(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 38

L-Erbgħa, 18 ta' Frar, 2015

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 38

L-Erbgħa, 18 ta' Frar, 2015

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7.10 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 37 li saret nhar l-Erbgħa,11 ta' Frar 2015 ġew konfermati.

IMPLIMENTAZZJONI TAL-POLITIKA DWAR IS-SAĦĦA SESSWALI – DISKUSSJONI MA' DR CHARMAINE GAUCI, DIRETTUR TAD-DIPARTIMENT TAL-PROMOZZJONI TAS-SAĦĦA U PREVENZJONI TAL-MARD

THE CHAIRPERSON (Onor. Deborah Schembri): Ngħaddu mal-ewwel għas-suġġett tagħna llum li hija diskussjoni fuq l-implimentazzjoni tal-politika dwar is-saħħa sesswali.

Magħna llum għandna lil Dr Charmaine Gauci, Direttur tad-Dipartiment għal Promozzjoni tas-Saħħa u l-Prevenzjoni tal-Mard u lis-Sinjura Joanne Farrugia.

Tista' tgħidilna x'inhi l-pożizzjoni tiegħek Sinjura?

JOANNE FARRUGIA (Sexual Health Nurse mal-Health Promotion Unit): Jiena naħdem bħala sexual health nurse u qiegħda mal-Health Promotion Unit.

THE CHAIRPERSON: L-ewwel nett nixtieq nirringrazzjakom talli lqajtu din l-istedina.

Dan il-Kumitat, fil-leġiżlatura l-oħra, kien iddiskuta s-sexual health policy u dak iż-żmien kienu ħarġu wkoll xi policies fuq is-saħħa sesswali.

Issa aħna nixtiequ nkunu updated fuq dak li seħħ minn dak iż-żmien lil hawn ħalli naraw jekk dak li suppost sar kienx fil-fatt sar u biex naraw kif sejrin f'dan il-qasam.

Jien se nħalli f'idejkom ħalli tressqulna din il-preżentazzjoni li ħejjejtulna.

DR CHARMAINE GAUCI (Direttur tad-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa u l-Prevenzjoni tal-Mard): F'isem id-dipartiment nixtieq nirringrazzjakom ta' din l-istedina għaliex l-għan tagħna huwa li nġibu l-input ta' ħafna entitajiet u kumitat bħal dan huwa importanti ħafna għax intom tistgħu taraw dan l-aspett b'mod ħolistiku.

Huwa importanti ħafna li nħarsu lejn dan is-suġġett tas-saħħa sesswali minn aspett ħolistiku.

Issa peress li dan il-Kumitat għadu ġdid fuq dan is-suġġett se nagħtikom overview qasira fuqu u mbagħad inkun nista' ngħidilkom x'għamilna mill-aħħar li kien sar dak ir-rapport li semmejtu biex inkunu nistgħu nagħtukom update tas-sitwazzjoni.

Se nibda proprju b'din id-definizzjoni li l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa tagħti fuq is-saħħa sesswali għax sfortunatament, meta n-nies jitkellmu fuq is-saħħa sesswali, l-ewwel affarijiet li jiġuhom f'moħħhom huma l-mard trażmess sesswalment u tqala li ma tkunx ippjanata.

Imma rridu niftakru li dan is-suġġett huwa ħafna iktar wiesa' minn hekk.

Saħħa sesswali huwa stat fejn inti, fiżikament, emozzjonalment, soċjalment u mentalment tkun qiegħed tajjeb fir-relazzjoni tiegħek sesswalment.

Hemmhekk qegħdin inħarsu lejha b'mod li mhux li nevitaw milli jkollok l-STIs biss imma nħarsu lejn is-saħħa sesswali b'mod pożittiv, fejn inti jkollok rispett lejn il-koppja li flimkien ikunu qegħdin jibnu din ir-relazzjoni bejniethom.

Li tidħol ħafna fis-saħħa sesswali hija r-relazzjonijiet.

Nafu li biex ikollok saħħa sesswali sana jrid ikollok relazzjoni sana wkoll.

B'hekk ikollok relazzjoni li tkun kif għandha tkun, li tkun safe u li tkun pleasurable u ma jkun hemm l-ebda diskriminazzjoni jew vjolenza min-naħa ta' parti jew oħra.

Importanti li dejjem inħarsu lejn li d-drittijiet tal-persuni jkunu rispettati u protetti biex hemmhekk ikollok il-fullfilment tas-saħħa sesswali.

Dik hija d-definizzjoni tas-saħħa sesswali li tixbaħ ħafna d-definizzjoni tas-saħħa li aħna nħarsu lejha bħala well being.

Jekk inħarsu lejn il-viżjoni tas-saħħa sesswali f'Malta naraw li l-focus hu li nħarsu lejn miżuri biex nevitaw affarijiet li jmorru kontra s-saħħa sesswali.

Huwa importanti li jkollok l-informazzjoni u l-edukazzjoni imma dawn mhumiex biżżejjed għax irid ikun hemm il-ħiliet biex persuna tkun tista' taddatta s-saħħa sesswali tagħha.

Barra minn hekk, importanti li nipprovdu s-servizzi għall-etajiet kollha.

Is-saħħa sesswali mhijiex xi ħaġa għaż-żgħażagħ biss imma hija għall-etajiet kollha.

Fil-fatt aħna nibdew mit-tfal żgħar fejn pereżempju nibdew ngħallmuhom jaraw id-differenza bejn tifel u tifla, id-differenza li inti tkun taf li għandek tirrispetta lil kwalunkwe sess u orjentazzjoni, li ngħallmuhom ikunu assertivi u allura, li għandhom jgħidu "iva" meta verament iridu jgħidu "iva" u li jgħidu "le" meta verament iħossu li għandhom jgħidu "le", u li nnaqqsu l-inugwaljanzi li hemm fis-saħħa sesswali.

Punt importanti ħafna huwa li s-saħħa sesswali teżisti għal kulħadd, anke għal dawk in-nies li forsi għandhom xi diżabilità u għan-nies ta' kwalunkwe età, inkluż nies anzjani li s-saħħa sesswali tagħhom hija importanti wkoll.

Fl-aħħar tal-2010 wasalna biex ngħidu li għandna s-sexual health policy.

Minn kemm kien ilni li ggradwajt bħala tabiba, u bdejt naħdem fis-saħħa pubblika u dħalt f'kumitat fuq is-saħħa sesswali, domna 13-il sena ġejjin biha din il-policy imma eventwlament, fl-2010 ħarġet din il-policy fuq is-saħħa sesswali.

Kien hemm ukoll diversi aspetti għalfejn damet ma ħarġet imma kif għedt, eventwalment saret u dan kien pass importanti għalija.

Il-politika kienet importanti għax iddefinit il-prinċipji fuq xiex se nimxu però, sena wara, imxejna għall-istrateġija li elenkat kif għandna mmexxu 'l quddiem is-saħħa sesswali.

Din l-istrateġija qiegħda bbażata fuq erba' sezzjonijiet; il-promozzjoni tas-saħħa u l-edukazzjoni, is-servizzi, id-drittijiet tad-dinjità u r-responsabilità kif ukoll ir-riċerka u s-sorveljanza.

X'għamilna minn meta tlaqna?

Se niffoka fuq dawn l-areas; taħriġ, peer to peer health promotion, health promotion, servizzi, sorveljanza u riċerka.

Rigward it-taħriġ irrid ngħid li ftit wara li ġiet imnedija l-istrateġija dwar is-saħħa sesswali ġibna hawn Malta espert internazzjonali li għamel kors għal dawk in-nies kollha li aħna ħassejna li b'xi mod jew ieħor jistgħu jkunu involuti fil-qasam tas-saħħa sesswali.

Għal dan il-kors stedinna professjonisti tas-saħħa, għalliema, social workers, youth workers, counsellors, psychologists, psychotherapists u family therapists.

L-għan tagħna kien li nintroduċulhom l-kunċett tas-saħħa sesswali u ffokajna l-aktar fuq li s-saħħa sesswali trid tkun xi ħaġa ħolistika.

Minn dan it-taħriġ huma stess qalulna x'iridu bħala taħriġ u allura minn hemmhekk ħriġna t-training needs għal gruppi speċifiċi.

Grupp importanti ħafna kienu l-professjonisti tas-saħħa, u bejn l-2012 u l-2013 kien hemm taħriġ għan-nurses li jaħdmu fil-GU Clinic.

Tajna wkoll it-taħriġ lis-Sinjura Joanne Farrugia, li hija s-sexual health specialist nurse fil-Health Promotion Unit.

Sar kors l-Ingilterra fejn kellhom it-taħriġ kollu li kien meħtieġ għal dan l-aspett.

U bqajna għaddejjin bit-taħriġ kemm min-naħa ta' professjonisti oħrajn kif ukoll is-Sinjura Farrugia bdiet tagħti t-taħriġ lil diversi professjonisti oħra, fosthom health professionals, undergraduates kif ukoll post-graduates.

THE CHAIRPERSON: Kemm hemm nies bħalissa jaħdmu fil-GU Clinic?

U dawn ġew imħarrġa b'dan il-mod?

Jekk fhimt sewwa s-Sinj.

Farrugia hija l-unika nurse f'dan il-qasam?

JOANNE FARRUGIA: Jien għamilt tmien snin il-GU Clinic u mbagħad mort mal-Health Promotion Unit.

Issa minfloki llum hemm żewġ nurses oħra li ġew imħarrġa ma' din l-università.

U tobba hemm tnjen oħra.

DR CHARMAINE GAUCI: Bħalissa fil-GU Clinic hemm tabiba waħda li hija GP u għandha speċjalizzazzjoni fuq il-family medicine kif ukoll għamlet kors mal-BASH.

Hemm tabiba oħra li hija dermatovenerologist, jiġifieri tabiba fuq il-ġilda u fuq il-venereology, però issa ħarġet sejħa għal konsulent dermatovenerologist u saru l-interviews u qegħdin nistennew li r-riżultat joħroġ mill-PSC.

B'hekk ikollna konsulent available u nkunu nistgħu nsaħħu l-GU Clinic u naraw kif nistgħu nimirħu biex inkunu nistgħu noffru servizzi oħrajn.

Is-sena l-oħra ħdimna mal-British Association of Sexual Health, il-BASH, li għamlulna module fuq sexually transmitted infections and HIV u ftaħnih għal min xtaq jipparteċipa.

Fil-fatt kellna 120 applikant li offrejnielhom l-e-module biex ikunu jistgħu jagħmluh fil-kumdità ta' darhom.

Kien hemm ukoll evaluation tagħhom biex imbagħad f'Settembru 48 minn dawk li għamlu l-e-module attendew għal intensive training programme li sar mill-esperti tal-BASH.

L-għan tagħna li ninvestu f'dawn it-tobba u n-nurses kien li nimirħu iktar mill-GU Clinic għax jista' jagħti l-każ li jkollok pazjent li dan ma jmurx il-GU Clinic imma jmur fil-health centre jew imur għand it-tabib privat tiegħu.

B'hekk dan it-tabib ikun jista' jagħti l-pariri li hemm bżonn u jkun jista' jibda ċertu trattament ukoll.

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri dawn il-120 applikanti kienu general practitioners?

JOANNE FARRUGIA: Iva, il-maġġoranza tagħhom hekk kienu.

Imbagħad kien hemm 20 minnhom li kienu nurses, kien hemm ukoll xi spiżjara u kien hemm psikoloġista.

Tista' tgħid li kienu minn areas differenti u kienu wkoll minn madwar Malta kollha.

Jien li kont naħdem fil-GU Clinic kont nassumi li huwa faċli għan-nies biex imorru hemmhekk imma fil-fatt mhijiex.

Meta titkellem maż-żgħażagħ jgħidulek li lanqas biss jimmaġinawhom imorru hemmhekk għax jibżgħu li jarahom xi ħadd u jibdew jgħidu bih.

Għalhekk kienet idea eċċellenti li jkollok speċjalisti fil-komunità li jkunu jistgħu jagħtu l-aħjar parir ħalli dawn in-nies ma jintilfux imma jmorru for the right treatment u ċerti infezzjonijiet ikunu jistgħu jiġu mwaqqfa.

Aħna ma nittrattawx biss lill-pazjent imma anke l-kuntatti sesswali tiegħu.

Għalhekk huwa importanti li nagħtu t-trattament lil kulħadd biex l-infezzjoni ma tkomplix tinxtered.

DR CHARMAINE GAUCI: L-intensive course sar f'Settembru imma l-e-module kien fuq sitt xhur u allura kulħadd kellu ċans.

Farrugia għamlet taħriġ lit-tobba u lin-nurses li jaħdmu fl-iskejjel għax hemmhekk għandek kuntatt mat-tfal li qed isirulhom iċ-check-ups u b'hekk ikunu jistgħu jieħdu l-opportunità li jwieġbu bl-aktar mod korrett xi mistoqsijiet li jista' ikollhom dawn it-tfal.

Bit-taħriġ qed nipprovaw inwasslu dan l-messaġġ għax min-naħa tat-trattament kien hemm ħafna defiċjenzi u aħna ridna li t-trattamenti li jingħataw ikunu skont linji gwida stabbiliti.

Fil-fatt meta jkollok mard bħal dan importanti li tagħti trattament tajjeb u speċifikat għax jekk ma tagħmilx hekk tista' tagħmel aktar ħsara.

THE CHAIRPERSON: Dawn ikunu tobba apposta fl-iskejjel imma dwar edukazzjoni fuq saħħa sesswali fl-iskejjel x'qed isir?

DR CHARMAINE GAUCI: Bħalma tafu sexuality and relationship education diġà qiegdħa fl-iskejjel però aħna ridna nsaħħuha aktar.

Għalhekk għandna kollaborazzjoni tajba f'diversi suġġetti, fosthom is-saħħa sesswali, biex naħdmu fuq din l-area.

L-ewwel pass li għamilna kien li fi Frar tas-sena l-oħra ġew imnedija linji gwida għal sexuality and relationships education għall-iskejjel ta' Malta biex l-għalliema jkunu jafu l-bażi fuqiex għandhom jgħallmu, liema huma t-topics li għandhom jgħallmu, u anke biex inneħħulhom ċerti myths u misconceptions li seta' kellhom.

Pereżempju kellna min staqsa jekk jistgħux jgħallmu fuq il-condoms u jekk jistgħux juru condom fil-klassi.

U allura hemmhekk għandek il-bażi u l-linji gwida u speċi ta' benchmarking biex l-għalliema jkunu jafu x'għandhom jagħmlu u safejn għandhom jaslu.

THE CHAIRPERSON: Dawn il-linji gwida qegħdin għall-għalliema?

JOANNE FARRUGIA: Eżattament.

U qegħdin ukoll fuq il-website.

It-tfal jitgħallmu permezz tal-PSD, li llum qed jgħidulu l-PSHE.

Il-PSHE huwa suġġett vast ħafna u jitratta d-droga, l-alkoħol, eċċ. U s-saħħa sesswali hija parti minn dak is-suġġett.

THE CHAIRPERSON: Ta' liema età jibdew jitgħallmu fuq dan is-suġġett?

Is-sillabu jibda minn Year 4, fejn ta' dik l-età nibdew ngħallmuhom fuq basic hygene, body parts, eċċ. Imbagħad aktar ma jikbru aktar nibdew nidħlu fid-dettall.

THE CHAIRPERSON: Pereżempju naf li hemm il-linji gwida li qed tgħidu għall-għalliema imma linji gwida għall-ġenituri biex dawn ikunu jafu x'suppost jgħallmuhom lit-tfal tagħhom jeżistu?

DR CHARMAINE GAUCI: Hawnhekk meta qegħdin nitkellmu fuq l-iskejjel, dejjem qegħdin nitkellmu fuq l-iskejjel tal-Istat.

JOANNE FARRUGIA: Il-linji gwida huma applikabbli wkoll għall-iskejjel tal-Knisja għax il-linji gwida joħorġu għal kulħadd.

Issa min isegwihom hija storja oħra imma Education Department wieħed hawn u kulħadd suppost jikkonverġi ma' dak id-dipartiment.

THE CHAIRPERSON: Dan ikun parti mill-kurrikulu nazzjonali li jridu jagħmlu?

JOANNE FARRUGIA: Dażgur.

Ovvjament tidħol l-istruttura tad-Dipartiment tal-Edukazzjoni imma min-naħa tagħkom, bħala l-persuni li qed tagħmlu din il-promozzjoni, hemm mod ta' kif inkunu nafu jekk l-għalliema humiex jimxu ma' dawn il-linji gwida u jekk hemmx għalliema li assolutament mhu qed jagħmlu l-ebda forma ta' tagħlim f'dan ir-rigward?

JOANNE FARRUGIA: Għandna tliet kategoriji ta' skejjel f'pajjiżna.

Għandna l-iskejjel tal-Istat, għandna l-iskejjel tal-Knisja u għandna l-iskejjel Indipendenti.

Issa l-iktar li għandna close relations magħhom huma l-iskejjel tal-Istat għax hemm l-EO li jaħdem ħafna magħna u b'hekk jagħtina update ta' x'qed jiġri fl-iskejjel tal-Istat.

Bil-mod il-mod qegħdin nidħlu wkoll fl-iskejjel tal-Knisja imma tinsewx li rridu noqogħdu attenti għax għad hemm ftit barriers fuq is-sesswalità minħabba r-reliġjon.

Din hija realtà.

Fil-fatt kont mistiedna f'laqgħa li Dr Gauci bagħtitni sabiex ninforma lill-iskejjel tal-Knisja fuq dak li qegħdin nagħmlu aħna bħala dipartiment.

U spjegajtilhom l-affarijiet, u kien hemm min laqa' dak li bdejt ngħid u kien hemm min le.

Personalment ikolli nammetti li ħriġt xi ftit diżappuntata minn dik il-laqgħa!

THE CHAIRPERSON: Din hija xi ħaġa li tinkwetani għax jekk qed ngħidu li dan huwa parti mill-kurrikulu minimu nazzjonali u t-tfal tagħna qed jitgħallmu l-matematika u l-ingliż, mela allura dan għandu jitqies bħas-suġġetti l-oħra wkoll.

JOANNE FARRUGIA: L-argument tagħhom hu li l-ġenituri fdawlhom l-edukazzjoni tat-tfal tagħhom fi skola tal-Knisja, jiġifieri they have to abide to the religious beliefs.

THE CHAIRPERSON: Imma aħna għandna edukazzjoni ġenerali tal-pajjiż.

U jekk hemm national standards, mela rridu nimxu magħhom.

JOANNE FARRUGIA: Nisperaw li l-affarijiet jibdew jinbidlu.

Fil-fatt ħafna nies mill-iskejjel tal-Knisja ngħaqdu magħna fit-"train the trainer's course" li għamilna lill-Head of Departments u lil-leaders.

Jiena kont hemmhekk peress li organizzajt dan il-kors u żammejt għajnejja miftuħa ħafna fuqhom.

U ftit jidhru dawk li huma miftuħa biex jagħmluha imma rridu nżommu quddiem għajnejna r-reliġjon, jiġifieri rridu nkunu kawti biex niġġeneralizzaw edukazzjoni bħal din ma' Malta kollha.

THE CHAIRPERSON: Meta jkollkom problema bi skola tal-Knisja pereżempju, fejn forsi dawn ma jkunux iridu jgħallmu s-suġġett jew inkella ma jkunux iridu jidħlu fit-totalità tiegħu, intom tistgħu tirrapportaw lil xi ħadd?

Do you actually pinpoint li hemm problema għax parti mill-kurrikulu nazzjonali mhux qiegħed jiġi mgħallem?

(Interruzzjonijiet) Aħna m'għandniex monitoring ta' x'ikun qed jiġri.

Xi ħaġa pożittiva ħafna hi li wara dan it-taħriġ qegħdin joħorġu ħafna affarijiet.

Issa hawnhekk dejjem qiegħda nirriferi għall-iskejjel tal-Istat għax jiena minn dawk l-iskejjel niġi mistiedna.

Pereżempju aħna dejjem ngħidu kemm huwa importanti l-użu tal-condoms u ħafna għalliema jistednuni biex nagħtihom revision ta' kif jintlibes u jitneħħa dan il-condom.

Mela hawnhekk qed nitkellmu fuq il-practicalities behind it.

THE CHAIRPERSON: L-ewwel nett huwa tajjeb li dan qed isir imma qiegħda nara li hemm nuqqas għax min għandu jieħu ħsieb li kulħadd jimxi mal-minimum standards tal-kurrikulu mhux qed isegwi dan is-suġġett bħalma jsir fis-suġġett tal-matematika u tal-ingliż u tas-suġġetti l-oħra.

JOANNE FARRUGIA: Għax dawk is-suġġetti għandhom l-eżami mentri fil-PSD m'hemmx eżami.

THE CHAIRPERSON: Allura fuq il-PSD ma nistgħux ngħidu li se jkun hemm evaluation at the end of the year biex naraw x'daħal f'moħħ l-istudenti u biex naraw xi jkunu tgħallmu?

U jekk nindunaw li studenti fi skola partikolari assolutament ma jafux x'inhi din il-karta nibdew nindunaw li mhux qed jgħallmuhilhom!

DR CHARMAINE GAUCI: Naħseb li tal-Education jistgħu jagħtuna daqxejn aktar ħjiel fuq x'tip ta' evaluation jagħmlu huma u x'qed ikun l-output mill-istudenti.

Hemmhekk nistgħu nkellmu lill-Education u naraw ukoll jekk fl-iskejjel tal-Knisja u dawk Indipendenti hemmx xi forma ta' monitoring system.

Din hija importanti ħafna u nistgħu nagħmluha.

Veru li aħna ġejjin mill-qasam tas-saħħa imma dawn is-suġġetti huma importanti daqs u aktar mis-suġġetti l-oħra.

THE CHAIRPERSON: Huwa suġġett importanti għax jinvolvi ħafna affarijiet.

Bħalma għedtu intom in-nies qishom jieħdu l-idea li s-saħħa sesswali hija biss fuq is-sess mentri l-inkwiet kbir tiegħi huwa li għandek ammont sostanzjali ta' vjolenza domestika f'pajjiżna.

Mela għandek il-power roles li fl-atti sesswali jidħlu ħafna u li għandha x'taqsam ħafna mad-dinjità, ir-rispett u r-responsabilità.

Meta qed naraw li hemmhekk għandna problema jiena tal-opinjoni li m'għandna nindirizzawha mkien aktar ħlief fl-iskejjel!

DR CHARMAINE GAUCI: U trid tmur lura għall-għeruq tagħha l-problema u tibda tgħallem minn meta jkun għadhom żgħar.

L-Għaqda Dinjija tas-Saħħa għandha r-rakkmandazzjonijiet ta' kif għandha tiġi mgħallma s-saħħa sesswali fi kwalunkwe età u dan sar fuq studju u fuq evidenza.

Jgħidulek li ta' dik l-età trid tkopri dawn l-areas.

Kif qed tgħid tajjeb inti rridu nkunu ċerti li qed issir evalwazzjoni biex naraw fiex ikunu waslu t-tfal.

Bħalma ngħidu li sa ċerta età t-tfal iridu jkunu jafu jgħidu n-numri mill-1 sal-10, irridu nagħmlu assigurazzjoni li f'dan is-suġġett ikunu waslu sa ċertu punt.

Forsi mill-Ministeru tal-Edukazzjoni jistgħu jagħtuna aktar ħjiel fuqha din.

JOANNE FARRUGIA: Ovvjament bħala edukazzjoni aħna qegħdin ninformawhom lit-tfal.

Imbagħad f'idejhom biex jagħmlu għażla informata.

Ħafna jgħidulek li qegħdin ngħallmuhom fuq il-condoms, eċċ. u jsibu ċerta reżistenza imma aħna ngħidu li għandek dawn available, issa mbagħad meta tiġi biex tieħu deċiżjoni, inti se tkun informat.

Jiġifieri aħna mhux qed nimponu imma dak li jkun qegħdin ninformawh.

THE CHAIRPERSON: Naħseb li qattajna wisq żmien f'dan il-pajjiż fejn is-sesswalità ħarisna lejha bħala xi ħaġa ħażina u negattiva, u li qisha taboo biex titkellem fuqha mentri l-problemi kollha jiġu mill-fatt li inti ma tiddiskutihiex u li taraha bħala xi ħaġa negattiva.

Imbagħad għandek żbilanċ kbir għax dawk li huma l-inqas edukati jew li għandhom social economy baxxa, huma l-aktar li għandhom bżonn ta' dan it-tagħlim.

JOANNE FARRUGIA: Sfortunatament l-għalliema jgħidu li l-aktar tfal li jkollhom bżonn ta' dan it-tagħlim huma l-aktar tfal li jfallu l-lezzjonijiet jew ma jmorrux skola.

THE CHAIRPERSON: U jkunu huma l-aktar attivi sesswalment!

JOANNE FARRUGIA: Imma mbagħad x'tista' tagħmel l-għalliema jekk dawn ma jmorrux skola?

Hemm ħafna tagħlim li qed jiġi bypassed u mbagħad dawn jispiċċaw jiġu fil-clinics tagħna mingħajr l-iċken idea fuq ċerti affarijiet.

L-aħħar darba li mort programm bdew jistaqsuni għax ħasbu li bħala mard l-HIV biss hawn!

Dawn lanqas jafu kemm jeżistu infezzjonijiet komuni llum.

Ikolli nammetti li nħsadt meta rajt x'livell għandhom.

THE CHAIRPERSON: Sessjonijiet fl-iskejjel huma dejjem importanti imma mbagħad mal-adulti qegħdin taħdmu wkoll?

JOANNE FARRUGIA: Fil-fatt din is-sena bdejt kors fl-università tat-tielet età proprju fuq is-saħħa sesswali u kelli mixed reviews fuqu.

Fil-bidu qishom inħasdu ftit imma mbagħad draw u bdew jinteressaw ruħhom għax reġgħu stednuni.

Ma ninsewx li dawn in-nies kienu aktar prohibited u lanqas biss kienu jħarsu lejn ġisimhom, aħseb u ara kemm se jitgħallmu fuqu!

THE CHAIRPERSON: Jiena naħseb li huwa tajjeb li tgħallmu wkoll lil dawn il-persuni tat-tielet età għax illum 'il ġurnata ħafna tfal qegħdin ikunu man-nanniet għal ħin twil.

JOANNE FARRUGIA: Eżattament u jien fil-fatt hekk għedtilhom.

Veru hemm minnhom li huma romol u allura jqisu li għadda ż-żmien għalihom imma mbagħad għedtilhom li huma jkollhom magħhom in-neputijiet.

U allura qisek tfakkarhom fl-importanza tagħhom.

DR CHARMAINE GAUCI: Kif kont qiegħda ngħid aħna ħriġna l-linji gwida u mbagħad rajna fil-fond x'għandhom bżonn l-għalliema.

Għamilna wkoll focus groups mal-education officers u mal-head of departments.

Bdejna nħarsu lejn dak li l-NCF qiegħda tirrakkmanda, li bażikament mhux biss ikollok il-PSCD imma li jkollok ukoll cross curriculum.

Minn hemmhekk rajna x'kienu t-training needs u għamilna pjan għalih.

Is-sena l-oħra s-Sinjura Farrugia organizzat dan il-kors "train the trainers course", fejn kellna l-education officers u l-head of departments tar-reliġjon, tal-bijoloġija, tal-PSCD u tax-xjenza.

B'hekk immorru cross curriculum u sarilhom dan il-kors intensiv.

Dawn aħna qed nesiġu minnhom li mbagħad iridu jgħallmu lill-għalliema l-oħra biex ikollna teacher to teacher.

B'kollox għandna 17 li qed jattendu dan il-kors.

U qegħdin nippjanaw għal konferenza ġenerali għall-għalliema fit-3 ta' Ottubru.

Kunċett ieħor li qiegħed jaħdem huwa dak tal-peer to peer.

Maż-żgħażagħ dan il-kunċett jaħdem ħafna għax ikollok żgħażagħ stess li tkun ħarriġthom u mbagħad ikunu huma l-peer leaders li jgħallmu lil żgħażagħ oħra.

B'hekk tkun qiegħed tneħħi dik il-figura adulta għax nafu li żgħażagħ ta' ċerta età se jirribellaw aktar u jekk tgħidilhom xi ħaġa se jagħmlu bil-kontra.

Allura hemmhekk se tuża dan il-kunċett ta' peer to peer.

Ħdimna mal-Aġenzija Żgħażagħ, mal-grupp ŻAK u ma' grupp ta' żgħażagħ f'Għawdex li qegħdin il-Junior College.

U għandna ppjanati gruppi oħra għat-taħriġ matul din is-sena.

Bħala promozzjoni tas-saħħa qegħdin nippromovu wkoll il-positive sexual health.

Għandna verżjoni dwar is-sexually transmitted deseases u t-tqala mhux mixtieqa imma mbagħad għandna l-aspetti pożittivi wkoll.

Pereżempju nagħmlu ħafna enfasi fuq il-healthy relationships.

Nafu l-aspetti kollha li qegħdin joħorġu fis-soċjetà Maltija tal-lum u ħafna minnhom qegħdin joħorġu minħabba l-unhealthy relationships li jkollhom minn meta jkunu għadhom tfal żgħar.

U allura rridu nibnu fuq dan kollu.

Sfortunatament tidħol il-familja kollha ġo dan iċ-ċirku għax inti jkollok an unhealthy relationship fid-dar, it-tfal se jidraw f'dak l-ambjent u mbagħad se jibdew iduru għal affarijiet oħra bħal droga, alkoħol, tipjip, eċċ.

THE CHAIRPERSON: Min qed ibati minn ċertu mard għandu l-clinics fejn imur imma jekk qegħdin ngħidu li s-saħħa sesswali hija aktar wiesa' minn hekk, u allura għandek ukoll kwestjoni ta' relazzjonijiet pożittivi, eċċ., hemm x'imkien fejn imur min għandu problemi ta' relazzjonijiet?

Nistgħu nagħmlu speċi ta' promozzjoni ta' xi postijiet partikolari li jistgħu jmorru fihom jew ta' xi psikologi apposta?

Jekk qegħdin ngħidu li s-suġġett huwa aktar wiesa' mill-parti tal-mard u allura jekk inti għandek problema taf fejn għandek tmur.

Jiġifieri psikoloġikament, jekk hemm problema fir-relazzjoni u għadek żgħir u forsi m'għandekx minn fejn tħallas biex tmur għand psikologu privat, għandna x'imkien fejn nistgħu nibagħtuhom ħalli jgħinuhom jiżviluppaw ir-relazzjoni?

JOANNE FARRUGIA: Tinsiex li fl-iskejjel it-tfal għandhom l-ischool counsellors.

Fil-fatt minn dawn l-17 li kellna għal dan il-kors kien hemm minnhom li kienu counsellors.

U dawn jgħidulek li l-problemi huma akbar għax forsi tidħol il-familja u jidħlu affarijiet oħra fiha.

Imma l-counsellors qegħdin imxerrdin mal-kulleġġi kollha għat-tfal tal-iskola biss.

JOANNE FARRUGIA: Ovvjament min iċempel lili fid-Dipartiment, jiena dejjem preżenti nkun.

THE CHAIRPERSON: Però ma nistgħux nagħmlu promozzjoni ta' fejn jistgħu jmorru?

JOANNE FARRUGIA: Għandek il-psikoloġi f'Mater Dei imma dawn irid ikollhom referral biex imorru għandhom.

DR CHARMAINE GAUCI: Pereżempju mill-health policy kien hemm ħsieb li inti jkollok speċi ta' one-stop shop fejn bażikament xi ħadd li għandu xi tip ta' problema relatata ma' saħħa sesswali jmur hemmhekk biex isirlu assessment ta' xi bżonnijiet għandu u mbagħad jiġi riferut fejn irid imur.

Imma s'issa għadna ma wasalniex hemmhekk.

Dik hija xi ħaġa li rridu mmorru għaliha.

Bħala health promotion aħna naħdmu fil-komunità, fl-iskejjel u fuq il-postijiet tax-xogħol biex nilħqu kemm nistgħu lin-nies.

U nużaw il-mezzi kollha li għandna għad-disponibilità tagħna, fosthom fuljetti, posters, television, radio, websites, social media bħalma huwa l-Facebook li jaħdem ħafna, u anke billboards.

Naħdmu wkoll ma' persuni b'diżabilitajiet.

Jiġifieri hemm dawn il-gruppi kollha li naħdmu magħhom.

Kulħadd għandu t-target group tiegħu li jrid jilħaq.

Jekk se naħdmu kollha flimkien se nkunu forza akbar biex inwasslu messaġġ aħjar lil kulħadd.

Kif għedt aktar qabel aħna ħassejna li d-disadvantaged groups vera għandhom bżonn tat-tagħlim u fil-fatt nagħmlu focus groups magħhom.

Sar programm ma' dawk is-socially disadvantaged mothers b'kollaborazzjoni mal-Aċċess fiż-żona tal-Kottonera.

Dan kien taħt il-patruċinju tal-Eċċellenza Tagħha l-President ta' Malta.

JOANNE FARRUGIA: Eżatt.

Jiena kelli ftit tal-biża' għal bidu li mort imma tant huma għattxanin għall-informazzjoni li l-ħin li tqatta' magħhom lanqas biss tarah għaddej.

L-istess is-single mothers li ħdimna magħhom fil-Kottonera, fejn l-imħabba li juruk u l-għatx li għandhom għal dan it-tagħrif huwa inkredibbli!

Huma jistiednuk għal siegħa imma tispiċċa tagħmel nofs ta' nhar tant ikunu jridu jitgħallmu!

PAULA MIFSUD BONNICI: Ovvjament bħalma trid tagħmel taħriġ fl-iskejjel u l-informazzjoni li tagħti trid tkun relatata mal-età tat-tfal, l-istess ħaġa tagħmlu mal-persuni b'diżabilità.

Jiġifieri jiena qiegħda nifhem li t-taħriġ li tagħtuhom ikun speċifiku għalihom?

JOANNE FARRUGIA: Fejn jidħlu tfal b'diżabilità bdejna bi strateġija differenti għax l-ewwel taħriġ li trid tagħti huwa lill-ġenituri tagħhom u mbagħad wara nsegwu lit-tfal.

Għaliex?

Għax jekk jien qed ngħallem lit-tifel u l-omm ma tafx x'inhu jiġri mat-tifel, kif tista' tappoġġa dak li qiegħda ngħallem jien?

It-tfal b'ċerta diżabilità trid tfakkarhom il-ħin kollu dak li tkun għallimthom.

Fil-fatt huma stess jgħidulek li kull ħaġa jridu jfakkruhilhom.

Aħna qegħdin naħdmu b'dak il-mod fejn l-ewwel nibdew mal-ġenituri u mbagħad inkomplu mat-tfal.

Fi skola partikolari għat-tfal b'diżabilità li hemm il-Wardija qegħdin naħdmu in concurrent, fejn jien qiegħda nħarreġ lill-ġenituri u l-għalliema qegħdin jgħallmu lit-tfal.

Dik hija opportunità tad-deheb.

Imma ovvjament fil-komunità mhijiex daqshekk faċli u allura bdejna bil-ġenituri biex imbagħad inkomplu bit-tfal.

DR CHARMAINE GAUCI: Saret ukoll website speċifika fuq is-saħħa sesswali.

Barra minn hekk ħassejna wkoll li nistgħu nużaw mezz ieħor u ċjoè dak tal-edutainment fejn bażikament tuża l-media biex tkun tista' twassal il-messaġġ tiegħek.

Aħna ġieli nagħmlu promozzjonijiet bħal dak li għamilna għal ħabta ta' Diċembru biex innaqqsu l-istigma tal-HIV.

Dik kienet promozzjoni li aħna għamilniha bejn il-programmi.

Imma mbagħad għandna kunċett differenti li xtaqna nippromwovuh.

Pereżempju f'Malta n-nies iħobbu ħafna d-drama u ġieli tiltaqa' ma' dawn li jaħdmu d-drammi li jgħidulek li meta jaħdmu l-karattru ta' xi bniedem vjolenti jkun hemm in-nies li jwaqqfuhom fit-triq u jgħidulhom biex ma jagħmlux hekk mal-mara tagħhom!

Qishom in-nies ipoġġu dik is-sitwazzjoni fil-ħajja personali tagħhom!

U għalhekk bnejna dan il-pakkett ta' riżorsi ta' informazzjoni fuq is-saħħa sesswali biex dawk li jkunu qegħdin jiktbu bħal ġurnalisti, eċċ, jintegraw din l-informazzjoni fil-kitba tagħhom.

Nista' insemmi episodju fejn konna wżajna din l-informazzjoni f'wieħed mid-drammi li jittellgħu lokalment.

Dan kien hemm mara li kellha relazzjoni extra-konjugali u r-raġel li kienet miegħu staqsiha biex jużaw il-condom u hi qaltlu le.

Imbagħad meta fir-relazzjoni tagħha xtaqet li jkollha t-tfal sabet li ma kenitx fertili għax kienet laqtet marda trażmessa sesswalment.

F'dak l-episodju ma kienx qed jidher il-Health Promotion Unit li qed jippriedka fuq xi ħaġa imma bnejna storja.

U hemm evidenza li dawn l-affarijiet jaħdmu.

Dan il-pakkett informattiv huwa eżawrenti ħafna u għandek l-informazzjoni kollha bil-Malti u bl-Ingliż biex ikunu jistgħu jużawh dawk li jaħdmu fil-media.

Rigward is-sexual health services irrid ngħid li qabel il-GU Clinic kien qiegħed fl-isptar Boffa u dawk is-siġġijiet fil-kuridur kienu litteralment labelled għal dawk li kellhom xi mard trażmess sesswalment.

Issa mxejna minn hemmhekk u morna l-Mater Dei, fejn dawn ikunu mħalltin mal-pazjenti l-oħra.

Naqqasna ftit mill-istigma però din xorta għadha hemm.

Irridu niftħu iktar fil-komunità u kien għalhekk li għamilna dak it-taħriġ għall-health professionals.

Il-ġimgħa d-dieħla se niftħu s-sexual health awareness service proprju fuq il-kampus tal-Università fejn darba f'ġimgħa se jkun hemm is-Sinjura Farrugia disponnibbli għall-istudenti.

Dak huwa kif tressaq is-servizz aktar viċin tal-komunità.

PAULA MIFSUD BONNICI: Għaliex għażiltu li tmorru l-Università?

Kieku jien aktar kont immur il-Junior College jew il-Higher Secondary biex nilħaq liż-żgħażagħ minn età aktar bikrija.

DR CHARMAINE GAUCI: Kien sar studju minn Cefai u Camilleri u sibna li kien hemm numru mhux ħażin ta' anzjetajiet u ta' affarijiet oħra marbutin mas-saħħa sesswali fl-istudenti tal-Università.

U għalhekk xtaqna naraw kif se mmorru f'dan l-age group għax hemmhekk ukoll kien hemm għatx min-naħa tal-istudenti li xtaqu li jkun hemm dan is-servizz.

Ħdimna wkoll mal-assoċċjazzjoni tal-gender equalities u kieku nkunu aktar nies inkunu nistgħu nipprovaw niftħu iktar.

Fil-fatt qegħdin naħdmu wkoll mal-Aġenzija Żgħażagħ biex nipprovaw naraw kif nistgħu naħdmu fil-youth clubs imma kif diġà għedt għandek bżonn li jkollok in-nies disponibbli.

THE CHAIRPERSON: Persuni li għandhom same sex relationships u li allura ċertu tip ta' mard huwa - anke meta tara l-istatistiċi - aktar prevalenti fihom, intom tindirizzawhom b'xi mod jew ieħor?

JOANNE FARRUGIA: Il-messaġġi tagħna dejjem ikunu ġeneralizzati.

Anke meta nagħtu l-messaġġ ta' kif jittieħdu ċertu tip ta' mard, nagħtu l-informazzjoni dwar kif ċertu tip ta' sess huwa aktar riskjuż minn tip ieħor.

Pereżempju nafu li anal sex huwa aktar riskjuż minn vaginal sex.

Din l-informazzjoni dejjem nagħtuha u ngħaddulhom l-informazzjoni ta' kif għandhom jipproteġu lilhom infushom.

Fil-fatt fil-website hemm specific area ddedikata għal-LGBTs.

THE CHAIRPERSON: Meta tagħmlu r-reklami fuq it-televiżjoni, eċċ, intom tużaw koppji eterosesswali biss?

DR CHARMAINE GAUCI: Le, u noqgħodu attenti ħafna.

JOANNE FARRUGIA: Inkunu bilanċjati għax koppja mhijiex magħmula biss minn raġel u mara.

Bħalissa għaddejja kampanja fejn qed nagħmlu ħafna reklami fil-clubs fejn il-koppja mhijiex mara u raġel biss.

Fil-fatt għandek ukoll żewġ nisa flimkien u għandek żewġ irġiel ukoll.

Madankollu l-kunċetti japplikaw għal kulħadd.

THE CHAIRPERSON: Huwa tajjeb li tkun inklużżiv imma mhux tajjeb li tagħmilhom f'settur wieħed biss.

JOANNE FARRUGIA: Dik hi għax imbagħad tagħmel aktar labelling!

THE CHAIRPERSON: Għalhekk trid il-bilanċ.

L-Onor.

SILVIO PARNIS: Jekk tara l-istatistika llum issib li ż-żgħażagħ tagħna qegħdin iwarrbu t-televiżjoni biex jużaw aktar il-facebook.

Issa fil-ħidma tagħkom qegħdin tużawh il-facebook biex twasslu dan il-messaġġ?

JOANNE FARRUGIA: Iva, nużawh il-facebook.

Però iż-żgħażagħ iridu jkunu ħbieb tagħna biex ikunu jistgħu jaraw il-messaġġi tagħna.

SILVIO PARNIS: Nimmaġina li għandkom il-paġna tagħkom.

Fil-fatt dalgħodu kont qiegħda nitkellem ma' Dr Gauci għax nixtieq li jkolli facebook page tiegħi fuq is-saħħa sesswali għax nixtieq nimraħ aktar.

Pereżempju l-facebook personali tiegħi ma ntellax ritratti tiegħi qiegħda ħdejn il-baħar jew ta' xi btala li nkun ħadt imma nżommha professjonali.

Jiena qiegħda friends ma' ħafna organizzazzjonijiet barranin u dawn jitfgħu ħafna messaġġi sbieħ.

U ġieli nistagħġeb x'messaġġ sabiħ ikunu tellgħu u għalhekk imbagħad nagħmel share mal-kuntatti tiegħi.

THE CHAIRPERSON: Tagħmlu użu minn facebook ads?

SILVIO PARNIS: Irid ikollok lil xi ħadd full-time fuqu dan hux hekk?

JOANNE FARRUGIA: Imma ma tridx xi baġit kbir.

Mingħalija kulma għandek huwa $5.

THE CHAIRPERSON: Imma anke li kieku għandek bżonn baġit kbir għax minflok tagħmel billboard tagħmel lilu u tilħaq ħafna iktar nies.

DR CHARMAINE GAUCI: Fil-Health Promotion irridu nolqtu ċerti topics imma pereżempju fuq it-tabakk għamilna waħda għalih.

U dalgħodu bdejna niddiskutu fuq jekk għandniex nagħmlu wkoll paġna għas-saħħa sesswali biex inti tipprova ġġib aktar friends fuqha.

Ħaġa importanti ħafna li sibna hi li n-nies ikunu jridu xi ħaġa biex jelenkaw magħha u ħafna drabi jippreferu a face milli a department għax dak jarawh bħala xi ħaġa astratta.

Meta għamilt facebook page għax-xogħol irrankajt mill-ewwel.

Tad-dipartiment imxiet ftit aktar bil-mod għax hija xi ħaġa astratta.

U konna qed niddiskutu biex naraw kif nagħmluha aktar ħajja biex dak li jkun jidentifika magħha.

Dik hija importanti ħafna.

Anke l-mistoqsijiet li jagħmlu trid tweġibhom mill-ewwel għax inkella titlef l-interess.

JOANNE FARRUGIA: Aħna, kemm permezz tal-email tas-sexual health website u kemm permezz tal-email tal-Gvern, li t-tnejn huma abbinati miegħi, jistgħu jibagħtulna l-mistoqsijiet tagħhom għax kull email li tidħol, se tidħol fuqi.

Fil-fatt nirċievi ħafna emails, jiġifieri hemm aċċess tajjeb hemmhekk.

SILVIO PARNIS: Illum anke bejn facebook page u website se ssib lil-website lanqas jagħtu każ tagħha għax imorru aktar għall-facebook.

U għall-website trid il-flus mentri għall-facebook ma trid xejn u fl-opinjoni tiegħi huwa aktar effettiv.

JOANNE FARRUGIA: Fil-fatt irrid nagħmel link bejn il-facebook page u l-website.

THE CHAIRPERSON: Bħala Health Promotion tagħmlu surveys?

Pereżempju kont qiegħda nara survey ta' kemm nies jużaw condoms bħala mezz ta' kontraċezzjoni.

DR CHARMAINE GAUCI: Nagħmlu surveillance li hija differenti mir-riċerka għax permezz tagħha tkun tista' tara dak li jkun għaddej biex imbagħad tkun tista' tippjana fuqha.

Aħna għamilna sentinel surveillance fejn pereżempju tlabna lill-general practitioners sabiex jagħtuna l-informazzjoni huma u mbagħad tagħmel il-modelling għall-kumplament tal-popolazzjoni.

Din għamilniha għall-chlamydia, li hija a sexually transmitted infection u li xi ħaġa tipika tagħha hi li madwar 70% minnha hija asintomatika.

Jiġifieri jista' jkollok nies li jkollhom din is-sexually transmitted infection u jkollhom ir-repurcussions kollha tagħha, bħal pelvic inflamatory desease li twassal għall-infertilità u huma lanqas biss ikunu jafu x'għandhom.

Għalhekk għamilna proġett fejn użajna s-sena 2012 u ġbarna 119 urine samples, li minnhom sibna tnejn li kienu pożittivi.

B'hekk rajna li l-prevalenza tal-chlamydia f'Malta hija ta' 1.68%.

Issa jekk din tqabbilha ma' studju ieħor fl-Ingilterra ssib li l-prevalenza fl-Ingilterra kienet ta' 3%.

Din is-sena se nerġgħu nirrepetu dan l-istudju u ngaġġajna liċ-ċentri tas-saħħa biex jieħdu t-test tal-urina ta' dawk in-nies li jkunu available at random u li jkunu sesswalment attivi biex naraw x'se tkun il-prevalenza tal-chlamydia.

U din turina x'inhi s-sitwazzjoni f'pajjiżna.

Hemmhekk inkunu nistgħu naraw jekk it-trend hijiex qiegħda tiżdied jew tonqos.

Irridu niftakru li din hija sorveljanza u allura mhijiex l-istampa eżatta.

Però jekk tħares matul is-snin se tagħtik indikazzjoni ta' x'qed jiġri fil-popolazzjoni.

THE CHAIRPERSON: Nistgħu nkomplu.

DR CHARMAINE GAUCI: Li nagħmlu wkoll huwa l-contact tracing, fejn skond il-Public Health Act għandek 3 obbligazzjonijiet jekk ikun hemm marda li hija sexually transmitted jew inkella jekk ikun hemm l-HIV.

Fil-fatt f'dan il-każ trid issir notifika lis-Supretendent tas-Saħħa Pubblika u dan ix-xogħol isir mill-Infection Diseases Prevention Control Unit.

Bażikament kull każ li jkollna ta' sexual transmitted infection nagħtu l-pariri lill-persuna nvoluta dwar kif għandha tevita milli jkun hemm aktar infezzjonijiet.

Kif għedt nagħmlu l-contact tracing biex naraw min kienu l-kuntatti tal-persuna għax jekk imbagħad dawn kellhom kuntatt magħha setgħu huma wkoll ittieħdu minn dik l-infezzjoni.

Allura nagħmlulhom it-testijiet li jkun hemm bżonn.

Kultant ikun diffiċli ħafna għax tkun xibka mgħaqqda ħafna, però minn hawn u minn hemm nipprovaw insibu min huma l-kuntatti u nagħtu l-pariri kif l-infezzjoni ma tibqax tinfirex.

Jekk ikun hemm il-hepitatis B noffru wkoll il-vaċċin lil min ikollu kuntatti ma' dik il-persuna.

Ġeneralment bil-kelma t-tajba naslu sabiex persuna li tkun HIV positive nħalluha tavża hi lill-kuntatti tagħha biex imbagħad jersqu huma lejna.

Jekk ikollna każijiet fejn il-persuna ma tkunx trid tgħid lill-partner tagħha, – u ġieli kellna każijiet simili - is-Suprtendent tas-Saħħa Pubblika jista' jieħu over u jinforma hu stess lill-kuntatti għax hemmhekk tkun qiegħed tipproteġi lill-persuna.

Ġieli kellna sitwazzjonijiet fejn kellna nieħdu wkoll legal action taħt il-Criminal Code.

Pereżempju jekk ikollok persuna li nfettat lil ħaddieħor, speċjalment bl-HIV, tista' tieħu azzjoni legali kontra tagħhom ukoll.

PAULA MIFSUD BONNICI: Li naraha kiefra ħafna meta jkollok tfal li jkunu għadhom taħt l-età.

Dawn insiru nafu bihom mill-iskola u forsi mill-counsellor, imma l- counsellor għandha l-obbligu li tavżakom?

DR CHARMAINE GAUCI: Tfal ma tantx ikollna għax illum 'il ġurnata m'għadekx tara bl-HIV.

Li jiġri hu li meta jkollok mara li tkun pregnant tiġi offruta li jsirulha t-testijiet tal-HIV u fejn insibu li huma HIV positive jingħataw it-trattament u l-outcome jkun li t-tarbija ma toħroġx pożittiva għall-HIV.

Imma ġieli jkollna każijiet fejn ikunu ġejjin minn barra u jkunu diġà pregnant u t-tfal tagħhom ikunu diġà infettati bl-HIV.

U hemmhekk fejn kellna xi ftit każijiet ta' HIV.

PAULA MIFSUD BONNICI: Jekk jiena tfajla ta' 16-il sena u kelli kuntatt sesswali ma' xi ħadd.

Jekk immur il-GU Clinic se jkolli bżonn il-kunsens tal-ġenituri tiegħi?

M'għandekx bżonn tal-kunsens tal-ġenituri tiegħek.

M'għandhom l-ebda dritt li jkunu jafu fuqek u r-riżultati li kellek.

Din inqatgħet mill-Kunsill għaliex inti għandek l-obbligu li tipproteġi lill-persuna li għandek quddiemek.

THE CHAIRPERSON: Issibu problemi ta' dan it-tip fuq aspetti oħra tax-xogħol tagħkom?

Pereżempju tiltaqgħu ma' problemi etiċi u legali li jwaqqfukom milli tagħmlu xogħolkom sew?

Jew inkella dak il-framework li qed taħdmu fih huwa tajjeb?

Il-Public Health Act ta' Malta u l-Prevention of Diseases Ordinance tagħti poteri tajbin ħafna lis-Supretendent tas-Saħħa Pubblika li jista' jieħu ċerti azzjonijiet.

U jekk dawn tqabbilhom ma' liġijiet Ewropej issib li they are very strict.

L-għan kollu tagħhom huwa li tipproteġi lil persuna, jiġifieri jekk għandek suspett li t-tali persuna għandha marda, permezz tal-liġi inti tista' ġġiegħlha tagħmel ċerti testijiet biex tiddentifika jekk għandhiex xi marda jew le.

U allura l-poteri tas-saħħa pubblika huma tajbin ħafna legalment.

THE CHAIRPERSON: Hemm xi mard partikolari li jista' jkun li min ikun infettat bih ikollu bżonn operazzjonijiet jew intervenzjonijiet mediċi li wkoll jaqgħu taħt il-poter tagħhom li jgħidu li jagħtu l-kunsens għalihom?

Mela ejja ngħidu li ġie xi ħadd il-GU Clinic u dan għadu minuri.

Issa inti se titrattah u marbuta mis-segretezza, mela m'għandekx problema.

Imma mbagħad hemm stadju ieħor fejn inti trid tfejjaq lil dak li jkun u allura jkollu bżonn ta' xi operazzjoni jew intervent ieħor.

Dak il-minuri jkun fadallu d-dritt li jgħidlek "iva, irridu t-trattament", mingħajr ma jkunu jafu l-ġenituri tiegħu?

DR CHARMAINE GAUCI: Il-Prevention of Disease Ordinance tgħidlek li s-Supretendent tas-Saħħa Pubblika jista' jesiġi sabiex persuna tieħu ċertu trattament.

Għandna wkoll l-HPV vaccine li hija l-human papiloma virus vaccine.

Dan il-virus jittieħed ukoll sesswalment u hemm is-siro types 16 u 18 li huma assoċjati mas- cervical cancer.

Madankollu llum jeżisti vaċċin biex tevita dawn it-tip ta' viruses li huma responsabbli għal ċerti cancers tas-cervix.

Għaldaqstant il-Gvern, mis-sena 2013 beda joffri b'xejn dan il-vaċċin fuq in-national schedule għall-bniet ta' 12-il sena biex ikunu protetti.

Konna għażilna din il-cut off line għaliex minn surveys li saru sibna li l-maġġor parti tas-sexual activity average hija ta' 14-il sena.

U dan il-vaċċin importanti li tieħdu qabel ma tibda l-attività sesswali tiegħek.

THE CHAIRPERSON: Dan huwa wieħed minn dawk il-vaċċini li t-tfal iridu jieħdu bilfors?

DR CHARMAINE GAUCI: Legalment mhijiex bilfors imma qiegħda fuq in-national schedule.

Li nagħmlu hu li nibagħtu għat-tfal.

Issa barra minn Malta jagħtuhom dan il-vaċċin fl-iskejjel imma aħna pprovajna esperiment u qed nagħtuhulhom mal-ġenituri tagħhom ħalli nkunu nistgħu nieħdu l-opportunità biex nitkellmu mal-ġenituri fuq is-saħħa sesswali.

THE CHAIRPERSON: Ġieli anke l-ġenituri stess ikollhom bżonn ta' dan il-vaċċin jew inkella bilfors trid tieħdu meta tkun għadek żgħira biss?

DR CHARMAINE GAUCI: Trid tieħu dan il-vaċċin qabel ma tkun bdejt tipprattika s-sess ħalli ma tkunx għadek ġejt f'kuntatt mal-virus.

U nistgħu ngħidu li din ħadmet ukoll għax kellna 89% uptake tal-vaċċin which is very good.

Minn din is-sena bdejna two dose schedule għax instab li m'hemmx bżonn tliet dożi.

U għalhekk qed nagħtu żewġ dożi biss.

THE CHAIRPERSON: Għandkom idea min ma ħadhiex jekk hux għax ma ġiex jew inkella għax ġie imma ma riedx jeħodha?

DR CHARMAINE GAUCI: Ma jkunux ġew.

THE CHAIRPERSON: Jiġifieri mhux ikunu ġew, spjegajtilhom l-affarijiet imma mbagħad irrifjutaw li jieħdu l-vaċċin?

DR CHARMAINE GAUCI: Huma jibgħatulhom fuljett mal-ittra tal-invit u min ma jiġix ikun hemm diversi raġunijiet għalfejn jagħmel hekk.

Bħalissa għandna studju għaddej dwar il-pariri tal-professjonisti għaliex nafu li ħafna nies joqogħdu fuq dak li jgħidulhom il-professjonisti.

U hemm ħafna professjonisti li għandhom veduti differenti dwar ċertu vaċċini.

Allura qegħdin nagħmlu studju biex naraw il-professjonisti stess kif jaħsbuha u biex naraw jekk għandniex nisħqu magħhom biex nipprovaw intellgħu ftit aktar dak il-gap ta' tfajliet li ma jiġux jieħdu dan il-vaċċin.

THE CHAIRPERSON: Jiena naħseb li perċentwal ta' dawk li ma jmorrux għall-vaċċin ikunu verament l-aktar nies li għandhom bżonnu.

Allura permezz tat-tobba forsi nistgħu nilħquhom aktar lil dawn in-nies?

DR CHARMAINE GAUCI: Eżatti.

B'xi mod jew ieħor dawn se jmorru għand it-tabib tagħhom u nafu li n-nisa l-aktar li jmorru għand it-tobba għax ġeneralment jieħdu lit-tfal tagħhom meta jkunu morda.

Allura hemmhekk inti tista' toħloq dik l-opportunità fejn it-tabib jippromwovi dak il-vaċċin.

Li għandna vantaġġ ukoll hu li n-nies ikunu bnew relazzjoni mat-tabib u allura la t-tabib qed jgħidlek biex tagħti dak il-vaċċin lit-tifla tiegħek ta' 12-il sena, inti aktar se tisma' minnu.

U kif għedt aktar qabel dan il-vaċċin huwa bla ħlas, jiġifieri neħħejna s-social economic problem plus li għandek ukoll l-aċċessibilità għax tista' tmur fiċ-ċentru tas-saħħa li huwa l-aktar qrib tiegħek u tingħata l-vaċċin minn hemmhekk.

PAULA MIFSUD BONNICI: Jekk jirċievu l-karta u l-ewwel ħaġa li jagħmlu hi li jċemplu lit-tabib tagħhom biex jaraw jekk għandhomx jagħtu l-vaċċin lit-tifla tagħhom, żgur li we have to get them on board.

DR CHARMAINE GAUCI: Rigward riċerka xtaqt ngħid li aħna konna għamilna national survey u issa se nurikom xi ftit riżultati li ħarġu minn dak is-survey.

Riċerka fuq iż-żgħażagħ diġà kellna imma fuq l-adulti ma kellniex.

Is-sena l-oħra għamilna l-health behaviour study in school children li kien jilħaq tfal ta' bejn l-etajiet ta' 11 u l-15-il sena.

Dan huwa studju internazzjonali li Malta qiegħda tieħu sehem fih u bgħattnih lill-International Centre of Scotland, li huma kollaboraturi mad-WHO, u issa qegħdin nistennew li joħorġulna r-riżultati.

Li qegħdin nippjanaw bħalissa huwa studju ieħor fejn se niffokaw fuq il-ġenituri.

S'issa l-ġenituri qegħdin nipprovaw nilħquhom kif nistgħu, permezz tal-websajt kif ukoll permezz tal-health promotions li nagħmlu, eċċ. imma rridu naraw eżatti x'inhuma l-knowledge, l-attitudes u l-practises tagħhom bħalissa u x'inhu l-aħjar mod kif aħna nistgħu nilħquhom biex inkunu nistgħu naslu għalihom.

Din hija xi ħaġa li qegħdin nippjanaw, għandna l-questionaire lesta u qegħdin nistennew l-ethics approval.

Nittamaw li sal-aħħar tas-sen jkollna din kollha lesta u nkunu nistgħu nippjanaw għal roll out tal-kampanji tagħna fuq x'għandna bżonn nagħmlu mal-ġenituri.

Ir-riżultati li ħarġu mill-istudji tal-2012 se naqsamhom ftit magħkom.

Aħna ħarisna lejn age groups ta' bejn is-16 u l-40 sena.

U ħarisna lejn is-sexual knowledge, l-attitudes u l-practises tagħhom.

L-għan ta' dan l-istudju kien biex inkunu informati kemm fuq sexual health services kif ukoll fuq education, skills and empowerment.

It was a cross sectional survey fejn bażikament ilħaqna 1,173 persuna li għamlu dan il-questionnaire.

Din tatna ħafna informazzjoni u jekk naraw ftit minn fejn dawn l-adulti ġabu l-informazzjoni nsibu li l-maġġor parti tagħhom ġabuhom mingħand l-għalliema.

Bħala setting għandek ovvjament l-iskola.

Imbagħad jekk naraw iż-żewġ kolonni l-oħra li huma l-ommijiet u l-ħbieb naraw li huma ftit aktar mid-dar.

Fil-fatt il-kolonna tad-dar hija kemmxejn baxxa, jiġifieri hemmhekk qegħdin naraw li l-involviment tal-ġenituri għadu pjuttost baxx ħafna.

U għalhekk irridu naħdmu aktar fuq din l-area.

THE CHAIRPERSON: Il-ġenituri ma jkellmux lill-uliedhom għax għadhom iżommu lura minħabba li dan is-suġġett iħarsu lejh bħala taboo jew għax jaħsbu li din l-edukazzjoni jistgħu jiksbuha aħjar mill-iskola?

Għalfejn il-ġenituri mhumiex jitkellmu mat-tfal tagħhom?

Hija kwestjoni ta' mistħija biex jitkellmu mat-tfal tagħhom b'ċertu mod?

Din qiegħda nqabbilha ma' studju ieħor li sar ftit taż-żmien ilu dwar tfal adoloxxenti Maltin u r-relazzjoni tagħhom mal-ġenituri tagħhom.

F'dan l-istudju nstab li Malta kienet fil-qiegħ nett dwar kemm iż-żgħażagħ jitkellmu mal-ġenituri tagħhom.

Jekk għandna problema biż-żgħażagħ sabiex dawn jitkellmu mal-ġenituri tagħhom fuq affarijiet oħra, żgur li fuq dan is-suġġett se jitkellmu inqas u inqas.

JOANNE FARRUGIA: Fil-fatt irridu noħorġu dawn ir-raġunijiet kollha li qed tgħid inti għax faċli tgħid li hija r-responsabilità tal-ġenituri imma mbagħad meta tiltaqa' magħhom issib li l-ġenituri huma beżgħana u ma jafux xi jridu jagħmlu.

Jien nieħu minni, għandi 35 sena u qatt ma kelli edukazzjoni sesswali mill-iskola!

Mela jien seta' kelli għaxart itfal għax ilni miżżewġa 10 snin u ma kontx inkun naf x'irrid ngħallimhom lit-tfal għax il-PSCD huwa suġġett relattivament ġdid.

Għalhekk il-ġenituri are as well at a loss, speċjalment fejn jidħlu issues ta' sexual orientation and sexual identity which becomes even more difficult to explain.

Li se nagħmlu aħna hu li se naqbdu kampjun kbir u se naraw fiex qed isibu diffikultà u mbagħad ovvjament se nagħmlu dan il-programm apposta għall-ġenituri.

DR CHARMAINE GAUCI: Dan se jkun studju li fih se naraw l-attitudes tagħhom u x'għandhom bżonn aktar biex ...

JOANNE FARRUGIA: Barra minn Malta nsibu l-istess, jiġifieri għandek biżgħat, lack of knowledge, eċċ.

DR CHARMAINE GAUCI: Aħna qegħdin ngħallmu lill-ġenituri li huma qegħdin hemm mhux biex jiġġudikaw lit-tfal tagħhom.

Hemm bżonn ta' kultura ġdida fejn il-ġenituri jgħidu lit-tfal tagħhom biex jitkellmu flimkien fuq affarijiet sempliċi għax din imbagħad forsi tibni aktar il-komunikazzjoni bejniethom u t-tfal jibdew iħossuhom li jistgħu jitkellmu mal-ġenituri tagħhom fuq affarijiet oħra mingħajr mhu se jiġu ġġudikati.

Li jiġu ġġudikati hija xi ħaġa li t-tfal jibżgħu minnha ħafna.

THE CHAIRPERSON: Xi kultant naħseb li l-ġenituri jibżgħu jkellmu lit-tfal tagħhom fuq is-sess, fuq is-sesswalità u fuq ir-relazzjonijiet għax jgħidulek li ma jridux joqogħdu jdaħlulhom flieles f'moħħhom, bħallikieku qishom qed jinkoraġġuhom huma stess.

Din ovvjament hija ideja antika imma xorta waħda għadha prevalenti ħafna f'pajjiżna.

JOANNE FARRUGIA: Jekk inti mat-tfal tiegħek bnejt relazzjoni ta' komunikazzjoni tajba minn mindu kienu żgħar, aktar se ssibha faċli biex titkellem magħhom fuq affarijiet bħal dawn.

Li jiġri hu li meta t-tfal jaqbżu ċerta età, ngħidu aħna ta' 16 jew 18-il sena, dawn ikunu jridu l-privatezza tagħhom.

Issa jekk inti tkun diġà bnejt relazzjoni mat-tfal minn meta jkunu żgħar, meta se tkellimhom fuq ċerti affarijiet mhux se jarawha bħala invażjoni tal-privatezza tagħhom.

DR CHARMAINE GAUCI: Ir-riżorsi li l-aktar li jużaw skont is-suġġett huma l-kotba u l-magazines l-aktar komuni dwar il-puberta.

Imbagħad għandek l-internet, talks u seminars.

Jekk inħarsu lejn l-islide dwar in-knowledge and attitudes naraw li l-maġġor parti jaqblu li you should be in love before sexual intercourse.

Fil-fatt kellna persentaġġ għoli mhux ħażin hemmhekk.

Jekk inħarsu lejn l-opzjoni l-oħra, fuq jekk jaqblux mal-one night stands naraw li - avolja ngħidu li kollox rampanti fl-adulti - ħafna minnhom ma jaqblux magħha din.

L-età ta' dan l-istudju kienet bejn is-16 u l-40 sena.

THE CHAIRPERSON: Dan l-istudju jerġa' jinqasam f'cohort iżgħar?

Qiegħda ngħid hekk biex naraw jekk din hijiex xi ħaġa prevalenti aktar ma' dawk li għandhom 16-il sena jew inkella hux ma' dawk li għandhom 40 sena.

DR CHARMAINE GAUCI : Iva, u mbagħad wara nħallilkom kopja tiegħu.

Imbagħad minn dan tislet liema age group se tiffoka fuqu biex tara liema area l-aktar li trid tiffoka fuqhom.

Anke jekk inħarsu lejn l-islide fuq ċerta knowledge li għandhom insibu li fuq il-mistoqsija ta' jekk it-tobba humiex obbligati li jinformaw lill-ġenituri about contraceptive pills if the girl is less than 16 year old insibu li ħafna nies jaħsbu li iva, it-tabib huwa obbligat li jinfurmahom.

Fil-fatt mhuwiex obbligat.

Rigward il-mistoqsija l-oħra fuq jekk il-condoms can always prevent sexcually transmitted infections għandek persentaġġ li qed jgħidu "iva" u mbagħad għandek oħrajn li qed jgħidu "le".

Fil-fatt bil-condoms m'intix se tipprevjeni minn kull tip ta' mard.

Fuq il-mistoqsija "do contraceptive pills always prevent pregnancy?" naraw li l-maġġor parti jgħidu li "iva".

Minn dan l-istudju naraw li ħafna nies jafu ħafna aktar dwar kif se jevitaw tqala mhux mixtieqa milli fuq infezzjonijiet u nsibu li ħafna nies jitfixxkluhom dawn l-aspetti.

Pereżempju għandek affarijiet li bihom jistgħu jevitaw it-tqala u dawn jaħsbu li tajbin ukoll biex jevitaw sexually transmitted infections.

Imma fil-verità mhux hekk.

Il-maġġor parti kemm tan-nisa kif ukoll tal-irġiel kienet li it was a natural follow on in the relationship, jiġfieri jarawha bħala xi ħaġa li jekk inti qiegħed f'relazzjoni, eventwalment din se twasslek biex tagħmel attività sesswali.

Mistoqsija importanti ħafna kienet "kemm kien ilek taf lill-partner tiegħek qabel l-ewwel darba li kellek x'taqsam sesswalment" u l-maġġor parti wieġbu li kien ilhom jafuh jew jafuha għal ftit xhur.

Bħala contraception li wżaw l-ewwel darba nsibu 44.4% li wżaw il-condom.

Aħna ridna nagħmlu – u din hija importanti ħafna - distinzjoni bejn contraception bħala avoidance of pregnancy kif ukoll bħala metodu ta' kif tevita sexually transmitted infections.

U dan il-graph li qed taraw huwa inkwetanti ħafna għax qegħdin naraw persuni li kellhom multiple partners in the past six months u kif tistgħu taraw fil-maġġor parti tagħhom, fi kwalunkwe age group, ma wżaw l-ebda tip ta' contraception!

THE CHAIRPERSON: Fil-fatt x'ħin l-ewwel semmejtilkom dak l-istudju li sibt, qiegħda niftakar li kien sar fl-2014 u allura jista' ikun li qegħdin nitkellmu fuq l-istess wieħed.

Imma bażikament kienu qed jgħidu li 55% tal-persuni li għandhom 45 sena ma jużawx condom waqt is-sess.

Jiġifieri qisu aktar jiggravaw meta jikbru!

DR CHARMAINE GAUCI: Trid tagħmel distinzjoni għax jekk għandek kopja li qegħdin flimkien u dawn huma monogami, m'iniex se nippretendi li jużaw any form of contraceptive.

Li huwa inkwetanti hawnhekk hu li għandek persuni li għandhom aktar minn partner wieħed u ma jużaw l-ebda forma ta' protezzjoni kontra infezzjonijiet trażmessi sesswalment.

U aktar ma jikbru aktar mhumiex jużaw contraceptives.

THE CHAIRPERSON: Hemm spazju fl-istudju biex jagħti raġuni għalfejn ma jintużawx contraceptives?

Ma jintużawx għax ma jafux bihom jew għax ma jinteressahomx?

Tinsewx li mill-chlamydia surveillance qbadna li kien hemm biss biss kważi 2% tal-popolazzjoni li kellhom din l-infezzjoni.

Issa aħna qegħdin nestimaw li hemm 6.6% tal-popolazzjoni.

Sexual dysfunction is an issue as well u hawnhekk naraw li kellek 9% tal-irġiel li kellhom problema biex iżommu l-erezzjoni, 21% tan-nisa li they felt discomfort during sexual intercourse u 8.9% tal-persuni li marru jfittxu l-għajnuna fuq xi problema li kellhom.

Mela qegħdin naraw li għandna persentaġġ mhux żgħir ta' nies li mhumiex imorru jfittxu l-għajnuna għal xi problema li għandhom.

THE CHAIRPERSON: Meta nqabblu lilna nfusna ma' pajjiżi barranin kif ninsabu?

Hija inkwetanti li hemm daqshekk persuni li pereżempju jkollhom discomfort or pain during intercourse jew inkella qegħdin in the boundaries of normality?

DR CHARMAINE GAUCI: Ħafna drabi dawn ikunu ġejjin minn xi medical condition.

Meta qed ngħidu difficulty in mantaining an erection ħafna drabi tkun ġejja jew minn xi medical condition, jew minħabba xi mediċina li jkunu qed jieħdu, jew inkella tkun psikoloġika.

Ħafna minn dawn il-problemi mhumiex issues ta' erratic sexual behaviour.

JOANNE FARRUGIA: Irridu ngħidu wkoll li dawk kienu biss dawk li ammettew li għandhom problema.

Pereżempju li tammetti bħala raġel li mhux qed ikollok erezzjoni mhijiex faċli għax tibda tgħid min jaf x'se jagħmlulek kif isiru jafu.

Għalhekk nemmen li hemm persentaġġ ieħor li ma nafux bih hemm barra.

THE CHAIRPERSON: Jiena qiegħda nassumi li dan kien survey konfidenzjali u anonimu.

DR CHARMAINE GAUCI: Kien kunfidenzjali imma ma kienx anonimu għax kien a face to face interview.

Madankollu r-riżultati kienu kunfidenzjali għax l-ismijiet ma ddaħħlux.

F'din l-islide tistgħu taraw l-aktar top 10 features listed as important sabiex in-nies iħossuhom komdi biex imorru ġo clinic biex ifittxu l-għajnuna.

U l-aktar ħaġa importanti għan-nies hija l-kunfidenzjalità.

Imbagħad it-tieni l-aktar ħaġa importanti hija l-availability tat-tests li jkollhom bżonn.

Dik hija xi ħaġa li għamlu enfasi fuqha.

Fl-islide li jmiss tistgħu taraw statistika by age group tal-HIV u kif tistgħu taraw il-maġġor parti tal-każijiet qegħdin around the middle age.

F'din l-istatistika qed inħarsu lejn patterns along the years, fejn għandek numru ta' persuni li għandhom l-HIV li kienu residenti Maltin filwaqt li kien hemm ukoll numru sostanzjali li ma kienux residenti Maltin.

THE CHAIRPERSON: B'mod ġenerali l-HIV u l-mard trażmess sesswalment qiegħed jiżdied jew jonqos?

DR CHARMAINE GAUCI: Jekk tħares lejn l-STIs qegħdin naraw li bħala HIV qegħdin jiżdiedu bil-mod il-mod imma bħala Aids qegħdin jonqsu peress li dawk li jkollhom HIV qegħdin naqbduhom aktar kmieni.

Dawk morda bl-Aids li kellna dawn l-aħħar snin kienu ġew morda minn barra u bażikament kienu diġà avvanzati mhux ħażin fil-marda.

THE CHAIRPERSON: U rigward mard ieħor kif ninsabu?

THE CHAIRPERSON: Naf li l-policy li mexjin biha m'ilhiex daqshekk imma x'issibu bħala l-akbar diffikultajiet?

Pereżempju għandna sexual health policy imma fl-istess ħin għandna dawn l-infezzjonijiet li qegħdin jiżdiedu.

DR CHARMAINE GAUCI: Waħda mir-raġunijiet għalfejn qegħdin naraw din iż-żieda f'dan il-mard infettiv huwa minħabba l-fatt li qegħdin ninkoraġġixxu aħna stess lin-nies biex imorru jagħmlu t-testijiet.

THE CHAIRPERSON: Għax illum aktar sirna nafu bihom dawn in-nies.

DR CHARMAINE GAUCI: Dik waħda mir-raġunijiet.

Issa ma rridx ngħid li m'hemmx żieda wkoll imma dik hija waħda mir-raġunijiet.

L-aktar parti diffiċli hija l-behavioural change u għandek ukoll l-environment, li sfortunament għadu jippromwovi aktar …

JOANNE FARRUGIA: Pereżempju jekk xi ħadd ikun fis-sakra mhux se joqgħod jilbislek il-condom.

Għalhekk għandek ħafna bombardamenti li ma jkunx possibli li tikkontrolla kollox.

Fl-aħħar mill-aħħar huwa f'idejn l-individwu biex jiddeċiedi u għalhekk huwa importanti li tkun assertiv.

Imma mbagħad jekk inti mort party u ddamdamt kemm tistà tkun assertiv fl-aġir tiegħek?

DR CHARMAINE GAUCI: Qegħdin nimbuttaw ħafna sabiex toħroġ l-alcohol policy.

Nafu li għandek 10% ta' dawk li jkollhom x'jaqsmu sesswalment għall-ewwel darba jkunu taħt l-effett tal-alkoħol, jiġifieri ħafna drabi l-għada mhux se jiftakru ma' min kellhom x'jaqsmu sesswalment miegħu jew magħha, aħseb u ara kemm se jiftakru jekk użawx condom jew le.

THE CHAIRPERSON: Aħseb u ara kemm tista' tgħid li kien hemm kunsens bejniethom!

DR CHARMAINE GAUCI: Barra minn hekk għandek l-entertainment media fejn bażikament għandek exposure fuq kif trid tidher biex tkun cool u biex tkun liberal, eċċ. So there are a lot of influences out there!

JOANNE FARRUGIA: Għandek ukoll l-issue li dak li jkun jaħseb li lilu qatt mhu se jiġrilu xejn.

Fil-fatt tismagħhom jitkellmu jgħidulek "ara x'bellgħali!" u hemmhekk qisu li weġgħa tkun għaxar darbiet akbar għax jidħlu l-emozzjonijiet.

Din mhux bħal meta tikser sieqek u tħoss saqajk tuġgħak imma hemm ħafna riperkussjonijiet warajha.

THE CHAIRPERSON: Xi ftit tas-snin ilu kont rajt survey ġo magazine li joħroġ ma' gazzetta lokali – u din lili inkwetatni mhux ħażin – li wera kemm hawn nies li huma miżżewġin jew li qegħdin f'relazzjoni suppost monogama imma li fil-fatt ikun hemm l-adulterju minn parti tal-kopja u l-parti l-oħra ma tkun taf b'xejn.

Mela għandek nies li mingħalihom mhumiex esposti għal mard infettiv għax mingħalihom li qegħdin in a monogomous relationship.

U għalhekk irridu naraw jekk huwiex il-każ li nippromwovu wkoll l-użu tal-condom fiż-żwieġ.

Pereżempju jiena naf b'persuna għadha żgħira fl-età li mingħaliha kellha a monogomous relationship mar-raġel tagħha imma r-raġel ma kellu monogomous relationship xejn magħha u din spiċċat bi problema ta' saħħa.

Fil-fatt kellhom joperawha u llum 'il ġurnata saret infertili at a very young age meta l-unika relazzjoni li qatt kellha din il-mara kienet mar-raġel tagħha u kien mingħaliha li she was in a monogomous relationship.

Pereżempju xi ħaġa li nħobb ngħid hu li ħafna nisa ma jkunux jafu x'qed jagħmel ir-raġel tagħhom.

Fil-fatt kellna trend fejn grupp ta' irġiel jiltaqgħu flimkien u jmorru sa Thailand.

Dawn in-nisa tagħhom ikunu kwieti d-dar u moħħhom mistrieħ għax l-irġiel tagħhom qegħdin relaxed Thailand!

Jiġifieri ma jafux x'ikun qed jiġri hemmhekk, so sometimes we have to make them aware ta' ċerti affarijiet.

Illum għandna wkoll trends ta' masseurs li jmorru oltre l-massages normali u dawn mhumiex kontrollati legalment.

THE CHAIRPERSON: Allura minn din is-sexual health policy u l-istrateġija li kienet ħarġet fl-2010/2011 kien hemm aspetti minnha li mhumiex qed jiġu implimentati?

Hemm xi aspetti li tixtiequ li jiġu indirizzati b'mod aħjar għax forsi mhumiex qed jiġu indirizzati bħalissa?

U dwar l-istrateġija l-affarijiet mexjin kif kien ippjanat?

DR CHARMAINE GAUCI: Fil-maġġor parti mxjena mal-pjan.

Ovvjament aħna nixtiequ li nagħmlu aktar imma r-riżorsi huma limitati.

Pereżempju nixtiequ li jkollna aktar servizzi miftuħin fil-komunità u qegħdin inħejju t-triq għaliha din billi nħarrġu aktar nies.

THE CHAIRPERSON: Taħdmu ma' kunsilli lokali?

DR CHARMAINE GAUCI: Aħna mal-kunsilli lokali nagħmlu talks biex niġbdu n-nies u naħdmu wkoll ma' gruppi ta' nies li jkunu fil-komunità.

Pereżempju aħna nixtiequ li l-edukazzjoni fuq is-sexual health and relationships fl-iskejjel kollha jkunu aktar uniformi.

Għaldaqstant qegħdin noħolqu t-taħriġ meħtieġ biex nifirxu l-foundations ħalli kemm jista' jkun nipprovaw ninfiltraw aktar.

Dan huwa proċess li jinbena wieħed fuq l-ieħor.

Tal-ġenituri hija miżura li hija mdaħħla hemmhekk ukoll però ħassejna li ma noħorġux b'kampanja mill-ewwel jew inkella, qabel nagħmlu hekk naraw x'inhi s-sitwazzjoni u fejn l-aħjar li naħdmu l-aktar.

Fil-fatt aħna qegħdin dejjem nibnu waħda fuq l-oħra.

THE CHAIRPERSON: Nirringrazzjakom ħafna talli ġejtu tajtuna din l-update.

Naħseb li kienet importanti ħafna biex naraw jekk aħniex qegħdin nimxu fid-direzzjoni t-tajba u jekk hemm xi lakuni, naħdmu aktar fuqhom.

Forsi jista' isir ukoll eżerċizzju multi-dixxiplinarju mal-Ministeru tal-Edukazzjoni u ma' ministeri oħra għax xi kultant tkun aljenat taħdem fuq dak li jaqa' taħt il-poteri tiegħek imma llum 'il ġurnata qegħdin ngħixu f'dinja li jekk ma taħdimx b'mod multi-dixxiplinarju tkun qed tħalli aspetti barra jew ma tkunx qed tirrealizza li ċerti aspetti mhumiex jaħdmu.

Jista' isir ukoll aktar assessment biex naraw jekk dak li qed tagħmlu intom huwiex qiegħed jasal.

JOANNE FARRUGIA: Jien li nara tajjeb hu li jekk immur nagħmel talk x'imkien, ikun hemm xi ħadd li jkollu ftit inizjattiva u jersqu ftit 'il quddiem.

Pereżempju l-ewwel ma bdejt fuq tad-diżabilità kienet mal-ETC u għadni sal-ġurnata tal-lum naħdem magħhom għax l-ETC għandhom programm fejn lill-persuni b'diżabilità isibulhom xogħol, u dawn qabel ma jibgħatuhom fil-post tax-xogħol tagħhom jagħtuhom it-taħriġ f'ħafna affarijiet, fosthom fuq is-sesswalità.

Mela hemmhekk kont qed nagħti talk fuq dan il-programm u l-ġenituri tat-tfal bid-down syndrome qabżu fuqna u qalulna għalfejn ma nagħmluhiex ukoll fl-iskola din it-taħdita.

Tieħu gost tara kif ir-riżorsi li jkunu akkwistaw dawn il-ġenituri jibdew jaqsmuhom ma' ġenituri oħrajn.

THE CHAIRPERSON: Naħseb li niċċa oħra ta' nies li jkollhom bżonn tal-għajnuna, speċjalment fuq protezzjoni, huma dawk in-nies li kienu mdorrijin in a monogomous relationship u li issa m'għadhomx f'dik it-tip ta' relazzjoni.

Fil-fatt dawn ikunu mdorrijin dejjem ma' raġel wieħed jew ma' mara waħda u allura ma jużawx protezzjoni.

Imma mbagħad meta dik ir-relazzjoni tispiċċa u forsi jkunu miftuħin għal aktar minn relazzjoni waħda, dawn jibqgħu bl-istess idea li ma jużawx protezzjoni.

F'kelma waħda ma tgħaddilhomx minn moħħhom li jista' jkun li qed ipoġġu lilhom infushom f'riskju għax qatt ma kienu f'pożizzjoni li kellhom jużaw xi tip ta' protezzjoni.

Nirringrazzjakom.

Fid-8:50 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data u b'aġenda li kellhom jiġu komunikati aktar tard.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU 38

L-Erbgħa, 18 ta' Frar 2015

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7:10 p.m.

L-Onor.

Deborah Schembri, President tal-Kumitat, ippresediet.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat, kienet preżenti għal-laqgħa.

PREŻENTI: L-Onor.

Il-President tal-Kumitat qalet it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 37 li saret nhar l-Erbgħa,11 ta' Frar 2015 ġew konfermati.

IMPLIMENTAZZJONI TAL-POLITIKA DWAR IS-SAĦĦA SESSWALI – DISKUSSJONI MA' DR CHARMAINE GAUCI, DIRETTUR TAD-DIPARTIMENT TAL-PROMOZZJONI TAS-SAĦĦA U PREVENZJONI TAL-MARD

Għal din il-laqgħa kienu preżenti Dr Charmaine Gauci, Direttur tad-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa u l-Prevenzjoni tal-Mard kif ukoll is-Sinjura Joanne Farrugia, Sexual Health Nurse mad-Dipartiment tal-Promozzjoni tas-Saħħa u l-Prevenzjoni tal-Mard.

Dr Gauci ppreżentat lill-Kumitat il-preżentazzjoni:

Wara kien hemm diskussjoni.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees soc


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET tal-familja

AVVIŻ

Laqgħa Nru 7

It-Tnejn, 23 ta' Frar 2015

L-Onor.

Anthony Agius Decelis, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet tal-Familja, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 23 ta' Frar, 2015 fis-6:30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Il-varjazzjonijiet tal-familji li jeżistu f'Malta – Preżentazzjoni mill-Institute of Family Therapy.

Affarijiet oħra.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx