KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET TAL-FAMILJA

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 06

It-Tlieta, 09 ta' Diċembru, 2014

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru. 06

It-Tlieta, 09 ta' Diċembru, 2014

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-06.55 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 5 li saret nhar it-Tlieta, 3 ta' Ġunju 2014 ġew konfermati.

THE CHAIRMAN (Onor. Anthony Agius Decelis): Waslitilna din il-korrispondenza li se nqiegħed fuq il-Mejda tal-Kumitat;

Ittra datata 21 ta' Novembru, 2014 mibgħuta lill-Kumitat Permanenti dwar il- Familja mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità.

F'din l-ittra li rċevejna mingħand il-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità qed jgħidulna li se jorganizzaw il-parlament għall-persuni b'diżabilità li din is-sena se ssir għada l-Erbgħa, 4 ta' Diċembru, 2014 fl-4.00 p.m. Qed jgħidulna wkoll li min jixtieq jattendi min-naħa tagħna, din l-attività se ssir fil-bini tal-Parlament u se tkun imxandra live fuq TVM2.

L-IRWOL TAL-FAMILJA FIS-SOĊJETÀ MALTIJA LLUM – DISKUSSJONI MA' FATHER CHARLES TABONE

THE CHAIRMAN: Illum għandna magħna lil Fr Charles Tabone li se jagħtina preżentazzjoni fuq l-irwol tal-familja fis-soċjetà Maltija llum.

Bħalma tafu Fr Charles Tabone huwa espert fuq dan is-suġġett u naħseb li m'għandu bżonn tal-ebda introduzzjoni.

Għalhekk Father se nagħtik mill-ewwel il-kelma.

FR CHARLES TABONE: Sur President, nirringrazzja lilek u lill-Membri kollha ta' dan il-Kumitat tal-istedina li għamiltuli.

Ħadt pjaċir immens ta' din il-possibilità sabiex naqsam xi ħsebijiet magħkom.

Meta kont qed nipprepara għal din il-laqgħa bdejt inżomm quddiem għajnejja li ma rridx nagħmel xi lecture imma xtaqt li nagħmel preżentazzjoni qasira biex imbagħad niftħu d-diskussjoni.

U għaldaqstant ma ppreparajtx powerpoints imma lestejt xi ftit handouts li se ngħaddilkom kopja tagħhom.

Waħda mir-retoriċi li spiss nużaw aħna hi li l-familja hija ċ-ċellola bażika tas-soċjetà.

X'nifhmu biha tista' teħodna f'panorama wiesa ta' ideat u allura jiena ħsibt li niġbor il-ġist tax-xjenzi soċjali dwar dak li nifhmu bl-espressjoni "il-familja hija ċ-ċellola bażika tas-soċjetà."

Pereżempju Karl Marx - li għalija huwa wieħed mill-ħassieba kbar li qatt rat id-dinja - jillimita l-familja għar-rwol ekonomiku tagħha.

U għandu biċċa raġun meta qal hekk għax il-kelma "ekonomija" bil-Grieg hija "Oikos" li tfisser "dar".

Id-dar hija dik li tipprovdi lill-membri tagħha dak li għandhom bżonn għall-għajxien tagħhom.

U veru għax waħda mill-irwoli tal-familja hija li tipprovdi lill-membri tagħha dak li għandhom bżonn għall-għajxien tagħhom, jiġifieri l-ikel u l-kenn.

Karl Marx erabora t-teorija tiegħu b'tali mod li wasal għall-konklużjoni li għad jiġi żmien li f'soċjetà komunista - fejn kulħadd jikkontribwixxi kemm jiflaħ u kulħadd jieħu kemm għandu bżonn - ma jkollniex aktar bżonn ta' din l-istituzzjoni tal-familja.

Fil-fatt dan l-irwol tal-familja, li tipprovdi lill-membri tagħha dak li għandhom bżonn, se jieħdu l-Istat.

Eżempju ta' dan rajtu b'għajnejja meta morna l-Kibbutz f'Israel.

Il-Kibbutz hija soċjetà ibbażata fuq ix-xogħol, bħal tagħna, u l-għan tagħhom huwa li jaħdmu u jipproduċu kemm jistgħu.

Allura x'jagħmlu?

Dawn l-irwoli tal-familja jissodisfawhom fil-komun.

Mela xorta għandek koppja b'relazzjoni intima bejniethom – imn'alla ssalvagwardjawha din – imma mbagħad meta jkollhom it-tfal, dawn ma jiġux imrobbija mill-ġenituri bioloġiċi tagħhom imma jitrabbew fi speċi ta' istitut li jkun hemm fil-Kibbutz!

Għalfejn?

Għax inkella t-tfal iqajjmu lill-ġenituri bil-lejl u dawn iridu jqumu filgħodu biex imorru għax-xogħol u ma jkunux jifilħu jaħdmu biżżejjed.

Mela la l-ġenituri jridu jaħdmu, ix-xogħol jinqasam b'dik li ngħidulha d-division of labour; fejn għandek lil min jieħu ħsieb tat-tfal biex il-ġenituri ma jaħlux l-enerġija tagħhom fil-kura tat-tfal tagħhom u b'hekk ikunu jistgħu joħorġu jaħdmu.

Interessanti li meta morna nżuru l-Kibbutz u ltqajna ma' din ir-realtà, spjegawlna kif taħdem din is-sistema.

B'kumbinazzjoni wara l-Kibbutz morna l-Hebron u hemmhekk kien hemm xi żgħażagħ mill-Kibbutz u malli rawna qabdu magħna – dak iż-żmien konna għadna żgħar - u qalulna li hekk kif ikollhom l-età tagħhom mhumiex se jibqgħu jgħixu fil-Kibbutz.

Spjegawlna wkoll li l-Kibbutz ibati mir-relazzjonijiet umani, xi ħaġa li għalina lkoll hija importanti.

Allura dik l-idea li l-familja hija ċellola ekonomika, kif qal Karl Marx u li pprova jippromoviha, aħna nqlajna minnha u erġajna lura biex naraw lill-familja bħala dik l-istituzzjoni soċjali li tirrispondi għal żewġ ħteġijiet fundamentali; the need to intimate relationship between two adults and the need of child bearing and rearing.

Iċ-child bearing and rearing hija bżonn personali u bżonn soċjali.

Din naħseb li hija ċara għax biex is-soċjetà tiġi perpetwata hemm bżonn li jkollha ż-żgħar.

Jien hawnhekk ġibtilkom ukoll id-diskors tal-aħħar sinodu għall-familja li għamel Jonathan Sacks, iċ-Chief Rabbi tal-Ingilterra.

Ġibt id-diskors tiegħu mhux tal-Papa għax forsi huwa aktar lajk għalkemm jirriferi għar-reliġjon tiegħu li hija r-reliġjon Ġudajka.

Dan ir-Rabbi jgħid li jkollok it-tfal huwa bżonn personali wkoll u din hija interessanti.

Il-psikoloġisti jgħidu wkoll li l-bniedem irid jippropaga lilu nnifsu għax irid jibqa' jeżisti.

U ovvjament jibqa' jeżisti f'uliedu.

Mela jien inġib l-ulied mhux sempliċement biex naqdi bżonn soċjali imma biex naqdi wkoll bżonn personali.

Il-bżonn soċjali huwa evidenti.

Bdejt biha għax ikun iktar faċli biex tispjega r-relazzjoni intima, li naturalment hija bżonn personali ovvju.

Imma f'dan il-każ mhuwiex ovvju l-bżonn soċjali tar-relazzjoni intima.

Hemm ukoll il-bżonn soċjali ta' relazzjoni intima għax il-bniedem jiżviluppa permezz tal-interazzjoni.

Għandna każijiet fejn tfal trabbew f'iżolament totali jew parzjali u dawn baqgħu ma żviluppawx.

Lanqas fiżikament ma żviluppaw!

Intom it-tobba tgħallmuna fuqha din.

Jiġifieri araw daqxejn kemm hija ta' bżonn l-interazzjoni umana!

Jekk ma jkunx hemm interazzjoni umana, lanqas ikun hemm żvilupp soċjali għax il-persuna ma tiżviluppax!

Din l-interazzjoni umana tilħaq l-apiċi tagħha fl-intimità.

L-intimità hija importanti għall-bniedem u dan ifittex l-ogħla interazzjoni umana fl-intimità tiegħu ma' persuna oħra.

Hawnhekk ix-xjenza hija ambivalenti għax hawn min jgħid li trid tkun persuna esklużiva li magħha taqsam l-intimità tiegħek u hawn min ma jillimitax din l-interazzjoni għal persuna esklużiva.

U allura għandek id-dibattitu fuq jekk din l-intimità hijiex se tkun espressa f'monogamija jew f'poligamija.

Pereżempju fil-kultura tagħna l-intimità tiġi espressa f'monogamija.

Issa dan ma jfissirx li ma jkollokx każijiet ta' poligamija imma dawn mhumiex uffiċjali peress li l-poligamija f'pajjiżna hija pprojbita bil-liġi.

Dwar dan għandek dibattitu sħiħ u m'iniex se nidħol fih għax mhuwiex fl-interess tagħna.

Il-kultura tagħna diġà tirrispetta lill-monogamija u allura m'hemmx għalfejn nidħlu f'dibattiti fuq jekk din hijiex xi ħaġa naturali jew inkella kulturali.

Hawnhekk se niftaħ parentesi.

Hemm teoriji li jgħidu li l-ewwel kien hemm il-monogamija u mbagħad, minħabba ħteġijiet soċjali ġiet il-poligamija.

Imma dwar dan hemm teoriji evoluzzjonisti li ma naħsibx hemm għalfejn nidħlu fihom.

Is-soċjoloġija, fuq dawn iż-żewġ bżonnijiet fundamentali u primordjali, jiġifieri l-bżonn ta' relazzjoni intima - li hija l-aktar sinifikattiva - u l-bżonn ta' child bearing u child rearing, tiddetermina żewġ prinċipji li huma the principle of reciprocity and the principle of legitimacy.

Mal-istudenti ninsisti li l-kelma hija "legitimacy" għax meta tgħidha faċilment tista' tinftihem "illegitimacy"!

Imma din tal-aħħar ma tagħmilx sens.

Xi jfissru dawn il-prinċipji?

Fl-opinjoni tiegħi dawn il-prinċipji jispjegaw xi tfisser il-familja bħala ċellola fundamentali tas-soċjetà.

Il-familja hija the basic cell of society għax fiha jiġi rispettat u jiżvolġi u jiġi elaborat il-prinċipju tar-reċiproċità u l-prinċipju tal-leġittimità.

Pereżempju l-antropologu Marcel Mauss fil-ktieb klassiku tiegħu tal-1925 jgħid li r-reċiproċità tfisser li din l-intimità li l-bniedem huwa orjentat lejha bioloġikament l-ewwel u psikoloġikament t-tieni.

Il-bniedem sesswali jfisser li huwa imbuttat biex jidħol f'relazzjoni.

Il-bijoloġija u l-psikoloġija tagħna timbuttana biex nidħlu f'relazzjoni.

U kull relazzjoni, anke l-aktar waħda pura, hija sesswali!

Meta tgħidha lin-nies jibqgħu skantati u ma jifhmuhiex.

U jgħidulek allura anke r-relazzjoni bejn il-ġenituri u l-ulied?

Iva, intom it-tobba pereżempju tistgħu ssemmu l-gost li tieħu l-omm meta tredda lit-tarbija tagħha!

Huwa gost li tredda.

Għalfejn qegħdin hemm?

Il-kelma eżatta hija "drive", xi ħaġa li timbuttak biex tidħol f'relazzjoni.

U għandna bżonn ta' relazzjonijiet sinifikattivi.

Aktar ma tkun sinifikattiva r-relazzjoni, aktar tkun waħda intima.

Marcel Mauss jgħid li din id-drive għall-intimità tfisser li jien nagħti lili nnifsi lil ħaddieħor.

L-antropoloġija stabbilit li l-bniedem irid jasal f'punt li jagħti lilu nnifsu kompletament lil ħaddieħor.

Allura la qed jagħti lilu nnifsu lil ħaddieħor, huwa se jistenna li jirċievi mingħand ħaddieħor daqskemm qed jagħti, u allura li jkun hemm ħaddieħor li jagħti lilu nnifsu lilu.

Meta din l-għotja tiltaqa', li jien nagħti lili nnifsi lilek u inti tagħti lilek innifsek lili, se jkollok din ir-reċiproċità.

Din tiġi mħarsa soċjalment fl-istituzzjoni taż-żwieġ kif ukoll fl-unjoni ċivili.

Jien m'għamiltx distinzjoni fuq min se jagħti lilu nnifsu lil min u hawnhekk nagħmel klawsola għall-komplimentarjetà.

Ikollna nammettu - mingħajr ma neskludu l-unjoni ta' żewġ persuni tal-istess sess li tkun intima u reċiproka - li d-differenza sesswali, bioloġika u psikoloġika toffri komplimentarjetà, fejn ir-relazzjoni tieħu dimensjoni sinifikattiva u l-intimità tar-relazzjoni tista' tiġi espressa wkoll b'mod bioloġiku li se jwassal għall-prokreazzjoni.

Din jammettuha fl-antropoloġija u fis-soċjoloġija.

Jiena semmejt il-prokreazzjoni marbuta mar-reċiproċità biex nagħmel differenza bejn l-unjoni eterosesswali u l-unjoni omosesswali.

Dan għaliex ir-reċiproċità tagħmel sens fiha nnifisha.

Ir-reċiproċità mhux qiegħda hemm biex minnha toħroġ il-prokreazzjoni imma qiegħda hemm biex wieħed jidħol f'relazzjoni intima u jagħti lilu nnifsu lil xi ħadd u jirċievi daqshekk ieħor mingħand dak ix-xi ħadd.

B'hekk tiġi stabbilita r-reċiproċità u din qiegħda hemm għall-ġid tal-persuna nnifisha.

Hawnhekk se nerġa' nagħmel parentesi żgħira għax ma nistax niddivorzja mill-irwol l-ieħor tiegħi ta' saċerdot.

Interessanti wkoll li l-Knisja Kattolika, li għal żmien twil kienet tgħaqqad l-intimità u l-prokreazzjoni b'tali mod li kienet tgħid li l-iskop taż-żwieġ huwa proprju biex tipprokrea, illum dawn firdithom.

Il-Knisja llum qiegħda tgħid li l-iskop taż-żwieġ huwa doppju; wieħed issejjaħlu imħabba, jiġifieri l-bżonn tal-persuna li tingħata biex tirċievi daqskemm qiegħda tagħti, jekk jista' jkun f'intimità esklussiva u allura hemmhekk għandek ir-reċiproċità, u l-oħra għall-prokreazzjoni.

Għalkemm dawn iż-żewġ prinċipji jistgħu jkunu komplimentari, they stand on their own as principles.

Fil-fatt bdejt apposta bil-leġittimità ħalli żgur ma jidhrux kumplimentari biss.

Dik hija r-reċiproċità.

L-istituzzjoni soċjali hija a standardised way of doing things soċjoloġikament.

Imbagħad ovvjament jidħlu l-liġijiet.

Imma l-istituzzjoni soċjali li tesprimi, li tħares u li tirregola r-reċiproċità hija ż-żwieġ.

Dan iseħħ f'kull soċjetà.

F'kull soċjetà hemm forma ta' żwieġ.

Interessanti wkoll li f'kull soċjetà iż-żwieġ huwa wieħed permanenti u indissolubbli.

L-ewwel waħda mhux kull soċjetà tipprattikaha għax fejn teżisti l-poligamija ma tistax tgħid li huwa wieħed.

Imma li huwa permanenti u indissollubbli ssibu f'ħafna soċjetajiet.

U fuq din irridu naraw x'se nagħmlu mal-poplu tagħna għax issa ħa l-idea li ladarba hemm il-possibilità tad-divorzju, mela ż-żwieġ ma baqax permanenti u indissolubbli!

Mentri mhuwiex hekk.

Irridu naraw kif se nwasslulu dan il-messaġġ lill-poplu tagħna.

Naħseb jien li parti mid-dover ta' dan il-Kumitat huwa li jara kif se jwassal il-messaġġ lill-poplu tagħna li ż-żwieġ xorta baqa' wieħed permanenti u indissolubbli.

DEO DEBATTISTA: Fuq livell reliġjuż qiegħed titkellem?

FR CHARLES TABONE: Le, fuq livell soċjali!

DEO DEBATTISTA: Fuq livell soċjali xorta jibqa' indissolubbli.

FR CHARLES TABONE: Fil-fatt jekk naraw il-formola taż-żwieġ ċivili nsibu li b'mod sempliċi din tgħid li jiena qed nieħu lilek sal-mewt.

Il-kliem eżatti ma nafux imma kull fejn hemm żwieġ dejjem isir sal-aħħar.

Mela jekk jien qed niżżewġek, qed nagħmel hekk sakemm il-mewt tifridna!

Dik hi l-preżunzjoni.

Ma tagħmilx sens li jien nagħti lili nnifsi lilek kompletament u inti tagħti lilek innifsek lili kompletament għal żmien determinat.

Ma tagħmilx sens!

L-għotja tant hija sħiħa li minnha nnifisha titlob il-permanenza.

Meta aħna daħħalna d-divorzju f'Malta ma kienx ifisser li imminajna direttament il-permanenza u l-indissolubilità taż-żwieġ.

Il-perċezzjoni tal-poplu tista' tkun hekk u fil-fatt hekk jaħseb.

Pereżempju jien ġieli nistaqsi lin-nies x'differenza hemm bejn iż-żwieġ Ċivili u ż-żwieġ Kattoliku u jkun hemm min jirrispondi li ż-żwieġ Ċivili jinħall mentri ż-żwieġ Kattoliku ma jinħallx.

Imma dan mhuwiex minnu għax lanqas iż-żwieġ Ċivili ma jinħall.

Madankollu fiż-żwieġ Ċivili hemm provvediment li jgħid li meta jkun hemm irretrievable breakdown, għandek soluzzjoni li hija dikjarazzjoni li dak iż-żwieġ ma baqax tajjeb u inti tista' tidħol fi żwieġ ieħor.

Imma jrid ikun hemm irretrievable breakdown!

Nassigurakom jien li għalkemm il-liġi llum ma tidħolx fil-mertu ta' jekk il-breakdown huwiex irretrievable jew le, fil-maġġoranza tal-każijiet - għax dejjem ikollok l-eċċezzjonijiet - min japplika għad-divorzju jkollu irretrievable breakdown in his marriage.

Magħna m'hawnx avukati biex jikkoraboraw dak li se ngħid imma t-tbatija li tgħaddi minnha persuna meta tinduna li ż-żwieġ tagħha ma seħħx u ma tkunx taf x'se jiġri minnha u minn uliedha hija tremenda!

Tant hu hekk li ġieli jkollhom bżonn l-għajnuna psikjatrika jew l-għajnuna ta' xi tabib.

Nerġa' ngħid li t-trawma li tgħaddi minnha persuna f'dak il-mument hija xi ħaġa tremenda!

Jien nassumi li ftit huma dawk li jitolbu divorzju b'kapriċċ.

THE CHAIRMAN: U dawn jibdew relazzjoni ġdida għax ikunu jixtiequ li jkollhom relazzjoni b'saħħitha u li sservihom u li ma tkunx bħal dik li jkunu għadhom kemm ħarġu minnha.

FR CHARLES TABONE: Eżatt, għax ma jistgħux jgħaddu mingħajr relazzjoni sinifikattiva u intima.

THE CHAIRMAN: Meta tismagħhom jitkellmu tinduna li jkunu mdejqa għax jgħidulek li ma rnexxewx fiż-żwieġ tagħhom.

FR CHARLES TABONE: U dawn ifiequ minnha jekk jirnexxilhom it-tieni darba.

THE CHAIRMAN: Fil-fatt ġieli kont niltaqa' ma' nies u jistaqsuni għalfejn m'għandux ikollhom it-tieni ċans.

Kien hemm nies favur id-divorzju għax xtaqu li jkollhom it-tieni ċans peress li l-ewwel żwieġ tagħhom ma rnexxiex.

FR CHARLES TABONE: Dawn ifiequ minn dik it-trawma jekk jirnexxilhom jistabilixxu relazzjoni intima, personali u esklużiva b'ċertu stabilità.

Hemmhekk joħorġu mit-trawma li jkunu waqgħu fiha għax iż-żwieġ tagħhom ikun falla.

Mill-bqija jkun ħafna u ħafna diffiċli li joħorġu minn dik it-trawma.

Issa hawn id-diskussjoni fuq x'għandu jkun ir-rimedju għat-tieni ċans; jekk huwiex divorzju jew annullament.

Fil-fatt aħna kellna wkoll l-annullament ċivili.

Imma dak mhux l-iskop tad-diskussjoni tiegħi.

Jien hawnhekk irrid inwassal il-messaġġ li biex insalvaw il-familji tagħna rridu nieħdu ħsieb tal-prinċipju tar-reċiproċità.

Il-prinċipju tar-reċiproċità jimplika l-permanenza, l-istabilità u l-indissolubilità.

Allura f'dan ix-xenarju multikulturali, fejn il-propoganda mhijiex fuq il-permanenza, l-istabilità u l-indissolubilità, - il-media ma twasslux dan il-messaġġ - jiena nemmen li dan il-Kumitat għandu jagħti l-pariri lill-Gvern dwar kif se nwasslu l-messaġġ lill-uliedna qabel ma dawn jiġu kkontaminati mill-media.

THE CHAIRMAN: Però jiena naħseb li hemm iktar minn fattur wieħed li jagħmel differenza.

Pereżempju għandek il-fatt li llum sar kollox disposable, fejn inti wżajt xi ħaġa u kif lestejt minnha tfajtha fil-ġenb u l-fatt li ħadd ma jrid jagħmel sagrifiċċju għal ħadd!

Eżempju ieħor huwa bejn dawk it-tfal li jitrabbew bil-pets fid-dar, fejn dawn minn meta kienu żgħar kellhom responsabilità ta' dak l-annimal, li jridu jieħdu ħsiebu u jagħtuh l-ikel u l-ilma, li jridu jnaddfulu eċċ, u xi ħadd li qatt ma kellu dik l-esperjenza imma kellu videogame li x'ħin lesta minnha tfiha u waddabha fil-ġenb!

FR CHARLES TABONE: Hekk hu.

Kollox jgħodd.

THE CHAIRMAN: Jien naħseb li hemm diversi issues li rridu nipprovaw nindirizzawhom.

FR CHARLES TABONE: Allura rridu nagħmlu appell fuq l-edukazzjoni!

Fl-edukazzjoni tagħna, anke fil-PSD, kemm qed inwassluh dan il-messaġġ?

Qiegħed nagħmel din il-mistoqsija għax ma nafx ir-risposta.

Allura forsi nistgħu nistaqsu lil min hu inkarigat mill-edukazzjoni jekk dan il-messaġġ aħniex qed inwassluh.

Jekk kollox disposable u jekk kollox huwa interchangeable, in-nies mhumiex hekk!

Għandek raġun issemmi l-pets għax dawk it-tfal li jitilfu l-pet tagħhom jgħaddu wkoll minn trawma, u huwa tajjeb li jgħaddu minn dik it-trawma għax din se tkun inqas mit-trawma li kieku tilfu persuna umana!

THE CHAIRMAN: Dan narawh f'kull qasam.

Jien għamilt il-Masters tiegħi fil-Gerontology.

Jekk xi ħadd qatt ma naddaf xejn f'ħajtu kif se nippretendu li se jieħu ħsieb il-ġenituri tiegħu meta dawn ikollhom bżonn lil min jieħu ħsiebhom?!

Jekk dan għalih kollox kien disposable f'ħajtu u allura jekk ried video game xtraha u wara li lesta minnha waddabha 'l hemm, u jekk ried ibiddel karozza qabad u biddilha, u qatt ma kellu din ir-responsabilità li tal-imħabba li qed jirċievi jrid iħallas xi ħaġa lura, kif nippretendu li meta l-ġenituri tiegħu se jkollhom bżonn lil min idur bihom, dan se jieħu dik ir-responsabilità?

FR CHARLES TABONE: Hekk hu.

Aħna qed nippretendu li dan isir fil-familja u sewwa nagħmlu li nassumu hekk.

Imma l-familji tagħna huma ppreparati?

Qiegħed nistaqsi din il-mistoqsija għax saret bidla kbira fil-familja tagħna.

Il-bidla kulturali li saret f'pajjiżna hija xi ħaġa tal-għaġeb!

Tradizzjonalment dawn il-valuri kienu jgħaddu awtomatikament mill-missier għall-ulied u mill-omm għall-ulied.

L-istruttura kienet tippermettihom dawn l-affarijiet.

Irridu ngħidu wkoll li kien hemm ir-reliġjon li tissussidja dawn il-valuri.

Jiena għandi teorija li jista' jkun li kienet tissussidjahom wisq u meta l-Knisja ma baqgħetx daqshekk dominanti, l-importanza tagħhom iddagħjfet mad-djufija tal-istruttura.

Veru li nistgħu nistabilixxu l-kawża imma x'se nagħmlu?

Illum għandna l-maġġoranza tal-istudenti li qed jgħaddu għall-edukazzjoni terzjarja.

X'qed nagħtuhom hemmhekk fuq dak il-livell biex jippreparahom għall-ħajja?

Dawn l-istudenti kollha jidħlu f'relazzjoni.

U hawnhekk se nurikom l-istatistiċi, fejn għandek 22.2% tat-trabi li twieldu fl-2013 kienu barra ż-żwieġ!

Nistgħu ngħidu li l-Ingliżi għandhom kważi 50% imma aħna fuq Malta jinteressana!

Għalhekk bilfors irridu nagħmlu appell għall-edukazzjoni!

L-edukazzjoni rridu nikkonsidrawha bħala proċess kontinwu.

DEO DEBATTISTA: Ma taħsibx li qed tinbidel is-soċjetà?

FR CHARLES TABONE: Inbidlet diġà!

DEO DEBATTISTA: Jien bqajt immeraviljat meta ġiet pazjenta quddiemi ta' 19-il sena u qaltli li għandha problema għax ma tistax tinqabad tqila!

U x'ħin staqsejtha jekk hijiex miżżewġa qaltli li mhijiex imma xorta kienet qed tipprova biex ikollha t-tfal!

Fejn immissjajna aħna?!

FR CHARLES TABONE: Dak huwa l-prinċipju l-ieħor u ċjoè il-prinċipju tal-leġittimità.

Il-prinċipju tal-leġittimità huwa fil-periklu.

Xi jfisser leġittimità?

Leġittimità tfisser garanzija li t-tarbija li se tiġi fid-dinja se jkollha lil min jieħu ħsiebha.

Tradizzjonalment, fil-kulturi kollha tad-dinja, kienu żewġ adulti li jieħdu ħsieb dik it-tarbija.

Il-leġittimità tfisser li dawk li pprokreaw jieħdu ħsieb it-tarbija.

JOE CASSAR: Xtaqt nagħmillek mistoqsija fuq hekk għax dejjem interessatni, speċjalment f'ħafna kawżi li qed ikolli bħala espert fuq it-tfal.

Ħafna drabi t-tfal qed ibatu minħabba t-tkissir tal-familji u l-problemi psiko-soċjali.

Issa hemm xi sitwazzjonijiet fid-dinja fejn minħabba dan il-kunċett u minħabba l-qawwa kollha li qed ikollhom id-drittijiet tat-tfal, żewġ ġenituri li juru li mhumiex kapaċi jieħdu ħsieb tat-tarbija tagħhom, minbarra li l-Istat jidħol għal dik it-tarbija permezz ta' care order, din l-inkapaċità tiġi meqjusa bħala att kriminali?

FR CHARLES TABONE: Ma naf bl-ebda każ bħal dan.

Issa hawnhekk ukoll importanti ħafna li wieħed ma jiġġeneralizzax.

Irridu noqgħodu attenti għax l-agħar ħaġa li nistgħu nagħmlu hu li niġġeneralizzaw.

Dawn huma każijiet rari ħafna imma jeżistu.

FR CHARLES TABONE: Fil-liġi tagħna jekk ikun hemm neglect tiġi meqjusa bħala crime.

Fil-fatt intom it-tobba obbligati li tirrapportaw fejn taraw in-neglect.

JOE CASSAR: Hekk hu.

FR CHARLES TABONE: Fin-neglect m'hemmx sigriet professjonali.

JOE CASSAR: Imma jrid ikun hemm xi ħaġa li turik li hemm dak in-neglect u sfortunatament emotional neglect ma tantx tista' tarah.

Hawn xi sistema fid-dinja fejn tikkonsidra dan in-neglect bħala crime?

Jista' jkun nuqqas min-naħa tiegħi wkoll.

JOE CASSAR: Qed nistaqsi din il-mistoqsija għax xi kultant nibda ngħid kif inhu possibbli li fid-dinja tagħna, tant aħna ffissati fuq id-drittijiet tat-tfal u tal-annimali imma mbagħad, neħlu fuq affarijiet li xi kultant …

FR CHARLES TABONE: Pereżempju care order joħroġ minħabba li jkun hemm neglect.

Imma min ikun wettaq dik in-negliġenza, sakemm ma tkunx xi negliġenza kbira, ma jiġri xejn!

Dan ma jiġix ipproċċessat.

FR CHARLES TABONE: Safejn naf jien fl-ebda pajjiż fid-dinja min ikun għamel negliġenza jiġi pproċessat, sakemm din ma tkunx negliġenza kbira bħal ngħidu aħna li jaqbad u jarmi lit-tarbija tiegħu.

JOE CASSAR: U sakemm ma jkunx hemm kondizzjonijiet ta' saħħa mentali.

Imma jien qed nitkellem fuq kondizzjonijiet oħra.

JOE CASSAR: Pereżempju għandek persuni li huma psikopatiċi jew sociopaths.

U kien hemm anke każijiet simili f'pajjiżna!

U wieħed irid joqgħod attent għax xi kultant qed naraw sitwazzjonijiet fejn it-tfal qed ibatu minħabba nuqqas serju ta' maturità fil-ġenituri tagħhom!

FR CHARLES TABONE: Il-leġittimità din tfisser; li t-tarbija li titwieled ikollha d-dritt għal ħarsien adegwat biex tgħinha tikber u tiżviluppa.

Dan huwa suġġett delikat.

DEO DEBATTISTA: Għaliex tlifniha imma?

Jien għadni ma fhimtx għalxiex qed nitilfuha!

FR CHARLES TABONE: Diffiċli tgħid għaliex.

Għandek din il-fissazzjoni li jien irid ikolli tarbija bilfors!

JOE CASSAR: Sar ukoll qisu dritt għalihom li jkollhom tarbija.

DEO DEBATTISTA: Din it-tfajla li ġiet quddiemi qed tgħid li għandha problema għax ma tistax toħroġ tqila u għaliha huwa irrilevanti li mhijiex miżżewġa jew hijiex ma' raġel miżżewweġ!

Din trid toħroġ tqila!

JOE CASSAR: Id-dritt li jkollha iben.

FR CHARLES TABONE: Għalhekk żdiedet ir-rata ta' tfal li twieldu barra ż-żwieġ.

Hemm oħra marbuta ma' din, li jien meta nagħlaq ċerta età ma rridx nibqa' verġni għax inkella se niġi nerd!

DEO DEBATTISTA: Għaliex daħal dak il-kunċett fejn għalik huwa importanti li jkollok tarbija mingħajr ma tqis jekk ir-raġel huwiex ġej jgħix miegħek?

JOE CASSAR: Tiġi qisha wkoll a status symbol għalihom.

FR CHARLES TABONE: Waħda mir-raġunijiet tista' tkun ukoll il-benefiċċji.

JOE CASSAR: Jekk wieħed jitkellem fuq livell psikoloġiku, kif għedt inti wkoll, is-sesswalità, li inti tesprimi lilek innifsek, parti mill-fatt li inti mara jew raġel hija l-kapaċità tiegħek li tipprokrea.

In-nuqqas ta' dik il-kapaċità, speċjalment meta nara singles li jilħqu ċerta età, li jaqbżu l-età ta' 32 jew 35 sena, dawn jibdew jippanikkjaw.

FR CHARLES TABONE: Hekk hu.

JOE CASSAR: Il-paniku mhuwiex madwar ir-relazzjoni imma madwar il-fatt li wasal iż-żmien li jekk mhux se jipprokreaw, se jkollhom xi ħaġa nieqsa fihom.

U din għalihom hija importanti ħafna.

FR CHARLES TABONE: Iva, imma aktarx li dan il-fenomenu jipprevali fil-klassi soċjali tal-ħaddiema.

JOE CASSAR: Jien f'kull klassi niltaqa' miegħu.

FR CHARLES TABONE: M'għandix riċerka fuqha.

DEO DEBATTISTA: L-iktar li nsibuhom dawn fin-nisa single.

Għandek nisa li jibqgħu jistudjaw li dawn joqogħdu iktar attenti biex ma jisfrattawx l-istudji tagħhom.

JOE CASSAR: Imma meta joqorbu lejn it-30 sena dawn isiru panic station!

FR CHARLES TABONE: Jibdew jippanikkjaw meta jidħlu fit-tletinijiet għax ma jkunux iridu li jgħaddilhom iż-żmien tal-fertilità u ma jkollhomx tarbija.

Allura, f'din is-sitwazzjoni rridu ninsistu iktar fuq dan il-prinċipju tal-leġittimità, fejn inti, daqskemm għandek dritt li tipprokrea, daqshekk ieħor it-tarbija għandha d-dritt li jkollha żewġ ġenituri li jieħdu ħsiebha.

Irid ikollha żewġ ġenituri u mhux wieħed.

Fix-xjenzi soċjali u fl-antropoliġija kulturali – u hawnhekk insemmi l-Antropologu Bronislaw Malinowski – nsibu li the principle of legitimacy tfisser li t-tarbija jkollha żewġ persuni li jieħdu ħsiebha u li preferibilment dawn ikunu ż-żewġ persuni li pprokreawha.

THE CHAIRMAN: Imma dawn iż-żewġ persuni jistgħu jkunu a father figure u a mother figure?

Ġol-familja tradizzjonali ma kien hemm l-ebda problema għax jekk il-missier jew l-omm tmut kienu jieħdu dan l-irwol in-nanniet.

Imma llum, bit-tibdil kollu li qed ikollna fil-ħajja tagħna, qisu li n-nannu u n-nanna m'għadhomx daqshekk available u li x'aktarx dawn ikunu anzjani u jkunu jridu lil min jieħu ħsiebhom ukoll.

Dak li l-iktar jinteressa lis-soċjoloġija huwa a sociological father and a sociological mother.

Pereżempju meta jkollok addozzjoni, dawk ma jkunux il-ġenituri bioloġiċi tat-tarbija, imma għaliha - għalkemm ikun hemm xi ftit tal-problemi wkoll - dawk jiswew daqs il-ġenituri bioloġiċi.

Is-soċjoloġija u l-antropoloġija kulturali jserrħu rashom meta t-tarbija jkollha lil xi ħadd li jieħu l-irwol tal-missier u l-irwol tal-omm.

Issa jekk ikunux il-ġenituri bioloġiċi jew le ma tagħmilx differenza għat-tarbija.

THE CHAIRMAN: Dan is-serħan tal-moħħ ikun matul il-ħajja kollha jew inkella għal xi perijodu ta' żmien u mbagħad l-affarijiet jinbidlu?

Jien m'għandix din ir-riċerka u qatt ma rajt riċerka simili.

Naħseb li tkun idea tajba ħafna li jkun hemm xi riċerka ta' dan it-tip.

Jien għandi gut feeling li dan il-perijodu jkun trankwill sakemm it-tifel jew it-tifla jibdew jistaqsu fuq il-ġenituri bioloġiċi tagħhom.

FR CHARLES TABONE: Għal dawk il-każijiet fejn ikun hemm l-addozzjoni qed tgħid hux?

FR CHARLES TABONE: Dik dejjem toħloq problema.

THE CHAIRMAN: Għax imbagħad kif jibdew jistaqsu l-mistoqsijiet se jkun hemm perjodu ta' stress fuq il-familja.

FR CHARLES TABONE: Irridu nżommu quddiem għajnejna li l-adottat, f'ċertu punt ta' ħajtu se jistaqsi jekk dawk humiex il-ġenituri bioloġiċi tiegħu u kif jinduna li dawk mhumiex, mela dan se jibda jaħseb li l-ġenituri bioloġiċi tiegħu ċaħduh!

Dejjem se jkun hemm dik il-problema.

Imma aħna, bħala social ordering almenu nserrħu rasna li t-tarbija se jkollha a sociological mother and a sociological father li jieħdu ħsiebha.

Fil-fatt il-liġi tagħna tippreżumi li min jitwieled fiż-żwieġ huwa dejjem ta' dak iż-żwieġ.

Mela jekk il-mara taqlibili u t-tarbija ma tkunx tiegħi imma tkun ta' ħaddieħor, ladarba titwieled fiż-żwieġ tiegħi dik it-tarbija hija tiegħi sakemm ma nagħmilx kawża ta' denegata paternità għax inkun naf li dik it-tarbija mhijiex tiegħi.

Illum il-Qorti qiegħda taċċetta d-DNA typing u allura ġiet faċli biex tindaga jekk it-tarbija hijiex tiegħek jew le.

Għalfejn?

Għax jekk it-tarbija ma jkollhiex min jieħu ħsiebha ma tkunx leġittima, fis-sens li mhux biex nistigmatizzaw lit-tarbija imma biex naċċertaw li t-tarbija se jkollha lil min jieħu ħsiebha.

"Leġittima" tfisser li dik it-tarbija se jkollha min jieħu ħsiebha u l-prassi hi li min iġibha fid-dinja jieħu ħsiebha.

JOE CASSAR: Fil-fatt hemm studji kbar fuq il-fatt li meta t-tarbija titlef xi ġenitur f'perijodu partikolari ta' ħajjitha meta tkun qiegħda tikber, tagħmel differenza meta u tagħmel differenza jekk titlifx lil missierha jew lil ommha.

Hemm studji sħaħ fuq dan il-fatt.

FR CHARLES TABONE: Dażgur!

Xi kultant dawk l-effetti joħorġu aktar tard.

JOE CASSAR: Ta' 18 jew 20 sena.

U dażgur li tagħmel differenza kbira.

Inkella bl-istess argument ikollok tagħmel extrapolation – li ma tistax tagħmilha – li dawk it-tfal li trabbew f'orfanotrofju mas-sorijiet kollha se jkollhom il-problemi.

Fil-fatt hemm min ikollu l-problemi imma ħafna drabi mhux għax ikunu trabbew f'orfanotrofju imma għax ġenetikament diġà kellhom il-problemi.

Min-naħa l-oħra ħafna minn dawn it-tfal ma jkollhomx problemi.

FR CHARLES TABONE: Fir-rigward tal-leġittimità qiegħed nara żewġ problemi f'pajjiżna, waħda kulturali, fejn il-missier kulturalment kien assenti mill-familja għax aħna konna nipprattikaw a strict sexual division of labour.

U l-problema l-oħra hi li qed ikollna child bearing out of wedlock, xi ħaġa li qiegħda tiżdied.

Mela rridu nagħmlu xi ħaġa fuq żewġ livelli; irridu naraw kif se nikkonvinċu lill-irġiel għax ġeneralment l-omm trabbija lit-tarbija tagħha.

DEO DEBATTISTA: Inti fuq l-out of wedlock qed titkellem u qiegħed tassumi li dawn mhumiex miżżewġin.

Imma ma jfissirx li mhumiex jgħixu flimkien.

FR CHARLES TABONE: Le, xi wħud minnhom jgħixu flimkien.

DEO DEBATTISTA: Qiegħda turi li mhumiex miżżewġin imma li mhux qed jgħixu flimkien ħaġa oħra għax qed ikollna ħafna li qed ikollhom it-tfal imma ma jkunux miżżewġin.

FR CHARLES TABONE: Le, imma almenu jibqgħu flimkien u jaslu biex jiżżewġu.

DEO DEBATTISTA: Allura ma tidħolx bħala wedlock xorta.

FR CHARLES TABONE: Le, fl-istatistika tinżel bħala out of wedlock.

Għalhekk kultant l-istatistika ma taqdinhiex.

Din li kkwotajt minnha hija statistika uffiċjali.

DEO DEBATTISTA: Jista' jkun li l-25% huwa persentaġġ għoli ħafna.

FR CHARLES TABONE: Le, dik hija ċ-ċifra reali.

DEO DEBATTISTA: Out of wedlock imma ma jfissirx li mhux qed jgħixu flimkien.

JOE CASSAR: Ma tafx kemm hemm koppji li huma f'relazzjoni stabbli u li kellhom tarbija.

F'din l-istatisika ma tidħolx jekk humiex miżżewwġin jew le.

DEO DEBATTISTA: Ma rridx nifta' dell ikrah imma mbilli jkunu single parents ma jfissirx li qed jgħixu waħedhom lanqas!

FR CHARLES TABONE: Hekk hu.

Imma żgur li għandna l-fenomenu li qed tgħid inti, fejn għal ċertu nisa l-importanti li joħorġu tqal, jiġri x'jiġri wara.

U xi kultant ikun aħjar għalihom jekk il-missier jabbanduna t-tarbija!

Jiġifieri għandna dak il-fenomenu wkoll.

Imbagħad għandna l-fenomenu l-ieħor li xi rġiel veru jabbandunawha lit-tarbija tagħhom.

Dik hija l-illeġittimità.

Illeġittimi soċjali.

THE CHAIRMAN: Inti taf ikollok ukoll relazzjonijiet differenti.

Pereżempju jeżistu każijiet ta' koppji gay li joħorġu tqal biex ikollhom it-tfal u jrabbuhom f'dik it-tip ta' relazzjoni, li mhijiex waħda tradizzjonali.

JOE CASSAR: Imma dik xorta tiġi relazzjoni għalkemm hija out of wedlock.

THE CHAIRMAN: Li kieku jkun hemm breakdown tagħha tkun xi ħaġa tajba.

FR CHARLES TABONE: Iva, imma xorta hija sinifikattiva.

Li jimpressjonani mhux il-perċentwal ta' 25% imma meta nqabbel il-perċentwal tagħna mal-perċentwal tal-Ingilterra, fejn hemmhekk għandek 50%!

DEO DEBATTISTA: Imma l-istess, hemmhekk qed ngħidu out of wedlock, jiġifieri ma jfissirx li l-50% kollha mhumiex f'relazzjoni.

FR CHARLES TABONE: Iva, imma kien hemm żmien li ma kienx 50% u kien hemm żmien fejn tagħna ma kienx 25%.

Mela xi ħaġa qed tiġri!

DEO DEBATTISTA: Il-problema tidher fiż-żwieġ u mhux fil-legitimacy.

Jien għal dak il-punt irrid nasal.

FR CHARLES TABONE: Jista' jkun ukoll.

DEO DEBATTISTA: Il-problema tal-koppji tagħna hu li dawn ma jridux jiżżewġu u mhux li ma jridux jieħdu ħsieb it-tfal!

FR CHARLES TABONE: Irridu nagħmlu riċerka fuqha imma għandek raġun.

U jien qiegħed naqbel miegħek.

Qed nagħmel l-ipotesi li m'għandniex każijiet fejn ma jridux jieħdu ħsieb tat-tfal.

DEO DEBATTISTA: Il-problema ma naħsibx li hija li rridu nedukaw fuq il-leġittimità imma li nedukaw fuq li jkollna r-reċiproċità.

FR CHARLES TABONE: Fuq ir-reċiproċità rridu nedukaw.

Aħna rridu nedukaw fuq kif inti għandek bżonn l-istabilità.

U dik irridu nedukaw għaliha.

DEO DEBATTISTA: Imbagħad niġu għall-punt l-ieħor ta' meta inti għedt li l-benefiċċji jagħmluha aktar faċli biex it-tarbija trabbiha waħdek.

Anzi jista' jkollok interess li ma tirreġistrax l-unjoni biex inti tikkwalifika bħala single parent u tieħu l-benefiċċji.

Imma safejn naf jien il-Gvern qed jieħu ħsiebha din.

THE CHAIRMAN: Dawk li għandhom ċerta età aħna nixtiequ li jidħlu għat-taħriġ biex ikunu jistgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol u mbagħad għall-etajiet l-oħrajn kollha qegħdin noħolqu inizjattivi biex ninkoraġġuhom, fosthom li min jidħol jaħdem jingħata persentaġġ tal-benefiċċji li kien jieħu matul l-ewwel tliet snin li jagħmel fl-impjieg.

M'aħniex nidħlu f'ħafna dettalji imma qegħdin nagħtuhom dan l-inkoraġġiment.

DEO DEBATTISTA: Xorta teżisti r-reċiproċità!

Il-problema hi li mhux qed tagħmilha b'mod legali.

FR CHARLES TABONE: Iva, imma għandna bżonn nirregolaw ir-reċiproċità.

Fil-fatt waħda mil-liġijiet futuri se tkun il-liġi tal-koabitazzjoni.

Xi tfisser il-liġi tal-koabitazzjoni?

Li jekk intom qed tgħixu flimkien u b'xi mod ma rreġistrajtux l-unjoni tagħkom, issa se nirrikonoxxuhilkom.

Huwa importanti għas-soċjetà li nkunu nafu min qiegħed ma' min.

Din il-ħaġa daqshekk fundamentali, tal-intimità u r-reċiproċità, tiġi regolata.

Din hija importanti fis-soċjetà tagħna u allura rridu nedukaw fuqha.

Jien diġà ikkwotajt l-istatistiċi.

Interessanti l-istatistika kif għoliet fejn jidħlu s-separati, l-annullati u d-divorzjati.

Dik hija statistika li turi marriage breakdown.

Meta tgħid separati, annullati u divorzjati m'għandniex dawk li huma de facto separati u li għadhom ma daħlux il-Qorti!

Dak m'għandniex għax kieku min jaf kif titla' l-istatistika!

Imma almenu biċ-ċensiment nafu fejn qegħdin.

Iċ-ċensiment ikejjel lil min hu de iure separat, annullat jew divorzjat.

Dawn huma sintomi ta' marriage breakdown.

Fl-1995 kien hemm kważi 5,000 filwaqt li fl-2005 – 10 snin wara - kien hemm kważi 7,500.

U fl-2011 - mhux għaxar snin wara sar dan iċ-ċensiment għax kellu jsir qabel biex inkunu in regola mal-Eurostat - in-numru tela' għal 18,000 persuna li għaddiet minn marriage breakdown!

DEO DEBATTISTA: Naħseb li r-raġunijiet huma tnejn prinċipalment; il-fattur bioloġiku u l-fattur kulturali.

Ikun hemm l-inkompatibilità.

DEO DEBATTISTA: Bil-fattur bioloġiku qed ngħid li l-bniedem qed jgħix iktar.

Fl-imgħoddi ta' 40 sena kienet tkun spiċċat ħajtek mentri llum ħafna nies ta' 40 sena tkun għadha se tibda ħajjithom.

FR CHARLES TABONE: Ħafna problemi li qed jirriżultaw fiż-żwieġ qed iseħħu wara l-40 sena!

JOE CASSAR: Pereżempju fil-Ġappun, ħafna mill-marriage breakdowns qed ikunu mill-età ta' 60 sena 'l fuq.

JOE CASSAR: Hemmhekk tant jaħdmu li kważi kważi lanqas ikunu qegħdin jgħixu flimkien ħlief fil-weekends!

Meta mbagħad jirtiraw u jibdew jgħixu flimkien jirrealizzaw li qatt ma kienu kompatibbli!

Imma r-realtà hi li ftit ikunu għexu flimkien għax kif għedt hemm uħud li jiltaqgħu biss darba fl-aħħar tal-ġimgħa!

FR CHARLES TABONE: Irridu naħdmu fuqha din.

THE CHAIRMAN: Din l-istatistika tista' tkun qiegħda tirrifletti l-fatt li llum kulħadd qed ifittex id-drittijiet tiegħu mentri qabel mara li kienet tkun supressed, kienet tibqa' f'dak l-istat.

(Interruzzjonijiet)

FR CHARLES TABONE: Dażgur!

Veru, imma dak ilu li ġara.

Dik il-bidla kulturali, fejn il-mara ma baqgħetx aktar suppressed, ilna li għaddejna minnha.

THE CHAIRMAN: Imma jekk dan it-tibdil qiegħed isir f'ċertu age brackets, kemm għandna nisa li joħorġu jaħdmu f'dak l-age bracket?

Kemm tista' tapprova li din il-bidla kulturali ilha li saret?

Illum mara toħroġ taħdem, ekonomikament indipendenti u allura ma tiddependix mir-raġel.

B'hekk l-istil ta' ħajja nbidel kompletament.

FR CHARLES TABONE: Ħalli nagħmlu statement ġenerali.

Huwa fatt li fis-soċjetà tagħna, daqs 30 sena ilu, kellna ħafna empty shell families.

Kellek żweġijiet imfarrkin li kienu jibqgħu hemm u qatt ma joħorġu fil-beraħ għal diversi raġunijiet.

Fil-fatt qabel kienet xi ħaġa tal-mistħija li tiddikjara li kellek marriage breakdown.

Dan narawh anke fil-lingwaġġ kulturali tagħna, fejn meta r-raġel jaqlibha lill-mara, ma ngħidux xi qrun tella' imma ngħidu xi qrun tellalha!

U din hija l-vittma tal-adulterju.

L-adulterju tar-raġel tagħha jġib għajb fuqha!

U allura żgur li kien hemm interess kulturali li jien naħbi l-falliment taż-żwieġ tiegħi!

JOE CASSAR: Kien jinħeba kollox qabel.

FR CHARLES TABONE: Kienu jinħbew anke l-persuni b'diżabilità!

JOE CASSAR: Għadni niftakar nidħol ġod-djar u nara persuni b'diżabilità li kienu ilhom maqfulin 25 u 30 sena!

Issa jien għadni żgħir imma meta bdejt il-karriera tiegħi niftakar li kont narahom dawn il-każijiet.

FR CHARLES TABONE: Konna naħbu l-mard qabel.

Ara kif inbidlet il-kultura!

Qabel kienu jgħidu li ma jmorrux l-isptar għax jekk jidħlu hemmhekk kulħadd se jkun jaf li għandhom il-mard fil-familja.

Kienu saħansitra jaħbu l-mard taz-zokkor!

Kellna dik il-kultura ta' ħabi imma llum, għal grazzja t'Alla, spiċċat.

Allura bilfors se joħorġulek aktar marriage breakdowns.

L-oħra hija l-indipendenza ekonomika.

THE CHAIRMAN: Hemm xi raġuni għalfejn hemm din iż-żieda?

FR CHARLES TABONE: Jien ma natribwixxiex dan il-fattur ta' din iż-żieda - speċjalment bejn l-2005 u l-2011 - għal dawn ir-raġunijiet li semmejt.

Hemm fenomenu ieħor fejn jien I want to make the best out of my life, u allura jekk nara li jista' jkolli relazzjoni ma' xi ħadd ieħor u din ir-relazzjoni tista' tkun aħjar mir-relazzjoni preċedenti, mela se nidħol għaliha.

DEO DEBATTISTA: Imma xorta nibqa' ngħid li dan qed iseħħ għax il-bniedem qed jgħix iktar!

Dak huwa fatt. Aħna x'qed ngħidu?

Mela jien għandi 40 sena, uliedi kibru u telqu mid-dar, u jekk jien ma żviluppajtx ir-relazzjoni tiegħi ma' marti b'tali mod li marti għadha meaningful għalija, jien naf li fadalli 40 sena oħra quddiemi u allura se nagħmel dawn is-snin kollha hekk?!

DEO DEBATTISTA: Għalhekk jgħodd ukoll il-lat bioloġiku għax ir-rush li tħoss meta jkollok il-crush fuq xi ħadd hija differenti mil-long term love!

U peress li qed ngħixu aktar, meta tiġi biex tesperjenza l-crush, se terġa' tħossok li qiegħed fit-teenage years!

DEO DEBATTISTA: Allura naħseb li l-fattur bioloġiku, apparti dak kulturali .…

FR CHARLES TABONE: Żgur li qiegħed jinfluwixxi.

DEO DEBATTISTA: Mhux qed ngħidlek li għandna xi tort għax m'għandux tort sa barra l-bniedem.

Il-fatt li qed jgħix sa 80 sena ...

FR CHARLES TABONE: U għalhekk li ħafna mill-breakdowns qed ikunu ta' meta jkollhom erbgħinijiet u ħamsinijiet.

Jekk jien ngħix sa 60 sena se ngħid għalfejn se nagħmilha imma jekk se ngħix sa 80 sena u għad għandi 45 sena żgur li nidħol għaliha biex ngħix kuntent!

DEO DEBATTISTA: Tiltaqa' ma' ħafna li jgħidulek; "mhux darba tgħix"!

THE CHAIRMAN: Anke l-mod ta' kif inħarsu lejn il-ħajja, fejn dak li jkun irid jieħu l-massimu ta' kull perijodu u li jħares biss lejn il-gratifikazzjoni istantanja …

JOE CASSAR: Nerġa' niġi għat-tfal għax bl-istess token hawnhekk qegħdin kważi niġġustifikaw b'mod leġittimu dak li qed jiġri lill-kbar, imma jekk se nerġgħu …

FR CHARLES TABONE: Mhux niġġustifikaw imma qegħdin nipprovaw nifhmu.

JOE CASSAR: Iva, imma jekk aħna se mmorru għall-kunċett tal-leġittimità ħadd mhu qed jitkellem fuq kif it-tfal - meta l-ġenituri tagħhom ikollhom 40 jew 50 sena – illum qed ikunu fl-aktar età sensittiva u delikata tagħhom u li dawn għandhom bżonn l-istabilità.

Dik hija xi ħaġa li n-nies qed jinsewha!

It-tfal ta' nies ta' 40 jew 50 sena ta' 20 sena ilu kienu differenti mit-tfal tan-nies li għandhom 40 u 50 sena llum.

It-tfal ta' dawk li għandhom 40 u 50 sena illum huma ħafna iżgħar u kważi għandek deċenju bejn it-tfal ta' 20 sena ilu!

FR CHARLES TABONE: Dażgur!

Illum qed ikollna t-tfal meta nkunu fit-tletinijiet.

JOE CASSAR: Għalhekk it-tfal ikunu f'età sensittiva ħafna.

Jekk pereżempju naraw l-istatistika ta' subien li jitilfu lil missierhom ta' disa' snin, insibu li dawn għandhom kważi għaxar darbiet aktar ċans minn normal li taqbadhom dipressjoni sakemm jagħlqu 18-il sena! 20 sena ilu meta missier kien ikollu 40 sena, it-tfal tiegħu ma kienx ikollhom disa' snin imma kienu jkunu akbar.

Illum ħafna mit-tfal disa' snin ikollhom!

U allura aħna qegħdin ninsew il-problema tagħhom ukoll.

THE CHAIRMAN: Inti tara xi soluzzjoni?

JOE CASSAR: Le, u hija r-raġuni għalfejn fiċ-child guidance qegħdin naraw biżibilju ta' tfal b'dawn il-problemi.

Fl-iskejjel qegħdin naraw ħafna u ħafna problemi.

U ma jistax ikun għax żied il-mard sakemm ma jkunx hemm xi infezzjoni ...

FR CHARLES TABONE: Imbagħad għandi biċċa fuq il-work family balance.

Dan huwa importanti minħabba l-kultura tagħna.

Issa jien hawnhekk nara importanza kbira li ninvestu fl-edukazzjoni, mhux biss edukazzjoni għat-tfal imma anke għall-kbar.

Jekk ninvestu fl-edukazzjoni tat-tfal nafu li dawn se jkunu l-ġenituri ta' għada imma sadanittant x'se nagħmlu bil-ġenituri tal-lum?

Isiru korsijiet illum ukoll imma peress li l-bidla kulturali qiegħda ssir b'mod mgħaġġel, jeħtieġ li ninvestu iktar fl-edukazzjoni formali u fl-edukazzjoni informali.

Fl-edukazzjoni informali jidħlu l-mezzi tax-xandir.

DEO DEBATTISTA: Skużani, imma na nistax nifhem fejn trid tasal b'dak li qed tgħid.

Fl-opinjoni tiegħi b'dak li qed tgħidli stabilixxejna li l-leġittimità mhijiex problema għax għandna ħafna li għalkemm mhumiex fiż-żwieġ, xorta waħda jistgħu qegħdin jgħixu flimkien jew inkella qegħdin f'xi forma ta' relazzjoni oħra.

FR CHARLES TABONE: Però din tista' tkun ta' problema aktar 'il quddiem.

DEO DEBATTISTA: Inti qed tgħid għar-relazzjoni extra-konjugali?

FR CHARLES TABONE: Allura rridu ndaħħlu fil-mentalità tat-tfal il-kunċett li meta tipprokrea trid tieħu ħsieb tat-tarbija.

Illum irridu ndaħħlu dan il-kunċett għax m'għadhiex awtomatika bħalma kienet qabel.

JOE CASSAR: Kważi trid tiġi tassattiva llum!

FR CHARLES TABONE: Dik irridu ndarruhom fuqha.

U għalhekk ħadt pjaċir meta semmejtu l-punt tal-pets fid-dar.

Jien ma rridx nippromwovi t-trobbija tal-pets imma inti, Sur President, tajt eżempju ta' kif pedagoġikament inti tista' teduka lit-tfal fir-responsabilità.

Naf b'tifel li talab kelb lill-missieru u missieru qallu li hu lest li jixtrielu kelb basta jieħu ħsiebu.

Il-missier qallu li jekk ma jieħux ħsieb il-kelb, imqar għal ġurnata waħda biss, il-kelb ineħħih!

U fil-fatt neħħihulu.

THE CHAIRMAN: Meta tgħid li rridu nedukaw qiegħed tagħmel statement kbir.

Fl-edukazzjoni x'irid ikun hemm?

Fuq xiex irridu nedukaw?

Irridu nedukaw aktar fil-valuri li qabel kienet tagħti l-Knisja meta din kellha aktar influwenza milli għandha llum?

Fuq liema valuri se nedukawhom?

FR CHARLES TABONE: Fuq il-valuri universali.

Irridu nedukawhom fuq il-valuri li jipprattika kulħadd!

Inti stess semmejt il-Knisja.

Il-Knisja kienet twassalhom dawn il-valuri imma llum tilfet il-qawwa tagħha fit-trasmissjoni ta' dawn il-valuri għax qegħdin ngħixu fi stat lajk.

Fil-fatt waħda mill-handouts li tajtkom hija r-riflessjoni tiegħi fuq l-istat lajk.

Imma allura issa se jiżdied il-piż fuq l-Istat sabiex iwassalhom hu dawn il-valuri.

Issa jien ma nafx kemm imlejnih il-vojt.

JOE CASSAR: Hawnhekk, bħala l-kelliem ewlieni tal-Oppożizzjoni fuq l-Edukazzjoni, nixtieq nagħmel punt importanti għax sfortunatament, jiena ngħid li f'dan il-pajjiż, meta nitkellmu fuq l-edukazzjoni għandna kultura li taqleb mill-ewwel fuq l-iskejjel.

FR CHARLES TABONE: Le, sewwa qed tagħmlu!

JOE CASSAR: Għalhekk għamilt parentesi importanti.

Hija xi ħaġa li jien totalment kontriha u naf li anke l-Ministru Bartolo jaqbel miegħi fuqha din.

Meta aħna nitkellmu fuq l-edukazzjoni ma nistgħux nibqgħu nagħtu l-idea li l-edukazzjoni equals klassi, equals għalliem u equals il-kap tal-iskola!

Jekk nibqgħu b'dan il-kunċett inkunu qegħdin neżoneraw l-edukazzjoni interna fil-familji u fis-soċjetà tagħna li għalija hija importanti daqs l-edukazzjoni formali fl-iskola.

FR CHARLES TABONE: Pereżempju, jien ilni ninsisti mal-gvern, ikun min ikun fil-gvern, li wasal iż-żmien li l-Istat joffri korsijiet ta' preparazzjoni għaż-żwieġ.

Min se jiżżewweġ ċivilment x'se jagħmel?

Mhuwiex l-irwol tal-Knisja li toffri dawn il-korsijiet għalihom.

Issa wasalna fi żmien li se jkollok lil min jiżżewweġ ċivilment.

Allura dak mhux se jirċievi preparazzjoni għaż-żwieġ?

THE CHAIRMAN: Mela inti trid il-kwalifikazzjonijiet għal kollox; biex iġġib liċenzja tal-karozza, biex tidħol l-Università, eċċ. u mbagħad biex tagħmel l-iktar ħaġa importanti u ċioè biex tiżżewweġ u jkollok it-tfal m'għandekx bżonn daqshekk taħriġ!

FR CHARLES TABONE: Eżatt.

M'għandux għalfejn ikollok prova li inti kkwalifikat f'dawk l-affarijiet għax nippreżumu li inti kkwalifikat!

Issa aħna mhux se nagħmluha tassattiva li biex tiżżewweġ irid ikollok prova li inti kkwalifikat biex tiżżewweġ u biex ikollok it-tfal għax inkella ma naslux.

Imma rridu nedukaw lin-nies mhux fis-sens ta' schooling.

Pereżempju flimkien ma' Prof. Abela darba konna ssuġġerejna - wara riċerka li għamilna - li għandna nedukaw lill-familja tramite n-nurse.

L-ideal hu li jkollok social workers li jidħlu fil-familji imma mill-kultura tagħna qisna ma tantx naċċettaw lil min jidħol fid-dar tagħna ħlief għat-tabib.

(Interruzzjonijiet) Tajjeb li nedukaw bil-mezzi tax-xandir imma rridu nedukaw anke one to one.

Il-familji tagħna jaċċettawha lin-nurse għax għadhom iħobbuhom lit-tfal.

U allura jekk tgħidilhom li se tibda tiġi nurse d-dar biex tgħinhom kif għandhom jieħdu ħsieb it-tarbija, din in-nurse ma tkunx sempliċement nurse imma jkollha wkoll ħiliet soċjali biex filwaqt li tgħallem lil dik il-familja kif għandha tieħu ħsieb tat-tarbija bioloġikament, tgħallimhom ukoll kif għandhom jieħdu ħsiebha psikoloġikament u soċjalment.

F'pajjiżna għad għandna problema ta' illitteriżmu.

Issa ma rridx niġi miftiehem li ma ħdimniex f'dan ir-rigward u ara ma taħsbux li mhux qed ninvestu fl-edukazzjoni.

Jekk hemm xi ħaġa li qed ninvestu fiha hija proprju fuq l-edukazzjoni.

Dan mhu tort ta' ħadd u huwa tort ta' kulħadd!

Għandna sitwazzjonijiet, aħna nsejħulhom socially deprived areas, - li kulħadd jaf fejn huma u għalhekk mhux se nsemmihom biex ħadd ma jieħu għalih - fejn assolutament m'għandhomx kultura ta' edukazzjoni!

Allura għandek dan il-fenomenu fejn il-ġenituri ma jibagħtux lit-tfal tagħhom l-iskola.

U aħna rridu nagħmlu xi ħaġa dwar dan.

Kif se nedukaw lill-familja?

Jekk se tgħidilhom li se tagħmlilhom kors mhux se jiġuk imma jekk meta jkollhom it-tfal nibagħtulhom in-nurse, din jista' ikollha rwol ta' social worker ukoll.

Din tibqa' takkumpanja lill-familja u meta jasal iż-żmien li jibagħtu lit-tarbija tagħhom il-kindergarten tgħidilhom li se jibagħtuha għall-ġid tagħha u tfiehemhom għalfejn għandhom jibagħtuha l-kindergardten.

L-istess ħaġa meta tiġi biex jibagħtuha l-iskola.

Jekk dan isir wisq probabbli naslu biex negħlbuha din il-kultura non-edukattiva.

Jekk ma nidħlux fil-familji mhux se naslu biex negħlbuha.

Għalhekk qiegħed nieħu pjaċir li l-Onor.

Cassar semma dan il-punt imma rridu nidħlu fejn hemm bżonn li nidħlu biex nedukaw.

JOE CASSAR: Biex nagħti eżempju ta' kemm il-mentalità hija bħalma semmejt inti Father, meta nitkellmu fuq illitteriżmu, il-ġenituri jirriferu għall-qari fl-iskola!

Pereżempju meta kont ngħix l-Amerika kont nara li dawn kellhom il-kultura li s-Sibt filgħodu ħafna ġenituri jmorru mat-tfal fil-park tal-librerija u joqgħodu mal-art magħhom jaqraw.

Din hija xi ħaġa li hawn Malta m'għandniex.

Kemm naraw ġenituri li jagħmlu hekk?

Aħna għandna kollox kompartimentalizzat, mela l-iskola qiegħda għall-qari, id-dar biex jagħmlu xi ħaġa oħra u l-mużew biex jagħmlu xi ħaġa oħra.

DEO DEBATTISTA: Biex inkompli ma' dak li qed tgħid inti, f'Iceland wieħed minn kull 10 huma awturi ta' kotba.

Ara x'kultura għandhom ġod-dar dawn biex wieħed minn kull għaxra kiteb ktieb!

FR CHARLES TABONE: Dak huwa eżempju wieħed ta' x'nistgħu nagħmlu biex nidħlu fil-familji.

DEO DEBATTISTA: Nistgħu nagħmlu l-premju: "Ikteb ktieb".

FR CHARLES TABONE: Eżempju tajjeb.

Ladarba l-familji jilqgħuk f'darhom, se jaċċettawk.

THE CHAIRMAN: F'dan il-Baġit ipprovajna nindirizzaw din is-sitwazzjoni billi tajna inċentiv għal min jibgħat it-tfal l-iskola.

Fil-fatt tajna lill-familji €400 extra talli jibagħtu lit-tfal l-iskola!

FR CHARLES TABONE: Kollha ideat tajbin dawn imma rridu nżommu quddiem għajnejna li dawk it-tfal li ma jkollhomx kultura edukattiva d-dar, lanqas l-iskola ma jitgħallmu!

Il-ftit li jitgħallmu l-iskola se jħottuhulhom f'minuta hekk kif imorru d-dar!

THE CHAIRMAN: Sitwazzjoni ideali tkun li t-tfal jassoċċjaw l-imħabba tal-ġenituri tagħhom mal-qari, mal-istudju u mal-kunċett ...

FR CHARLES TABONE: Irridu nidħlu fil-familji.

THE CHAIRMAN: Hekk hu.

FR CHARLES TABONE: Qed nissuġġerixxu affarijiet prattiċi kif nistgħu nwasslu l-edukazzjoni mhux permezz tal-ischooling.

Ilum għandna wkoll il-kunsilli lokali li nistgħu ninċentivawhom billi min joffri dawn il-korsijiet jingħata l-fondi meħtieġa mill-fond ċentrali.

Nistgħu nagħmlu ħafna llum bis-sistema li għandna ħalli l-edukazzjoni nwassluha barra mill-ischooling.

B'edukazzjoni dak li kont qed infisser u mbagħad esprimiha b'mod tajjeb ħafna l-Onor.

Jiġifieri nistgħu nagħmlu ħafna llum.

Xi ħaġa oħra li ilni ninsisti fuqha hija li rridu nedukaw fuq l-irwol tal-missier.

Aħna konna mdorrijin bis-sexual division of labour, fejn il-missier huwa l-bread winner u l-mara hija l-family carer.

Fis-soċjoloġija dawn insejħulhom the instrumental role and the expressive role, fejn ir-raġel għandu l-instrumental role filwaqt li l-mara għandha l-expressive role.

Imma llum ma nistgħux nibqgħu fiha din għax in-nisa qegħdin joħorġu jaħdmu u aħna qegħdin nippromwovu proprju biex in-nisa joħorġu jaħdmu.

Huwa tajjeb li nagħmlu dan għax jiswa għall-ekonomija tal-pajjiż.

Barra minn hekk hemm esiġenzi ekonomiċi li minħabba fihom in-nisa ma jistgħux ma joħorġux jaħdmu.

Imbagħad għandek l-istatistika fejn fl-2005 kellek 30% tal-work force li kienu nisa filwaqt li fl-2013 dan tela' għal 37.7%.

Lanqas m'aħna kuntenti b'dan u nagħmlu sew li nkomplu nipprovaw inżiduh.

Jien m'iniex kontra – sociologicamente parlando - li n-nisa jilħqu l-livell tal-irġiel fix-xogħol għax dan jiswa ta' ġid għalihom stess.

Ix-xogħol jiżviluppa lill-persuna b'mod sħiħ u ħolistiku imma ma nistgħux nagħmlu dan a skapitu tal-kura tagħna nfusna u tal-familja.

Għalhekk qed ngħid li rridu bidla fil-kultura tagħna u din irridu nisħqu fuqha bl-edukazzjoni informali.

Irridu ngħallmu li l-missier postu d-dar daqs kemm huwa post l-omm id-dar!

Jekk il-mara ħarġet, il-missier irid jidħol id-dar.

Jekk taraw il-pattern li għamiltilkom, minflok division din tiġi sharing u għalhekk tiġi taqdi aktar il-komunjoni.

Għalhekk l-instrumental role u l-expressive role jaqduha kemm il-missier u kemm l-omm u għalhekk din toħloq sharing u toħloq aktar komunjoni.

Għandek ukoll il-bonding.

Għalfejn it-tfal kien ikollhom bond iktar mal-ommijiet milli mal-missirijiet?

Għandna espressjoni bil-Malti li tgħid li meta tkun muġugħ se tgħajjat "ajma ma" u mhux "ajma pa".

Issa jekk naslu għal dan li qed ngħid jien, meta tkun muġugħ se tgħajjat ukoll "ajma pa"!

U fuq din irridu ninsistu fuqha.

DEO DEBATTISTA: Jien mhux qiegħed naqbel miegħek.

U qed ngħid hekk għax xorta l-penċentwal ta' extra marital children barra minn Malta huwa għoli.

Fil-fatt fl-Ingilterra qiegħed 50% minkejja li għandek ħafna sharing of roles u minkejja li għandek aktar nisa li qegħdin jaħdmu.

FR CHARLES TABONE: Veru li hemm aktar nisa jaħdmu imma hemm irġiel li jieħdu ħsieb it-tfal?

Naħseb li dik m'hemmx.

DEO DEBATTISTA: Dan narawh ukoll fil-pajjiżi Skandinavi.

Jiena naħseb li ċertu rwoli ma nistgħux nibdluhomlha lill-mara.

FR CHARLES TABONE: Ir-riċerka soċjoloġika llum waslet fil-punt li tgħid li l-irwoli huma interchangeable.

DEO DEBATTISTA: M'għandix dubju imma biex naslu għal dak li qal l-Onor.

Cassar, u ċioè li l-edukazzjoni tibda mid-dar ...

FR CHARLES TABONE: Għalhekk irridu nieħdu ħsiebha.

Jien għamilt żmien fil-Kummissjoni għall-Avvanz tal-Mara u l-aspett politiku tiegħi fil-pajjiż, fis-sens li nieħu interess fl-iżvilupp tal-pajjiż, kien proprju f'din il-Kummissjoni.

Imbagħad kont ħdimt ukoll biex inwaqqfu l-Kummissjoni Nazzjonali Familja.

Hemmhekk konna ħdimna biex nibdlu l-kotba tal-iskola peress li dawn kienu stereotyped.

Fil-fatt kont tara t-tifel jilgħab bil-ballun u t-tifla tilgħab bil-pupa, it-tifel jgħin lill-missieru fil-ġnien u t-tifla tgħin lill-ommha fil-kċina.

Irridu nibdlu kultura sħiħa.

Jekk ma nibdlux il-kultura sħiħa se nbatu.

Kif l-omm assumiet l-instrumental role, u aktar ma jgħaddi ż-żmien aktar se tassumi dan l-irwol, il-missier ukoll irid jassumi l-expressive role.

L-omm assumitha minħabba raġunijiet ovvji, fosthom il-bżonn ekonomiku u l-bżonn tal-iżvilupp personali tagħha.

L-omm se tgħidlek li jekk ma toħroġx taħdem se ssir kaboċċa ġod-dar u allura tħoss il-bżonn li toħroġ taħdem biex tinterraġixxi mal-oħrajn.

Madankollu l-missier għadu ma assumihx dan l-irwol.

THE CHAIRMAN: Fiha ħafna benefiċċji li toħroġ taħdem il-mara.

Jien naħseb li seta' jsir ċertu abbuż min-naħa tal-irġiel fuq in-nisa u ladarba l-mara tkun ekonomikament indipendenti, l-abbuż jonqos ukoll.

U jien m'iniex kontra li l-mara toħroġ taħdem.

Aħna qed ngħidu li wasalna fl-istat li l-mara assumiet l-instrumental role u laħqet lir-raġel.

JOE CASSAR: Imma it is a culture change u se ngħidlek għalfejn qiegħed ngħid hekk.

Darba waħda kont qiegħed nixtri ġo supermarket flimkien mal-mara tiegħi għax aħna dejjem immorru nixtru flimkien.

U hemmhekk iltqajna ma' koppja ħbieb tagħna, li għandhom kważi l-istess età tagħna, u waqt li konna qed nitkellmu magħhom bdiet niżla x-xita u jien dort fuq il-mara u għedtilha; "il-aħwa għandi l-ħwejjeġ fuq il-bejt!"

Fil-fatt jien nonxorhom il-ħwejjeġ tagħna.

Din il-koppja, ħbieb tagħna, baqgħu mistagħġbin iħarsu lejja!

U jien għedtilhom li iva, id-dar jien nonxorhom il-ħwejjeġ.

FR CHARLES TABONE: Eżatt.

U aħna dik il-mentalità irridu nbiddluha.

JOE CASSAR: Għalhekk semmejt li it is a culture change għax jien ma kontx qiegħed nitkellem fuq xi waħda li għandha 80 sena imma kont qed nitkellem fuq kollegi tal-istess età tiegħi.

FR CHARLES TABONE: Trid tinbidel il-kultura.

Hemm bżonn li naħdmu fuqha biex inbiddluha għax inkella se nkissru l-familji.

Jekk ma nibdlux din il-kultura, fejn ir-raġel irid jaħsel u jonxor il-ħwejjeġ … (Interruzzjonijiet) Jista' jkun hemm organizzazzjoni familjari differenti.

DEO DEBATTISTA: Imma jgħodd ukoll il-livell edukattiv.

FR CHARLES TABONE: Iva, jgħodd!

JOE CASSAR: Nerġa' ngħid li dawn kienu kollegi tagħna u huma tal-istess livell edukattiv tagħna.

FR CHARLES TABONE: Jien qiegħed nimmira għal din il-culture change.

Qiegħda ssir imma rridu nippromwovuha, anke permezz tal-media.

Kien hemm promo fuq il-media fejn iġib lill-missier jagħmel ix-xogħol tad-dar u jgħid li hu ma jsibx diffikultà biex jipprepara lit-tfal għall-iskola, jiġifieri li jaħsilhom, ilibbishom u jagħmlilhom il-kolazzjon u l-lunch għall-iskola.

Kien hemm promo fuq hekk.

Min-naħa tiegħi jien lest li nagħmilhom dawn il-promos imma m'għandix flus għalihom.

Lest li naħdimhom u lanqas għandi bżonn xi baġit għoli biex nagħmilhom.

Fil-fatt nista' naħdimhom il-Media Centre.

Lill-Knisja nitlobha biex tagħtini baġit biex nagħmlu xi promo.

Onor. Cassar, it is a cultural change imma hemm bżonn li ssir illum qabel għada!

(Interruzzjonijiet) Jekk taħsbu li a cultural change se tiġi mill-iskola għandna problema!

FR CHARLES TABONE: L-iskola nistgħu ngħinuhom billi nneħħu l-istereotipi mill-iskola imma l-cultural change minn ġod-dar trid issir.

U jien dak li xtaqt li niddiskutu.

THE CHAIRMAN: Father, grazzi ħafna ta' din id-diskussjoni interessanti li kellna llejla.

Aħna nixtiequ nkomplu nimbuttaw dawn l-ideat u jekk għandek xi ħaġa li nistgħu ngħadduha lill-Ministeru għall-Familja u Solidarjetà Soċjali aħna lesti li nagħmlu dan bil-qalb kollha.

FR CHARLES TABONE: Irrid nikteb xi ħaġa apposta għax il-handouts li qassamtilkom għamilthom għal-laqgħa tal-lum peress li ma xtaqtx nagħmel lecture imma ridt noħloq diskussjoni.

Fil-fatt ħadt pjaċir li l-ħin kollu bdejtu tidħlu fid-diskussjoni.

Jiena xtaqt inqajjem diskussjoni u rnexxilna.

Nista' wkoll inpoġġi bilqiegħda ma' xi ħadd minnkom ħalli flimkien nifformolaw proposti ċari.

Jiena ma ġejtx lest bil-proposti għax l-ewwel ridt noħloq diskussjoni u mbagħad minnha noħorġu l-proposti flimkien.

JOE CASSAR: Father, din il-laqgħa li għamilna se tiġi transcribed u għalhekk jista' ikollok kopja tagħha f'idejk ħalli b'hekk tkun tista' tivżiluppa l-proposti minn hemmhekk.

FR CHARLES TABONE: Tajjeb.

DEO DEBATTISTA: Irridu niżviluppaw ukoll u nagħmlu breakdown tal-istatistika u ċjoè ta' dawk il-25% li semmejna.

FR CHARLES TABONE: Pereżempju fuq dik irridu nagħmlu riċerka u nista' inkellem lil Prof. Angela Abela li tmexxi l-Istitut tal-Familja fl-Università ta' Malta biex nagħmlu r-riċerka fuqha.

DEO DEBATTISTA: Għax għalkemm dawn ikunu extra-konjugali, ma jfissirx li ma jkunux qed jgħixu flimkien.

(Interruzzjonijiet)

FR CHARLES TABONE: Irridu nagħmlu riċerka f'dan is-sens.

Darba kont għamilt riċerka fuq kemm il-missirijiet qed jagħmlu x-xogħol tad-dar imma issa ilu.

JOE CASSAR: Irridu wkoll nitgħallmu nagħmlu riċerka oriġinali.

FR CHARLES TABONE: Sur President, bil-permess tiegħek nixtieq nippreżentalkom dawn il-handouts;

Jekk is-Sekularizzazzjoni ssir Sekulariżmu, x'jiġri mid-Demokrazija?: Ir-Relazzjoni bejn il-Knisja u l-Istat; u

Nista' ngħid li kienet esperjenza veru sabiħa!

Kont ħerqan biex niġi għal din il-laqgħa.

Għaldaqstant nixtieq nirringrazzjakom ta' din l-opportunità li tajtuni.

THE CHAIRMAN: Mela għal-lum nistgħu nieqfu hawnhekk.

Nirringrazzjakom.

Fit-8:25 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li għandha titħabbar iktar tard.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees fam


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET tal-Familja

LAQGĦA NRU 6

It-Tlieta, 9 ta' Diċembru 2014

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet tal-Familja ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.55 p.m.

L-Onor.

PREŻENTI: L-Onor.

Deo Debattista (sostitut) u l-Onor.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 5 li saret nhar it-Tlieta 3 ta' Ġunju 2014, ġew konfermati.

Iċ-Chairperson poġġa fuq il-Mejda tal-Kumitat;

Dok 003 Ittra datata 21 ta' Novembru, 2014 mibgħuta lill-Kumitat Permanenti dwar il-Familja mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità.

L-IRWOL TAL-FAMILJA FIS-SOĊJETÀ MALTIJA LLUM – DISKUSSJONI MA' fATHER cHARLES TABONE

Father Charles Tabone ppreżenta lill-Kumitat dawn id-dokumenti;

Dok 005 Jekk is-Sekularizzazzjoni ssir Sekulariżmu, x'jiġri mid-Demokrazija?

Ir-Relazzjoni bejn il-Knisja u l-Istat;

Father Charles Tabone spjega kif il-familja hija ċ-ċellola bażika tas-soċjetà.

Il-familja hija istituzzjoni soċjali li tirrispondi għal żewġ ħteġijiet fundamentali u dawn huma l-intimate relationship between two adults u ċ-child bearing and rearing.

Dawn iż-żewġ ħteġijiet fundamentali ġew stabbiliti f'żewġ prinċipji li huma "The Principle of Reciprocity" u "The Principle of Legitimacy".

Dawn il-prinċipji jispjegaw xi tfisser il-familja bħala ċellola fundamentali tas-soċjetà.

Marcel Maus, antropologu, jgħid li l-ġibda li l-bniedem iħoss għall-intimità tfisser li huwa jagħti lilu nnifsu lil ħaddieħor.

U għaldaqstant jistenna li jirċievi mingħand ħaddieħor daqskemm huwa qiegħed jagħti.

Issa meta din l-għotja tiltaqa' hemmhekk għandek ir-reċiproċità, xi ħaġa li soċjalment insibuha fl-istituzzjoni taż-żwieġ jew tal-unjoni ċivili.

L-istituzzjoni soċjali li tesprimi, tħares u tirregola r-reċiproċità hija ż-żwieġ.

U dan jeżisti f'kull soċjetà.

Interessanti li f'kull soċjetà ż-żwieġ huwa wieħed permanenti u indissolubbli.

Imma l-poplu tagħna issa ħa l-idea li ladarba hemm il-possibilità tad-divorzju, iż-żwieġ ma baqax aktar permanenti u indissolubbli.

Għalhekk hemm bżonn li nwasslu l-messaġġ lill-poplu, anke permezz ta' dan il-Kumitat, li ż-żwieġ għandu jibqa' permanenti u indisolubbli f'livell soċjali.

Father Tabone kompla jispjega kif persuna tgħaddi minn tbatija kbira ħafna meta tinduna li ż-żwieġ tagħha ma rnexxiex.

U għalhekk jemmen li huma verament ftit dawk in-nies li jitolbu divorzju sempliċement b'kapriċċ.

Rigward id-dritt tal-bniedem li jipprokrea ruħu, Father Tabone spjega li daqstant ieħor it-tarbija għandha d-dritt, li ladarba ġiet ipprokreata jkollha żewġ ġenituri li jieħdu ħsiebha.

Fl-antropoloġija kulturali naraw li l-prinċipju tal-leġittimità tfisser li t-tarbija jkollha żewġ persuni li jieħdu ħsiebh u li preferibilment dawn ikunu l-persuni li pprokkreawa.

Wara kien hemm diskussjoni.

Fit-8:05 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li għandha titħabbar iktar tard.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

LAQGĦA KONĠUNTA

KUMITAT PERMANENTI DWAR IL-KONTIJIET PUBBLIĊI

KUMITAT PEMANENTI DWAR L-AFFARIJIET BARRANIN U EWROPEJ

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET EKONOMIĊI U FINANZJARJI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 9

It-Tnejn, 15 ta' Diċembru 2014 fis-6.45 p.m.

Il-Kumitat Permanenti dwar il-Kontijiet Pubbliċi, il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Barranin u Ewropej u l-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Ekonomiċi u Finanzjarji se jiltaqgħu nhar it-Tnejn, 15 ta' Diċembru 2013 fis-6.45 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:

Rapport Annwali tal-Qorti Ewropea tal-Awdituri dwar il-Budget għas-Sena Finanzjarja 2013 u l-Ħidma tal-Membru Malti ta' din il-Qorti.

3 ta' Diċembru 2014 SKRIVAN TAL-KAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees fin