permezz ta' edukazzjoni.

L-istess ħaġa fejn tidħol id-donor card.

Huwa tajjeb li jkun hemm dibattitu fuq jekk għandux ikun miktub fuq l-ID card jekk it-tali huwa donatur u naħseb li ma nsibx diffikultà mil-lat etiku li jkun hemm.

Diffikultà oħra fuq min hu l-proprjetarju tal-katavru.

L-unika pajjiż fejn il-liġi tgħid li l-katavru huwa proprjetà tal-pajjiż huwa l-Awstrija u tmur lura għas-sena 1800!

F'pajjiżi oħra nkluż fl-Ingilterra, il-qraba tal-mejjet dejjem jiġu trattati b'sensittività kbira.

Jiena naħseb li f'pajjiż żgħir bħal Malta, minkejja li jkollok xi ħadd li huwa lest li jagħti l-organi tiegħu, naħseb li preferibilment il-qraba għandhom jiġu kkonsultati.

U x'aktarx li dawn se jagħtu l-kunsens tagħhom u għalhekk għandhom jiġu kkonsultati.

Meta tara r-riżultati fil-Belġu, l-Awstrija u Spanja ...imma hawnhekk ukoll tidħol l-issue tal-edukazzjoni.

In-nies iridu jkunu kapaċi jirrealizzaw li minkejja li huma ma esprimewx ix-xewqa tagħhom, inti se tiġi presumed li tajt il-kunsens tiegħek u allura l-qraba ma jeħduhiex bi kbira jekk ma jkunx hemm żmien biżżejjed biex in-nefrologu jew it-tabib jikkonsulta magħhom u ma jeħduhiex bħala invażjoni fuq il-ġisem tal-mejjet.

Naħseb li hemm bżonn li jkun hemm kampanja edukattiva li turi li m'hemmx konfrontazzjoni mill-ebda istituzzjoni, NGO jew mill-Knisja.

Din hija xi ħaġa li trid tippromwoviha.

Naħseb li jekk se nagħqdu l-forzi kollha biex noħorġu l-liġi, irridu l-ewwel noħolqu kampanja ta' edukazzjoni għax b'dan il-mod il-liġi tittieħed b'mod pożittiv ħafna.

THE CHAIRMAN: X'taħseb inti fuq it-traceability?

Smajna hawnhekk mistiedna jgħidulna li min jirċievi xi organu jibqa' jmur fuq il-qabar tad-donatur biex jagħmillu l-fjuri u jagħmillu quddies.

Kulturalment hawn Malta, anke minħabba ċ-ċokon tagħna qisu li dik is-segretezza u l-kunfidenzjalità minn fejn ġejjin l-organi, ma tantx tapplika.

EMMANUEL AGIUS: Il-pajjiż tagħna huwa wieħed żgħir u għalhekk faċilment li wieħed jista' jidentifika l-katavru li minnu rċieva l-organu li kellu bżonn.

Jien iltqajt ma' diversi sitwazzjonijiet ta' familji li kienu jafu mingħand min ittieħed l-organu u qatt ma kien hemm xi sens ta' obbligazzjoni jew xi transazzjoni finanzjarja.

Imma dejjem kien hemm rispett kbir lejn il-persuna li tat l-organi tagħha u lejn il-familja tagħha!

Jiġifieri ma naħsibx li għandha tkun ta' biża' t-traceability għax naħsbu li se jkun hemm sitwazzjoni ta' abbuż.

Ovvjament hawnhekk ukoll tidħol l-edukazzjoni.

It-traceability fil-liġi tirriferi aktar għas-safety.

Id-Direttiva tal-2010 iktar tenfasizza fuq li min se jirċievi l-organu ma jkunx jaf minn fejn ġej biex ma jkunx hemm din it-tip ta' biża' ta' xi transazzjoni finanzjarja.

Imma t-traceability iktar qiegħda iffokata fuq is-safety u s-security tal-pazjent li jkun se jirċievi l-organu.

DEBORAH SCHEMBRI: Meta kont qiegħed titkellem fuq l-opt-out system, ma taħsibx li - meta tmiss ma' fejn tmiss kollox idur fuq il-kunsens - l-fatt li xi ħaġa bħal din ma jkollhiex il-kunsens diretta tal-persuna, in-nies jistgħu jeħduha daqxejn bil-kontra għax speċi l-liġi se tkun qiegħda tinjora l-volontà diretta u espressa tal-persuna?

EMMANUEL AGIUS: Għandek raġun.

Fid-dinja tal-lum l-individwu għandu d-dinjità tiegħu u jkun irid jiġi informat b'dak li se jiġri minnu.

Li dak li jkun jiddeċiedi fuq l-awtonomija tiegħu hija ħafna aktar b'saħħitha llum milli fil-passat.

Issa meta għandek sitwazzjoni ta' emerġenza, fejn jekk tieħu l-organu minn dak il-katavru inti se ssalva ħajja oħra, dik hija storja oħra.

Meta tagħmel iċ-checks and balances kollha u tara li inti se tissagrifika dak il-prinċipju relattiv u meta tara li se ssalva l-ħajja, naħseb li l-poplu se jirrealizza li inti mhux qed tagħmel hekk b'sens ta' diżrispett lejn il-persuna imma qiegħed tagħmilha f'sens ta' rispett lejn il-ħajja l-oħra.

U allura f'dak il-każ għandek tagħmel eċċezzjoni.

Ma jfissirx li se niftħu beraħ li jista' jkun hemm xi interventi diagnostiċi jew terapewtiċi mingħajr il-kunsens tal-pazjent.

Hawnhekk qed ngħidu f'każi partikolari, fejn inti b'dak li se tagħmel tista' ssalva ħajja oħra.

DEBORAH SCHEMBRI: Meta tikkonsidra kemm huwa għoli l-ammont ta' nies li jispiċċaw jagħtu l-organi tagħhom u meta tara li hawnhekk m'għandekx problemi u li l-affarijiet qegħdin jaħdmu, would it be intelligent to actually change the system u tissogra li n-nies jistgħu jirribellaw?

EMMANUEL AGIUS: Jekk il-poplu jiġi edukat ma naħsibx li jkun hemm problemi.

Anke biex insalvaw ħajja waħda diġà biżżejjed li nagħmlu din is-sistema ħalli nkunu nistgħu nintervjenu f'każijiet ta' emerġenza.

Idealment dejjem tinforma lill-qraba imma f'sitwazzjonijiet fejn verament ma tistax tagħmel mod ieħor, jien ma nara xejn mhux etiku li wieħed jintervjeni, basta naturalment nagħmlu kampanja edukattiva dwarha.

B'hekk, meta toħroġ il-liġi nevitaw dawn it-tip ta' diskussjonijiet li jistgħu jaħdmu kontra l-liġi.

DEBORAH SCHEMBRI: Rigward il-kwestjoni ta' meta jkollok l-opt-in system jien dejjem għandi ġo moħħi li meta xi ħadd irid ikun donatur, bis-soft option tal-opt-in jista' ikollok lill-qraba tiegħu li jiddeċiedu li d-donatur ma jagħtix l-organi tiegħu.

Issa meta inti tkun esprimejt b'mod ċar id-deċiżjoni tiegħek li tkun donatur inħoss li ħadd m'għandu jkollu d-dritt li jibdillek ix-xewqa tiegħek.

Kif tista' tikkumbaċa dan mal-fatt li rridu ninvolvu iktar lill-qraba f'din l-għażla wara l-mewt?

F'każ li xi ħadd esprima x-xewqa tiegħu u ta l-kunsens tiegħu sabiex jagħti l-organi wara mewtu imma mbagħad il-familjari tiegħu joġġezzjonaw, hemmhekk tidħol il-kwestjoni ta' min hu l-proprjetarju tal-katavru.

Bħalma diġà semmejt hija l-Awstrija biss li tgħid li l-katavru huwa l-proprjetà tal-Istat.

Fil-pajjiżi l-oħra, bħal Malta, għandek dik il-bond bejn il-qraba tal-mejjet u għalhekk, idealment għandhom jiġu kkonsultati.

Jiena naħseb li meta jkun hemm opinjoni espressa kontra r-rieda tal-pazjent, huwa hemmhekk fejn il-liġi għandha tikkonsidra l-importanza tal-counselling u li tuża l-arma tal-persważjoni biex turi lil dak li m'hemmx diżrispett lejn il-persuna.

Fil-fatt naħseb li hawn ħafna taboo, myths u hypes fejn jidħol l-organ transplantation.

Hawn min jemmen li meta jiġi biex iqum mill-mewt - reliġjożament qed nitkellem – se jqum mingħajr dik il-parti tal-ġisem.

Għalhekk kampanja edukattiva tista' ttaffi ħafna minn dawn id-dubji.

DEBORAH SCHEMBRI: X'taħseb fuq li jkollna sistema fejn min jesprimi x-xewqa li jkun donatur ma jkun hemm ħadd li jdawwarlu dik ix-xewqa wara mewtu u min ma esprimix din ix-xewqa, il-qraba tiegħu xorta jistgħu jagħtu l-organi tiegħu bħala donazzjoni.

Imbagħad anke fejn ikun esprima ruħu l-individwu, mhux tinjora x-xewqat tal-qraba imma tipprova tagħtihom counselling imma ma jkunux jistgħu jopponu d-deċiżjoni li jkun ħa l-mejjet.

Barra minn Malta anke meta tagħmel testment hemm ċerti affarijiet li mhumiex ta' bilfors, fosthom il-leġittima mentri hawn Malta hija bilfors.

Għandek ċerti affarijiet li inti tista' tħallihom espressi fix-xewqat tiegħek imma f'dan il-każ, jekk tħalli din ix-xewqa f'testment li ma jinfetaħx daqshekk malajr, dik ix-xewqa tkun bla użu.

Imma nerġa' ngħid li jekk inti turi xewqa mod m'għandux ikun hemm ħaddieħor li jikser dik ix-xewqa.

EMMANUEL AGIUS: Hekk hu.

Naqbel miegħek.

Dwar l-informed consent nixtieq niġbed l-attenzjoni ta' dak li jgħid l-Oviedo Protocol, fejn hemm l-eċċezzjoni tal-minuri għan-non-regenerative organs, fejn f'każijiet partikolari l-guardians jistgħu jagħtu permess f'isem it-tfal minħabba li dawn ma jkollhomx il-kapaċità li jagħtu l-kunsens.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Wieħed mill-mistednin li kellna f'laqgħa preċedenti kien għamel is-suġġeriment li meta aħna qegħdin fil-fażi li nġeddu l-karti tal-identità tagħna, ikun hemm l-option li min jixtieq ikun donatur tiġi mniżżla speċifikament fuq l-ID card.

Anke meta ltqajna mal-assoċazzjoni ta' min irċieva l-organi, kien hemm qisu dan il-general feeling li għalkemm m'hemmx problema din ma kenitx formalizzata.

U lanqas jeżisti reġistru fejn jitniżżlu l-ismijiet tad-donaturi.

Naħseb il-fatt – mingħajr ma nimponu fuq ħadd li dan għandu jsir as a general rule – li parti mill-proċess lilek qiegħed iġiegħlek taħseb jekk għandekx tagħmel dan jew le tista' tkun waħda mill-aħjar options.

X'inhu l-ħsieb tiegħek dwar dan?

EMMANUEL AGIUS: Jekk il-Gvern jiddeċiedi li fuq il-karta tal-identità u fuq il-liċenzja tas-sewqan jitniżżel min jixtieq ikun donatur, ikun qed iqajjem awareness fuq dan is-suġġett.

Barra minn hekk dak li jkun jaħsibha aktar fuq x'jixtieq jagħmel.

Ħafna drabi neħduha for granted li rridu nagħtu l-organi tagħna imma ma nesprimux dan il-ħsieb bil-miktub f'xi dokument pubbliku.

U allura naħseb li dan huwa l-mod ta' kif tista' żżid il-kunsens informat u fformat ta' diversi ċittadini Maltin li huma favur id-donazzjoni tal-organi.

Jien persważ li hemm persentaġġ għoli ħafna li huma favur it-trapjant tal-organi.

Din hija liġi li jekk ikollha preparazzjoni tajba u jkun hemm edukazzjoni fuqha ma naħsibx li għandha toħloq kontroversji.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Dak li semmejt inti fuq l-edukazzjoni naħseb li Profs.

Lauri tkun tista' tamplifika aktar fuqu.

U naħseb li wasal iż-żmien li nibdew dan il-proċess edukattiv!

EMMANUEL AGIUS: Hekk hu.

U rridu nibdew minn issa.

Jekk il-liġi għad trid tiġi drafted naħseb li wasal iż-żmien li nibdew b'din il-kampanja ta' edukazzjoni permezz tal-media u l-iskejjel.

Fl-aħħarnett nixtieq ngħaddi dan il-kumment lill-Ministru.

Naħseb li f'pajjiżna hemm bżonn li jerġa' jitwaqqaf il-Kumitat Nazzjonali dwar il-Bioetika.

Normalment dan il-kumitat ixolji meta jkun hemm amministrazzjoni ġdida.

Imma matul dawn l-aħħar sentejn għadu qatt ma ltaqa'.

Naħseb li bħal f'kull pajjiż ieħor għandu jkollna dan il-kumitat biex issues etiċi bħal dawn … (Interruzzjonijiet) Imma għandu mandat ġdid?

(Interruzzjonijiet) Qiegħed nieħu pjaċir li qed tgħidli li qegħdin fil-proċess li jitwaqqaf għaliex naħseb li huwa importanti u ta' ġid għall-pajjiż inġenerali u għas-soċjetà ċivili.

Nirringrazzjakom.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Nistiednu issa liċ-Chairman tal-Live Organ Transplant Advisory Committee l-Professur Carmel Mallia kif ukoll lil Dr Cacciattolo u l-Avukatessa Brigitte Gafà li huma membri f'dan il-kumitat.

Daqs sentejn ilu kellna kwestjoni ta' reklam biex xi ħadd jagħti kilwa.

Fl-opinjoni tiegħek, Prof. Mallia, taħseb li l-LOTAC għandu biżżejjed riżorsi?

U taħseb li jrid ikollu aktar saħħa legali?

Ovvjament il-LOTAC jopera fl-ambitu tal-Isptar Mater Dei imma jekk xi darba niġu f'sitwazzjoni li pereżempju l-corneal transplants isiru fi sptar privat, dan il-kumitat irid ikollu remit iktar wiesa'.

Barra minn hekk taħseb li dan il-Kumitat jista' jiġi mwessa' biex jinkludi wkoll l-advice għall-cadaveric donors?

Il-Profs.

IL-PROFESSUR CARMEL MALLIA (Chairman tal-Live Organ Transplant Advisory Committee): Sur President, kif għedt tajjeb inti l-LOTAC huwa inkarigat biss mil-live transplants.

Irrid ngħid li b'mod ġenerali, bħala kumitat naħdmu ħafna in the background.

Fil-fatt ħafna min-nies lanqas biss jafu bl-eżistenza tiegħu.

L-unika darba li sirna ftit aktar magħrufin kien sentejn ilu meta inqala' dak il-każ partikolari.

Fl-istess ħin kien hemm ċerta lezzjonijiet li wieħed tgħallem minnhom.

Hija x-xewqa tal-kumitat - li ilna nesprimuha għal diversi snin - li jkollu aktar clout.

Oriġinarjament meta dan il-kumitat ġie mwaqqaf fl-2003 kien jagħmel parti mill-Uffiċċju tad-Direttur Ġeneral imma ftit tas-snin ilu konna ġejna informati li l-kumitat kien se jgħaddi għal għand is-CEO ta' Mater Dei.

U aħna ma konniex daqshekk kuntenti b'din il-mossa, u konna ddiskutejniha din il-proposta imma l-affarijiet baqgħu kif kienu.

Bħala membri nixtiequ li jkollna aktar rikonoxximent u li nkunu f'pożizzjoni aktar b'saħħitha!

THE CHAIRMAN: Kull meta tiltaqgħu?

CARMEL MALLIA: Aħna niltaqgħu skont il-bżonn.

IL-PROF.

JOSEPH CACCIATOLO (Membru fil-Live Organ Transplant Advisory Committee): Fil-fatt għal ħafna żmien ma konniex nafu taħt min naqgħu aħna!

U għamilna sentejn fejn lanqas kellna oppointment formali!

THE CHAIRMAN: Bħalissa l-allocation tal-organi qiegħda tiġi deċiża mir-Renal Committee.

Taħseb li intom kapaċi biex tiddeċiedu fuq l-allocation?

Jew inkella kif qegħdin l-affarijiet taħseb li huma tajbin?

IL-PROF.

Safejn nistgħu ngħidu qatt ma kien hemm problemi minn dan il-lat.

Għalkemm in-nephrologists mhumiex parti mill-kumitat, dawn xorta jiġu involuti u fil-fatt nistednuhom għal-laqgħat, kemm meta jkun hemm sitwazzjoni fejn irridu niddiskutu xi każ partikolari ta' trapjant u kemm meta jkun hemm sitwazzjonijiet oħra bħal dak li kellna sentejn ilu pereżempju.

Aktar minn sena ilu konna bdejna niddiskutu ma' Dr Ray Busuttil xi punti fuq any financial considerations u fuq ir-remunerations, eċċ. (Interruzzjonijiet) Meta konna għamilna l-press release ta' sentejn ilu aħna konna mexjin fuq il-linji gwida li kellna dak iż-żmien, fejn ir-remunerazzjoni ma kienet tidħol imkien.

Mil-lat tal-allokazzjoni s'issa qatt ma konna involuti u ma nafx jekk huwiex il-każ li nibdew inkunu involuti fiha.

Naħseb li dan il-kumitat għandu expertise biżżejjed – fih għandek lill-Prof.

Kenneth Cassar u jiena bħala chairman – u allura jista' jkun hemm ċertu input.

Min-naħa l-oħra s'issa qatt ma nqalgħu problemi.

Issa fil-futur jista' ikun hemm?

Jista' ma jkunx hemm?

Hawnhekk għandi l-membri u nixtieq inkun naf kif iħossuhom huma.

Kif imxew l-affarijiet matul dawn il-11-il sena naħseb li mxew tajjeb.

U allura jekk l-affarijiet jibqgħu mexjin kif inhuma …

THE CHAIRMAN: Probabilment Prof. Mary Anne Lauri se tgħidilna - għax qrajt artikolu minn tagħha – li l-maġġoranza tan-nies li jmutu mewta traġika, - u jkunu brain death - il-qraba tagħhom jikkooperaw u jaċċettaw li jagħtu l-organi tagħhom.

Allura nistgħu nżiedu aktar il-harvesting of organs billi jkun hemm iktar altruwiżmu min-nies u billi jkun hemm aktar live donors.

Anke fejn jidħlu l-corneas jista' jkollok persuna li għandha d-donor card u din tmut f'medical ward u ħadd ma jkun jaf li din riedet tagħti l-corneas tagħha.

Fil-fatt bħalissa hemm waiting list ta' madwar 50 pazjent li qed jistennew corneal transplant.

Aħna informati wkoll li t-transplant coordinators play a very important role fil-koordinazzjoni ta' dawn l-affarijiet.

IL-PROF.

CARMEL MALLIA: Fil-fatt wieħed mill-key members tal-kumitat huwa t-transplant coordinator.

Nixtieq ngħid li dawn jagħmlu xogħol siewi ħafna.

U qed ngħid li jagħmlu xogħol siewi għax qabel kien hemm is-Sur Tony Bugeja u llum għandna lil Paul.

Nerġa' ngħid li t-tnejn li huma jagħmlu xogħol siewi ħafna.

Semmejt il-biċċa tal-altruwiżmu u din hija waħda mill-affarijiet li l-kumitat jistudja meta nkunu qegħdin naraw jekk dak il-każ partikolari għandux jibqa' miexi jew le.

Waħda mil-lezzjonijiet li tgħallimna sentejn ilu fuq dak il-każ kien li l-altruwiżmu jista' ikun iġġenerat ukoll mill-emozzjonijiet tal-mument.

Tant hu hekk li kien hemm madwar disa' persuni li għal bidu offrew il-kilwa tagħhom imma mbagħad dak in-numru beda jonqos.

Apparti mir-release li konna ħriġna konna għedna li filwaqt li nirringrazzjaw lil min xtaq jagħmel dik id-donazzjoni, aħna dehrilna li l-affarijiet ma kellhomx isiru b'dak il-mod fejn inti tagħtini kilwa u jien nagħtik tant flus għaliha!

(Interruzzjonijiet) Dik fil-fatt kienet waħda mir-raġunijiet għalfejn iddeċidejna li dak il-każ ma kellux jibqa' miexi 'l quddiem.

Imma fl-istess ħin l-edukazzjoni - kif fil-fatt semma' Prof. Agius - hija ċ-ċavetta biex il-liġi tkun suċċess.

L-edukazzjoni hija meħtieġa kemm għall-pubbliku kif ukoll għall-professjoni medika.

THE CHAIRMAN: Nixtieq nagħmel mistoqsija lil Dr Brigitte Gafà.

X'inhi l-opinjoni tiegħek dwar min huwa s-sid tal-katavru?

Fil-liġijiet ta' pajjiżi oħra, speċjalment dawk Ewropej, hemm riferenza fuq jekk il-katavru huwiex tal-Istat jew le?

X'pariri tagħti dwar min hu s-sid tal-katavru?

DR BRIGITTE GAFÀ (Membru fil-Live Organ Transplant Advisory Committee): Safejn naf jien liġi waħda hemm fl-Ewropa li titkellem fuq min hu s-sid tal-katavru u din hija l-liġi Awstriaka.

L-Ingilterra għandhom il-prassi li jekk xi ħadd imut l-isptar, il-katavru jsir tal-isptar u jkun l-isptar li jiddeċiedi jekk isirux trapjanti.

F'Malta meta jkun hemm xi ħadd bid-donor card nipprovaw nikkonvinċu lill-qraba tiegħu bil-kelma t-tajba imma ma tantx għandna saħħa legali biha.

U allura fejn jidħlu l-qraba jien ma tantx inkun nista' nagħfas.

THE CHAIRMAN: Imma jekk niġu f'sitwazzjoni fejn nagħtu saħħa lid-donor card jew lil kwalunkwe forma oħra ta' informed consent mill-persuna waqt li din tkun għadha ħajja tkun qisek qiegħed tgħid li l-katavru huwa tal-Istat.

DR BRIGITTE GAFÀ: Jekk id-donor card se jkollha saħħa legali, inti qisu se jkollok klawsola f'testment fejn qed turi xi trid li jsir minn ġismek wara li tmut.

Illum m'għandix dik is-saħħa imma se nipprovaw nimxu bil-kelma t-tajba.

Madankollu huwa rari li l-qraba joġġezzjonaw meta l-mejjet ikollu d-donor card.

Anzi dawn l-aħħar ħmistax kellna xi tliet darbiet fejn il-qraba jiġu jkellmuna għax ikunu jixtiequ jagħtu l-organi tal-mejjet tagħhom mingħajr ma jkollhom id-donor card.

DEBORAH SCHEMBRI: X'ħin kont qiegħda tgħidilha li meta jkun hemm donor card il-ġisem isir tal-Istat, fil-verità ma jsirx dan!

THE CHAIRMAN: Wara l-mewt qiegħda tgħid?

DEBORAH SCHEMBRI: Ma jsirx tal-Istat definittavement!

THE CHAIRMAN: Meta jkun qal fid-donor card.

DR BRIGITTE GAFÀ: Xorta waħda jien nipprova nikkonvinċihom imma m'għandix is-saħħa legali biex ngħidilhom x'se jsir minn dak il-ġisem għax id-donor card m'għandhiex saħħa legali!

Jekk ikollha saħħa legali mod ieħor.

DEBORAH SCHEMBRI: Imma ma jfissirx li l-ġisem ikun sar tal-Istat!

DR BRIGITTE GAFÀ: Le, imma għallinqas l-organi nkunu nistgħu nużawhom.

(Interruzzjonijiet) Eżatt u mbagħad jiġu midfuna b'mod normali.

DEBORAH SCHEMBRI: Meta persuna wriet ix-xewqa li tagħti l-organi tagħha l-ġisem teknikament ma jsirx tal-Istat.

THE CHAIRMAN: Jekk hemm sitwazzjoni fejn dak li jkun irid jagħti l-organi tiegħu, jistgħu wara jiddeċiedu l-qraba tiegħu … (Interruzzjonijiet)

DR BRIGITTE GAFÀ: X'isir mill-ġisem jibqa' f'idejn il-qraba.

Jien qed ngħid li jekk id-donor card tingħata saħħa legali permezz tal-liġi, inti se tkun ħadt il-poter minn idejn il-qraba dwar x'jagħmlu b'dawk l-organi.

F'kelma waħda jkun qisu għandek klawsola fit-testment.

THE CHAIRMAN: Ovvjament dawk li jkunu taħt it-18-il sena mhux se tieħu l-kelma tagħhom dwar x'iridu jagħmlu?

DR BRIGITTE GAFÀ: Fl-opinjoni personali tiegħi ma naqbilx għax bħalma llum għandna minuri li jagħtu l-kunsens tagħhom biex jiġu operati, l-istess ħaġa nistgħu nagħmlu f'din is-sitwazzjoni.

Today we go by the age of maturity u fuq kemm inti kapaċi tifhem il-konsegwenzi tad-deċiżjoni li tkun se tieħu.

Fl-Ingilterra llum, bil-Fraser Competence, l-età hija ta' 16-il sena.

Jekk tmur għal età taħt is-16-il sena hija daqxejn tricky imma bejn 16 u 18 it is very fluid.

Sta għat-tabib li jiddeċiedi kemm huwa matur il-pazjent li jkollu quddiemu.

Inħoss li m'għandniex nagħmlu cut-off date ta' 18-il sena imma trid tara kemm hija matura l-persuna li jkollok quddiemek.

Illum naħseb li ta' 15 jew 16-il sena jkollhom moħħhom miftuħ biżżejjed biex ikunu jafu x'iridu jagħmlu.

F'każ ta' minuri ta' sitta jew seba' snin le.

Imma naħseb li rridu nimxu skont l-età tal-maturità.

THE CHAIRMAN: F'każ ta' persuni li m'għandhomx kapaċità mentali jiddeċiedi l-kuratur għalihom?

DR BRIGITTE GAFÀ: Dawk lanqas barra ma jiddeċiedu huma.

F'każijiet rari ħafna, meta jkunu siblings!

THE CHAIRMAN: Aktar mistoqsijiet?

(Onor. Membri: Le) Mela nirringrazzjakom tal-kontribut tagħkom u żgur li se nagħmlu użu tajjeb mill-kontribuzzjoni tagħkom.

Jekk tixtiequ tagħmlu l-aħħar kumment tagħkom tistgħu tagħmluh.

IL-PROF.

JOSEPH CACCIATOLO: Il-kumment li nista' nagħmel huwa li fl-opinjoni tiegħi, il-liġi għandha tkun iswed fuq l-abjad bl-aktar punt kritiku li huwa dak meta trid tittieħed id-deċiżjoni.

Huwa tajjeb li jkollok il-poplu edukat imma mill-esperjenza klinika tiegħi l-qraba jkunu jaħsbuha differenti.

Meta xi ħadd għandu lill-missieru jew lill-ommu li mietu, iridu jiġu protetti l-interessi tal-mejjet, iridu jiġu protetti l-interessi tat-tabib u jridu jiġu protetti l-interessi tal-qraba.

Jien ġieli kelli esperjenzi fejn pazjent ikollu d-donor card imma meta jmut, jiġu l-qraba fuqi u jgħiduli li ma jridux li missierhom jiġi mqatta'.

U jekk tiġi f'sitwazzjoni fejn m'għandekx il-protezzjoni tal-liġi warajk, inti se tkun qiegħed fl-arja.

(Interruzzjonijiet) Ġieli jkollok każ hekk.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Dr Ellul m'ilux qrajt artiklu tiegħek, u kien well researched. .

Tista' tgħidilna x'taħseb fuq il-leġiżlazzjoni dwar l-organ and tissue transplantation?

DR BRIDGET ELLUL (Head of the Department of Pathology): Bħala patoloġista l-aktar li jkolli x'naqsam huwa ma' pazjenti mejtin.

L-ewwel bdejtu titkellmu fuq min hu s-sid tal-katavru.

Issa ħafna minn dawn it-trapjanti li jsiru jkunu ġejjin minn każijiet ta' trawma.

Billi għad m'għandniex in-non-heart beating donors, dawn kważi kollha jkunu każijiet mediku-legali fejn fihom ikollu jidħol il-maġistrat.

Wara li jkun ittieħed l-organu, id-disposal of the body ma jkunx f'idejn il-qraba qabel ma jingħata l-permess mill-maġistrat.

Fil-fatt kull meta jridu jagħmlu trapjant minn persuna li tkun daħlet l-isptar bħala a police case, iridu jinformaw lill-maġistrat mill-ewwel.

DR BRIDGET ELLUL: Iva, dejjem.

Kull każ li daħal l-isptar u l-qraba jkunu taw il-kunsens tagħhom għat-trapjant, qabel ma jkun jista' jsir dak it-trapjant il-maġistrat irid jiġi informat.

Anzi jiktbulu ittra u jirrispondi in writing li hu qiegħed jagħti l-permess.

S'issa qatt ma kellna rifjut.

Kif ngħidilhom waqt li nkun qiegħda ngħallem, aħna m'għandniex liġi imma s'issa kellna l-backing legali għax l-ebda maġistrat qatt ma rrifjuta.

Fl-antik kienu jobbligawna li nitilgħu aħna l-patoloġisti naraw il-harvesting tal-organi imma llum m'għadniex nagħmluha.

Imma naħseb l-idea kienet li tara li l-affarijiet isiru skont il-liġi u li ma jiksrux id-dinjità tal-persuna.

Naħseb li dan il-punt ma ssemmiex.

Jien ma nistax nara x'se taffettwa fil-liġi.

Rigward id-definizzjoni tal-mewt huwa minnu li fil-liġi m'għandniex definizzjoni ta' x'inhi l-mewt u personalment lanqas nixtieq li ndaħħluha imma naħseb li għandha titħalla għal dak li jaħsbu t-tobba.

Fil-fatt il-World Medical Association kienet oriġinarjament ħarġet bid-definizzjoni ta' xi tfisser il-mewt imma fl-2006 biddlitha għal determination of death u qalet x'mezzi għandhom jintużaw biex wieħed jiddeċiedi li persuna hija mejta.

Hawnhekk qed tiddistingwi bejn dawk li huma brain dead u dawk li huma cardiovascular dead u tuża kriterji differenti.

Għandek dawk li jmutu għax tkun waqfet qalbhom u dawn nużaw kriterji normali u mbagħad għandek il-brain dead li għalihom nużaw kriterji standard.

Il-kriterji li nużaw huma kważi internazzjonali.

THE CHAIRMAN: Il-brain stem jinvolvu iktar is-cerebros.

DR BRIDGET ELLUL: Inti għandek il-brain death u għandek il-brain stem death.

F'Malta, fl-Indja, fil-Kanada u fl-Ingilterra jużaw il-brain stem death mentri l-pajjiżi l-oħrajn kollha jużaw il-brain death.

Il-brain stem huwa dik il-parti tal-moħħ li jirregola n-nifs u l-consciousness and awareness.

Jekk tmut dik il-parti tal-moħħ aħna nqisu li l-moħħ kollu ma jistax jiffunzjona aktar.

L-Amerika u l-pajjiżi l-oħrajn kollha jgħidu speċifikament li l-brain death tinkludi wkoll il-brain stem death.

Fil-prattika t-testijiet li nużaw aħna jużawhom huma wkoll.

Għandhom minn fejn jistgħu jżiedu testijiet imma fil-prattika aħna nużaw l-istess tip ta' testijiet.

Il-liġi Amerikana tgħidlek li tista' tiċċertifika lil xi ħadd mejjet kemm mil-lat tal-moħħ kif ukoll mil-lat taċ-ċirkolazzjoni li tkun waqfet.

Jiġifieri jista' jkollok żewġ options ta' kif tiċċertifika l-mewt u b'hekk tkun qed tħares lejn il-futur u ċioè għal jekk xi darba nkunu rridu ndaħħlu n-non-heart beating donors jew kif qed insejħulhom illum id-donation after circulatory death.

DR BRIDGET ELLUL: Naf u forsi ma ssemmitx biżżejjed għax hemm ħafna punti etiċi.

Irid ikun hemm ħafna kuntatt mal-familja biex jispjegawlhom x'se jiġri peress li inti trid twaqqaf it-trattament normali u mbagħad tibda trattamenti oħra biex tipprepara lill-pazjent għat-teħid tal-organi.

Jiġifieri minn qabel ma tiċċertifikah mejjet trid tibda tippreparah għal dan l-intervent.

THE CHAIRMAN: Trid toqgħod attenta għax għedna li l-edukazzjoni tgħin ħafna f'din il-ħaġa imma tista' tgerrex iktar lin-nies milli tgħinhom.

DR BRIDGET ELLUL: Dan qiegħed ikun l-aktar metodu komuni.

Pereżempju fi Spanja 10% tal-organ donations ġejjin b'dan il-metodu imma l-Awstralja u l-Ingilterra qed iżidu ħafna n-numri tagħhom.

F'dawn l-aħħar għaxar snin żdied u tela' għal terz tal-organi kollha li jieħdu …

THE CHAIRMAN: Jiġifieri jintuża dan il-metodu tal-cardiac death.

DR BRIDGET ELLUL: Dawn jistgħu jkunu daħlu l-isptar b'cancer jew b'emoraġija fil-moħħ imma ma jkunux ġew diagnosed as brain death.

U din qed issir komuni ħafna fl-Ingilterra.

THE CHAIRMAN: Tkun waqfet il-qalb u hemmhekk għandek proċedura apposta biex jippreparaw il-ġisem ħalli jkunu jistgħu jieħdu l-organi minnu.

DR BRIDGET ELLUL: Eżattament u dik il-proċedura tinbeda minn qabel u hemm ħafna problemi fin-nofs.

THE CHAIRMAN: Nimmaġina li trid tinforma lill-maġistrat.

DR BRIDGET ELLUL: Mhux bilfors għax dawn jistgħu ma jkunux każijiet ta' trawma.

Ħafna minnhom ma jkunux l-ITU.

Fil-fatt hawn moviment biex anke jekk xi ħadd daħal l-isptar u ma jkunx qiegħed l-ITU, dan tista' tikkonsidrah ukoll.

Għalhekk din hija area li għadha qed tiżviluppa.

Ma naħsibx li għandna mmorru 'l hemmhekk u din lanqas għadha ma ġiet aċċettata uniformly, però, billi aħna dejjem nimxu fuq il-prassi Ingliża u l-Ingilterra qiegħda tiżdied ħafna …

Issa se niġi għall-opt-in and opt-out system.

Personalment nippreferi l-opt-in system għax tkun qed tara li persuna verament għandha x-xewqa li tagħti l-organi tagħha.

U jiena nħoss li ladarba persuna tkun iddeċidiet li trid tagħti l-organi tagħha, dik ix-xewqa għandha tiġi onorata.

L-ewwel issemmiet id-donor card imma jiena kieku nippreferi li jkollna r-reġistru.

U l-liġi trid tgħid li ladarba tkun daħħalt ismek fuq ir-reġistru ħadd ma jkun jista' imur kontra x-xewqa tiegħek.

Fil-fatt l-Amerika, fejn ir-reġistri ħaduhom kumpaniji privati u kollha jaħdmu b'sistema differenti, ħafna minnhom jibagħtulek ittra kull sena biex jistaqsuk jekk tridx tibqa' imniżżel fuq ir-reġistru.

Il-vantaġġ tar-reġistru huwa li inti tista' tagħmlu b'mod elettroniku u allura tkun tista' iżżid kemm trid informazzjoni fuqu.

Fl-Amerika waħda mil-liġijiet tobbliga l-isptarijiet li malli pazjent jidħol fi sptar, irid jiġi kkonsultat ir-reġistru biex jaraw jekk dak il-pazjent huwiex a potential donor.

Imbagħad qabel mat-tabib ineħħilu l-ventilator irid bilfors jistaqsi lill-qraba jekk kienux jafu li l-pazjent kien donatur.

THE CHAIRMAN: Anke jekk pazjent ikun fuq ir-reġistru u jmut f'medical ward …

DR BRIDGET ELLUL: Kif fhimt il-liġi jien hekk qiegħda.

THE CHAIRMAN: Illum qed jiżviluppaw ukoll l-eye banks fejn jaħżnu l-corneas biex ikunu jistgħu jintużaw għat-trapjanti f'pajjiżna stess u anke f'pajjiżi barranin għax ikun hemm dawn l-exchanges ma' diversi pajjiżi oħra.

DR BRIDGET ELLUL: Il-liġi ma qrajthiex u forsi tkun idea tajba li narawha flimkien jien u Dr Gafà.

Fil-Universal Anatomical Gift Act jgħidu li l-isptar irid jiċċekkja r-reġistru u qabel ma jitneħħa l-ventilator – din qiegħda wkoll fir-rapport li konna ktibna bħala sotto kumitat tal-bioetika - iridu jistaqsu lill-qraba.

F'dak il-każ tinkludi wkoll l-għajnejn.

Imma hija speċifika li jridu jistaqsu lill-qraba fuq il-ventilator.

Jekk tmut f'medical ward ma naħsibx li tkopriha.

Fuq ir-reġistru l-isptar se jkollu idea imma mbagħad forsi tkun trid issir kull darba li xi ħadd jidħol l-isptar.

U m'hemmx għalfejn ikun l-ITU u tagħmel nota fil-file tal-pazjent.

Personalment naqbel li jitniżżel fuq l-identity card jekk intix donatur jew le.

Fil-liġi Amerikana jridu jinformaw il-procurement organisation.

Għalina dan ikun it-transplant coordinator li jkun jista' imur ikellem lill-familji.

Safejn naf jien - għax ma naħdimx fil-wards - l-ewwel kuntatt huwa tat-tobba mal-qraba tal-potential donors imma f'ħafna postijiet isir mit-transplant coordinators.

Waħda mis-sistemi hi dik li kif l-isptar ikun konxju li xi ħadd huwa donatur u dan x'aktarx se jmut jinformaw lit-transplant coordinators.

U fl-Amerika din hija marbuta bil-liġi.

Jekk imbagħad ma tkunx fuq ir-reġistru trid bilfors tistaqsi lill-qraba.

THE CHAIRMAN: Xorta jistgħu jgħidu "iva".

Ovvjament hemm l-opt-out system ukoll, jiġifieri jekk persuna ma tkunx qalet "le" matul ħajjitha, il-liġi tgħidlek li jistgħu jittieħdu l-organi tagħha.

Imma importanti li jkun hemm kampanja f'dan ir-rigward.

Li jinkwetani hu li jekk ma tkunx diġà fuq ir-reġistru u jistaqsu lill-qraba għall-kunsens, dawn ma jkunux informati sew.

Ma ninsewx li dak il-ħin diffiċli biex tieħu deċiżjoni għax ma tkunx informat tajjeb.

THE CHAIRMAN: Naħseb li nagħmlu x'nagħmlu rridu naraw li tkun xi ħaġa kontinwa għax ġeneralment meta ssir kampanja din iddum għaddejja għal ċertu ammont ta' żmien imma mbagħad tieqaf.

Għalhekk irridu xi ħaġa li tkun kontinwa.

DR BRIDGET ELLUL: Dik naqbel magħha u - kif se tgħid Profs.

Lauri – se tgħin ħafna.

Irrid ngħid li f'dak ir-rapport li konna ktibna tal-bio-ethics committee, konna ġejna mistoqsijin jekk il-living will jistax jidħol.

U konna għamilna ħafna riċerka u, għalkemm fl-Amerika l-living will daħal ħafna, ftit huma l-formoli tal-living will li kienu qed jistaqsu tridx tkun donatur jew le.

Ma kienx hemm hard evidence biex inkunu nafu jekk iddaħħal il-living will kemm se żżid id-donaturi jew le.

F'Settembru li għadda xi ħadd għamel studju u pparaguna l-opt-in mal-opt-out system f'numru ta' pajjiżi.

Madankollu Malta ma kenitx inkluża f'dan l-istudju għax iddeċidew li pajjiżi li m'għandhomx popolazzjoni ta' aktar minn 2 miljun ruħ ma jiġux inklużi.

Dawn qed jgħidu li kull fejn hemm l-opt-in system ir-rata ta' donazzjonijiet mill-kadavri hija inqas minn dawk il-pajjiżi fejn għandhom l-opt-out system.

Imma mbagħad fl-opt-out system għandhom rata inqas ta' living donors.

Il-kittieba tal-istudju stess qed jgħidu, li din ma tridx teħodha qisha the be-all and end-all, għax tant hemm fatturi oħra.

THE CHAIRMAN: Ikun hemm fatturi oħra bħal pereżempju li bil-liġi trid tilbes il-crash helmet meta ssuq mutur.

DR BRIDGET ELLUL: Fil-fatt din daħlu fiha wkoll u għamlu ħafna correction factors.

Xtaqt ngħid xi ħaġa wkoll fuq il-punt tal-kunfidenzjalità.

Din diġà daħlet fil-liġi tagħna meta għamilna t-transposition tad-direttiva l-ġdida u għedna li l-kunfidenzjalità trid tidħol bilfors.

Din lili tinkwetani għax naf li huwa diffiċli biex hawn Malta nżommu l-kunfidenzjalità.

Personalment inħoss li jekk id-donatur u r-riċevitur ma jkunux iridu li l-familji tagħhom jiltaqgħu, dik ix-xewqa għandha tiġi mħarsa u għandu jkun hemm il-kunfidenzjalità.

Imma naf li t-transplant support group huma very keen li l-familji jkunu jafu lil xulxin.

Li qed tinkwetani huwa kif se ninforzawha issa li daħħalniha fil-liġi.

DR BRIDGET ELLUL: Kif qiegħda l-liġi l-procurement organisation ma tistax tikxef min huma l-familji.

Bħala bio-ethics committee konna ġejna mistoqsijin jekk ikun hemm an anencephalic baby nieħdux l-organi tiegħu u aħna konna għamilna rapport, li għalkemm ilu ftit li ħareġ ma naħsibx li se tinbidel xi konklużjoni li ħarġet minnu.

U fir-rapport tagħna konna għedna li m'għandhomx jittieħdu organi minn dawn it-tfal li jitwieldu kważi bla moħħ.

Billi aħna m'għandniex abort ikollna minn wieħed sa tliet trabi minn sena għal oħra b'din il-kondizzjoni.

Aħna konna kontra li jittieħdu l-organi minn dawn it-trabi għaliex huwa diffiċli biex tiddefinixxi eżattament il-brain death tagħhom meta m'għandhomx moħħ!

(Interruzzjonijiet) Kieku ma jitwieldux ħajjin!

Il-peadiatricians sabuha diffiċli ħafna.

Issa jeżistu kriterji li huma speċifiċi għat-tfal.

U fil-fatt aċċennajna ftit għat-tfal però l-kriterji għat-tfal huma differenti mill-kriterji għall-kbar fuq il-brain death.

Dak huwa punt diffiċli ħafna u bħala bio-ethics committee konna kontra tagħha.

L-aħħar punt li xtaqt nagħmel huwa fuq l-allokazzjoni tal-organi.

Inti staqsejt lill-Prof .

Agius fuq l-età u għalhekk irrid ngħid li hemm sistema, jgħidulha extended or expanded criteria, - li forsi għal Malta mhijiex daqshekk importanti - li fl-Amerika qegħdin jużawha.

Dawn sabu li fejn għandek nies infettati bl-HIV jew bil-hepatitis u jixtiequ jkunu donaturi, dawn iżommuhom xorta waħda u jkunu jistgħu jagħtu l-organi tagħhom lil nies oħra li huma infettati bħalhom.

U din is-sistema qiegħda taħdem.

THE CHAIRMAN: L-HIV u l-hepatitis huma tipi differenti.

DR BRIDGET ELLUL: Eżattament u l-liġi kontra din is-sistema.

Imma aħna hawnhekk qed naħsbu fuq il-futur u din is-sistema diġà bdiet tidħol fl-Amerika.

Fil-fatt, jekk għandek persuna li għandha dawn l-infectious diseases, skont il-liġi ma tistax taċċettaha bħala donatur.

Aħna għandna direttiva li tgħid hekk u ma nafx pajjiżi oħra Ewropej kif inhuma mexjin f'dan ir-rigward.

Hawnhekk tidħol ukoll il-kwestjoni tal-età għax jista' ikollok nies li huma kbar fl-età u l-organi tagħhom ikunu tajbin biex ikunu trapjantati f'nies li huma ta' ċerta età ukoll.

DR BRIDGET ELLUL: Naħseb li jekk timxi mal-Oviedo Protocol issib li din tipprova tipproteġihom ħafna lil dawn in-nies u teskludihom mill-organ donation ħlief f'exceptional cases only.

Hawn sistemi ta' chain organ donations fejn ikun hawn xi ħadd filantropu li jiddeċiedi li jagħmel bank, u jħajjar lin-nies biex ikunu donaturi.

Issa f'dan il-każ inti se tagħti kilwa ġeneralment għax tkun għadek ħaj.

U din il-kilwa ma tkunx taf għand min se tmur.

Hawn Malta ma nistax nara li se jkollna lok għaliha imma dawn huma affarijiet li qed jidħlu.

THE CHAIRMAN: Isir advertisement fuqhom?

DR BRIDGET ELLUL: Ġeneralment issir forma ta' trust biex ikollhom il-possibilità li jħajru lin-nies biex ikunu donaturi b'din is-sistema.

Ma nafx biżżejjed fuqha u xtaqt li kieku hawn xi ħadd minn tal-LOTAC biex forsi jkun jista' jagħtina risposta.

Ħafna minnhom ikunu finite, jġifieri jibdew u jispiċċaw.

Jgħidu għandhom 100 donatur u jimmiraw għal ċerti popolazzjonijiet.

Imma nerġa' ngħid li ma naħsibx li hija rilevanti għal Malta.

THE CHAIRMAN: U dejjem trid tissalvagwardja kontra t-traffikar tal-organi.

DR BRIDGET ELLUL: Dik qiegħda mdaħħla fil-liġi Maltija.

THE CHAIRMAN: Hawn Iktar mistoqsijiet?

(Onor. Membri: Le) Mela nirringrazzjak Dr Ellul tal-kontribuzzjoni tiegħek.

MaryAnne Lauri, Pro-Rettur u espert f'dan il-qasam.

Inti kont qiegħda ssegwi din il-laqgħa u allura se nitolbok biex tgħidilna kwalunkwe ħaġa li tixtieq tgħidilna, speċjalment jekk ħallejna xi ħaġa barra.

Aħna nixtiequ nisimgħu l-opinjoni tiegħek mill-qasam tal-psikoloġija.

IL-PROF.

MARYANNE LAURI (Pro-Rector Student & Institutional Affairs at the University of Malta): Jiena għamilt riċerka kemm mat-tobba, kemm mal-pubbliku inġenerali, kemm mad-donaturi kif ukoll ma' dawk li rċevew l-organi, u kollha huma favur id-donazzjoni tal-organi.

L-attitudni lejn id-donazzjoni tal-organi hija waħda pożittiva ħafna.

Issa meta staqsejthom fuq l-opt-out rajt li kien hemm bidla radikali.

Għalkemm in-nies kollha li għamilt riċerka magħhom huma favur id-donazzjoni tal-organi, meta tgħidilhom fuq l-opt-out u ċioè li jekk ma jurux ix-xewqa tagħhom x'inhi, meta jmutu se jkun hemm min jieħu d-deċiżjoni għalihom, ma jaqblu xejn magħha.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Naħseb li aħjar niċċaraw dan il-punt għax anke d-darba l-oħra tfixkilna fuqu.

Meta ngħidu opting-out irridu nfissru li qed neħduha li kulħadd se jagħti l-organi tiegħu sakemm ma jkunx wera mod ieħor.

IL-PROF.

MARYANNE LAURI: Eżatt, imma dik tbeżża' lil ħafna nies għax jibdew jaħsbu li t-tobba ma jipprovawx isalvawhom biex ikunu jistgħu jeħdulhom l-organi!

In-nies jibdew jaħsbu li t-tobba mhux se jieħdu ħsiebhom daqslikieku hemm l-opt-in system.

Fl-opt-in jien qiegħed nieħu d-deċiżjoni.

Kien hemm suġġeriment minn ħafna li għandha tkun jew fuq il-liċenzja tas-sewqan jew fuq l-identity card.

Issa nħallilkom kopja tiegħu għax naħseb li jista' ikun ta' għajnuna għalikom.

Jiena nibża' ħafna jekk nintroduċu l-opt-out system.

Imma naħseb li għandna nibqgħu sejrin kif aħna sejrin, imma bil-proviso li d-donor card tiġi rikonoxxuta jew inkella li jkun hemm xi dokument formali bħall-identity card jew il-liċenzja tas-sewqan li jitniżżel fuqha x-xewqa tal-persuna.

Waħda mill-mistoqsijiet f'dan l-istudju kienet tgħid li jekk tkun taf li l-qarib tiegħek ried jagħti l-organi tiegħu, wara li jmut inti lest li tagħtihom?

Meta kien hemm dak il-proviso fuq jekk tkun taf, il-persentaġġ kien għoli ħafna.

Imbagħad kien hemm mistoqsija oħra fuq jekk ma tkunx taf u jekk qal le.

Fuq il-mistoqsija jekk ma jridx, hija ċara r-risposta tal-qraba li ma jaċċettawx.

Fir-rigward tal-mistoqsija l-oħra l-persentaġġ kien baxx ħafna.

Huwa importanti ħafna li l-qraba jkunu jafu jekk intix lest li tagħti l-organi tiegħek wara li tmut.

THE CHAIRMAN: Fl-opt-out system għandek ukoll is-soft opt-out, fejn inti hemmhekk xorta qed tmur għall-opinjoni tal-qraba.

IL-PROF.

THE CHAIRMAN: Iva, jagħlqu għajnejhom jekk il-qraba jagħmlu oġġezzjoni.

IL-PROF.

MARYANNE LAURI: Fil-verità, għalkemm xi pajjiżi għandhom l-opt-out, xorta waħda jistaqsu lill-qraba u jekk il-qraba jgħidu le, joqogħdu attenti ħafna.

Allura għalfejn aħna ma nħallux l-affarijiet kif inhuma, biex ma noħolqux ħafna problemi fil-moħħ tan-nies li jibdew jibżgħu minnha?

Meta kont staqsjethom x'jifhmu bid-donazzjoni tal-organi, kienu ħarġu b'ħafna affarijiet strambi.

Kien hemm min saħansitra qalli li mhuwiex lest li jagħti l-organi tiegħu għax jekk imur il-ġenna ma jaċċettawhx mingħajr kilwa!

Importanti li jkun hemm kampanji ta' informazzjoni għaddejjin b'mod regolari għax dan li għamilt kien a longitudinal study u għamiltu wara ħames snin, wara għaxar snin u wara 15-il sena minn mindu konna għamilna a national organ donation campaign.

Sitt snin wara l-attitudnijiet kienu pożittivi ħafna imma mbagħad bdew neżlin.

U aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar kompla jintesa.

Imbagħad ikun hemm każijiet bħalma kellna li jerġgħu jpoġġuha on the public agenda u n-nies jerġgħu jibdew jiddiskutu s-suġġett.

Għalhekk importanti li jkollna diskussjoni għaddejja kull tant żmien.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri inti qiegħda tgħid li tippreferi li kollox jibqa' kif inhu?

IL-PROF.

MARYANNE LAURI: Iva, bl-eċċezzjoni li d-donor card tkun legalment rikonoxxuta fuq il-qraba tal-mejjet.

DEBORAH SCHEMBRI: Qiegħda nifhmek sew li inti qiegħda tgħid li s-sistema tal-opt-in ma tinbidilx?

Sewwa qiegħda ngħid?

IL-PROF.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Naħseb fil-bidu ta' din il-laqgħa qbadna daqsxejn fuq l-edukazzjoni u konna qegħdin nistennew biex nitkellmu ftit miegħek.

Ftit ilu ċ-Chairman semma' l-idea ta' campaigning and educating u issa erġajt irriferejt għaliha.

Taqbel li din it-tip ta' kampanja edukattiva, biex noħolqu kuxjenza għandha tkun sistematika over a period of time and every single year?

Jiġifieri din il-kampanja nqabbilha ma' xi ħaġa oħra simili li ssir kull sena, fejn fi żmien il-Milied noħorġu bl-islogans "Don't drink and drive!".

Nistgħu nagħżlu perjodi matul is-sena fejn jagħmel sens biex aħna nfakkru lin-nies imma kif għedna din trid tkun xi ħaġa li ssir ta' kull sena għax inkella, kif għedt inti, wara ftit taż-żmien l-effett ta' dik il-kampanja jispiċċa.

Aħna naħsbu li kampanja hija xi ħaġa qasira, li tagħmilha għal perjodu ta' xahar, xahrejn mentri din trid tkun periodical over a period of time.

IL-PROF.

MARYANNE LAURI: Però ukull li kull tliet snin pereżempju jkun hemm kampanja fejn ngħidu x'inhuma l-vantaġġi tad-donazzjoni tal-organi.

Dik naħseb li tgħin ħafna wkoll.

THE CHAIRMAN: Li ma tkunx xi ħaġa li tagħmilha ta' darba għax kif qal il-Prof.

Carmel Mallia, meta sentejn ilu nqala' dak il-każ kien hemm ħafna nies li riedu jagħtu kilwa imma x'ħin imbagħad għadda l-furur tal-mument, din bdiet tisfaxxa fix-xejn.

We all agree li kampanji edukattivi għandhom l-effett tagħhom, anke fuq il-live organ transplantations imma dan bħal riklam ta' shampoo; jekk tagħmel riklam u mbagħad daqshekk, l-ewwel jibda jinxtara imma wara ftit il-bejgħ tiegħu jibda jmur lura.

Il-kampanja edukattiva trid tkun waħda dejjiema jew issir kultant żmien.

L-ewwel staqsejtek fuq jekk hemmx xi żmien partikolari fejn wieħed jista' jagħmel mount up ta' din il-kampanja.

X'taħseb?

IL-PROF.

MARYANNE LAURI: Ma jidhirlix li Malta għandha xi ġurnata partikolari jew internazzjonalment hemm xi ġurnata ddedikata għal dan il-għan.

Imma naħseb li hija xi ħaġa li għandna nagħmluha.

Nixtieq nagħmel differenza bejn kampanji li jqumulek ħafna flus u li trid tagħmilhom kull sentejn jew tlieta biex tagħti l-informazzjoni meħtieġa għax kif nafu l-informazzjoni hija importanti.

Ħafna nies, għalkemm jgħidulek li huma favur id-donazzjoni tal-organi jkollhom ftit informazzjoni u aħna rridu li jkollna informed consent.

Dik tqum il-flus u ma nistgħux nagħmluha kull sena.

Imma mbagħad jista' ikollna ġurnata fis-sena fejn il-media tieħu l-okkażjoni biex tqajjem l-awareness.

Li din l-issue tal-organ donation tkun fuq il-public agenda almenu darba fis-sena naħseb li hija importanti ħafna u ma tqumx flus.

DEBORAH SCHEMBRI: Kemm huwa importanti s-sapport psikoloġiku għall-familjari tal-mejjet waqt li jkunu jridu jieħdu deċiżjoni biex jagħtu l-organi tal-qarib tagħhom?

U għandu jingħata f'dak il-ħin partikolari?

Bħalma nafu dawn ikunu għaddejjin minn trawma kbira.

IL-PROF.

MARYANNE LAURI: Dawn ikunu għaddejjin minn trawma u tagħmel differenza kbira jekk ikunux jafu x-xewqat tal-mejjet.

Imma tagħmel influwenza kbira wkoll ir-relazzjoni bejn il-pazjent u t-tabib.

Ġeneralment ikun Dr Zarb Adami - almenu hu kien qabel - u jgħidli li hu mill-ewwel iħoss jekk il-familja tkunx se tgħidlu iva jew le.

Min-naħa tiegħu huwa jibda jippreparahom għal din it-triq.

Xi ħaġa li nixtieq li ssir - imma ma nafx jekk huwiex possibbli – hu li forsi nagħmluha mandatorja li t-tabib jistaqsi lill-qraba.

Naturalment mhux dejjem faċli li tistaqsihom f'dak il-mument traġiku u t-tobba wkoll ikollhom burn out!

Inti hemmhekk għandek nies li qegħdin jaħdmu fl-ITU u mhuwiex faċli li tistaqsi lin-nies din il-mistoqsija.

DEBORAH SCHEMBRI: Il-qraba tal-pazjenti li jkunu mietu u taw l-organi tagħhom jiġu followed at any point in time after the donation?

IL-PROF.

MARYANNE LAURI: Ma naħsibx.

DEBORAH SCHEMBRI: Jiġifieri ma jsirx assessment ta' dawn in-nies biex naraw jekk iħossuhomx aħjar li b'dik id-donazzjoni hemm xi ħadd li qed jgħix aħjar?

IL-PROF.

MARYANNE LAURI: Jien kont għamilt riċerka żgħira f'dan ir-rigward u kollha qaluli li ħassewhom tajjeb li aċċettaw li jagħtu l-organi.

Ma kien hemm ħadd li qalli li ddispjaċih li aċċetta.

Anzi kien hemm xi ħadd li ddispjaċih li qal le imma dak iż-żmien kien diffiċli ħafna għalih.

Imma wara ddispjaċih li qal le.

DEBORAH SCHEMBRI: Anke fl-aspett tal-edukazzjoni huwa importanti li wieħed joħorġu dan l-aspett biex dak li jkun iserraħ moħħu li din hija xi ħaġa tajba.

IL-PROF.

MARYANNE LAURI: Semmejt is-serħan tal-moħħ u fuq din irrid nisħaq fuqha għax ma nistgħux indaħħlu d-dubju f'moħħ in-nies li speċi se nagħmlu xi ħaġa li huma m'għandhomx kontroll fuqha.

Jekk jibdew jaħsbu hekk it will backfire on us.

Għandna sistema li taħdem u huma ftit in-nies li jgħidu le, għalkemm imissna nibdew inżommu record ukoll għax inbatu ftit fiż-żamma tar-records.

Jiġifieri għandha tkun recorded kemm jgħidu iva u kemm jgħidu le.

Lauri grazzi ħafna tal-kontribuzzjoni tiegħek.

Tixtieq tgħaddi l-aħħar kumment tiegħek?

IL-PROF.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjak.

Issa nistieden l-aħħar mistieden tagħna li huwa l-Prof.

Prof. Mallia nagħtik merħba.

Naħseb li smajt l-affarijiet li konna qegħdin ngħidu llum, fejn minħabba l-ammont ta' mistednin li kellna kważi dorna s-suġġett kollu.

Issa bħala tabib u espert tal-etika, x'jidhirlek fuq kif għandna nilleġislaw?

Għandna mmorru għall-opt-in system jew għall-opt-out system?

Għandna nagħtu kas tax-xewqa tal-qraba?

Nixtieq ukoll li tgħid xi ħaġa fuq l-advanced directives għax jekk niftakar sew bħala Bioethics Committee kontu għamiltu xi paper fuqha.

IL-PROF.

Waqt li kont qiegħed nisma' id-diskussjoni ħadt diversi noti fuq affarijiet ta' natura etika għaliex dik hija l-kompetenza tiegħi.

Smajna diversi kelliema jitkellmu fuq il-kwestjoni tal-opt-in u tal-opt-out system.

L-ewwelnett id-dinja tal-bioetika tista' taqbel li meta nħarsu lejn id-donazzjoni tal-organi għandek numru kbir ta' persuni li jeħtieġu l-organi biex jgħixu.

Idealment għandu jkollok biżżejjed donazzjonijiet biex tfejjaq lil kulħadd imma d-donazzjonijiet għandhom ikunu xi ħaġa volontarja.

Mela wieħed irid joqgħod attent biex ma jipprovax jagħmel leġiżlazzjonijiet li ġew deskritti bħala kannibali, fis-sens biex wieħed iżid l-ammont ta' organi disponibbli.

Wieħed irid jaċċetta li qatt mhu se jkollok biżżejjed organi disponibbli.

Huwa ġust li wieħed jipprova jagħmel leġiżlazzjoni li tevita li jkun hemm il-black market tal-organi.

Allura hemm diversi affarijiet li jridu jiġu diskussi.

Ejjew nieħdu l-opt-in u l-opt-out system għax donnu li dan il-punt qajjem ċerta tensjoni llum.

Saru ħafna papers f'dan ir-rigward però irridu naraw x'bidla kien hemm fil-mentalità tan-nies f'dawn l-aħħar 20 sena.

Fil-fatt fejn qabel konna nitkellmu kontra ċ-Ċina għax din kienet waħda minn tal-bidu li daħħlet l-opt-out system u allura l-katavru sar il-proprjetà tal-Istat, u jekk ma tkunx taf kif taħdem is-sistema, inti meta tmut jeħdulek l-organi tiegħek, issa f'daqqa waħda fl-Ewropa qed nitkellmu wkoll fuq din is-sistema!

Saħansitra - darba kont qed nitkellem ma' Dr Ellul fuq dan il-punt - kien hemm pajjiż li qal li jekk you opt-out lanqas biss ikollok id-dritt li tieħu organu jekk tiġi bżonn wieħed!

Din kienet just a suggestion ta' xi ħadd li kien qed jirrappreżenta lil xi pajjiż fl-Ewropa u ma kenitx xi ħaġa li ġiet aċċettata jew diskussa.

Imma ejjew nieħdu każ matematiku.

Jekk inti mill-popolazzjoni tiegħek għandek 20% li jixtiequ jagħtu l-organi tagħhom, bl-opt-in jew bl-opt-out system mhux se tagħmel differenza għax xorta 20% se jibqgħu.

Jekk inti għandek l-opt-in system se jkollok 20% li jaċċettaw li jagħtu l-organi tagħhom u jekk inti għandek l-opt-out system għandu jkollok 80% li se jgħidulek li ma jridux jagħtu l-organi tagħhom.

Mela l-opt-out tieħu vantaġġ - għalkemm issa naslu fuq il-kampanja edukattiva li rridu nagħmlu - fuq l-injoranza tan-nies jew fuq dawk li ma jagħtux kas jew li bħali u bħall-mara tiegħi, li dejjem irridu mmorru għand in-nutar għax irridu nirranġaw xi ħaġa u qatt ma nsibu l-ħin biex immorru!

Issa tgħiduli li m'inix inkun ċittadin responsabbli.

Veru, però dik mhijiex skuża biex il-pajjiż jgħidlek li la ma kontx responsabbli tul ħajtek and you opt-out, mela issa se taqa' taħt din il-kategorija.

Allaħares anke l-Ewropa kellha tapprovaha l-opt-out system.

Fuq il-kampanji edukattivi rrid nistaqsi dawn il-mistoqsijiet; għalfejn tagħmel kampanja edukattiva għax ikollok opt-out system?

Għaliex ma tagħmilhiex waqt li għandek an opt-in system?

Il-kampanja edukattiva qiegħda hemmhekk mhux tant biex tiġbor kemm tista' organi imma qiegħda hemm biex teduka lin-nies li teżisti l-possibilità li inti tagħti l-organi tiegħek.

U naħseb li l-idea li perjodikament tagħmel din il-kampanja hija xi ħaġa tajba ħafna.

Għaliex għandna nagħmlu kampanja edukattiva jekk se nkunu qegħdin indaħħlu l-opt-out system?

Nagħmluha għax qed nibżgħu mill-problemi li se taqla'?

Dażgur li tibża' għax se taqla' l-problemi!

Jekk inti jkollok nies vulnerabbli, li għal xi raġuni jew oħra ma jaqrawx il-gazzetti jew ma jisimgħux l-aħbarijiet, jew ma jkunux jafu li teżisti din is-sistema, jew forsi għax ikunu ġejjin minn low social areas u allura ma jkunux jifhmu fuq dawn l-affarijiet, se jispiċċaw jaqgħu mill-ewwel taħt l-effett tal-liġi li tippromwovi l-opt-out system, anke jekk tkun a soft opt-out system, fejn inti trid l-approvazzjoni tal-qraba.

Naħseb li Dr Lauri semmiet ukoll li hemm ċerti pajjiżi - u jien inħobb insemmi fil-lectures tiegħi l-mandated choice li hija opzjoni oħra li wieħed għandu jesplora.

Din ukoll issib min jitkellem kontriha għax wieħed qisu qed jisforzaha.

Pereżempju f'ċertu stati tal-Amerka meta inti tapplika għal-liċenzja tal-karozza tiġi mitlub jekk tixtieqx tagħti l-organi tiegħek jew le.

Issa mbagħad xorta tista' tibdel id-deċiżjoni li tkun ħadt, però naħseb li dik hija sistema li wieħed għandu jikkonsidraha għax f'ċertu punt in-nies se jkunu jafu li x'ħin se jmorru japplikaw għal-liċenzja tal-karozza, dawn se jkollhom jagħtu risposta.

U b'hekk jilħqu jaħsbu x'iridu jagħmlu.

Apparti minn hekk xorta jistgħu jbiddlu l-fehma tagħhom aktar 'il quddiem meta jiġu biex jagħmlu r-renewal tal-liċenzja.

Jekk se nitkellmu fuq kampanji edukattivi jiena naħseb li dawn għandhom isiru mill-ewwel, irrispettivament minn jekk għandekx l-opt-in jew l-opt-out system.

Fl-opt-in għandek il-vantaġġ li qed tħalli lil dak li jkun jiddeċiedi konxjament fuq jekk iridx jagħti l-organi tiegħu.

B'hekk tevita wkoll id-dubji li jiġuh is-surgeon għax ma jkunx jaf jekk il-pazjent riedx verament jagħti l-organi tiegħu u li allura kif konna qed ngħidu qabel ma tqumx l-issue ta' jekk il-katavru sarx proprjetà tal-Istat jew le.

Fuq l-issue tal-katavru li jsir proprjetà tal-Istat kien sar studju apposta imma ma kontx naf li se tqum din il-kwestjoni llejla għax kont inġibu miegħi.

Konna qed nitkellmu fuq wieħed mill-proġetti tal-Ewropa fuq il-property rights u konna qed nitkellmu fuq jekk il-katavru għadx għandu l-privatezza tiegħu.

U fil-fatt ħafna pajjiżi jirrikonoxxu li l-persuna, għalkemm mejta, għad għandha d-dritt tal-privatezza tagħha.

THE CHAIRMAN: L-Ingilterra għandhom ukoll l-Anatomy Act fejn inti ma tistax taqbad u tieħu specimens mill-katavri jekk ma jkollokx il-kunsens tal-qraba tagħhom.

Aħna niftakru li meta konna nistudjaw l-anatomija, konna mmorru fil-kamra mortwarja u daqqa nieħdu kilwa u daqqa nieħdu qalb, imma llum dawn l-affarijiet m'għadhomx permessi.

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Niftakar li kien hemm min he was struck off the register għax inqabad jagħmel dawn l-affarijiet fl-Ingilterra!

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Jekk inti qed tieħu l-organi biex tagħmel studji patoloġiċi għandek tieħu an informed consent.

Issa hawnhekk mhux se noqogħdu nidħlu fuq il-merti ta' x'inhi informed consent għax din hija proċedura twila, imma persuna għandha tkun informata u f'każ ta' minuri għandhom jiġu informati l-ġenituri għax l-effetti psikoloġiċi fuq il-familji meta jsiru jafu huwa kbir wisq.

Fil-fatt fl-Ingilterra kien hemm każ partikolari ta' patoloġista barrani li kien jaħdem l-Ingilterra u li kien jieħu l-organi tat-tfal wara li jmutu mingħajr ma jistaqsi lill-familji tagħhom.

Għal xi ħadd li jkun ġej mill-qasam tax-xjenza once li katavru huwa mejjet daqshekk u li tieħu kilwa, qalb jew moħħ minnu jqishom biss bħala tissue.

Imma n-nies jarawha mod ieħor u ċerti ġenituri li skoprew x'kien qed jiġri, lanqas biss riedu jemmnu!

Kien hemm omm li lanqas setgħet temmen li difnet lit-tifla tagħha mingħajr moħħ!

U missier ieħor qal li kieku ħadu kilwa mit-tifel tiegħu kien forsi jifhem, imma li ħadulu qalbu le!

Jiġifieri l-bniedem jassoċja wkoll ċertu sinifikat simboliku ma' ċerti organi partikolari u dik hija waħda mid-diffikultajiet tal-opt-out system.

Nieħu minni, jien lest li nagħti l-organi kollha tiegħi basta mhux il-corneas!

L-opt-out ma tippermettix dik l-għażla.

THE CHAIRMAN: Dik jagħmluha fuq id-donor card ukoll.

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Id-donor card hija għall-opt-in system.

Meta inti jkollok opt-out lanqas għandek dik l-għażla.

SILVIO PARNIS: Prof. meta qegħdin naraw dan kollu, fejn donnu li n-nies jibqgħu marbutin mal-ġisem mejjet tal-qarib tagħhom, ma taħsibx li rridu nenfasizzaw iktar fuq il-pubbliċità?

Qisna qegħdin niġġieldu s-sistema t-tajba ma' dawk in-nies li mhux qegħdin jifhmu li hemm bżonn li nagħmlu din il-ħaġa.

Jiena naħseb li l-priorità f'dan kollu hija l-pubbliċità biex tgħallem lin-nies.

U trid tgħallimhom fl-iskejjel, minn meta jkunu tfal, ħalli tinbena kultura fihom ta' solidarjetà.

Qegħdin naraw b'mod regolari li anke jekk il-ġisem huwa mejjet, xorta rridu nibqgħu ngħidu li għadu ħaj u li għad tista' tieħu xi ħaġa minnu.

THE CHAIRMAN: Imma l-edukazzjoni tista' ittellef daqskemm tista' tagħmel ġid ukoll.

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Kif diġà għedt, kampanja edukattiva trid issir anke jekk ikollok l-opt-in system.

Jien fil-fatt niskanta kif għadna sal-lum qatt ma wasalna biex nagħmlu dawn it-tip ta' kampanji.

Naħseb li wieħed jista' jieħu diversi avvenimenti li jsiru matul is-sena, fosthom fl-Istrina, biex iwassal il-messaġġ.

U naħseb li fl-Ewropa qed isir żball kbir meta qed jikkonsidraw l-opt-out system u qegħdin jaħsbu issa fuq kampanja edukattiva proprju għax qed jikkonsidraw l-opt-out!

Il-kampanja għandek taħseb fuqha qabel ma tiddeċiedi dwar x'sistema drastika se tagħmel.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jiena ma naqbilx ma' dak li qal l-Onor.

Etienne Grech ftit ilu li kważi kważi l-edukazzjoni tista' tkun ta' xkiel.

Fil-ħajja jekk ma tagħmilx xi ħaġa tajba veru tista' tkun hekk, imma naħseb li rridu noqogħdu attenti minn messaġġ bħal dak.

Issa biex inkompli ma' dak li kien qed jgħid l-Onor.

Parnis u mal-feeling li ħadna llejla, speċjalment matul din il-parti tad-diskussjoni, hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq li nagħtu empowerment lill-pazjenti, lill-prospective donors u lill-familji tagħhom.

Jiġifieri ħadd ma jrid ikollu l-iċken dubju li f'dak il-mument m'għamilx id-deċiżjoni t-tajba.

Empowering is a beautiful tool u aħna għandna responsabilità kbira min-naħa politika biex nilleġiżlaw favur dan l-aspett.

Aktar kmieni jiena semmejt din l-idea u mbagħad irrifera għaliha wkoll il-Prof.

Mallia, fejn b'mod regolari aħna ngħaddu dawn it-tip ta' messaġġi - issemmiet l-okkażjoni tal-Istrina li wkoll tista' tkun okkażjoni brillanti – biex in-nies isiru aktar konxji.

Jien m'għandix dubju li nistgħu nsibu ġurnata partikolari fejn niffokaw fuq hekk.

Però nemmen ukoll li dan irid isir perjodikament.

Semmejna ż-żmien tal-festi fejn jista' ikollok xi accidents, u allura d-deċiżjoni f'dawn iż-żmenijiet tkun aktar kerha biex teħodha.

Li jmutlek xi ħadd fi żmien il-Milied hija kerha, aħseb u ara li tiddeċiedi biex tagħti l-organi tiegħu meta lanqas tkun taf jekk dik il-persuna mejta xtaqitx tagħmel hekk jew le.

Dik waħda.

Imbagħad għandek il-lat spiritwali ta' pajjiżna, fejn fi żmien ir-Randan inwasslu l-messaġġ li inti tagħti parti minnek għal ħaddieħor.

Mela jista' ikollna skużi pożittivi ħafna biex matul is-sena ngħaddu dan il-messaġġ edukattiv kif ukoll empowering u ma jridx ikun hemm l-iċken dubju.

Jien ilni bid-donor card żmien u għomor.

U tal-familja tiegħi kollha jafu li għandi din id-donor card u dejjem ngħidilhom sabiex jieħdu l-organi li jistgħu jieħdu u l-kumplament jaraw x'se jagħmlu bih.

I really could not be bothered x'jiġri wara għaliex nemmen li tista' tagħmel ħafna ġid lil ħaddieħor bid-donazzjoni tal-organi.

U proprju hemmhekk fejn għandna bżonn lil dawk il-familji li għaddew minn din l-esperjenza u li forsi dak iż-żmien kellhom xi ftit tad-dubju fuq x'għandhom jagħmlu biex jitkellmu fuq l-esperjenza tagħhom.

Fix-xogħol tiegħi ta' xandara ltqajt ma' familji li għaddew minn din l-esperjenza u kollha qaluli kemm kienet xi ħaġa pożittiva għalihom li jkunu jafu li hemm bniedem li qed jgħix għax f'dak il-mument ħadu d-deċiżjoni t-tajba.

Kif diġà qal il-Prof.

Mallia, ikun hemm min jgħidlek li l-għajnejn mhux komdu li jagħtihom b'donazzjoni imma jien naf min qalli li meta tiltaqa' mat-tali persuna u taf li qiegħda tara bis-saħħa tar-raġel tagħha tfisser ħafna għaliha.

U rridu nkunu emozzjonali f'dawn l-affarijiet u jrid ikollna passjoni kbira biex ngħiduhom dawn l-affarijiet għax fil-mument tad-deċiżjoni l-emozzjoni tant tkun kbira li jien ma rridx min ikollu d-dubji fuq x'irrid nagħmel.

Għalhekk bl-istess mod irridu ngħaddu dak il-messaġġ u ċioè li it has to be strongly empowering.

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Naqbel perfettament li għandna nimxu mill-ewwel mingħajr ma noqogħdu nistennew xi liġijiet u għandna nagħmlu kampanji tajbin li jsiru minn nies li jafu x'għandhom jgħidu fil-messaġġ li jrid jitwassal.

Però hawnhekk irrid nieħu spunt ukoll għax meta wieħed qed jitkellem fuq liġi, faċli li jiffoka biss fuq a major issue bħalma hi dik tal-opt-in u tal-opt-out - issa nitkellemu wkoll fuq l-advanced directives - imma the devil is in the detail!

Kienet issir prassi u ma nafx jekk għadhiex issir – naħseb li din għandha tiġi speċifikata fil-liġi – fejn il-familjari tad-donatur kienu jiltaqgħu man-nies li jkunu rċevew l-organi tiegħu.

Irridu nifhmu li l-liġijiet u l-guidelines internazzjonali jgħidu li l-anonimità għandha tiġi protetta.

Kien hemm min qalli li huma l-ewwel jistaqsu lir-riċevitur jekk jixtieqx jiltaqa' mal-familjari ta' min tah l-organu.

Ejja npoġġi lili nnifsi f'sitwazzjoni fejn għadni kemm irċevejt kilwa u jiġi xi ħadd l-isptar jgħidli li wara sena huma jlaqqgħu l-familja tad-donaturi mar-reċipjenti.

Imbagħad jistaqsini jekk nixtieqx niltaqa' mal-familjari ta' dak li miet u li kien tani l-kilwa tiegħu.

Naħseb li persuna raġjonevoli se ssibha ftit diffiċli biex tirrifjuta din l-offerta.

Fil-prattika tiegħi kelli żewġ każijiet imma wieħed minnhom niftakru b'mod partikolari u dan kien ta' waħda li rċeviet kilwa mingħand it-tifel ta' mara oħra.

L-omm ta' dan it-tifel baqgħet tagħraf lil binha f'din il-mara li ħadet il-kilwa tiegħu u kienet tinsisti li kull ġimgħa jiltaqgħu l-Belt biex jieħdu kafè flimkien u kienet tiftaħ qalbha magħha.

Fl-aħħar din il-mara ma felħitx aktar u kellna nagħtuha l-għajnuna biex tagħraf tirrifjuta b'mod ġentili t-talba ta' din l-omm.

Wieħed irid jara wkoll li jista' ikun hemm familja li tista' tidħol fi kriżi għax se jgħidulek li huma ħadu l-kilwa tat-tifel ta' familja oħra u allura jkunu jridu jgħinuhom b'xi mod bħala forma ta' ringrazzjament.

Issa mhux qed ngħid li din hija xi ħaġa ħażina imma naħseb li għandu jkun hemm linji gwida li jgħidu li l-familji tad-donaturi kemm minn katavri kif ukoll minn persuni ħajjin m'għandhomx ikunu jafu min irċieva l-organi.

U din għandha tkun fil-liġi.

Jien bħala bniedem li qiegħed fl-etika ninsisti biex jekk imut xi qarib tiegħi ma nkunx naf li l-qalb tiegħu qiegħda fit-tali persuna għax anke hawnhekk, kif għedt aktar qabel, il-qalb fiha xi ħaġa simbolika fiha.

Mela immaġinaw din il-persuna tkun taf li l-qalb tat-tifel tagħha qiegħda fit-tali persuna!

Mhux bilfors li se jkollha naqra emotional attachment magħha?!

Mela din hija xi ħaġa li mhux biss tipproteġi lil min ikun irċieva l-organu imma tipproteġi psikoloġikament ukoll lil dawk li jkunu taw.

Li jiltaqgħu ma' xulxin darba f'sena biex jagħmlu quddiesa u mbagħad jagħmlu get together kollha flimkien hija xi ħaġa tajba imma ħadd ma jkun jaf min kienu r-reċipjenti tal-organi.

Li l-familji tar-reċipjenti jiltaqgħu mal-familji tad-donaturi hija xi ħaġa tajba imma din għandha tkun familja waħda u jien m'għandix għalfejn inkun naf għand min marret il-kilwa tal-qarib tiegħi.

Dik nisħaq ħafna fuqha u ilha tinkwetani diversi snin u ġieli tkellimna fuqha.

Issa naf li l-prattika nbidlet xi ftit imma naħseb li l-liġi għandha tipproteġi lil dawn in-nies għax kif inbidlet lejn il-pożittiv tista' terġa' tmur lura għal li kienet.

Punt ieħor li xtaqt insemmi huwa fuq il-bejgħ tal-organi.

Naħseb li lkoll naqblu li m'għandux ikun hemm bejgħ ta' organi.

Imma jkun hemm min jirraġuna bil-kontra u ġieli jkolli studenti li jistaqsuni għalfejn m'għandhomx ikollhom id-dritt li jbiegħu kilwa to the highest bidder u jaqilgħu €2 miljuni tagħha?!

Jgħiduli mela l-kilwa mhux tagħhom!

Imma rridu nifhmu għalfejn m'għandniex nagħmlu l-bejgħ tal-organi.

Pereżempju fl-Amerika darba kienet ġiet proposta li jkun hemm istituzzjoni li tixtri l-organi imma mbagħad dawn jingħataw b'xejn u allura dehret sabiħa.

Imma fir-realtà inti minn fejn se tixtrihom dawn l-organi?

Jekk qed titkellem fuq l-Amerika din se tixtrihom minn stati aktar foqra?

Se tmur tixtrihom mill-Indja fejn għal $10,000 minflok kilwa waħda forsi tixtri għaxar kliewi?

Għalhekk trid tispjega fil-liġi għalfejn m'għandux isir il-bejgħ tal-organi, fosthom minħabba gruppi vulnerabbli.

Intom l-ewwel naħseb li kontu qed tirriferu għall-każ ta' dik it-tfajla li offriet €5,000 biex jagħtuha kilwa.

Hawnhekk tajjeb nagħmlu distinzjoni bejn meta qed tixtri jew tbiegħ organu u bejn meta qed tingħata kumpens tal-ħin li tlift. tax-xogħol, eċċ. Anzi dik etikament dejjem kienet rikonoxxuta u mhux talli ma fiha xejn ħażin moralment imma talli għandha ssir.

Jekk donatur irid jagħti kilwa, anke jekk ma jkunx jaf lil min se jagħtiha, għandu jieħu kumpens għall-ħin li jkun tilef mix-xogħol.

Mela mhux jieħu kumpens tal-kilwa li jkun ta imma jekk pereżempju tilef sitt xhur xogħol, għandu jieħu kumpens ta' dawk is-sitt xhur xogħol.

Jew jekk kellu jagħmel ċertu spejjeż, mela jieħu l-kumpens ta' dawk l-ispejjeż.

U dik ma taqax taħt il-bejgħ tal-organi imma taqa' taħt kumpens.

THE CHAIRMAN: Bniedem li se jagħti l-kilwa tiegħu għandu d-dritt li jiddeċiedi lil min jagħtiha?

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Dik hija xi ħaġa oħra u xtaqt nitkellem ftit fuqha wkoll.

Teknikament le.

Jekk jien nixtieq nagħti kilwa m'għandux ikolli d-dritt li ngħid li rrid nagħti dik il-kilwa lil xi ħadd Malti u mhux tmur għand wieħed minn dawn il-barranin li qed jidħlu f'pajjiżna.

THE CHAIRMAN: Jekk tmur għand missierek tista'?

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Issa dik niġu għaliha wkoll għax dawk jiġu qraba.

Għandu jkun hemm lista ta' nies li qed jistennew li jirċievu organu u jiftiehmu l-konsulenti bejniethom min għandu jieħu.

S'issa qatt ma kien hemm protesti imma meta ssir liġi rridu nidħlu f'ċertu dettall.

Naħseb li għandu jkun hemm xi forma ta' lista biex imbagħad ma jinqalgħux dawn it-tip ta' kontroversji meta tidħol xi kilwa biex tingħata.

Naħseb li l-liġi għandha tispeċifika li jekk jien irrid nagħti kilwa, sakemm ma jkunx hemm proċess ta' Health Ethics Committee li jiddeċiedi jekk tistax tippermettiha jew le, dik il-kilwa tmur għand min l-iktar għandu bżonnha.

Imma mbagħad għandu jkun hemm proviżjoni żgħira - irridu noqogħdu attenti – għal min irid jagħti organu lil xi ħadd viċin tiegħu, ngħidu aħna lill-ommu, lit-tifel tiegħu jew lil ħuh.

Imma wieħed irid joqgħod attent li jingħata counselling adegwat.

Kien hemm każ partikolari ieħor fl-Amerika - dan kien semmih professur fl-ewwel laqgħa tal-Kumitat tal-Bioetika li kien sar symposium fil-ġnien tal-Argotti u mbagħad fil-Medical School – fejn tifel ta' 14-il sena ried jagħti kilwa lill-ommu.

Dan it-tifel kien jieħu l-ischolarships għax kien tajjeb fl-American football u ma riedx jifhem li jekk kien se jagħti kilwa ma setax ikompli jilgħab dan it-tip ta' sport.

Hu kien jgħid li xorta waħda kienu se jżommuh mat-tim għax kien tajjeb!

Jiġifieri ta' dik l-età kien għadu mhux qed jifhem il-kunċett ta' xi tfisser li tagħti kilwa.

Għalhekk inħolqot id-dilemma fuq jekk għandhomx jgħidulu li ma jistax jagħti kilwa lill-ommu biex imbagħad din tmut u jagħmel ħajtu kollha bir-rimors għax ma tahiex il-kilwa, jew inkella jħalluh jagħtiha l-kilwa avolja ma kienx qed jifhem il-konsegwenzi.

Mela wieħed irid jara li mhux ngħidu li ta' 16-il sena huma kompetenti imma rridu naraw li dawn iż-żgħażagħ qed jifhmu bil-konsegwenzi.

Jista' ikollok ukoll xi ħadd ta' 21 sena li ma jkunx qed jifhem il-konsegwenzi li se jkollu meta jagħti kilwa.

THE CHAIRMAN: Jekk pereżempju jkun hemm xi ħadd li għandu lil ħuh qed fuq id-dialysis u jkun sejjer lura minn saħħtu, jista' ikun li dan jagħmel pressjoni fuqu biex bil-ħniena jikkonvinċih ħalli jagħtih organu.

Dik inti taqbel magħha?

Dawn l-affarijiet nimmaġina li jiddeċidihom il-LOTAC hux hekk?

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Jien ma nafx hawn Malta l-ammont ta' counselling li jsir.

Ċertament persuna tista' tkun ġenwinament tixtieq tagħti xi organu lil ħuha, imma jista' ikun ukoll li din tiġi pressured sabiex tagħti jew inkella tibża' li se tiġi ġġudikata jekk tirrifjuta.

Naħseb li dawn għandhom ikunu counselled u min jagħmel il-counselling jista' ikun psikologu jew psikjatra u fl-istess ħin jiddeċiedu flimkien, mingħajr ma joqogħdu jagħtu raġunijiet għalfejn, li dan mhuwiex kandidat tajjeb biex jagħti donazzjoni.

Jekk intix kandidat tajjeb jew le m'għandhiex tkun ibbażata biss fuq il-mudell bioloġiku tiegħek imma għandha tkun ibbażata fuq il-mudell modern tal-mediċina tal-biopsychosocial model.

Inti taf tkun medikament tajjeb imma rridu naraw ukoll is-psychological issues u s-social issues ta' dawn l-affarijiet.

THE CHAIRMAN: Min jiddeċiedi jekk tkun persuna naive?

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Jekk tkun persuna naive ma naħsibx li għandha tkun kandidata biex tagħti l-organi tagħha, sakemm dik il-persuna ferventement tgħid li trid tagħti l-organi tagħha.

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Tipproteġi billi inti jkollok nies professjonali li jagħmlu l-counselling u li jaraw li din il-persuna qiegħda tifhem x'inhi tagħmel.

THE CHAIRMAN: Nagħti permess lill-Prof.

Carmel Mallia sabiex jgħaddi kumment.

IL-PROF.

CARMEL MALLIA: Nixtieq nippreċiża li l-proċess tal-LOTAC jinkludi wkoll a very detailed psychological assessment.

Fil-fatt kull pazjent li jiġi mressaq quddiemna jkollna rapport bil-miktub dwaru minn psikologa li hija wkoll membru tal-kumitat.

Dan ir-rapport aħna nistudjawh u niltaqgħu bħala grupp mal-pazjent.

Jiġifieri dan l-iscreening li qiegħed isemmi Prof. Pierre Mallia diġà isir mil-LOTAC.

IL-PROF.

Pereżempju kellna każ partikolari fejn il-pazjent kien kważi ossessjonat li jrid jagħmel xi ħaġa verament tajba u ma kienx qiegħed jaħseb fil-ħsara li seta' jagħmel lilu nnifsu.

Jiġifieri iva kien hemm sitwazzjonijiet fejn il-LOTAC ma aċċettax offerti minħabba sitwazzjonijiet bħal dawn.

Fir-rigward ta' jekk xi ħadd għandux id-dritt li joffri l-kilwa tiegħu lil xi ħaddieħor, s'issa aħna dejjem imxejna bil-premessa li meta jkun hemm ċerti sitwazzjonijiet bħal dawn, bħal pereżempju a blood relative, ġenitur, tifel, ħut jew inkella meta jkun hemm spouses, raġel lill-mara tiegħu jew inkella anke meta jkun hemm a strong emotional attachment bejn żewġ persuni, aħna nistudjawhom u niddeċiedu.

U dawn kollha kellna każi bħalhom li ġew studjati u saru.

Il-biċċa l-kbira jkunu tal-familja.

Imma kellna sitwazzjonijiet fejn kienu ħbieb antiki u allura kien hemm a strong emotional attachment bejniethom.

L-istess il-kumitat jidħol fihom b'ċertu dettall u jimxi wkoll fuq ir-rapport psikoloġiku li jiġi ppreżentat lilu.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Nerġa' insejjaħ lill-Prof.

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Jien mill-ewwel għedt li ma kontx naf jekk kienx qed isir hekk, u qiegħed nieħu pjaċir li Prof. Carmel Mallia qed jikkjarifika l-affarijiet.

Li qed ngħid jien hu li din għandha tiġi speċifikata fil-liġi b'mod dettaljat u mhux tittieħed forgranted li ssir.

Jien li nista' nitkellem hu mill-esperjenzi tiegħi li ltqajt magħhom għax jiġu jistaqsuni mill-punto di vista tal-etika.

Jien kelli diversi esperjenzi li mbagħad lanqas inkun naf kif spiċċaw.

Kien hemm każ partikolari fejn kien hemm persuna li kellha bżonn kilwa - qed nassumi minn dak li għadu kif intqal hawnhekk li ma ħallewhx – u kien hemm xi ħadd jaħdem magħha li ried bilfors jagħtiha kilwa minn tiegħu.

U niftakar li kienu anke ċempluli mill-ministeru biex jistaqsuni għalfejn mhumiex qed imexxu fuqu l-każ u meta tkellimt mal-konsulent konċernat, dan kien qalli li mhux qed jimxu fuq il-każ għax il-persuna ma kenitx fit for surgery.

Jiġifieri jkun hemm affarijiet li jiena ma nkunx naf kollox fuqhom għax m'inix fuq il-kumitat, u xi kultant I raise my concerns imma nħalli l-ispazju li tista' tkun minħabba l-ignorance of certain facts li jkun hemm fil-każ.

Naqbel ma' Prof. Carmel Mallia li dawn għandhom jitħallew biss meta jkunu każijiet ta' very close relatives.

U naħseb li meta jkun hemm any potential conflict of interest wieħed irid jimxi b'kawtela kbira.

Jekk wieħed irid jagħti organu u ma jkunx jaf għand min mar dak l-organu, hija prattika tajba li xorta jiġi counselled kif fil-fatt għadu kemm intqal aktar kmieni hawnhekk.

Il-liġi għandha tispeċifika – xi ħaġa li diġà qed issir – li meta jkun hemm donazzjoni tal-organi l-katavru jibqa' jinżamm fuq il-life-support system.

Ma nafx jekk din ġietx imsemmija qabel imma ma jfissirx li għax bniedem qed jinżamm fuq il-life-support system dan mhuwiex mejjet.

Jinżamm fuq il-life-support system biex iżommu l-organi tiegħu friski u tajbin għax wara ftit tal-ħin l-organi jibdew imutu.

B'hekk inti żżommu fuq il-magni sakemm jiġi ppreparat ir-reċipjent għas-surgery.

Naħseb li l-liġi trid toqgħod attenta li tispeċifikahom mill-ewwel dawn il-punti u ma tiffukax biss fuq il-kontroversji kbar tipo fuq jekk għandniex immorru għall-opt-in jew għall-opt-out system.

Rigward l-advanced directive jkolli ngħid li jien ma kontx involut fid-diskussjoni għax ma kontx parti mill-Kumitat tal-Bioetika dak iż-żmien.

U kont daqxejn inkwetat bit-terminoloġiji li kienu qed jintużaw, fejn kienu qed isemmu l-living will li hija kelma oħra għall-advanced directive.

Forsi għalhekk li ma sabux pajjiżi biex jirriferu għalihom f'dak li għandu x'jaqsam mal-living will u l-organ donation.

Ġeneralment meta nitkellmu fuq advanced directives ma nitkellmux fuq organ donation.

Advanced directive meta jien ngħid kif irrid niġi trattat qabel ma mmut u mhux wara li mmut.

Pereżempju jien ikolli kanċer u naf li meta noqrob lejn it-tmiem ta' ħajti mhux se nkun nista' nieħu deċiżjoni għalija nnifsi u allura ngħidilhom biex ma jagħmlulix aktar minn darba CPR jew inkella ngħidilhom biex ma jpoġġunix fuq il-life-support system jew inkella ngħidilhom li x-xewqa tiegħi hi li mmut id-dar.

Hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq it-tmiem tal-ħajja.

Pereżempju bniedem, kif jidħol l-isptar, ipoġġulu d-drip u mbagħad ħafna nies isibuha diffiċli biex ineħħulu dak id-drip.

Minflok tħares lejn il-comfort tal-persuna naraw li qisna għadna qegħdin nagħtu l-kura lill-pazjent.

Jien kemm-il darba mmur inżur pazjenti u l-qraba jsibuha diffiċli biex ineħħulhom id-drip avolja b'dak id-drip jibdew jinstaddu l-vini u jridu joqogħdu jfittxulu vina oħra, u kull darba qed tniggeż lill-pazjent.

Din hija xi ħaġa li aħna fil-Bioethics Programme bdejna naħdmu fuqha, anke biex naraw x'inhuma l-concerns tat-tobba għax ħafna drabi ssib li t-tobba jkunu mħassba għax il-qraba tal-mejjet jibdew jgħidulhom li qatlulhom il-qarib tagħhom jew inkella li ma tawhx kura biżżejjed, li fil-fatt ma jkunx il-każ.

Hawn Malta għandna kultura kattolika u dawn l-affarijiet ilha tippermettihom il-Knisja sa mill-1952.

Qiegħed insemmiha din għax forsi nkun irrid nagħti advanced directive li jien irrid immut id-dar u f'każ li jibagħtuni l-isptar, ma rridx li joqogħdu jagħmluli aktar affarijiet milli kienu se jagħmluli d-dar.

Pereżempju d-dar mhux se joqogħdu jagħmluli d-drip kull siegħa u allura jekk immur l-isptar ma rridx li jagħmluli aktar milli kieku kont id-dar.

Allura permezz ta' advanced directive inti qed tagħti direttiva ta' kif trid li tiġi kkurat jekk jasal żmien fejn ma tkunx tista' tieħu deċiżjonijiet għalik innifsek.

Mela ma jagħmilx sens li inti tgħid li trid tagħti l-organi tiegħek on an advanced directive għax dik hija xi ħaġa li tagħmilha meta tkun għadek ħaj.

THE CHAIRMAN: Jien ridt inkun naf jekk hemmx bżonn li ssir liġi fuq hekk.

Forsi hemm xi pajjiżi li jgħaqqduhom flimkien mal-istess liġi għalkemm aktar naħseb li huma separati.

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Id-donor card mhijiex a living will, jiġifieri jekk aħna qed nifhmu li d-donor card għandha tkun a living will, qed nifhmu ħażin għax they are two completely different things.

A living will hija testment għal qabel ma mmut u mhux għal wara li mmut.

Jiġifieri d-donor card fiha nnifisha jekk tiġi legalizzata tiġi a will, u kwalunkwe will hija a living will għax biex tagħmilha trid tkun għadek ħaj!

Imma rridu noqogħdu attenti biex ma nħalltux l-affarijiet għax imbagħad jew jinftiehmu ħażin, speċi li l-kelma "living will" tintuża as a lay term for what is called an advanced directive.

THE CHAIRMAN: Jien se nagħmel l-aħħar mistoqsija tiegħi għax ovvjament il-ħin qiegħed jagħfas u mbagħad nagħti l-kelma lill-Onor.

Buttigieg għax xtaqet tgħid xi ħaġa wkoll.

Aħna hawnhekk nafu li n-nies li jgħaddu minn sitwazzjoni ta' brain death, il-qraba tagħhom kważi kollha jaċċettaw li jagħtu l-organi tagħhom.

Aħna l-iskop tagħna hu li jkollna aktar organi disponibbli imma ma rridux niġu nidhru li qisna qegħdin nikkaċċjaw għall-organi, jiġifieri rridu nagħmluha tidher bħala xi ħaġa altruwistika, kif fil-fatt hi.

Mela apparti milli nagħmlu kampanji tajbin, bħalma semmiet l-Onor.

Buttigieg, biex forsi jkun hemm iktar nies li jagħtu l-organi meta jkunu għadhom ħajjin, u apparti dawk is-sitwazzjonijiet fejn ikollok team apposta li jieħu ħsieb tal-cadaveric deaths, hemm xi mezz ieħor ta' kif nistgħu nżiedu l-organi disponibbli għat-trapjanti?

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Bħala human organs ma naħsibx li hemm, jiġifieri inti għandek dawn is-sistemi fejn idealment tkun an opt-in system.

Il-fatt li issa qed jesperimentaw b'din l-idea tal-opt-out hi proprju minħabba l-fatt li l-opt-out system tagħtik aktar organi.

Imma mbagħad għandek dawk il-perikli li semmejt aktar kmieni.

THE CHAIRMAN: Dawk il-brain deaths li jirnexxielhom jaħżnu l-organi tagħhom .…

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Imma l-mistoqsija tiegħek kienet fuq jekk għandekx tistaqsi lill-familjari jew le.

Jien staqsejtek fuq kif tista' iżżid in-numru ta' organi disponibbli.

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Imma jekk inti għandek nies li huma brain dead, dawn se jneħħuhom minn fuq il-life-support system.

Inti tħallihom fuq dawn il-magni jekk trid tieħu l-organi tagħhom u biex tieħu l-organi tagħhom trid il-permess tal-familjari.

S'issa hawn Malta dejjem hekk ħdimna.

Jekk inti se teħodhom mingħajr il-permess tal-familja tagħhom, awtomatikament se tkun daħħalt l-opt-out system.

Jiġifieri fejn bniedem ma esprimix ruħu li huwa favur jew le għad-donazzjoni tal-organi, inti qed tgħid li la dan huwa brain dead, se neħodlu l-kilwa tiegħu!

Li jiġri hu li se jkollok konsegwenzi psikoloġiċi fuq il-familja tiegħu.

THE CHAIRMAN: Teħodhom mingħajr ma tkun informajt lill-qraba.

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Jew informaw lill-qraba u l-qraba jirrifjutaw jew inkella ma jinformawx lill-qraba u jaqbdu u jieħdu l-organi, imbagħad isiru jafu li difnu lil missierhom jew lil ommhom mingħajr qalbhom!

Naħseb li rridu nirrikonoxxu li loġikament ħafna nies jafu li mingħajr kilwa jew mingħajr qalb dak huwa ġisem mejjet u allura mhux se tagħmel differenza.

Imma xorta jibqa' il-fatt li hemm il-fenomenu li n-nies jassoċjaw atteġġjament psikoloġiku ma' ċerti organi tal-ġisem.

Jien personalment, kif semmejt aktar qabel, lest li nagħti l-organi kollha li huma disponibbli imma fir-rigward tal-corneas għandi daqxejn tal-apprehension.

Veru li mejjet se nkun imma xorta naħsibha mod ieħor.

Loġikament meta jistaqsuni naf li ma jagħmilx sens dak li nkun qed ngħid imma hekk inħoss!

Forsi hemm xi ħaġa li ġrat f'ħajti fil-passat imma jien għandu jkolli d-dritt li ngħid le?

Jiena lest li nagħti l-qalbi, il-fwied, il-kliewi u kull ħaġa oħra imma l-corneas ma rridx nagħtihom.

THE CHAIRMAN: Il-corneas hemm lok fejn jistgħu jiżdiedu d-donazzjoni tagħhom.

Ovvjament ikun hemm nies li jmutu with a cardiac death u fuq dawk inti għandek iktar ħin biex teħodhom, speċjalment jekk ikollhom id-donor card.

Jiġifieri jekk jirnexxilek tikkoordina team apposta, dawn ikunu jistgħu jaraw dawk li jkunu mietu a cardiac death u jekk jaraw li jkollhom id-donor card jeħdulhom il-corneas tagħhom.

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Personalment ma nħossx li wieħed ikun qed jirrispetta d-dinjità tal-bniedem jekk jitteħdulu l-organi tiegħu sempliċement għax ikun qiegħed fuq il-life support system mingħajr ma jiġu informati jew mingħajr ma jkun hemm il-kunsens tal-familjari.

U anke l-familji għandhom jipprovaw jifhmu x'kienu jixtiequ li jagħmlu t-tifel jew it-tifla tagħhom.

Forsi xi darba waqt l-ikel it-tifel qal li ma jixtieqx jagħti l-organi u allura hemmhekk tista' toħloq effetti psikoloġiċi 'l quddiem jekk dawn jagħtu l-kunsens tagħhom.

Imbagħad wara jibqgħu jħossu li t-tifel tagħhom darba kien esprima li ma jixtieqx jagħti l-organi.

Jiena naħseb li hemm periklu soċjoloġiku u jkolli ngħid anke politiku jekk wieħed jidħol f'area fejn mhuwiex qed jirrispetta dak il-bniedem wara li jkun miet għax jaħseb li la l-ġisem huwa mejjet, allura sar oġġett li jista' jagħmel li jrid bih.

Fil-fatt anke l-liġi tirrikonoxxi li l-privatezza għandha tibqa' u li l-familja għandhom id-dritt li jiddisponu mill-ġisem kif tgħid il-kultura tagħhom.

THE CHAIRMAN: Jekk inti jkollok sistema ta' required request, jiġifieri li t-tobba jridu jkunu jafu kull pazjent li jidħol l-isptar x'inhi d-donor status tiegħu, tista' toħloq effett psikoloġiku fuq il-pazjent għax dan se jibda jistaqsi lilu nnifsu għalfejn it-tabib qiegħed jagħmillu dik il-mistoqsija partikolari!

IL-PROF.

PIERRE MALLIA: Hekk hu.

Dak il-pazjent se jibda jistaqsi lilu nnifsu; "Allura jien se mmut?!"

Naħseb dak mhuwiex il-mument fejn wieħed għandu jiġi mistoqsi dik it-tip ta' mistoqsija.

Li wieħed ikollu mniżżel fuq il-file u jiċċekkja, dik ħaġa oħra.

Hawnhekk fil-fatt ridt nasal għal punt ieħor li jien konvint li hawn Malta ma ssirx imma kif ngħidu, the devil is in the detail, u allura inti ma tafx 50 sena oħra kif se nkunu u l-liġi hijiex se tibqa' hemmhekk.

Mela rridu naraw li ma jkollokx pazjenti li jkunu potential recipients u potential donors taħt l-istess team imma jridu jkunu konsulenti differenti biex anke l-familji jħossu li d-deċiżjoni tal-mewt tal-qarib tagħhom ittieħdet mingħajr l-ebda kunflitt ta' interess.

Naturalment hawn Malta hekk jiġri imma ma nistgħux inħalluha fil-buona volontà u fl-etika tat-tobba biss.

Ladarba se jkollok liġi rridu ndaħħluha wkoll għax jaf jinqala' każ fejn ikollok żewġ pazjenti taħt konsulent wieħed.

U f'dak il-każ il-liġi trid tispeċifika li dak il-konsulent ikollu jitfa' wieħed mill-pazjenti taħt konsulent ieħor.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Insejjaħ lill-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Naħseb li wara dawn il-laqgħat kollha dħalna sew f'dan is-suġġett u l-feeling ġenerali li ħadt jien mill-maġġor parti assoluta tal-kelliema li ġew ikellmuna hu li għandna mmorru għall-opt-in system u rridu nilleġiżlaw.

Naħseb li dan huwa punt importanti ħafna.

Mill-ewwel laqgħa wkoll smajna fuq l-importanza tad-donor card u jien personalment nemmen li din għandha tkun jew mal-ID jew mal-liċenzja u tkun marbuta ma' reġistru li jagħti poter lit-tobba.

Naħseb li llum qegħdin nitfgħu ħafna piż fuq it-tobba u dan huwa inġust għax dawn qed ikollhom imorru fuq il-familji u bħal speċi jittalbu għal xi ħaġa, u din qiegħda toħroġhom bħala insensittivi f'sitwazzjonijiet bħal dawn.

Ovvjament huma għandhom l-esperjenza li din jistgħu jagħmluha imma naħseb li l-liġi għandha tgħin biex kemm jista' ikun it-tobba, f'dak il-ħin partikolari, ikunu sereni għax jafu li qegħdin jagħmlu dak li l-pazjent xtaq l-ewwel u qabel kollox.

Bħalma diġà għedt, jiena nemmen ħafna in empowering our citizens u allura nemmen li m'għandniex nistennew din ix-xi ħaġa li dan il-Kumitat għandu jirrakkomanda u m'għandniex nistennew li nilleġiżlaw imma għandna nibdew naħdmu fuq kampanji minn issa għax sakemm nilleġiżlaw u sakemm napprovaw se jilħqu jmutu n-nies u l-organi tagħhom jistgħu jsalvaw il-ħajja ta' nies oħrajn.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzja lill-Onor.

Buttigieg kif ukoll lill-Prof.

Hawnhekk nistgħu nagħlqu dawn is-serje ta' laqgħat li saru b'mod konġunt bejn il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali u l-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa.

Issa ovvjament se noħorġu rapport u paripassu ma' dak ir-rapport se noħorġu White Paper.

Ovvjament se ssir ukoll konsultazzjoni pubblika iktar wiesgħa biex finalment imbagħad jiġu drafted il-liġijiet li jiġu ppreżentati u diskussi fil-Parlament.

Fl-aħħarnett nawgura lilkom u lill-familji tagħkom Milied ħieni u sena ġdida mimlija risq.

Nirringrazzjakom.

Fit-9:06 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar tard.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees health


KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

LAQGĦA NRU.

L-Erbgħa, 17 ta' Diċembru 2014

Il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:51 p.m.

L-Onor.

PREŻENTI: Is-Segretarju Parlamentari għas-Saħħa l-Onor.

Peress li din kienet laqgħa konġunta mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, kien hemm preżenti wkoll: L-Onor.

Is-Sur Andre Vella, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali kien preżenti għal-laqgħa.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 8 li saret nhar l-Erbgħa, 26 ta' Novembru 2014 ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR IT-TFASSIL TA' LEĠIŻLAZZJONI DWAR IT-TRAPJANTI TA' ORGANI - KONTINWAZZJONI

Il-Kumitat stieden lir-Reverendu Professur Emmanuel Agius biex jagħmel il-preżentazzjoni tiegħu.

Prof. Agius semma' kif jeżistu żewġ dokumenti Ewropej importanti li għandhom jispiraw il-leġiżlazzjoni lokali.

Dawn huma l-Oviedo Protocol tal-2002 u d-Direttiva 2010/45/EU.

Problema li teżisti hija li hemm diversi opinjonijiet dwar it-timing ta' x'ħin għandhom jittieħdu l-organi.

Għaldaqstant il-liġi trid tiffoka fuq dan il-punt u fl-istess ħin tassigura li l-pazjent jingħata l-kura meħtieġa u li kemm jista' jkun, ikun hemm l-involviment tal-qraba.

Prof. Agius sostna li huwa importanti ħafna li jkun hemm definizzjoni ċara ta' "mewt" għax mhux definita fil-liġijiet tagħna.

Prof. Agius għalaq il-preżentazzjoni tiegħu billi qal li hu favur l-opt-out system.

Wara kien hemm diskussjoni fejn il-Membri preżenti staqsew diversi mistoqsijiet.

Miegħu kien hemm ukoll Dr Cacciattolo u l-Avukatessa Bridget Gafà li huma membri tal-LOTAC.

Prof. Mallia spjega kif il-LOTAC huwa inkarigat biss mil-live transplants u peress li bħala kumitat jaħdmu ħafna in the background ftit huma li jafu bix-xogħol tal-kumitat.

Dr Bridget Gafa spjegat li l-liġi Awstrijaka biss, titkellem fuq min hu s-sid tal-katavru.

Kompliet tispjega kif l-Ingliżi għandhom il-prassi li jekk pazjent imut l-isptar, il-ġisem tiegħu jsir tal-isptar u huma jiddeċiedu fuq l-organi tiegħu.

Il-prassi f'pajjiżna hi li meta mejjet ikollu donor card, il-qraba jiġu avviċinati biex jagħtu l-permess li tkun tista' ssir donazzjoni tal-organi, peress li d-donor card m'għandhiex saħħa legali.

Madankollu huma rari dawk il-qraba li joġġezzjonaw fuq id-donazzjoni tal-organi meta il-mejjet ikollu donor card.

Anzi, Dr Gafa kompliet tispjega, li dan l-aħħar kien hemm tliet okkażjonijiet fejn il-qraba xtaqu jagħtu l-organi tal-għeżież tagħhom mingħajr ma dawn kellhom donor card!

It-tielet mistiedna kienet Dr Bridget Ellul, Kap tad-Dipartiment tal-Patoloġija.

Dr Ellul spjegat li x-xogħol tagħha tagħmel awtopsji lill-kadavri.

Hi kompliet tgħid li ħafna minn dawn it-trapjanti li jsiru jkunu każijiet ta' trawma u kważi kollha jkunu każijiet mediku-legali fejn ikollu jidħol il-Maġistrat fihom.

Wara li jkun sar it-trapjant, id-disposal tal-ġisem ma jmurx f'idejn il-qraba imma jrid jingħata l-permess mill-Maġistrat l-ewwel.

Fil-fatt kull darba li jkunu se jagħmlu trapjant minn persuna li tkun daħlet l-isptar bħala a police case, ikollu jiġi informat il-Maġistrat.

Rigward id-definizzjoni ta' "mewt", Dr Ellul qalet li fil-liġi tagħna m'hemmx definizzjoni eżatta u għalhekk għandha titħalla f'idejn it-tobba.

Fil-fatt il-World Medical Association kienet ħarġet b'definizzjoni imma fl-2006 bidlitha għall determination of death.

Dr Ellul semmiet ukoll x'mezzi jintużaw biex ikun deċiż li persuna hija mejta.

Dr Ellul uriet ix-xewqa li f'Malta tiddaħħal l-opt-in system u li jkun hawn reġistru fejn jitniżżel isem min jixtieq jagħti l-organi tiegħu.

Il-Professur Mary Anne Lauri, Pro-Rettur, spjegat li kienet għamlet riċerka ma' tobba, il-pubbliku inġenerali, d-donaturi u reċipjenti tal-organi, u dawn kollha kienu favur id-donazzjoni tal-organi.

Fil-fatt l-attitudni lejn id-donazzjoni tal-organi hija waħda pożittiva ħafna.

Madankollu meta staqsithom dwar l-opt-out system, kien hemm bidla radikali.

Dan għaliex ħadd ma ried li jkun hemm individwu ieħor li jiddeċiedi hu jekk iridx jagħti l-organi.

Bil-permess tal-Kumitat, Prof. Lauri ppreżentat lill-Kumitat:

Prof. Lauri enfasizzat li d-donor card għandha tingħata saħħa legali, kif ukoll li għandu jkun hemm imniżżel ix-xewqa tal-individwu fuq l-Identity Card.

Kif ukoll li kull tant żmien isiru kampanji favur id-donazzjoni tal-organi u li kull sena jkun hemm Organ Donation Day.

Wara l-Kumitat stieden lill-Professur Pierre Mallia Ethics Advisor, Medical Council of Malta Coordinator, Bioethics Research Programme Professor, Bioethics, Family Medicine & Patients' Rights fejn beda l-preżentazzjoni tiegħu billi stqarr li idealment ikun hawn biżżejjed organi biex tfejjaq lil kulħadd imma d-donazzjoni tal-organi hija volontarja.

Għalhekk irridu naċċettaw li qatt mhu se jkollna biżżejjed organi disponibbli.

Rigward kampanji edukattivi Prof. Mallia qal li dawn għandhom xorta jsiru irrispettivament jekk tidħolx l-opt-in jew l-opt-out system.

Fit-9:06 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar tard.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR IX-XOGĦOL TAL-KAMRA

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 25

It-Tlieta, 13 ta' Jannar 2015 fis-6.30 p.m.

L-iSpeaker, President tal-Kumitat Permanenti dwar ix-Xogħol tal-Kamra, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tlieta, 13 ta' Jannar 2015 fis-6.30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt, b'din l-aġenda:

Xogħol tal-Kamra

Affarijiet oħra

9 ta' Jannar 2015 SKRIVAN TAL-KAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx