KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 8

L-Erbgħa, 26 ta' Novembru, 2014

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

Laqgħa Nru. 8

L-Erbgħa, 26 ta' Novembru, 2014

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:45 p.m.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 7 li saret nhar l-Erbgħa, 19 ta' Novembru 2014 ġew konfermati.

DISKUSSJONI DWAR IT-TFASSIL TA' LEĠIŻLAZZJONI DWAR IT-TRAPJANTI TA' ORGANI – KONTINWAZZJONI

THE CHAIRPERSON (Onor. Deborah Schembri): Illum se nkomplu d-diskussjoni tagħna dwar it-tfassil ta' leġiżlazzjoni fuq it-trapjanti tal-organi u stedinna għal din il-laqgħa rappreżentanti mill-MUMN u lil Dr Joseph Zarb Adami.

Ir-rappreżentanti tal-MUMN kienu avżati b'din il-laqgħa u x'ħin kellha tibda imma s'issa għadhom ma tfaċċawx.

Għaldaqstant se ngħaddu mill-ewwel għat-tieni mistieden tagħna u ċioè għal Dr Joe Zarb Adami.

Jiena nixtieq nirringrazzjak ħafna talli lqajt l-istedina tagħna.

Bħalma taf bħalissa għaddejjin b'numru ta' laqgħat biex inkunu nafu daqsxejn iktar dwar dan is-suġġett u b'hekk inkunu f'pożizzjoni aħjar sabiex noħorġu White Paper għall-konsultazzjoni u sussegwentament inkunu nistgħu nkomplu bil-leġiżlazzjoni li nixtiequ nfasslu.

Qabel ngħaddilek il-mikrofonu nixtieq navżak li din il-laqgħa qiegħda tiġi streamed live fuq il-websajt tal-Parlament.

Fid-diskussjoni tagħna ltqajna ma' diversi aspetti li jistgħu joħorġu mid-donazzjoni tal-organi.

Inti wieħed mill-aktar esponenti li għandek expertise f'dan is-suġġett u għalhekk nixtiequk tagħtina idea ta' kif qiegħda titmexxa bħalissa d-donazzjoni tal-organi u x'taħseb inti li hemm nieqes f'dak li qegħdin nagħmlu bħalissa.

Dan għaliex anke minn artikli li ktibt inti stess, jidher li inti wkoll kont qiegħed tagħmel dan l-istħarriġ diversi snin ilu.

U allura nixtiequ nkunu nafu x'inhi l-opinjoni tiegħek fuq is-suġġett.

DR JOE ZARB ADAMI (Clinical Director): Fl-1983 sar l-ewwel trapjant ta' kilwa f'Malta u dan it-trapjant sar minn bniedem ħaj għal fuq bniedem ieħor ħaj.

Fil-bidu tal-1984 sar l-ewwel trapjant minn fuq katavru għal fuq bniedem ħaj.

Issa biex dan it-trapjant seta' isir, - u dan l-intervent sar minn professur barrani - kien hemm bżonn li nistabilixxu metodu ta' kif tiddikjara persuna mejta.

Dan għaliex biex il-katavru jkun tajjeb ħalli minnu nieħdu l-organi li rridu hemm bżonn li l-qalb tibqa' tħabbat biex tippompja d-demm fil-kilwa f'dan il-każ, u din tibqa' ħajja.

Aħna wżajna l-kriterji ta' Harvard li kienu żviluppati għaxar snin qabel u dawn kienu ġew aċċettati mill-Ingilterra b'deċiżjoni taż-żewġ royal colleges flimkien.

Fil-fatt dawn qalu li dawn huma t-testijiet li se jiġu wżati mill-professjonisti Ingliżi biex jiddikjaraw lil xi ħadd bħala brain dead.

U aħna addattajna lilhom.

Minbarra li addattajna dawk il-kriterji, din id-dikjarazzjoni ġiet aċċettata mill-maġistrat inkwirenti, fejn dan aċċetta mhux biss id-dikjarazzjoni tal-brain dead imma aċċetta wkoll id-dikjarazzjoni tal-mewt u tana l-permess sabiex naqilgħu l-kliewi minn katavru.

Il-maġistrat ma daħalx fil-biċċa fuq jekk dan kienx mejjet jew le imma ħalliha f'idejn it-tobba biex jiddikjaraw il-mewt tiegħu.

Minn dak iż-żmien lil hawn l-affarijiet pjuttost baqgħu mexjin fuq l-istess binarju.

U llum wasalna biex qed isiru bejn 12 u 15-il trapjant tal-kliewi fis-sena.

U qed ikollna d-donazzjoni ta' madwar tmien katavri fis-sena u jsiru madwar 15-il trapjant f'Malta u daqshekk ieħor ta' trapjanti minn organi Maltin li jingħataw lil pajjiżi barranin.

Imbilli aħna ma nagħmlux liver transplants, dawn nagħtuhom - bil-permess tal-qraba - lil sptarijiet li għandna kuntatt magħhom kemm fl-Ingilterra u kemm fl-Italja.

U fejn ma jkollnix kliewi li huma aċċettati mill-Maltin minħabba li ma jkunux f'kondizzjoni perfetta jew il-grupp ma jkunx jaqbel, inkella għax ma jkollniex is-size eżatt, jiġifieri minn tarbija għal adult jew minn adult għal tarbija, dawn ukoll jintbagħtu barra.

Daqs sentejn ilu, wara kuntatt li għamilna ma' istituzzjonijiet f'Palermo, sar l-ewwel trapjant tal-pulmun fuq pazjent Malti.

Dan it-trapjant sar Palermo u minn dakinhar sar ieħor b'suċċess u ieħor li falla.

L-Ingilterra toffrilna li tagħmel b'xejn trapjanti tal-fwied fuq ċittadini Maltin.

Fil-fatt isiru sitta fis-sena minn dawn it-trapjanti.

L-Ingliżi dejjem offrewlna l-organi u l-cost tal-operazzjonijiet b'xejn.

Kien hemm artikli fil-gazzetti fejn kienu qed jakkużaw l-Irlanda ta' Fuq, lil Malta, lil Ċipru u lil Greċja li konna qegħdin nieħdu organi Ingliżi għaċ-ċittadini Maltin.

Għaldaqstant għamilna kuntatt mal-Ingilterra u rranġajna biex meta jkollna l-fwied disponibbli noffruh lilhom u fil-fatt dawn jinżlu għalih.

Aħna sirna nqassmu wieħed lit-Taljani u ieħor lill-Ingliżi.

L-Italja ħadet 'il fuq minn 90 organu minn Malta.

Meta nitolbu lill-qraba biex jagħtuna l-organi nużaw is-sistema li ngħidulha l-opt-in, jiġifieri nistaqsu lill-qraba - wara li ninformawhom li l-qarib tagħhom m'għadux ħaj - biex jagħtuna permess ħalli neħdulu l-organi.

U 95% tan-nies li nistaqsu jagħtuna risposta pożittiva.

Is-sena l-oħra Transplant Europe, tal-Kunsill tal-Ewropa, ippubblikat ir-rati tal-organ donations fl-Ewropa u hemmhekk rajna li Malta tinsab fuq quddiem nett, b'rata ta' 30 kull miljun.

Fl-aħħarnett nixtieq ngħid li fl-1996 sar l-ewwel trapjant minn katavru għal fuq pazjent ħaj.

Bħala trapjanti tal-qalb qed isiru bejn wieħed fis-sena għal wieħed kull sentejn u allura hawnhekk nistgħu qegħdin niġu deskilled fuq dan it-tip ta' trapjant.

THE CHAIRPERSON: Il-perċentwal ta' 5% ta' dawk il-qraba li ma jaċċettawx li jagħtu l-organi, huma fil-fatt il-qraba li ma jaċċettawx jew inkella jkun hemm xi struzzjonijiet mill-mejjet f'ħajtu, at one stage in his life, li ma jkunx irid jagħti l-organi tiegħu?

DR JOE ZARB ADAMI: Is-soltu l-instructions ikunu favur id-donazzjoni u mhux kontra.

Hemm statistika li ġiet ippubblikata li turi li hemm gruppi ta' persuni li ma jkunux iridu jagħtu l-organi tagħhom, fosthom insibu nies bl-uniformi bħal suldati u nies tas-sigurtà.

Dawn huma grupp ovvju li ma jridux jagħtu u r-raġuni għalxiex ma nafhiex!

THE CHAIRPERSON: Sar studju fuq dawn in-nies f'pajjiżna?

DR JOE ZARB ADAMI: Sar studju hawn Malta, li huwa ppublikat, mill-Viċi Rettur Mary Anne Lauri.

Kien hemm studju ieħor mill-Unjoni Ewropea fejn instab li Malta u Sweden għandhom l-ogħla rata taċ-ċittadini tagħhom li jafu li bid-donazzjoni hemm il-possibilità li ssalva ħajja.

U jidher li għalkemm qatt ma kellna fondi biex nagħmlu PR, bħal pajjiżi oħra, xorta wasalna ħafna u kellna esperjenza pożittiva ħafna.

Fil-fatt, xi minn daqqiet in-nies jiġu huma fuqna u mhux immorru aħna fuqhom!

THE CHAIRPERSON: Meta ngħidu li aħna għandna din is-sistema tal-opt-in, skoprejna as we went along li mbilli n-nies jagħmlu d-donor card, din mhijiex xi ħaġa definittiva biex meta jmutu jkunu jistgħu jeħdulhom l-organi, għax xorta waħda jistaqsu lill-qraba tagħhom u l-aħħar kelma tkun dik tal-qraba.

Allura inti ma tħossx li din hija ta' diskrepanza mal-fatt li normalment aħna, fejn tidħol il-mediċina u allura d-dinjità tal-persuna, tirrikjedi li inti tagħti l-kunsens tiegħek imma aħna qed inwarrbu minn dan il-kunċett?

DR JOE ZARB ADAMI: Dejjem jista' jkun hemm dokument notarili li jagħti saħħa lid-donor card fejn wieħed jesprimi x-xewqa tiegħu li jagħti l-organi wara li jkun mejjet.

Din nużawha ħafna meta jingħata l-katavru għall-istudju.

Dan l-aħħar kien hemm każ ukoll fil-gazzetta The Times.

(Interruzzjonijiet) Barra minn Malta jiġu reġistrati dawn ix-xewqat u aħna wkoll għandna reġistru.

CHRIS FEARNE: Aħna għandna organ register?

DR JOE ZARB ADAMI: Iva, imma dan mhuwiex uffiċjali.

Issa din il-query hija interessanti.

Jien ilni naħdem f'dan il-qasam għal 30 sena u din il-problema għalina hija waħda teoretika għax qatt ma kellna esperjenza fejn konna nafu li xi ħadd li llum sar katavru u li meta kien ħaj xtaq jagħti l-organi tiegħu imma tal-familja marru kontra r-rieda tiegħu.

Anzi aħna nipprovaw inbiegħu d-donor card bħala xi ħaġa li persuna qed turi x-xewqa tagħha li tagħti l-organi, biex meta l-familjari jkunu ffaċċati bit-telfa u jkun hemm dawk l-emozzjonijiet kollha, għalihom tkun ħafna aktar faċli li jgħidu iva u jaċċettaw ix-xewqa tal-qarib tagħhom.

Pereżempju kellna każ ta' żewġt itfal li ttajjru b'karozza u l-ġenituri ma kienux ċerti fuq din il-biċċa imma l-aħwa daru fuq il-ġenituri tagħhom u qalulhom li oħthom dejjem riedet tagħti l-organi tagħha.

U kienu t-tfal li kkonvinċew lill-ġenituri.

Jiġifieri l-fatt li hemm donor card, għalkemm m'għandhiex saħħa legali, se toħloq dibattitu fil-familji fuq dan is-suġġett.

CHRIS FEARNE: Intom jekk ikun hemm xi ħadd qiegħed l-ITU u tiddeċiedu skont il-Harvard criteria li huwa brain dead.

Għandkom aċċess biex taraw ir-reġistru ta' min għandu donor card?

DR JOE ZARB ADAMI: Le, u dik hi l-problema!

Hemm reġistru u la għandna aċċess għalih u lanqas għandna n-nies biex jaħdmu fuqu.

In-nies li għandna huma kollha volontiera.

Ħafna minnhom huma tat-Transplant Support Group, u xi ftit minnhom huma s-segretarji tagħna.

CHRIS FEARNE: Aħna għandna transplant coordinators?

DR JOE ZARB ADAMI: Għandna madwar erbgħa transplant coordinators.

CHRIS FEARNE: U dawn jaħdmu fid-dipartiment?

ETIENNE GRECH: U jintużaw ukoll għall-corneas?

DR JOE ZARB ADAMI: It-transplant coordinators jikkoordinaw fuq kollox.

THE CHAIRPERSON: Jekk aħna għandna reġistru li mhuwiex aċċessibbli, il-fatt li inti tkun urejt ix-xewqa tiegħek b'att notarili ma tantx se jbiddel is-sitwazzjoni!

DR JOE ZARB ADAMI: Biex inkunu prattiċi, dak il-ħin dejjem fdajna fil-kunsens tal-familja.

THE CHAIRPERSON: Issa minbarra l-fatt li inti għandek ammont ta' organi u aħna nixtiequ dejjem inżiduh dan l-ammont, jiena nħoss li hemm ukoll il-kwestjoni tal-kunsens, li xi kultant, ġaladarba qegħdin nottjenuhom l-organi, qisu qegħdin inpoġġuha daqxejn fil-ġenb din għax dak il-kunsens tal-mejjet, bih u mingħajru, qegħdin ninqdew u l-organi qegħdin jaslu għandna.

Madankollu jiena nħoss li f'dan il-kuntest hija xi ħaġa importanti ħafna li we opt għall-kunsens li jkun ċar minħabba d-dinjità tal-persuna ...

DR JOE ZARB ADAMI: Jista' jkun li ma naqblux u inti qisek qiegħda timplika xi ħaġa hawnhekk.

Is-sistema mhijiex biss li jingħata l-permess waqt l-emozjoni.

Ejja ngħidu li xi ħadd miet u dan l-ewwel jgħidu li ma jridux jagħtu imma mbagħad idawru l-opinjoni u jkunu jridu jagħtu.

Jiġifieri ma jkunx konsistenti fi kliemhom.

Permezz tad-donor card, bil-kalma kollha u mingħajr pressjoni ta' ħadd, in-nies jiffirmawha u jgħidu lil qrabathom li ffirmawha.

Allura hemmhekk għandek deċiżjoni li ttieħdet mhux b'dak l-eċċitament għax se jidhru tajbin quddiem in-nies u se jidhru bħala ġenerużi.

Dik id-deċiżjoni tittieħed minn dik il-persuna waqt li tkun waħedha u mbagħad tinforma lil sħabha jew lil tal-familja bid-deċiżjoni li tkun ħadet.

U aħna hekk qed nipprovaw inbiegħuha d-donor card.

Aħna qed ngħidulhom biex jiddeċiedu fil-privatezza u fil-kalma għax aħna ma rridux nieħdu l-organi billi noqogħdu nagħmlu t-teatrini magħhom!

THE CHAIRPERSON: Jien l-unika ħaġa li kont qiegħda nimplika hu li tajjeb li jkollna aktar donor cards u aktar nies li jagħtu l-kunsens tagħhom.

Li qiegħda nistaqsi fuqha hija fuq dawk in-nies li m'għandhomx donation card u li jista' jkun li xtaqu jagħmluha imma they never got around to doing it.

DR JOE ZARB ADAMI: Imma if they did not get around to a card, jekk xtaqu li jagħtu l-organi tagħhom żgur li tkellmu ma' sħabhom jew ma' tal-familja tagħhom.

Dak li nsibu aħna; it has become a subject li mal-mewt jiġi diskuss fil-familja.

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri ma ssibux nies li ma jkunux iddiskutew mal-familja tagħhom u allura l-familja tagħhom, indipendentement mill-pożizzjoni li seta' kellhom imma li qatt ma esprimewha ma' tal-familja, dawn jispiċċaw jieħdu d-deċiżjoni minflokhom?

DR JOE ZARB ADAMI: Hija possibbili u fil-fatt fattibbli għax ikun hemm nies li ma nkunux nafu x'kienet ix-xewqa tagħhom imma mbagħad jinterpretawha.

Pereżempju darba kien hemm deputat kummissarju tal-pulizija li miet u t-tfal tiegħu ma xtaqux li l-katavru ta' missierhom jispiċċa mqatta' imma ommhom ikkonvinċithom b'dan ir-raġunament; qaltilhom li missierhom dejjem kien ġeneruż, allura issa f'mewtu ma jridx ikun ġeneruż?!

U dan ir-raġunament dawwar il-ħsieb tat-tfal ukoll.

Jiġifieri dawn id-dibattiti bilfors isiru u mhux kulħadd jaqbel li jingħataw l-organi.

Fil-fatt meta aħna naraw li m'hemmx qbil ma nkomplux nagħfsu.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CHRIS FEARNE: Aħna ħsibna li l-ewwel nagħmlu White Paper u mbagħad noħorġu liġi fuq dan is-suġġett.

Min-naħa tiegħek x'punti tixtieq tara fil-leġiżlazzjoni biex inkunu nistgħu ntejbu s-sitwazzjoni milli hi llum?

DR JOE ZARB ADAMI: Onestament naraha stramba li tilleġisla 30 sena wara li beda l-proċess!

U intom dak li qed tagħmlu.

Aħna ilna li bdejna bit-trapjanti 30 sena ilu.

Issa jekk il-leġiżlazzjoni qiegħda tikkontempla l-opt-in system lili din ma togħġobnix u se ngħid għalfejn.

Aħna għandna riżultati tajbin bil-ġenerożità tal-familji.

Min irid l-opt-out, jiġifieri jekk xi ħadd ma jkunx irreġistra l-oġġezzjoni tiegħu, issa b'impożizzjoni leġiżlattiva se ttellgħu t-theatre u se teħodlu l-organi!

Naturalment id-dinja tinbidel u hemm possibilità li jkun hemm ċentri oħra li jistgħu jagħmlu l-affarijiet mod ieħor.

Meta aħna bdejna u komplejna, użajna l-professjonalità tagħna u wżajna ċertu standards.

U allura avolja mejjet dan jidħol fit-theatre qisu għadu ħaj u l-organu jitneħħa taħt kondizzjonijiet ta' sterilità bħallikieku l-mejjet għadu ħaj.

Dawn l-affarijiet ma ġewx imponuti minn xi liġi imma kienu riflessjoni tal-istandards professjonali tagħna.

Il-prassi ġġib hekk u b'hekk ġew stabbiliti dawn l-istandards.

Issa biż-żmien dawn il-prassi jiġu challenged u jista' jkun li jkun hemm postijiet oħra fejn jistgħu jagħmlu t-trapjanti, bħal ngħidu aħna fi sptarijiet privati u għalhekk iva, ir-regolamentazzjoni hija importanti.

Barra minn hekk, hemm biża' kbir fuq it-traffikar tal-organi, speċjalment tal-corneas għax biex taqla' l-kliewi l-ġisem irid ikun għadu b'qalbu tħabbat imma ħadd mhu se jwaqqaf lil xi technician fil-kamra mortwarja milli jaqla' l-corneas u jbiegħhom!

Allura jrid ikollna ċerta regolamentazzjoni fuq dawn l-affarijiet, regolamentazzjoni anke fuq kif għandha tiġi ppreservata kilwa ladarba din tkun inqalgħet u fuq kif min se jieħu dik il-kilwa, speċjalment jekk min se jirċeviha huwa barrani, ikollu ċerta garanzija li din inġarret f'kondizzjonijiet tajba u min se jwaħħal se jpoġġi xi ħaġa li għadha taħdem u mhux tkun mejta għax ħallewha tisħon.

Min-naħa tagħna diġà bdejna b'dawn il-preparazzjonijiet.

L-ewwel ħaġa kien hemm id-direttiva tal-Unjoni Ewropea u aħna għamilna minn kollox biex inkunu naqblu magħha.

Barra minn hekk, jiena kont project leader ta' proġett tal-Unjoni Ewropea jismu Accord fejn għamilna twinning mal-Italja biex inħarrġu lin-nies tagħna fuq kif jagħmlu quality control fuq ix-xogħol li qed nagħmlu aħna u biex is-sanità tiżviluppa team biex jagħti l-liċenzji.

Dawn diġà ġew imħarrġa barra u diġà ġew nies Malta biex jagħmlu rapport fuq is-sistemi tagħna.

Għalhekk aħna żgur li m'aħniex kontra r-regolamentazzjoni għaliex il-professjonalità għandha ċerta saħħa imma l-leġiżlazzjoni għandha saħħa akbar.

ETIENNE GRECH: Għandek ukoll il-legal notices.

DR JOE ZARB ADAMI: Il-legal notices ġew wara d-direttiva Ewropea.

Mela nistgħu ngħidu li f'29 sena ma sar xejn!

CHRIS FEARNE: Apparti minn hekk f'Marzu ta' din is-sena kellha tiġi ffirmata l-Konvenzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa f'Santiago de Compostela …

DR JOE ZARB ADAMI: Dik hija fuq it-traffikar tal-organi.

CHRIS FEARNE: Inti għedt li Malta għandha waħda mill-ogħla rati ta' donation per capita imma mbagħad għandna xi 85 ruħ jistennew kilwa.

Kif nikkomparaw bħala rata b'dawn in-nies fuq il-waiting list biex jieħdu kilwa mal-kumplament tal-organi l-oħra?

DR JOE ZARB ADAMI: Jikkomparaw ħażin ħafna għax aħna, kulmin ikun fuq il-makna tal-kliewi npoġġuh fuq il-waiting list.

Jekk tara l-prattika barra minn Malta ssib li dawn ma jpoġġuhomx fuq il-lista għax jekk ma jkollhomx arterji tajbin ifisser li dawn mhumiex tajbin għat-trapjant.

U allura ma joqogħdux jittamawhom ta' xejn.

Imma huwa minnu li aħna għandna ammont kbir ta' nies fuq il-waiting list fejn ħaddieħor u għandna wkoll numru kbir ta' nies li jmutu fuq il-waiting list u għalhekk nidhru fost l-agħar pajjiżi fl-Ewropa!

Dan għaliex jekk ikollok ħafna nies fuq il-waiting list xi ftit minnhom se jmutu u se jidher li hemm ħafna nies li qed imutu waqt li jkunu fuq il-waiting list.

Imma dan huwa kollu logħob bin-numri.

THE CHAIRPERSON: Mela dan ifisser li anke li kieku hemm kilwa li tista' tiġi ttrappjantata, jekk dak li jkun ikollu arterji ħżiena, ma jkunux jistgħu jagħmlulu t-trapjant!

DR JOE ZARB ADAMI: Eżatt.

Jekk inti għandek fan tajjeb imma għandek il-plakka tiegħu ma taħdimx, mela l-fan mhux se jaħdimlek.

L-istess il-kilwa, din irid ikollha supply tajba ta' demm.

Meta se twaħħal il-kilwa fil-ġisem tal-pazjent, inti se tqabbad pajp ma' pajp.

Għandek pajp tal-arterja u pajp tal-vina.

Issa jekk il-pajp tal-pazjent ma jkunx tajjeb, il-kilwa mhux se taħdem.

Issa kull wieħed minna jaf nies li m'għamilnilux trapjant u dawn se jgħidu li qbiżnihom jew li għamilnilhom xi ħaġa!

Il-pazjent ikun jaf x'ġara imma ma jkunx qal lil tal-familja tiegħu.

U allura jkun hemm ħafna diżappunti u jispiċċaw iwaħħlu fina.

ETIENNE GRECH: Jien nixtieq nagħmillek ħames mistoqsijiet.

L-ewwel mistoqsija; fil-leġiżlazzjoni li qegħdin nipproponu, id-definition of death għandha titniżżel kemm tal-cardiac dead kif ukoll tal-brain dead jew għandha titħalla f'idejn l-esperti?

Qed nistaqsi peress li d-definizzjoni tagħha titbiddel minn żmien għal żmien.

It-tieni mistoqsija; temmen li d-donor card għandha tingħata saħħa legali u ċioè taqbel li għandna nilleġislaw fuq l-opt-in method?

Jekk le, inti taqbel li għandna nilleġislaw fuq l-opt-out method?

Issa f'dan il-każ m'hemmx għalfejn nużaw id-donor card imma nistgħu nużaw l-ID card jew ir-reġistru jew il-file tal-isptar jew inkella d-driving licence.

Imma dak li jkun se jkollu l-opportunità li jgħid "le".

Mistoqsija oħra; bħalissa l-allocation tal-organi qiegħda f'idejn ir-Renal Committee.

Issa inti taħseb li dan għandu jingħata xi saħħa legali?

Mistoqsija oħra; il-Live Organ Transplant Advisory Committee (LOTAC) qiegħed hemm biex jiddeċiedi fuq dawk l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' live donors, eċċ. Taħseb li dan għandu jingħata saħħa legali?

Dan qiegħed hemm għal Mater Dei imma jekk fil-futur ikun hemm sptarijiet privati li forsi jibdew jagħmlu t-trapjanti wkoll, speċjalment tal-corneas, ovvjament irid ikun hemm xi ħadd hemm ukoll għax dawn iridu jeħduhom minn fuq persuna mejta u mhux ħajja.

DR JOE ZARB ADAMI: Ġieli jiġu nies minn barra u jgħidulek li huma kuġini u jridu jagħmlu live transplant.

ETIENNE GRECH: Issa darba kont kellimtek u għedtli li fi Spanja jistgħu jieħdu l-organi anke minn cardiac deaths.

Pereżempju jidħol xi ħadd with a car accident or with something else u jiġi ddikjarat mejjet.

Kif jiġi dikjarat mejjet jerġgħu jibdew is-CPR fuqu biex jeħdulu l-organi li mbagħad dawk jiġu second class organs.

Din qed naħsbu fil-futur imma taħseb li għandna naħsbu għal din l-eventwalità minn issa u minħabba f'hekk nilleġiżlawha bl-opt-in jew bl-opt-out?

DR JOE ZARB ADAMI: Naqbel miegħek fid-definizzjoni Inġliża meta għaddew il-liġi fuq il-brain death, fejn din kienet ibbażata fuq current scientific knowledge għaliex għalkemm avukat jista' jikteb dak li qallu t-tabib, ma naħsibx li avukat se jazzarda jgħid jekk dak huwiex mejjet jew le.

Allura naħseb li biex inkunu korretti għandha tkun according to current scientific knowledge.

Kieku jien irrid inkun korrett naħseb li kont nagħmel proposta lil grupp ta' tobba, fejn ngħidilhom li aħna magħqudin flimkien qegħdin ngħidu li se naċċettaw bħala current scientific knowledge dawn il-criteria.

Ovvjament se nkunu qegħdin nikkuppjaw lil xi ħadd ieħor minn barra imma that would establish a legal framework.

Fuq id-donor card jien m'inix kontra li jkollna legal recognition tagħha imma jekk ikollha legal recognition irid ikun hemm serjetà u ċerta witnessing tal-kliem biex ma jkunx hemm min qed jiffroda u jivvinta l-affarijiet billi jgħid li l-mejjet qal "iva" meta l-mejjet ma jistax imeri dak li qed jingħad!

Għalhekk irid ikun hemm ċerti kontrolli.

ETIENNE GRECH: Jekk xi ħadd jgħid "iva" matul ħajtu, permezz tad-donor card, lanqas il-qraba tiegħu ma jkunu jistgħu jdawwru dik ix-xewqa.

DR JOE ZARB ADAMI: Fuq l-opt-in jew l-opt-out irrid ngħid li aħna għandna sistema li qiegħda taħdem.

Issa Onor. Grech, immaġina li missierek miet l-ITU u inti ġejt biex tarah u aħna t-tobba, għax għandna s-saħħa legali, iddeċidejna li ntellgħuh fit-theatre u neħdulu l-kliewi!

Dan ma jsirx hekk imma kulħadd jerġa' jistaqsi lil tal-familja.

(Interruzzjonijiet) Bis-soft opt-out jew bil-hard opt-out, għidulha li tridu, xorta ħadd ma jissogra jaqbad u jieħu kilwa jew organu ieħor minn katavru mingħajr il-kunsens tal-familja għax il-liġijiet jgħidu ħaġa u l-bnedmin jagħmlu oħra!

Morru Spanja jew Franza u taraw xi jgħidu.

Din il-liġi tal-opt-in jew tal-opt-out niddubita - jekk tidħol - kemm se tbiddel l-affarijiet!

THE CHAIRPERSON: Però l-ewwel x'ħin konna qed nitkellmu ...

DR JOE ZARB ADAMI: Imma b'din taf x'qed tgħid?!

Inti qed tgħid li mhux qed tafda fil-ġenerożità tan-nies meta dawn diġà tawk prova tal-ġenerożità tagħhom meta għandna l-ogħla rata ta' donazzjonijiet fl-Ewropa.

Issa jekk tagħmilha din il-liġi se tkun qiegħda tgħid pubblikament li aħna mhux qed napprezzaw il-ġenerożità tagħkom!

THE CHAIRPERSON: Inti qed tgħid jekk nagħmlu liġi bl-opt-out system.

DR JOE ZARB ADAMI: Jekk tagħmel liġi tal-opt-out għax biha se tagħmel impożizzjoni legali!

THE CHAIRPERSON: Għax l-ewwel, x'ħin kont qed titkellem inti għedt jekk nagħmlu liġi bl-opt-in mentri naħseb ridt tgħid jekk nagħmlu liġi bl-opt-out.

DEO DEBATTISTA: Jiena naqbel ma' dak li qed jgħid Dr Zarb Adami għaliex naħseb li noqogħdu nisforzaw lin-nies meta lil dawk kollha li tkellimna magħhom kollha wrew li l-Maltin huma ġenerużi ħafna, b'din il-liġi kważi kważi se ġġibhom fid-dubju ...

THE CHAIRPERSON: Aħna mhux qed ngħidu li se nagħmlu liġi bl-opt-out imma qegħdin niddiskutu biex naraw x'inhi l-aħjar liġi li nistgħu nagħmlu.

Fl-ebda ħin m'għedna li jekk se nagħmlu liġi, din se tkun bl-opt-out.

U aħna qegħdin nitkellmu mal-professjonisti fuq dan is-suġġett, inkluż ma' Dr Zarb Adami, biex naraw fejn nistgħu ntejbu fuq dak li diġà hemm illum.

Bħalissa qed naraw jekk fil-fatt għandux ikun hemm l-opt-out system.

Jekk naraw li l-opt-out mhijiex deċiżjoni tajba għax forsi tbeżża' lil dak li jkun jew inkella jidher li l-kunsens mhux qed jittieħed, aħna bħala membri f'dawn iż-żewġ kumitati konġunti nistgħu ngħidu li m'għandhiex tkun bl-opt-out system.

DR JOE ZARB ADAMI: Jeżisti argument li t-Transplant Support Group jafu bih għax ġieli semgħuh u ċioè li kulħadd jixtieq li jkun hemm iktar donazzjonijiet u li ċerti nies jaħsbu li aħna mitluqin u mhux qed nitolbu biżżejjed għall-organi.

Tista' tagħmlilna obbligu lilna li naħdmu fil-qasam tal-kura intensiva sabiex nitolbu l-kunsens tal-familja meta jkun hemm organi tajbin.

Dawn jaħsbu li aħna ma sibnilhomx kilwa għat-trapjant għax qed nittraskuraw.

Issa nistgħu forsi nsolvu dik il-problema mod ieħor.

L-Onor.

CLAUDIO GRECH: Jekk qed nifhmek sew l-evidenza u l-esperjenza turi li sal-lum hemm a degree of success fil-mod ta' kif is-sistema tas-saħħa titratta din il-materja u jekk qed nifhmek tajjeb ir-rakkomandazzjonijiet li qiegħed tipprova tressaq inti, mhuwiex xi regime aktar ristrett ta' kif għandhom isiru d-donazzjonijiet, imma aktar qed tinsisti fuq livell ta' tisħiħ ta' standards, fuq livell ta' risk management u fuq livell ta' protezzjoni kontra l-abbużi u t-traffikar tal-organi kif ukoll tisħiħ tal-infrastruttura.

Jiena naħseb li inti qed tgħid b'mod aktar tekniku dak li qalulna tat-Transplant Support Group.

Fil-fatt it-Transplant Support Group kien ċar ħafna fuq li l-impożizzjoni mhux neċessarjament se twassal għal aktar donazzjonijiet.

Hux tajjeb qiegħed nifhmek?

DR JOE ZARB ADAMI: Iva, tajjeb qed tifhem.

ETIENNE GRECH: Xtaqtek tirrispondini l-aħħar mistoqsija li għamiltlek fuq it-trapjanti tal-corneas.

Pereżempju l-Onor.

Franco Mercieca informana li hemm waiting list ta' xi madwar 40 ruħ li qed jistennew għat-trapjant tal-cornea u jekk fhimtu sew qal ukoll li l-problema kienet minħabba li t-transplant coordinators mhux ikollhom ċans biex jaraw minn fejn se jiġu harvested dawn il-corneas.

Issa jkun hemm nies li jkollhom donor card u li jmutu ġo sala tal-isptar u ħadd ma jkun jaf li kellhom ix-xewqa li jagħtu xi organu.

Mercieca qal lili b'din il-waiting list forsi konna nsibulu l-corneas li għandu bżonn!

Imma jien ma kontx naf biha.

Id-donazzjoni tal-corneas mis-swali, safejn naf jien, hija kważi nil!

ETIENNE GRECH: Imma jekk ikun hemm bniedem li għandu donor card u dan imut ġewwa sala, jekk ikun hemm transplant coordinator kif suppost u jkollok sistema ...

DR JOE ZARB ADAMI: X'jiġifieri "jekk ikun hemm"?!

Aħna diġà hemm erba' transplant coordinators imħarrġa professjonalment, imma ovvjament xi ħadd irid ikellimhom lil dawn biex jgħidilhom x'inhu mistenni minnhom.

ETIENNE GRECH: In-nurses jinformawhom?

DR JOE ZARB ADAMI: Jinformawhom jew in-nurse jew it-tabib.

ETIENNE GRECH: Jiġifieri jekk ikun hemm database jew reġistru li jkun jiffunzjona sew u li fuqu jkollok imniżżel dawk in-nies li għandhom id-donor card …

DR JOE ZARB ADAMI: Jekk ikollok reġistru tan-nies li jridu jagħtu l-organi u tan-nies li ġew iddikjarati mejtin dak il-ħin jista' ikollok an alert system.

THE CHAIRPERSON: Inti f'waħda mill-artikli tiegħek ktibt li speċi hemm problema minħabba l-lack of cooperation from other doctors that fail to alert ITU personnel.

Allura r-required request issolviha dik il-problema?

DR JOE ZARB ADAMI: Fl-ITU ma naħsibx li hemm nuqqas ta' entużjasmu biex jintalbu dawn l-affarijiet.

Rigward ir-required requests jista' jew jirita jew ifakkrek fiha d-dover.

Dan kulħadd jaf li m'għandux isuq b'veloċità qawwija u kulħadd jaf li hemm it-traffic signs biex iwaqqfuk.

Jiġifieri din għandha l-iżvantaġġi u l-vantaġġi tagħha.

Fis-swali jew mid-djar inti tista' taqla' l-corneas imma sfortunatament għad m'għandniex dik il-penetrazzjoni.

Jiena kont tajt xi żewġ lectures lill-GPs u konna tajna wkoll xi handouts imma again, waħda mill-affarijiet li jista' jagħmel il-Gvern hu li jagħti l-fondi biex ikun hemm PR fuq dan is-suġġett.

Dan qatt ma ntefaq sold wieħed fuq dawn l-affarijiet!

L-unika propaganda li kellna kienet jew fuq l-RTK għax kien offrilna xi ħaġa jew inkella b'xi Farsons Foundation.

Il-bqija kważi ma kellna xejn!

ETIENNE GRECH: Hemm lok li jiżdiedu l-availabilities tal-corneas?

DR JOE ZARB ADAMI: Dażgur!

Li kieku konna nafu li hemm 40 persuna fuq il-waiting list konna nistaqsu mhux lin-nies li jmutu fl-ITU fuq il-magni u li allura jkunu tajbin biex teħdilhom il-kliewi imma nkunu nistgħu nistaqsu lill-qraba tal-pazjenti l-oħra li jmutu.

ETIENNE GRECH: Eżatt.

DR JOE ZARB ADAMI: Imma l-informazzjoni li għandek inti ma waslitx għandi!

ETIENNE GRECH: U barra minn hekk hemm l-eye bank ukoll li jista' jaħżen il-corneas.

Issa fil-bidu tad-diskors tiegħek inti għedt li hemm agreements ma' pajjiżi oħra dwar l-iskambju ta' organi ma' xulxin.

DR JOE ZARB ADAMI: Naħseb li aħjar ninformakom aħjar fuq dak l-agreement għax dak l-agreement mhuwiex perfett lanqas.

ETIENNE GRECH: Fis-sens li jekk ikun hemm corneas żejda hawn Malta dawn jistgħu jingħataw lil xi pajjiż ieħor b'dan l-agreement?

Ladarba l-Inġliżi jagħmlulna t-trapjant tal-fwied fuq il-pazjenti tagħna, jiena ninterpretaha li għandi d-dritt li nibgħat il-fwied l-Ingilterra.

Issa dak mhuwiex surplus.

L-unika ħaġa li jagħtuna lura t-Taljani hu li jekk ikollna lil xi ħadd li kellu an acute rejection of liver jew an acute death of the liver, bħal meta xi ħadd bela' ħafna valenu u tilef il-liver, dawn jagħmlulna t-trapjant b'mod immedjat.

Jekk ikollna pazjenti hekk it-Taljani jagħtuna prijorità għax dan il-pazjent ma jistax jistenna.

Ara xi ħadd bil-kliewi jista' jistenna għax għandna magna imma tal-liver m'għandniex.

Xi ħaġa oħra li joffrulna hi li jekk ikollna pazjenti diffiċli ħafna biex tqabbel organu magħhom, jew inkella tkun għamilt kilwa fuq xi ħadd u din tiġi riġettata mill-ġisem u aħna nafu li dan għandu ħafna antibodies u allura jkun diffiċli biex tqabbillu waħda, it-Taljani jgħinuna biex isibulna kilwa mill-Italja kollha.

Imma huma jixtiequ li aħna nibdew nagħmlu l-HLA typing.

Din hija xi ħaġa li kien imissna ħdimna aktar fuqha.

(Interruzzjonijiet) Issa hemm xi ftit flus mill-Unjoni Ewropea li jistgħu jintużaw għal dan l-għan imma fil-frattemp nistgħu nixtru s-servizz u allura nkunu nistgħu ngħinu fit-trapjanti li jsiru ta' kuljum għax inkunu nistgħu nipprovaw insibu a better match għalihom.

U jekk irridu nkunu onesti magħna nfusna rridu nammettu li jekk inħarsu lejn kemm jibqgħu ħajjin il-kliewi wara li nwaħħluhom fil-pazjent insibu li m'aħniex neċċellaw.

THE CHAIRPERSON: Minħabba li ma jkunux imqabblin tajjeb?

DR JOE ZARB ADAMI: Le, mhuwiex tajjeb biżżejjed.

DR JOE ZARB ADAMI: Bl-HLA typing tkun qiegħed tqabbel il-karattru taċ-ċelloli l-bojod ta' min se jirċievi l-kilwa ma' dak li se jagħtih il-kilwa.

Aħna llum nqabblu ċ-ċelloli l-ħomor imma llum qegħdin iqabblu wkoll iċ-ċelloli l-bojod.

U jekk tqabbel iċ-ċelloli l-ħomor u ċ-ċelloli l-bojod se jkollok riżultat aħjar.

THE CHAIRPERSON: Għandek idea ta' kemm imutu nies sakemm dawn ikunu għadhom jistennew lil xi donatur?

DR JOE ZARB ADAMI: Għandek nies li qed imutu u qatt ma kien se jkollhom donatur għax ikollhom il-pajpijiet ħżiena u għandek nies oħra li qed imutu waqt li qed jistennew kilwa.

Jien m'għandix din id-data għax ma nieħux ħsieb il-pazjenti li huma morda bil-kliewi.

Fil-fatt jien narahom biss wara t-trapjant imma pajjiżi oħra jkollhom numru sostanzjali.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Grazzi ħafna.

Taħseb li allura għandna niffokaw aktar l-attenzjoni tagħna fuq ir-reġistru?

U qiegħda nistaqsi dan għax diġà smajna darb'oħra li dan ir-reġistru mhuwiex uffiċjali u qisu allura m'hemmx daqshekk trasparenza fih.

Inti għadek kemm weġibt lil Dr Grech fejn għedtlu li għalkemm mhuwiex faċli biex tagħmilha xorta waħda tista' toħloq alert system.

Allura taħseb li għandna naħdmu aktar fuq din id-direzzjoni milli fuq xi direzzjoni oħra?

Aħna kellna wkoll proposta li forsi meta mmorru biex inġeddu l-karta tal-identità tagħna jistaqsuna jekk irridux inkunu donaturi tal-organi.

Inti x'taħseb fuq din l-idea?

DR JOE ZARB ADAMI: Id-driving licence Inġliża fuq wara tagħha għandha consent form biex tagħti l-organi imma din ilna nitkellmu fuqha s-snin!

Fuq il-mistoqsija l-oħra inkwetajtni ftit meta wżajt il-kelma "trasparenza".

Meta tkun fuq l-organ register se tgħina biex insibu lil min se jagħti.

It-trasparenza hija importanti meta qed nitkellmu fuq l-allocation.

Il-morda li qed jistennew kilwa jridu jkunu ċerti li huma kien imisshom u mhux kien hemm xi ħadd li qabiżhom.

Hemm fejn għandna bżonn li nkunu ċari fit-trasparenza għax sal-lum naħdmu b'sistema fuq kemm ilek fuq id-dialysis biex tistenna kilwa.

Mill-Amerika ħareġ argument li t-trapjant għandu jsir fuq l-iktar wieħed li għandu ċans li jirnexxi u mhux fuq kemm ilu jistenna.

Dan għaliex jekk ikun hemm pazjent mkagħbar u li ilu jistenna u lil dan tagħtih kilwa, xorta għandek il-probabilità li jmut minn problemi oħra.

Naturalment it-trasparenza hija kważi impossibbli għax trid turi kif ħadt ċerta deċiżjonijiet li n-nies ma jifhmux.

Nirringrazzjaw lil Alla s'issa qatt ma kellna problemi kbar imma jista' jkollna.

U allura li jkun hemm leġiżlazzjoni - jekk huwa possibbli – fuq kif għandha ssir din l-allokazzjoni …

ETIENNE GRECH: Imma xorta titħalla f'idejn ir-Renal Committee?

DR JOE ZARB ADAMI: Jiddependi fuq kemm għandek fiduċja fir-Renal Committee.

THE CHAIRPERSON: Inti taħseb li għandu jkun hemm liġi apposta jew li din tkun definita fil-liġi?

DR JOE ZARB ADAMI: Ħa ngħidu hekk, għandu jkun hemm ammont ta' oversight.

Issa jekk tiġix liġi jew regolament ...

ETIENNE GRECH: Inti taqbel li għandu jingħata l-poter lil xi kumitat partikolari?

DR JOE ZARB ADAMI: Imbilli tagħti l-poter lil xi kumitat, xorta jrid ikollok ir-regolamenti fuq min se tpoġġi fuqu.

Ħalli ngħidilkom bi problema li kellna fil-bidu.

Mela kellna tabib li beda jagħti parir lil pazjent tiegħu li kellu bżonn kilwa mingħand ħuħ u mbagħad beda jagħti l-istess parir lil ħuħ!

Mela hemmhekk għandek clash of loyalties.

Dan se jkun leali lejn min se jirċievi l-organu u forsi mhux se jgħid il-verità kollha lill-ieħor jew inkella se jipprova jikkonvinċi lid-donatur biex il-pazjent tiegħu jibqa' ħaj?

Dawn l-affarijiet jistgħu jkunu parti mir-regolamenti għax huma affarijiet li jinqalgħu.

Rigward l-unrelated donation, l-Ingliżi kienu jgħidu li jistgħu jagħtu biss lil dawk li huma genetically related.

ETIENNE GRECH: Imma jagħmlu trapjanti minn live persons?

DR JOE ZARB ADAMI: Iva, minn fuq live u jagħmlulek ċerta kontrolli.

Imbagħad bdew jagħmlu kumitat speċjali biex jagħti l-permess.

ETIENNE GRECH: Aħna għandna l-LOTAC.

DR JOE ZARB ADAMI: Immaġina jiġi xi ħadd mil-Libja u jgħidlek li t-tali huwa l-kuġin tiegħu u li jixtieq jagħtih organu.

Inti lil dan se tieħdu fuq kelmtu?

Għaddew xi flus minn taħt?

Anke f'Malta jista' jkollok ħaddiem u min qed iħaddmu jitolbu jagħtih kilwa.

U din ġrat.

Meta konna fuq il-Bioethics Committee Dr Micallef Stafrace kien qajjem punt fejn qal li meta jkun hemm komunità ta' patrijiet jgħixu flimkien, il-komunità tagħhom hija kważi aktar b'saħħitha mill-ġenetika.

U allura f'dak il-każ se ċċaħħad lil xi ħadd milli jagħti organu?

Hawn Malta kien hawn moviment biex id-donazzjoni tal-organi ssir ukoll minn unrelated and unknown persons bħala att ta' ġenerożità.

Se tippermettiha jew se twaqqafha?

U dik il-kilwa għand min se tmur?

F'dak il-każ hemm numru ta' issues li jridu jiġu diskussi.

DEO DEBATTISTA: Kif inhi s-sistema bħalissa?

Intom timxu bl-HLA typing jew inkella skont min hemm fuq il-lista?

DR JOE ZARB ADAMI: Jiena m'iniex espert fuq din il-biċċa għax jien għandi x'naqsam fuq il-parti minn fejn se nġibu l-kilwa.

U allura ma nistax nidħol fuq in-naħa li tqassam il-kliewi.

Imma milli nisma' din hija bbażata fuq kemm ilek fuq il-magna tal-kliewi.

Madankollu m'iniex ċert fuqha.

DEO DEBATTISTA: HLA typing li huwa kompatibbli ma' wieħed li qiegħed fil-qiegħ tal-lista jispiċċa jeħodha hu l-kilwa?

DR JOE ZARB ADAMI: Le, ma nagħmlux hekk.

DEO DEBATTISTA: Jiġifieri d-demm lanqas jintbagħat barra biex tara l-HLA typing tiegħu?

Imma jagħmlu something else biex jaraw jekk hemmx antibodies.

Hemm ħafna tipi ta' cross matching li jrid isir.

DEO DEBATTISTA: Imma l-iktar kompatibbli …

DR JOE ZARB ADAMI: Ma nagħmluhiex għax m'aħniex kompleti fl-iktar wieħed kompatibbli.

Fil-fatt hemmhekk għandna toqba.

THE CHAIRPERSON: Meta hopefully jibda jsir l-HLA typing, jista' jkun li l-mod ta' kif jitqassmu l-kliewi jkollu bżonn li jinbidel għal min l-iktar huwa kompatibbli biex hemmhekk tkun tista' tagħmel l-aktar ġid.

DR JOE ZARB ADAMI: Fl-Amerika qed jipprovaw jagħmlu xi ħaġa differenti milli qed tagħmel ...

THE CHAIRPERSON: Ikollna probabbli nersqu iktar lejn dik l-esperjenza Amerikana jekk ikun hemm l-HLA typing.

DR JOE ZARB ADAMI: Xi ħadd bħalkom irid ikun.

Irid ikollna sistema li mhux biss taqdi dak li għandna bżonn imma li jkollha wkoll il-fiduċja tan-nies.

Li kieku hekk ir-riżultati tal-elezzjonijiet jistgħu joħorġu ħafna iktar malajr imma ma joħorġux malajr għax kulħadd irid jara x'qed isir biex jaċċetta r-riżultat.

Mela inti trid xi ħaġa li mhux biss tkun tajba imma li n-nies ta' madwarek ma jidħlux f'kontroversja.

THE CHAIRPERSON: Imma li qed nipprova ngħid hu li ta' xejn ikollok HLA typing biex tara ma' min l-iktar inti kompatibbli u fejn tista' tagħmel l-iktar ġid jekk imbagħad is-sistema tibqa' skond il-lista wara xulxin, it wouldn't make any sense.

DR JOE ZARB ADAMI: Ma tagħmilx sens.

U iva, naqbel miegħek.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

DR JOE ZARB ADAMI: Jiena kont ikkoreġejt teżi ta' xi ħadd li għamel dak l-argument u għadni sal-lum inħares lejn l-argument!

L-argument għadu għaddej u fl-opinjoni tiegħi nitgħallmu mill-esperjenza.

L-opinjoni tiegħi x'tiswa?!

Inti jrid ikollok l-evidenza.

Irid ikollna l-evidenza għax għalxejn ngħidu li aħna favur dik ix-xi ħaġa għax jista' jkun li l-evidenza turi bil-maqlub.

ETIENNE GRECH: Il-problemi li jistgħu jinqalgħu dwar l-allocation u l-problemi li jistgħu jinqalgħu f'sitwazzjonijiet fejn għandek live donor, inti qed tagħtina parir li għandna nkunu kompleti u exhaustive jew speċi li jkun hemm guidelines biss u mbagħad nħallu f'idejn il-LOTAC jew ir-Renal Committee?

DR JOE ZARB ADAMI: Tista' tieħu ħsieb waħda jew l-oħra jew inkella tista' torbot lil kulħadd, jew inkella tista' tagħmel terms of reference li jridu jiġu ppubblikati biex in-nies ikunu jafu bihom.

There are ways of doing it imma importanti li tkun trasparenti għan-nies għax l-agħar ħaġa li jista' jiġrilna hu li jidħol id-dubju fis-sistema li qed nużaw.

Hemmhekk imbagħad min jgħidlek għax għandu l-ħabib, min jgħidlek għax għandu l-ħabiba u jkollna ħafna ġlied!

ETIENNE GRECH: Fl-opinjoni tiegħek huwa diffiċli ħafna hawn Malta li jittieħdu l-organi ta' persuni li jkunu mietu b'cardiac death?

DR JOE ZARB ADAMI: L-Ingilterra għandha 37% tad-donazzjonijiet tagħha li ġejjin b'dan il-mod u l-Belġju 60%.

Hemm kontroversja għaddejja u tkellimt man-neurologists u l-tal-bioetiċi fuqha.

Meta jkollok pazjent li waqqfitlu qalbu, inti se tmur malajr kemm jista' ikun fil-casualty biex tipprova tirrixxuxitah billi tippompja l-qalb biex id-demm jibqa' tiela' għall-moħħ.

Aħna nieqfu meta l-qalb ma terġax tibda taħdem u wara nofs siegħa jew siegħa tgħid li l-pazjent mhux se jerġa' jieħu l-ħajja.

Issa meta tieqaf tippompja l-moħħ ma jmutx mill-ewwel imma għandu bejn ħames minuti u għaxar minuti ħaj.

Mela allura meta se tibda taqla' l-kliewi minn fuq dik il-persuna mejta?

Wara ħames minuti jew wara għaxra?

Meta għandek fiduċja li l-pazjent huwa veru mejjet?

Wara ħames minuti jew wara għaxra?

Ovvjament aktar ma ddum tistenna aktar se tkun ċert li l-pazjent mejjet.

Imma mbagħad, aktar ma ddum, inqas se jkunu tajbin l-organi!

U fuq dik irridu nagħmlu ħafna edukazzjoni.

Se nirriskjaw il-programm l-ieħor li għandna bħalissa biex nagħmlu din l-edukazzjoni?

Naturalment in-nies se jibdew jitħawwdu għax se jgħidulek li mhux se jagħtuhom ċans jaqlgħulhom il-kliewi fi żmien ħames minuti jekk f'dak il-ħin ikunu għadhom mhumiex ċerti jekk huma mietux jew le!

Jiġifieri jiena li qed nippromwovi din l-idea għadni xi ftit konfuż u mhux sigur fuqha.

Barra minn hekk għandna problema oħra.

Meta dawn jaqilgħu l-kliewi jdumu ma jaħdmu u allura lin-nies jgħidulhom li dawn huma organi diffiċli.

Issa Malta nesportaw ħafna minn dawn l-organi għax kif il-pazjent ikun jaf li l-organu li se nagħtuh mhuwiex perfett, jiġifieri li dan għandu fuq is-60 sena jew inkella kellu ftit tal-pressjoni, il-ġisem mhux se jaċċetta dak l-organu.

U allura wisq nibżgħu li se nagħmlu dan ix-xogħol kollu ta' xejn.

Jekk ma nippreparawx it-triq sew, se nagħmlu ħafna xogħol ta' xejn.

Li trid tagħmel hu li tieqaf tagħmel is-CPR, tistenna ħames minuti jew għaxar minuti, imbagħad terġa' tibda, issib tabib jew kirurgu biex idaħħal pipe ġol-groin tal-mejjet, viċin il-kilwa, u hemmhekk iwaddab ilma kiesaħ biex il-kilwa tkessaħha waqt li tkun għadha fil-ġisem.

Imbagħad trid tieħu l-permess mingħand il-familjari tal-mejjet u mingħand il-maġistrat.

Wara li ġġib dawn il-permessi trid ittellgħu fit-theatre biex tieħu l-kilwa.

Kif qed taraw hemm ħafna affarijiet xi jsiru.

Issa jiena m'iniex lest li fil-problemi li għandna l-casualty illum nidħlu f'din ix-xalata għax se nispiċċaw inweġġgħu lil xi ħadd li forsi seta' ġie trattat jew inkella se nagħmlu xi ħaġa ħażina.

ETIENNE GRECH: Imma dan huwa l-unika lok minn fejn jistgħu jiżdiedu l-organi hawn Malta.

DR JOE ZARB ADAMI: Iva, dak li sabu pajjiżi oħra.

ETIENNE GRECH: Pereżempju l-organi disponibbli mill-brain deaths huma 95%.… Imma safejn naf jien anke l-ġilda tista' tintuża għat-trapjanti hux hekk?

DR JOE ZARB ADAMI: Kollox jista' jintuża.

Tista' tuża l-heart valves, il-pituitarity, l-għadam u ċ-ċelloli imma jrid ikollna l-banking of tissues and cells.

Issa parti minn dawn il-flus li deħlin għall-HLA typing jistgħu jwassluna sa dak il-livell.

Imma għadna 30 sena lura!

ETIENNE GRECH: Il-liġi għandha tgħin fiha din?

DR JOE ZARB ADAMI: Il-liġi għandha toqgħod attenta sabiex tiżgura li ma jsirx traffikar jew użu ħażin ta' dawn l-affarijiet.

THE CHAIRPERSON: X'inhi d-diffikultà li rridu negħlbu biex ikollna aktar tipi ta' organi li nistgħu nagħmlu użu minnhom u li bħalissa m'aħniex nużawhom?

DR JOE ZARB ADAMI: Pereżempju, qabel ma mmut nixtieq nara trapjant tal-fwied.

Qabel kont ngħid li nixtieq nara trapjant tal-qalb imma issa dik ilha li saret mill-1996.

Il-fwied huwa organu kbir u l-pajpijiet tiegħu qegħdin fuq wara.

Apparti minn hekk il-pajpijiet li trid twaħħal magħhom qegħdin fil-fond u allura teknikament hija operazzjoni diffiċli ħafna.

Aħna kulma jkollna sitt pazjenti biss fis-sena ta' dan it-tip.

Issa lil min se nħarrġu se jirnexxilu jżomm l-iskills tiegħu meta dan se jkun qed jara biss sitt pazjenti fis-sena jew inkella jkun jaqblilna li l-pazjent nibagħtuh barra għand xi ħadd li qed jagħmel tnejn kuljum?

THE CHAIRPERSON: Il-problema mela hija waħda teknika.

DR JOE ZARB ADAMI: Hemm numru ta' problemi.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Dan l-arranġament mhux biss mal-Ingilterra qed isir imma anke mal-Italja?

DR JOE ZARB ADAMI: Mal-Italja ftit li xejn għax it-Taljani jiċċarġjawna mhux ħażin!

THE CHAIRPERSON: Il-problema allura hija waħda ta' numri u ta' kif se nżommu l-iskills u l-expertise.

DR JOE ZARB ADAMI: Dan għaliex anke jekk aħna nibagħtu lil xi ħadd għat-taħriġ, irridu naraw kif dan imbagħad se jżomm dawk l-iskills għaliex din hija teknika diffiċli ħafna.

Fil-fatt biex twaħħal liver huwa ħafna aktar diffiċli milli biex twaħħal qalb jew kliewi.

THE CHAIRPERSON: Dawk l-organi li aħna m'aħniex nużaw nistgħu nesportawhom biex imbagħad jekk ħaddieħor ikollu xi surplus ta' organi li nużaw aħna, ikun jista' jgħaddihomlna?

DR JOE ZARB ADAMI: Le ma tantx jagħtuna lura.

Issa aħna dejjem ngħidu li pazjent Ċiniż jew Ġappuniż jew ikun x'ikun, għandu l-mara u għandu t-tfal u għalhekk għandu jingħata …

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri jekk ikollna reġistru u jiena ngħid li rrid nagħti l-fwied jew irrid nagħti organu li hawn Malta ma nagħmlux trapjant tiegħu, meta toħroġ l-alert system jaraw x'irrid nagħti jien u jmexxu?

DR JOE ZARB ADAMI: Anke jekk inti ma tgħidilniex, meta jkun hemm organi li mhux se nużawhom aħna nagħmlu kuntatti kemm nistgħu biex naraw jekk hemmx xi ħadd fl-Ewropa li għandu bżonnhom.

THE CHAIRPERSON: Imma tridu tkunu qlajtuhom l-ewwel.

DR JOE ZARB ADAMI: Le, ħafna drabi ninformawhom qabel ma naqilgħuhom.

THE CHAIRPERSON: X'inhuma l-organi li aħna naqilgħu biex nużawhom?

DR JOE ZARB ADAMI: L-aktar organi li jintużaw ta' spiss huma l-qalb, il-fwied, il-pulmun, il-pancreas, il-kliewi u l-corneas.

THE CHAIRPERSON: Din hija quite a longer list minn dak li aħna nagħmlu hawn Malta.

DR JOE ZARB ADAMI: U ġieli jkollna tim mill-Ingilterra u tim minn Malta u biex tikkoordina tkun problema kbira.

THE CHAIRPERSON: F'wieħed mill-artikli tiegħek inti għedt li rridu noqogħdu attenti għax jekk indaħħlu l-opt-out system nistgħu nġiegħlu lil dak li jkun sabiex imur kontra tagħha u allura nispiċċaw nagħmlu aktar ħsara milli ġid.

DR JOE ZARB ADAMI: Dik hi l-biża' tiegħi.

Ħsibt li xi ħadd minnkom se jgħidli li minn 31 pajjiż tal-Ewropa kien hemm tant pajjiżi li kellhom jużaw dik is-sistema għax l-ewwel waħda falliet.

U dawn għalkemm jużaw it-tieni sistema kollox l-istess bħalma nagħmlu aħna jagħmlu.

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri s-sistema li għandhom hija aktar a soft opt-out system li teqreb ħafna lejn l-opt-in.

ETIENNE GRECH: Jiġifieri l-qraba jidħlu wkoll?

DR JOE ZARB ADAMI: Kif diġà għedtlek immaġina naqbdu lill-missierek u ntellgħuh fit-theatre għax ma sibnix li hu oġġezzjona mingħajr m'għednilek!

THE CHAIRPERSON: Li kieku jkollna sistema - ejja ngħidu li ssir fl-ID card jew fid-donor card – fejn inti jekk trid tagħti l-organi tiegħek tgħidilna "iva" u jekk ma tridx tagħti tgħidilna "le".

Ovvjament inti dejjem trid tkun informat għaliex din hija an informed consent.

DR JOE ZARB ADAMI: Inti bħala bniedma responsabbli għal-leġiżlazzjoni trid tkun ċerta li dak li hemm miktub fuq il-karta huwa minnu u mhux frodi!

THE CHAIRPERSON: Iva, imma dejjem qed nitkellmu fuq jekk wieħed għandux jgħid "iva, irrid nagħti l-organi tiegħi" jew strettament "le, ma rridx nagħti l-organi tiegħi".

Kumbinazzjoni konna qegħdin niddiskutu jekk jistax ikun hemm option oħra fejn inti tiddeċiedi li tħalli din id-deċiżjoni f'idejn il-qraba tiegħek.

DR JOE ZARB ADAMI: Irid ikollok sistema elettronika robusta, li s'issa jien għadni qatt ma rajt hawn Malta!

THE CHAIRPERSON: Qatt ma kellna waħda bħal din fuq dan is-suġġett.

Jiġifieri naħseb inti qed titkellem fuq sistema ġenerali hux hekk?

DR JOE ZARB ADAMI: Jiena darba mort inħares lejn ir-reġistru elettorali u sibt li ismi kien imniżżel bħala Zarbkuzin!

U allura meta tara dawn l-affarijiet titwaħħax ftit.

THE CHAIRPERSON: Jidher li m'hawnx aktar mistoqsijiet u għalhekk Dr Zarb Adami nixtieq nirringrazzjak tal-intervent tiegħek.

Importanti għalina li nieħdu kemm jista' jkun feedback min-nies professjonisti mis-setturi varji għaliex bħalma għedt inti, jista' jkun li s-settur tiegħek iwasslek sa ċertu punt u allura mbagħad ikollna nitkellmu ma' ħaddieħor.

Ovvjament hawnhekk irrid nenfasizza li meta l-Gvern qed jgħid li rridu nagħmlu xi ħaġa fuq dan is-suġġett, żgur li m'għandniex l-intenzjoni li ngħidu li se nagħmlu l-opt-out system għax bħalissa l-opt-in system mhux qiegħda taħdem.

Aħna jekk hemm opt-in system imma din mhijiex leġislata u forsi jekk nagħmlu reġistru nistgħu ntejbu l-affarijiet, se nipprovaw naraw l-options kollha biex imbagħad dawn iż-żewġ kumitati flimkien ikunu jistgħu jagħtu l-opinjoni tagħhom wara li jkunu semgħu lil kulħadd.

DR JOE ZARB ADAMI: Jiena kont konxju tar-responsabilità ta' dak li tkellimt fuqu imma intom għandkom the final say u għalhekk għandkom responsabilità kbira.

ETIENNE GRECH: Hemm xi pajjiż fl-Ewropa li m'għandux leġiżlazzjoni?

DR JOE ZARB ADAMI: Pereżempju ċerti pajjiżi li qegħdin joħorġu minn wara l-purtiera tal-ħadid jgħidulek li jridu jagħmlu l-leġiżlazzjoni imma l-ministri tagħhom jibżgħu mill-leġiżlazzjoni u allura ma jsir xejn!

Aħna, f'Malta, nirringrazzjaw lil Alla li bla leġiżlazzjoni imma bis-saħħa tal-professjonaliżmu tan-nies involuti f'dan il-qasam, imxejna mingħajr skandli kbar għal 30 sena sħaħ.

THE CHAIRPERSON: Importanti li dik l-esperjenza nħalluha dejjem pożittiva u li nassiguraw ruħna li l-leġiżlazzjoni ma toħloqx ostakoli imma tkompli ttejjeb is-sistema.

Jiena naqbel ma' dak li kien qed jgħid l-Onor.

Claudio Grech dwar li forsi rridu nsaħħu l-infrastruttura aktar milli rridu nbiddlu l-affarijiet.

Imma d-deċiżjoni finali mhijiex tagħna, għalkemm aħna nistgħu nagħtu l-opinjoni tagħna.

Fil-fatt warajna se jkun hemm konsultazzjoni wiesa' u meta jkollok konsultazzjoni wiesa' se tisma' u tħoss il-polz tal-poplu.

Issa l-poplu mhux dejjem huwa professjonist fil-kamp li nkunu qed niddiskutu u allura wieħed irid iwieżen iż-żewġ affarijiet flimkien u mbagħad fl-aħħar mill-aħħar tittieħed id-deċiżjoni finali mill-Kabinett.

DR JOE ZARB ADAMI: Mhux il-Kabinett se jkun li qed jieħu d-deċiżjoni imma se tkunu intom bħala rappreżentanti ta' din il-Kamra.

ETIENNE GRECH: Eżatt għax wara l-Kabinett se jkun hemm il-Parlament innifsu li se jiddiskuti dan is-suġġett.

THE CHAIRPERSON: Dr Zarb Adami nirringrazzjak tal-intervent tiegħek.

Dan il-Kumitat konġunt se jerġa' jiltaqa' bħal-lum ġimgħa fl-istess ħin.

Nirringrazzjakom.

Fis-7:51 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data oħra li kellha titħabbar aktar tard.


KUMITAT PERMANENTI DWAR IS-SAĦĦA

LAQGĦA NRU.

L-Erbgħa, 26 ta' Novembru 2014

Il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:45 p.m.

L-Onor.

PREŻENTI: Is-Segretarju Parlamentari għas-Saħħa l-Onor.

Deo Debattista u l-Onor.

Peress li din kienet laqgħa konġunta mal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali kien hemm preżenti wkoll: Il-President tal-Kumitat l-Onor Deborah Schembri, l-Onor.

Marthese Portelli u l-Onor.

Is-Sur Andre Vella, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali kien preżenti għal-laqgħa.

Il-President tal-Kumitat qalet it-talba.

Il-Minuti ta' Laqgħa Nru 7 li saret nhar l-Erbgħa, 19 ta' Novembru 2014 ġew konfermati.

L-Onor.

Deborah Schembri, infurmat lill-membri li l-Malta Union of Midwives and Nurses (MUMN) kienu mistiedna biex jieħdu sehem fil-laqgħa u anke aċċettaw li jattendu, imma sakemm spiċċat il-laqgħa dawn baqgħu ma attendewx għal laqgħa.

DISKUSSJONI DWAR IT-TFASSIL TA' LEĠIŻLAZZJONI DWAR IT-TRAPJANTI TA' ORGANI – KONTINWAZZJONI

Il-Kumitat stieden lil Dr Joe Zarb Adami biex jagħti l-opinjoni tiegħu dwar it-tfassil ta' leġiżlazzjoni dwar it-trapjanti ta' organi.

Dr Zarb Adami beda l-intervent tiegħu billi ta rendikont tas-sitwazzjoni tat-trapjanti f'Malta.

Huwa nforma lill-Kumitat li bħalissa, meta l-qraba jiġu avviċinati biex jagħtu l-organi tal-qarib tagħhom, tintuża s-sistema opt-in u minn dawk kollha li jiġu avviċinati 95% jaċċettaw li jagħtu l-organi.

Spjega kif fl-1983 sar l-ewwel trapjant ta' kilwa hawn Malta u din ittieħdet minn bniedem ħaj għal fuq bniedem ieħor ħaj.

Imbagħad fl-1984 sar l-ewwel trapjant minn kadavru għal persuna ħajja.

Illum qed isiru bejn 12 u 15-il trapjant tal-kliewi fis-sena u jsiru l-istess ammont ta' trapjanti minn organi Maltin fuq pazjenti barranin.

Madwar sentejn ilu, wara kuntatti li saru ma' istituzzjonijiet f'Palermo, sar l-ewwel trapjant ta' pulmun fuq pazjent Malti.

Dr Zarb Adami informa kif l-Ingilterra toffri lil Malta biex tagħmel trapjanti tal-fwied fuq ċittadini Maltin b'xejn.

Għaldaqstant sar arranġament biex meta jkun hemm fwied disponibbli noffruh lilhom jew lit-Taljani.

Fil-fatt l-Italja ħadet 'il fuq minn 90 organu minn Malta.

Fl-1996 sar l-ewwel trapjant tal-qalb minn katavru għal pazjent ħaj.

Minn dawn it-trapjanti jsiru madwar wieħed fis-sena u minħabba li mhux qed isiru ta' spiss jista' jkun li niġu deskilled.

Wara kien hemm diskussjoni fejn il-Membri preżenti staqsew diversi mistoqsijiet.

Fit-7:47 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar tard.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees health


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT

U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 11

L-Erbgħa, 26 ta' Novembru, 2014 fis-6:30 p.m.

L-Onor.

Marlene Farrugia, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp, tavża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 26 ta' Novembru, 2014 fis-6:30p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Diskussjoni sabiex tingħata aktar informazzjoni fid-dettall dwar l-issues ambjentali u ta' saħħa li potenzjalment jista' jkun hemm fir-rigward tal-iżvilupp tas-silo tas-siment fil-viċinanzi ta' Kordin Grain Terminal.

21 ta' Novembru 2014 SKRIVAN TAL-KAMRA

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees dev