(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 20

L-Erbgħa, 12 ta' Marzu, 2014

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 20

L-Erbgħa, 12 ta' Marzu, 2014

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.53 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru 19 li saret nhar it-Tlieta 18 ta' Frar 2014 ġew konfermati

VJOLENZA DOMESTIKA -DISKUSSJONI MA' dR ANTHONY LIVORI MILL-QASAM TAL-KURA PRIMARJA

THE CHAIRPERSON (Onor. Deborah Schembri): It-tieni item fuq l-aġenda tagħna llum hija l-vjolenza domestika u bħala mistieden għandna lil Dr Anthony Livori mill-qasam tal-Kura Primarja.

Dr Livori nirringrazzjak ħafna talli ġejt magħna llum.

F'dan il-Kumitat qegħdin nagħmlu sensiela ta' laqgħat – u issa wasalna kważi lejn l-aħħar - biex nipprovaw nidentifikaw xi problemi jista' jkun hemm bejn il-vittmi tal-vjolenza domestika u l-istituzzjonijiet Maltin kif iħarsu lejn is-sistema ħalli naraw x'nistgħu ntejbu.

Nixtieq infakkrek li din il-laqgħa tiġi trasmessa live permezz tal-internet għalkemm illum mhux se tiġi video recorded.

Inti għandek xi oġġezzjoni għal dan?

Tajjeb, mela nistgħu nibdew.

Min-naħa tiegħek tista' tgħidilna daqsxejn fuq is-servizzi li tagħtu intom fil-qasam tal-kura primarja?

Ovvjament vittma ta' vjolenza domestika li għaddiet minn xi vjolenza se tiġi għandkom l-ewwel.

Għandek idea ta' xi statistika fuq kemm jiġu vittmi?

Tista' tagħtina xenarju ta' kif intom tiġu in touch ma' dawn in-nies?

DR ANTHONY LIVORI (Qasam tal-Kura Primarja): Aħna niġu in touch ma' dawn il-vittmi meta jippreżentaw ruħhom fiċ-ċentri tas-saħħa wara li jkunu soffrew minn xi abbuż.

Dawn l-iktar li narawhom aħna huwa mil-lat mediku, fejn naraw jekk għandhomx xi feriti u jkunu jridu wkoll ċertifikati mediċi.

Imma servizzi proprja maħdumin għalihom m'għandniex.

Imbagħad, bħala tobba, skont il-klijent u skont il-pazjent, naraw jekk għandniex indaħħlu l-pulizija biex jagħmlu l-biċċa tagħhom u xi kultant indaħħlu wkoll l-Aġenzija Appoġġ.

Li nista' ngħid hu – u din hija l-opinjoni tiegħi – li ma naħsibx li hemm ħafna awareness mill-istaff taċ-ċentri tas-saħħa fuq kif għandhom jitrattaw każijiet bħal dawn.

Naħseb li hemm nuqqas ta' informazzjoni f'dan ir-rigward.

U nazzarda ngħid li ħafna mit-tobba lanqas ikunu jafu eżatt x'servizzi oħra jeżistu u li jistgħu jiggwidaw lejhom lill-pazjenti li jkollhom quddiemhom.

Naħseb li wasal iż-żmien li jkun hemm din it-tip ta' informazzjoni freely available mal-istaff taċ-ċentri tas-saħħa, speċjalment mat-tobba u n-nurses li jiġu wiċċ imb'wiċċ mal-vittmi.

THE CHAIRPERSON: Bħala tobba u nurses, mhux as such training partikolari rigward din il-problema għax nista' nifhem li min ikun f'sitwazzjoni ta' vjolenza domestika jista' jkun qed isofri minn diversi aspetti; fosthom vjolenza psikoloġika u vjolenza fiżika.

U intom aktar tiltaqgħu ma' vjolenza fiżika fil-kura primarja milli ma' xi tip ta' vjolenza oħra.

THE CHAIRPERSON: Jiġiferi dak li jkun ikollu jgħidlek ftit l-istorja biex inti tasal li tinvistah.

Naf li ġieli tinqala' problema meta jinkitbu ċertifikati mediċi, għallinqas hekk jgħiduli lili.

Inti x'tista' tgħidilna dwar dan?

It-tabib jillimita ruħu għall-ġrieħi li jkun qed jara u affarijiet bħal dawn?

DR ANTHONY LIVORI: Dak huwa t-training ta' tabib.

THE CHAIRPERSON: Eżattament.

U fuq iċ-ċertifikat jitniżżel dak li jkun qallu l-pazjent?

Jiġiferi jitniżżlu r-raġunijiet li jgħidlu l-pazjent kif spiċċaw fuqu dawk il-ġrieħi jew le?

DR ANTHONY LIVORI: M'għandniex regoli ġenerali.

It-tobba professjonisti u kulħadd għandu l-metodu tiegħu, imma jekk ġiet mara - għax ġeneralment nisa jkunu – bi grief jew b'xi ħaġa oħra, iċ-ċertifikat ikollu mniżżel fuqu; "woman allegedly hit by somebody.

U dan ikun qisu ċertifikat bħal tal-Qorti, jiġifieri jillimitaw ruħhom s'hemmhekk imma mbagħad, kif għedt inti stess, jaf ikollok l-element psikoloġiku u jaf ikollok l-anzjetà.

THE CHAIRPERSON: Naħseb li intom tiddikjaraw dak li tkunu qegħdin taraw.

DR ANTHONY LIVORI: Eżatt, dak li naraw.

THE CHAIRPERSON: Ġrieħi viżibbli.

Ħaġa oħra li xtaqt insemmi.

Nagħtu kas li ġie xi ħadd imma ma jgħidlekx li qala' xebgħa.

Mela din ikollha wiċċha mifqugħ u tgħidlek li waqgħet it-taraġ, li hija l-iktar raġuni normalment mogħtija min-nisa li jkunu abbużati u li ma jkunux iridu juru li kellhom wiċċhom sfrakassat mill-partner jew minn xi ħaddieħor.

How deep do you dig meta tara xi ħaġa hekk u li inti jkollok suspett li r-raġuni vera hija vjolenza domestika?

DR ANTHONY LIVORI: L-istess, m'hemm l-ebda prassi fuqha din.

Kull tabib se jkollu l-metodu tiegħu.

Madankollu naħseb li l-maġġoranza tat-tobba jidħlu biex jaraw x'inhi r-raġuni meta jkollhom suspett.

Din l-istess bħal meta jkollok child abuse, ikollok suspett u tidħol fiha.

Imbagħad, ovvjament jiddependi mill-atteġġjament tal-pazjent u kemm huwa lest li jiftaħ qalbu u jgħidlek l-affarijiet kif inhuma.

Imma m'hemmx prassi li kulħadd se jimxi magħha.

Li hemm tajjeb fiċ-ċentri tas-saħħa - b'differenza għall-prattika privata fejn inti qiegħed waħdek – hu li hemm sħabek tobba oħra li tista' toħroġ u titkellem magħhom.

Imma bħalma tafu dawn il-każijiet huma sensittivi għax jidħlu ħafna affarijiet, fosthom il-kultura u s-sens ta' ħabi biex ma jurux.

THE CHAIRPERSON: Meta jkollok vittma jew allegata vittma li tiġi u tgħidlek li hi kienet vittma ta' vjolenza domestika, wara li rawha t-tabib u n-nurse, minn dak l-istadju lil hemm xi liaison ma' xi ħadd li jista' jagħtiha l-għajnuna psikoloġika jkun hemm?

Dan għaliex jekk din il-persuna għadha kif ġiet vittimizzata, u kulħadd jaf li l-kwestjoni tal-vjolenza domestika, meta tasal għall-fiżiku jkun hemm abbuż psikoloġiku rampanti minn ħafna qabel, u allura fil-kura primarja f'pajjiżna, it-tabib jillimita ruħu għall-ġrieħi li jkun qed jara u jipprova jagħmel xi ħaġa dwarhom jew inkella jieħu approach aktar ħolistiku?

Għandna xi ħaġa simili jew le?

Hemmhekk inti għandek il-general practitioners u n-nurses u xi professjonisti oħra imma jillimitaw ruħhom fuq il-mard.

Jekk il-vittma tkun qiegħda tikellem mat-tabib li jkun hemm dak il-ħin u tiftaħ qalbha miegħu, u dan jinduna li kienet għaddejja minn vjolenza domestika jirriferiha għal postijiet oħra.

Bħalma hemm l-emerġenza hemm il-psychiatric unit biex jara dawn il-każijiet.

ETIENNE GRECH: Hemm ir-regional centres tas-psychiatric ukoll, bħalma huwa l-Paola Health Mental Clinic.

DR ANTHONY LIVORI: Iva, imma dawk m'humiex aċċessibbli l-ħin kollu.

ETIENNE GRECH: Tistgħu tibagħtuhom l-Appoġġ ukoll.

DR ANTHONY LIVORI: Iva, hekk kont se ngħid jien.

Ħafna drabi t-tabib x'ħin jitkellem mal-pazjenta u din turi x-xewqa li trid tfittex l-għajnuna, tressaqha mal-Appoġġ imma xorta hemmhekk naħseb li hemm daqsxejn ta' vacuum.

L-informazzjoni li għandhom il-professjonisti dwar what is really available and how to reach them huwa limitat u ħafna minnhom ikunu on an individual basis ta' dak it-tabib.

Jiġifieri jien iltqajt ma' każ u ħdimt fuqu u jista' ikun li wara bħala tobba nitkellmu bejnietna fuq dak il-każ partikolari imma ma naħsibx li għandna l-istruttura fil-post.

THE CHAIRPERSON: Meta l-każ ta' vjolenza jkun abbuż sesswali jew stupru u allura jkun hemm bżonn li tippreserva ċerti provi, kif tipproċedu min-naħa tal-kura primarja?

Intom taħdmu mal-pulizija?

DR ANTHONY LIVORI: Jekk tiġi l-vittma mingħajr ma jkunu għadhom ġew informati l-pulizija, ħafna drabi, biex ma ngħidlekx dejjem, l-eżamijiet fuq il-pazjenta ma jsirux mill-general practitioner minħabba l-fatt li jista' jkun hemm xi provi li jridu jinġabru u allura din tiġi riferuta għall-gyneacology department.

THE CHAIRPERSON: Issa nfetaħ ċentru speċifiku f'Mater Dei.

Il-general practitioners jafu b'dan iċ-ċentru?

DR ANTHONY LIVORI: Jien naf bih għax smajt li fetaħ.

Mingħalija kien hemm xi ċirkolari f'dan ir-rigward imma bħala informazzjoni …

THE CHAIRPERSON: Il-problema kbira hija fuq l-information on all counts.

DR ANTHONY LIVORI: Dik naraha nieqsa ħafna għax kultant tiġi f'dilemma anke bħala tabib.

Tibda tgħid x'se naqbad nagħmel?

Se nġibilha pulizija jew le?

U ħafna drabi dawn lanqas ikunu jridu jinvolvu lill-pulizija.

ETIENNE GRECH: Ma tibagħtulhomx memos lit-tobba?

DR ANTHONY LIVORI: Ikun hemm memos imma bħalma taf inti Onor. Grech, a memo is just a memo, waħda mill-ħafna memos li tara kuljum quddiemek.

Din l-istess bħalma jiġrilek filgħodu x'ħin tiftaħ il-kompjuter u ssib mal-50 email and you just go through them.

THE CHAIRPERSON: Irid ikun hemm seminars apposta fuq il-problema.

Ġieli jkollok problema wkoll għax ikollok allegata vittma li veru ġiet stuprata jew li nkella sar xi abbuż fuqha, u mhux l-ewwel darba li kellna nies li jmorru ċ-ċentru tas-saħħa biex jagħmlu ċertifikat mediku fuq affarijiet li mhux veru ġraw lilhom biex l-allegat aggressur jeħel iżjed.

Jiġifieri ssib minn kollox.

Jekk inti jkollok nies fiċ-ċentru tas-saħħa li ma jkunux qegħdin speċifikament ifittxu ċerta affarijiet, kważi kważi kultant jibqgħu għaddejjin mal-oħrajn.

ETIENNE GRECH: Jien għamilt żmien fil-polyclinics u fil-fatt, ħafna drabi meta jkun hemm vittmi ta' vjolenza domestika, li ħafna drabi tkun waħda fiżika, l-ewwel ma jmorru huwa l-għassa.

Imbagħad mill-għassa jgħidulhom biex imorru fiċ-ċentru tas-saħħa biex jagħmlu ċertifikat mediku.

Ovvjament it-tobba tal-polyclinics iridu jagħmlu ċertifikat u aħna fl-MD course, dejjem ġejna mgħallmin li għandek tniżżel dak li qed tara.

Issa tgħiduli vittma ma tistax tmur għand it-tabib privat tagħha biex jagħmlilha ċ-ċertifikat?

Tista' tmur għandu imma f'dan il-każ jista' jkun hemm konflitt ta' interess għax it-tabib tagħha jkun jafha, huwa l-ħabib tagħha u jkun ilu jinviżtaha minn mindu tkun żgħira.

Veru wkoll li t-tabib se jikteb dak li jara imma ma jkunx newtrali u allura li jmorru għand it-tobba tal-polyclinics kważi kważi hija xi ħaġa pożittiva għax se jkollok tabib li huwa newtrali.

Jien fil-prattika tiegħi fil-privat ġieli kien hemm ġlieda bejn koppja u l-ewwel jiġi r-raġel biex nagħmillu ċertifikat mediku u nofs siegħa wara tiġi l-mara tiegħu biex nagħmel lilha ċertifikat mediku!

Issa jekk jien se nitla' l-Qorti se nispiċċa msallab mill-avukat fil-kontro-eżami.

Fil-polyclinics isiru ħafna ċertifkati mediċi bħalma jsiru fil-privat u din toħloq problema għax jekk inti tabib tal-polyclinic, x'aktarx li tagħmel xi tlieta jew erbgħa ċertifikati fil-ġimgħa.

U minħabba f'hekk, kull darba li titla' tixhed il-Qorti, tispiċċa titlef ġurnata xogħol.

Veru li issa hemm is-sistema tal- affidavit imma fil-privat ikollok tħallas għaliha.

MARTHESE PORTELLI: Għandek ukoll l-iżvantaġġ tal-affidavit.

ETIENNE GRECH: Ġieli jkun hemm kompilazzjoni ta' evidenza li bilfors trid titla' l-Qorti avolja jkun hemm affidavit.

MARTHESE PORTELLI: Ikun hemm id-dritt tal-kontro-eżami.

Pereżempju, jekk tabib għamel affidavit, il-kontro-parti għandu jkollha d-dritt li tistaqsi fuq dak l-affidavit.

L-istess, bħal meta persuna titla' tixhed viva voce, fejn il-parti l-oħra se jkollha l-opportunità li tistaqsiha wkoll.

Jiġifieri l-affidavit issolvi parti mill-problema imma ma jsolvihiex kollha.

ETIENNE GRECH: Il-maġistrat, jekk jara li hemm bżonn ta' kontro-eżami, ħafna drabi jsejjaħlek biex titla' l-Qorti u f'dak il-każ ikollok titla' bilfors.

Dr Livori qal li hemm nuqqas ta' awareness fit-tobba u n-nurses imma llum 'il ġurnata tista' tgħid li t-tobba kollha qegħdin fl-ispecialist register.

Issa biex tkun miktub fl-ispecialist register trid tagħmel kors ta' tliet snin u li ħafna drabi jkollok CPDs u ħafna konferenzi.

DR ANTHONY LIVORI: Kont se nqajjem proprju dak il-punt.

Aħna l-antiki ftit kien ikollna imma llum il-korsijiet huma strutturati u għandhom 5 snin biex jilħqu GPs, jiġifieri bilfors se jibqgħu jżommu ruħhom alert.

ETIENNE GRECH: Imma l-antiki għadhom itellgħu l-punti billi jmorru għas-CMEs.

DR ANTHONY LIVORI: Iva, u għandek lectures b'mod regolari, eċċ.

ETIENE GRECH: Uħud minnhom ikunu jitrattaw dawn it-temi.

DR ANTHONY LIVORI: Għalhekk jiena għedt li it's the individual doctor kif jaġixxi u kemm jinteressa ruħu fil-każ.

THE CHAIRPERSON: Imma m'hemmx xi ħaġa speċifika għal kulħadd, forsi xi seminar li dak li jkun irid jattendi bilfors għalih?

DR ANTHONY LIVORI: M'għandna xejn as a policy li jekk jiġik każ ta' abbuż trid timxi bejn wieeħd u ieħor ma' dawn il-linji.

M'hemm xejn li jiggwidak ħalli kulħadd ikun konformi.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Jiena naħseb li bħal kull ħaġa oħra dan il-qasam għandu lok għal evoluzzjoni.

Sa ftit snin ilu niftakar li fl-Università lanqas kienu jagħtu korsijiet għall-psikoloġisti mentri llum jingħataw.

Jiġifieri din hija xi ħaġa li qiegħda tevolvi, fejn matul dawn l-aħħar 30 sena bdejna nagħtu ħafna aktar kas.

Fid-dawl li llum qegħdin nagħtu kas ta' dawn il-problemi, min-naħa tal-amministrazzjoni, intom tagħtu feedback lil xi ħadd biex imbagħad dan ikun jista' ikompli jibni fuqhom?

Pereżempju, illum kienet xi ħaġa tajba li ġejt hawnhekk biex tagħti l-kummenti tiegħek lil dan il-Kumitat għax imbagħad, bis-saħħa ta' din il-laqgħa, aħna nkunu nistgħu nibnu rapport u nressqu l-proposti tagħna.

Imma internament, bħala dipartiment tas-saħħa, għandkom xi forum fejn tingħataw l-ispazju ħalli tagħtu l-feedback tagħkom biex b'hekk il-performance tagħna, bħala professjonisti, tkompli tissoda?

DR ANTHONY LIVORI: Forum as such ma jeżistix.

Jekk tieħu d-dipartiment tagħna, li huwa dak tal-kura primarja, ovvjament dan għandu liaison mad-dipartimenti l-oħra relatati mas-saħħa.

Imma l-komunikazzjoni forsi ma tkunx daqshekk tajba bejniethom.

Il-komunikazzjoni hawn Malta naraha bħala waħda mill-weak points li għandna.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Żbaljata meta ngħid li fil-primary healthcare hemm il-Women Clinic?

Naf li din il-klinika tintuża għal testijiet tal-ġinekoloġija imma tintuża wkoll għal affarijiet bħal dawn?

DR ANTHONY LIVORI: Naħseb li inti qiegħda tirriferi għall-Well Woman Clinic li hija parti mill-gynae tal-primary healthcare.

Fiha jattendu l-ispeċjalisti ta' Mater Dei u naħseb li huma aktar geared fuq affarijiet ta' gynaecology.

Issa mhux qed neskludi l-fatt li jekk tmur mara hemmhekk u tkellimhom fuq xi problema, dawn mhux se jaraw kif jirriferuha fejn hemm bżonn.

Imma naħseb li l-maġġornaza l-kbira, biex ma ngħidx kollha, l-użu tagħha hija iktar għal dawk in-nisa li għandhom bżonn a gynaecological check.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Is-settur tal-primary healthcare minn dejjem qala' fuq wiċċu minħabba n-numri kbar li jmorru hemmhekk u allura rridu napprezzaw li mhuwiex faċli li taħdem f'dan is-settur.

Illum il-ġurnata qegħdin taħsbu sabiex forsi dak li qegħdin niddiskutu hawnhekk jiġi nkluż ukoll f'xi tip ta' servizz fil-primary healthcare?

Il-fatt li llum għedtilna li m'intomx informati daqshekk tajjeb fuq x'qed jiġri f'Mater Dei, naħseb li din minn dejjem kienet issue li ħolqot diskussjoni kbira għax l-id il-leminija u l-id ix-xellugija fis-saħħa ma jafux x'inhuma jagħmlu.

U għalhekk inħoss minn dak li qed tgħidilna li jekk twaqqaf unit ġdid apposta, xorta milli jidher dik il-problema ma ssolvitx għax il-primary healthcare ma jafx x'qed jiġri f'Mater Dei.

DR ANTHONY LIVORI: Jiena m'għedtx hekk u jekk ħsibt li għedt hekk, mela forsi ftiehmna ħażin.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Dawn in-nies qed jiġu fil-primary healthcare.

DR ANTHONY LIVORI: Imma l-unit fuq is-sexual abuse għadu kemm ġie mwieled dan l-aħħar.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Iva, imma jekk illum jiġi xi ħadd li ġie abbużat u hemm dan il-unit, irid jibda jintuża.

Tifhimnix ħażin, jiena qiegħda nkellmek b'rispett kbir imma ma nieħux gost li f'pajjiżna - din tiġri sena wara sena u jkun min ikun fil-gvern - jinħolqu strutturi b'intenzjoni tajba imma mbagħad ir-riżorsi tagħhom ma nużawhomx sew.

Il-fatt li issa sar dan il-unit, x'jista' jsir fil-fehma tiegħek?

Ħa nagħmluha mod ieħor; x'jista' jsir fil-fehma tiegħek sabiex fil-primary healthcare jkunu iktar konxji ta' dan il-unit u jibdew jużawh?

Forsi diġà qed jintuża imma aħna ma nafux in-numri x'inhuma.

DR ANTHONY LIVORI: Irridu naċċertaw ruħna iktar u iktar li l-komunikazzjoni li nagħmlu minn fuq għal isfel tkun qiegħda tasal u tasal b'mod tajjeb.

L-għan ta' kulħadd dejjem ikun li jipprova jwassal il-komunikazzjoni b'mod tajjeb.

Din tieħu ż-żmien għax għandek ħafna nies u professjonisti differenti.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Taħseb li hija kwestjoni biss ta' komunikazzjoni jew, fil-fehma tiegħek, inti bħala tabib ta' ċerta esperjenza taħseb li hija kwestjoni ta' taħriġ ukoll?

Hawnhekk naħseb li qed ngħidu wkoll tibdil fil-mentalità.

DR ANTHONY LIVORI: U tibdil fil-kultura.

Jiġifieri ladarba qegħdin inbiddlu l-kultura u l-mod ta' kif it-tobba u l-vittmi qed jikkomunikaw flimkien fuq dawn l-affarijiet, naħseb li hemmhekk nixtieq li nara xi suġġeriment min-naħa tiegħek għax hawnhekk qed nitkellmu fuq servizz li ġie introdott u li huwa eċċellenti, u għaldaqstant għandna nibdew nużawh tajjeb.

Forsi tissuġġerilna inti għax naħseb li l-komunikazzjoni qiegħda tieqaf biss at the basic.

Mela qed ngħidu li hemm dan il-unit imma min qala' xeba' u mar l-għassa se jgħidulu biex imur għand it-tabib jew fiċ-ċentru tas-saħħa, min hemmhekk se jgħidulu biex imur Mater Dei u dan se jispiċċa jaħseb li qed jarawh żejjed u li ħadd ma jrid jisimgħu!

Issa din tkun biss il-perċezzjoni u ma tkunx ir-realtà.

Għalhekk naħseb li jkun xieraq li nibdew nisimgħu ftit suġġerimenti fuq kif nistgħu nagħmlu l-ħajja ta' dawn il-vittmi ħarira żgħira inqas martirju milli diġà hi.

DR ANTHONY LIVORI: Huwa tajjeb li jkollok a one stop shop ħalli jekk jiġrilek xi ħaġa tmur hemmhekk u ssib l-aħjar servizz li tista' tingħata.

Imma ovvjament l-aħjar servizz mhux se ssibu f'kull dipartiment għax jekk ikun servizz ċentralizzat, minħabba s-sensittività tiegħu, u f'dan il-każ la qed nitkellmu fuq sexual abuse żgur li huwa sensittiv, inħoloq proprju dan il-unit f'Mater Dei.

Jekk inti bħala tabib rajt lil xi ħadd b'abbuż sesswali, l-aħjar management li jista' jieħu ħsiebu huwa proprju f'dak il-unit.

Veru li jekk forsi ġie klijent il-Mosta u inti se tirriferih Mater Dei, allura dan għandu l-inkonvenjent li jrid joqgħod imur hemmhekk u forsi jiddejjaq ukoll imma fl-istess ħin hemmhekk tista' toffrilu l-aħjar servizz li tista' tagħtih għax jien m'iniex fully trained fuq dawn l-affarijiet.

U mhux ħaġa li narah jien biex ma jkollux inkonvjent li jmur Mater Dei meta hemmhekk għandek professjonisti li qegħdin apposta għalhekk.

Din tiġrilna 'l ħin kollu bħala tobba.

Jekk jiġi pazjent b'element psikoloġiku għandek tirriferih għand il-psikjatra?

Le, imma ħafna minnhom, f'ċertu punt trid tasal li tibagħthom għand xi ħadd għax inkella tħossok li qed tonqos.

THE CHAIRPERSON: Milli qed nisma' matul dawn is-sessions li qegħdin nagħmlu u fil-fatt konna tkellimna fuq ideat anke ma' nies oħra, li qisu hemm bżonn ta' ċentri speċjalizzati għall-vittmi li jbatu minn vjolenza domestika biex dawn ikunu jistgħu jsibu s-servizzi mhux biss ta' saħħa imma anke pulizija u shelter għal dak il-lejl f'post wieħed.

Hija xi ħaġa li inti taraha bħala pożittiva li jkollok ċentri speċjalizzati bħal dawn?

DR ANTHONY LIVORI: Naħseb li hija pożittiva ħafna kemm f'dan il-każ kif ukoll f'każijiet oħra.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Tippermettili nistaqsi żewġ mistoqsijiet qosra għax se jkolli mmur f'kumitat ieħor?

Grazzi.

Mela bħala primary healthcare, qabel twaqqaf dan il-unit, intom ġejtu kkonsultati fuq l-aħjar mod ta' kif wieħed jista' jagħmilhom dawn l-affarijiet?

DR ANTHONY LIVORI: Ma naħsibx li nista' nirrispondik jien għas-sempliċi raġuni li jiena ġejt hawnhekk bħala delegat tas-CEO u naturalment, il-konsultazzjonijiet il-kbar se jsiru miegħu.

Wisq probabli li ġew ikkonsultati imma ma nafx inwieġbek.

Ħalli nagħmillek l-aħħar mistoqsija.

Xi ħaġa li smajna f'dan il-Kumitat kienet dik li l-vittmi, minħabba l-biża' tagħhom, ħafna drabi anke l-għassa jgħidu li għandha bżonn tkun iktar intima, aħseb u ara issa li qed nidħlu f'affarijiet iktar personali u eżamijiet aktar dettaljati.

Il-fatt li dawn issa jridu jmorru Mater Dei u forsi dan iċ-ċentru mhuwiex parti mill-primary healthcare, jista' ikun li se jaffettwa lill-vittmi?

Lanqas qiegħda nippretendi risposta mingħandek imma l-fatt li dan il-unit tpoġġa f'Mater Dei u l-vittmi hawnhekk qalulna li jħossu li huma qishom biss numri għax ma jingħatawx dik l-attenzjoni partikolari.… Kellna nies li ġew hawnhekk u qalulna li rridu ntejbu xi affarijiet, bħal pereżempju meta jmorru l-għassa jsibu salott fejn ipoġġu u li jingħataw dik it-tip ta' attenzjoni li jħossuhom aktar komdi u mhux isibu dik il-cold desk attitude u ejja ħa mmorru.

Allura jista' jagħti l-każ li dan il-unit jitpoġġa x'imkien li mhuwiex f'Mater Dei?

ETIENNE GRECH: Hemmhekk għandek il-gynaecologists 24 hours a day.

Pereżempju, Dr Livori semma' il-Well Women Clinic fejn għandek il-gynaecologists li jiġu minn Mater Dei.

Madankollu dawn jiġu darba fil-ġimgħa mentri f'dawn il-każijiet ta' emerġenza, kemm ta' abbuż sesswali, kemm ta' abbuż fiżiku kif ukoll ta' abbuż psikoloġiku trid x'imkien fejn issib l-ispeċjalisti l-ħin kollu.

Il-health centres għamlu suċċess kbir hawn Malta għax jekk jiġrilek xi ħaġa matul il-lejl, jew inkella jiġrilek xi ħaġa after hours jew xi ħadd irid li jingħata servizz b'xejn, dejjem jista' jsib il-health centres 24 hours a day.

Ħafna drabi dik il-prattika hija ta' general practice mentri l-ispecialised clinics huma kollha bl-appointments, kemm tal-psikjatri, kemm tal-medical consultants u kif ukoll tal-gynae.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Niskuża ruħi imma se jkolli nħallikom għax irrid imur kumitat ieħor.

THE CHAIRPERSON: Xtaqt nistaqsi żewġ mistoqsijiet oħra.

Safejn naf jien, meta jkun hemm abbuż fuq it-tfal, hemm dover fuq it-tobba li dawn jagħmlu rapport.

DR ANTHONY LIVORI: Id-dover tat-tabib fi kwalunkwe każ ta' vjolenza, kemm fuq tfal u kemm fuq kbar…

THE CHAIRPERSON: Imma għandek dover bil-liġi li jekk tara każ simili quddiemek, inti tirrapporta?

DR ANTHONY LIVORI: Iva, you lodge a complaint mal-pulizija meta tara ferita suspettuża.

THE CHAIRPERSON: Fil-każ ta' adulti, l-ewwel għedtlek li jista' jkun li jiġi xi ħadd b'xi ferita jew b'xi tbenġila u li inti jkollok suspett, hemm dan id-dover li joħroġ mil-liġi jew le fuq xi ħadd adult?

DR ANTHONY LIVORI: Inti qiegħda tgħid li ġie adult bi tbenġila jew b'xi qasma f'idu.…

THE CHAIRPERSON: Tiġi mara li tgħidlek li waqgħet it-taraġ u sfrakassat wiċċha imma inti, bħala tabib taf li dik il-ferita mhijiex konsonanti ma' waqa' u allura jkollok suspett.

Hemm dover fuq it-tabib li jirrapporta jew le?

DR ANTHONY LIVORI: Naħseb li hemmhekk you are duty bound li tirrapporta imma mhijiex xi ħaġa klinika.

Meta jkollok suspett li din mhux veru waqgħet it-taraġ imma li pereżempju din kellha daqqa ta' injama…

THE CHAIRPERSON: Id-dover joħroġ mil-liġi bħal tat-tfal?

DR ANTHONY LIVORI: Safejn naf jien id-dover tal-liġi qiegħed li jekk inti qed tissusspetta li hemm xi ferita u li din ġiet ikkawżata b'mod ħażin, jew jekk ġie xi ħadd b'xi qasma f'żaqqu u nissusspetta li din daqqa ta' sikkina, jiena duty bound li navża lill-pulizija.

Imbagħad il-pulizija tagħmel l-investigazzjonijiet tagħha.

Imma ovvjament ħafna drabi dan kollu jorbot fuq dak li qed jgħidlek il-pazjent għax suspetti jkollok bosta drabi.

ETIENNE GRECH: Allaħares kull tbenġila li tara trid tirrapporta lill-pulizija!

DR ANTHONY LIVORI: Jekk tiġik mara bi black eye u tgħidlek li ġralha hekk għax waqgħet it-taraġ, inti taf li black eye ma tiġix għax taqa' it-taraġ imma ġeneralment tiġi b'xi daqqa ta' ponn.

THE CHAIRPERSON: Għadha kemm ħarġet statistika mill-Fundamental Human Rights Agency tal-Unjoni Ewropea fejn qiegħda turi li fl-Ewropa għandna wieħed minn kull tliet adulti nisa li huma vittmi ta' vjolenza domestika.

Bħala professjonisti, nafu li ma tantx hawn awareness u kultant nibża' li anke mal-professjonisti ma tantx hawn din l-awareness u fejn ikun hemm din l-awareness, we are taking it lightly.

Irrid nara jekk il-liġi b'xi mod tissalvagwardjax dan l-aspett.

Waqt li konna qegħdin nitkellmu man-nies li ġew hawnhekk, li kienu vittmi ta' reati ta' vjolenza, kellmuna fuq il-pulizija u fuq l-istituzzjonijiet u qalulna li ġieli kellhom xi complaints fuqhom.

Inti taf b'xi tip ta' complaints li huma rikorrenti min-nies li jiġu għas-servizzi tagħkom għax jgħidu li dawn mhumiex jingħataw tajjeb?

U għandkom xi sistema fejn xi ħadd jista' jagħmel l-ilment tiegħu jekk ma jingħatax servizz tajjeb?

DR ANTHONY LIVORI: Inti qiegħda titkellem fuq ilmenti minn vittmi ta' abbuż.

Jiena m'iniex aware li jkollna xi lmenti partikolari mill-vittmi.

Ikun hemm ilmenti fid-dipartiment bħalma jkun hemm fi kwalunkwe dipartiment ieħor.

Imma f'dak il-każ hemm l-istruttura apposta fejn wieħed jista' jagħmel l-ilment tiegħu u mbagħad dan ikun jista' jiġi segwit u investigat.

THE CHAIRPERSON: L-istruttura hija waħda kkomplikata?

Jekk ġiet persuna u ma nqdietx sew xi trid tagħmel biex twassal l-ilment tagħha?

DR ANTHONY LIVORI: Jiena naħdem il-Mosta Health Centre.

Issa jekk tiġi persuna hemmhekk u jkollha xi lment, din tista' tagħmlu miegħi jew man-nurse in charge.

Jekk ma tkunx trid tagħmlu miegħi l-ilment, dan tista' tagħmlu mal-primary healthcare department by telephone jew whatever, jiġifieri fid-dipartiment dirett hemm principal general practitioner li qiegħed apposta fuq dawn l-ilmenti.

U ħafna drabi l-ilmenti jsiru wkoll permezz tal-website tal-Ministeru għas-Saħħa li mbagħad, min-naħa tagħhom jgħadduh lill-primary healthcare, li jsegwi u jinvestiga dak l-ilment.

THE CHAIRPERSON: In-nies kif ikunu jafu fejn jistgħu jħallu l-ilmenti tagħhom b'dan il-mod?

Hemm xi sinjali apposta li huma viżibbli jew iridu jistaqsu mad-desk u jgħidulhom minn hemmhekk xi jridu jagħmlu?

DR ANTHONY LIVORI: Jekk jistaqsu ovvjament se jgħidulhom imma m'hemmx sinjali.

Għallinqas safejn naf jien m'hemmx fil-kliniċi.

Madankollu naħseb li s-sistema tal-ilmenti qiegħda taħdem mhux ħażin għax ikollna lmenti fuq kollox, avolja mhux dejjem ikunu ġustifikati imma aħna kollha ninvestigawhom.

U għandna sistema apposta ta' kif navżaw lill-klijenti bir-riżultat tal-ilment tiegħu.

THE CHAIRPERSON: L-aqwa li dak li jkun ikun jaf li jista' jilmenta jekk ma jingħatax servizz kif suppost.

L-Onor.

ETIENNE GRECH: L-ewwel kontu qed tgħidu li l-liġi tobbligak li jekk hemm xi ħadd li għandu injury viżibbli u li din x'aktarx ġiet ikkawżata minn ħaddieħor, inti bħala tabib bilfors trid tirrapporta lill-pulizija.

THE CHAIRPERSON: Kont qiegħda ngħid għal meta tabib jara injury li għalih tista' tkun abbuż fuq minorenni.

Issa jiena qiegħda nara jekk teżistix min-naħa tagħkom xi prassi simili fuq l-adulti.

ETIENNE GRECH: Jekk ikollok injury fuq adult, fejn xi ħadd qala' xeba' mingħand xi ħadd.

Inti trid toqgħod attent għax taf jekk tirrapporta lill-pulizija, kif ir-raġel ta' dik il-mara li qalgħet xeba' jsir jaf li rrapportat lill-pulizija aktar ippattihilha!

Jiena naħseb li kultant il-vittma ma tkunx daqshekk protetta mill-aggressur tagħha.

THE CHAIRPERSON: L-ewwel nett, jiena qiegħda nistaqsi biex nara jekk hemmx xi ħaġa f'dan ir-rigward.

U t-tieni nett aħna qegħdin inħarsu lejn xi tkun l-aħjar struttura li nistgħu nagħmlu.

Mela jien ma nistax nippretendi li meta se nkunu qegħdin nagħmlu r-rakkmandazzjonijiet tagħna bħala Kumitat, se nkunu qegħdin nirrikmandaw li ssir xi ħaġa fil-healthcare u li mbagħad ma tkunx qiegħda tiġi rispekkjata f'aspetti oħra.

Fil-fatt meta se nagħmlu r-rakkmandazzjonijiet tagħna, aħna se nagħmlu rakkmandazzjonijiet legali ta' kif tista' tiġi mtejba l-liġi ħalli jekk xi ħadd allegat li sawwat lil xi ħadd, naraw kif nagħmlu xi ħaġa differenti minn dak li hemm illum biex inneħħuh mid-dar.

Jiġifieri kollox irid jorbot ħaġa ma' oħra.

ETIENNE GRECH: Jekk inti adult u qlajt daqqa jew xeba' imma ma tridx tipproċedi, dak li jkun għandu jirrispetta wkoll dik id-deċiżjoni.

MARTHESE PORTELLI: Naħseb li ċ-Chairperson għamlet punt importanti ħafna li ħareġ minn dawn il-laqgħat kollha għax ikun hemm diversi drabi fejn il-vittma tagħżel li ma tridx tipproċedi kontra l-aggressur għaliex tibża' mir-riperkussjonijiet ta' wara.

U allura naħseb - u hawnhekk fejn naqbel maċ-Chairperson – li l-iskop ta' dan il-Kumitat huwa li naraw kif dak li hemm illum jista' jittejjeb ħalli ntejbuh.

Huwa minnu li kif qiegħda taħdem is-sistema llum jista' jkun li l-vittma, f'ċerti każijiet, se tiġi iktar vittimizzata, imma rridu naraw x'qed iwassal biex din il-vittma tiġi vitimizzata iktar u rridu naraw x'jista' jsir biex innaqqsu din it-tbatija li għaddejjin minnha.

Din ħarġet ċara meta ġew ikellmuna grupp ta' nisa kif ukoll grupp ta' rġiel u naħseb li dan huwa l-għan li aħna qegħdin naħdmu għalih.

THE CHAIRPERSON: Jekk m'hemmx aktar mistoqsijiet nistgħu nagħlqu din il-parti tad-diskussjoni.

Grazzi ħafna Dr Livori tal-intervent tiegħek.

DR ANTHONY LIVORI: Grazzi lilkom u nispera li weġibt il-mistoqsijiet li kellkom.

THE CHAIRPERSON: Iva kellna bżonnu dan l-intervent biex inkunu nistgħu nagħlqu dan l-ispectrum wiesa' ta' nies mill-professjonijiet varji li jaħdmu f'dan il-qasam.

U għalhekk żgur li ma stajniex inħallu barra l-kura primarja.

Ovvjament meta se jiġi xi ħadd b'xi ferita, aħna dik se neħdulu ħsiebha 100%.

U meta l-vittma tkun trid għajnuna partikolari, bħal pereżempju għajnuna psikoloġika, eċċ. li ma nistgħux nagħtuha aħna, hemmhekk se nirriferuh x'imkien fejn ikun jista' jsib din l-għajnuna.

Apparti minn hekk issa hemm dawn il-units li nistgħu nibagħtuhom fihom.

Grazzi.

THE CHAIRPERSON: Grazzi ħafna.

Issa se nitlob lil Dr Elaina Burmingham sabiex tagħtina preżentazzjoni qasira dwar ir-riċerka li għamlet sabiex inħejju r-rapport tagħna.

Waħda mill-affarijiet li ħarġet u li naħseb irridu nagħmlu session fuqha wara li jinkiteb dan ir-rapport sabiex niddiskutuhom bejnietna huwa proprju fuq dawn iċ-ċentri speċjalizzati għall-vjolenza domestika.

Fil-bidu kont staqsejt lil Dr Burmingham sabiex tagħmel ftit riċerka dwar jekk jeżistux dawn it-tip ta' ċentri f'postijiet barranin, kemm fl-Ewropa u kemm barra mill-Ewropa, biex naraw jekk hemmx affarijiet li nistgħu naddottaw għas-sistema tagħna.

Hawnhekk nixtieq nirringrazzja lil Dr Burmingham għax-xogħol kollu li qiegħda tagħmel għax bix-xieraq li x-xogħol tagħha jkun jidher ukoll.

DR ELAINE BURMINGHAM: Bħala rapport jiena tajt overview ta' dak kollu li smajna fil-Kumitat imma ma dħaltx f'dettall kbir għax fil-leġiżlatura l-oħra kien sar overview tas-suġġett tal-vjolenza domestika.

U allura f'dan ir-rapport aktar ikkonċentrajt fuq is-servizzi li qed jagħtu l-istituzzjonijiet u kif se ntejbuhom għax smajna l-ilmenti mill-vittmi stess.

Għalhekk l-għan ta' dan ir-rapport mhux li noqogħdu nerġgħu nidħlu fuq x'inhi l-vjolenza domestika u x'servizzi għandna imma x'irridu nagħmlu biex nagħtu servizz aħjar.

Hemm numru ta' rakkmandazzjonijiet li naħseb għandna niddiskutu għal dan ir-rapport, fosthom il-fatt li m'għandniex a formal risk assessment tool.

Dawn il-vittmi, imorru fejn imorru, m'hemmx struttura formali la tat-tabib, la tal-pulizija u kważi kważi lanqas tas-social workers.

Barra minn Malta ssib għodda apposta fejn lill-vittmi tistaqsihom sett ta' mistoqsijiet u mir-risposti tagħhom tinduna minn xiex għaddejjin.

Għandek it-24 hour crisis line.

Hemm il-179 imma dan mhuwiex qed jaqdi l-bżonnijiet ta' dawn il-vittmi għax jekk ċempilt wara l-ħinijiet tal-uffiċċju se jgħidulek li jeżisti dak is-servizz imma bħalissa magħluqin.

Għandna bżonn ta' xi ħaġa li tkun 24 siegħa mhux biss biex jirrisponduk imma biex joffrulek l-għajnuna dak il-ħin stess u ċioè meta verament għandek bżonnha.

Mela jekk qiegħda ċċempel mid-dar u tinsab imsakkra f'kamra, bir-raġel qed isabbat barra, inti ma tistax issib lil min jgħidlek bħalissa magħluqin u biex terġa' ċempel l-għada filgħodu fid-9.00!

Il-website tas-servizzi tal-vjolenza domestika.

Din il-website hija ġenerika wisq meta tikkomparaha ma' websites ta' servizzi barra minn Malta u ma toffrix biżżejjed informazzjoni.

Qisek qed tagħti the overview, the aims and the services imma min qed jaraha u m'għandux idea tal-istruttura tal-vjolenza domestika hawn Malta, mhux se jkollu biżżejjed informazzjoni.

Tara webpages oħrajn barra minn Malta ssib li dawn jgħidulek what you are experiencing; Does he make you feel bad?

Jiġifieri għandek lista ta' mistoqsijiet li meta qed taqrahom, hu x'inhu l-livell intelettwali tal-persuna, tista' tirrelata ma' dak li qed jistaqsuha.

Mela jekk inti qed tirrelata ma' xi ħaġa minn dawn li staqsewk, se tirrealizza mingħajr ma trid li, iva, inti vittma ta' vjolenza domestika, anke jekk qatt ma rrealizzajt.

Għalhekk minn hemm se tara x'tista' tagħmel u fejn tista' tmur għall-għajnuna.

It-tip ta' ordnijiet ta' protezzjoni li għanda hawn Malta, s'issa mhumiex komparabbli ma' dak li hemm f'pajjiżi oħra.

Meta se nirratifikaw l-Istanbul Convention, irid ikollna l-emergency barring order li s'issa m'għandniex.

Din diġà teżisti f'numru ta' pajjiżi membri tal-Unjoni Ewropea.

DR ELAINE BURMINGHAM: L-emergency barring order tintuża meta jiena ċempilt l-għassa u ġie l-pulizija d-dar, ra li jiena qiegħda verament f'riskju u allura joħroġ ordni dak il-ħin stess sabiex il-perpetrator jinħareġ mid-dar.

U dik isservi għal żewġ affarijiet; l-ewwel li ħriġt lill-perpetrator u mhux lill-vittma.

Mela minbarra li din il-persuna hija vittma ta' vjolenza domestika, kellha tispiċċa wkoll bla dar għax kellha titlaq ħabta u sabta mentri l-perpetrator baqa' komdu d-dar.

It-tieni hi li inti qed toffri protezzjoni lill-vittma dak il-ħin stess u mhux din tagħmel ir-rapport l-għassa u bejn meta sar ir-rapport u meta jinstema' l-każ jew forsi toħroġ ordni ta' protezzjoni mill-Qorti m'għandek l-ebda protezzjoni għall-vittma.

F'pajjiżi differenti din taħdem xi ftit jew wisq differenti għax hemm min jgħidlek li jrid ikollok livell ta' supretendent biex joħroġ din l-ordni, hemm min jgħidlek li l-vittma ma tistax titlobha hi, hemm min jgħidlek li ddum għal għaxart ijiem u hemm min jgħidlek li ddum għal 14-il ġurnata.

Jiena naħseb li kull pajjiż jara x'inhi l-aħjar sistema għalih.

Naħseb li r-review tal-legal aid system hija xi ħaġa imperattiva f'dan l-istadju.

Smajna ħafna lmenti ta' vittmi li lanqas ikunu jafu x'inhu jiġri u li l-avukati mhumiex jagħtuhom l-informazzjoni fuq il-każijiet tagħhom, jiġifieri hemmhekk naħseb li għandna bżonn ta' review totali.

Waħda mill-affarijiet li ħsibt fuqha hija li bħalma hawn dipartiment li għandu avukat apposta sabiex jieħu ħsieb il-każijiet ta' child abduction, għaliex m'għandux ikollna avukat impjegat mal-Gvern li jieħu ħsieb dawn il-każijiet ta' vjolenza domestika?

Mela inti għandek lil xi ħadd li qed jaħdem fuq dawk il-każijiet biss.

U allura bgħattu għat-taħriġ, qed jieħu ċerta expertise u qed jitgħallem kif għandu jimxi ma' dawn in-nies għax dawn il-vittmi għandhom bżonn lil xi ħadd li, minbarra li qed joffrilhom is-servizz legali, irid ikun jaf kif imur magħhom għax dawn mhumiex vittmi ta' xi reat ċivili, bħal pereżempju kellhom xi jgħidu mal-ġirien tagħhom.

L-availability ta' psychological services hija xi ħaġa oħra li għandna bżonn nidħlu fiha għax il-waiting list tissemma regolarment.

Naħseb li dawn il-vittmi ma jaffordjawx li joqogħdu jistennew.

Min għandu bżonn is-servizzi psikoloġiċi ma jaffordjax li joqgħod jistenna x-xhur.

Ma nistgħux nippretendu li mara li ilha 25 sena miżżewġa u ssofri xi tip ta' abbuż, jekk din f'daqqa waħda għamlet kuraġġ u marret tirrapporta għandna ngħidulha biex titlaq hi mid-dar!

Dik il-mara jew dak ir-raġel għandu bżonn xi tip ta' support għax mhijiex faċli li taqbad u tinqala' minn 25 sena żwieġ biex tmur tgħix għal rasek.

Meta niġu għal dawn iċ-ċentri, ħafna pajjiżi jgħidulhom intervention centres jew emergency centres.

Jeżistu f'pajjiżi bħall-Latvia, Bulgarija, Canada, l-Amerika u l-Awstralja.

Rajt partikolarment ċentru tal-Awstrija li aspira ċentri ta' dan it-tip fir-Repubblika Ċeka, fin-Netherlands u f'postijiet oħra.

Il-Ġermanja l-istess.

Il-fatt li dawn iċ-ċentri qegħdin jikbru turi li din is-sistema qiegħda taħdem imma aħna ma nistgħux nimmudellaw ruħna wisq fuq kif qegħdin jaħdmu huma.

Ir-raġuni hi minħabba l-kobor.

Dawn qegħdin jaħdmu b'mod differenti milli kieku jiena nimmaġina li kellna naħdmu aħna.

Ma naħsibx li b'wieħed se taħdem għax jekk għandek vittma mis-south, speċjalment jekk din ma tkunx issuq, inutli tagħmlilha ċentru wieħed fil-Mosta għax mhux se tasal.

U għalhekk irid ikollok numru minnhom li jkunu mxerdin madwar Malta u Għawdex.

ETIENNE GRECH: Dawn iċ-ċentri jkollhom is-sodod ukoll?

U barra kif ikunu mqassmin?

DR ELAINE BURMINGHAM: F'dawn iċ-ċentri għandek tabib, social worker, pulizija, avukat u jkollok ukoll emergency shelter.

Jiġifieri jekk jiena mort u qed nitlobhom l-għajnuna għax tlaqt mid-dar b'ta' fuqi senduqi, se nsib fejn norqod għal dak il-lejl għax imbagħad l-għada hemm is-social workers li se jsibuli post ġo shelter.

THE CHAIRPERSON: Idealment, jekk ikun hemm il-kwestjoni tal-emergency barring order, se jkun il-perpetrator li jitlaq mid-dar u għalhekk f'dawn iċ-ċentri mhux se jkollok xi overflow ta' vittmi imma dejjem importanti li jkollok sodod available.

ETIENNE GRECH: Il-perpetrators irid ikollhom sodda fejn joqogħdu wkoll?

THE CHAIRPERSON: Il-perpetrator ikollu sodda jew l-għassa jew x'imkien ieħor għax trid taqilgħu mid-dar.

DR ELAINE BURMINGHAM: Fil-verità tagħmel differenza jekk ikollux bżonn sodda l-perpetrator jew il-vittma.

U d-differenza hija ovvja li l-vittma għandha bżonn ta' ċerta protezzjoni.

ETIENNE GRECH: Barra minn Malta, il-perpetrators li jinħarġu mid-dar permezz tal-barring order fejn jispiċċaw?

DR ELAINE BURMINGHAM: Ma daħlux fiha dik.

Jiena immaġinajt li r-raġuni hi li l-perpetrator jista' jmur għand ommu jew x'imkien ieħor imma l-vittma, jekk se tmur għand ommha, dan se jmur u se jsibha hemmhekk.

MARTHESE PORTELLI: Mir-riċerka li għamilt inti toħroġ li fejn hemm l-emergency barring orders hemm ukoll l-emergency centres?

Qiegħda nagħmillek din il-mistoqsija għax it-tnejn li huma qegħdin jindirizzaw l-istess ħaġa.

L-emergency barring order qiegħda tipproteġi lill-vittma billi żżomm lilha fid-dar u jinħareġ il-perpetrator.

Imbagħad l-emergency centre qiegħed hemm ukoll biex jgħin lill-vittma.

DR ELAINE BURMINGHAM: Imma mhux hekk għedt.

MARTHESE PORTELLI: Mela se jkun hemm tabib, social worker, pulizija u avukat.

Issa ma naħsibx li dawn se jkunu qegħdin hemm biex jgħinu lill-perpetrator.

THE CHAIRPERSON: Le, se jkunu hemmhekk biex jgħinu lill-vitma imma ejja ngħidu, għall-grazzja tal-argument, li inti ċempilt għax qiegħda ssofri minn vjolenza domestika ta' tip fiżiku u l-pulizija ordnat emergency barring order.

Inti xorta trid tagħmel complaint, trid tara tabib minħabba l-ġrieħi li sofrejt u għandek bżonn tas-social worker jew tas-psychologist.

Aħna qegħdin ngħidu, jekk qed nifhem sew, li f'dawn il-postijiet tmur u ssib is-servizzi kollha li għandek bżonn taħt saqaf wieħed biex ma toqgħodx tiġri minn post għal ieħor.

MARTHESE PORTELLI: L-ideat huma tajbin ħafna imma jekk illum min ġie jkellimna hawnhekk qalilna li diġà qegħdin jesperjenzaw nuqqas ta' kollaborazzjoni min-naħa tal-pulizija, wisq nibża' li jekk se jkun hemm il-fakultà tal-emergency barring order u l-fakultà tal-emergency centres, uħud mill-pulizija jistgħu jieħdu l-attitudni żbaljata li ma joħorġux l-emergency barring orders għax fl-opinjoni tagħhom hemm l-emergency centre u allura l-vittma tista' tmur hemmhekk.

DR ELAINE BURMINGHAM: Li rridu nżommu f'moħħna hu li jekk aħna se naddotaw din it-tip ta' sistema, - almenu milli qrajt u milli naħseb jiena – irid ikollna numru ta' pulizija mħarrġa apposta fuq dan it-tip ta' xogħol biex ikunu jistgħu jaħdmu ma' dawn in-nies.

Ejja ngħidu li għandek vittma li ċemplet l-għassa.

Li se jiġri hu li mill-għassa jċemplu l-intervention centre u dawn se jibagħtu pulizijia li jaħdem fuq każijiet ta' vjolenza domestika.

Li qed nara jien hu li dawn mhux se jibagħtu pulizija li jkun on duty dak il-ħin imma se jibagħtu pulizija li x-xogħol tiegħu qiegħed fuq vjolenza domestika.

Hemmhekk diġà se tagħmel ħafna differenza għax dan jaf eżattament meta għandu joħroġ emergency barring order, jaf x'għandu jagħmel, jaf x'għandu jara u jaf ukoll x'servizzi oħra jista' joffri lill-vittma għax ikun jagħmel parti minn multidisciplinary team.

Dan il-pulizija jkun qed jaħdem mat-tabib, mal-psikologu, mas-social worker u mal-avukat.

Nispera li dik se tagħmel differenza għax il-mind set tagħhom se jkun differenti milli mort f'għassa u sibt kwalunkwe pulizija li nzerta duty dak il-ħin, liema pulizija jkun xeba' jara nies deħlin u ħerġin fuq petty issues u lilek se jqiesek bħala waħda minnhom.

Dawn it-tip ta' pulizija għandu jkollhom taħriġ apposta.

ETIENNE GRECH: Huwa importanti li r-risk assessment tool tara l-prijoritajiet ta' dak li jkun għax nimmaġina li d-demand se tkun ħafna.

Bħalissa f'Malta kemm hawn sodod b'kollox għal dawk li ma jistgħux joqogħdu d-dar?

THE CHAIRPERSON: Kull dar kienu qalulna kemm għandhom b'mod individwali.

ETIENNE GRECH: Importanti li tkun taf biex tkun taf jekk xi ħadd huwa f'periklu imminenti u jeħtieġ malajr post f'dawn ix-shelters, ikun jista' jinqeda.

DR ELAINE BURMINGHAM: Ftit ilu kont qiegħda ngħid liċ-Chairperson li l-Ingilterra għandhom multidisciplinary team jgħidulu l-MARAC, fejn dawn xogħolhom hu li jidentifikaw lill-high risk victims.

Jiġifieri mhux il-vittmi jmorru għandhom imma huma stess, bl-informazzjoni li jkollhom il-professjonisti differenti, ikunu kapaċi jagħrfu min huma dawn il-high risk victims u jmorru huma joffrulhom is-servizzi.

ETIENNE GRECH: Imma hemmhekk ma jkunx hemm ksur ta' data protection?

THE CHAIRPERSON: Dawn nimmaġina li jkollhom sistema apposta.

Tista' ma tkunx applikabbli għal Malta imma dawn għandhom sistema apposta.

ETIENNE GRECH: U mbagħad din ir-risk assessment tool tkun f'idejn l-emergency intervention centres?

THE CHAIRPERSON: Nimmaġina li jkollok tool li it encompasses the different professions li huma rappreżentati f'dak l-intervention centre.

ETIENNE GRECH: Pereżempju, illum fid-Domestic Violence Unit tal-Appoġġ jeżisti xi ħaġa simili?

DR ELAINE BURMINGHAM: Jidhirli li dawn qalulna li m'għandhomx a formal tool għalkemm nimmaġina li għandhom xi tools oħra imma mbagħad trid tara kemm huma formali.

Li qed nimmaġina jien hu li jkollok tool waħda imma li tkun maqsuma f'sezzjonijiet, fejn kulħadd se jkollu r-risk assessment tiegħu.

U dan għaliex ir-risk assessment għall-pulizija huwa differenti minn dak ta' ħaddieħor u mbagħad ikollok formula waħda li fiha tiġbor l-informazzjoni kollha li għandek bżonn fuq dik il-vittma.

U mhux ikollok waħda l-għassa, waħda l-Appoġġ u l-oħra l-health centre imma għandek kollox miġbur flimkien.

ETIENNE GRECH: B'dan ir-risk assessment tool tkun taf liema huma dawk li forsi qed jesaġeraw xi ftit?

THE CHAIRPERSON: Eżatt.

Bħalma konna qed insemmi ftit ilu, fejn mara tmur b'injury li forsi mhux veru li ġiet ikkawżata minħabba vjolenza domestika.

DR ELAINE BURMINGHAM: F'dawn l-intervention centres - xi ħaġa li ma sibthiex barra - se jkun hemm bżonn tas-sigurtà fihom għax jekk mara marret tirrapporta lir-raġel tagħha u dan jaf li l-mara se tmur torqod f'dan iċ-ċentru, – għax forsi ma ħariġx emergency barring order - ma trid xejn biex imur ifittixha hemmhekk.

Mela f'dawn il-postijiet għandek bżonn protezzjoni għall-vittmi imma għandek bżonn ukoll protezzjoni għall-istaff.

Jekk dawn qegħdin hemmhekk, speċjalment matul il-lejl, irid ikun post li għandu xi tip ta' sigurtà.

Mela meta naħsbu għall-fondi għal dawn iċ-ċentri, irridu naħsbu wkoll għal dan is-servizz għax huwa importanti ħafna.

Imbagħad hemm affarijiet oħra li smajnihom meta ġew ikellmuna s-social workers tal-Appoġġ fuq il-Qorti u d-delays tal-kawżi, kif ukoll li l-marixxall joħroġ jgħajjat jekk hemmx min lest li jaħfer.

Dawn huma affarijiet li jridu jiġu indirizzati b'xi mod jew ieħor.

Issa rridu naraw kif se nagħmluha.

Jien mhux se ngħid li rridu nagħtu taħriġ lill-marixxalli imma xi ħaġa trid issir.

ETIENNE GRECH: Ġeneralment il-marixxalli anke joqogħdu jħabbtu fuq il-bibien...

SILVIO PARNIS: Jekk il-marixxall irid jagħmel l-affarijiet sew, fuqu trid tmur u twissih.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Imma jekk il-marixxall dejjem għamel hekk, lanqas huwa t-tort tiegħu.

THE CHAIRPERSON: Naħseb li l-problema hi meta jkollok filgħodu l-Qorti Kriminali tas-sezzjoni tal-familja, fejn l-ewwel iridu jinstemgħu l-facile espedizione biex inneħħu ħafna nies mill-kuriduri, u allura dawk li jkunu se jaħfru lil xulxin joħroġ jgħajjat il-marixxall biex huma jidħlu l-ewwel ħalli neħilsuhom kemm jista' ikun malajr.

U mbagħad jibqgħu għal wara dawk il-każijiet ikkomplikati.

MARTHESE PORTELLI: Jiġifieri mhux jimxu każ każ imma joħroġ il-marixxall l-ewwel u jistaqsi min se jaħfer.…

DR ELAINE BURMINGHAM: Huma qalu li din l-affari tpoġġihom under undue pressure għax il-vittma forsi ma xtaqitx taħfer imma qiegħda f'dak il-kuridur bir-raġel viċin tagħha u allura tħossha kważi kważi intimidata.

THE CHAIRPERSON: U tispiċċa tgħid ħalli naħfirlu ħalli neħles.

Din tiġri ta' spiss ħafna, fejn tkun ilek tistenna xi sagħtejn biex tinstema' il-kawża tiegħek, jibda jsir il-ħin u tinduna li dalwaqt se joħorġu t-tfal mill-iskola, u x'ħin joħroġ il-marixxall jistaqsi min se jaħfer nistgħu ndaħħluh issa, din il-mara tiddeċiedi li taħfer ħalli teħles.

DR ELAINE BURMINGHAM: Din hija xi ħaġa li rridu nindirizzawha għax hija inġusta li l-vittma tħossha kważi obbligata taħfer għax hemm affarijiet anċillari.

ETIENNE GRECH: Ġieli kien hemm każijiet ta' vittma ta' vjolenza domestika u ta' perpetrator fl-istess ħin?

Qiegħed ngħid għal koppja.

DR ELAINE BURMINGHAM: Is-social workers stess qalulna li anke bħal statistika trid teħodha at face value għax jekk l-istatistika rdoppjat jista' jkun li l-mara rrapportat lir-raġel, u r-raġel irrapporta lill-mara fuq l-istess każ.

U din issir ħafna.

ETIENNE GRECH: Din tar-risk assessment importanti għax it discerns min huwa...

THE CHAIRPERSON: Anke jekk huma kollha verament vittmi, trid tara wkoll il-livell tal-abbuż.

ETIENNE GRECH: Eżatt għax hemm tipi differenti ta' vjolenza domestika.

THE CHAIRPERSON: Fil-fatt hija prassi li meta mara tmur l-għassa u tagħmel ir-rapport, il-pulizija jċemplu lill-allegat aggressur.

U f'dak il-punt l-aggressur jagħti l-verżjoni tiegħu u fil-verżjoni tiegħu jakkuża lill-mara billi jgħid li hi bdiet kollox għax tagħtu daqqa jew whatever.

F'dak il-punt il-pulizija jrid jagħmel rapport lilha wkoll.

Hija normalissimma - fil-fatt hija rarità li ma ssirx hekk - li meta jitilgħu quddiem il-Qorti Kriminali fis-sezzjoni tal-familja, ikunu husband against wife and wife against husband.

Il-kawża tat-tnejn li huma tinstema' fl-istess ħin quddiem il-maġistrat għax il-provi huma identiċi, u ħafna drabi hemmhekk issir problema għax peress li l-mara jkollha każ kontra r-raġel u r-raġel ikollu każ kontra l-mara, li mhux l-ewwel darba li l-vittma tħoss li jkun aħjar li taqbad u taħfer milli allaħares qatt il-maġistrat jaħseb li hi bdiet kollox u b'hekk, minn vittma ta' vjolenza domestika tispiċċa hi bħala l-aggressur!

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Iċ-ċans hu li l-vera vittma hija dik li vera tibża' għaliha nnifisha u li tħoss li l-perpetrator huwa l-bully li jista' jagħmel l-arja u li jabbuża mis-sistemi kollha, u li jaf l-ins and outs tal-affarijiet.

THE CHAIRPERSON: X'inhi l-prassi barra minn Malta?

Fil-family law u affarijiet relatati mal-familja dejjem inħares l-iktar lejn l-Awstralja għax huma avantgarde imma għandek ukoll postijiet oħra, fosthom l-Ingilterra.

Meta xi ħadd imur u jagħmel rapport mal-pulizija, dawn x'passi jieħdu?

Jekk ma jċemplux lill-aggressur tista' tinħoloq problema u allura rridu naraw daqsxejn kif taħdem is-sistema biex nevitaw milli jinħolqu bosta problemi għall-vittmi.

Lill-vittmi reali qed toħloqilhom problema kbira.

DR ELAINE BURMINGHAM: Jekk immorru Essex fl-Ingilterra naraw li dawn, ftit tas-snin ilu kienu qalgħu flak kbira għax kien hemm xi mwiet ta' nisa li kienu għamlu numru ta' rapporti mal-pulizija.

At this point fuq il-website tagħhom qegħdin jgħidu li meta tidħol telefonata, huma jridu jmorru jiċċekkjaw l-affarijiet u li jekk jista' ikun imorru tnejn u mhux wieħed waħdu.

L-ewwel nett ikellmuhom it-tnejn li huma jekk il-perpetrator ikun qiegħed id-dar u t-tieni jkunu jistgħu jaraw b'għajnejhom stess is-sitwazzjoni.

Jiġifieri mhijiex biss kwestjoni ta' telefonata l-għassa għax l-affarijiet jistgħu jkunu bil-kontra.

THE CHAIRPERSON: Meta jirrapportaw il-każ, kif jipproċedu min-naħa tagħhom?

Aħna qegħdin nispiċċaw kważi dejjem bil-vittma f'kawża u bil-perpetrator fl-istess kawża li qed tinstema' fl-istess ħin.

DR ELAINE BURMINGHAM: Ma kienx hemm dan it-tip ta' dettall.

THE CHAIRPERSON: M'għandniex metodu ta' kif jaħdmu?

DR ELAINE BURMINGHAM: Imorru huma.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Meta qiegħda tgħid li jmorru huma, nimmaġina li qiegħda tirriferi għall-pulizija?

DR ELAINE BURMINGHAM: Dawn imorru fil-post.

Mela jekk jien ċempilt u għedtilhom li r-raġel għadu kif tani xebgħa, dawn iridu jinqalgħu mill-għassa u jiġu d-dar tiegħi jew minn fejn qiegħda nċempel.

U dan jagħmel ħafna sens għax anke jekk dak il-ħin rajtni b'ferita fuq wiċċi, qiegħed taraha b'għajnejk stess u mhux ċempilt u inti qed toqgħod fuq dak li qed ngħidlek jien.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jidhirli li anke f'ħafna postijiet fl-Amerika jagħmlu hekk.

DR ELAINE BURMINGHAM: Hemm ħafna, semmejt Essex b'mod partikolari minħabba li dawn issemmew ħafna fil-media minħabba l-inċidenti li nqalgħu għax forsi ma tawx daqshekk kas u rriżulta li seħħew xi mwiet.

THE CHAIRPERSON: Malta kellna mwiet ukoll.

Ftit ilu kellna vittma li mietet, jekk m'iniex sejra żball l-Imġarr.

Din kienet għamlet sensiela ta' rapporti lill-pulizija u spiċċajna li din ġiet maqtula!

Din mhijiex l-ewwel darba u allura anke aħna, f'din id-daqsxejn ta' gżira rridu noqogħdu attenti.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jidhirli li kienet ħafritlu wkoll.

Naħseb li it's a very complex chain.

THE CHAIRPERSON: Għalhekk irridu naraw dawn l-affarijiet.

Bħala persuna li naħdem f'dan il-kamp nista' ngħid li kelli numru ta' vittmi li jħossuhom huma guilty!

Ma rridux ninsew li ħafna drabi l-vittma, li ġeneralment tkun il-mara, ikollha wkoll problema għax l-aggressur ikun ilu numru ta' snin iġiegħlha tkun submissive għalih.

U għalhekk mhux l-ewwel darba li l-vittma tħossha ħatja avolja ma tkun għamlet xejn ħażin hi imma tħossha ħatja għax se tifred il-familja.

DR ELAINE BURMINGHAM: Għax l-aggressur ikun darriha b'dak il-mod.

THE CHAIRPERSON: Dażgur.

Għandi klijenti li wara snin twal irnexxilna naslu għall-conviction u l-vittma dak il-ħin tinfaqa' tibki għax tgħidli li issa r-raġel tagħha se jispiċċa l-ħabs minħabba fiha!

Din tispiċċa tgħidli hekk minflok tgħidli li ilha 15-il sena tbati minħabba fih.

Meta qed insemmu l-maħfra rridu noqogħdu attenti għal dan il-kunċett.

DR ELAINE BURMINGHAM: Din tal-maħfra kont sorpriża ħafna meta ġew tal-Appoġġ u qalulna li qed isiru mediation sessions meta hemm każ ta' vjolenza domestika għaddej.

Mela meta daħlet il-medjazzjoni hawn Malta kellek l-issue li din saret mandatorja mentri barra minn Malta mhijiex hekk.

Imma l-aktar issue importanti kienet li fejn hemm każ ta' vjolenza domestika ma ssirx il-medjazzjoni għax f'dik il-kamra żgħira għandek power imbalance.

Jekk jiena ilni 15-il sena niġi abbużata minnek, m'għandi l-ebda ċans f'dik il-kamra tal-medjazzjoni li se nieħu dak li ħaqqni nieħu għax hemm ir-raġel quddiemi, qed iħares lejja u qed jintimidani!

U għalhekk kont sorpirża ħafna meta qalu li dawn il-każijiet qed isiru xorta waħda.

THE CHAIRPERSON: Naqbel perfettament.

Fil-fatt id-diffikultà kbira li jkolli meta jkun hemm kwestjoni ta' vjolenza domestika hi biex tagħmel xi tip ta' medjazzjoni, u iktar minn hekk huwa żgur diffiċli sabiex tibgħat lil xi ħadd għall-counselling biex jerġgħu jirrikonċiljaw flimkien.

Jiena nħoss li kieku kelli nagħmilha aktar inkun qiegħda nagħmel disservice milli service.

L-unika ħaġa fis-sistema tagħna li rridu nkejlu hi li biex taqla' mara minn sistema ta' vjolenza domestika, the quickest way li tista' tagħmilha hija b'separazzjoni bonarja.

U biex tagħmel separazzjoni bonarja jrid ikun hemm xi forma ta' qsim ta' ideat.

Tista' tagħmlu permezz ta' ittri u permezz ta' ħafna affarijiet imma sessjoni waħda trid tkun mandatorja biex jinqara l-kuntratt.

F'dak il-każ ikolli nammetti li l-medjazzjoni mhijiex medjazzjoni imma hija sempliċement il-qari ta' kuntratt.

DR ELAINE BURMINGHAM: L-essenza tal-medjazzjoni hi li r-raġel u l-mara qegħdin jiddiskutu flimkien f'kamra, idealment mingħajr avukati, sabiex jaslu għal ftehim jew iwassalhom il-medjatur u l-kuntratt jagħmluh huma.

Mela qed jaqblu bejniethom x'se jieħdu.

Meta għandek każ ta' vjolenza domestika, din l-approach ma taħdimx għax inti għandek il-mara li ilha submissive għal numru twil ta' snin ma' raġel li kien vjolenti magħha.

Iċ-ċans hu li kulma se jitlob se tatihulu u għalhekk tkun qiegħed tagħmel disservizz kbir lilha.

THE CHAIRPERSON: Il-medjatur, f'dawk il-każijiet - li hija xi ħaġa tajba per se - ma tista' qatt tittella' xhud fil-proċeduri u ġieli tant ikun hemm għajjat u storbju min-naħa l-waħda jew miż-żewġ naħat li l-medjazzjoni jkollha tieqaf.

Imma l-medjatur ma jistax jitla' jixhed.

MARTHESE PORTELLI: Xtaqt nagħmel kumment qasir fuq il-findings ta' Essex.

Il-punti li qajjimt inti kollha joħorġu l-frott minnhom jekk jiġu implimentati sew imma naħseb li waħda mid-diffikultajiet li se nsibu huwa proprju dak biex il-Korp tal-Pulizija, li huwa dixxiplinat u li ilu jaħdem għal tant snin bil-mod ta' kif qed jaħdem, jinbidel mil-lum għal għada u biex jiġu konvinti l-awtoritajiet li din hija t-triq li għandna nieħdu.

Naħseb li huwa importanti li jekk se nressqu din il-proposta – fejn vittma li tmur tagħmel rapport, il-pulizija m'għandux iċempel lill-perpetrator there and then – jrid ikollna table li turi wħud mill-pajjiżi li jimxu fuq il-proċedura fejn meta l-vittma tagħmel rapport, il-pulizija mhux jinforma lill-perpetrator imma jmur personalment ħalli jara x'ġara u x'ma ġarax.

Huwa totalment differenti bejn li tirċievi telefonata fejn ir-raġel jgħidlek li sawtitu l-mara jew il-mara tgħidlek li sawwatha r-raġel u bejn li tmur fuq il-post sabiex tara x'inhi s-sitwazzjoni.

U naħseb li rridu noħorġuha din id-differenza.

THE CHAIRPERSON: Li konna qegħdin ngħidu hawnhekk u Dr Burmingham aċċennat għalih ukoll huwa kif irridu ngħallmu lill-pulizija fl-għases sabiex jekk se jkollna dawn iċ-ċentri, xogħolhom huwa li jċemplu lill-pulizija li jkun f'dan iċ-ċentru ħalli jieħdu ħsieb dak il-każ.

Mentri huma jibqgħu jieħdu ħsieb it-traffic accidents, is-serq u l-affarijiet l-oħra li wkoll huma importanti imma li huma totalment differenti mill-każijiet ta' vjolenza domestika.

DR ELAINE BURMINGHAM: Dawn jistgħu jċemplu l-intervention centre biex jagħtuhom id-dettalji tal-każ u mbagħad imorru minn dan iċ-ċentru.

Li bdejna ngħidu l-ewwel dwar is-sexual abuse hu li l-każijiet ta' vjolenza domestika mhux kollha se jkunu ta' natura sesswali.

Mela se jkollok tabib li se jarahom fl-intervention centre u mbagħad jekk jirriżulta li kien hemm sexual abuse, jittieħdu Mater Dei għal aktar investigazzjonijiet.

U jista' ikun li jkunu akkompanjati minn social worker.

THE CHAIRPERSON: Wieħed jista' jara wkoll physically x'hemm fiċ-ċentru l-ġdid għax jista' jkun li l-iktar ċentru ċentrali jkun jinkludi fih - bħalma qalet l-Onor.

Claudette Buttigieg u nasal ħafna sabiex naqbel ma' dak li ssuġġeriet – sezzjoni li jieħu ħsieb il-każijiet ta' sexual assault.

Jekk se tagħmel numru ta' ċentri żgħar mxerrdin ma' Malta jrid ikollok l-aktar wieħed ċentrali li jkun jinkludi wkoll dan il-unit biex jassessjaw il-każijiet ta' sexual assault u jkollok iktar nies speċifiċi.

U jekk ikun hemm bżonn dan il-unit jinqala' minn Mater Dei.

Għalissa qiegħed tajjeb hemmhekk peress li m'għandniex dawn iċ-ċentri imma ladarba jkollna l-istruttura f'postha jkun importanti li naħsbu fuq din il-biċċa.

Naħseb li l-aħjar ħaġa li nistgħu nagħmlu hi li naraw kif se naħdmu meta niġu għar-rakkmandazzjonijiet u għall-qari ta' dan ir-rapport.

Irridu nagħtu ċans biex Dr Burmingham tispiċċa r-rapport għaliex miegħu se jkun hemm numru ta' rakkmandazzjonijiet.

Naħseb li r-rakkmandazzjonijiet, għalkemm għandna outline tagħhom, ma jistgħux ikunu formalizzati kompletament qabel ma jitlesta r-rapport għax dawn iridu joħorġu proprju mir-rapport.

Jiġifieri se jkollok ir-rapport u r-rakkmandazzjonijiet in draft form, li jista' jiġi ċċirkolat lill-Membri kollha tal-Kumitat ħalli nkunu nistgħu naqrawh.

Imbagħad forsi naddottaw is-sistema li ġieli naddottaw f'kumitati barra minn Malta, bħal pereżempju fil-Council of Europe, fejn ngħaddu r-rapport parti parti, naraw jekk ikunx hemm xi affarijiet differenti li wieħed jixtieq iniżżel fihom u jekk naqblu mmexxu punt punt.

Naħseb l-iktar punti importanti li rridu naħsbu fuqhom huma r-rakkmandazzjonijiet għax ir-rakkmandazzjonijiet huma l-iktar punti ċentrali li se joħorġu.

Fil-fatt ir-rapport per se, give or take a little, huwa rakkont ta' dak li smajna hawnhekk plus ir-riċerka li tkun saret imma r-rakkmandazzjonijiet naħseb li jridu jiġu diskussi punt punt.

U jekk xi ħadd ikollu oġġezzjoni jew ikun irid iżid xi ħaġa, inressquha u nieħdu vot fuqhom punt punt.

Naħseb li hekk għandna nagħmlu.

MARTHESE PORTELLI: Fuq ir-rakkmandazzjonijiet li forsi nista' nissuġġerixxi hu li at the end of the day everything comes at a price, jiġifieri dawn ir-rakkmandazzjonijiet huma sbieħ u idealment jiġu implimentati kollha kemm huma imma kif nafu trid ammont ta' flus sew biex twettaqhom kollha.

Li nista' nissuġġerixxi hu li r-rakkmandazzjonijiet nistrutturawhom b'tali mod li the easier ones to implement jitpoġġew fuq nett tal-lista.

Pereżempju tkellimna dwar il-website u żgur li biex tagħmel update tagħha ma tridx eluf kbar u allura dik nistgħu nagħmluha fuq nett għax hija miżura li bi ftit flus tista' sservi b'mod immedjat.

THE CHAIRPERSON: Idea tajba ħafna.

ETIENNE GRECH: Jekk ma jimpurtax nixtieq inżid xi ħaġa jiena wkoll.

Irridu naraw li r-rakkmandazzjonijiet jaslu fejn għandhom jaslu, jiġifieri għand il-ministeri konċernati.

THE CHAIRPERSON: L-ideal hu li x'ħin inlestu dan ir-rapport nippreżentawh u jmur quddiem il-poplu għaliex irridu nuru x-xogħol li għamilna.

U naħseb li nistgħu b'wiċċna minn quddiem ngħidu li dan ix-xogħol ħa ħafna ħin għaliex dħalna fil-fond mhux ħażin tas-suġġett u ħa aspett differenti minn dak li s-soltu niddiksutu dwar il-vjolenza domestika.

Dr Burmingham, ħaġa oħra li se ngħabbik biha hija li we are looking forward to u l-idea tiegħi hi li nagħmlu dan ix-xogħol ħalli meta niġu biex nirratifikaw l-Istanbul Convention, inkunu ppreparati għaliha.

We can go through the Istanbul Convention u jekk naraw li hemm xi affarijiet li m'għandniex, we have to deal with them ħalli ndaħħluhom.

L-Istanbul Convention għandha very high standards.

ETIENNE GRECH: Nistgħu nagħmlu session fuqha jew issa tard wisq?

THE CHAIRPERSON: Ma naħsibx li għandna għalfejn nagħmlu session fuqha.

We can look it up biex naraw li jkollna r-rakkmandazzjonijiet li jkunu jinkorporaw l-affarijiet meħtieġa biex niġu inċim mal-Istanbul Convention.

Issa l-pass li ġej huwa l-aktar wieħed importanti għax irridu nagħmlu an intensive session.

U minn issa nixtieq li kulħadd f'dan il-Kumitat ikun preżenti għal din is-session mill-bidu sal-aħħar.

Għalhekk irridu nsibu ġurnata fejn m'hemmx kumitati oħra għax irridu bis-serjetà noqogħodu bilqiegħda u niddiskutu dawn ir-rakkmandazzjonijiet fid-dettall u b'ċerta responsabilità.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Naħseb li jkun importanti li aħna, ladarba nistabbilixxu meta se tkun din il-laqgħa, naċċertaw ruħna li ma nkunux fuq kumitati oħra għax illum jiena kont sparpaljata niġri minn kumitat għal ieħor.

THE CHAIRPERSON: Jien dejjem ngħid lis-Segretarju tagħna sabiex jiċċekkja mal-Clerk of the House peress li dan qed iżomm speċi ta' djarju tal-kumitati li jkunu se jsiru.

Fil-fatt qabel m'għamilna l-laqgħa li jmiss għedtlu biex imur jiċċekkja mas-Sur Scicluna ħalli kemm jista' ikun ma naħbtux ma' kumitati oħra.

Min-naħa tiegħi se ninforma lis-Sur Scicluna li aħna normalment niltaqgħu kull nhar ta' Erbgħa f'dan il-ħin.

CLAUDETTE BUTIGIEG: Ma nafx xi pjanijiet hemm għall-aġenda tal-laqgħat li ġejjin imma qiegħda nħoss li minħabba d-diskussjoni li kellna fuq issues ta' addozzjoni u anke minħabba li naf li l-foster carers qegħdin jiltaqgħu biex jippreżentaw xi emendi, għandniex bħala Kumitat nibdew nindirizzaw is-suġġett tal-addozzjoni u l-fostering.

Naf li bħalissa dawn is-suġġetti qegħdin fuq quddiem nett tal-aġenda u anke l-Ministru Marie Louise Coleiro Preca qiegħda taħdem fuqhom.

THE CHAIRPERSON: L-unika problema li għandi hija li l-kwestjoni tal-fostering u tal-adozzjoni għaliex naħseb li huma aktar suġġetti li għandhom jiġu diskussi fil-Kumitat Permanenti dwar il-Familja peress li dak huwa kumitat apposta fuq dawk l-affarijiet.

MARTHESE PORTELLI: Imma naħseb li dawn is-suġġetti għandhom ukoll aspett soċjali.

THE CHAIRPERSON: Bilfors u tant hu hekk li l-affarijiet relatati mal-familja qabel kienu jaqgħu taħt ir-remit ta' dan il-Kumitat.

MARTHESE PORTELLI: Allura forsi nistgħu nagħmlu joint session?

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Naħseb li din hija idea tajba.

THE CHAIRPERSON: Nistgħu.

Irridu naraw ftit fl-ambitu tal-affarijiet l-oħra li konna qegħdin nagħmlu.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Nistgħu nagħmlu suġġeriment - u naħseb li tkun idea tajba – li forsi mqar nagħmlu session waħda flimkien biex naraw l-aktar punti saljenti għax dawn huma issues verament importanti.

Naf li hemm min diġà qed jiltaqa' fuqhom u fil-fatt jidhirli li l-Ministru Coleiro Preca, nhar is-Sibt se tiltaqa' ma' xi nies li se jaddottaw jew li qegħdin fi proċess ta' addozzjoni.

U naħseb li jkun tajjeb li nkunu aġġornati ma' dak li qed jiġri.

THE CHAIRPERSON: Li nista' nissuġġerixxi, ġaladarba qiegħda tagħmel dan is-suġġeriment, hu li jekk tista' għaddili waħda x'tixtieq li jiġi diskuss u mbagħad niddeċiedu fuqha.

Ovvjament din hija xi ħaġa tajba u se ngħaddi dan is-suġġeriment lill-kumitat l-ieħor biex forsi nipprovaw nagħmlu a joint session.

Issa se ngħaddi għal xi korrispondenza li rċevejna.

THE CHAIRPERSON: Mela se npoġġi fuq il-Mejda tal-Kumitat;

Email datata 03 ta' Marzu 2014 mibgħuta minn Dr Mario Mifsud, analista forensiku, fejn qed juri x-xewqa li jagħmel taħdita dwar id-drogi tal-abbuż f'Malta.

Ħalli naqralkom din l-email li rċvejna mingħand Dr Mario Mifsud;

Qiegħed niktiblek billi inti ċ-Chairperson tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali, sabiex nara tkunux interessati li nagħmlilkom taħdita dwar id-drogi u tal-abbuż li qegħdin jintużaw f'Malta.

Beħsibni, jekk dejjem taċċetta, nitkellem ftit ukoll fuq il-ħsieb tad-dekriminalizzazzjoni ta' drogi tal-abbuż għal dawk il-persuni li jużaw dawn is-sustanzi għall-użu personali.

Xi ħaġa żgħira fuqi; jiena analista forensiku li minn żmien għal żmien niġi mqabbad mill-Qorti f'każi ta' sejbien ta' sustanzi suspettati ta' droga tal-abbuż.

Is-sena li għaddiet spiċċajt id-dottorat tiegħi li għamilt f'King's College London, fejn ir-riċerka tiegħi kienet fuq analiżi dettaljata fuq il-pilloli tal-ecstasy li nqabdu f'Malta f'medda ta' sitt snin u l-użu ta' dawn fil-parties.

Attendejt u tajt talks fuq drogi tal-abbuż f'konferenzi f'Malta kif ukoll barra minn Malta.

Fil-mument qiegħed ukoll membru tal-Prison Addiction Rehabilitation Board u ftit taż-żmien ilu ġejt ukoll appuntat membru fuq in-National Commission for Drugs, Alcohol and Other Dependencies.

Grazzi.

Dejjem tiegħek

ETIENNE GRECH: Issa li twaqqaf il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa jista' ikun li dan is-suġġett aktar jiġi diskuss fih milli f'dan il-Kumitat.

MARTHESE PORTELLI: Jiena naħseb li Dr Mifsud aktar qed jieħu dan is-suġġett mill-aspett soċjali.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Huwa ovvju li hemm ċerti suġġetti li se jkunu qegħdin jiġu overlapped fuq xulxin.

Naħseb li dan il-Kumitat – li għandu ċerta portata u li fil-fehma tiegħi, anke storikament għamel ċerti mossi sabiex iressaq rakkmandazzjonijiet importanti – għandu jiltaqa' fuq dan is-suġġett u mbagħad forsi aħna nkunu nistgħu nagħmlu r-rakkmandazzjonijiet lill-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa fejn ngħidulu li aħna smajna u nħossu li hemm dan l-aspett tas-saħħa li bħala kumitat għandkom tidħlu fih.

Bla dubju ta' xejn dan is-suġġett għandu importanza fenomenali.

THE CHAIRPERSON: Jiena b'kumbinazzjoni ltqajt ma' Dr Mifsud għax kien qiegħed il-Qorti u tkellimna ftit.

Milli jidher l-aspett soċjali huwa l-aspett li l-aktar jixtieq ikellimna dwaru.

Jien m'għandix l-intenzjoni - għax ovvjament għandna suġġetti oħra x'niddiskutu - li nagħmel xi sessions twal fuq dan is-suġġett imma nistgħu nagħmlu laqgħa fejn nistednuh u jiġi jkellimna.

Mhijiex idea ħażina li naraw x'joħroġ u jekk hemm issues ta' saħħa li jidhrilna bħal kumitat li għandu jkun il-Kumitat Permanenti dwar is-Saħħa li jittrattahom, allura ngħidulu.

Imma kif diġà għedt, Dr Mifsud aktar jixtieq jitkellem fuq l-aspett soċjali.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Fil-fatt semma żewġ punti li naħseb verament jaqgħu taħt dan il-Kumitat għax id-dekriminalizzazzjoni hija issue soċjali li rridu nħarsu lejha sew kif ukoll fuq l-istudju li għamel dwar il-pilloli tal-ecstasy.

Jiġifieri llum il-ġurnata tiltaqa' ma' ħafna żgħażagħ li jgħidulek li jekk ma tieħu xejn, tmur f'party u ma tieħux gost.

Hemmhekk ukoll qed nidħlu f'mentalità li dan il-Kumitat, fl-opinjoni tiegħi għandu jistħarreġ sew.

THE CHAIRPERSON: L-aħħar ħaġa li nixtieq ngħid hu li meta kont qiegħda nitkellem ma' Dr Mario Mifsud, kellimni wkoll dwar studju li kien għamel ftit tas-snin ilu li kien jitratta dwar nisa f'sitwazzjoni ta' vjolenza domestika, fejn dawn in-nisa jiġu pimped mir-raġel jew mill-partner tagħhom u li jibqgħu fl-ambjent tal-familja li jkunu fiha għax dan ikun qed jagħtihom id-droga.

U allura għedtlu, li ġaladarba se jiġi f'dan il-Kumitat u se jitkellem fuq dan is-suġġett, iġib miegħu wkoll dan l-istudju u jkellimna ftit fuqu wkoll.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jidhirli li kellna waħda mill-vittmi ta' Dar Qalb ta' Ġesù li kellha dak il-background.

THE CHAIRPERSON: Fil-prostituzzjoni.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Il-background tagħha kien dak hux hekk?

Hekk kienet u naħseb li ġaladarba se jiġi f'dan il-Kumitat nagħmlu parti mill-ħin nitkellmu fuq dan is-suġġett ukoll.

Jiena qed nipprova nara biex nagħmlu din il-laqgħa t-Tnejn minflok l-Erbgħa peress li l-Erbgħa hija vakanza u għalhekk mhux se jiltaqa' il-Parlament.

Apparti minn hekk fit-18, 19 u 20 se nkun imsiefra fuq xogħol tal-Gvern.

Issa fis-17 ta' Marzu hemm il-Kumitat Permanenti dwar l-Abbozzi ta' Liġi li se jiddiskuti l-Private Member's Bill tal-Onor.

Madankollu dak mhuwiex xi abbozz ta' liġi twil u għalhekk aħna nistgħu nagħmlu l-laqgħa tagħna fis-7.00 p.m. Naħseb li jkun tajjeb jekk ma nitilfux ġimgħa u nsejħu lil Dr Mifsud għal nhar it-Tnejn 17 ta' Marzu u nitkellmu fuq iż-żewġ suġġetti.

Grazzi.

Fit-8.35 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar it-Tnejn, 17 ta' Marzu fis-7.00 p.m.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees soc


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU 20

L-Erbgħa, 12 ta' Marzu 2014

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.53 p.m.

L-Onor.

Deborah Schembri, President tal-Kumitat, ippresediet.

PREŻENTI: L-Onor.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali, kienet preżenti għal din il-laqgħa.

L-Onor.

Robert Cutajar kien skużat minħabba raġunijiet ta' saħħa.

Il-President tal-Kumitat qalet it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 19 li saret nhar it-Tlieta 18 ta' Frar 2014 ġew konfermati.

Iċ-Chairperson poġġiet fuq il-Mejda tal-Kamra:

Dok 16 – Email datata 03 ta' Marzu 2014 mibgħuta minn Dr Mario Mifsud, analista forensiku, fejn qed juri x-xewqa li jagħmel taħdita dwar id-drogi tal-abbuż f'Malta.

VJOLENZA DOMESTIKA - DISKUSSJONI MA' dR ANTHONY LIVORI MILL-QASAM TAL-KURA PRIMARJA

Dr Anthony Livori mill-qasam tal-kura primarja spjega kif it-tobba fiċ-ċentri tas-saħħa jiġu in touch mal-vittmi tal-vjolenza domestika meta dawn jiġu quddiemhom wara li jkunu soffrew minn xi abbuż.

Naturalment it-tobba se jħarsu lejhom mil-lat mediku, jiġifieri se jaraw jekk għandhomx xi ferita jew inkella jekk għandhomx bżonn ċertifikat mediku.

Imma servizzi apposta maħdumin għall-vittmi ta' vjolenza domestika ma jeżistux f'pajjiżna.

Spjega kif meta jaraw każ ta' vjolenza domestika quddiemhom it-tobba jirreferu l-każ lill-pulizija u xi kultant anke lill-Aġenzija Appoġġ.

Fl-opinjoni tiegħu ma tantx hemm awareness mill-istaff taċ-ċentri tas-saħħa fuq kif għandhom jindirizzaw dawn il-każijiet.

U jidher li hemm nuqqas ta' informazzjoni fost it-tobba u n-nurses dwar x'servizzi jeżistu f'dan il-qasam.

Il-maġġoranza tat-tobba jidħlu biex jaraw aktar fil-fond meta jkollhom xi suspett fuq xi ħaġa imma m'hemmx prassi komuni li kulħadd se jaħdem bl-istess mod.

Li hemm tajjeb fiċ-ċentri tas-saħħa, meta kkomparat ma' private practise, hija li meta tabib jiġi f'dubju jista' jikkomunika ma' sħabu t-tobba l-oħra.

Wara kien hemm diskussjoni.

AFFARIJIET OĦRA

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat, ressqet brief qasira dwar kif se jkun imqassam ir-rapport li se jiġi mħejji fuq il-vjolenza domestika.

Qalet li fir-rapport tat overview ta' dak kollu li nstema' fil-Kumitat imma ma daħlitx f'dettall kbir proprju għaliex fil-leġiżlatura l-oħra kien sar diġa' overview tas-suġġett tal-vjolenza domestika.

Għaldaqstant f'dan ir-rapport tat aktar importanza lis-servizzi li qed jagħtu l-istituzzjonijiet pubbliċi u kif dawn nistgħu ntejbuhom.

Fil-fatt l-għan ta' dan ir-rapport mhuwiex dak li noqogħdu nerġgħu nidħlu fuq x'inhi vjolenza domestika u x'servizzi jeżistu f'pajjiżna imma fejn se mmorru biex noffru servizz aħjar.

Dr Burmingham tat numru ta' rakkomandazzjonijiet li fil-fehma tagħha l-Kumitat għandu jiddiskuti għal dan ir-rapport, fosthom;

Wara kien hemm diskussjoni.

Fit-8.35 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar it-Tnejn, 17 ta' Marzu fis-7.00 p.m.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

Laqgħa Nru 21

It-Tnejn, 17 ta' Marzu, 2014

L-Onor.

Deborah Schembri, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali tavża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 17 ta' Marzu, 2014 fis-7.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Diskussjoni ma' Dr Mario Mifsud dwar id-drogi tal-abbuż li qegħdin jintużaw f'Malta

Vjolenza domestika u nisa li għandhom il-vizzju tad-droga

Affarijiet Oħra