KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 12

It-Tnejn, 2 ta' Frar, 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru. 12

It-Tnejn, 2 ta' Frar, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7:12 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 11 li saret fis-26 ta' Novembru, 2014, ġew konfermati.

MADAM CHAIR (Onor. Marlene Farrugia): Korrispondenza m'għandniex għalhekk nistgħu ngħaddu mal-ewwel għall-item li għandna fuq l-aġenda llejla.

DISKUSSJONI DWAR IL-POLICY AND DESIGN GUIDANCE: CEMETERIES, KIF APPROVATA MILL-MALTA ENVIRONMENT AND PLANNING AUTHORITY.

MADAM CHAIR: Nistieden lis-Segretarju Parlamentari, Michael Falzon, sabiex jagħtina brief ta' x'se jkun hemm f'din il-policy, jgħidilna xi nbidel mill-policy li kienet diġà teżisti u kif se ntejbuha.

MICHAEL FALZON (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u Simplifikazzjoni Amministrattiva): Grazzi, Madam Chair, l-ewwel se nagħti overview żgħira, imbagħad nirriferi wkoll għal fejn kien hemm xi żewġ issues li tqajjmu fid-diskussjoni fil-plenarja f'ambitu ieħor imma li bħala amministrazzjoni m'hemmx diffikultà li nindirizzawhom f'dan l-istadju wkoll.

Effettivament sal-lum m'għandniex cemetries policy, għalkemm għandna l-Burials Ordinance tal-1869.

Għalhekk nistgħu ngħidu li teżisti sitwazzjoni frammentata, u kienu ħarġu policy guidelines biex issir xi forma ta' policy.

Wieħed irid jara wkoll fejn xtaqna mmorru bħala pajjiż, jekk aħniex se nżidu ċimiterji ġodda, jew jekk aħniex se nħarsu lejn li nestendu dawk li huma eżistenti.

Il-policy innifisha tibda bl-oġġettivi u l-istrateġija.

Punt li joħroġ mill-ewwel huwa l-punt dwar estensjonijiet għal ċimiterji eżistenti.

Din il-policy ma tippermettix li jkun hemm ċimiterji totalment ġodda, imma fuq estensjoni ta' ċimiterji, ovvjament f'ċirkostanzi fejn id-domanda hija ġustifikata, u fejn il-lokazzjoni ma tkunx toħloq problemi kbar.

Jekk wieħed iħares lejn il-leġiżlazzjoni, jara li hemm il-framework Ewropew u l-framework lokali, li kif diġà għedt hemm parti minnu li jaqa' taħt il-Kodiċi tal-Liġijiet tal-Pulizija, Kapitlu 10, il-Burials Ordinance tal-1869 u l-Addolorata Cemetery Ordinance, għax fil-fatt, iċ-Ċimiterju tal-Addolorata huwa meqjus bħala l-post prinċipali fejn isir id-dfin.

Bħala strateġija ġenerali, il-policy ma tippermettix ċimiterji ġodda imma qed nitkellmu fuq estensjonijiet għal ċimiterji, jew inkella oqbra ġodda within the existing cemeteries sakemm hemm ċertu element ta' ġustifikazzjoni.

Il-policy imbagħad titkellem dwar siti li huma protetti, constrains fiżiċi, ġeoloġija, pedoloġija, idroloġija, u l-affarijiet l-oħra kollha li jista' jkollhom effett.

Hemm ukoll ir-risk assessment, id-disinji u anke l-method of construction fejn hemm ukoll id-diagrams.

Xi ħaġa totalment innovativa hija li għandu jkun hemm element ta' management plan għal dak li huwa aċċess, car parking, sistema ta' maintenance u upgrading, mhux sempliċement sar ċimiterju, kif forsi għandna wħud li saru, imbagħad ma jibqax jintuża, jaqa' biċċiet u ħadd ma jagħti kas ta' xejn.

Fl-aħħar imbagħad immorru għal dawk li qed inħarsu lejhom bħala alternative methods of funerary techniques fuq l-art, fil-baħar u options alternattivi.

Naf li kien hawn żewġ preokkupazzjonijiet prinċipali, waħda minnhom kienet dwar l-acquamation u resomation.

Jien għedt u nerġa' ngħid li jekk naraw li m'hemmx bżonnha m'hawn l-ebda diffikultà min-naħa tal-amministrazzjoni li titneħħa; naf li kienet meqjusa xi ftit offensiva għas-sentimenti ta' xi wħud.

Kienet intweriet ukoll ix-xewqa li tiġi msaħħa l-protezzjoni ta' ċimiterji storiċi.

Madam Chair, jien ippruvajt niġbor il-punti li hawn fil-qosor; ejjew dak li hemm bżonn nagħmlu, naqbdu u nagħmluh.

MADAM CHAIR: Hawn kummenti?

L-Onor.

RYAN CALLUS: Sinjura President, l-ewwel nett niskuża ruħi li ġejt ftit tard.

Irrid ngħid li l-Oppożizzjoni, b'mod ġenerali, qed tilqa' din il-policy b'mod pożittiv għax huwa tajjeb li wieħed jirregola, f'settur fejn forsi s'issa ma kienx hemm regolazzjoni.

Huwa pożittiv il-punt li qajjem l-Onor.

Falzon li mhux se jkun hemm il-possibilità li jkun hemm ċimiterji ġodda.

Mil-lat ambjentali din hija pożittiva għax b'hekk se nnaqqsu mill-pressjoni dejjem tikber fuq il-kampanja tagħna; huwa ovvju li jekk se tagħmel ċimiterju ġdid ma tagħmlux fejn hemm ir-residenti u allura huwa naturali li ċimiterji ġodda, jekk kienu se jiġu permessi, kienu se jsiru f'żoni barra miż-żona tal-iżvilupp.

Għalhekk aħna nirrikonoxxu li dan huwa punt pożittiv, anke naturalment għax dan huwa settur li huwa xi ftit dettat mis-suq għax ma jridx ikollok over supply, iktar u iktar jekk din tkun ta' xejn għax fil-verità nkunu qegħdin nieħdu art mingħajr bżonn.

Nirrikonoxxu wkoll l-fatt li l-Onor.

Falzon fehem il-pożizzjoni tagħna dwar ir-resomation u l-acquamation.

Jien kont qajjimt din maċ-Chairman u ċ-Chief Executive Officer fil-Bord tal-MEPA u kont għedt li din mhijiex kwestjoni ta' reliġjon, imma hija kwestjoni ta' dinjità tal-bniedem.

Bħala Oppożizzjoni aħna deherilna – u kien hemm ukoll numru ta' kummenti fil- pubbliku dwar dan – li dan l-istil ta' dfin, fejn prattikament għandek il-ġisem li jiġi magħmul likwidu mbagħad partijiet mil-likwidi jintefgħu mas-sewage, mhuwiex mod uman kif wieħed jitratta l-fdalijiet tal-bniedem.

L-aħħar punt li xtaqt nagħmel huwa dwar il-preżervazzjoni ta' ċimiterji storiċi.

Fil-policy kif inhi sal-lum jien għad m'għandix dak il-konfort dwar il-preżervazzjoni ta' dawn iċ-ċimiterji storiċi, u se nagħti eżempju.

Din il-policy se tippermetti l-estensjoni taż-żewġ ġonna storiċi li hemm taħt l-Imdina?

Fis-Siġġiewi hemm iċ-ċimiterju ta' Brija, li kien ta' żmien il-pesta, u dak ta' taħt is-Salib tal-Għolja, li wkoll imur lura mijiet ta' snin.

Din il-policy se tagħti lok li dawk jiġu estiżi?

F'dan il-punt din aktar hija kwestjoni ta' preżervazzjoni ta' storja milli teħid ta' art agrikola.

Nixtieq li s-Segretarju Parlamentari jgħidilna x'assigurazzjoni hemm f'din il-policy li se jiġi preservat il-wirt storiku ta' dawn iċ-ċimiterji.

Jiena nemmen li ġaladarba nespandu ċimiterji bħal dawn, il-karatteristika storika tagħhom żgur li tinbidel.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Fil-fatt xtaqt inżid ftit ma' dak li kien qed igħid il-kollega tiegħi l-Onor.

L-ewwel nett wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni li għandna rħula li ċ-ċimiterji tagħhom huma kollha wżati u m'għandhomx fejn jikbru, bħal pereżempju Ħ'Attard, Ħal Balzan u Ħal-Lija.

Dawn huma postijiet fejn iċ-ċimiterji eżistenti li hemm m'hemmx fejn tkabbarhom għax m'hemmx art madwarhom.

Jiġifieri għandna ċimiterji fejn extensions mhumiex possibbli, u huma f'lokalitajiet li qegħdin jikbru u d-domanda għall-oqbra qiegħda tikber.

L-istess sitwazzjoni teżisti fir-Rabat fejn m'hemmx fejn tidfen, u għalkemm Ħad-Dingli hemm ċimiterju m'iniex ċert jekk hemmx postijiet fih fejn wieħed jidfen.

Issa niġi għall-issue li semma l-Onor.

Callus, jiġifieri iċ-ċimiterji li hemm taħt ir-Rabat.

Jien ma nafx kemm dawn iċ-ċimiterji huma storiċi, fis-sens li ma nafx xi storja fihom – naf li wieħed minnhom huwa Tal-Ingliżi u l-ieħor tal-pesta – però nħoss li jekk aħna ma rridux nagħmlu ċimiterji ġodda, irridu nagħtu lok li ċ-ċimiterji jestendu.

Fil-fatt din il-policy tipprovdi għal extensions, imma x'inhu l-aħjar?

Nestendu ċ-ċimiterji li huma diġà eżistenti, li jista' jkun li mhumiex jintużaw u jinsabu mitluqa, jew nippruvaw nirranġawhom u nagħtuhom il-valur li jixirqilhom bħala ċimiterji?

Naturalment trid testendihom ukoll għax inkella ma jagħmilx sens finanzjarjament.

Issue oħra hija – ma nafx jekk din il-policy tidħolx fiha – li l-oqbra huma attività ekonomika, u naħseb li l-privat għandu jingħata ċ-ċans jidħol fiha wkoll.

Veru li din il-policy ma tidħolx fuq kif jitmexxew iċ-ċimiterji, però sal-lum, safejn naf jien, iċ-ċimiterji f'Malta huma jew tal-Knisja jew tal-Istat.

Ma jidhirlix li hemm xi ħaġa f'din il-policy li tipprekludi lil xi ħadd mill-privat jekk ikun irid jidħol biex jirranġa xi ċimiterju.

Din hija attività ekonomika bħall-oħrajn, u jiena nemmen li fejn jista' jagħmel il-privat, il-Gvern għandu joħroġ minnha.

Ma jidhirlix li din il-policy titkellem dwar dan, imma ma nafx jekk hemmx xi ħaġa li b'xi mod tista' tipprekludi milli jsir dan.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Xtaqt nagħmel kjarifika dwar l-idea ta' resomation.

Ir-resomation huwa fast, fast foward tal-proċess kif il-bniedem jiddeġenera wara mewtu, jiġifieri la hija kwestjoni ta' reliġjon u lanqas ta' dinjità għax hija deġenerazzjoni li hija kkontrollata b'mod xjentifiku u xorta jifdal debris li wieħed ikun jista' jieħdu miegħu d-dar, bħalma jkun hemm fil-cremation.

Dwar is-sistema taċ-ċimiterji, naqbel ħafna ma' dak li qal l-Onor.

Callus li rridu noqogħdu attenti biex nibżgħu għaż-żona tal-kampanja tagħna u ma nestendux iċ-ċimiterji, b'mod partikolari dawk żgħar, dawk tal-pesta u oħrajn, però l-valur storiku tagħhom huwa importanti li rridu nagħtuhulhom; wara kollox irridu niftakru li hemmhekk hemm midfuna missirijietna jew l-antennati tagħna.

Hemm imbagħad ċimiterji fil-kampanja li għandhom spazju fejn jistgħu jespandu mingħajr ma jeffettwaw l-underground watertable.

Wieħed li naf bih, għax qiegħed f'żona fejn għext, huwa dak ta' Sant'Andrija Ħaż-Żebbuġ, fejn jistgħu jinqdew bih kemm nies min-naħa tar-Rabat kif ukoll nies min-naħa ta' Ħaż-Żebbuġ u l-inħawi.

Mill-aspett ta' masterplan tal-Addolorata, li ħadem ħafna fuqu wkoll il-Gvern preċedenti, irrid ngħid li personalment naqbel miegħu ħafna u kont dħalt fih ħafna meta kont Ministru responsabbli mis-saħħa.

Naqbel ukoll mal-idea li għandu jkun hemm cremation.

Irrid ngħid ukoll li ma naqbilx ma' dak li qal il-kollega tiegħi l-Onor.

Charles Buhagiar dwar li għandu jidħol il-privat meta niġu għad-dfin.

Veru li fejn jidħlu l-oqbra għandek demand u supply, u li bħalissa d-domanda hija kbira and if we flood the market, il-prezz jorħos, però l-mod kif isiru l-kuntratti u l-mod kif jittieħdu l-postijiet huwa revenue qawwi għall-Gvern tal-ġurnata li saħansitra jidħol fil-miljuni.

Meta niġu għall-operat insibu li hemm ħafna problemi ta' superviżjoni f'dak tal-Istat, aħseb u ara x'hemm f'tal-privat, u l-privat ikollu interessi kummerċjali oħra li ma jinvolvux biss dfin imma affarijiet oħra li jistgħu jinvolvu nies minn barra minn Malta.

Jien kelli esperjenza ta' dan min-naħa tas-Superintendent for Public Health.

Jiġifieri wieħed irid iħares lejn l-affarijiet aktar bir-reqqa jekk niġu biex, minbarra l-Istat u l-Knisja, indaħlu l-kummissjonanti tal-funerali fejn jidħol id-dfin.

Sal-lum il-ġurnata nista' ngħid li jiena ftit xettiku minn dak l-aspett.

MADAM CHAIR: Grazzi.

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Jien xtaqt nistaqsi x'se jiġri meta l-oqbra li hawn jimtlew kollha.

MICHAEL FALZON: Madam Chair, ħalli l-ewwel nirrispondi għad-domandi tal-Onor.

Jien nemmen bid-djalogu bis-serjetà, jiġifieri issa naqbdu d-dokument, induruh paragrafu, paragrafu – preżenti hawn il-Perit Asciak li kien il-moħħ wara dan id-dokument u ħadem ħafna fuqu – u naraw fejn nistgħu nibdlu.

Fuq li ma jkunx hawn ċimiterji ġodda, jidher li hawn qbil across the table, għalkemm il-kollega, l-Onor.

Charles Buhagiar, qal li forsi nistgħu nagħmlu l-ġodda.

Il-deċiżjoni hija – u jidher li hawn qbil dwarha u kien hemm qbil anke fil-MEPA – li ma nagħmlux ċimiterji ġodda.

Fuq il-kwestjoni tal-aspett storiku, nistgħu naraw f'liema parti tal-policy se ndaħħluha.

M'hawn l-ebda diffikultà li ma nħarsux l-aspetti storiċi; Allaħares ikollna diffikultà dwar dan!

Fuq il-kwestjoni tal-privat, irrid ngħid li m'għandix problema bil-privat, imma rridu naraw li bl-istess mod li nibżgħu li ma nagħmlux l-aquamation għal ħaġa u għal oħra, ma nagħmlux l-affarijiet b'tali mod li biex jidfnuk x'imkien… Jien ngħid għalija, jekk jidħol il-cremation, niktibha minn issa li rrid li niġi cremated.

Jiena għandi waħda mill-ewwel organ doner cards li jeżistu ġewwa l-pajjiż li turi x-xewqa tiegħi li meta mmut jieħdu li jridu; aħjar milli joqogħdu jiekluni l-wirdien.

Imma ejjew noqogħdu attenti li ma nispiċċawx f'sitwazzjoni fejn xi ħadd, minn tomna art, jibda jispekola kemm se joħroġ postijiet ta' sitta b'erba'!

Dwar is-suġġerimenti l-oħra nistgħu induruhom issa; hawn il-Perit Asciak, iċ-Chairman u s-CEO tal-MEPA u m'għandhiex tkun problema.

MADAM CHAIR: Xtaq jagħmel kumment l-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Jiena noqgħod Ħal Kirkop, fejn iċ-ċimiterju hu li hu u huwa magħluq qisu roundabout.

Bħalu hemm l-Imqabba u postijiet oħra.

MICHAEL FALZON: Onor. Bezzina, fejn nistgħu nestendu, nestendu.

MADAM CHAIR: Imma dawn huma mdawrin bil-bini.

MICHAEL FALZON: Imma jien xi tridni nagħmel?

Nesproprja d-djar, inwaqqgħuhom u nagħmluhom ċimiterji?!

M'għandix risposta ħlief li fejn nistgħu nestendu, nestendu.

L-Onor.

GODFREY FARRUGIA: Il-valur arkitettoniku taċ-ċimiterju tal-Addolorata ttieħed in konsiderazzjoni għaliex dak jista' wkoll joħloq ċertu turiżmu mill-aspett ta' kultura u mill-aspett artistiku.

MICHAEL FALZON: Jiena żgur li ma mmurx tour hemm!

MADAM CHAIR: Onor. Buhagiar tixtieq iżżid xi ħaġa?

CHARLES BUHAGIAR: L-Addolorata huwa ċimiterju storiku, anke jekk tħares lejn l-arkitettura li fih, però sadanittant xorta nestenduh.

Jiġifieri m'iniex qed nara diffikultà li jkun hemm ċimiterji oħrajn storiċi li nestenduhom, basta jsiru bil-galbu.

Ma naħsibx li nistgħu blanket prohibition li għax ċimiterju jkun storiku, ma testendihx.

MICHAEL FALZON: Le, mhux dak huwa l-ħsieb.

Nistgħu nagħmlu safeguard fejn ngħidu li l-estensjoni trid issir b'rispett lejn l-aspett storiku jew dak li jeżisti sal-lum.

MADAM CHAIR: Onor. Falzon, aktar kmieni inti semmejt il-management plans li jinkludu parking lots madwar iċ-ċimiterji, li jistgħu jsiru bżonn aktar ma jgħaddi ż-żmien.

Kif se niddeterminaw id-daqs?

Għax dan ukoll jista' jkun kruċjali f'kemm se tittieħed art ġdida speċjalment f'dik li hija ODZ, anke jekk jidħol il-privat biex jieħu ħsieb dan is-servizz.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG (Chief Executive Officer, MEPA): L-ewwel ħaġa li rrid niġbed l-attenzjoni għaliha hija li ċ-ċimiterji kollha li għandna huma xi ftit jew wisq storiċi.

Issa jew irridu nagħmlu lista ta' dawk iċ-ċimiterji li se neżentaw mill-policy, inkella jekk se nagħmlu blanket prohibition se nkunu għamilna l-policy għalxejn.

MADAM CHAIR: Jiena nissuġġerixxi li ma jkunx hemm blanket provision imma li ndaħħlu klawsola li tipproteġi l-parti storika u l-mod tal-estenjoni tkun distinta minn dik il-parti.

MICHAEL FALZON: Naħseb li ma nftehimtx tajjeb.

Is-CEO għandu raġun għax legalment bi provision aħna nifhmu… Jien ridt ngħid li nagħmlu provision fis-sens li kull estensjoni għandha dejjem tirrispetta l-karattru u żżomm in line ma' dak li hemm.

Jiġifieri ma ridtx ninftiehem li għandha ssir prohibition, imma provision li tkun tgħodd għal kollox, biex ma noqogħdux ngħidu "dan" storiku u "dan" mhux, imma li tkun tfisser li jekk "dan" l-istil tiegħu huwa whatever, f'daqqa waħda ma tagħmlux mod ieħor.

MADAM CHAIR: Onor. Falzon, jien naħseb li l-crucial point hawnhekk hija l-pożizzjoni tal-water table u fejn se tintgħażel li ssir estensjoni.

MICHAEL FALZON: Dak huwa kollu pprovdut ġol-policy.

MADAM CHAIR: Mela dik ħsibna għaliha wkoll.

Sur Buttigieg, tista' tkompli.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Kif kien qed isemmi l-Onor.

Falzon, ovvjament il-policy tagħmilha ċara li rridu nieħdu into consideration kull ċimiterju on its own merits u kif se ssir l-estensjoni.

Jekk ovvjament għandna bżonn inbidlu xi ħaġa mill-wording biex...

MICHAEL FALZON: Nistgħu naqbdu u nagħmluhom issa, m'għandix diffikultà.

Jien qed nissuġġerixxi, u hekk donnu kien it-tħassib, li l-kliem minn "and acquamation" sa "chemical breakdown" nneħħuh u ngħidu "other viable techniques will be developed in the future".

RYAN CALLUS: Għalina bħala Oppożozzjoni, tajjeb hekk.

MICHAEL FALZON: Lill-Perit Asciak rridu nistaqsu jekk hemmx xi diffikultà, għax hu l-espert mhux jien.

IL-PERIT RAPHAEL ASCIAK (Assistent Direttur, Taqsima tal-Infurzar, MEPA): Aħna bħala kumitat rajna literature u riċerka li saret barra minn Malta.

Fil-policy hemm imsemmijja t-techniques li jeżistu llum.

MADAM CHAIR: Dik naħseb li nistgħu nħalluha.

MICHAEL FALZON: Dik inħalluha u nneħħu minn "and" sa "breakdown" u tidħol il-kelma "and" qabel "cryomation".

MADAM CHAIR: Hawn xi klawsoli oħra li tixtiequ tbiddlu?

MICHAEL FALZON: Naħseb li rridu nżidu żgur huwa fejn qed nitkellmu fuq l-aspett ta' extension f'paġna 9.

U naraw xi rridu nbidlu wkoll biex nassertjawha aktar f'paragrafu 6.6.

Fil-kas, li hemm f'paragrafu 6.6.1 inħalluha.

RYAN CALLUS: Onor. Falzon, forsi l-preżervazzjoni tista' tkun iktar protetta jekk ikollna segregazzjoni ċara bejn l-antik u l-ġdid.

Jiena ili kważi sentejn fuq il-Bord tal-MEPA u nara li hemm ħafna suġġettività, u dak li forsi għall-kollega tiegħi jidher sabiħ, għalija kapaċi ma jkunx.

Jekk forsi għandna ċimiterju f'forma ta' kwadru u se tkabbru, billi sempliċement tagħmel bieb f'wieħed mill-ħitan tkun qed tgħin iktar fil-preżervazzjoni tiegħu.

Kieku kellek twaqqa' ħajt minnhom kompletament, allura l-modern mal-ġdid iktar se jidħlu flimkien, u fl-opinjoni tiegħi, il-preżervazzjoni storika mhijiex se tkun daqshekk b'saħħitha.

Għalhekk naħseb li l-wording fuq is-segregation għandu jkun ċar iktar milli kif inhu bħalissa.

CHARLES BUHAGIAR: Imma allura jekk se nestendu ċ-Ċimiterju tal-Addolorata x'nagħmlu?

Inwaqqgħu l-ħitan u nibnu miegħu?

MADAM CHAIR: L-Onor.

Callus mhux qed jgħid li għandhom jitwaqqgħu imma li tħallih kif inhu...

RYAN CALLUS: Tħallih kif ikun kemm tista'.

Ovvjament trid toħloq passaġġ.…

CHARLES BUHAGIAR: Imma allura mhux inħallu f'idejn il-MEPA biex jiddeċieduhom huma dawn l-affarijiet?

RYAN CALLUS: Onor. Buhagiar, jiena qiegħed fuq il-Bord tal-MEPA u nista' ngħidlek li meta jkollok ħafna leeway, sfortunatament isiru l-abbużi.

CHARLES BUHAGIAR: Onor. Callus, jien qed ngħid li għandna nħalluha f'idejn il-MEPA għax ċerti aċċessi u affarijiet simili trid tarahom skont kull ċimiterju on its own.

(Interruzzjonijiet) Imma segregat xi tfisser?

Ma jistax jidħol il-karru tal-funerali?

MADAM CHAIR: Jiġifieri bħalma aħna, jekk ikollna bini antik u nagħmlu estensjoni miegħu… Illum il-ġurnata ġieli jkollok il-parti l-ġdida ħġieġ sakemm tibda l-parti l-antika.

CHARLES BUHAGIAR: Naqbel, imma nħalluh f'idejn il-MEPA biex tiddeċiedi.

MICHAEL FALZON: Madam Chair, imma mbagħad niġu fil-problema li semma l-Onor.

Bezzina.

Pereżempju, Ħal Kirkop, kif qal tajjeb hu, diffiċli biex issir estensjoni.

Jiena m'għandix....

MADAM CHAIR: X'se nitilfu billi ngħidu li jekk se ssir estensjoni, tkun segregata mill-parti l-antika li għandha historical jew architectural value?

MICHAEL FALZON: Għax taf ma tkunx fattibbli.

MADAM CHAIR: Jekk ma jkunx hemm passaġġ li jiddefinixxi fejn kien storiku u fejn kien ġdid...

MICHAEL FALZON: Jekk inħarsu lejn il-context in ġenerali naqblu li ma kellna xejn, jew inkella għandna xi ħaġa tal-1854.

Jekk issa se nagħmlu xi ħaġa, nagħmluha li tista' taħdem.

Jien m'għandix problema li nżidu provision u nenfasizzawha kemm jixtieq l-Onor.

Callus, l-uniku tħassib tiegħi hu li niġbdu linja mbagħad insibu li weħilna għax ma nistgħux nissegregawh.

Mill-bqija m'għandi diffikultà ta' xejn.

MADAM CHAIR: Il-concern tiegħi u tal-Onor.

Callus hija li l-parti storika tibqa' preservata, segregata u rispettata.

MICHAEL FALZON: Imma ħalli nagħti eżempju żgħir.

Ir-Rabat Għawdex – u jien nofsni Għawdxi – hemm ċimiterju Tal-Pesta.

Off the cuff ngħid li jekk hemm ċimiterju li tista' testendi huwa proprju dan.

MADAM CHAIR: Kif tissuġġerixxi li jiġi estiż dan iċ-ċimiterju partikolari?

Billi jkun hemm passaġġ bejn l-antik u l-estensjoni, jew passaġġ usa bejn...?

RYAN CALLUS: Jien qed ngħid li jekk pereżempju, għandek ċimiterju forma ta' kwadru – u ħafna minnhom qegħdin hekk – minflok naqbdu ħajt ta' naħa minnhom u nwaqqgħuh kollu, ikun hemm bieb, ovvjament mhux kif qal l-Onor.

Buhagiar, li ma jkunx jgħaddi karru minnu għax inkella ma tkunx tista' tużah.

Il-fatt li se twaqqa' mill-inqas u tagħmel passaġġ li jkun rispettabbli, però ma tippermettix li twaqqa' ħajt sħiħ min-naħat oħra, fl-opinjoni tiegħi tkun qed tippreżerva iktar.

CHARLES BUHAGIAR: Naqblu, imma din hija xi ħaġa tal-MEPA, mhux li nagħmluha fil-liġi.

Jekk il-MEPA se tagħti permess għal estensjoni ta' ċimiterju, se tagħti kashom dawn l-affarijiet.

Naħseb li nafdawhom daqshekk lill-MEPA li jagħtu kas affarijiet bħal dawn!

Jiena li ddejjaqni tas-segregation għax jista' jkun hemm każ fejn għandek ċimiterju qadim li fadallu aktar post fejn tagħmel aktar oqbra u jekk tagħmel segregation tispiċċa lanqas dawk l-oqbra ma tkun tista' tagħmel fih għaliex tgħid issa li hemm hemm.

MADAM CHAIR: Jekk għandek ċimiterju li diġà jieħu aktar oqbra, x'se jtellef billi jien, meta niġi biex nestendi, ikolli fetħa ġo ħajt antik, li xorta suppost huwa salvagwardat min-natura tiegħu għaliex huwa bini storiku, kurridur, imbagħad jibda l-ġdid?

TONI BEZZINA: Irridu noqogħdu ftit attenti meta nitkellmu fuq estensjoni għax jista' jkollok ċimiterju li għandu spazju biżżejjed ġo fih stess biex iżżid l-oqbra, u jista' jkun li l-estensjoni tkun barra l-boundaries.

Biex ma nispiċċawx f'sitwazzjoni fejn ikun hemm spazju diġà ġewwa biex testendi mingħajr ma tagħmel ħsara ta' xejn u ma tkunx tista' tagħmel dan għax ikun hemm ilment għall-estensjoni.

MICHAEL FALZON: Madam Chair, fis-segregazzjoni hemm xi ħaġ'oħra li ddejjaqni.

Hawn min iħares lejn is-segregazzjoni b'mod pożittiv, u hawn min jgħidlek "mela jiena tat-tieni klassi, ta' wara l-ħajt?".

Jekk m'għandniex fiduċja fil-MEPA fuq estensjoni ta'…

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: F'pajjiżna għandna numru ta' ċimiterji li huma skedati.

L-iktar wieħed li huwa protett huwa dak tal-Addolorata.

MADAM CHAIR: Jekk hemm ċimiterji skedati u għandkom il-ħsieb li tiskedaw oħrajn li forsi mhumiex skedati għax għandhom in-natura tagħhom titlob dan, allura l-argument li qed nagħmlu jiena u l-Onor.

Callus mhuwiex daqshekk problema għax il-ħajt innifsu ma jkunx jista' jitmess.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Madam Chair, huwa importanti li ma nqisux l-iskedar bħala xi ħaġa li jagħlaq oġġett u jagħmlu ġo bozza.

Allaħares kull binja jew kull oġġett li huwa skedat nispiċċaw li ma nistgħux nagħmlu użu minnhom għax nispiċċaw b'nofs il-palazzi li għandna ma jistgħux jintużaw, nibdew minn dan il-palazz stess u nkomplu mill-Berġa ta' Kastilja u postijiet oħra.

Allaħares li dawk l-affarijiet ma jħallux li ċerta attività ssir ġo fihom.

MADAM CHAIR: U għandha ssir.

Naħseb li l-punt li rridu nagħmlu ċar huwa li jekk within these cemetries, historical or not, hemm lok fejn l-estensjoni ssir ġewwa l-ħitan eżistenti, dan għandu jsir u l-estensjoni tingħata biss jekk dak l-ispazju jiġi eżawrit, imbagħad nirrispettaw l-elementi storiċi u arkitettoniċi li jkunu jeżistu.

MICHAEL FALZON: Imma biex nirrispettaw anke x-xewqa tal-Onor.

Callus, ejjew indaħħlu provision fejn naħsbu li jkun l-aħjar.

Fejn nistgħu ndaħħluha Perit Asciaq?

IL-PERIT RAPHAEL ASCIAQ: F'paragrafu 6.6.1 il-kunċett diġà qiegħed hemm, fis-sens li jekk għandek ċimiterju, historical u mhux, u se tagħmel estensjoni, mill-flus li se tiġġenera obbligat li tagħmel upgrading jew restoration tal-existing building.

Issa jekk issir insistenza li għandu jkun hemm financial support biex ikun hemm restoration, żgur li dak li għandu jiġi restored, jiġi restored.

Jekk il-boundary jimmerita li jinżamm, żgur li se jkun mitlub li jinżamm, apparti li bħala membru fuq il-kumitat kien hemm ukoll is-Superintendent of Natural Heritage u wkoll daħal f'dak l-argument, jiġifieri li mhux iċ-ċimiterju biss imma anke l-boundary wall huwa...

MADAM CHAIR: Jiena personalment inkun aktar kuntenta jekk insaħħu dak li diġà hemm fil-policy, fis-sens li ngħidu li dak li huwa diġà eżistenti li għandu kwalitajiet storiċi u arkeoloġiċi, jiġi protett b'kull mod u kull estensjoni li ssir tkun tirrispetta b'mod sħiħ il-valur ta' dak li diġà jeżisti.

M'hemmx diffikultà.

Perit Asciaq, hemm x'imkien partikolari fejn nistgħu nagħmluha?

IL-PERIT RAPHAEL ASCIAQ: Naħseb li l-aħjar li ndaħħluha wara paragrafu 6.1.2.

MICHAEL FALZON: Mela paragrafu 6.1.2 se jiġri jaqra hekk:

Li qed ngħidu hawnhekk huwa li dawn iridu jibqgħu jiġu mħarsa.

(Interruzzjonijiet) Dik qed ngħiduha b'mod ċar; m'hemmx ħsieb li jkun hemm ġodda.

Dak li jkun irid mhux biss jagħmel management tal-oqbra jew tal-parking, għax hekk ikun jaqbillu, imma fil-management plan irid jara kif se jħares l-aspett storiku u l-maintenance tiegħu.

MADAM CHAIR: Dan mill-gvern għall-gvern u jinfurzah il-gvern stess.

MICHAEL FALZON: Sal-lum għandna l-Gvern u l-Knisja u qed ngħidu li mhux se jkun hemm ġodda.

Issa x'se jiġri 50 sena oħra ma nafx!

Jien żgur ma nkunx hawn.

MICHAEL FALZON: Li qed jgħid f'paragrafu 6.7.2 huwa li f'dak li huwa management plan irid ikun hemm it-tħaris tal-aspett storiku ta' monumenti u affarijiet oħra.

MICHAEL FALZON: Trid tara l-paragrafi ta' qabel.

Jekk inti għandek management plan u qed jagħmilha kuntrattur privat, jew whatever, l-obbligu tiegħu ma jistax ikun marbut biss mal-oqbra jew mal-parking imma huwa marbut ukoll mal-aspett storiku, mat-tħaris tal-karattru tiegħu, eċċ.

MADAM CHAIR: Aktar kummenti jew emendi?

Ma jidhirx li hawn għalhekk se nitlob lill-iSkrivana tal-Kumitat taqra l-emendi kif ġew imdaħħla fid-dokument ħalli nkun nista' npoġġihom għall-vot.

L-ISKRIVANA TAL-KUMITAT: Paragrafu 7.3.2 issa ġej jaqra hekk:

MADAM CHAIR: Dawk favur li tidħol din l-emenda?

L-emenda "C" għaddiet nem.con.

L-ISKRIVANA TAL-KUMITAT: Paragrafu 6.1.2 se jiġi kif għadu kif qal l-Onor.

Falzon, u ċioè:

L-emenda "B" għaddiet nem.con.

MICHAEL FALZON: Madam Chair, fl-ewwel bullet point li hemm f'paragrafu 1.4 hemm il-kelma "existing" nieqsa.

Qed ngħid dan sempliċement għall-korrettezza.

MADAM CHAIR: Se npoġġi din l-emenda wkoll għall-vot.

L-emenda "A" għaddiet nem.con.

MADAM CHAIR: Issa se npoġġi għall-vot id-dokument kif emendat.

Id-dokument intitolat "Policy and Design Guidance: Cemeteries", kif emendat, għadda nem. con.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjakom.

Skużawni ftit għax illum ma tlabtx il-kummenti tal-mistiedna.

Jekk hawn min irid jagħmel xi kumment qabel ma naġġornaw jista' jagħmel dan, però jżomm l-intervent fil-qosor għax illum għandna xi impenji oħra.

IS-SUR ALFRED E. BALDACCHINO: Nirringrazzjak tal-istedina u nibda biex ngħid li din il-policy hija waħda pożittiva.

Xtaqt nistaqsi kif tipparaguna s-supply ta' oqbra vis-à-vis d-domanda għax dak jagħti lok għal ippjanar iktar 'il quddiem.

Ma jidhirlix li fil-policy kien hemm indikazzjoni ta' dan l-istudju.

MADAM CHAIR: Kien għamilha l-Ministeru għas-Saħħa.

IS-SUR ALFRED E. BALDACCHINO: Barra minn hekk, dwar il-parti tal-extensions, jien ma tantx naqbel magħha għax extension ma titlobx biss it-tkabbir tal-footprint, imma titlob ukoll infrastruttura oħra li twassal, bħal twessiegħ ta' toroq u parking, jiġifieri l-impatt se jkun iktar wiesa' mill-footprint per se.

Jiena naqbel ħafna ma' dak li qal l-Onor.

Falzon, però xi ħaġa li nħossha nieqsa kull darba li niġi hija li l-immaniġġjar tal-biodiversità ta' ġewwa u ta' barra ma jissemma qatt.

Fil-fatt xtaqt nagħmel suġġeriment li f'paragrafu 4.1.1. jissemma l-l-iktar regolament li huwa importanti u li din l-attività taċ-ċimiterji l-aktar li jkollha mpatt fuqhom, pereżempju, Avviż Legali 311 tal-2006 li jirregola l-protezzjoni tal-flora u l-fauna u l-ambjent naturali.

Naf li tissemma tal-għasafar, imma din hija ħafna iktar b'saħħitha mid-direttiva tal-għasafar u naħseb li kien bi żvista li ma kenitx inkluża.

Kumment żgħir ieħor li għandi dwar l-ilma.

Filwaqt li hemm riferenzi wesgħin fuq l-ilma, l-enfasi qisha li qiegħda biss fuq it-tniġġiż tal-ilma vis-à-vis l-attività taċ-ċimiterji, mentri b'esperjenza li kien hemm ftit tas-snin ilu naf li ċ-ċimiterji jista' jkollhom impatt negattiv, mhux viżiv immedjatament fuq is-sistema idroloġika tal-post.

L-oqbra dejjem ikunu mħaffrin fl-art u sfortunatament f'Għawdex ġara li nqatgħet il-vina prinċipali tal-ilma, xi ħaġa li tista' terġa' tiġri.

Jista' jkun li hemm riferenza għal dan, imma kien ikun ħafna aħjar kieku tkun enfasizzata b'mod li tagħmel riferenza għat-tniġġiż li din l-attività tista' toħloq, mhux biss għas-sistema idroloġika tal-post, imma wkoll li tara li l-attività ta' bini ma jkollux impatt li jbiddel is-sistema tat-tmexxija tal-ilma minn taħt l-art.

Kif diġà semmejt, kien hemm każ minnhom li kien serju b'mod li parti sostanzjali tal-wied tnixfet għax l-ilma ma baqax sejjer hemm u l-parti t'isfel ġiet mgħarqa minħabba li l-ilma minn taħt ġie ddevjat minħabba t-tħaffir.

Nerġa' ngħid li jista' jkun hemm riferenza għal dan fil-policy, imma naħseb illi kieku kienet enfasizzata iktar, kien ikun jagħmel aktar sens.

MADAM CHAIR: Dwar il-biodiversità żgur li hemm riferenza.

IS-SUR ALFRED E. BALDACCHINO: Jien m'iniex qed ngħid li ġiet eskluża kompletament, imma l-enfasi qiegħda fuq it-tniġġiż tal-ilma.

Ma nafx jekk dan li se ngħid huwiex se jkun polemikuż, imma naħseb li ħafna nies illum jittrattaw lill-mejtin qishom għadhom ħajjin.

Meta wieħed iqis li l-art tagħna hija żgħira u l-impatt tan-nies ħajjin huwa kbir, wieħed forsi għandu jikkontrolla l-impatt tal-mejtin fuq din l-art.

Pereżempju, ħafna nies ikunu jridu jagħmlu t-tebut biż-żingu biex il-katavru jdum iktar ma jiddiżintegra.

Forsi din setgħet tiġi meħudha in konsiderazzjoni… (Intrerruzzjonijiet) Veru li forsi ma setgħetx issir fil-policy, imma biex il-policy tkun ħolistika, jekk fiha hemm riferenzi għad-diżintegrazzjoni tal-katavri… Dawn qed iżommu iktar milli l-proċess isir u jerġa' jkun hemm l-użu tiegħu.

Jien mir-Rabat u li noqgħod ngħid li meta mmut irrid nindifen ir-Rabat, għalija ma jagħmel ebda sens, la mill-lat spiritwali, la mil-lat soċjali, u lanqas mil-lat ta' twemmin.

Ma jistax ikun li wieħed jakkomoda lil dak li joqgħod fir-raħal, għax kieku tal-Addolorata kollha jqumu jipprotestaw!

Anzi l-mejtin ma jistgħux jagħmlu strajk għax kieku jagħmlu strajk ukoll!

Jiġifieri li nippruvaw li din il-policy takkomoda interessi li huma parrokkjali iktar milli dawk soċjali u nazzjonali, nara li hija ftit… Għalhekk naħseb li l-istudju li semmejt fil-bidu, tas-supply u d-demand, jista' jgħin.

Fuq li qal l-Onor.

Buhagiar dwar iċ-ċimiterji u l-kummerċ, ma tantx naqbel miegħu, imma kif qal ukoll l-Onor.

Farrugia, illum hemm metodi ġodda ta' kif wieħed jidfen in-nies, kemm mill-aspett ta' iġenika, kif ukoll mill-aspett ta' riżorsi.

Jekk ikun hemm attivitajiet kummerċjali li jistgħu jikketterjaw għal dawn it-tipi ta' dfin ġodda, jiġifieri mhux dfin ġo qabar, ma nara xejn ħażin li dawn jgħinu biex itaffu l-impatt u l-problema jekk id-domanda hija akbar mis-supply.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak tal-kummenti tiegħek.

Rigward studji nista' ngħidlek li l-Ministeru tas-Saħħa, fil-bidu ta' din il-leġiżlatura, kien għamel l-istudji neċessarji li jistgħu jibbekkjaw l-iżvilupp ta' din il-policy.

Dwar biodiversità, hydrogeology eċċ nista' ngħidlek li dawn huma koperti fil-policy.

IS-SUR ALFRED E. BALDACCHINO: U dwar il-legal notice?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Paragrafu 4.1.1 jgħid hekk:

Ovvjament ma qgħadniex nillistjawhom kollha.

IS-SUR ALFRED E. BALDACCHINO: Mit-tnejn imsemmijja, għandek waħda li hija weak u waħda li hija b'saħħitha.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma dak kollu li transposed fil-liġi Maltija bilfors irridu nħarsuh.

IS-SUR ALFRED E. BALDACCHINO: Jien għedt li dan huwa sempliċement suġġeriment...

MADAM CHAIR: Aħna nirringrazzjawk tal-parteċipazzjoni dejjiema tiegħek u nieħdu gost li tiġi hawnhekk u tagħmel is-suġġerimenti.

Naħseb li llum lestejna dak kollu li kellna bżonn niddiskutu u allura nistgħu naġġornaw il-laqgħa.

Il-lejl it-tajjeb lil kulħadd.

Fit-8:08 p.m. il-Kumitat aġġorna.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

LAQGĦA NRU.

It-Tnejn, 2 ta' Frar, 2015

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7:12p.m.

L-Onor.

Marlene Farrugia, Chairperson tal-Kumitat, ippresediet.

PREŻENTI

L-Onor.

Toni Bezzina (sostitut), u l-Onor.

Godfrey Farrugia (sostitut) kienu preżenti.

Preżenti għal-laqgħa kien hemm ukoll l-Onor.

Michael Falzon, Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u Simplifikazzjoni Amministrattiva, li bil-permess tal-Kumitat ħa sehem fid-diskussjoni.

Għal din il-laqgħa ġew mistiedna jattendu rappreżentanti tal-NGOs.

Iċ-Chairperson qalet it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 11 li saret fis-26 ta' Novembru, 2014 ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR IL-"POLICY AND DESIGN GUIDANCE: CEMETERIES" KIF APPROVATA MILL-MEPA.

Is-Sur Johann Buttigieg u l-Perit Raphael Asciak, Chief Executive Officer u Assistent Direttur fit-Taqsima tal-Infurzar tal-Awtorità Maltija għall-Ambjent u l-Ippjanar rispettivament, ġew mitluba jieħdu parti fil-Kumitat fejn taw spjegazzjoni u rrispondew għad-domandi tal-Membri tal-Kumitat dwar il-policy.

Fil-Laqgħa ħa sehem ukoll is-Sur Alfred E. Baldacchino.

Waqt id-diskussjoni ġew proposti dawn l-emendi:

"A" L-ewwel bullet tal-paragrafu 1.4 għandu jiġi jaqra hekk:

"B" It-tieni sentenza ta' paragrafu 6.1.2 għandha tiġi taqra hekk:

"C" Paragrafu 7.3.2 għandu jiġi jaqra hekk:

L-emendi "A", "B" u "C" għaddew nem. con.

Il-policy, kif emendata, għaddiet nem. con.

Madam Chair aġġornat il-Kumitat għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar tard.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

CHAIRPERSON TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees dev


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

Laqgħa Nru 35

L-Erbgħa, 4 ta' Frar, 2015

L-Onor.

Deborah Schembri, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali tavża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 4 ta' Frar, 2015 fis-7.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Preżentazzjoni mill-Anti-Poverty Forum Malta dwar studju li għamlu fuq il-European Minimum Income Network.

Preżentazzjoni tar-rapport annwali 2013 maħruġ mill-Uffiċċju tal-Kummissarju għall-Organizzazzjonijiet Volontarji.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx