KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru. 8

L-Erbgħa, 2 ta' April, 2014

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru. 8

L-Erbgħa, 2 ta' April, 2014

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6:44 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 7 li saret fit-12 ta' Marzu, 2014 ġew konfermati.

MADAM CHAIR (Onor. Marlene Farrugia): Nistgħu ngħaddu mal-ewwel għall-korrispondenza, però qabel kemm navża li għal-laqgħa tal-lum, l-Onor.

Ryan Callus se jkun qed jissostitwixxi lill-Onor.

L-ISKRIVANA TAL-KUMITAT: Għandna email mibgħuta mis-Sur John Portelli lil Madam Chair, datata 12 ta' Marzu, u tgħid hekk:

Għandna ittra oħra li waslet ftit tal-ħin ilu li però ġġib id-data tal-1 ta' April indirizzata lili bħala Segretarja tal-Kumitat, mibgħuta mill-Onor.

Michael Farrugia, li sal-bieraħ kien is-Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u Simplifikazzjoni Amministrattiva.

L-ittra tgħid hekk:

"Nixtieq ngħaddilek din l-ittra li rċevejt mingħand il-bord tal-MEPA għall-attenzjoni tal-Membri tal-Kumitat Permanenti għall-Ambjent u Ippjanar.

Jien naqbel perfettament mal-kontenut ta' din l-ittra.".

L-ittra li qed issir riferenza għaliha hija indirizzata lill-Onor.

Michael Farrugia, bħala Segretarju Parlamentari għall- għall-Ippjanar u Simplifikazzjoni Amministrattiva, mibgħuta mis-Sur Vincent Cassar, Chairman tal-MEPA u tgħid hekk:

MADAM CHAIR: Grazzi.

Jien nixtieq nagħmel kumment fuq din il-korrispondenza, imbagħad intom ukoll, bħala Membri tal-Kumitat tkunu tistgħu tagħmlu l-kummenti tagħkom.

Kif qal tajjeb is-Sur Vincent Cassar, li huwa Chairman tal-MEPA, hija prerogattiva assoluta ta' dan il-Kumitat li jiddeċiedi jekk jismax lin-Non-Governmental Organisations (NGOs) jew le.

Wieħed mid-doveri ta' dan il-Kumitat huwa li jisma' u li l-kontribut li jikollu mill-NGOs, jgħaddihom lill-awtoritajiet konċernati sabiex jieħdu konoxxenza ta' dak li jkun qed jingħad, u jekk jista' jkun jitpoġġa għal użu tajjeb b'risq il-ġid tal-poplu Malti u Għawdxi kollu.

Jiġifieri rigward il-prerograttiva, kif qal huwa tajjeb, m'hemmx dubju.

It-tieni punt kien dwar li aħna qegħdin noħolqu diskriminazzjoni bejn l-NGOs li qed jiġu mistiedna, u l-pubbliku.

Naħseb li jkun tajjeb li s-Sur Vincent Cassar ikun jaf li dawn il-laqgħat, apparti milli huma trasmessi dirett permezz tal-internet, huma wkoll miftuħin għall-pubbliku, jiġifieri kull min jixtieq jattendi hawnhekk huwa ħieles biex jagħmel dan.

Min ma jkunx jista' jattendi, jista' imbagħad isegwi dak li jkun qiegħed jingħad f'dan il-Kumitat.

Fl-opinjoni tiegħi ma jsir l-ebda deni lill-pajjiż bil-fatt li dan il-Kumitat jilqa' sottomissjonijiet oħra li forsi ma daħlux waqt il-konsultazzjoni li kienet organizzata mill-MEPA.

Jiena ma nistax nifhem x'danni jistgħu jsiru lill-pajjiż jekk sakemm din il-policy tiġi finalizzata, nibqgħu nisimgħu lil kulħadd.

Li nisimgħu lil kulħadd hija xi ħaġa li żgur se twassal għal riżultat aħħari li jista' jkun l-aħjar li jista' jkollna.

Nixtieq ngħid ukoll li fl-istess waqt li ċ-Chairman tal-MEPA bagħat din il-korrispondenza – u ta' dan jien nirringrazzjah għax ifisser li qed isegwi mill-qrib dak kollu li qed jiġri f'dan il-Kumitat – kellna tweġibiet mill-MEPA għas-sottomissjonijiet li ntbagħtu lilna mill-NGOs dwar din il-policy u li aħna mbagħad konna bgħatnihom lill-MEPA.

Jiġifieri filwaqt li ċ-Chairman tal-MEPA qed jgħidilna dan, uffiċjali tal-MEPA stess ħadu l-intrigu u r-responsabilità – dan, fil-fehma tiegħi, jagħmilhom unur – u llum il-ġurnata, quddiemna għandna t-tweġibiet għall-mistoqsijiet u s-suġġerimenti li għamlu l-NGOs.

U ta' dan jien nirringrazzja lill-uffiċjali tal-MEPA.

Għandkom xi kummenti xi żżidu ma' dan li qed ngħid jien?

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Jien naħseb li billi jkun hawn diskussjoni iktar wiesgħa u fid-dettall dwar din il-policy jew suġġerimenti oħra, ma naħsibx li tkun qed issir xi ħaġa ħażina.

Jekk xejn, ikun hawn aktar element ta' trasparenza fl-introduzzjoni ta' din l-istess policy.

MADAM CHAIR: U biex infakkar lil dawk kollha preżenti, allavolja l-konsultazzjoni pubblika u d-diskussjoni aperta saret, min għad fadallu jew qiegħed jiskopri li jixtieq jissottometti xi suġġerimenti, jista' jagħmel dan bil-miktub.

M'għadx fadlilna ċ-ċans li niġu hawn kif konna fil-bidu, għax iż-żmien qiegħed jagħfas u l-policy trid tiġi mgħoddija minn dan il-Kumitat ħalli tiġi attwata.

Jiġifieri m'aħniex qed nagħmlu laqgħat sħaħ niddiskutu, imma almenu, kull min għad baqagħlu suġġerrimenti jew kontributi li jistgħu jtejbu r-riżultat aħħari ta' din il-policy, ġie mitlub jagħmel dan bil-miktub.

U hekk ġara.

Fil-fatt, fl-aħħar laqgħa kien hawn is-sinjur li jirrapreżenta r-Ramblers' Association li talabna biex jitkellem u għednilu li peress li kellna x-xogħol tal-laqgħa li ried jibqa' għaddej, seta' jagħmel il-mistoqsijiet jew is-suġġerimenti tiegħu bil-miktub.

Iktar korrispondenza?

L-ISKRIVANA TAL-KUMITAT: Kif għedt inti, Madam Chair, ftit tal-ħin ilu waslet korrispondenza mingħand il-Perit Elizabeth Ellul li tikkonsisiti fi tliet dokumenti li fihom hemm is-suġġerimenti li saru mis-Sur Alfred Baldacchino, mir-Ramblers' Association u minn Din l-Art Ħelwa, u magħhom hemm il-kummenti tal-MEPA dwar l-istess suġġerimenti.

MADAM CHAIR: Dan huwa proprju dak li rriferejt għalih ftit tal-minuti ilu u li kif għedt jidher ċar li kien hemm xi misunderstanding għax filwaqt li rċevejna l-ittra li ssemmiet fil-bidu, fil-verità, l-uffiċjali tal-MEPA kkonsultaw bejniethom u taw ir-risposti tagħhom għal dak li talbu l-NGOs.

Ma naħsibx li għandi aktar xi nżid.

Jidher li t-tajjeb li kellu joħroġ minn dik il-konsultazzjoni xorta se joħroġ għax hawnhekk, minn hawn u ftit ieħor se nistiednu lill-uffiċjali tal-MEPA jingħaqdu magħna fuq il-mejda tad-diskussjoni, ħalli jkunu jistgħu jispjegaw dak li huma jħossu li għandha tkun risposta għal dak li talbu l-NGOs u ovvjament iwieġbu għad-domandi tagħna l-Membri tal-Kumitat.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Chair, qed nifhem tajjeb li l-MEPA bagħtu xi korrispondenza?

MADAM CHAIR: Iva, fil-fatt daħlet ftit tal-minuti ilu.

CHARLES BUHAGIAR: Jista' jkollna kopja tagħha?

Nistgħu issa ngħaddu għall-item li għandna fuq l-aġenda llum.

KONTINWAZZJONI TAD-DISKUSSJONI DWAR ID-DOKUMENT MAĦRUĠ MILL-MALTA ENVIRONMENT AND PLANNING AUTHORITY DATAT JANNAR 2014 INTITOLAT "ODZ POLICY AND DESIGN GUIDANCE".

MADAM CHAIR: Qabel nibdew nistieden lill-uffiċjali tal-MEPA sabiex jersqu madwar il-Mejda.

Is-Sur Johann Buttigieg, Chief Executive Officer tal-MEPA, il-Perit Elizabeth Ellul, Deputy Chairperson tal-MEPA u s-Sur Sharlot Camilleri, Membru fuq il-Bord tal-MEPA, resqu madwar il-Mejda.

MADAM CHAIR: Nitlob lill-Perit Ellul, li bagħtet ir-risposti għad-domandi tal-NGOs sabiex waqt id-diskussjoni, jekk jogħġobha, peress li l-NGOs mhumiex qegħdin mal-mejda biex jitkellmu, tispjega r-risposti tagħha għall-mistoqsijiet relatati ma' dawk is-sezzjonijiet li nkunu qegħdin niddiskutu.

L-aħħar darba konna wasalna biex nibdew it-tieni parti ta' dan id-dokument li ġġib it-titolu ta' "Farm Dwellings and Agricultural Buildings."

L-ewwel se naqra l-policy, imbagħad nagħmlu round ta' kummenti.

Nistieden lis-Sur Johann Buttigieg sabiex jaqra Policy 2.2A: New Farm Dwellings for Livestock Farmers, u jispjegaha ftit, kemm għall-benefiċċju tal-Membri tal-Kumitat kif ukoll għall-benefiċċju ta' min qed isegwina.

Hawnhekk prattikament qed ngħidu li tista' tiġi approvata residenza għall-farmer basta din tkun fil-konfini tal-farm eżistenti tiegħu, suġġett għal xi kundizzjonijiet.

MADAM CHAIR: Fil-konfini tal-art jew fil-konfini tal-art mibnija bħala farm?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Fil-konfini tal-farm, ta' fejn iżomm l-annimali, il-bhejjem u l-affarijiet anċillari li jkollu mal-farm.

MADAM CHAIR: Jiġifieri apparti mill-post fejn joqogħdu l-bhejjem u fejn forsi jkun hemm l-implements li jkollu bżonn għall-farming, jista' jibni post ġo dik l-art.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Prattikament se tibqa' kif inhi llum.

Il-kundizzjonijiet huma kif ġejjin:

Jiġifieri f'dawk il-każijiet fejn ir-residenza qed nagħtuha fil-konfini tal-farm, il-binja tista' tkun sa massimu ta' 250 metru kwadru.

MADAM CHAIR: Fil-konfini tal-farm.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Hekk hu.

MADAM CHAIR: Jiġifieri din hija binja ġdida ODZ.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma fil-konfini ta' farm eżistenti.

Dan ovvjament huwa suġġett għall-clearances tad-Dipartiment tal-Agrikoltura, id-Departiment Veterinarju, il-Malta Resources Authority (MRA), u l-Agricultural Advisory Committee u li tkun kompatibbli mal-farm u mal-area tal-madwar.

Irid ikun hemm ukoll full basement taħt din il-footprint, ir-residenza, u li ovvjament l-aperturi jkunu kompatibbli mal-area in kwestjoni.

F'każ li r-residenza tkun 'il barra mill-konfini, sa 100 metru 'l bogħod mill-boundary tal-farm, ir-residenza ma tistax tkun ikbar minn 150 metru kwadru u ma tistax tkun f'area li hija, jew archeologically sensitive jew ecologically sensitive, jew area of high landscape value.

Barra minn hekk bl-ebda mod ma tista' tkun eqreb minn 100 metru minn spiera.

F'każ li tkun eqreb minn 100 metru minn spiera, bilfors trid tkun imqabbda mad-drenaġġ.

Fiż-żewġ każijiet ikun irid isir kuntratt notarili bejn l-Awtorità u min ikun qed jinħariġlu l-permess li dik ir-residenza ma tistax tinbigħ waħedha imma trid tinbigħ flimkien mal-farm u l-farm irid jibqa' operational.

MADAM CHAIR: Li nista' nifhem huwa li b'din il-policy se jkunu jistgħu jinbnew residenzi, anke mhux ġol-konfini ta' farm eżistenti, liema residenzi ma jistgħux ikunu iktar minn 150 metru kwadru, ġaladarba ma jaqgħux taħt il-footprint tal-farm area kollu.

Qabel ma ngħaddu għall-kummenti tal-Membri tal-Kumitat, tista' tispjegali, mhux għalija imma għal min qiegħed hawn u għal min qed isegwina, x'differenza hemm il-policy li kien hemm s'issa u dak li se tagħti aktar din il-policy bħala bini fuq l-ODZ.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL (Deputy Chairperson, MEPA): Jien hawnhekk għandi dokument li fih hemm kull policy li kien hemm eżistenti u t-tibdil li kien hemm għal kull policy; minn kif kienet għal kif inhi bħalissa.

MADAM CHAIR: Jista' jkollna kopja ta' dan id-dokument?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Qed ngħaddilek kopja tiegħu issa stess.

MADAM CHAIR: Grazzi.

RYAN CALLUS: Però aħjar ikollna xorta waħda spjega tat-tibdil li sar ħalli nkunu speċifiċi.

MADAM CHAIR: Iva, issa nibdew nispeċifikaw, u l-uffiċjali jkunu jistgħu jispjegawlna għax min qed jismagħna m'għandux id-dokument f'idejh.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Qabel kienet li d-djar jistgħu jinbnew ġol-konfini tal-farm, mentri b'din il-policy, peress li ġieli ma jkunx hemm post ġol-konfini tal-farm proprju – mill-esperjenza li għandi ta' farms li żort normalment ikollhom boundary wall madwaru, ikun kollu mibni u ma jkunx hemm post fejn il-farmer jista' joqgħod – u peress li huwa importanti li l-livestock farmer ikun qed joqgħod viċin tal-bhejjem tiegħu, ftaħniha b'tali mod li l-farmer ikun jista' joqgħod ftit iktar 'il bogħod mill-farm.

Meta l-bini jkun se jsir ġol-farm, billi dan ikun diġà mibni, deherilna li l-iskedar mhuwiex importanti, però meta l-bini jkun qed isir barra mill-farm, tajna każ l-iskedar u allura ma ħallejniex li din il-binja ssir fuq art skedata.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Xtaqt nistaqsi għalfejn qed tikkunsidraw il-coloured aluminium għall-aperturi.

Qabel dan ried ikun injam jew ħadid.

Hux hekk?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Illum għandek aluminium li lanqas biss tinduna li m'huwiex injam.

CHARLES BUHAGIAR: Imma trid tara li jużaw dak l-aluminium.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ovvjament.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: U bħala maintenance naħseb li mhuwiex daqshekk expensive.

Meta wieħed imur ġo farm mhux se joqgħod jagħti kas il-materjal tal-aperturi; normalment il-farm jarah as a whole.

CHARLES BUHAGIAR: Imma aħna mhux fuq farm qed nitkellmu imma fuq ir-residenza.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Imma r-residenza meta tkun ġol-farm.

Ġieli kellna applikazzjonijiet fejn ikunu xtaqu li jbiddlu l-aperturi mill-injam għall-aluminium għax huwa aktar faċli biex tagħmel il-maintenance.

Din il-bidla mhijiex se tagħmel effett fil-konfini tal-farm.

Meta inti għandek ħajt għoli tmien filati, ma naħsibx li se toqgħod tagħti kas il-kulur tal-aperturi ġol-farm!

CHARLES BUHAGIAR: Imma din tapplika biss għar-residenzi within the farm jew tapplika anke jekk tkun barra?

L-Onor.

RODERICK GALDES (Segretarju Parlamentari għall-Biedja, Sajd u Drittijiet tal-Annimali): Din kienet tqajjmet anke fid-diskussjoni li bħala Dipartiment kellna mal-bdiewa.

Meta ġejna biex nirristrutturaw f'ċerti farms u ningħataw l-għajnuna anke min-naħa tal-Unjoni Ewropea, sfortunatament il-MEPA ħadet żmien twil ħafna għax qagħdet tidħol f'ċerti kundizzjonijiet marbuta mal-estitika tal-farms u kien hemm min tilef fondi minħabba f'hekk.

Meta rajna x'inhi r-realtà on the ground, bħal pereżempju li ġo farm tal-majjali l-ġebel irid ikun antik u meta tara li l-bidwi jrid jaħdem ġo post, li ngħiduha kif inhi mhuwiex aċċessibbli għal kulħadd, rajna li kien jagħmel sens li nikkunsidraw alternattivi ta' materjali li llum daħlu fis-suq u li jistgħu jkunu sostitut għall-injam jew għal metodi oħrajn li konna mdorrijin bihom fil-passat, anke għaliex huma aktar flessibbli.

B'hekk innaqqsu l-burokrazija relatata ma' teħid ta' fondi mill-Unjoni Ewropea u b'hekk ir-raħħal ikun jista' jingħata dawn il-fondi kemm jista' jkun malajr, u fl-istess ħin, dan it-tibdil estetikament mhux se jkollu xi impatt qawwi għax mhumiex se jkunu qegħdin jidhru mill-kampanja imma se jkunu fuq ġewwa tal-binja tal-farm.

Għalhekk, wara konsultazzjoni anke mal-MEPA, aħna ħassejna li jistgħu jibdew jintużaw materjali li jistgħu jkunu ta' alternattiva għal dak li kien hemm qabel.

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: L-użu tal-basements għalxiex se jkun?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Għal storage purposes, jiġifieri ma jistax ikun abitabbli.

TONI BEZZINA: Storage relat mal-funzjoni tal-farm?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jew mal-funzjoni ta' residenza normali, jiġifieri jista' jkun domestic store, jew parti tkun domestic store u parti tkun relatata mal-attività ta' farm.

MADAM CHAIR: Saru studji biex naraw xi jkun l-impatt fuq il-kampanja tagħna kieku wieħed kellu jassumi li kull min għandu dan it-tip ta' farm se jieħu l-opportunità u jibni 150 metru kwadru sa 100 metru 'l bogħod mill-farm?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ma rridux ninsew li din il-policy diġà teżisti.

Li hemm differenti hija...

MADAM CHAIR: Li se nibnu 'l barra mill-...

Li nkomplu nkabbru l-footprint tal-farms iżjed 'il barra?

Jien nippreferi li jkolli residenza li nista' niddiżinjaha b'tali mod u manjiera li it blends mal-kampanja milli mmur u nagħmel struttura oħra tal-ħadid, kif qed ikollna.

Ma ninsewx li dawn huma wkoll sussidjati mill-Unjoni Ewropea biex ovvjament jgħinu lill-bdiewa.

Jiġifieri meta tħares lejn il-kuntest ta' residenza mal-kuntest tal-istrutturi li qed jiġu ffinanzjati mill-Unjoni Ewropea, tara li hemm differenza sostanzjali.

Kull min imur fil-kampanja jarahom dawn l-istrutturi ta' għoli ta' kważi żewġ sulari u nofs jew tliet sulari u li huma tal-ħadid!

Jien naħseb li bil-mod kif qiegħda fil-policy se tkun tidħol ħafna iktar mal-ambjent milli kieku naqbduha u noħorġuha 'l barra wkoll.

MADAM CHAIR: Dawn l-istrutturi tal-ħadid li inti qed issemmi, fil-preżent kif inhuma regolati?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Huma regolati permezz tal-iżvilupp normali u dejjem ikollna talbiet biex ngħinu iżjed lill-bdiewa f'dan is-sens u anke l-Unjoni Ewropea tagħmel pressure biex attwalment ngħinuhom.

MADAM CHAIR: Dawn jitqiesu bħala temporary structures?

Għalhekk jingħataw permess?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Le, ma jitqiesux bħala temporary structures.

MADAM CHAIR: L-impatt viżiv u viżwali fuq il-kampanja huwa pjuttost ħafna iktar ikrah minn dan li qed jiġi propost, imma dan ma jfissirx li għandna nagħmlu xi ħaġa li se tkompli tnaqqar mill-ftit kampanja li għandna!

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Ma ninsewx li dawn id-djar mhumiex se jinbnew fuq areas skedati.

MADAM CHAIR: Iva, imma suppost għandek razzett antik skedat, jew ta' xi valur u huwa skedat, il-bidwi, jew min qed jopera l-farm, jista' jibni sa 150 metru kwadru, 100 metru 'l bogħod minnu.

Issa aħna ma rridux ninsew xi jfisser dan bħala valur tal-holding u allura s-sens komun jgħidlek li jekk hemm farmer u jista' jibbenefika minn din l-opportunità, se jeħodha.

Għandna ħjiel x'se jkun l-impatt viżiv, u anke mhux viżiv, fuq il-kampanja tagħna?

Jien qed nimmaġina – correct me if I'm wrong; hawnhekk qegħdin għad-diskussjoni – li l-kampanja tagħna se tiġi peppered għax aħna pajjiż żgħir u l-irziezet qegħdin 'l hemm u 'l hawn, u allura jista' jkun li...

CHARLES BUHAGIAR: Jien jidhirli li sal-lum, dawn it-tip ta' permessi jinħarġu wara li jiġi aċċertat li l-farmer m'għandux dwelling.

Din mhijiex qiegħda imniżżla fil-policy hawnhekk.

(Interruzzjonijiet) Illum, meta inti tapplika biex ikollok farm u inti fulltime animal breeder, biex tingħata permess ma jridx ikollok diġà dwelling, hu fejn hu d-dwelling.

Jiġifieri ma jistax ikollok dwelling fir-raħal, u għax għandek razzett 'il barra mir-raħal tapplika biex tagħmel bini ieħor fil-farm.

Jien qed nistaqsi jekk din il-kundizzjoni għadhiex hemmhekk.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Jien naħseb li l-ewwel ħaġa li rridu naraw hija jekk aħna rridux ngħinu lill-farming enterprise jew le.

Minn hemmhekk irridu nibdew.

Jekk qed ngħidu li ma rridux ngħinuhom, allura ma nippermettulhom xejn, anzi nagħlqu l-farms u ngħidu li l-animal husbandary ġol-pajjiż spiċċat.

Min-naħa l-oħra, if we want to help them naħseb li rridu nagħmlu minn kollox biex inkunu nistgħu ngħinu lis-settur.

CHARLES BUHAGIAR: Imma l-punt huwa ftit differenti.

Naħseb li l-punt li għamlet Madam Chair kien dwar l-impatt li se jkun hemm jekk kull persuna li għandha razzett tal-bhejjem, tapplika għall-bini 'l barra mill-farm.

Kemm se jkollna minnhom dawn?

U jien qed nistaqsi jekk din is-sitwazzjoni hijiex se tqum, kemm-il darba l-policy ta' qabel kienet – mhijiex imdaħħla hawnhekk – li tista' tapplika biss għal farm dwelling jekk m'għandekx diġà dwelling x'imkien ieħor u ma kellekx for the past two years.

MADAM CHAIR: L-Onor.

RYAN CALLUS: Jien naħseb li biex nieħdu idea rridu nitkellmu fuq numri.

Madam Chair staqsiet dwar dan u jien nixtieq infakkar li fl-aħħar laqgħa jien tlabt kopja tal-istudji li ġew ikkummissjonati jew li ġew użati biex il-MEPA waslet għal din il-policy.

Qabel inkompli bid-domandi tiegħi nixtieq risposta għal din it-talba li għamilt ġimgħatejn ilu.

MADAM CHAIR: Fil-fatt il-Perit Ellul kienet qaltilna li se tagħtihomlna, però la jien u lanqas ħadd mill-Membri ta' dan il-Kumitat għadu ma rahom.

Għalija, l-iktar ħaġa kruċjali hija x'impatt se jkollha din jekk aħna se ngħidu iva biex din il-policy titmexxa 'l quddiem.

Tajjeb li aħna ninkoraġġixxu l-animal husbandry, eċċ, imma rridu nillimitaw l-impatt li dan jista' jkollu fuq il-landscape ta' pajjiżna.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Nixtieq nagħmel ħaġa ċara għax qisu ħadd m'hu qed jagħti kasha u hija vera kruċjali.

At present we have three policies li huma in vigore u li kulħadd qed japplika bihom u jista' jieħu l-permessi bihom.

U dawn huma reviżjonijiet ta' dawn il-policies.

Ma nistax nieqaf ngħid li aħna qed nippruvaw nagħmlu better revised policies.

Meta tistaqsuni kemm hawn farms, jien fuqxiex se nirrispondi?

Fuq kemm hawn farms illum jew kemm kien hemm sal-bieraħ?

RYAN CALLUS: Perit Ellul, nifhem li trid tiċċara dan il-punt u għandek kull dritt, però jien m'iniex qed nitkellem fuq il-partijiet tal-policy li kienu diġà hemm, imma qed nitkellem fuq partijiet tal-policy li qegħdin jidħlu ġodda.

Is-CEO qal li din hija parti minn policy ġdida.

Hemmhekk fejn trid issir l-analiżi.

MADAM CHAIR: Imma apparti minn hekk, Onor. Callus, hemm il-punt ukoll li nafu x'ġara f'dawn l-aħħar snin fil-kampanja tagħna u jekk hemm bżonn li nirrivedu fuq linja li mhux ma tħallix dak l-isfreġju, imma ntejbu dak li hemm… Aħna m'aħniex qed ngħidu li jekk inti għandek farm aħna ma rridux li jsir landscaping, irranġar u titjib fil-faċilitajiet, imma qed nistaqsu x'se jkun l-impatt fuq il-landscape tagħna jekk toħroġ din il-policy li jista' jinbena dak l-ammont ta' footprint barra mill-area tal-farm.

Jien daqskom nixtieq li l-husbandry u l-farming ta' kull xorta jieħu spinta 'l quddiem, imma mhux at the cost li aħna nissagrifikaw il-ftit kampanja li għandna.

Kif se jiġu stabbiliti l-kriterji biex wieħed ikollu l-provi li l-binja tkun għadha qed tintuża bħala l-farm li għalih ikun inħareġ il-permess?

M'hemmx għalfejn ngħidu ħafna għax kulħadd jaf li dak li jkun, wara li jkun għamel dak l-investiment ta' residenza, jgħid li l-husbandry m'għadux vijabbli u jwaqqaf dak l-operat.

Imbagħad x'se jiġri minn dak il-bini?

Se jitneħħa?

Se jibqa' hemm?

RYAN CALLUS: Madam Chair, kif għedt inti, m'hemmx dubju li aħna naqblu li għandna ngħinu lill-livestock farmers fix-xogħol tagħhom, imma importanti li nsibu l-bilanċ.

Nerġa' ngħid li mingħajr ma l-Kumitat ikun jaf kemm hemm part-time livestock farmers, kemm hemm fulltime livestock farmers, kemm hemm minnhom li diġà għandhom proprjetà tmiss mal-farm u kemm hemm minnhom li m'għandhomx, ma nistgħux naslu għall-konklużjoni dwar x'effett verament se jkun hemm.

Jien naħseb li mingħajr din l-analiżi huwa diffiċli għal dan il-Kumitat biex joħroġ b'xi konklużjoni għax meta aħna hawnhekk ngħidu iva, se nkunu qegħdin nistradaw x'se jiġri mill-kampanja tagħna.

MADAM CHAIR: L-Onor.

RODERICK GALDES: Id-data titkellem ċar.

Fil-pajjiż għandna madwar 110 farms tal-baqar u madwar 90 farms tal-majjal li qegħdin joperaw.

Dan ma jfissirx li kull wieħed minnhom se jibni dar għalih.

MADAM CHAIR: Imma jekk ikun hekk, x'se jkun l-impatt?

RODERICK GALDES: Aħna qed ngħidu li dawk li se jingħataw ċans jibnu d-dar 'il barra mill-farm huma dawk il-farms li huma skedati li huwa ammont minimu ħafna.

MADAM CHAIR: Mhux neċċessarjament.

RODERICK GALDES: Ma naħsibx li huwa ġust li nagħmlu dikjarazzjonijiet bħal li se jkun hemm xi impatt fuq il-kampanja minħabba l-farmers u r-raħħala.

Jekk sar impatt f'dawn l-aħħar snin, ma kienx minħabba l-farmers!

MADAM CHAIR: Mhux dak huwa l-punt.

RODERICK GALDES: Imma hija realtà.

L-impatt sar minħabba nies li japplikaw għall-iswimming pools eċċ. Aħna qed ngħidu li għandna nagħmlu policy li fiha verament ikollna ċ-checks and balances, se nidħlu aħna bħala dipartiment responsabbli li nipprovdu l-informazzjoni li l-applikant huwa verament farmer jew raħħal ġenwin, se nagħtu l-informazzjoni lill-MEPA u se jkun hemm kuntratt li jkun qed jintuża bħala farm.

Jiġifieri m'aħniex qed ngħidu li se niftħu l-kampanja għal kull min irid jibni!

Barra minn hekk, irridu nifhmu x'inhu għaddej fl-Unjoni Ewropea.

L-Unjoni Ewropea qed tinkoraġġixxi l-young farmer.

Biex tħajjar young farmer li jkompli għaddej b'dak l-operat ta' animal husbandry jew ta' servizz li qed jagħti lill-agrikoltura Maltija, trid tagħmilhielu faċli li hu jibqa' jaħdem f'dak ix-xogħol.

U dan mhuwiex xogħol faċli għax meta titkellem man-nies li qegħdin fis-settur tar-raħħala llum tkun taf li dawn qed jikkumbattu minħabba l-kompetizzjoni diretta li għaddejja fis-suq minħabba swieq internazzjonali u li jekk mhux se jkollhom il-faċilitajiet biex jinvestu permezz ta' għajnuniet tal-Unjoni Ewropea, jisfaxxaw fix-xejn.

Diġà tlifna ħafna minnhom u jien ma naqbilx ma' min jgħid – u saru dikjarazzjonijiet simili anke fil-MEPA stess – li l-agrikoltura m'għandniex bżonnha fil-pajjiż.

MADAM CHAIR: Anzi bil-maqlub!

Allaħares ma tkunx hi!

RODERICK GALDES: Imma allura x'nagħmlu?

Inkissru lis-settur tal-ħalib li huwa settur tajjeb?

Lill-operaturi fis-settur tal-majjal li jinsab għaddej minn problemi kbar, se ngħidulhom li m'għandniex bżonnhom?

Il-kampanja min se jieħu ħsiebha?

Ħa jieħu ħsiebha l-ispekulatur, jew se jieħu ħsiebha l-bidwi u r-raħħal li bid-difetti u l-limitazzjonijiet li għandhom, ta' kull sena jindukrawhielna u jħalluha fl-istat li hi?

Allura mhuwiex ġust li ngħidu li se jkun hemm impatt.

Din il-policy sempliċement qed tgħin lill-young farmers biex ikomplu jsegwu x-xogħlijiet li kienu bdew missirijiethom u jkollna sostenibilità fil-farming.

Għalhekk hija msejħa farm diversification għax permezz ta' hekk, wieħed jiddiversifika l-agrikoltura.

Mhux kulħadd se jagħmel dar, imma jekk dak li jkun ikollu bżonn faċilità anċillari biex jibqa' jsostni l-operat tiegħu, trid tagħtih din l-opportunità.

Ħafna minnhom huma existing farms, jiġifieri jekk jibnu u jaslu biex dak ikun forma ta' investiment, ikun within their compound.

Fil-każ ta' oħrajn qed ngħidu li se jinbnew 'il barra, u dan biss jekk ikunu skedati.

Jien ma jidhirlix li hemm xi ammonti kbar ta' farmers li għandhom il-proprjetà skedata.

Jiġifieri lanqas hu sew li mpenġuha bħala li se jkollha xi impatt fuq il-kampanja!

Roderick Galdes qal li hawn 110 farm tal-baqar u 90 tal-majjali.

Jien m'iniex se nikkontesta din l-informazzjoni u se nieħu l-kelma tiegħu, però l-policy tgħid li:

Jien infurmat li fil-policy ta' qabel kienet li raħħal huwa kkunsidrat tali jekk ikollu 40 annimal.

Jista' l-Onor.

Galdes, bħala l-persuna responsabbli minn dan is-settur, jgħidilna x'inhi d-definizzjoni ta' "livestock breeder" għad-Dipartiment tal-Agrikoltura?

RODERICK GALDES: Jista' jirrispondik is-Sur Camilleri.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI (Membru, Bord tal-MEPA): Din il-policy diġà tagħmel riferenza għall-policy tal-agrikoltura li għadha qed tiġi moħmija u qiegħda fi stadju wkoll li titla' għall-konsultazzjoni.

Hemmhekk il-viżjoni tal-Ministeru responsabbli mill-Agrikoltura għall-10 snin li ġejjin se tkun iktar dettaljata.

L-idea kienet li ma ndaħħlux ċertu dettall f'din il-policy, imma tidħol f'policy apposta li tirrelata mal-agrikoltura in ġenerali.

Jiġifieri għalkemm din tirregola l-iżvilupp, il-konsultazzjoni li se jkun hemm mad-Dipartiment se ssir abbażi tal-agricultural policy li l-Ministeru se jkun qed jippubblika.

MADAM CHAIR: Bħala tweġiba għal dak li staqsa l-Onor.

Callus, nista' ngħid li fil-glossarju tad-dokument li qed niddiskutu hemm id-definizzjoni ta' "livestock or animal farming" u "livestock unit".

Dan biex nagħmluhom ċari anke għal min qed isegwina.

Fil-fatt hemm li "livestock or animal farming":

(i) human consumption; or

Imbagħad hemm id-definizzjoni tal-livestock unit fejn hemm riferenza għal tal-ħalib.

RYAN CALLUS: Però m'hemmx kemm irid ikun in-numru ta' irjus li jrid ikollu.

MADAM CHAIR: Għalhekk qed ngħidlek, għax inti staqsejt x'għandu jkun in-numru ta' irjus u jien qed ngħid li fil-glossarju m'hemmx din l-informazzjoni.

RYAN CALLUS: Aħna qed nagħmlu reverse planning.

Qegħdin tgħidulna li se jkun hawn il-policy tal-agrikoltura, li għadha trid tinħema, u qegħdin infasslu din il-policy.

Kif jista' dan il-Kumitat jgħaddi ġudizzju fuq ODZ policy li titratta ħafna l-iżvilupp barra miż-żona tal-iżvilupp li wkoll jeffettwa u huwa marbut max-xogħol ta' raħħal u l-bidwi, mingħajr ma nkunu nafu kif il-policy l-ġdida se tispeċifika min jista' jitqies bħala a livestock farmer?

MADAM CHAIR: L-Onor.

MICHAEL FARRUGIA (Ministru għall-Familja u s-Solidarjetà Soċjali): Madam Chair, l-Onor.

Callus huwa membru tal-bord tal-MEPA u din dehret quddiem l-istess bord u għalhekk kellu kull opportunità li dawn il-mistoqsijiet jagħmilhom fil-bord.

Jekk diġà għamilhom fil-bord u qed jerġa' jirrepetihom hawnhekk, allura qed jaħli l-ħin ta' din il-Kamra!

MADAM CHAIR: Onor. Farrugia, I beg to differ; għandu kull dritt jagħmel id-domandi li jrid jagħmel.

Dan il-Kumitat huwa awtonomu mill-bord tal-MEPA!

Ryan Callus huwa Membru tal-bord tal-MEPA.

MADAM CHAIR: M'għandux x'jaqsam!

Aħna m'aħniex estensjoni tal-bord tal-MEPA!

MICHAEL FARRUGIA: Imma bħala membru fuq il-bord tal-MEPA kellu l-opportunità kollha li jqajjem dawn l-affarijiet kollha hemmhekk.

MADAM CHAIR: Jiddispjaċini imma dan li qed tgħid m'għandux x'jaqsam.

Aħna qegħdin f'Kumitat fejn kull Membru jista' jqajjem dawk il-mistoqsijiet kollha li jixtieq.

MICHAEL FARRUGIA: Imma għalfejn ma qajjimhomx fil-bord tal-MEPA dawn l-affarijiet?

RYAN CALLUS: Onor. Farrugia, jien fil-bord tal-MEPA tlabt li ningħata kopji tal-istudji, u dawn l-istudji lili qatt ma ngħatawli.

Dan il-kumment jien għamiltu fil-bord tal-MEPA.

Issa jekk inti tista' tirrispondi għal din id-domanda, inkun grat lejk.

MICHAEL FARRUGIA: Missek komplejt tagħfas hemmhekk.

RODERICK GALDES: Madam Chair, fuq dan il-punt li qajjem l-Onor.

Callus, nixtieq ngħid – forsi l-Onor.

Callus ma jafx – li bħalissa hemm dokument ta' konsultazzjoni pubblika fejn l-Unjoni Ewropea qed tgħidilna li rridu nagħtuha informazzjoni kif se ninvestu €138 miljun fis-seba' snin li ġejjin fuq il-farms u fil-biedja Maltija.

Dan huwa paripassu ma' dak li qegħdin nagħmlu fuq din il-policy.

Inutli li aħna nġibu fondi mill-Unjoni Ewropea imbagħad ma nkunux nistgħu nonfquhom għax ħafna mill-farmers tagħna ma jistgħux jagħmlu t-tibdil minħabba l-problema ta' policies li llum m'għadhomx jagħmlu sens!

Il-politika tal-agrikoltura tinsab fil-Rural Development Plan li ġie ppublikat f'Novembru li għadda u li bħalissa jinsab għall-konsultazzjoni pubblika.

F'dan id-dokument hemm inkluż il-livestock farmers li huma nvoluti u x'tip ta' għajnuniet se jieħdu.

Naħseb li dak huwa l-qafas ta' policy li għandu jirregola l-policy marbuta mal-MEPA.

Min-naħa tal-Unjoni Ewropea aħna għandna l-obbligu li natrezzaw lir-raħħala tagħna biex ikunu konformi mal-ħtiġijiet tal-lum.

Issa jew se nieħdu dak iċ-ċans, jew inkella jgħaddu seba' snin oħra u ngħidu li tlifna s-settur jew inkella waqajna lura.

Dan ix-xogħol suppost li sar qabel ma dħalna fl-Unjoni Ewropea, però qed nagħmluh issa għax hemm bżonn li l-farmers tagħna jiddiversifikaw biex l-agrikoltura Maltija, minflok tieħu d-daqqa li ħadet f'dawn is-seba' snin, nerġgħu nqajjmuha bil-mod il-mod.

MADAM CHAIR: Żgur li lkoll kemm aħna naqblu li s-settur tal-agrikoltura, inkluż tal-livestock farming, irriduh jimxi 'l quddiem.

Il-punt mhuwiex jekk aħna rridux investiment f'dan is-settur, imma huwa xi kwalità ta' investiment se jkun permissibbli f'dan is-settur u jekk dak l-investiment, għall-kumplament ta' Malta u Għawdex, ikunx ifisser li l-kampanja tagħna tbati.

L-issue mhijiex jekk inħallux lir-raħħala jagħmlu dak li hemm bżonn fil-farms tagħhom biex ikunu jistgħu jġibu 'l quddiem il-prodott u l-ventures tagħhom, imma l-argument huwa x'se jkun ifisser mil-lat ta' bini il-fatt li aħna se nippermettu li jkun hemm dan it-tip ta' żvilupp barra mill-farm holdings innifishom meta lanqas biss il-policy tal-agrikoltura m'għadha ġiet deskritta u ffinalizzata.

Biex wieħed imur 'il quddiem fl-agrikoltura se jkun hemm instances fejn, iva, se jkun hemm bżonn li jsir bini, imma li mhux neċessarjament ikun ta' natura ta' residenza, jista' jkun ikun hemm bżonn ta' żvilupp u investiment ta' makkinarju jew ta' bini fil-farm holdings innifishom.

Għax hawnhekk qisu qed jingħad li jekk m'aħniex se nippermettu dan, se nkunu qegħdin inxekklu milli l-industrija tar-raħħala tmur 'il quddiem.

Żgur li aħna ma rridux dan.

Aħna rridu li l-industrija, on a case-by-case basis tingħata l-ispazju kollu biex timxi 'l quddiem imma fl-istess ħin ma rridux li għax aħna nagħtu blanket policy bħal din nippermettu li l-kampanja tagħna, jew x'baqa' minnha, nikkompromettuha wkoll.

Irid jinstab bilanċ.

RODERICK GALDES: Madam Chair, bir-rispett kollu, il-policy titkellem b'mod ċar u tidħol fis-sistemi kollha tal-agrikoltura u ma nistax nifhem għalfejn qegħdin naqbdu ma' din il-kwestjoni ta' residenza u ngħidu li qed nagħmlu xi blanket statement.

Jekk wieħed jaqra din il-policy isib li din tidħol anke fil-makkinarju li jkun hemm bżonn u fis-sistemi modernizzati.

Ħalli nsemmi a case in point li huwa t-tined tal-baqar.

L-Unjoni Ewropea daħlitilna regolament ċar li l-baqar ma jistgħux jinżammu fl-istat li kienu jinżammu fih qabel.

Din bdiet fiż-żmien il-Gvern preċedenti u r-raħħala għamlu investiment ta' madwar €10 miljun fuq tined ġodda.

MADAM CHAIR: Imma hawnhekk qed nitkellmu fuq residenzi sa 100 metru 'l bogħod mill-farm holding mhux fuq tined.

RODERICK GALDES: Imma inti, Madam Chair, għamilt l-istatement li bħal donnu din il-policy qed tippromwovi residenzi biss.

Din il-policy fiha ħafna iktar affarijiet; din hija biċċa żgħira minnha.

MADAM CHAIR: Mija fil-mija u fuq il-parti l-oħra m'aħniex nikkummentaw.

RODERICK GALDES: Dik il-policy mhijiex se teffettwa s-settur sħiħ b'mod daqshekk qawwi fil-kampanja għax ftit li xejn se jibbenefikaw minnha jekk tara l-ammont ta' farms u l-faċilitajiet li hemm.

MADAM CHAIR: Kif ikkalkulajtha jiena, din se tkun tfisser 30,000 metru kwadru.

RODERICK GALDES: L-iktar li tagħfas fuqu l-policy huwa dwar il-ħteġijiet essenzjali, fis-sens li jekk raħħal ikollu bżonn demmiela, ma jridx jistenna ħames snin sakemm il-MEPA tapprovahielu.

MADAM CHAIR: Mela mhux aħjar neħduhom on a case-by-case basis?

Aħna ma rridu nxekklu l-ebda livestock farmer milli javvanza fl-iżvilupp tal-farmholding tiegħu.

Li ma rridux huwa li jkun hemm dawn it-tip ta' żviluppi bħala residenzi 'l barra mill-holding b'tali mod li meta dak it-tip ta' għajxien ma tibqax jinħass bħala feasible u jingħalaq, nibqgħu b'dan il-bini kollu.

X'se jiġri b'dan il-bini kollu barra mill-livestock holding?

RODERICK GALDES: Allura x'qegħdin ngħidu?

Li dak li kien permissibbli bil-policy l-antika issa nneħħuh?

Għax dan kien permissibbli qabel.

MADAM CHAIR: M'aħna qed ngħidu li rridu nneħħu l-ebda faċilità.

Aħna qegħdin nistradaw u nagħżlu dak li kien tajjeb u għamel il-ġid biex nibqgħu nagħmluh u nagħmlu iktar, u nneħħu l-abbuż ta' pereżempju stalel li jinbnew u li jispiċċaw bħala vilel.

RODERICK GALDES: Imma dik il-problema ġiet indirizzata.

MADAM CHAIR: Iva, u rridu nindirizzawha iktar.

RODERICK GALDES: Imma dak mhux tort tal-farmers.

Dawk li bnew dawk l-istrutturi mhumiex farmers.

MADAM CHAIR: Assolutament li le.

Onor. Galdes, tippruvax tagħti l-impressjoni li dan il-Kumitat b'xi mod jew ieħor qed jaqbad it-triq li aħna kontra r-raħħala.

Jekk aħna kontra kollox, żgur m'aħniex kontra r-raħħala.

Aħna favur il-farming u r-raħħala imma l-iktar li aħna favur li l-ambjent tagħna jibqa' salvagwardjat u jibqa' għal uliedna u għal ulied uliedna.

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Jien assolutament favur li ngħinu lir-raħħala.

Li jinkwketani ftit huwa li fil-policy m'hemm xejn dwar kemm irid ikollok annimali biex tkun iddikjarat farmer.

Jiġifieri jekk jien ikolli baqra waħda nitqies bħala farmer?

(Interruzzjonijiet) Ħu paċenzja, ħa nagħmel il-punt tiegħi.

Barra minn hekk, fil-policy 2.2A m'hemmx – forsi m'iniex naraha jien – li trid tkun ilek registered farmer għal numru ta' snin.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Għax dik qiegħda for consultation mal-Agricultural Department.

MADAM CHAIR: Jiġifieri għad trid tiġi stabbilita.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Le, hija diġà eżistenti.

Ħalli jweġibkom is-Sur Buttigieg.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ejjew nieħdu kollox fil-perspettiva tiegħu.

Illum teżisti policy.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Id-Dipartiment tal-Agrikoltura għandu policy interna li ma jaf biha ħadd u jarahom on a case-by-case basis.

Issa li qed jiġri huwa li din il-policy qed tiġi esternalizzata.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Kulħadd jista' jistaqsi jekk l-ammont għandux ikun 40, jew 60, 70, 80, 90 jew 100.

MADAM CHAIR: Imma kieku hemm studji jgħinuna biex niddeċiedu.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Mela, dik għar-rigward tal-agricultural policy.

Però ma rridux naraw din il-policy waħedha.

F'din il-policy qegħdin inneħħu dak li kien permess sal-lum, jiġifieri li min għandu 20 tomna raba' kollha ma' xuxlin, jikkwalifika għal residenza.

L-abbuż dejjem f'dan is-settur kien mhux fis-settur ta' min għandu l-annimali.

Mela, kważi kważi l-aħjar huwa li kull Membru ta' dan il-Kumitat jaqra dan id-dokument li issa ilu għandkom mhux ħażin, u tagħmlu d-domandi fuq id-dokument sħiħ, mhux fuq biċċa mill-policy!

RYAN CALLUS: Bir-rispett kollu, Sur Buttigieg, jien għamilt domanda ċara u sempliċi lilek bħala CEO u saħansitra lis-Segretarju Parlamentari responsabbli mill-agrikoltura: Jista' xi ħadd jgħidli d-definizzjoni ta' livestock farmer x'inhi, kemm-il ras ta' annimal irid ikollok?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Illum x'inhi l-policy?

RYAN CALLUS: Imma l-policy tal-lum se tinbidel f'din il-policy u din hija l-policy li se tidħol in vigore!

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma x'inhi l-policy tal-agrikoltura llum?

RYAN CALLUS: Jien ma nafx u għalhekk qed nistaqsi lis-Segretarju Parlamentari li qiegħed hawnhekk.

Jien qed nesiġi li tingħata ċifra.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Illum il-policy tgħid li jrid ikollok 40 ras.

Issa jekk bil-policy l-ġdida se tinbidel, allura jfisser li trid tapplika…

RYAN CALLUS: L-40 qiegħda mniżżla fil-policy preżenti mhux fil-policy l-ġdida.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Illum m'hemmx policy!

RYAN CALLUS: Fl-ODZ qed ngħid.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Illum l-agrikoltura m'għandhiex policy imma hija xi ħaġa interna tad-dipartiment.

RYAN CALLUS: Sur Buttigieg, jien qed ngħidlek li skont l-aħħar policy tal-ODZ jingħad li l-kriterju jrid ikun 40 milking cows/heads.

F'din il-policy x'se jkun in-numru?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Qed nerġa' ngħidlek li d-Dipartiment tal-Agrikoltura...

RYAN CALLUS: Forsi jista' jweġibni l-Onor.

MADAM CHAIR: Jista' jispjegalek l-uffiċjal tad-dipartiment.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: L-ewwel ma lħaqtx spiċċajt dak li kont qed ngħid.

Fil-policy tal-agrikoltura se jkun hemm definizzjoni ta' x'inhu bidwi u ta' x'inhu raħħal li se tkun ibbażata kemm fuq it-turnover, kemm fuq il-produzzjoni kif ukoll fuq in-numru ta' annimali.

Illum ma nistax ngħid kemm se jkun in-numru ta' annimali u kemm se jkun it-turnover tal-bidwi kif kienu riflessi f'dik il-policy l-antika għax id-dokument għad irid joħroġ għall-public consultation.

MADAM CHAIR: Aħna nifhmuk imma la aħna ma nafux dan, kif nistgħu nikkalkulaw l-impatt li dan se jkollu fuq l-ambjent?

Dik hi l-issue tagħna.

Aħna rridu nagħmlu ġudizzju u nagħtu l-opinjoni tagħna bbażata fuq informazzjoni.

Għalhekk qed nistaqsukom.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: L-iskop ta' din il-policy kien li tkun flessibbli b'mod li ma tirrestrinġix lis-settur milli jkompli javvanza, imma fl-istess ħin ikun hemm is-safeguards biex is-settur ma jiġix abbużat.

Aħna wkoll għandna interess li nissalvagwardjaw l-agricultural land, jiġifieri aħna, bħala dipartiment u Ministeru, inħossu li r-responsabilità ta' min għandu jinvesti fl-agrikoltura u min għandu jiġi megħjun, għandha tkun fid-dipartiment.

Għalhekk, apparti r-rural development policy li semma l-Onor.

Bħalma għandna n-National Environmental Policy, se jkollna a National Agricultural Policy li se tirregola mhux biss l-iżvilupp li ħiereġ minn din il-policy imma kull tip ta' investiment jew kull mod ta' kif se nippromwovu l-young farmers.

MADAM CHAIR: Jiġifieri intom se jkollkom xi forma ta' kummissjoni fejn se jkun hemm kriterji.

Allura intom tagħżlu każ minn ieħor wara li jiġi approvat mill-MEPA, jew paripassu mal-MEPA?

Tista' tispjegalna ftit għax importanti li dawn l-affarijiet ikunu ċari.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Is-CEO tal-MEPA qal li bħalissa d-dipartiment għandu internal guidelines.

Id-differenza tkun li fil-policy il-ġdida din se tkun public u kulħadd se jkun jaf liema huma l-kriterji li permezz tagħhom se jsir l-assessment.

MADAM CHAIR: Dik li rridu aħna.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Jiġifieri issa se jkollna xi ħaġa li hija pubblika u li kulħadd se jkun jaf ma' liema kriterji se nkunu qed nimxu.

MADAM CHAIR: Allura ma taħsbux li jkun jagħmel ħafna iktar sens jekk qabel ma tiġi approvata din il-policy, il-policy agrikola tkun diġà żviluppata sal-livell fejn wieħed ikun jista' jikkalkula l-impatt minimu u dak massimu u jinħareġ an average impact assessment?

S'issa impact assessments m'għandniex.

Aħna m'għandna l-ebda problema – almenu jiena żgur li le – li nagħtu l-ispazju kollu biex min hu f'dan is-settur ikun jista' jilħaq il-milja u l-potenzjal tiegħu.

L-issue tagħna hija kif se nkunu nafu jekk dak l-iżvilupp huwiex se jikkomprometti min-naħa l-oħra kemm l-agricultural land tagħna kif ukoll l-ambjent.

Huwa proprju dak li ma rridux li jsir, mill-bqija li jkollna livestock farmer li jkollu l-faċilità li jkun jista' jaħdem, naqblu magħha lkoll.

Il-punt tiegħi huwa li jien, bħala Chairperson ta' dan il-Kumitat, nixtieq li r-raħħala ta' veru – biex nitkellem ċar kif dejjem nagħmel – jingħataw l-ispazju kollu biex ikomplu bl-iżvilupp u bl-investiment tagħhom, però biex aħna nserrħu rasna li policy bħal din tagħti l-frott mixtieq minnha, naħseb li għandha tkun ippubblikata u ffinalizzata meta jkun hemm l-agricultural policy fejn jingħad ċar x'inhuma l-kriterji u kif se jintgħażel każ minn ieħor.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Ħalli nipprova nifhem il-ġist tad-diskussjoni.

Ladarba l-policy tal-agrikoltura mhijiex lesta, jien għandi nifhem li se jibqgħu mexjin bl-istess policy li hemm illum biex il-farmers jikkwalifikaw.

Hux hekk?

MADAM CHAIR: Onor. Buhagiar, fil-fatt qed jgħidulna li qed tinbidel.

CHALRES BUHAGIAR: Iva, imma sa ma tinbidel se jibqgħu mexjin fuq li hemm, jiġifieri m'għandux ikun hemm diffikultà.

MADAM CHAIR: Mela jistgħu jgħidulna fuq dik eżistenti x'impatt se jkun hemm u fejn se jeħduna l-bidliet ħalli almenu wieħed ikun jista' jieħu average assessment ta' x'impatt se jkollu fuq l-ambjent tagħna?

Imma m'għandna xejn min din l-informazzjoni.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Chair, illum huma għandhom internal policy.

Issa jien għandi nifhem li jekk din tiġi fis-seħħ qabel ma titħabbar il-policy l-ġdida, se jibqgħu japplikaw il-policy li diġà hemm.

Jiġifieri jien ma jien qed nara l-ebda diffikultà fiha.

MADAM CHAIR: Id-diffikultà li qed nara jien hija li mal-present policy, din se jkollha impatt tali, filwaqt li mal-policy li qed tiġi żviluppata jista' jkollha impatt mod ieħor.

Aħna bħala Kumitat, almenu jien, nixtiequ nkunu nafu x'inhu l-impatt finali fuq l-ambjent.

Dak hu l-punt tiegħi.

RODERICK GALDES: Imma Madam Chair, l-ewwel saret mistoqsija dwar jekk hemmx definition.

Dażgur li hemm!

Dik taI-40 units ħarġet mill-policy tal-agrikoltura.

Biex tkun meqjus bħala farmer, irid ikollok 40 ras u dik għadha l-policy.

Jiġifieri prattikament m'hu se jinbidel xejn.

Jien ma nafx għalfejn tridu tagħmlu policy ġdida meta aħna għandna commitment li naqqsu l-burokrazija!

MADAM CHAIR: Intom qed tgħidu li hemm policy ġdida!

RYAN CALLUS: Onor. Galdes, mela ħalli nagħmillek domanda sussegwenti.

Fil-policy preżenti hemm 40 milking cows/heads.

La m'hu se jinbidel xejn, x'inhi r-raġuni li din tneħħiet mid-draft policy li għandna quddiemna llum?

RODERICK GALDES: Il-MEPA taf li trid tikkonsulta mad-Dipartiment tal-Agrikoltura, jiġifieri ċertu kliem m'għandhiex għalfejn tgħidu.

MADAM CHAIR: Le, Onor. Galdes, għandek għalfejn tgħidu u se ngħidlek għaliex.

RODERICK GALDES: Ġustament tnaqqsu ħafna kliem li kien żejjed u li m'għadux japplika.

TONI BEZZINA: Le, mhux kliem żejjed!

MADAM CHAIR: Jekk intom tgħidu li jkun meqjus farmer min għandu 40 heads and more, allura aħna nistgħu nikkalkulaw kemm min dawn il-livestock farmers għandna fil-pajjiż, u allura jekk dawn kollha jieħdu din l-opportunità li jkollhom din il-faċilità – jekk għandhom bżonnha u rridu naraw min għandu bżonnha ħalli nkunu nafu iktar bir-reqqa u bl-eżatt – x'se jkun l-impatt fuq il-pajjiż.

Aħna dak li rridu nkunu nafu.

U rridu nkunu nafu dan mhux biex nostakolaw il-mixja 'l quddiem, anzi l-mixja 'l quddiem irriduha tkun ibbilanċjata mal-mixja 'l quddiem tal-ambjent li fis-snin li għaddew sofra ħafna.

RYAN CALLUS: Madam Chair, ħalli nagħmel punt ċar ħafna.

Ir-raġuni għalfejn aħna qegħdin ninsistu fuq in-numru ta' irjus tal-annimali hija proprju biex nipproteġu lir-raħħal ġenwin.

Fin-nuqqas li ma jkunx hemm din is-salvagwardja u jsiru l-abbużi, se jbati r-raħħal ġenwin.

Jiġifieri ara ma naħsbux li aħna b'xi mod qegħdin nitkellmu kontra r-raħħal.

Anzi, aħna qegħdin nitkellmu favur ir-raħħal ġenwin biex ma jsirux abbużi imbagħad jeħel kulħadd.

Min huwa raħħal ġenwin, ejjew nagħtuh id-drittijiet kollha u jekk hemm bżonn noħorġu għonqna għalih, imma aħna m'aħniex lesti naċċettaw abbuż sabiex ir-raħħal ġenwin ibati.

Dik hija l-kritika tagħna.

RODERICK GALDES: Onor. Callus, fejn qed tara xi forma ta' abbuż?

RYAN CALLUS: Meta m'hemmx imniżżel x'inhu n-numru ta' rjus ifisser li din hija miftuħa għal kulħadd, anke għal persuna li għandha baqra waħda.

(Interruzzjonijiet) Mela sibhieli fil-policy fejn qed tgħid mod ieħor.

RODERICK GALDES: Jiġifieri inti qed tgħid li d-Dipartiment tal-Agrikoltura huwa daqshekk irresponsabli li jiddikjara persuna bħala farmer, anke jekk ikollu baqra waħda?!

MADAM CHAIR: L-Onor.

Agius Decelis, bil-peress tal-Kumitat.

Peress li l-Onor.

Agius Decelis għamel żmien shadowing lil dan is-settur forsi jista' jgħinna.

Għalija, we are already converging għax jekk se ngħidu minimu ta' 40 ras allura nafu fuqhiex qegħdin nitkellmu u almenu wieħed jista' jikkalkula l-impatt.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Madam Chair, min joqgħod jgħid li farmer jista' jkun persuna li jkollu baqra waħda jew żewġ baqriet, allura ma jafx fuqhiex qed jitkellem għax hemm ħafna spejjeż u regolamenti involuti.

Minħabba l-economies of scale, diġà għandhom problema kbira r-raħħala tagħna li b'40 baqra ikopru l-ispejjeż, aħseb u ara b'inqas!

MADAM CHAIR: Nifhmu l-punt tiegħek, imma mhux dak huwa l-punt.

TONI BEZZINA: Skużani, imma taf li hawn min irabbi baqra waħda jew tnejn għad-delizzju?

JOSEPH M. SAMMUT: Imma biex trabbi baqra waħda m'għandekx bżonn tkun bidwi għax sa erbat irjus tista' trabbihom bħala pets, minbarra l-majjal.

TONI BEZZINA: Dak hu li qed nippruvaw ngħidu!

Hemm bżonn nistabbilixxu x'inhu bidwi proprju u x'inhu part-time farmer.

Jien jista' jkolli baqra waħda u d-dipartiment awtomatikament jagħtini permess inrabbiha.

MADAM CHAIR: Il-punt li nifhem li qed naslu għalih huwa li biex aħna nkunu nafu l-impatt ta' din il-policy u nkunu nistgħu ngħidu li moħħna mistrieħ li din il-policy se jkollha riżultat pożittiv għal Malta kif ukoll għal-livestock farmers, irridu nkunu nafu l-minimu ta' x'jikkwalifika bħala livestock farmer biex hu jkun jista' jieħu dan il-permess.

Jekk nistabbilixxu dan, naħseb li ħadd minna m'għandu problema għax inkunu nistgħu nikkalkulaw l-impatt li se jkun hemm fuq l-ambjent.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Jiġifieri hawnhekk hawn xi ħadd li qed jimmaġina li xi ħadd jista' jkun fulltime farmer jekk ikollu baqra waħda?

Jekk xi ħadd qed jimmaġina dan allura veru qegħdin nimmaġinaw affarijiet ta' Alice in Wonderland!

MADAM CHAIR: Hawn min hu fulltime farmer u m'għandu l-ebda baqra!

TONI BEZZINA: Tista' żżommni milli nrabbi baqra u nkun fulltime farmer?

ANTHONY AGIUS DECELIS: Jiġifieri tkun qed tiddikjara li qed taqla' l-għajxien tiegħek minn baqra waħda?

Ejjew inkunu prattiċi!

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Jiġifieri hawnhekk hawn min qed jimmaġina li aħna bħala MEPA sempliċement ikollna quddiemna pjanta tal-farm b'kullimkien miftuħ u ma jkollniex il-farm buildings fil-pjanta?

Dak li hawn min qed jimmaġina?

MADAM CHAIR: Jekk ma jkollokx il-farm buidlings m'għandekx pjanta.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Meta jien nara l-pjanti, u nara ħafna minnhom, dejjem nara x'inhu l-buildings tal-farm.

MADAM CHAIR: Għalhekk aħna rridu konverġenza tal-agricultural policy u…

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: F'dan is-settur m'hemmx abbuż.

L-abbuż qiegħed fl-arable land.

MADAM CHAIR: Imma aħna ma rridux nagħtu lok għall-abbuż.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Fejn kien hemm l-abbuż, b'din il-policy ġie ndirizzat.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Jekk inħarsu lejn il-policy ta' warajha naraw li din qed tgħid li l-arable farmers neħħejnilhom id-dwellings.

U dan biex inneħħu l-abbuż.

MADAM CHAIR: Jien naħseb li n-numru ta' rjus huwa kruċjali li jidħol.

RODERICK GALDES: Madam Chair, ma naqbilx u se ngħidlek għalfejn.

Illum saru ħafna avvanzi bħal pereżempju fis-settur tal-baqar u fejn qabel 60 baqra kienet tagħtina "tant" eluf ta' litri, illum jista' jkollna l-istess ammont ta' litri b'50 jew bi 30 baqra.

Allura jien ma narax għalfejn li dment li jkun hemm iċ-checks and balances min-naħa tad-Dipartiment tal-Agrikoltura li jkunu jafu kemm ħierġa kwota...

MADAM CHAIR: Iva, imma qed jgħidulna li dawn se jinbidlu.

RODERICK GALDES: Imma fejn tidħol l-agrikoltura ma tistax tagħmel policy llum u tibqa' magħha, imma trid tara li jkun hemm diversifikazzjoni u dik qegħdin ninsistu fuqha.

MADAM CHAIR: U naqblu miegħek.

RODERICK GALDES: Għalhekk irid ikun hemm il-flessibilità.

L-isfortuna hija li llum għandna ħafna raħħala li jinsabu maqbudin minħabba li l-ODZ is not ODZ, sfortunatament għandhom fondi li se jitilfuhom u diġà ilhom jistennew snin twal quddiem il-MEPA bil-pending applications...

MADAM CHAIR: U allura għax jibnu residenza se jieħdu l-fondi!

RODERICK GALDES: Le, mhux minħabba r-residenza.

Dawn anke minħabba sempliċement demmiela jkollhom problema.

MADAM CHAIR: Demmiela għandu jkollu, imma aħna qegħdin nitkellmu fuq residenza 100 metru 'l bogħod mill-farm.

RODERICK GALDES: Mid-diskors li qed isir hawnhekk jidher li hemm min jixtieq itawwal dan il-proċess.

MADAM CHAIR: L-Onor.

L-ewwel nett nagħtuk merbħa f'dan il-Kumitat bħala s-Segretarju Parlamentari ġdid responsabbli minn dan il-qasam.

MICHAEL FALZON (Segretarju Parlamentari għall-Ippjanar u s-Simplifikazzjoni Amministrattiva): Grazzi, Madam Chair.

Jien ma tantx nifhem fil-baqar, imma nipprova nifhem ftit fil-prattiċità u forsi nista' nagħmel suġġeriment iktar minn kollox prattiku.

L-ewwel nett naħseb li jekk se noqogħdu naqraw policy ta' 40 faċċata biċċa biċċa, mhux il-€138 miljun li għandna se nilħqu nitilfu imma se nitilfu wkoll il-vot ta' wara u ta' wara u ta' wara.

Jien naħseb, anzi konvint, li hawnhekk ħadd m'għandu l-intenzjoni li jagħmel hekk.

Madam Chair, nista' nagħmel suġġeriment prattiku anke peress li għad għandi nofs kappell min-naħa tat-tnaqqis tal-burokrazija?

MICHAEL FALZON: Jien naħseb li għandna nagħtu opportunità lil kulħadd sabiex jara d-dokument, imbagħad meta jogħġob lis-Sinjorija Tiegħek tlaqqagħna, nagħmlu kummenti fuq id-dokument in ġenerali, imbagħad jekk għandna issues partikolari, nippruvaw nittekiljawhom.

Jien żgur li m'iniex se nkun tip ta' persuna li noqtol id-diskussjoni, imma jekk se nimxu b'dan ir-rittmu se nagħtu lok, mingħajr ma jien qed nipponta subgħajja lejn ħadd, li fuq kull kelma noqogħdu nfettqu.

Għaliex ma nippruvawx – mingħalija għamel dan is-suġġeriment ukoll is-Sur Buttigieg – nagħtu l-opportunità lil kulħadd sabiex jara d-dokument fl-intier tiegħu, imbagħad jekk ikun hemm xi issues partikolari li jkunu ta' stumbling block enormi, nittekiljawhom.

Naturalment dan huwa sta għalik, Madam Chair, jiġifieri bl-ebda mod ma jien qed nużurpa xi poter ta' dan il-Kumitat.

Imma almenu nimxu għax jekk mhux se nagħmlu hekk l-ewwel nett se nitilfu l-fondi mhux ta' dan il-vot biss imma naħseb anke tal-vot ta' wara, u t-tieni nett qisna lanqas aħna ċerti… Mill-esperjenza tiegħi fil-prattika legali nista' ngħid li ġieli jkun hemm liġi li malli taqra l-ewwel biċċa tagħha tgħid li "dan" huwa abjad, imbagħad ikun hemm xi żewġ klawsoli 'l isfel li jġibuhulek iswed jew griż.

Jiġifieri jien qed nagħmel is-suġġeriment prattiku li naraw id-dokument fl-intier tiegħu u jekk hemm xi punti li huma ta' stumbling block monumentali, imbagħad niddiskutuhom.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak ħafna, Onor. Falzon, però din il-kwestjoni partikolari ta' bini ġdid fl-ODZ hija kruċjali għal dan is-settur li qegħdin niddiskutu bħalissa u anke għal dak li ġej 'il quddiem.

Il-fondi mhumiex se jintilfu għax dan il-Kumitat se jieħu l-ħin tiegħu biex inkunu ċerti li filwaqt li qed nagħtu spazju għall-iżvilupp agrikolu, inħarsu l-ambjent.

Kif qed jgħiduli hawnhekk ir-rappreżentanti tal-Ministeru responsabbli mill-agrikoltura, il-policy agrikola għadha qed tiġi żviluppata, jiġifieri mhuwiex il-każ li għax aħna qed nieħdu l-ħin tagħna fuq dawn il-punti, se ntellfu l-fondi.

Jiġifieri noqogħdu ftit attenti xi ngħidu biex din ma tintefax fuq dan il-Kumitat.

Wara kollox, dan il-Kumitat li jista' jagħmel huwa li jissottometti s-suġġerimenti tiegħu, imbagħad sta għall-Gvern biex jiddeċiedi.

Aħna qegħdin hawn biex nagħtu l-opinjoni tagħna u s'hemmhekk nistgħu naslu, imma ma nistgħux naqbdu nitkellmu inġenerali meta kull punt minn issa 'l quddiem, jista' jkun kruċjali għal dak li se jsir mill-ambjent kollu li fadlilna f'dan il-pajjiż.

Biżżejjed saret ħerba fl-aħħar snin.

MICHAEL FALZON: Għal darb'oħra bil-permess tiegħek, Madam Chair.

Jien m'iniex qed ngħid li l-fondi se jmorru għar-residenzi imma naħseb ilkoll naqblu… Pereżempju, jekk jien għandi dar tas-Sliema u qlibt farmer bir-razzett f'Ħad-Dingli – nassigurakom li m'għandi l-ebda intenzjoni li nagħmel dan – x'hemm ħażin li jien ikolli dwelling Ħad-Dingli jekk dik tkun se tiffaċilitali l-ħajja?

Il-punt li qed nipprova nagħmel jien huwa biex għall-prattiċità – il-ġurament ta' Segretarju Parlamentari ħadtu siegħa ilu u din il-policy qrajtha malajr wara nofsinhar – u almenu biex nimxu… Madwar din il-mejda hawn qbil li s-settur agrikolu għandna nibżgħu għalih.

MADAM CHAIR: U ninkorraġġuh.

MICHAEL FALZON: Jiġifieri s-suġġeriment tiegħi huwa li naraw id-dokument b'mod aktar ħolistiku milli noqogħdu narawh biċċa biċċa.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjak.

Kull min kellu x'jissuġġerixxi, issuġġerih u issa se mmorru biex naqraw il-kumplament tad-dokument session session u kulħadd jagħmel il-kummenti tiegħu kemm jista' jkun fil-qosor, imbagħad finalment huwa sta għall-MEPA jew għal min qed jieħu d-deċiżjonijiet fil-każ tar-responsabilità ġdida tal-Onor.

Id-dover tagħna hawnhekk huwa li niġbdu l-attenzjoni tal-Eżekutiv għal dak li jħassibna.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: L-idea li ma tiddaħħalx f'dan id-dokument kienet biex ikun hemm policy waħda bid-definizzjoni ta' farmer jew raħħal u din tkun fin-National Agricultural Policy li s'issa Malta qatt ma kellha.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: S'issa d-definizzjoni ta' bidwi kienet differenti għal kull skop; għal development policies kienu jużaw definizzjoni mod, għal trasferiment ta' art kienu jużaw definizzjoni oħra, eċċ. L-idea tal-Ministeru hi li anke biex nimplimentaw il-programm elettorali u l-proposti li hemm fih, ikun hemm definizzjoni waħda li kulħadd jimxi biha u allura għandek armonizzazzjoni.

MADAM CHAIR: Aħna dak li rridu ħalli nkunu nistgħu nagħmlu l-assessment tagħna kif suppost.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Jiġifieri l-idea hi li dik tiġi konkluża u kollox jirriferi għaliha bħalma qed jiġri f'affarijiet oħra.

MADAM CHAIR: Grazzi.

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Din il-policy se tiġi għad-diskussjoni quddiem dan il-Kumitat?

MADAM CHAIR: Iva, trid tiġi quddiem dan il-Kumitat għax dan il-Kumitat huwa dwar l-ambjent u l-ippjanar.

TONI BEZZINA: Mela allura li se nagħmlu huwa li se napprovaw din il-policy, liema policy se tkun marbuta ma' policies oħrajn li mhux se jiġu hawn.

Kieku dawn il-policies ġejjin hawnhekk, kieku forsi nkunu nistgħu ngħidu li mmexxu fuq din, imbagħad jekk ikun hemm problema f'dik il-policy niddiskutuha, imma jekk…

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Madam Chair, din il-policy għad trid tgħaddi mill-proċess tal-iStrategic Environment Assessment (SEA).

MADAM CHAIR: Mela lilna qed iserrħulna rasna.

Nispera li ħadtu nota ta' dak li ssuġġerejna and we can take it from there.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: L-iscreening u l-proċess tal-SEA kollu għad irid isir u proprju m'għamilniex l-SEA qabel, biex jekk ikun hemm xi rakkmandazzjonijiet u jinbidlu xi affarijiet, mhux ngħidu li diġà għamilna l-SEA u noqogħdu nerġgħu nbiddlu.

MADAM CHAIR: Nispera li ħadtu nota ta' dak li qegħdin ngħidu.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Meta jsiru applications għal farms ġodda, tista' ssir a farm and residence f'daqqa?

Jiġifieri jekk ikun hemm fulltime farmer u jirriloka l-farm tiegħu minn post għal ieħor u japplika biex jagħmel farm…

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Anzi aħna għandna numru ta' farms li qegħdin fl-abitat li rriduhom joħorġu mill-abitat.

CHARLES BUHAGIAR: Jiġifieri fl-istess waqt jista' jagħmel residence.

MADAM CHAIR: Mela ngħaddu għal Policy 2.2B: Farm Dwellings for Arable Farmers.

Sur Buttigieg, spjegalna ftit din il-policy u għidilna wkoll hekk l-Agricultural Advisory Committee twaqqfitx u jekk le, meta se titwaqqaf.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: L-Agricultural Advisory Committee se jitwaqqaf bħala parti mil-liġi tar-riforma tal-awtorità l-ġdida.

MADAM CHAIR: Jiġifieri għadha ma twaqfitx.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Le, għax ovvjament ħriġna l-public consultation document li llum qiegħed available online għall-iskrutinju pubbliku u din suppost għandha tiġi diskussa fil-Parlament, bejn wieħed u ieħor, f'Ġunju.

RODERICK GALDES: Din ukoll hija proposta li kienet suġġerita min-naħa tagħna lill-MEPA biex ikun hemm iktar checks and balances biex kull aplikazzjoni relatata ma' farms tgħaddi taħt l-iskrutinju ta' dan il-kumitat.

Jiġifieri bħal meta xi ħadd jagħmel applikazzjoni fejn jidħol bini storiku, tidħol il-Heritage Advisory Committee (HAC), fil-każ tal-farmers iridu jgħaddu minn taħt dan il-kumitat biex jassiguraw li dak huwa farmer ġenwin.

MADAM CHAIR: L-importanti li jkun hemm kriterji ċari għax b'discretional powers nispiċċaw immorru from the frying pan into the fire.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Qed nippreżentalkom it-terms of reference li se jkollu dan l-Agricultural Advisory Committee.

MADAM CHAIR: Grazzi.

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Din il-klawsola ma tagħmilx riferenza għal kemm għandu jkollok raba'.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Qiegħda f'part 6.

MADAM CHAIR: Hawnhekk hawn "of an existing building" jiġifieri mmaterjali jekk għandekx tomna jew tomnejn, jew tlieta jew għaxra.

Jiena ma nsibx problema dwar conversion ta' dak li diġà jeżisti.

Li dak li hemm inġibuh estetikament aċċetabbli u kumplimentari għar-raba' tal-madwar u għall-ambjent – għalkemm xorta jrid ikun segwit u kkontrollat – ma narax li hija problema.

Li diġà hemm nistgħu nirranġawh – u ħalluna mill-aluminium ikkulurit, aqtgħuha minn hemm għax vera ma jixraqx –… (Interruzzjonijiet) Le, allavolja ġol-farms.

(Interruzzjonijiet) Le, ibqa' ċert li jingħaraf.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Nassigurak li ma jingħarafx.

MADAM CHAIR: Jista' jkun li jkun hemm xi instances fejn bilfors ikollhom jagħmlu aluminium minħabba s-sanità.

Fejn bilfors ikun prerequisite, m'hemmx x'tagħmel, imma fejn jista' jkun, ma nagħmluhx għax Malta żgħira wisq biex jinħeba dan.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ma ninsewx li llum għandna r-requirements tal-building regulations.

MADAM CHAIR: F'dawk il-każijiet ma tistax tagħmel mod ieħor u anke fejn tidħol is-sanità, imma fejn nistgħu ma nagħmlux aluminium fil-kampanja.

F'ġieħ is-sewwa!

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Għad-domanda tal-Onor.

Bezzina, irrid ngħid li b'din il-policy wieħed ma jistax jibni residenza ġdida jekk hu arable farmer, anke jekk hu fulltime.

MADAM CHAIR: Tista' tagħmel conversion ta' li hemm.

Kif inhi l-policy llum, jekk għandek 20 tomna, din tista' tagħmilha.

MADAM CHAIR: U dik se titneħħa.

Jien hawnhekk ma rajthiex li qed titneħħa.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Għax jirriferi għal part 6 u part 6 titkellem biss fuq conversion u extensions.

Allura la m'hemmx "new dwelling", ma tistax tagħmlu.

Dan għamilnih proprju biex naqtgħu l-abbuż li kien isir.

MADAM CHAIR: Jekk għamiltu hekk, nifirħilkom.

Jien naħseb li l-aktar issue li għandna ħafna minna li hawn madwar din il-mejda hija kif se niġġustifikaw new buildings in ODZ.

Jekk dak ikun ġustifikabbli b'avvanz kbir fis-settur tal-agrikoltura u aħna nkunu nistgħu nikkalkulawh u nkunu nafu x'se jkun l-impatt tiegħu fuq l-ambjent… Ibqgħu ċerti li aħna lkoll irridu li jkollna l-agrituriżmu u li jkollna l-prodott tagħna.

L-issue tagħna hija fejn ikun hemm bini ġdid mhux ġustifikat.

Li dak li diġà hemm – li ħafna minnu mhux estetikament aċċettabbli għax ħafna mill-farms tagħna qed ikerrħu l-ambjent ħlief għal dawk li huma antiki u għad għandhom il-ġmiel tal-antikità imma m'għandhomx il-kumdità – nagħtuh valur estetiku li jixraq lill-pajjiż, naqblu miegħu ukoll.

TONI BEZZINA: Qed nifhem li "existing building" huwa building bil-permess.

MADAM CHAIR: Mhux hekk?

Ngħaddu għal Policy 2.2A li tgħid:

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Dik hija spjegazzjoni tal-paragrafu li qrajt qabel.

MADAM CHAIR: Tistgħu tispjegawhieli ftit, jekk jogħġobkom?

Hawnhekk qed nifhem xi ħaġa differenti milli fhimt f'ta' qabel.

(Interruzzjonijiet) Mela qed tgħiduli li dik tirriferi għal ta' qabel u m'għandhiex x'taqsam ma' din.

Mela nistgħu ngħaddu għal Policy 2.3A: Existing Livestock Farm Units (including pre-1994 farms).

Dan bażikament huwa dak li konna qed ngħidu qabel.

Jien naħseb li mitigation and soft landscaping, bħala kriterju għandu jiġi stabilit on a case-by-case basis.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dejjem hekk ikun hemm fil-każ ta' soft landscaping, naturalment jiddependi mil-location fejn ikun qiegħed u allura d-direttorat tal-ambjent, li għada pitgħada se jkun l-awtorità tal-ambjent, jagħmel ir-rakkmandazzjonijiet tiegħu skont il-każ li jkun.

Għalhekk fil-fatt huwa on a case-by-case basis; għax ma nistax immur ngħid li tliet metri huwa biżżejjed għax ġieli jkollok bżonn 10 metri.

MADAM CHAIR: That is completely understandable basta l-kreterji, allavolja on a case-by-case basis, ikunu ċari għax inkella jidħol element diskrezzjonarju li intom stess se tkunu tridu tirrispondu għalih.

TONI BEZZINA: Qabel kien hemm buffer zone ta' 183 metres mill-bini.

Din spiċċat?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dik għadna ma wasalniex għaliha fid-dokument.

MADAM CHAIR: L-Onor.

RYAN CALLUS: Ikkoreġini jekk jiena żbaljat, imma dwar li r-rampa tkun fuq ġewwa, f'din il-policy mhijiex qiegħda filwaqt li fil-policy l-oħra qiegħda.

Issa hawnhekk mhijiex imniżżla.

Hemm xi raġuni?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Għax hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq existing farms, mhux fuq dwellings.

Dan fuq il-farm building proprju.

RYAN CALLUS: Existing livestock units, għalhekk m'hemmx.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Eżatt.

MADAM CHAIR: Ngħaddu għal Policy 2.3B: New or Relocated Livestock Farms.

Hawnhekk qed ngħidu li fejn hemm livestock farms li għadhom ma jeżistux imma jridu jinħolqu, se jkun hemm permess biex isir dan anke mhux f'dak li hu ODZ.

Jiġifieri hawnhekk qed ngħidu li jekk il-kriterji li hawn hawnhekk jiġu milqugħa u osservati, jista' jingħata permess.

Dwar livestock farm li diġà qiegħed hemm, x'se jkun il-kriterju li jistabbilixxi u jiġġustifika li jsir bini ODZ ieħor meta dak il-livestock farm jista' jaqdi l-ħteġijiet, ħlief dak li qiegħed f'raħal jew f'belt?

(Interruzzjonijiet) Mela tajjeb, tajtni kemm se jkun l-impatt.

Se naqbdu sebgħa u se noħorġuhom mill-abitat għall-ODZ.

RYAN CALLUS: Fejn qiegħda fil-policy li dawk li se jkunu relocated iridu jkunu within development zone?

RYAN CALLUS: Dwar ir-relocation qegħdin naqblu, imma fejn qiegħda fil-policy li dawn il-farms għandhom ikunu fid-development zone biex jiġu relocated?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: M'għandniex problema li tiġi ċċarata imma hija ovvja li inti tagħmel relocation għax dawk qegħdin within scheme!

Dak li qiegħed ODZ, qiegħed ODZ.

Inti ma tmurx tagħmel farm għall-veduta!

RYAN CALLUS: Jien qed ngħid dan biex innaqsu l-possibilità ta' abbuż.

MADAM CHAIR: Fuq in-new livestock farms, għandkom f'moħħkom kemm jiflaħ il-pajjiż u x'jippermetti, kemm bħala prodott u anke għal dak li jiflaħ l-ambjent?

Għax jista' jkun hemm 100 f'sena li jitolbuk jagħmlu livestock farm.

Hemm xi limitu jew linji gwida?

RODERICK GALDES: Dan huwa settur li jirregola lilu nnifsu.

Pereżempju, fil-qasam tal-ħalib, għandhom il-kwota tal-ħalib li tippermettilna l-Unjoni Ewropea, jiġifieri inutli jagħmel farm tal-ħalib u ma jkollux fejn jieħu l-ħalib għax jispiċċa jkun qed jagħmel it-telf.

MADAM CHAIR: Mela din trid tillimita lilha nnifisha b'dawn ir-regolamenti.

RODERICK GALDES: L-istess fil-każ tal-majjali li wkoll għandhom il-kwota tagħhom; inutli dak li jkun jibni farm tal-majjali jekk m'hemmx domanda, għax ikun qed jagħmel telf kbir.

Jiġifieri kull settur għandu l-kontrolli tiegħu u mhuwiex vijabbli għal dak li jkun li jinvesti f'xi ħaġa li mhijiex se trendilu.

MADAM CHAIR: Tajjeb, weġibtni.

Jiena, bħala ċ-Chair ta' dan il-Kumitat, li jimpurtani huwa li dak il-bini jkun viżwalment addattat.

Li jinbidel minn trobbija ta' fniek għal trobbija ta' tjur lilna ma tagħmlilniex differenza, sakemm ir-regolamenti tas-sanità eċċ. ikunu segwiti.

L-importanti għalina hu li l-ambjent rurali tagħna ma jbatix.

Jiġifieri jien m'għandix oġġezzjoni għal din.

Hawn kummenti?

L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Fejn hemm slaughterhouse, tista' tagħmel retail magħha?

MADAM CHAIR: Aktar tard hemm imsemmi r-retail.

F'din le, imma iktar tard qiegħda msemmija.

TONI BEZZINA: Jiġifieri jekk għandek slaughterhouse, il-laħam trid toħorġu u tbigħu.

MADAM CHAIR: Ngħaddu għal Policy 2.5: Agricultural Stores.

Għal ħafna żmien kellna wħud mir-raħħala u gabillotti li ma kienx ikollhom permess biex jibnu kamra ta' ċertu daqs kif ikun stabbilit fejn ikunu jistgħu jżommu l-farm implements tagħhom.

Fil-fehma tiegħi dawn għandhom ikollhom il-possibilità li joperaw mill-għalqa tagħhom, però rridu naraw kif se nieħdu ħsieb biex dak l-iżvilupp ċkejken ma jsirx rife.

Hawnhekk għandna n-numri li jillimitaw kif se jsir dan l-iżvilupp u nixtieq inkun naf jekk għandkomx kummenti dwar dan.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Hawnhekk qed jingħad li biex ikollok agricultural store irid ikollok minimum size of holding ta' 5 tumoli.

Mill-esperjenza tiegħi fil-prattika, għandna ħafna farmers li għandhom inqas minn 5 tumoli.

Issa jien m'iniex qed ngħid li għal kull tomna għandna nagħtu permess għal store, imma naħseb li din għandha tinżel għal bejn 3 u 5 tumoli imma mbagħad l-istore ma jkunx ta' 30m2 metres imma jkun ta' 20m2, jiġifieri iżgħar.

MADAM CHAIR: Jien naħseb li jekk għandek għalqa żgħira, għandek bżonn tip ta' apparat li huwa ċkejken, imma jekk għandek ħafna għelieqi u għandek ħafna tmim jista' jkun li jkollok bżonn footprint kemm kemm ikbar.

Ikkoreġuni jekk jien żbaljata, imma xorta waħda wieħed irid jillimita ruħu għal dak li huwa stabbilit bi bżonn skont l-istudji li għamiltu intom u skont x'tiddetta l-agricultural policy dwar x'għandu bżonn ir-raħħal.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Jien m'iniex se nikkontesta l-limits li semma l-Onor.

Buhagiar, però jekk tinnota, hawnhekk daħlu żewġ thresholds.

Ma jfissirx li kull min għandu 5 tumoli, awtomatikament se jieħu 30m2.

Fil-fatt, id-dipartiment se jkun qed jirrikkmanda d-daqs li hemm bżonn.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Hekk hu.

Il-bidwi, jew min ikun qed jitlob dan it-tip ta' żvilupp, irid jiġġustifika għalfejn għandu bżonn dak id-daqs u jkun id-dipartiment, fuq l-informazzjoni kollha li se jkollu, bħall-produzzjoni, li jiddeċiedi d-daqs u jirrikkmanda biex naraw li l-iżvilupp li qed jintalab huwa ġustifikat għall-bżonn tal-bidwi.

MADAM CHAIR: Jien naħseb li fuq dan hawn qbil.

TONI BEZZINA: Li jinkwetana ftit huwa li min għandu 50 jew 60 tomna mhux se jgħaddi b'60 m2 biss.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Hemm il-basement area.

TONI BEZZINA: Imma min għandu 50 jew 60 tomna għandu bżonn apparat ħafna iktar minn min għandu inqas.

RODERICK GALDES: Onor. Bezzina, l-istatistika turi li 12-il bidwi biss f'Malta għandhom 60 tomna.

TONI BEZZINA: Imma allura dawk it-12-il bidwi x'se jagħmlu?

RODERICK GALDES: Imma trid tagħmel limitu!

MADAM CHAIR: Jien naħseb illi li wieħed jimxi on a case-by-case basis – dejjem basta jkun hemm kriterji stabbiliti anke għal dawn l-eċċezzjonijiet li għandna – huwa importanti ħafna.

TONI BEZZINA: Jiena perit prattikanti u kelli każijiet ta' klijenti bi 80 tomna, jitilgħu l-MEPA, ikun hemm iċ-chair tad-Development Control Commission (DCC) u tgħidilhom "jiddispjaċini, għandkom raġun imma jien marbuta mal-qies".

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ma rridux ninsew li f'ħafna raba' hemm numru ta' kmamar.

Il-policy tagħti l-faċilità li wieħed iwaqqa' dawk il-kmamar u jikkonglamarahom kollha flimkien u allura ma jibqax b'10 metri hawn, 10 metri hemm u 10 metri band'oħra, imma jiġu magħquda kollha flimkien.

Dik tagħmel differenza skjetta.

Ġeneralment fi 80 tomna jkun hemm numru ta' kmamar.

MADAM CHAIR: U jekk m'hemmx?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Hemm point 6 li qed tgħid:

Jiġifieri jekk ikun ġustifikat, jista' jiġi kkunsidrat.

MADAM CHAIR: L-Onor.

RYAN CALLUS: Din iż-żieda naħseb li hija pożittiva anke fid-dawl tar-realtajiet li l-bdiewa l-ġodda għandhom illum.

Ġieli smajna stejjer li kien hemm min irreġistra li għandu ċerti għelieqi u applika fuq kamra, imbagħad reġa' uża l-istess għelieqi.… Kif se tassiguraw li dan ma jsirx?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: L-artijiet qed jiġu constrained fuq il-map server tal-MEPA stess u l-art se tkun marbuta mal-kamra speċifika.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Nixtieq nerġa' inqajjem il-punt ta' holdings iżgħar.

Mill-istatistika li għandi hawnhekk jirriżulta li għandna 4,490 bidwi li għandhom bejn tomnejn u ħamest itmiem raba'.

Issa lil dawn b'din il-policy m'aħna se nagħtuhom l-ebda faċilità.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Iktar 'l isfel hemm li min għandu tomna u se jagħmel reservoir....

CHARLES BUHAGIAR: Le, mhux tomna għax tomna nifhimha.

Inti qed tgħid li jista' jagħmel pump room.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Imma jrid jagħmel ir-reservoir.

CHARLES BUHAGIAR: Jiena naf li anke għal tlett itmiem ikollok bżonn drip irrigation u jkollhom ħafna pajpijiet u l-magni li jaħdmu bihom illi jieħdu ħafna spazju.

Dawn żgur li għandhom bżonn kamra żgħira.

MADAM CHAIR: Ma jistgħux isiru taħt l-art dawn il-kmamar ħalli ma jkun jidher xejn?

CHARLES BUHAGIAR: Ma tistax għax l-ewwel irid ikollok kamra fuq l-art biex tagħmel taħt l-art.

Jekk m'hemmx kamra fuq l-art ma tistax tagħmel oħra taħt l-art!

MADAM CHAIR: Le, tista' għax jekk għandek ġiebja se tkun taħt l-art u jekk għandek kamra taħt l-art, issaqqafha.

CHARLES BUHAGIAR: Hux ma tistax tagħmel kmamar taħt l-art b'din il-policy?

RODERICK GALDES: Le, il-policy ma tippermettix.

MADAM CHAIR: Jien qed nissuġġerixxi li jsir dan.

RODERICK GALDES: Dak kien wieħed mis-suġġerimenti tagħna, però l-MEPA ovvjament mhux kollox tatna!

TONI BEZZINA: Għalhekk qegħdin hawnhekk, biex nikkonsultaw.

MADAM CHAIR: Onor. Galdes, dan huwa l-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp u rridu nkunu prattiċi.

L-impatt fuq l-ambjent in ġenerali, partikolarment dak viżiv, huwa paramount għax pajjiżna huwa żgħir u m'għadek tista' tmur imkien li ma tarax bini.

Jiġifieri inqas kemm naraw bini 'il fuq mill-art, dejjem aħjar.

Jiġifieri jekk wieħed għandu tomna u għandu bżonn fejn iqiegħed il-mutur tal-ħart u jista' jagħmilha taħt l-art, inħalluh jagħmilha taħt l-art.

Illum hemm mezzi fejn anke ventilation jista' jkollok.

Jekk isir hekk, ma jkun hemm ebda impatt fuq il-landscape u dak li jkun ikun qed jinqeda.

Jista' jkun ukoll li minflok il-kamra tkun m'għola sular fuq l-art, tkun biss tliet filati 'l fuq mil-livell tal-art.

Dawn huma affarijiet li naħseb ikun tajjeb li wieħed jikkunsidrahom jekk mhumiex diġà kkunsidrati.

Ngħaddu għal Policy 2.5B: Agricultural Stores for Arable Farming Established before October 1994.

MADAM CHAIR: Jien hawnhekk ma nsib l-ebda diffikultà dwar dak li hemm u dak li jista' jiġi anke landscaped biex ikun kumplimentari mad-dawrien tagħna. l-issue tiegħi dejjem tibqa' fuq x'se nippermettu bħala bini ġdid u x'se jidher minn dan il-bini ġdid li se nippermettu jsir.

TONI BEZZINA: Jiġifieri skont din qed ngħidu li fejn qabel konna nikkunsidraw sal-1967, issa se nieħdu sal-1994.

MADAM CHAIR: Imma issa rridu noqogħdu attenti li ma nerġgħux inkomplu nżidu bl-amment imbagħad niġu 10 snin oħra u nerġgħu ngħidu li se nagħmluhom, għax inkella lanqas se jibqa' fejn toqgħod labbra fil-kampanja.

Ngħaddu għal Policy 2.6: Greenhouses.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Li ma nistax nifhem hu kif nitolbu li jkun hemm is-siġar mal-greenhouses.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Dik tneħħiet.

CHARLES BUHAGIAR: Imma x'imkien hawnhekk semmejtu landscaping.

CHARLES BUHAGIAR: Għax li jkollok greenhouse u tagħmel is-siġar...

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Eżatt.

MADAM CHAIR: L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Jien li jinkwetani fil-case-by-case basis huwa x'jiddefinixxi jsirx landscaping jew le.

TONI BEZZINA: Jekk li tagħmel landscaping maġenb greenhouse huwa problema, għax ma naqbdux u neliminawha?

MADAM CHAIR: Għax forsi jkun hemm każijiet fejn ma tkunx se tagħmel ħsara.

RODERICK GALDES: Jista' ikun hemm każijiet fejn tkun tidher kerha mingħajr siġar.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ejjew nieħdu li jkun borderline case.

Inti trid tasal f'bilanċ fejn tara jekk intix se taċċettaha, jew inkella forsi tista' taċċettaha u jkun hemm ċerti miżuri ta' mitigazzjoni.

Illum bit-teknoloġija tista' tkun taf eżattament ix-shadow tas-siġar fejn se jirrifletti u jekk hemm bżonn inaqqas greenhouse waħda.....

TONI BEZZINA: Fil-każ ta' greenhouses naħseb li kważi kważi nistgħu ngħaddu b'Development Notification Order (DNO) il-greenhouses kollha.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Diġà neħħejna l-kundizzjoni li jekk ikun fiha inqas minn....

TONI BEZZINA: Din kważi kważi hija struttura temporanja.

Jiġifieri jekk nifilħu ngħadduha b'DNO....

MADAM CHAIR: Nissuġġerixxu li niffaċilitaw il-proċess għall-bdiewa u għal kull min qiegħed f'dan is-settur ħalli jkollhom free space biex jaħdmu, basta jirrispettaw...

RYAN CALLUS: Forsi għal dan il-għan nistgħu nagħmlu paragun.

Kien hemm legal notice li permezz tagħha, postijiet ta' fabbriki fil-Malta Industrial Parks (MIP) setgħu jiġu eżentati minn applikazzjoni, jiġifieri jagħmlu biss DNO.

Jekk aħna nistgħu nivvantaġġjaw…

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: L-ewwel nett dawk huma kontrollati mill-MIP u l-fabbriki huma diġà fuq site li hija zoned għal dawk l-affarijiet.

RYAN CALLUS: Però dawn huma serer li meta jiġu stallati jistgħu jiġu reversed mingħajr ma jħallu impatt.

Jien naħseb li b'hekk inkunu qegħdin ngħinu lill-bdiewa li verament huma ġenwini.

RODERICK GALDES: Onor. Callus, imma xi forma ta' permess irid ikun hemm għar-raġuni li meta huma jiġu biex japplikaw għall-fondi, l-EU titlobhom il-permess.

TONI BEZZINA: Aħna qed naqblu li jrid ikun hemm ċerta regolamentazzjoni.

MICHAEL FALZON: Ħadd mhu se jagħmel greenhouse jekk mhux bidwi.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jekk nagħmluha hekk nagħmluha li l-Agricultural Advisory Committee ikun ta l-clearance tiegħu.

TONI BEZZINA: Japplika għal DNO, però jikkonsulta mal-kumitat.

RYAN CALLUS: Imma trid tinżel fil-policy.

MADAM CHAIR: Issa meta jikkonkluduha, jiffinalizzawha.

Ngħaddu għal Policy 2.7A: Water Reservoirs and Pump Chambers

Jien personalment naqbel li għandu jkun hemm ġwiebi u li l-pump chambers għandhom ikunu tali li jkollhom l-inqas impatt possibbi, però l-ġwiebi għandhom ikunu mgħottija.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Fil-fatt il-konservazzjoni tal-ilma hija waħda mill-objectives tal-policy agrikola u naħseb tal-Gvern ukoll.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Hawnhekk ħsibna li ma jkunx hemm limitu għall-water storage fejn huwa underground, jiġifieri sakemm il-ġiebja hija mibnija u mgħottija bil-ħamrija u tista' terġa' tintuża, ma nimponux limitu u lanqas qed nimponu wkoll il-permess tal-iżvilupp.

B'hekk nistgħu – kif qal l-Onor.

Galdes – niffaċilitaw aċċess għall-fondi.

Ħallejna biss ċertu limitu ta' size li jista' isir fuq wiċċ l-art għax wieħed japprezza li biex tagħmel ġiebja taħt l-art tinvolvi ħafna spejjeż għat-tqattigħ tal-blat.

Jiġifieri min għandu holding żgħir imma jrid jagħmel reservoir biex ikun jista' jagħmel l-attività tiegħu, m'aħniex qed nobbligawh jidħol f'dawk l-ispejjeż kbar għax ma jkunx vijabbli.

Allura qed nippermettu ċertu size żgħir li jkun fih ċertu ammont ta' water storage.

MADAM CHAIR: L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Jiġifieri aħna qed ngħidu li issa l-kamra minn erba' piedi għoli tellajniha għal seba' filati minn wiċċ il-ħamrija.

U open reservoirs sa għoli ta' erba' piedi se jkunu permissibbli wkoll.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Jistgħu jkunu anke mgħottijin.

MADAM CHAIR: They should, ħalli jekk iridu li jkunu ta' ċertu kobor...

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Imma inkella l-ilma jevapora.

TONI BEZZINA: Għax konna għamilna żmien fejn konna eliminajna l-ġwiebi minn wiċċ l-art.

MADAM CHAIR: U mid-dehra kien ħafna diffiċli biex iġibu permess għalihom, xi ħaġa li ma tagħmel l-ebda sens għax water conservation huwa paramount għalina.

CHARLES BUHAGIAR: Għax jekk se tiriga by gravity, il-ġiebja għandha bżonn tkun għolja.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma ma nistgħux niġu f'sitwazzjoni li ngħollulhom tant li....

MADAM CHAIR: Kemm tkun tista' tagħmel irrigation by gravity.

CHARLES BUHAGIAR: Qed tissemma l-MEPA fil-policy imma l-MEPA se tispiċċa.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Imma fil-glossary it is defined bħala li tirriferi wkoll għal its successors.

MADAM CHAIR: Ngħaddu għal Policy 2.7B: Traditional Wind-driven Pumps.

Ovvjament din naħseb li kollha naqblu magħha għax issebbaħ il-landscape tagħna.

Ngħaddu għal Policy 2.8: Land for Agricultural Use.

Hawn xi ħadd għandu xi kummenti dwar din?

Naħseb li kulħadd jaqbel u jixtieq li l-ewwel għandha nirriċiklaw il-bini li diġà jeżisti.

Ngħaddu għal Policy 2.9: Land Demarcation, Walls and Gates.

Il-kumment tiegħi dwar din huwa li fejn jista' ikun, u kemm jista' jkun, ikunu ħitan tas-sejjieħ proprja, għax anke l-franka li tirriżulta meta jitwaqqa' bini, meta tmur fir-raba', jekk ma titgħatthiex bi creepers u bajtar tax-xewk eċċ., xorta tkun għadha daqsxejn… Ħu ħsieb Perit Ellul, tħallihomx jaħarbulek dawn għax importanti.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Irridu napprezzaw li l-ġebel tas-sejjieħ l-antik qed jispiċċa, allura l-idea tagħna kienet li nużaw recycled franka stones, però mhux il-kantun sħiħ.

Min hu mill-area tas-Siġġiewi jinduna li l-ħitan tas-sejjieħ jirriflettu l-ġebla li hemm taħt u allura jużaw il-franka.

Aħna qed ngħidu li jekk il-franka tkun imkissra u tinbena kif qed tgħid il-policy, bit-traditional method normali, m'hemm xejn ħażin li inti tuża recycled franka stone.

MADAM CHAIR: Basta ma nispiċċawx b'xi ħafna ħitan tal-kantun maqtugħ bl-eżatt għax nirrovinaw kullimkien.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Imma dak mhuwiex traditional.

MADAM CHAIR: Għalhekk qed ngħid jien!

Diġà naraw ħafna bħalu fil-kampanja.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Fuq din il-policy partikolari ma ninsewx li bejn in-naħa ta' fuq ta' Malta u n-naħa t'isfel ta' Malta tqum differenza kbira.

Il-ħitan tas-sejjieħ fin-naħa ta' fuq ta' Malta huma ġeneralment magħmulin mill-qawwi, filwaqt li fin-naħa t'isfel ta' Malta huma ġeneralment magħmulin mill-franka.

Jiġifieri jekk inti se tmur titfa' l-franka fin-naħa ta' fuq se jistona, u tant ieħor bil-maqlub.

Għalhekk il-policy hija miktuba kif inhi miktuba, biex kemm jista' ikun tirrelata skont l-area li tkun fiha.

MADAM CHAIR: U li tiffaċilità li jsiru dawn il-ħitan tas-sejjieħ għax qabel kien hemm ftit tal-problema biex wieħed jirranġahom, mhux trid tgħaddi minn martirju sħiħ biex tirranġa ħajt tas-sejjieħ!

Safejn naf jien din qiegħda parti mill-policy u hija importanti ħafna.

Anzi kważi rridu nagħmlu li wieħed huwa obbligat jirranġa ħajt tas-sejjieħ.

Anke l-Gvern għandu jkun obbligat li jirranġa dawk li hawn mat-toroq kollha.

Veru li huma tal-privat, imma b'xi mod jew ieħor irid jinstab kompromess biex dawk il-ħitan tas-sejjieħ li huma mat-toroq, speċjalment tal-kampanja, jitranġaw għax tagħmel differenza kbira għal-landscape tagħna.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Sal-lum aħna ma nippermettux rubble walls li ma jeżistux bħalissa għax ngħidulhom fragmentation.

Permezz ta' din il-policy se jkunu permissibbli, basta l-parcel ma jkunx iżgħar minn tomna.

Qed nifhem tajjeb?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Hekk hu.

CHARLES BUHAGIAR: F'każ fejn il-parcels huma iżgħar minn tomna, se nippermettu xi tip ta' fence almenu biex nuru l-boundary?

MADAM CHAIR: Bajtar tax-xewk.

CHARLES BUHAGIAR: Jista' ikun fence li jkollu climber miegħu, ma jimpurtax.

MADAM CHAIR: Jew tista' tagħmel fence u xxeblek xi ħaġa.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Barra minn Malta ġeneralment li jsir hu li jagħmlu żewġ posts u jagħmlu wire-fence...

MADAM CHAIR: U trid ixxeblek xi ħaġa miegħu imma mhux bħalma konna fi żmien l-Ingliżi bil-barbed wire ma' kullimkien.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Paragrafu 3 jgħid:

CHARLES BUHAGIAR: Però f'dak il-każ m'hemmx area għax l-oħra hija one tumolo.

Qed tgħidu li gate ma tridx tkun wiesgħa iktar minn tliet metri.

Mill-esperjenza tagħna, il-country lanes huma dojoq ħafna u fi tliet metri ma jdurx it-tractor żgur.

MADAM CHAIR: Dik x'differenza tagħmel, jekk tiżdied?

TONI BEZZINA: Safejn naf jien trid 4.5 metri.

U rridu naraw it-tip ta' gates li jiġu permessi.

(Interruzzjonijiet) Imma hemm injam u hemm injam, jiġifieri rridu niddefinixxu ftit għax imbagħad mal-injam jagħmlulek affarijiet oħra.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jekk se mmorru għal 4.5 metri huwa impossibbli li ssir kollha tal-injam; bilfors irid ikollok frame tal-ħadid.

MADAM CHAIR: Imma jkun mgħotti.

TONI BEZZINA: Jiġifieri aħna qed ngħidu li mal-ħajt tas-sejjieħ se jibda jgħaddi bix-xulliel.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dejjem skont fejn tkun located.

MADAM CHAIR: Diġà qalilna li jekk ikun fin-naħa ta' fuq ikun mod, u jekk fin-naħa t'isfel, ikun mod ieħor.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jekk qed nitkellmu fuq in-naħa tas-Siġġiewi, l-Imqabba, il-Qrendi....

TONI BEZZINA: Imma dak fuq it-tip ta' materjal.

Jien qed nitkellem fuq il-metodu ta' kostruzzjoni.

TONI BEZZINA: Imma traditional jiġifieri kif għaddej bħalissa?

Jekk se tuża ġebla riċiklata ma tistax tibni ħajt tas-sejjieħ kif jinbena llum skont il-legal notice.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ovvjament inkunu rridu nbiddlu l-legal notice biex tiġi in line ma' din.

MADAM CHAIR: Ngħaddu issa għal Policy 2.10: Access to Arable Farm Holdings.

Naħseb li din ilkoll naqblu fuqha.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Ikollna ħafna każi fejn il-ħamrija tkun taflija u jekk tagħmel il-gravel, jitlaq.

MADAM CHAIR: U jekk tagħmel il-compacted xorta jitlaq meta jixxarrab.

CHARLES BUHAGIAR: Iva, jitlaq.

Jiġifieri assolutament ma jservi għal xejn.

Li inti tagħmel path ġewwa ħamrija, ġo areas taflija bil-gravel, ma jqabbadx.

MADAM CHAIR: Mela araw x'tissuġġerixxu.

Intom il-periti hawnhekk.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Fil-fatt konna domna ħafna biex ħriġna b'din il-policy u tkellimna ma' soil conservationists u erġajna bdilna....

MADAM CHAIR: X'kien ir-riżultat?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Bażikament l-aħħar qbil kien fuq kif ħarġet, but it wasn't an easy policy to formulate.

MADAM CHAIR: Tagħmel gravel ikbar.

TONI BEZZINA: Il-gravel se jinżillek u jxammarlek mal-ġnub.

(Interruzzjonijiet)

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Kien hemm min qalilna li l-grass blocks expensive għall-bdiewa.

MADAM CHAIR: Jekk inħalluha gravel trid tara wkoll is-size tal-gravel għax hemm il-gravel żgħir imbagħad aktar kbir.

Jien nimmaġina jekk l-art tkun taflija tagħmel gravel ikbar.

RYAN CALLUS: Napprezza li dan huwa suġġett diffiċli.

Li rrid ngħid huwa li l-ewwel nett il-kunsilli lokali mhumiex qed ilaħħqu mat-talbiet għall-manutenzjoni ta' dawn it-toroq u t-tieni nett it-toroq, għall-bdiewa dejjem qed imorru għall-agħar.

Irridu naraw kif se nsibu l-bilanċ.

Nammetti li mhuwiex faċli.

Il-grass blocks huma sbieħ, però forsi huma expensive anke biex tpoġġihom, u l-gravel imur mal-ġenb meta tgħaddi ħafna drabi minn fuqu.

Veru hija deċiżjoni diffiċli, però naħseb li trid tiġi indirizzata għax hija waħda mill-ikbar concerns tal-bdiewa u r-raħħala.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Għar-rigward il-grass blocks ma ninsewx li l-ħaxixa Ingliża hija meqjusa bħala an invasive species.

Barra minn hekk, hija wkoll xi ħaġa li tirrikjedi ħafna ilma, jiġifieri jekk ma tkunx qed tingħata ħafna ilma se nispiċċaw dejjem ovvjament bil-pattern tal-plastic.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Veru li dwar il-gravel naqbel magħkom li kif jgħaddi ftit taż-żmien dan attwalment se...

MADAM CHAIR: Jiena personalment xorta mal-gravel naqbel, ma rridx plastic u affarijiet simili fuqu.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Fir-realtà ma stajniex insibu xi ħaġa aħjar minn...

TONI BEZZINA: Però bil-gravel teknikament se jkollok il-problemi.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Se jkollok bżonn ta' aktar maintenance.

TONI BEZZINA: Mhux biss.

Malli dan ixomm naqra ilma se jixxammar.

Li titfa' il-konkos u tkerrah kullimkien?

CHARLES BUHAGIAR: L-għelieqi ġieli jkunu qegħdin f'livelli differenti u jkunu quite steep u anke fit-tafal.

Forget it li se tagħmel il-gravel u ssibu!

MADAM CHAIR: Imbagħad għandek l-eċċezzjonijiet.

CHARLES BUHAGIAR: Imma din il-policy mhijex qiegħda tagħmel allowance għall-eċċezzjonijiet.

Jekk ikun hemm li qegħdin fuq it-tafal u allura huwa ovvju li kif se jagħmlu l-gravel se jaqa' l-għada, il-MEPA jistgħu jmorru janalizzaw x'jirrikjedi l-post u jieħdu deċiżjoni.

CHARLES BUHAGIAR: Però trid tidħol fil-policy li jrid ikun hemm alternative.

MADAM CHAIR: Iva, naqbel miegħek mija fil-mija.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Fil-bidu konna għamilna li fi clay soils ikun permitted il-grass blocks, però wara public consultation neħħejniha.

Issa jekk tridu nerġgħu nintroduċuha għall-clay soils...

CHARLES BUHAGIAR: Jien naħseb li x'imkien għandna nagħmlu li meta jkun hemm każijiet partikolari – jien qed nirriferi għat-tafal – wieħed jikkunsidra l-użu ta' materjali oħrajn.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ma ninsewx li dawn il-policies qegħdin hemmhekk biex jagħtu a general guidance, imbagħad ovvjament ikun hemm exceptions.

(Interruzzjonijiet) Imma dik hija r-responsabilità tal-bord biex jieħu deċiżjoni.

Bir-rispett kollu, il-bord mhux qiegħed hemmhekk biex ikun rubber stamp!

MADAM CHAIR: Imma qabel, fi żmien ieħor, hekk konna.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Il-bord qiegħed hemm biex jagħmel id-domandi, ikollu r-risposti imbagħad jieħu d-deċiżjonijiet li għandu jieħu.

TONI BEZZINA: Aħna għalhekk qed ninsistu li dawn l-affarijiet ikunu parti mill-policies ħalli ma jkunx rubber stamp.

RYAN CALLUS: Il-fatt li l-bord ikollu lok ta' għażla, minn banda huwa tajjeb, però xi drabi mhux dejjem tasal għall-unanimità li tixtieq.

MADAM CHAIR: Imma l-bord ikollu esperti fuq il-qasam partikolari u dawn jistgħu jintalbu jagħmlu rapporti fuq tali lokazzjonijiet u jgħidu x'inhu l-aħjar materjal li għandu jintuża.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Madam Chair, jien naqbel miegħek li hemm bżonn il-flexibility.

Intom il-MEPA u intom tridu tiddeċiedu.

RODERICK GALDES: Jien naħseb li għandna ndaħħlu proviso li jgħid li f'każijiet speċifiċi l-bord jista' jieħu deċiżjoni li jikkunsidra materjali differenti.

MADAM CHAIR: Naqbel, basta ma jkunx hemm abbuż.

Ngħaddu issa għal Policy 3.2A: New Boutique Wineries.

MADAM CHAIR: Dawn huma new buildings...

MADAM CHAIR: Le, jekk inti trid tagħmel winery, suppost li dak li jkun diġà għandu l-bini jew għandu l-bini u tista' tagħmel estensjoni miegħu, imma new buildings in ODZ, għal winery u mhux għal winery, jien ma naqbilx miegħu.

RODERICK GALDES: Xtaqt ngħid ftit għalfejn inħadmet din il-policy.

L-inbid huwa wieħed mill-prodotti tat-territorju Malti.

Is-sussidji tal-EU ġew diversifikati matul is-snin biex kemm jista' ikun inżidu l-ammont ta' dwieli, u żidna l-ammont ta' dwieli għal madwar 10,000 tomna, però sfortunatament is-suq ma ġiex diversifikat kif suppost biex immorru għan-niche product li għandna bżonn.

MADAM CHAIR: Niche product, jiġifieri fis-sens li l-għenba tkun kibret Malta?

RODERICK GALDES: Mhux neċessarjament.

MADAM CHAIR: Ħafna mill-għeneb qed jiġi minn barra.

RODERICK GALDES: Bħalissa s-settur ma jistax jikkompeti mal-inbid li dieħel minn barra, speċjalment inbid ta' kwalità li jinxtara bi prezz irħis ħafna f'supermarkets.

Għalhekk jenħtieġ immorru għal xi ħaġa li hemm domanda għaliha, fosthom li jkun hemm inbid organiku u inbid ta' ċerta kwalità relatat mar-reġjun u se ninsistu biex indaħħlu l-marka ta' kwalità fuqu biex tagħtih iktar valur.

Il-ħsieb tagħna, anke bħala politika tal-argikoltura, hu li mmorru għal niche product u mmorru għal xi ħaġa relatata ma' boutique wineries, biex inti toħloq ukoll heritage trail fil-pajjiż ta' wineries li diġà bdew u kellhom suċċess u jidher li hemmhekk irridu mmorru – m'iniex se nsemmi każijiet partikolari, però tafu li hemm wineries li kellhom suċċess b'dan il-mod – iktar milli mmorru għal xi ħaġa ta' produzzjoni massima – kif niftakru l-wineries il-kbar – li jmorru għal produzzjoni aktar kummerċjali.

Irridu mmorru għal xi ħaġa li tkun speċifika li tivvalorizza l-prodott tagħna.

Imma biex il-bdiewa tagħna jmorru għal dak il-qasam, bilfors irid ikollhom il-faċilitajiet ħalli jkunu jistgħu jagħmlu wineries apposta.

MADAM CHAIR: U l-winery bilfors trid tkun mal-holding ta' fejn hemm id-dwieli?

RODERICK GALDES: Iva, għax inti trid tkun marbut mat-territorju, inkella ma jkollokx l-iskop partikolari.

Nistgħu nħarsu pereżempju lejn il-winery li ġiet żviluppata f'Ta' Qali.

Żgur li 'l hemmhekk irridu mmorru u mhux lejn dak li kellna qabel, li jkollna dik il-massa ta' produzzjoni li, fil-fehma tiegħi, mhijiex qed tikkompeti tajjeb mal-prodotti li hawn fis-suq.

MADAM CHAIR: U kemm taħseb li l-pajjiż jiflaħ minn dawn?

RODERICK GALDES: M'aħniex qed naraw li se jkun hemm xi talba qawwija, però il-ħsieb tagħna hu li min se jinvesti f'winery se jinvesti f'xi ħaġa differenti milli għandna bħalissa.

Bħalissa qed tikber ħafna fis-suq id-domanda għal inbejjed organiċi, m'hemmx biżżejjed supply u Malta tista' tkun ideali għal suq bħal dan.

TONI BEZZINA: Naqblu li jrid ikollok 20 tomna biex tingħata permess?

MADAM CHAIR: U tliet ħaddiema fulltime u anke jkun organiku u artiġjanali.

RODERICK GALDES: Il-konsegwenza li ma mmorrux għal dan li qed jiġi ssuġġerit hija li ħafna bdiewa se jaqilgħu d-dwieli li għandhom għax is-suq mhux se jkampa.

Kif nafu, riċentement diġà ħadna daqqa qawwija.

MADAM CHAIR: Mela ħalli niċċaraw il-ħsieb tagħna.

Intom qed tissuġġerixxu li jekk ikun organiku, artiġjanali, jiġifieri speċifiku għat-territorju u mhux tal-massa....

RODERICK GALDES Tal-massa diġà huwa catered for.

MADAM CHAIR: Jien dik hija l-biżgħa tiegħi.

RODERICK GALDES: Però trid tħalli wkoll li l-eċċess li għandna ta' dwieli, imur għal prodott differenti.

MADAM CHAIR: U jekk ma jmurx għal prodott differenti mhux se jingħata l-permess għal dawn il-wineries, jiġifieri dan ikun irid iġib feasibility study....

RODERICK GALDES: Hekk hu.

Anke r-Rural Development Programme (RDP), il-pjan tagħna tal-agrikoltura min-naħa tal-Unjoni Ewropea, qed jiffinanzja dawn it-tip ta' proġetti biex immorru għal xi ħaġa iktar selettiva u speċifika.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Apparti minn hekk, ma' din hemm ukoll marbut l-employment ta' three fulltime workers.

MADAM CHAIR: Hekk ikkonvinċejtuni, basta specific, controlled u speċjali, għax mill-bqija ma narax għalfejn.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ma ninsewx il-policy tal-bidu, jiġifieri l-1.2.

Tajjeb ħafna.

Hawn iktar rimarki?

Ma jidhirx li hawn għalhekk ngħaddu għal Policy 3.3: New Buildings for Olive Oil Production.

Nimmaġina li hawnhekk se noħorġu bl-istess argumenti.

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Fhimt sewwa li l-permess tal-winery irid ikun imġedded kull sena?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Le, kull ma jrid jagħmel dak li jkun hu li jibgħat ir-return tal-impjegati tiegħu lill-awtorità.

MADAM CHAIR: U kif dan ma jibqax jopera, x'se jiġri minn dak il-building?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Tapplika Policy 1.2, kif għedt qabel.

TONI BEZZINA: Jiġifieri appena l-bini jispiċċa jintuża bħala winery, irid jaqa' jew jista' isir change of use tiegħu skont Policy 6?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jekk tkun xi ħaġa permissibbli bil-policy, tista' tiġi kkunsidrata; m'aħniex se ngħidulu biex iwaqqa' imbagħad nerġgħu nikkunsidraw għax ma jagħmilx sens.

TONI BEZZINA: Jiġifieri jekk jien għandi winery, żammejtha għal ħames snin u wara ħames snin niddeċiedi li nżarma, nista' naqlibha għal dwelling għax permissibbli.

RODERICK GALDES: Madam Chair, fuq taż-żejt taż-żebbuġa nixtieq ngħid li dan huwa wieħed mill-iktar prodotti li jista' ikun valorizzat.

Fil-fatt riċentement kellna kok ta' fama internazzjonali li ddeskriva ż-żejt taż-żebbuġa ta' Malta bħala wieħed fost l-aqwa fid-dinja.

Diġà għandna min qed jinvesti f'dan is-settur u hemm lok li dan ikun wieħed mill-prodotti li aħna nistgħu nagħmlu marketing tiegħu mhux biss għas-suq lokali, imma għal xi forma ta' exports.

M'aħniex qed naraw li jkun hemm xi kwantitajiet kbar, però il-possibilità qiegħda hemmhekk.

Allura rridu nagħtu wkoll lill-bdiewa tagħna l-aċċess biex jinvestu f'qasam li jista' jkun vijabbli.

MADAM CHAIR: Basta jkun artiġjanali mhux nispiċċaw nimpurtaw iż-żebbuġ minn barra biex nagħmlu ż-żejt.

RODERICK GALDES: Inutli nippromwovu prodotti li għandhom bħalhom l-Italja u forsi jkunu anke orħos minn tagħna.

Irridu mmorru għal xi ħaġa li hija tagħna.

MADAM CHAIR: Għalhekk jien dejjem ninsisti għal dak li jkun artiġjanali.

Il-mass production ma tgħoddx għalina għax ma nistgħux nikkompetu, imma xi ħaġa artiġjanali, aħna nistgħu neċċellaw fiha.

Nistgħu ngħaddu għal Policy 3.4: New Buildings for Bee Keeping and Honey Production.

Jien naħseb li din hija niċċa oħra li wieħed għandu jinkoraġġixxi.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Irrid ngħid li napprezza li hawnhekk naqas in-numru ta' bee colonies u sar aktar reali għax fil-bidu kienet li jrid ikollok 150 registered bee colonies.

Mir-riċerka li għamilna aħna, wieħed biss forsi hawn li għandu 150 registered bee colonies u allura kienet tkun policy.…

MADAM CHAIR: Ngħaddu għal Policy 4.2: Farm Diversification, New Farm Retail Outlets.

L-Onor.

RODERICK GALDES: L-idea tagħna hi li mmorru għal prodotti u esperjenza ġdida anke għat-turisti stess.

Ejjew ma ninsewx li aħna għandna 1.5 miljun turist li jiġu hawn Malta kull sena u li jridu jduqu jew ikollhom esperjenza ta' xi ħaġa li jipproduċi l-bidwi u r-raħħal Malti.

Pereżempju, din il-ġimgħa għadna kemm nedejna r-regolamenti tal-ġbejna.

Il-ġbejna qegħdin nagħmlu marketing tagħha bħala prodott ta' oriġini Maltija u li huwa tagħna.

Il-ġbejna hija fost l-aktar prodotti li tinbigħ mill-farms tagħna, partikolarment f'Għawdex u allura hemm potenzjal biex din tista'....

MADAM CHAIR: Mela la tinbigħ dirett mill-farm holding innifsu għalfejn se nagħtu permessi ġodda għal new retail shops?

RODERICK GALDES: Waħda mill-affarijiet li qed tinsisti fuqha l-Unjoni Ewropea u għalhekk daħħalna dawn ir-regolamenti, hi li fil-każ tal-ġbejna jiddaħħlu ċerti miżuri biex ovvjament jinżammu r-regolamenti dwar is-saħħa sabiex ma jkunx hemm tixrid tad-deni rqiq.

MADAM CHAIR: Minn fejn tinbiegħ, jew minn fejn tintgħamel?

RODERICK GALDES: Mit-tnejn; irid ovvjament ikollok area fejn ikun hemm il-preparazzjoni.

MADAM CHAIR: Imma ma tistax tkun parti mill-farm din?

RODERICK GALDES: Dawn qed isiru wkoll, però imbagħad jagħmel sens li inti jkollok ix-showcase tal-produtturi li jridu jinvestu.

MADAM CHAIR: Imma hemm għalfejn ikun hemm aktar bini?

RODERICK GALDES: Il-bini se jkun ġol-farm stess.

RODERICK GALDES: L-idea tagħna hi li l-bdiewa u r-raħħala jkollhom ix-showcase tagħhom ta' dak li qed jipproduċu.

Jekk qed ngħidu "construction" allura qed tibni xi ħaġa ġdida.

Almenu jien hekk nifhimha.

Jekk inti diġà għandek il-bini u għandek open space ta' farm tradizzjonali u se tibni aktar, mhux neċessarjament se tissalvagwardja l-karattru tal-farm.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Qed nitkellmu fuq 15m2.

RODERICK GALDES: Il-countryside tagħna hija simili ħafna għal dik ta' Sqallija.

MADAM CHAIR: Imma aħna ħafna iżgħar.

RODERICK GALDES: Jekk tmur Chiaramonte Gulfi issib li dan huwa post li għandhom trail qawwija ta' nies li jbigħu ż-żejt taż-żebbuġa.

MADAM CHAIR: Jien m'għandix problema ma' dak.

RODERICK GALDES: Issa jew se mmorru għal xi ħaġa fuq il-post li inti qed tagħmel marketing għat-turisti, jew inkella....

MADAM CHAIR: Imma inti qed tipparaguna d-daqs ta' Sqallija maċ-ċkejkna Malta.

Jien m'għandi l-ebda oġġezzjoni dwar din tal-bejgħ tal-prodott Malti, anzi naħseb li għandna naqbdu dik it-triq, imma biex immorru f'dik it-triq ma rridux nirvinaw dawk il-farm holdings li diġà għandna billi nkomplu nibnu ġo fihom.

RODERICK GALDES: Imma mhux hekk qed ngħidu.

Dawn se jkunu strutturi żgħar.

MADAM CHAIR: Din kulħadd jaqbel magħha li nagħmluha, imma importanti li jibqgħu strutturi żgħar mhux imbagħad nibdew nibnu…

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Però hemm ukoll ħafna limitations, fosthom it-ten consolidated tumoli.

Hemm imbagħad li jrid ikollok aċċess dirett fuq it-triq biex allura ma toħloqx passaġġi ġodda.

MADAM CHAIR: Aċċess dirett fuq it-triq se tillimita ħafna farms li qegħdin....

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: Imma ma tistax toħloq x'imkien...

MADAM CHAIR: I get your point and it is a valid point, imma ċerti nies li jiġu għall-esperjenza, jippreferu jaslu ġo farm għand Alla u ommu – kif ngħidu bil-Malti – għax hija esperjenza ta' farm holding vera, milli waħda fuq it-triq.

Għalhekk trid tara fejn se tagħmilhom.

IS-SUR SHARLOT CAMILLERI: L-idea kienet li ma noħolqux passaġġi ġodda fl-għelieqi, jiġifieri ridna nħallu dik bħala safeguard.

Barra minn hekk, biex inkompli ma' dak li qal l-Onor.

Galdes, l-idea hi li nqassru s-supply chain, jiġifieri lill-bdiewa nagħtuhom il-faċilità li jbigħu huma dirett mill-post u anke jiddiversifikaw fil-prodotti.

MADAM CHAIR: L-Onor.

Toni Bezzina.

TONI BEZZINA: Jiġifieri aħna qed ngħidu li jekk għandek għaxar tomniet jagħtik sa 30m2 u l-15m2 huma addizzjonali għat-30m2.

Se tagħtu wkoll ċans li jsir parking.

Għandkom f'moħħkom kemm se tagħtu bħala ammont ta' spazju għall-parking?

MADAM CHAIR: Għax ara kemm se tittieħed art minħabba f'hekk!

Għandek għalqa li minflok se tagħmilha bil-patata jew whatever, se tkun ħamrija mballta.

Aħna qed nagħmlu l-kummenti tagħna u se nisimgħu ukoll x'għandhom xi jgħidu l-NGOs, imbagħad sta għalikom li tiddeċiedu.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Tal-parking nistgħu nneħħuha.

MADAM CHAIR: Jien hekk naħseb ukoll.

Jekk hemm diġà aċċess dirett għat-triq?!

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: L-importanti għalina hu li Transport Malta jgħidu li huwa safe li wieħed jista' jipparkja mal-ġenb.

MADAM CHAIR: If anything jipparkjaw 'il bogħod u jiġu bil-mixi.

U jekk hemm farm li qiegħed iktar fid-diżabitat imma jista' jkun hemm aċċess għalih bir-riġel, dan ma jistax ikollu l-istess faċilità li ġol-farm tiegħu jbigħ?

Mhux li bilfors jibni kamra, imma li jkun jista' jbigħ.

Mela jekk kif qegħdin tgħiduli, l-liġi llum tgħid li dan jista' jbigħ, għalfejn ħassejtu l-bżonn li tagħtu l-permess li tinbena kamra oħra?

(Interruzzjonijiet) Ma tistgħux tirregolawha xorta jekk diġà jistgħu jbigħu?

Qed nagħmilha tal-avukat tax-xitan ħalli nagħmlu l-aħjar ħaġa għar-raħħala, imma bl-inqas impatt fuq l-ambjent.

Dak huwa l-għan tiegħi mhux biex nagħmlu l-ħajja diffiċli.

Jekk dan diġà qed isir, nistgħu nirregolawh mingħajr ma jkollna iktar bini?

Għax se jkollna 30m2 biex nibdew, imbagħad inżidu 15m2 oħra.

Qed ngħid hekk biex insibu l-bilanċ.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Dak kien l-għan tagħna.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dawn ħafna minnhom huma fiż-żoni, pereżempju tat-triq li tieħu għall-Imġarr.

Ħafna minnhom ikunu bil-vann u min jipparkja 'l hemm u min jipparkja 'l hawn.

Hekk almenu qed jiġu regolarizzati.

MADAM CHAIR: Imma dawk tal-vann se jibqgħu, m'hawn imkien li se nneħħuhom.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma dawn li jbigħu huma l-prodotti tagħhom.

Mela almenu qed nipprovdulhom faċilità li anke jekk għamlet ix-xita, dawn ikollhom post minn fejn ibigħu.

MADAM CHAIR: Aħna rridu li huma jkunu jistgħu jbigħu l-prodott tagħhom, imma l-punt hu fejn se taqta' linja.

TONI BEZZINA: Naħseb li dak li qed jgħidlek l-Onor.

Buhagiar hu li jekk jien għandi diġà farm u biċċa minnu se nużah bħala retail, hemm għalfejn napplika għal change of use, jew inkella awtomatikament biċċa minnu....

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Trid tapplika għal change of use; m'aħniex qed ngħidu li qed tiġi eżentat mill-permess.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Il-policy ta' wara tidħol f'din taċ-change of use.

MADAM CHAIR: Jiena ċ-change of use ma jdejjaqni xejn, jiena bini ġdid idejjaqni.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Però l-ammont ta' 15m2 hu żgħir ħafna meta tqis li jrid ikollok għaxar tomniet consolidated land.

RYAN CALLUS: Imma dak fil-każ ta' arable farming għax imbagħad hemm il-livestock farming.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Il-livestock farming jistgħu jagħmluh ġol-curtilage, jiġifieri jkollok il-ħajt tal-farm.

Meta tgħoddhom kollha f'daqqa tirrealizza li se nieħdu ammont kbir ta' art.

On a case-by-case basis it's completely justified u nifhimhom 100%, imma if we can come to the same result mingħajr ma nibnu ħafna iktar, ikun aħjar għal kulħadd.

Malta lanqas se tibqa' mfittxija għal dawn l-affarijiet jekk lanqas biss jibqa' raba'!

Tridu taraw il-collective result.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Il-policy għalhekk qiegħda ddisinjata kif inhi ddisinjata u għalhekk imbagħad se jsir l-SEA fuqu biex jekk xi ħaġa tiġi flagged li se jkun hemm impatt....

MADAM CHAIR: Isserħilna rasna dwar dan?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dak huwa xogħol l-SEA.

Imbagħad il-Gvern irid jieħu deċiżjoni dwar x'se jagħmel b'dak l-istudju; jista' jibqa' għaddej għax qed jieħu deċiżjoni konxja jew inkella jista' jgħid li jrid jirrevedi fuq dik.

MADAM CHAIR: Għax quddiemna aħna m'għandna l-ebda studju as such dwar x'inhu l-projection u x'se jkun ir-riżultat.

Issa jekk intom tgħidulna li se timxu kif suppost u bl-SEA u b'kollox, imbagħad ħaġa oħra.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Aħna obbligati li nagħmlu dawn l-affarijiet.

RODERICK GALDES: Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq fully-fledged farmers li għandhom diġà qafas u infrastruttura biex jaħdmu.

M'aħniex qed ngħidu li kull min għandu tomna art se jagħmel retail, jiġifieri ma npinġuhiex daqshekk ħażina s-sitwazzjoni.

Però wieħed irid jifhem ukoll li dawn iridu jaħdmu f'ODZ, ma jistgħux jaħdmu f'post ieħor.

Jekk ma jsirx fl-ODZ fejn tridhom jagħmlu dan ix-xogħol jew investiment?

MADAM CHAIR: Imma jekk diġà jeżisti farm holding u għandu minn fejn ibigħ, għalfejn għandu bilfors jibni 15m2?

Jekk m'għandux biżżejjed tagħtih, imma jekk diġà għandu?!

RODERICK GALDES: Jeżistu każijiet fejn persuna tkun trid tagħmel display area ta' ċerti prodotti, bħal pereżempju l-ħalib.

MADAM CHAIR: Case-by-case basis u lil min hu ġenwin agħtuh, però mhux blanket policy.

RODERICK GALDES: Aħna hekk qegħdin ngħidu.

TONI BEZZINA: Kif se nserrħu rasna li dan il-post verament se jintuża għar-retail.

Irid jippreżenta xi liċenzja?

MADAM CHAIR: Għax dan jista' jżid 15m2 imbagħad ma jużahx għar-retail.

RODERICK GALDES: Bħal kull żvilupp ieħor, jekk l-awtorità ikollha rapporti li qed jintuża ħażin, se tieħu passi mill-ewwel u hemm l-infurzar.

L-istess ħaġa ġara meta saru żviluppi li ma ntużawx għall-iskop li suppost kienu saru.

U l-istess ħaġa dawn; jekk ikun hemm rapport li qed jintuża ħażin, se tidħol l-awtorità bl-enforcement.

MADAM CHAIR: Aħna napprezzaw ħafna l-punt tiegħek, imma l-problema dejjem tkun li once li jkunu nbnew, inbnew.

TONI BEZZINA: U anke biex tidentifikahom, tkun problema.

MADAM CHAIR: Jiġifieri wieħed irid joqgħod mhux b'seba' mitt għajn biss imma b'aktar, għax ir-riżultat kollettiv ta' dawn il-policies kollha jien għadni ma nistax nimmaġina x'se jkun.

One has to be very careful and selective biex jagħti dawn it-tip ta' permessi lill-individwu u għandhom jingħataw biss lill-individwu li veru għandu f'moħħu li jagħmel dan it-tip ta' negozju u żvilupp.

TONI BEZZINA: Fuq li l-15m2 jintużaw għar-retail, se nagħmluha fil-policy?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Il-problema hi li ma nafx kif nistgħu ndaħħluha.

TONI BEZZINA: Pereżempju, bħalma fil-każ tal-wineries hemm li jrid ikollhom tliet ħaddiema, dawn iridu japplikaw għal liċenzja jekk se jagħmlu ħanut.

Forsi tistgħu tagħmluha li jippreżenta l-liċenzja.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Iva, nistgħu.

Aħna nnaqqsu l-burokrazija rridu.

Jiġifieri jekk dawn iridu jħallsu iktar liċenzji u ħafna kummiedji minn dawn, bir-rispett kollu it's going to backfire big time għax il-gabbillott mhux se joqgħod jidħol f'dan ix-xogħol kollu.

Jien għalhekk qed nagħmel il-punt tiegħi hawnhekk biex min għandu bżonn veru spazju għar-retail, ikollu.

Kemm ħsibt li se jaqla' mill-ġbejniet?

(Interruzzjonijiet) Onor. Galdes, jien is-Siġġiewi naħdem u naf.

RODERICK GALDES: Nassigurak li huwa l-iktar settur vijabbli li hawn bħalissa.

MADAM CHAIR: Imma min ikun ċkejken ma tridx toqgħod tgħabbih b'liċenzji u ħafna spejjeż żejda, għax inkella taqtagħlu qalbu qabel ma jibda.

MICHAEL FALZON: Fuq 15m2 żgur li ma tistax tagħmillu xi kundizzjoni li jkollu tliet impjegati.

MADAM CHAIR: Mhux għalhekk!

L-espert qed jgħidilna li direct sales diġà huma permissibbli, m'hemmx liċenzji u m'hemmx affarijiet żejda, nissimplifikaw l-affarijiet.

Aħna li jinteressana hu l-impatt fuq l-ambjent rurali u agrikolu.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Hemm każ partikolari int u nieżel in-niżla ta' Marsalforn li kulħadd jaf bih.

60 sena ilu il-mara li kienet il-bidwija bdiet dan l-imbierek outlet u llum huwa wieħed mill-ikbar imprendituri u għandu 'l fuq minn 200 tomna.

MADAM CHAIR: Il-punt tiegħi hu li min għadu se jibda ma ngħabbuhx b'liċenzji u b'burokrazija żejda biex jibda jekk qed nippruvaw ninkoraġixxu lill-bidwi jbigħ il-prodott tiegħu b'mod dirett.

RODERICK GALDES: Nassigurak li l-bdiewa m'għandhom l-ebda interess li jispekulaw fuq l-art tagħhom għax huma għandhom bżonn dak l-ambjent biex ikunu jistgħu jbigħu l-prodott.

MADAM CHAIR: M'għandix dubju dwar dan għal dak li jirrigwarda l-bdiewa ġenwini.

RODERICK GALDES: Barra minn hekk, jekk ikun hemm spekulazzjoni, nassigurak li hemm iċ-checks and balances neċessarji biex tittieħed l-azzjoni meħtieġa.

Ikun żball li bidwi jispekula mill-oġġett li għandu biex jaħdem bih.

Ngħaddu għal Policy 4.3A: Conversions to Visitor Attractions

Jien dwar conversions m'għandix problema.

CHARLES BUHAGIAR: Jista' dak li jkun ikollu l-għelieqi u jagħmel garden centre b'din il-policy?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Jekk inti għandek sa 50m2 tista' tagħmel farm retail fiha.

Jekk għandek between 50m2 and 150m2 tista' tagħmel farm retail and exhibition educational space imbagħad over 150m2 taqleb għal agro-tourism.

CHARLES BUHAGIAR: Jiġifieri ma tistax tuża din il-policy jekk ikollok għaxar tomniet raba' b'xi greenhouse u razzett fin-nofs u trid tikkonvertihom f'garden centre.

Dik tista' ssir b'Policy 6.2 li għad irridu niġu għaliha.

TONI BEZZINA: Cooking ikun permess fihom?

Jiġifieri tista' tagħmel ftit tasting fil-post imma mhux issajjar.

RYAN CALLUS: Biex nibqgħu fuq l-istess argument, allura f'Policy 4.2 huwa permissibbli cooking on site.

MADAM CHAIR: Mela fuq Policy 4.3B naqblu.

Ngħaddu għal Policy 4.4: Agro-tourism Accommodation.

RODERICK GALDES: Kif tafu, matul is-snin dejjem iddiskutejna – kemm dan il-Gvern kif ukoll dak preċedenti – li għandu jkollna xi forma ta' agro-tourism policy f'pajjiżna.

Meta ġejna biex niddraftjaw din il-policy – u tajna s-sehem tagħna bħala Segretarjat – ħassejna li kellna nkunu konservattivi ħafna, fis-sens li ma ridniex li b'agro-tourism inkunu qed infissru li nagħtu permess lil kull min irid jagħmel lukanda fil-kampanja.

Allura rajna l-possibilità kif jista' jiġi żviluppat agro-tourism taħt tliet binarji, waħda minnhom hija li dak li jkun irid juża xi farm abbandunat kif hemm tal-majjali fejn għandna madwar 30 minnhom li żarmaw, u b'hekk ikunu jistgħu jsibu xi forma ta' użu għalihom.

MADAM THE CHAIR: Imma mhux ġdid.

RODERICK GALDES: Le, biex tagħmel xi ħaġa ġdida jrid ikollok 60 tomna consolidated, li mhumiex ftit.

Fil-fatt kulma hawn bdiewa li għandhom 60 tomna consolidated, huma sitta biss.

Binarju ieħor huwa li dak li jkun jirrestawra post antik li ikun abbandunat.

Barra minn hekk daħħalna provisos bħal li jrid ikun hemm l-infrastruttura meħtieġa.

Dan għamilnih sabiex nagħtu lok għal ċerti binjiet li jkunu jistgħu jintużaw.

Pereżempju, case in point, dan l-aħħar il-Gvern ħareġ sejħa ta' interess fuq bini partikolari fl-Imġarr li jista' jiġi żviluppat f'dak is-sens.

Dan huwa bini li għandu valur storiku, jinsab mitluq u jista' jiġi konvertit fi proġett ta' agro-tourism.

Jiġifieri għandna xi forma ta' binjiet li jistgħu jintużaw għal dan l-iskop u l-idea tagħna kienet li nużaw il-bini eżistenti.

Jien m'iniex qed nara li se jkun hawn xi ammonti kbar ta' proposti għal new agro-tourism complexes għax il-policy ma tantx tagħtik minħabba l-ammont ta' art li hemm bżonn, però l-policy qed tagħti lok lill-bidwi per se, li jekk hu ma jistax jiżviluppa waħdu għax m'għandux il-mezzi finanzjarji, sabiex jidħol f'partnership billi jżewweġ ix-xogħol tiegħu ma' xi ħadd li jkun jista' jgħinu kummerċjalment u anke fl-aspett ta' turiżmu għax il-bidwi ma jistax jagħmel kollox waħdu; huwa jieħu ħsieb l-għalqa u t-tkabbir tal-prodotti tiegħu mbagħad isib sostenn sabiex isir il-proġett.

Jien naħseb li din hija fost l-iktar policies konservattivi li stajna mmorru għaliha.

Fil-preżent m'għandna xejn u diġà kellna min ħa xi forma ta' permess għall-agro-tourism, imma issa qed niddefinixxuh u qed ngħidu li għandu jkun proġett li jkun vijabbli bl-inqas ħsara fuq l-ambjent.

MADAM CHAIR: Fil-fehma tiegħi naħseb li dawk il-binjiet – kemm antiki kif ukoll mhumiex – li jistgħu jintużaw għal dan l-għan għandna niffaċilitawlhom il-proċess u ma nħallulhom l-ebda burokrazija biex ikunu jistgħu jintużaw għal dan l-għan, però illi nagħtu lok għal żviluppi ġodda, anke jekk dak li jkun irid ikollu 60 tomna, meta lanqas biss nafu l-cumulative effect ta' dawn il-policies kollha li aħna qegħdin nintroduċu… Fil-fehma tiegħi, jekk hemm diġà bini eżistenti li jista' jintuża għal dawn l-għanijiet ejjew neżawrixxuh – jinbiegħ, jinxtara, jibdel l-idejn, isir change of use, isir consortium jew għaqda ta' ħbieb jew ta' negozju, whatever – imbagħad nikkunsidraw li jkun hemm bini ieħor, apparti minn dak diġà eżistenti, li it will pepper l-ambjent tagħna.

Galdes qed jgħid li ftit huma dawk li għandhom 60 tomna, imma hu stess qed jgħid li jista' jkun hemm ħafna individwi li jikkonglomeraw.

Immaġina jekk għal kull 60 tomna, apparti minn dak li diġà jeżisti, nerġgħu nibnu.

Jien nixtieqkom li ddawru l-ħsieb tagħkom lejn dik in-naħa.

Aħna mija fil-mija favur l-agro-tourism u lkoll naqblu li hawn ħafna binjiet li jistgħu jintużaw għal dak l-għan u li dawn għandhom jingħataw kull tip ta' għajnuna biex dawn jinbidlu f'dan it-tip ta' negozju li jista' jġib forma ta' turiżmu li tant għandu bżonn il-pajjiż, imma li issa ngħaddu policy oħra li għal kull 60 tomna, ġiet minn fejn ġiet, se jkun hemm binja oħra… Jien ma nafx il-prodott aħħari "Malta" x'se jkun ifisser.

Kif tafu intom, min imur f'pajjiż għall-agro-tourism jkun jixtieq ikun f'post li jekk jista' jkun, x'ħin iħares mit-tieqa 'l barra, ma jarax bini.

F'Malta, u issa anke kważi f'Għawdex, ma baqax post fejn tista' tmur u li fih ma tarax bini.

Immaġinaw jekk din il-policy timmaterjalizza, x'se tkun tfisser.

Jien naħseb li jekk isir hekk, il-prodott aħħari Malti mhux se jkun dak li aħna nixtiequ.

Nerġa' nagħmilha ċara li kull bini li jista' jiġi wżat b'dan il-mod, jew fejn diġà hemm bini eżistenti li qed jintuża b'dan il-mod u mhuwiex regolat, ejjew nagħtu l-għajnuna tagħna ħalli dak li jkun jagħti servizz u jagħti wkoll spinta 'l quddiem lil dan is-settur, imma fejn jidħol bini ġdid, jien nissuġġerixxi li naħsbuha darbtejn.

RODERICK GALDES: Però wieħed irid iżomm quddiem għajnejh ukoll li f'din il-policy, minkejja li qed tgħid li dak li jkun irid ikollu 60 tomna, hemm ukoll ċerti provisos, bħal li jridu jkunu 60 tomna li mhumiex ta' ħsara għall-ambjent....

MADAM CHAIR: X'tifhem biha "mhumiex ta' ħsara għall-ambjent"?

RODERICK GALDES: Jiġifieri li ma jkunux ġo area skedata.

Imma jekk aħna se ngħidu le għal kollox....

MADAM CHAIR: Aħna m'aħniex qed ngħidu le għal kollox, anzi qed ngħidlek iva għal kollox u le għal ħaġa waħda biss!

RODERICK GALDES: Imma trid tagħti opportunità lil min fil-pajjiż għandu proġett tajjeb li jista' jrendi mhux biss valur miżjud għall-ekonomija....

MADAM CHAIR: Mela take it at face value meta tiġi quddiemek u agħtih permess.

Imma mhux tagħmilha li kull min għandu 60 tomna jew jista' jgħaqqad 60 tomna, tagħtih permess!

RODERICK GALDES: Nassigurak li huma ftit ħafna l-bdiewa li għandhom 60 tomna.

MADAM CHAIR: Imma jistgħu jgħaqqdu l-holdings tagħhom.

RODERICK GALDES: Iva, u dak hu l-kunċett, li jrid ikun hemm iktar għaqda għax 'l hemm irridu nmorru.

Inutli jkollok ħafna mill-kampanja tagħna mitluqa għaliex il-farmers qed jitilqu mix-xogħol u allura m'hemmx min jaħdimha.

MADAM CHAIR: Imma din m'intix se ssolviha billi tagħmel dan.

RODERICK GALDES: Imma jekk għandna nies li lesti li jinvestu, kif kien hawn min diġà għamel, fi proġett sostenibbli – issemma każ partikolari f'Għawdex – ma tagħtihomx iċ-ċans jinvestu?

Jekk irridu nitkellmu fuq l-impatt, irridu ngħidu li l-akbar impatt sar bir-rationalisation mhux b'dawn l-affarijiet!

MADAM CHAIR: U xbajna nikkundannawh għax hija ħaġa ħażina!

RODERICK GALDES: Imma jekk immorru għal skop residenzjali mod, u biex nippromwovu l-valur miżjud ta' pajjiżna, mod ieħor!

Daqskemm tajna għal lukandi!

MADAM CHAIR: Onor. Galdes, ir-rationalisation hemm għadha u two wrongs don't make a right.

Jien hawnhekk I have to acknowledge the fact – u kemm-il darba semmejtu – li l-ħsara li saret fis-snin li għaddew hija kbira, imma ma tiġġustifika bl-ebda mod li aħna nkomplu nagħmlu iktar ħsara lill-ambjent!

Ir-rationalisation se nirriversjawha lura?

Le, ir-rationalisation għadha hemm u dak li għadu ma nbeniex, f'ħin jew ieħor se jinbena.

Ġib quddiem għajnejk issa x'se jifdal wara li dak kollu li kien ġie razzjonalizzat mill-Gvern Nazzjonalista jinbena u nkomplu nibnu aħna wkoll kull biċċa li baqa'.

Dik ġib quddiem għajnejk!

Kif se tidher Malta meta dan kollu jimmaterjalizza?

Aħna m'aħniex qed ngħidu biex ma jsirx agro-tourism, anzi qed ngħidu li għandna ninkoraġġuh.

Hemm ħafna bini eżistenti u hemm fejn jista' jsir congolmeration u landscaping ta' art li jista' jintuża għal dan il-għan mingħajr ma nirvinaw dak li baqgħalna fil-pajjiż.

Dik hija l-opinjoni tiegħi.

RODERICK GALDES: Madam Chair, nassigurak li l-policy mhijiex qiegħda f'dak is-sens u anke l-mod kif se titħaddem ma jistax isir dak li qed tgħid inti.

MADAM CHAIR: Għaliex le?

RODERICK GALDES: Għax b'dak id-daqs huwa mpossibbli li tagħmel dak it-tip ta' żvilupp.

Jekk tara kull proġett li se jiġi rreġistrat f'60 tomna ma ssibx daqstant artijiet biex tagħmel dak l-iżvilupp.

MADAM CHAIR: Inti stess qed tgħid li tista' tgħaqqad l-artijiet!

RODERICK GALDES: Imma l-artijiet xorta se jkunu rreġistrati ma' proġett wieħed.

MADAM CHAIR: Il-fatt jibqa' li għal kull 60 tomna se jkollna building.

RODERICK GALDES: Le, mhux hekk qed ngħidu.

MADAM CHAIR: Imma hemm il-potenzjal li jkun hekk.

RODERICK GALDES: Imma potenzjal żgħir.

MADAM CHAIR: Imma xorta jeżisti.

RODERICK GALDES: Inti taħseb li huwa faċli li tgħaqqad lill-bdiewa daqshekk malajr?

Għadek ma tafx kemm huma konservattivi biex jaslu flimkien!

TONI BEZZINA: Is-60 tomna jridu jkunu flimkien?

MADAM CHAIR: Iva, jridu jkunu flimkien.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Il-vantaġġ ta' din hija li bl-agro-tourism se tikkonsolida l-art mhux se tiffragmentaha.

Jien m'għandi l-ebda problema li fejn jeżisti bini li jista' jintuża għal dan l-għan ngħinuhom u jekk dak il-bini jkollu bżonn ta' estenzjoni żgħira skond dak li ftehemna hawnhekk, nikkonċeduh, imma almenu nibqgħu b'dak il-bini diġà eżistenti mhux nispiċċaw li kull fejn għandna 60 tomna li nistgħu ngħaqqduhom – u believe me ma tistax tgħid safejn naslu – se jkollna bini ieħor fil-kampanja.

Jien sempliċement qed nagħmel dan l-appell, wara kollox intom se tkunu qegħdin tiddeċiedu.

Nerġa' ngħid li l-pożizzjoni tiegħi bħala Chair ta' dan il-Kumitat hija li huwa mportanti li nkunu kawti ħafna li nżidu dak il-bini kollu f'areas ODZ u f'areas rurali.

Jekk aħna qed inbigħu lil pajjiżna bħala destinazzjoni fejn tmur għal agro-tourism ma jkun jagħmel l-ebda sens li wieħed imur għal din l-esperjenza meta kull fejn iħares jara bini.

Aħna ma nistgħux nipparagunaw irwieħna ma' pajjiżi oħra minħabba ċ-ċokon tagħna.

Ejjew nagħmlu agro-tourism b'esperjenza differenti u partikolari tagħna u nikkonċentraw biex inġibu lis-settur 'il quddiem b'dik l-ispeċjalizzazzjoni mhux li nibnu kull ma baqgħalna.

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Jiġifieri jekk jien napplika għall-agro-tourism, għal kull 60 tomna tagħtini spazju ta' 400 metru, jew nista' napplika darba u rrid nieqaf?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jekk inti l-istess applikant, darba tista' tapplika.

TONI BEZZINA: Jiġifieri ma nistax insib partner…

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Dażgur li le!

TONI BEZZINA: Lili li jinkwetani hu li min għandu razzett tal-majjal – li nafu li għaddejjin minn sitwazzjoni diffiċli –....

MADAM CHAIR: Jalla jużawh ir-razzett tal-majjal.

Aħjar milli ntellgħu aktar bini!

TONI BEZZINA: Imma mbagħad nispiċċaw ngħalqu l-irziezet tal-majjali biex ninvestu fl-agro-tourism?

MADAM CHAIR: Li hemm, jien irridu jintuża.

Hawn ħafna rziezet tal-majjali li minħabba li sfortunatament fil-leġiżlatura l-oħra nqerdet l-industrija tal-majjali spiċċaw mitluqa u jridu jintużaw.

Imma niefqu hemm, mhux inkomplu nibnu!

Anzi għandna ngħinu lil dawn li għandhom l-irziezet tal-majjali ħalli jużawhom, imma mhux nibni iktar!

MICHAEL FALZON: Hemm ukoll il-kundizzjoni li wieħed irid ikun ilu jopera ħames snin qabel jagħmel l-applikazzjoni.

MADAM CHAIR: Imma jekk se jinħolqu ġodda.

MICHAEL FALZON: Xorta waħda.

MADAM CHAIR: Inti qed tgħid li biex tieħu l-permess trid tkun ilek topera fil-agro-tourism għal ħames snin?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Bħala farmer.

MADAM CHAIR: Imma xorta ma tkunx għadek bdejt topera fl-agro-tourism.

Ejjew inkunu oġġettivi.

RODERICK GALDES: Il-ħsieb tal-policy hu li nidderiegu dak l-iżvilupp fil-farms eżistenti mhux fil-farms il-ġodda.

MADAM CHAIR: Fejn hemm farms tal-majjali jew ta' xi ħaġa oħra li issa m'għadhomx joperaw, naqbel mija fil-mija, anzi naħseb li għandkom tgħinuhom b'mod dirett u tneħħulhom il-burokrazija ħalli jikkonvertu u jmorru f'din il-linja, imma mhux nippruvaw noħolqu kullimkien binjiet, li għalkemm qed tgħidu li diffiċli biex issir għax irid ikun hemm 60 tomna, xorta qed tagħtu permess biex issir!

L-Onor.

RYAN CALLUS: Jien naħseb li jagħmel sens li għandek binjiet li kienu farms u li issa m'għadhomx jintużaw li jintużaw għal skop ieħor milli nħalluhom eyesore kif inhuma, però fejn m'iniex qed nara salvagwardji huwa fis-sens li f'daqqa waħda dawn l-irziezet se jkollhom potenzjal ġdid.

MADAM CHAIR: Mhux aħjar milli nħalluhom hemmhekk jaqgħu?!

RYAN CALLUS: Jien m'iniex qed nirriferi għal dawk imma għal dawk li sal-lum għadhom qed joperaw.

MADAM CHAIR: Hija affari tagħhom jekk iridu jagħmlu change of use.

RYAN CALLUS: X'salvagwardji se nagħmlu biex min qed jopera bħalissa u qed jagħti l-kontribut tiegħu fis-settur tal-majjali, b'din il-policy....

MADAM CHAIR: It's a free market, jiddeċiedu huma!

RYAN CALLUS: B'din il-policy se nwasslu sabiex min għadu fis-settur tal-majjali, li huwa settur diġà batut, iħalli dak is-settur u jmur fl-agro-tourism.

MADAM CHAIR: Jekk jirrendilu aktar u jmur aħjar, affari tiegħu.

RODERICK GALDES: Onor. Callus, imma ejjew naraw minn fejn tlaqna.

Meta dħalna fl-Unjoni Ewropa lil dawn il-farmers konna għednilhom li l-laħam tagħna mhu se jikkompeti ħadd miegħu u se nibqgħu għaddejjin.

Meta mbagħad dħalna fl-Ewropa kien hemm ħames snin fejn stajna napplikaw is-safeguard clause biex f'każ ta' diżastru f'dan is-settur nkunu nistgħu nagħfsu l-buttuna u nwaqqfu l-importazzjoni.

Minflok ma sar hekk, ħallejna l-importazzjoni għaddejja u dawn qalgħu daqqa tant li kien hemm ħafna mill-farmers li lanqas kienu jafu x'se jagħmlu bl-irziezet tagħhom.

Dan huwa s-settur li writtna aħna u bħalissa qed nippruvaw inqajmuh fuq tiegħu u qed inħeġġuhom sabiex jiddiverisifikaw.

Jekk m'aħniex se nagħtuhom iċ-ċans sabiex jiddeversifikaw, xorta waħda se jmutu.

Aħna qegħdin ngħidulhom sabiex jiddiversifikaw fi prodotti oħrajn jew inkella jaraw kif jimmassimizzaw il-potenzjal li għandhom.

Din tal-majjal jien ma narahiex problema għall-fatt li bħala farms huma l-aktar li jinkwinaw lill-ambjent u allura jagħmel sens li tikkontrolla permezz ta' żviluppi oħrajn li jkunu aktar ambjentalment nodfa.

Aħna nafu safejn jista' jwassal is-suq u nafu li hemm numru ta' farmers li mhumiex qed ikampaw għax sejrin ħażin u hemm oħrajn li sejrin tajjeb u żgur li dawn m'għandhomx l-interess li jitilqu s-settur tagħhom, però nerġa' ngħid li s-suq jirregola lilu nnifsu.

Irridu naraw il-kuntest ta' suq Ewropew li dħalna fih u rridu nagħtu xi forma ta' alternattiva lil dawn in-nies sabiex ikunu jistgħu jiddiversifikaw.

MADAM CHAIR: Jien nappellalkom sabiex tikkunsidraw dawn il-punti li ġew imqajma hawnhekk, però ovvjament id-deċiżjonijiet finalment teħduhom intom; aħna għamilna s-suġġerimenti tagħna.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Fil-każ ta' new building jissemmew l-400 metru kwadru, però ma jissemmiex kemm-il sular wieħed jista' jibni.

MADAM CHAIR: One storey u basement.

RYAN CALLUS: Minn fejn toħroġ?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Aħna ma nixtiequx nillimitaw 400 metru kwadru fuq sular wieħed.

RYAN CALLUS: Mela fuq tnejn?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Mhux bilfors fuq tnejn lanqas; jista' jkollok blocks fuq xulxin.

RYAN CALLUS: Jiġifieri għalik huwa aċċettabbli li jkollok żvilupp fl-ODZ ta' tliet sulari?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Ovvju li le!

RYAN CALLUS: Però fil-policy m'hawn imkien li ma jistax ikollok binja ta' aktar minn żewġ sulari fl-ODZ.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: U m'għandhiex tkun hemm.

MADAM CHAIR: Jekk pereżempju għandek post fejn kien hemm barriera u se tagħmlu agro-tourism.… Hemm min għandu żvilupp sħiħ ġo barriera.

Mur is-Siġġiewi u ara.

RYAN CALLUS: Imma allura nniżżlu "f'siti bħal barrieri".

MADAM CHAIR: Jekk tħossu li aħjar titniżżel allura nissuġġerixxu li titniżżel.

RYAN CALLUS: B'din il-policy hawn xi ħadd li jista' jwaqqafni jekk jien napplika għal binja ta' tliet sulari?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Dażgur li tista' tapplika.

Tista' tapplika kemm trid, imma ma tgħaddilekx!

RYAN CALLUS: Fejn qiegħda mniżżla fil-policy li ma tgħaddilix?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ejjew niftgħu kollox fil-perspettiva tiegħu.

Bil-policies li għandna llum, kemm-il lukanda ta' erba' jew ħames sulari tajna ġol-ODZ?

MADAM CHAIR: Allaħares immorru f'dik l-estremità!

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma bil-policy kif inhi llum tista' ssir.

RYAN CALLUS: Sur Buttigieg, jien tlajt Membru Parlamentari mhux biex ngħid x'sar ħażin u nkompli nagħmel bħalu!

Jien qiegħed hawn biex intejjeb l-affarijiet u li jkun hawn min jgħidli li għaliex diġà sar hekk, allura nkomplu nagħmlu hekk, għalija mhuwiex aċċettabbli.

Aħna qegħdin hawnhekk biex intejbu l-affarijiet mhux biex inkomplu nagħmlu l-affarijiet agħar milli huma!

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Naqbel miegħek kompletament u l-policy qiegħda miktuba b'tali mod u manjiera li inti trid tara l-kuntest tagħha.

RYAN CALLUS: Din is-salvagwardja mhijiex qiegħda fil-policy.

(Interruzzjonijiet) Case-by-case basis tfisser li tagħti l-possibilità għal kollox.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma hekk irid isir għax jekk tkun fi pjanura, sular jaf ikollu mpatt ukoll!

TONI BEZZINA: Però jekk la tgħaddi din il-policy jien napplika biċċa għal sular, biċċa għal żewġ sulari u biċċa għal tliet sulari, kif se tirregola?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma jekk jien, bħala awtorità, nikteb li ma tistax taqbeż iż-żewġ sulari, awtomatikament ikun ifisser li għandek dritt għal żewġ sulari.

Dejjem hekk ġiet interpretata.

RYAN CALLUS: U min-naħa l-oħra tista' tiġi interpretata li tista' tibni aktar minn żewġ sulari.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Ippermettuli niċċaraha ftit.

Fil-paragrafu 4.4(e) qed jingħad li:

RYAN CALLUS: Imma tfisser li ma tistax tibni tliet sulari?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Dan ifisser li jekk madwarek għandek 10 sulari kullimkien, iva tista' tagħmel tliet sulari, imma jekk madwarek għandek żewġ sulari, forsi tista' ttella' żewġ sulari, u jekk madwarek għandek sular wieħed, forsi xorta ma tistax ittella' aktar minn sular wieħed.

Mhux aħjar nimxu on a case-by-case basis kif dejjem imxejna?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Il-kuntest huwa importantissimu għax hemm ODZ u hemm ODZ.

Ejjew ma nitfgħux l-ODZ kollha f'keffa waħda għax mhux l-istess.

Hemm ħafna bini fl-ODZ diġà eżistenti li qiegħed quddiem il-MEPA għas-sanctioning.

Jekk dak jista' jiġi ssanzjonat u jintuża, anke b'change of use, nużawh u ma nħalluhx ikerraħ l-ambjent u mhux nagħtu blanket permit biex nibnu iktar.

Iktar minn hekk aħna hawnhekk ma nistgħux nagħmlu.

L-Onor.

Bezzina.

TONI BEZZINA: Jien li jinkwetani hu li nispiċċaw li meta titla' applikazzjoni, lil wieħed ngħidulu mod....

Kif se niddeċiedu?

Min se jiddeċiedi?

Jista' jkun hemm abbuż?

Nibdew nidħlu fl-interessi li fnew lil dan il-pajjiż fil-leġiżlatura li għaddiet u li allaħares qatt jerġgħu jiġu, bħal political pressure u affarijiet simili.

Kif se nirregolaw biex dawn l-affarijiet ma jsirux?

RODERICK GALDES: Imma l-abbuż sar meta kellna policies miktuba.

RYAN CALLUS: Aħseb u ara b'policy mhux miktuba x'se jiġri!

Hawnhekk m'aħniex tfal żgħar.

RODERICK GALDES: Min irid jagħmel abbuż.… Kemm-il darba sar abbuż u tafu kemm sar abbuż!

RYAN CALLUS: Imma aħna qegħdin hawn biex l-abbuż ma jkomplix isir u biex intejbu l-affarijiet.

RODERICK GALDES: U għalhekk hemm l-awtorità li tirregola dawn l-affarijiet u aħna għandna fiduċja li l-MEPA tieħu l-passi neċessarji jekk ikun hemm xi lok ta' abbuż.

RYAN CALLUS: Din mhijiex kwestjoni ta' fiduċja imma hija kwestjoni ta' li jekk hemm ċans ta' abbuż, naqtgħulu rasu mill-ewwel.

MADAM CHAIR: Aħna qed nippruvaw li l-policy tkun tali li kemm jista' jkun ma tħallix lok għall-abbuż, però fl-istess ħin irridu nirregolaw fejn irridu naslu.

Li tridu taslu intom bejnietkom bħala l-eżekuttiv tal-pajjiż – għax issa intom tridu tiddeċiedu – huwa fejn irridu nwasslu lil Malta.

Jekk tridu tippromwovu lil Malta bħala ċentru ta' agro-tourism jew iktar u iktar lil Għawdex bħala eko-ġżira, u se nibnu kullimkien, naħseb li tkunu qegħdin tgħidu l-ikbar kontradizzjoni.

RODERICK GALDES: Ma naħsibx li hu ġust meta ngħidu li qed nibnu kullimkien, anzi wieħed qed jara kemm hi riġida dik il-policy.

MADAM CHAIR: Mhijiex riġida biżżejjed meta tqis l-ispazju available.

RODERICK GALDES: Il-fatt li biex tapplika għal agro-tourism irid ikollok 60 tomna, diġà hija ħafna.

Barra minn hekk għandek il-kuntest tal-area fejn trid tiżviluppaha u anke l-produzzjoni tal-art li qed tieħu minn fuqha.

Jiġifieri dan mhux xi ħadd qam filgħodu, mar xtara 60 tomna art biex imur japplika għall-agro-tourism!

Irid ikollok produzzjoni relatata.

MADAM CHAIR: Mela għandek taż-żebbuġ, tal-inbid u tan-naħal.

Dawn kollha bil-barka.

Għoddhom kollha u żid magħhom l-estenzjonijiet għal dak diġà eżistenti, u ara x'se jibqa'.

Jien l-appell tiegħi huwa sabiex naffaċilitaw u nagħtu direzzjoni lil dan is-settur bis-saħħa, but always keeping in mind fejn irridu nwasslu lill-pajjiż għax l-istudji neċessarji dwar x'jista' jkun ir-riżultat meta dawn il-policies kollha jiġu attwati u jistgħu jagħtu l-frott tagħhom, m'għandniex.

Aħna qed nippruvaw nimmaġinaw kif nistgħu nipproteġu l-ambjent tagħna u fl-istess ħin nilħqu l-potenzjal li nistgħu nilħqu bħala pajjiż fis-settur agrikolu u setturi oħra.

L-Onor.

Buhagiar, l-aħħar kumment qabel ngħaddu għall-policy li jmiss.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Chair, hawnhekk qed nitkellmu fuq massing ta' bini.

Issa biex joħroġ il-permess irid jitla' quddiem bord u aħna għandna nafdaw lil dawn in-nies li se jkunu fil-bord li se jiddeċiedu b'mod tajjeb għax inkella m'għandna bżonn bord xejn; nagħmlu computer u jiddeċiedi hu!

Allaħares ma nafdawx il-bordijiet li se jkun hemm.

Hekk trid tirraġuna!

MADAM CHAIR: Qed nirraġunaw hekk għax sfortunatament qabel kien hawn esperjenzi ħżiena u ma rridux aktar esperjenzi ħżiena.

RYAN CALLUS: Jekk tridu tippermettu binjiet ta' tliet sulari fl-ODZ ħalluha kif inhi.

CHARLES BUHAGIAR: Imma mbagħad il-bord irid jerfa' r-responsabilità.

RODERICK GALDES: Onor. Callus, mhuwiex fl-interess tal-agrikoltura li nippromwovu l-ispekulazzjoni, anzi aħna qed niġġielduha.

Mhuwiex fl-interess tagħna li jkollna, kif kien hemm fil-passat, bini ta' swimming pools, bini ta' rationalisation u bini ta' lukandi; il-bdiewa tagħna jridu il-kampanja.

Però issa għax il-bidwi jrid jiżviluppa dik in-naqra tiegħu biex ikunu jista' jtejjeb, se ngħidulu le?

MADAM CHAIR: Imma mhux dak huwa l-punt.

RYAN CALLUS: Inti taf li f'din il-policy għad hawn permessi s-swimming pools?

(Interruzzjonijiet) Għandek żball; qabel titkellem aqra l-policy!

Issa jien xtaqt nagħmel l-aħħar punt.

Il-Ministru Michael Farrugia għamel il-punt – sfortunatament ma kellux il-paċenzja jibqa' hawnhekk sal-aħħar – li f'dan il-bini għall-farms se jkun possibbli li jintuża l-Floor Area Ratio (FAR).

MADAM CHAIR: L-uffiċjali qegħdin jiċħdu dan.

Nistgħu ngħaddu issa għal Policy 5.1A: Animal Sanctuaries.

Dan ifisser li se jkunu jistgħu jsiru gaġeġ biex ikunu jistgħu jitpoġġew l-annimali fihom, ma' struttura diġà eżistenti.

Jiġifieri b'din m'aħniex qed nibnu strutturi ġodda.

MADAM CHAIR: L-Onor.

RODERICK GALDES: Madam Chair, xtaqt nikkummenta ftit dwar din.

Hawnhekk għandna problema kbira.

Hemm ħafna annimali li qed jinġabru anke mid-dipartiment stess u m'għandniex faċilitajiet fejn inżommuhom.

Pereżempju l-SPCA iridu żona fejn jagħmlu santwarju tagħhom.

MADAM CHAIR: Għalhekk qed ngħidu li nistgħu mmexxu għax l-annimali jridu fejn jgħixu.

RODERICK GALDES: Għandna wkoll l-Association for Abandoned Animals (AAA) li qed jagħmlu ġid kbir għax qed jindukraw l-annimali minflok iħalluhom jiġru fit-toroq.

Dawn sfortunatament m'għandhomx l-ispazju minn fejn joperaw, qegħdin fuq saqaf ta' fabbrika li mhuwiex il-post ideali; irid ikollhom post addattat anke skont in-normi u r-regulations li ħarġu dan l-aħħar għall-animal sanctuaries.

M'aħniex qed naraw li se jkun hemm ħafna NGOs li japplikaw għal din għax kull m'għandna fil-pajjiż huma biss li qed jiġbru dawn it-tip ta' annimali.

Hemm minnhom li għandhom post addattat u hemm li m'għandhomx u aħna rridu nsibulhom mezz fejn jagħmlu din l-attività.

MADAM CHAIR: Granted, basta tużaw id-diskrezzjoni u r-rispett.

Nistgħu ngħaddu għal Policy 5.2: Stables and horse riding facilities/establishments.

TONI BEZZINA: Tistgħu tgħiduli minn fejn wasaltu għall-konklużjoni li l-istalel tal-injam huma tajbin għal hawn Malta?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Jekk huma tajbin għal barra minn Malta, għaliex m'għandhomx ikunu tajbin għal Malta?

TONI BEZZINA: Minħabba t-tip ta' ikel li jieklu ż-żwiemel apparti mill-fatt li l-injam f'temperatura ta' 40oC se jitla' 60oC.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Jistgħu jkunu ventilated.

TONI BEZZINA: Hemm ukoll iċ-chances li ż-żwiemel jieklu l-injam u allura se jkun hemm periklu minħabba bacteria, l-injam se jżomm iktar sħana u se jżomm iktar bacteria.

Id-differenza bejn hawn Malta u barra hi li ż-żwiemel ta' barra ma jeklux dried food mentri hawn Malta jieklu dried food.

Xi studju sar biex ġie deċiż li jintuża l-injam?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Jien naf li hawn Malta jintużaw l-istables tal-injam.

MADAM CHAIR: Forsi hawn xi ħadd minn dawk preżenti li jista' jilluminana ftit dwar dan?

RODERICK GALDES: Din hija problema li tqajjmet u kien hemm min kellimna fuqha, però r-realtà turi li dak li ġara huwa dan.

Fis-snin l-imgħoddija kien hemm il-policy tal-istables li kienet tagħti permessi għal physical building u minn physical building spiċċajna b'konglomerazzjoni u kien hemm l-abbuż; bdew japplikaw għal stables u jispiċċaw bungalows.

(Interruzzjonijiet) Għalhekk għamilna dan, proprju biex ma jsirx dak l-abbuż.

Riċentement imbagħad ħarġet l-ODZ policy.

Jien kont fuq il-Bord tal-MEPA u naf li ma kien beda jiġi approvat xejn għax bdew jibżgħu li kull stable se tkun qed tiġi konvertita f'villa.

Aħna rajna li min hu ġenwin qed jeħel ma' min kien qed jabbuża, u dan mhux sew.

Għalhekk rajna kif insibu materjal biex dak li jkun ma jkunx jista' jagħmel hekk.

Bl-injam żgur li mhux se tagħmel bungalow!

RODERICK GALDES: Imma meta qed ngħidu injam qed nitkellmu fuq struttura li hija reversible, fis-sens li tista' taqbad u taqla' u ma tkunx qed issir xi ħaġa fiżika li tagħti lok għall-abbuż.

Ejjew naraw li din tirnexxi u ma nagħmlux mod kif ma nħalluhiex taħdem biex nerġgħu mmorru għall-policy li kellna qabel.

MADAM CHAIR: Jien għalija li għandu jsir huwa redevelopment of existing dwellings, u conservation ta' dak li diġà hemm, imma new stable development in whatever material there is fil-fehma tiegħi you have to control it għax xorta għandhom visual impact fuq l-ambjent.

RODERICK GALDES: Però irridu nifhmu li hemm ħtieġa li jkun hemm postijiet għaż-żwiemel.

Diġà għandna problema għax ħadd ma jridhom fit-toroq.

Allura fejn se nżommuhom?

MADAM CHAIR: Hemm kwantità ta' stables eżistenti.

Hemm kwantità ta' stables eżistenti jew buildings li diġa' jeżistu li jiġu konvertiti ??3:02:20??.

RODERICK GALDES: U xejn ma jżommhom milli jużawhom.

MADAM CHAIR: Mela ejjew nużaw dawk l-ewwel.

TONI BEZZINA: Naqblu li l-injam fis-sajf jisħon malajr iktar mill-ġebla u jtella' temperatura qawwija bix-xemx fuqu?

RODERICK GALDES: Imma llum hawn materjali li jistgħu jintużaw għal dak l-iskop.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Chair, l-abbuż fuq l-istables kien isir għax il-policy kienet tgħid li dak li jkun irid ikollu erbat iżwiemel jew aktar, bil-konsegwenza li dak li jkun kien jagħmel erbat ikmamar u dawn jiġu villa.

Jiġifieri ma kenux jippermettu stable waħda, li mbagħad ma tistax issir villa.

MADAM CHAIR: Inti taħseb li kif qiegħda worded iktar se nissalvagwardjaw li ma jkunx hemm dak l-abbuż?

CHARLES BUHAGIAR: Jien naħseb il-fatt li nneħħu li jkollok erbat iżwiemel – dik tistieden li jsir l-abbuż – diġà huwa tajjeb.

MADAM CHAIR: Jiena naħseb li l-iktar li nistgħu nipproteġu l-ambjent li fadlilna hu jekk ikun hemm redevelopment of existing buildings u nneħħu new developments.

RODERICK GALDES: Imma struttura tal-injam ma tistax issir permanenti, hija xi ħaġa temporanja.

MADAM CHAIR: Imma by time issir permanenti jew tispiċċa mitluqa u tkerrah kullimkien.

RODERICK GALDES: Imma l-injam huwa materjal li jista' jinqala'.

L-importanti li ma jsirx physical building.

MADAM CHAIR: Dwar dak we totally agree, imma jekk hemm buildings li jistgħu jiġu konvertiti fi stables tajjeb, jekk hemm estenzjoni għall-buildings li diġà jeżistu biex ikun hemm stables u l-frame tkun tal-injam, granted ukoll, imma new developments li huma stables I suggest li we think twice about it.

Nerġa' nitlobkom tgħoddu dan ma' dak kollu li qed ngħidu li jista' jsir u araw x'se jiġri.

TONI BEZZINA: Nixtieq nerġa' nistaqsi ma' min ikkonsultajtu li l-istallel jistgħu jsiru tal-injam.

Ikkonsultajtu ma' veterinarju?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Il-veterinarju tkellimt miegħu jiena stess.

TONI BEZZINA: U tahielek bil-miktub?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Ma tlabthielux bil-miktub, però tkellimt miegħu jien stess fuq l-istables għax din il-kwestjoni nqalgħet fil-public consultation u kien hemm min qed jgħidilna favur tat-timber u kien hemm min qed jgħidilna kif qed tgħidli inti u allura ħassejtu fid-dmir li nieħu konferma mingħand il-vet.

TONI BEZZINA: Ma ħassejtx li għandu jkollok din il-garanzija bil-miktub?

RODERICK GALDES: X'qed tipproponi, Onor. Bezzina?

TONI BEZZINA: Jekk ma ġiex ikkonsultat veterinarju u jekk m'hemm xejn bil-miktub, allura għandha ssir tali konsultazzjoni.

RODERICK GALDES: Imma qed tipproponi xi materjali oħra li nistgħu nużaw?

TONI BEZZINA: U jekk jirriżulta li tkun perikoluża, x'nagħmlu?

RODERICK GALDES: Perikoluża għalfejn?

MADAM CHAIR: L-Onor.

Bezzina qed jgħid li għandna nivverifikaw li bħala materjal ma jagħmilx ħsara lill-annimali.

MICHAEL FALZON: Li qed jgħid l-Onor.

Bezzina huwa li fil-klima tagħna, l-injam mhuwiex adatt għaż-żamma tal-annimali u forsi jista' jiġi kkunsidrat materjal ieħor.

MADAM CHAIR: Hekk hu.

L-importanti għalija hu li jekk jista' ikun ma jsirx aktar bini ma' dak li diġà jeżisti.

TONI BEZZINA: Jiġifieri se ssir konsultazzjoni bil-miktub li sserraħ ras kulħadd li l-injam ma jagħmilx ħsara lill-bhejjem.

MICHAEL FALZON: Huwa fl-interess tal-annimali wkoll li jsir dan.

Jista' forsi jsir xi forma ta' ventilation li permezz tiegħu ma tiġix ikkawżata tbatija żejda lill-annimali.

Jiena naħseb li r-rehabilitation ta' bini li għandu ċertu valur huwa ovvju li għandu jkun permess.

Rigward ir-road network, hemm uħud minnhom, bħal Casa Ippolito ġewwa Birżebbuġa li qiegħda fejn Għar Dalam, li biex tasal għaliha trid tgħaddi minn ġo triq fir-raba'.

Jien naħseb li dik għandha tikkwalifika biex tiġi rranġanta, biex issa mhux ikun hemm min jgħid li l-permess m'għandux jinħareġ għax m'hemmx aċċess għar-road network.

Jiġifieri please take this into consideration għax għad fadal eċċezzjonijiet.

Jiena b'din biss naf, imma jista' jkun li hemm oħrajn.

TONI BEZZINA: Jiġifieri qed ngħidu li se naqilbu għall-1978.

MADAM CHAIR: Aħjar milli nħallu kollox jaqa'!

Irridu nirranġawhom dawn il-binjiet.

TONI BEZZINA: Dment li għandha l-100 metru kwadru, kull struttura tista' tinqaleb residential?

Jiġifieri din il-policy qiegħda tindirizza lil dawk il-binjiet li huma worthy of retention għax ikollhom certain construction.

MADAM CHAIR: Dawk huma ta' valur storiku kbir.

Jidher li m'hawnx aktar kummenti dwar din u għalhekk nistgħu ngħaddu għal Policy 6.2B: Rehabilitation and Change of Use of Listed Buildings ODZ.

Dwar dan jien naħseb li mhux talli m'għandniex nagħmlulhom bsaten fir-roti, talli għandna niffaċilitaw u ninkoraġixxu biex dawn il-listed buildings jiġu riabilitati.

Naħseb li fuq din naqblu u għalhekk nistgħu ngħaddu għal Policy 6.2C: Redevelopment and Change of Use of Existing Buildings ODZ.

Jien naqbel li għandna nirranġaw dak li huwa diġà eżistenti għax jekk inħalluhom kif inhuma se jkomplu jkerrhu l-ambjent kollu.

Veru li wħud minnhom lanqas suppost qegħdin hemmhekk, imma issa hemm qegħdin u jekk nistgħu ntejbulhom l-aesthetic value tagħhom, tkun xi ħaġa pożittiva.

Li mbagħad ikompli jiżdied il-ġdid minbarra dak li diġà hemm, allura hija xi ħaġa kompletament differenti u nemmen li l-ħsara li saret m'għandhiex tkompli tiżdied.

CHARLES BUHAGIAR: F'pajjiżna għandna binjiet fil-kampanja li jikkonsistu fi kmamar fejn xulxin.

Jien naħseb li din il-policy qed tgħid li dawn il-kmamar li qed jaqgħu biċċiet jistgħu jiġu kkonsolidati u jsiru binja waħda.

MADAM CHAIR: Basta tkun estetikament aċċettabbli, b'landscape kif suppost and better use of resources.

CHARLES BUHAGIAR: L-importanti li l-footprint li hemm ma tiġix maqbuża.

MADAM CHAIR: Eżattament.

U anke li ma jibqgħux koroh għax biċċiet minnhom, għax inbnew bis-serqa u bil-kummiedji, qegħdin koroh.

Ejjew nirranġawhom għax iktar ma jgħaddi żmien iktar qed nitilfu opportunitajiet li pajjiżna jkun jidher kif jixraqlu.

TONI BEZZINA: Dejjem qed ngħidu li mal-bini li hemm, qed tagħtih permess ukoll għal basement.

F'każ ta' bini eżistenti tagħtu permess iħaffru basement ukoll?

MADAM CHAIR: Jekk estetikament mhux se jkollu impatt u jekk il-fatt li jkollu basement ifisser li se jkun abitabbli, eċċ., why not?

(Interruzzjonijiet) Il-basement mhux se jkun abitabbli, imma jekk qabel ma kellekx storage space u minħabba f'hekk ma kienx jippermettulek li tgħix fih jew li tużah għal xi ħaġa, u l-basement jaf jiffaċilitalek li tagħmel dan, ma narax għalfejn m'għandux ikun hemm.

Aħna rridu noqogħdu attenti għall-impatt fuq l-estetika u li we don't take up anymore space.

Nerġa' nappella biex in the light of all this ma nħallux kemm jista' jkun isir bini ġdid fl-ODZ.

Ngħaddu issa għal Policy 6.3: Extensions to Existing Dwellings ODZ.

Din qed titkellem fuq estensjonijiet ta' bini li m'għandux valur arkitettoniku u storiku.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Madam Chair, nista' nerġa' mmur lura għall-policy 6.2C?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ir-raġuni hi li dik il-policy qed titratta buildings not considered as a ruin.

Għandna każijiet fejn għax bniedem beża' jirranġa dik l-istruttura, ġiet ruined u allura llum tilef id-dritt li attwalment....

(Interruzzjonijiet)

MADAM CHAIR: Jiġifieri qed tissuġġerixxi li tibqa' ruin u ma tiġix irranġata?

Hemm ħafna rziezet li għandhom soqfa mwaqqgħin.

(Interruzzjonijiet) Jien għedt li jekk ikun hemm bini storiku li qiegħed fi stat ta' ruin u għad hemm lok li jista' jiġi kkonservat… Nerġa' nieħu l-eżempju ta' Casa Ippolita.

Jekk wieħed imur hemmhekk illum jara ruin; hemm is-soqfa mwaqqgħin u m'għadhiex iżjed architectural historical building.

Hawnhekk qed ngħidu li ma jkollhiex valur arkitettoniku u storiku.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jien qed ngħid li hemm każijiet fejn bniedem, għax kien law-abiding, ma setax jikkonserva li kellu u allura l-istruttura prattikament waqgħet.

Li qed ngħid hu li jekk dan kien jidher fl-1978, għaliex m'għandux dritt jerġa' japplika biex jibniha?

MADAM CHAIR: Jekk hi dar jew kamra antika u terġa' tinbena kif kienet, why not?

Basta ma nżidux ħmerijiet.

TONI BEZZINA: Jiġifieri jekk hemm proprjetà li llum il-ġurnata m'għadhiex teżisti però tidher fir-ritratti tal-1978 tista' terġa' ttellagħha?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Tapplika biex terġa' ttellagħha.

MADAM CHAIR: Basta bl-estetika kif kienet qabel mhux tkun xi kamra bis-saqaf tal-pjanċi!

TONI BEZZINA: Li qed ngħidu f'din il-policy hu li jekk illum hemm għalqa li mir-ritratti jkun jidher li fl-1978 kien hemm kamra, allura tista' ttellagħha.

Jiġifieri dak kollu li kien jidher fl-aerial photos mis-1978 u ta' qabel l-1978 jista' jerġa' jitla' mill-ġdid.

CHARLES BUHAGIAR: Le, mhux hekk qed jingħad.

Trid tkun tidher fir-ritratti tal-1978 u jkun għad hemm prova tagħha.

Jekk tneħħa kollox, issa m'hemm xejn!

MADAM CHAIR: Jien naħseb li jekk kien jidher li kien bini storiku u ta' valur, iva, imma kamra bil-pjanċi, jew kamra bla valur ta' xejn… Jekk tkun kamra antika bil-kileb u x'naf jien....

RYAN CALLUS: Kif tista' tgħid jekk illum hija ruin!

MADAM CHAIR: Imma qed tgħidu li jeżistu ritratti.

RYAN CALLUS: Imma dawk aerial photos, jiġifieri minn fuq.

MADAM CHAIR: Imma naħseb il-periti, mill-pedamenti jkunu jafu jekk hijiex kamra tal-bieraħt lura jew ta' qabel!

CHARLES BUHAGIAR: Imma jrid ikun hemm imqar il-pedament.

MADAM CHAIR: Inkella f'kemm ili ngħidlek tgħidx kemm issibu li kien hemm kmamar fl-1978!

CHARLES BUHAGIAR: Mhux għalhekk qed ngħid!

MADAM CHAIR: Aħna qed ngħidu li hemm ruin, jiġifieri għad fadal il-pedament.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Jiġifieri rridu nbiddlu d-definition ta' "ruin".

MADAM CHAIR: Eżattament.

Biddlu d-definition ta' "ruin" b'mod ċar li trid tkun ruin ta' xi ħaġa ta' valur mhux ta' xi ħaġa kerha daqs is-seba' pesti bis-saqaf tal-konkos.

Dak eħilsu minnu għax mhux ruin tkun imma abbuż!

RYAN CALLUS: Id-definition – biex nkunu ċari x'qegħdin nagħmlu – ta' "ruin" qiegħda tgħid hekk:

CHARLES BUHAGIAR: Naħseb li l-kelma "all" trid titneħħa.

Aħna b'"ruin" ma nifhmux kamra tas-saqaf tal-konkos li waqgħet – dik hija ħerba u eħles minnha – imma nifhmu kamra li għandha 200 sena, 300 sena, baqa' ħajt u ftit pedament u li tkun tidher li hija ruin.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Kif inhi l-policy, ma tagħtikx għal ruin.

CHARLES BUHAGIAR: Għalhekk qed ngħidu li għandha tinbidel id-definition.

MADAM CHAIR: Tridu tispeċifikaw x'inhu "ruin".

TONI BEZZINA: X'jiddetermina li hu ruin?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Li nistgħu nagħmlu hu li nneħħu l-kelma "all" mid-definition ta" "ruin".

RODERICK GALDES: Kien hemm ħafna każijiet fil-MEPA fejn ikun hemm ritratt li fih ikun jidher li xi darba kien hemm kamra, irrilevanti jekk hijiex storika jew le.

Ħafna drabi, jekk dawn il-kmamar ikollhom is-saqaf li jkun spiċċa, il-MEPA tikkunsidra li tħallik terġà tirranġaha, però jekk ikun għad fadal biss l-ewwel żewġ jew tliet filati, jgħidulek li dik m'għadhiex teżisti u trid twaqqagħha.

Jien naħseb li dan mhuwiex fair għax jekk inti għandek struttura li tixtieq tirranġaha, minflok tapplika biex terġa' tibni waħda ġdida, għandek tingħata ċ-ċans li tagħmel dan.

TONI BEZZINA: Imma trid tiddefenixxi x'jista' jiġi rranġat.

RYAN CALLUS: Madam Chair, jien m'iniex espert tal-Ingliż però jidhirli li "ruin" tfisser li jkun għad fadal xi ħaġa.

Jekk kamra lanqas ikun fadlilha ħajt wieħed, kif nistgħu ngħidu li hija "ruin"?!

Jekk l-intenzjoni tagħkom hija li kull fejn għad fadal imqar il-pedament, terġa' tinbena l-istruttura, allura nħalluha hekk!

CHARLES BUHAGIAR: Le, hawnhekk qed jingħad li dak kollu li kien jidher fl-1978 u li ma fadlilhomx il-ħitan kollha.

MADAM CHAIR: Jien naħseb li t-tip ta' kmamar li għandhom jikkwalifikaw bħala "ruin" mhux iridu jkunu eżistew fl-1978, imma ħafna qabel.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Nistgħu ngħidu li kien jeżistu fl-1958.

M'għandix problema jien.

MADAM CHAIR: Intom tridu tispeċifikaw x'tip ta' kmamar tikkunsidraw bħala "ruin".

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Imma hemm numru ta' nies li kellhom proprjetà li jew għax beżgħu...

MADAM CHAIR: Imma fis-sebgħinijiet taf x'inbena?!

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ma jimpurtax, nagħmluha data oħra.

MADAM CHAIR: Nagħmluha ħafna qabel.

Jien għandi f'moħħi t-tip ta' kmamar sbieħ li hemm in-naħa tas-Siġġiewi u l-Imġarr li għad fadlilhom biss kantuniera, eċċ.

TONI BEZZINA: Jien naħseb li d-distinzjoni li rridu nagħmlu hawn hi bejn dawk il-kmamar li s-sidien tagħhom ma ħadux ħsiebhom għax beżgħu li jekk japplikaw ma jagħtuhomx biex jirranġawhom u bejn kmamar li llum spiċċaw u jridu jerġgħu jtellgħuhom mill-ġdid.

MADAM CHAIR: Imma skond ix-"xi darba" meta kien.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Għalina, any structure li tidher fl-aerial photos tal-1968 nqisuha li hija bil-permess.

TONI BEZZINA: U li għadha mibnija u għadha hemm.

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: Ovvjament.

MADAM CHAIR: Imma mill-aerial photos tkunu tafu x'tip ta' kamra hi?

RODERICK GALDES: L-1967 ġiet definita b'deċiżjoni tad-direttur ġenerali li ma rahx ir-realtà li kien hemm, fis-sens ta' kemm kien hemm li nbnew wara l-1967.

Issa għandna lakuna...

RYAN CALLUS: Meta ttieħdu l-ewwel aerial photos kompleti li għandkom?

RODERICK GALDES: Hemm lakuna ta' binjiet li saru wara l-1967 u li ġew meqjusa qishom illegali għax ma nstabux l-permessi tagħhom.

Naħseb li dan mhux sew.

TONI BEZZINA: Jien ma naħsibx li l-issue hija d-data imma f'liema stat tkun tinsab il-kamra.

MADAM CHAIR: Mid-daqs tal-kantun ikun jidher li hemm ċerta antikità.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Chair, hawnhekk qed nitkellmu fuq agricultural store.

Mhux aħjar dawn nibnuhom minflok dawk li kienu diġà hemm milli mmorru x'imkien ieħor fuq virgin land?

MADAM CHAIR: Aħna dak li qed ngħidu.

CHARLES BUHAGIAR: Aħna qed nużaw art li hija diġà committed.

Jekk hemm prova li diġà kien hemm kamra, allura nerġgħu nibnu lilha.

U issa xorta se nagħtuhom permess biex jibnu agricultural store.

CHARLES BUHAGIAR: Imma ma jistgħux jibnu tnejn, waħda jridu jibnu.

MADAM CHAIR: Ovvjament.

TONI BEZZINA: Imma jekk jien diġà jkolli kmamar kemm hu permissibbli u se nsib iktar kmamar li kienu fl-area, se nkompli nżid magħhom?

IS-SUR JOHANN BUTTIGIEG: L-intenzjoni mhijiex dik.

MADAM CHAIR: Mela din irridu nikkwalifikawha.

Jekk inti għandek fdal ta' kamra fuq din l-art li inti tixtieq tagħmel bħala agricultural store, inti se tuża dik il-footprint għal hekk.

Aħna konna qed ngħidu – jien l-ewwel waħda – li nagħtuhom permess biss jekk tkun antika, imma jekk xorta se nagħtu permess għal agricultural store u hemm ruin li mhuwiex daqshekk antik, allura they should use the same site.

TONI BEZZINA: Il-problema qabel kienet li jekk ikollok kamra li kienet fil-periklu li taqa' ma jagħtikx permess biex tirranġanaha u jgħidlek biex tneħħiha.

Issa aħna qed ngħidu li dawk li qed jaqgħu għandhom jiġu rranġati.

S'hemmhekk kollox sew u huwa għalhekk li qegħdin ngħidu li għandha tiġi definita sew il-kelma "ruin".

CHARLES BUHAGIAR: Jien naħseb li dak li għandu jsir huwa li meta l-MEPA tiġi biex tagħti permess għal agriculture store, tara l-ewwel x'hemm u jekk ikun hemm kamra nofsha mwaqqa' tipperswadi lill-applikant jirranġa lilha l-ewwel.

MADAM CHAIR: Hekk hu.

Mela ngħaddu għal Policy 6.4: Swimming Pools ODZ.

Għandkom xi problema b'din?

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Hawnhekk bazikament qed ngħidu li fejn qabel kien jispeċifika d-daqs tal-pool u d-daqs tal-pavimentar u l-ancillary facilities, issa qed nitfgħuhom kollha fl-istess keffa, jiġifieri wieħed jista' jnaqqas mid-daqs tal-pool u jżid l-area l-oħra, basta d-daqs flimkien jibqa' l-istess.

MADAM CHAIR: Grazzi.

Preżenti hawn ir-rappreżentanti tal-għaqdiet tal-bdiewa u nitlob lil min minnhom jixtieq jintervjeni sabiex jersaq fuq il-mejda.

IS-SUR PETER XUEREB (President tal-Għaqda tal-Bdiewa): Aħna bħala bdiewa għandna problema, fis-sens li r-raba' qiegħed imferrex.

Kieku r-raba' jkun jista' jinbidel minn fuq bidwi għal bidwi ieħor u jiġi blokka kbira, ikun aħjar biex il-bidwi jkun jista' jaħdem f'post wieħed u l-prodotti jkunu taħt għajnejh.

Jekk tagħmel jumejn ma tmurx lejn għalqa, taf meta tmur, issib il-mard, imma meta tkun taħt għajnejk tinduna li hemm it-traċċi ta' mard u tieħu ħsieb.

Anke jekk il-bidwi ikun jonqsu l-għodda, jekk ir-raba' jkun f'post wieħed ikun ħafna aktar faċli.

Jien illum anzjan imma meta kont żgħażugħ kont xtaqt li nieħu r-raba' ta' maġenbi, u stajt kieku nieħdu għax ta' maġenbi ma kienx interessat, imma ma stajtx nagħmel dan għax ma stajtx nagħmlu fuqi u jekk ma jkunx fuqek, m'intix se tinvesti fih.

MADAM CHAIR: Jiġifieri inti qed tgħid li biex ir-raba' taqleb minn bidwi għal ieħor hemm diffikultà kbira.

IS-SUR PETER XUEREB: Xi ħaġa oħra hija li l-bdiewa tal-lum għandhom bżonn fejn jistorjaw iżjed minħabba li għandna iżjed makkinarju u anke rridu fejn naħżnu l-prodotti għax pereżempju, illum bħalissa nkunu ħawwilna l-basal u nbigħuh fix-xitwa li ġejja u allura nkunu rridu fejn naħżnuh.

Hemm ukoll prodotti oħra li rridu naħżnu bħall-patata.

Minbarra l-bdiewa, anke r-raħħala għandhom bżonn fejn ipoġġu l-makkinarju u fejn jaħżnu l-magħlef għall-bhejjem.

Jiġifieri jridu ħafna fejn jaħżnu.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjawk u nirringrazzjaw lill-bdiewa kollha għax allaħares ma kontux intom għax kieku l-ftit kampanja li baqa', telqet ukoll.

Nirringrazzjawkom talli tieħdu ħsiebha għalina.

Dawn il-materji li semmejt qed jiġu ndirizzati; naħseb li l-Onor.

Roderick Galdes diġà qed jippjanta.

Nirringrazzjawk ħafna talli ġejt hawnhekk u tajtna l-opinjoni tiegħek.

Kif stajtu tisimgħu aħna hawnhekk qegħdin nippruvaw nsibu bilanċ bejn dak li għandu bżonn il-bidwi biex jopera u jilħaq il-potenzjal tiegħu u dak li jippermetti pajjiżna biex il-biedja tibqa' sostenibbli għax jekk l-ambjent u l-għelieqi jonqsu tant, allura ma nibqgħux inkunu sostenibbli.

IS-SUR PETER XUEREB: Nista' ngħid li għad hawn bdiewa żgħażagħ li għadhom interessati.

Fil-fatt meta jkollna l-laqgħat u narahom, lanqas nobsor li hawn dawn iż-żgħażagħ interessati fl-agrikoltura.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjawk.

Hawn xi ħaddieħor li jrid jagħmel intervent?

RODERICK GALDES: Dik li semma s-Sur Xuereb dwar l-artijiet, hija xi ħaġa li m'għandhiex x'taqsam ma' din il-policy però qed tiġi ndirizzata mad-Dipartiment tal-Artijiet.

Nafu li l-problema ta' qbiela u l-mod kif tinqaleb l-art hija relatata wkoll ma' kif se tħalli lil min irid jinvesti sabiex jagħmel dan u l-idea tagħna hija li niffaċilitaw il-proċess u beħsiebna naħdmu fuq sistema differenti.

CHARLES BUHAGIAR: Madam Chair, aktar kmieni staqsejt kif jistgħu jsiru l-garden centres f'pajjiżna skond din il-policy u kellkom tirriferu għall-policy li titkellem dwar dan aħna u għaddejjin, però ma ssemma xejn.

Xi ħaġa oħra li xtaqt nistaqsi hija dwar kif inhuma covered b'din il-policy il-bini ta' gaġġeġ għaż-żamma ta' annimali u għasafar kbar.

IL-PERIT ELIZABETH ELLUL: Iż-żewġ kwestjonijiet huma covered b'policy 6.2C: Redevelopment and Change of Use of Existing Buildings ODZ.

CHARLES BUHAGIAR: Imma jekk m'hemmx diġà buildings?

Jekk ikun hemm xi bidwi jew persuna oħra li jkollu l-gaġġeġ tal-annimali u tal-għasafar fl-għelieqi tiegħu, kif jista' jġibilhom permess?

Bħalissa għandi f'moħħi każ f'Ħal Qormi.

MADAM CHAIR: Xi ħadd forsi jrid irabbi s-summien għall-kaċċaturi jew il-perniċ biex nitilquhom ħalli nagħmlu staġun ġdid minflok il-kaċċa fir-Rebbiegħa.

Għal dak hemm bżonn permess?

Il-PERIT ELIZABETH ELLUL: Jiġifieri ma jkollu l-ebda binja fl-għalqa tiegħu?

RODERICK GALDES: Normalment jista' jintuża farm eżistenti għal dak l-iskop.

MADAM CHAIR: Imma jekk m'għandekx farm u għandek għalqa u trid tagħmel il-gaġġeġ, x'għandek bżonn tagħmel?

RODERICK GALDES: Jekk m'għandux jitqies bħala new farm li taqa' taħt il-policy rilevanti.

MADAM CHAIR: Imma dak li hu m'hu se jibni xejn, sempliċement se jagħmel gaġġeġ li huma temporary structures.

RODERICK GALDES: Imma xorta huwa żvilupp.

MADAM CHAIR: Mela tridu tirregolawha.

CHARLES BUHAGIAR: Naħseb aħjar tieħdu nota u taraw ftit għax dawn il-każi jeżistu.

RODERICK GALDES: Normalment m'intix se ssib lil xi ħadd li jagħmel gaġġeġ f'għalqa mingħajr ma jkollu farm.

CHARLES BUHAGIAR: Le, hawn min hu dilettant.

MADAM CHAIR: Imma just in case ikun hemm min irid jagħmel hekk, aħsbu fiha.

Hawn xi ħaddieħor li jixtieq jikkontribwixxi?

IS-SUR LOUIE NAUDI (Membru, Assoċjazzjoni tal-Bdiewa): Grazzi, Madam Chair.

Xtaqt nagħti ftit tagħrif dwar uffiċċju li ssettjajna fejn il-bdiewa jkunu jistgħu jiġu biex jitkellmu fuq il-problemi li jkollhom u anke jagħtu l-opinjoni tagħhom fuq dawn il-policy guidelines.

Fil-fatt għamilna laqgħat, flimkien mal-Onor.

Roderick Galdes, fost il-bdiewa fejn apparti aħna kien hemm ukoll il-koperattiva ċentrali li għamlet l-istess ħaġa u bgħatna wkoll ċirkolari.

Jiġifieri kien hemm proċess sħiħ ta' taħdidiet mal-bdiewa fejn tlabnihom jgħidulna d-diffikultajiet li għandhom sabiex aħna, bħala assoċjazzjoni, nkunu konxji ta' x'inhu dak li qed idejjaqhom.

Skantajna kemm kien hawn applikazzjonijiet li għal xi raġuni jew oħra kienu mwaħħlin u ħadt gost li l-Onor.

Roderick Galdes semma li ntilfu opportunitajiet ta' fondi minħabba dawn l-affarijiet.

Madam Chair, l-għaġġla hija kbira għax dawn għandhom weqfin s'issa għax il-policies...

MADAM CHAIR: ...għadhom qed jinħmew, anke l-agricultural policy.

IS-SUR LOUIE NAUDI: Jien ħadt pjaċir li llum għaġġiltu l-proċess għax ovvjament ifisser li issa l-MEPA jistgħu jippubblikaw dawn il-linji gwida.

MADAM CHAIR: Nisperaw li l-prodott aħħari jkun mibni fuq is-sens komun u l-bżonnijiet.

IS-SUR LOUIE NAUDI: U forsi s-Segretarju Parlamentari l-ġdid jikkonsidra li jgħaġġilhom.

MADAM CHAIR: Jissimplifikalna l-proċess għax issa espert!

IS-SUR LOUIE NAUDI: Jien nitlob li żżommu quddiem għajnejkom l-għaġġla u l-istennija li hemm f'dan is-settur.

Ħadt pjaċir li tkellem il-President tal-Assoċjazzjoni, is-Sur Peter Xuereb, li wera, għalkemm persważ li intom tafu, kemm il-ħajja tal-bidwi llum mhijiex faċli.

Dawn jibdew minn kmieni filgħodu qabel ma titla' x-xemx u biċċiet minnhom jibqgħu għaddejjin sa nżul ix-xemx.

Ħaġa mportanti li forsi ma ssemmietx hija li filwaqt li meta Peter kien għadu żgħir, il-ġenituri tiegħu qalgħuh mill-iskola u wżawh sa minn età żgħira sabiex jgħinhom fil-biedja u ma ħax edukazzjoni u għadda minn dik it-tbatija kbira, it-tfal tiegħu llum huma gradwati u lanqas iridhom jersqu lejn ir-raba'.

Jien ngħid li hemm bżonn li nattiraw iż-żgħażagħ lejn dan is-settur u huwa fl-interess tal-pajjiż li nagħmlu dan.

U ż-żgħażagħ li marru l-iskola – u hawnhekk ma rridx ninstema' qisni qed ngħid xi ħaġa kontra l-bdiewa – studjaw u gradwaw u qed jiġu b'ideat ġodda.

Naħseb li b'differenza għal dak li kien isir qabel, qed jippruvaw jaraw kif nistgħu ndaħħlu dawn l-ideat fis-settur.

Għalhekk tajjeb li bħala policy l-agrikoltura tibqa' tiżviluppa oltre d-development policy u għalhekk hawn dan il-ħsieb li tiġi żviluppata policy tal-agrikoltura.

Xtaqt ngħid ukoll li l-għaqdiet ambjentali ħafna drabi jpoġġuna fil-keffa mal-iżviluppaturi u dik lilna tweġġagħna ħafna.

Jien nixtieq li l-għaqdiet ambjentali jkunu aktar konxji tal-ħteġijiet tal-bdiewa u kif qed tiżviluppa l-biedja fl-Unjoni Ewropea.

Aħna m'aħna qed nitolbu xejn li m'għandhomx sħabna fl-Unjoni Ewropea.

Aħna m'aħniex kompetittivi u għandu jsir kull sforz biex insiru kompetittivi għax fil-passat, mingħajr ma jieħu għalih ħadd, kien hawn ħafna kliem sbieħ li ħadna €100 miljun għall-biedja, u ħlief bdiewa li spiċċaw ħażin ma rajniex.

Jiġifieri huwa importanti li issa, mingħajr ma noqogħdu nħarsu lejn naħa jew lejn oħra, nagħmlu ħilitna sabiex naraw li l-biedja tkun kompetittiva.

Madam Chair, inti kemm-il darba matul din il-laqgħa għedt li Malta hija żgħira u għandna nibżgħu għall-ftit li baqagħna.

U aħna konxji minn dan.

MADAM CHAIR: Jien naħseb li aktar milli nkunu kompetittivi f'dak li jista' joffri kull pajjiż ieħor fl-Unjoni Ewropea, irridu naqbdu dawk in-niche sectors li jistgħu jagħżlu lil pajjiżna biex joffru prodott speċifiku għal Malta, u naħdmu fuqhom.

Fejn jidħol spazju, kobor u economies of scale, aħna se nbatu, imma meta aħna nieħdu l-prodott artiġjanali u niżviluppaw f'dak is-sens – u kif qed tgħid inti, illum hawn ħafna żgħażagħ li studjaw is-settur u jafu x'jippermetti l-water supply tagħna u t-temp tagħna – l-agrikoltura sostenibbli, naħseb li nkunu nistgħu nagħtu dak il-prodott li pajjiżna għandu bżonn biex jagħżilna bħala pajjiż anke fl-agrikoltura speċifika u artiġjanali, mingħajr ma nkerrħu u neqirdu l-ftit ambjent li baqagħlna.

MADAM CHAIR: Nirringrazzjakom tal-maratona tal-lejla.

Jalla minn dan li għedna llejla joħroġ dak il-frott li nixtiequ naraw f'pajjiżna.

L-Onor.

RYAN CALLUS: Madam Chair, hemm xi proċess kif aħna nkunu nafu jekk il-proposti li għamilna f'dan il-Kumitat intlaqgħux jew le?

Aħna, min-naħa tagħna nixtiequ nkunu nafu liema proposti ntlaqgħu u liema le.

MADAM CHAIR: Qabel xejn xtaqt nistaqsi lill-Membri tal-Kumitat jekk hawnx qbil biex id-dokumenti li ġew ippreżentati fil-laqgħa jiġu uploaded fuq il-website.

Ma jidhirx li hawn oġġezzjonijiet.

Ovvjament dan il-Kumitat se jkollu aċċess għad-dokument aħħari.

Dan il-Kumitat m'għandux is-saħħa li jagħti ordnijiet, però nisperaw li dan il-ħin prezzjuż li wżajna hawnhekk u l-ħin prezzjuż li wżaw l-NGOs biex jagħtu l-feedback tagħhom iwassal sabiex nagħtu l-aħjar policy għal Malta.

Jien qed nagħmlilkom dan l-appell għax naħseb li ħadd ma jixtieq li jgħaddu ħames snin oħra, inħarsu lura u ngħidu li aħna konna fuq dak il-Kumitat u konna f'dak il-Gvern li kompla żarma l-ambjent li għad fadal f'pajjiżna.

TONI BEZZINA: Kif se jkollna l-feedback għall-proposti li għamilna?

MADAM CHAIR: Kif tiġi finalizzata aħna jkollna kopja tad-dokument u jista' jagħti l-każ li tiġi diskussa fil-Parlament, però ma nafux.

(Interruzzjonijiet) U l-Gvern joħroġ il-policy without debate.

Nistgħu aħna nkunu nfurmati b'dak li qed jiġri?

(Interruzzjonijiet)

TONI BEZZINA: Jiġifieri intom tistgħu ma tagħtu kas ta' xejn minn dak li għedna hawnhekk u tibqgħu għaddejjin.

MADAM CHAIR: Il-Ministru jista' jagħmel hekk, però ma naħsibx li jaqbillu jagħmel hekk għax imbagħad ovvjament se jibqa' jaqla' l-bumbardament ad nauseum.

RODERICK GALDES: Jien ma naħsibx li l-Onor.

Michael Falzon se jagħmel hekk, anzi ħareġ b'ideat tajbin li se jiġu kkunsidrati wkoll.

Allaħares għamilna aktar minn tliet sigħat hawnhekk għal xejn!

MADAM CHAIR: Aħna nappellaw għas-sens komun u ma ninsewx li bħal-lum sena jew ftit iktar, il-poplu għażel li jkollna s-sostenibilità ta' pajjiżna fejn jidħol l-ambjent.

RODERICK GALDES: Però kellna wkoll manifest fejn tkellimna biex nippromwovu l-biedja.

MADAM CHAIR: Li tippromwovi l-biedja mhijiex f'kunflitt mas-sostenibilità, anzi mingħajr il-bdiewa m'aħniex sostenibbli biex nieħdu ħsieb l-ambjent tagħna.

Niftakru din u nagħlqu biha.

Il-lejl it-tajjeb.

Fl-10:27p.m. il-Kumitat aġġorna.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees dev