(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 5

L-Erbgħa, 3 ta' Lulju, 2013

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 5

L-Erbgħa, 3 ta' Lulju, 2013

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.45 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 04 li saret nhar it-Tlieta 02 ta' Lulju 2013 ġew konfermati.

ROBERT CUTAJAR: Xtaqt niċċara xi ħaġa dwar il-korrispondenza imma naħseb li aħjar inħalliha għal wara.

Qiegħed nirriferi għal dokument 3, u ċioè il-kopja tar-rapport tal-GWU imma minħabba li diġa' għandna s-sinjuri hawnhekk nista' nagħmilha aktar tard.

Naħseb li nieħu 20 minuta biex naġġustaw il-pożizzjoni tagħna bħala partit.

THE CHAIRPERSON: Mela nistgħu nħalluha għal wara.

U allura nistgħu ngħaddu għall-ewwel item li għandna fuq l-aġenda tagħna u nsejjaħ lis-Sinjura Micheline Sciberras.

L-UNIFORMIJIET TAL-ISKEJJEL – FOLLOW-UP

THE CHAIRPERSON: L-ewwelnett nixtieq nirringrazzjak talli ġejt għal din il-laqgħa.

Aħna konna qegħdin naraw daqsxejn x'kien sar mill-Kumitat preċedenti biex naraw jekk kienx hemm affarijiet li għadhom recurring u waħda mill-affarijiet li reġgħet qamet kienet din tal-uniformijiet.

Aħna konna aċċennajna għall-fatt li diġa' kien sar rapport u allura m'hemmx għalfejn li jerġa' jsir rapport ieħor.

Madankollu l-Membri tal-Kumitat xtaqu li ningħataw aġġornament fuq dan is-suġġett biex naraw jekk dawk ir-rakkomandazzjonijiet kienux ġew meħuda.

U għalhekk sejjaħnilek biex naraw x'għandek xi tgħidilna.

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS (Director General for the Educational Services): Ikun tajjeb li wieħed jibda bl-istorja tal-policy tal-uniformijiet fl-iskejjel tagħna.

Ovvjament jiena se nitkellem fuq l-iskejjel tal-Istat għax dawk jaqgħu taħt ir-responsabilità tad-direttorat li mmexxi jiena.

Tradizzjonalment, fis-snin passati, l-uniformi tal-iskejjel tal-Istat kienet l-istess għal kull skola, jiġifieri l-bajda u l-blu għall-iskejjel primarji u mbagħad, meta fis-snin tmenin inħolqu l-junior lyceums kien hemm l-uniformi l-ħadra li kienet ġiet iddisinjata għal dik l-iskola.

Fis-snin disgħin, meta s-sistema edukattiva bdiet tersaq iktar lejn iċ-ċentralizzazzjoni, l-iskejjel ingħataw il-libertà li jiddisinjaw huma stess l-uniformijiet tagħhom u jaraw minn fejn se jiġu pprovduti l-uniformijiet li jagħżlu.

U din kienet is-sitwazzjoni li writt jiena fis-sena 2007 meta ħadt ir-responsabilità ta' dan id-direttorat.

Meta analizzajt is-sitwazzjoni rajt li l-ewwelnett qisu ma kienx hemm uniformità bejn l-items li kien hemm fl-uniformi.

Jiġifieri jekk skola xtaqet iżżid ċerti items li forsi ma kienux daqshekk neċessarji, din setgħet tagħmel hekk bil-libertà kollha għax ma kien hemm l-ebda monitoring min-naħa taċ-ċentru.

It-tieni ħaġa li sibt hi li l-maġġoranza tal-iskejjel tal-Istat ma kienux qegħdin jagħmlu sejħa formali ta' espressjoni biex il-providers ikunu jistgħu jitfgħu l-bid tagħhom imma kienu qegħdin jagħmlu kuntatti ma' providers individwali u din kellha bżonn li tiġi indirizzata biex ikun hemm ġustizzja for fair trade.

U għalhekk, bil-ħolqien tal-kulleġġi xtaqna li noħolqu l-ethos tal-kulleġġ, jiġifieri l-identità tal-kulleġġ.

Meta tara uniformi ta' skola partikolari f'pajjiżna, tal-Knisja jew Indipendenti, mill-ewwel tkun taf li hemm tradizzjoni u ċerta pride marbuta magħha.

Mal-ħolqien tal-kulleġġi l-ħolma tagħna kienet li noħolqu a level playingfield fl-edukazzjoni.

Anke fid-dehra kien importanti li jkun hemm a level playingfield u għalhekk riedna noħolqu uniformijiet smart imma fl-istess ħin komdi.

B'hekk bdejna proċess fejn kulleġġ kulleġġ waqqaf grupp magħmul mill-kapijiet tal-iskejjel, xi ġenituri u forsi xi għalliema li kienu jifhmu fl-area.

Aħna miċ-ċentru ddiskutejna flimkien mal-prinċipali kollha u għidna x'kienu l-oġġetti li jrid ikun hemm f'kull skola.

Pereżempju neħħejna l-blazer mill-iskola primarja għax il-feedback li kellna mill-ġenituri kien li t-tfal iħossu l-bard fix-xitwa u li bil-blazer ma kienx komdu.

U minflok daħħalna anorak li hija ħafna iktar komda.

Aħna tajnihom l-items, tajnihom il-qafas biex ngħid hekk, u l-iskola rat id-disinnji u l-kwalità tal-uniformi għax hija xi ħaġa importanti li jkollok kwalità tajba.

Imbagħad ħriġna l-expression of interest għall-kulleġġi kollha.

Il-fatt li għandek numri kbar ta' studenti f'kull kulleġġ - fejn kulleġġ jista' ivarja bejn 2,000 u 4,000 student - għamlitha iktar attraenti sabiex il-providers ikunu jistgħu juru l-interess tagħhom.

Fil-fatt kien hemm numru minnhom li wrew l-interess tagħhom u aħna, rajna min kien compliant mal-ispecifications li tlabna u kellu wkoll l-irħas prezzijiet u għażilna lilu.

Però din ma teskludix lil xi ħaddieħor milli jipprovdi l-istess uniformi u din ġratilna f'kulleġġ partikolari.

Min-naħa tagħna riedna s-serħan tal-moħħ li kif jasal Settembru se jkollna provider li se jipprovdi l-uniformi.

Imma mbagħad jekk "A", "B" u "C" jixtiequ jipprovdu l-istess uniformi, basta tkun tal-istess kwalità, tal-istess għamla u kulur, l-iskola ma tagħmlilhiex differenza dwar minn fejn jixtru l-ġenituri.

Din iddiskutejniha riċentement f'livell ta' ministeru biex naraw il-policy għandhiex tibqa' l-istess u d-direzzjoni li rċevejt jien hi li għandna nibqgħu mexjin f'din il-linja.

Jiġifieri stajna faċilment immorru għal skejjel li ma jkollhomx uniformijiet imma l-feedback li kellna mill-ġenituri fuq din il-proposta kien li se tkun aktar ta' wġiegħ ta' ras għall-ġenituri biex joqogħdu jaraw x'se jlibbsuhom kull filgħodu u għandek ukoll l-ispejjeż biex tixtri ħwejjeġ differenti li tkun trid tlibbishom.

U allura meta tiżen il-pros u l-cons għalissa ddeċidejna li jkollna a uniform policy u s-sistema li qegħdin nużaw u li ilna nużaw għal dawn l-aħħar ftit snin, se nibqgħu nużawha fis-snin li ġejjin.

THE CHAIRPERSON: Nirringrazzjak.

Jiġifieri f'dawn l-iskejjel li sena jew sentejn ilu biddlu l-uniformijiet, hemm pjan għal kemm se jdumu bihom?

Hemm almenu minimum ta' kemm għandha ddum skola bl-istess uniformi?

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS: L-ewwelnett xtaqt nippreċiża li aħna wżajna a phaze in approach, jiġifieri tfal li kienu diġa' bl-uniformi l-antika se jibqgħu jilbsu lilha.

Fil-fatt l-uniformi l-ġdida qed indaħħluha għall-year 1s u għall-form 1s għax dawk xorta kienu se jixtru uniformi ġdida.

Il-pjan hu li l-uniformijiet jibqgħu fit-tul u l-kuntratti huma għal tliet snin u ħames snin, skont l-ammont tal-estimi li jkun hemm ħalli nkunu wkoll within the contracts stipulation.

Il-ħsieb hu żgur long term, jiġifieri meta rajna s-suġġeriment mir-rapport li jkunu għal għaxar snin, aħna favur dak is-suġġeriment u kemm l-amministrazzjoni preċedenti, kif ukoll dik preżenti, qegħdin naqblu fuqha.

B'hekk wieħed aktar jitħajjar jinvesti wkoll għax ladarba dak li jkun jaf li l-uniformi mhux se tinbidel ikun jista' jistokkja numri akbar u jkun jista' jixtrihom ukoll bi prezz vantaġġjuż.

Imma għalina, mill-aspett edukattiv huwa importanti li nibdew nagħrfu l-uniformi tal-Kulleġġ San Benedittu jew tal-Kulleġġ Santa Klara għax dak għalina jfisser li qiegħda tinbena l-ethos tal-kulleġġ partikolari, kif jiġri wara kollox fl-iskejjel li mhumiex tal-Istat.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Jiena kelli l-impressjoni li fejn jidħlu uniformijiet kien hawn monopolju.

Hija impressjoni tajba jew ħażina?

Jiġifieri jien kont naħseb li l-ġenituri kollha jridu jmorru għand xi ħadd partikolari u m'hemmx kompetizzjoni u allura, il-prezz ikun jista' jilgħab bih kif irid dak is-supplier li jkun qed iforni l-uniformijiet.

Issa jien m'għandi xejn kontra li xi ħadd waħdu jitħajjar biex jagħti dan is-servizz imma kelli l-impressjoni li dik kienet is-sitwazzjoni.

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS: Nerġa' nenfasizza li jiena nista' nitkellem fuq l-iskejjel tal-Istat u ma nixtieqx nikkummenta fuq l-iskejjel l-oħra.

Dwar l-iskejjel tal-Istat m'hemmx monopolju għaliex aħna ħriġna expression of interest għall-kulleġġi kollha u kulħadd kien liberu li jikkompeti.

Ovvjament aħna tajna l-ispecifications kollha, jiġifieri dħalna f'ħafna dettall, mhux biss fuq il-kulur u l-għamla, imma anke fuq il-kwalità, fuq il-composition tal-fabric, eċċ. Tajna l-ispecifications u kulħadd kien liberu li jitfa' il-bid tiegħu.

Ovvjament intagħżel min kien compliant mal-ispecifications, kellu l-irħas prezzijiet u tana l-garanzija li jista' jipprovdi l-uniformijiet.

Però diġa' ġratilna f'kulleġġ partikolari fejn provider ieħor beda joffri huwa wkoll l-uniformi u l-ġenituri huma liberi li jixtru mingħand min iridu.

Id-direttorat li mmexxi jien iħares lejn il-kwalità ta' dak il-kuntrattur partikolari imma jekk il-ġenituri jkunu sodisfatti bil-kwalità tal-uniformi pprovduta minn xi ħaddieħor, għalina ma tagħmlilniex differenza, l-aqwa li hija l-istess uniformi.

U llum il-ġurnata faċli biex dan isir għax kif appena toħroġ it-tender inti għandek l-ispecifications u ma' dawk l-ispecifications tista' tipproduċi kemm trid uniformijiet.

Għaldaqstant ma nistax ngħid li fl-iskejjel tal-Istat hemm xi monopolju fuq l-uniformijiet.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Peress li l-ġenituri għandhom l-option li jekk iridu dawn jistgħu jixtru l-uniformi mingħand supplier differenti, – u mhux mingħand min rebaħ it-tender - jista' ikun li jkollok varjazzjoni fil-materjal u ġieli anke fil-kulur tal-uniformijiet.

Ġieli jkun hemm slight variations imma dawn ikunu jidhru fuq it-tfal u fil-fatt ġieli tara tifel b'bermuda ta' kulur griż partikolari u tifel ieħor b'bermuda b'kulur differenti.

X'jiġri f'dak il-każ?

L-iskola tintervjeni?

Id-Dipartiment tal-Edukazzjoni jintervjeni?

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS: Peress li għandna uniform policy aħna nesiġu li l-uniformi tkun ta' kulħadd l-istess imma b'saqajna mal-art nafu li anke jekk tixtrihom mingħand l-istess provider, bejn ħasla u oħra u bejn familja u oħra l-kulur se jibda jitfi.

U mhux il-kulur ta' kulħadd jitfi bl-istess mod.

Għalhekk, sakemm il-varjazzjoni ma tkunx ta' barra minn hawn, din tiġi aċċettata mill-iskejjel u dik hija d-direzzjoni li tajt lill-prinċipali kollha.

Issa jekk xi ħadd ikollu differenza kbira fil-kulur, aħna niġbdulu l-attenzjoni li dak l-item mhuwiex aċċettat bħala parti mill-uniformi.

Bħala kwalità jekk jixtruha mingħand xi ħaddieħor li mhuwiex l-approved provider, dik hija responsabilità tal-ġenituri biex jaraw il-kwalità ta' dak li jkunu xtraw.

MARTHESE PORTELLI: Xtaqt nagħmel mistoqsija wkoll fuq it-tendering process.

Ġeneralment meta jkollok servizz ta' supply, min ikun qed jagħmel il-bidding jintrabat li jipprovdi jew ammont fi kwantità jew inkella ammont fi prezz, jiġifieri ġeneralment tkun either or liema minnhom jiskadi l-ewwel.

Tista' forsi tgħidilna kif topera f'dan il-każ peress li l-ġenituri jistgħu jixtru wkoll mingħand supplier ieħor?

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS: Forsi ma kontx ċara biżżejjed imma dan ma kienx tender imma expression of interest għax m'hemmx nefqa ta' fondi pubbliċi.

Dwar din konna ħadna parir mingħand l-Avukat Ġenerali u d-direzzjoni li ngħatajna kienet li expression of interest hija biżżejjed u m'hemmx għalfejn li noħorġu tender.

Ovvjament meta noħorġu l-ispecifications nikkalkulaw uniformi waħda fuq l-ammont ta' studenti li hemm f'dik is-sena partikolari u l-forecasts għas-sentejn, tlieta li jkunu ġejjin.

Xi ħaġa li ġrat hi li ħafna ġenituri ma xtrawx uniformi waħda biss imma xtraw tnejn mingħand l-istess provider.

Fil-fatt il-ġenituri jonfqu iktar flus għax ma jixtrux uniformi waħda u l-provider, għalkemm aħna ngħidulu li qegħdin nikkalkulaw li rridu 200 uniformi, jista' jagħti l-każ li jbiegħ 300 uniformi.

Issa f'dak il-każ m'għandekx kontroll għax min-naħa tagħna ma nistgħux inkunu nafu minn qabel liema items il-ġenituri se jixtru aktar minn waħda.

MARTHESE PORTELLI: Se nagħmel l-aħħar mistoqsija għax jinteressani ħafna l-proċess tal-procurement.

F'każ li ġenitur jagħżel li jixtri l-uniformi mingħand supplier li ma kienx parti mill-expression of interest, kif jiġi nkwadrat il-prezz tal-uniformi?

Jiġifieri l-ġenitur se jkun qed iħallas l-istess prezz li ġie sottomess fl-expression of interest?

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS: Sinċerament ma nafx ngħidlek għax m'għandix kontroll fuqhom.

Jiena ġibt miegħi informazzjoni – din konna ppreżentajniha f'mistoqsija parlamentari – dwar kemm l-approved supplier jista' jbiegħ l-uniformi u jekk jien nirċievi rapport fejn dan qed ibiegħha ogħla, hemmhekk nista' nintervjeni għax għandi kuntratt.

Imma jekk imbagħad għandek providers oħrajn li m'għandhomx kuntratt magħna u jbiegħu bi prezzijiet oħra, id-direttorat m'għandux la dik l-informazzjoni u naħseb lanqas għandu say fuqhom.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Aħna rajna r-rapport li ħareġ il-Kumitat tal-Affarijiet Soċjali preċedenti u allura, jien nixtieq inkun naf jekk f'dawn it-tliet xhur jew erba' xhur kienx hemm xi direzzjoni differenti jew inkella hux se jibqa' jiġi attwat dik li kien hemm miktub u forsi maqbul fl-istess dokument li ġie għall-attenzjoni tagħna?

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS: Jiena staqsejt lis-superjuri tiegħi proprju fuq jekk id-direzzjoni hijiex se tibqa' l-istess u r-risposta li ngħatajt kienet dik li d-direzzjoni se tibqa' l-istess.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Jekk ikun hemm familji li għal xi raġuni jew oħra ma jkunux jistgħu jaffordjaw jixtru uniformi ġdida, hemm xi sistema li tista' tgħinhom?

Jew inkella ma teżisti l-ebda għajnuna f'każijiet bħal dawn?

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS: Teżisti u din inħalluha f'idejn l-iskejjel.

Jiena nemmen bis-sħiħ li ħadd iktar mill-iskejjel ma jaf fuq it-tfal.

Mill-uffiċċju tiegħi fil-Floriana mhux se nkun naf kull student imma l-iskejjel jafuhom sew lit-tfal u jkunu jafu wkoll lill-familji tagħhom.

Li jsir hu li janalizzaw ftit il-ġenwinità tal-każ u s-sitwazzjoni.

Għandna numru ta' persuni li jistaqsu għall-għajnuna li verament ikunu ġenwini.

Ikollok każijiet ta' faqar u li allura verament ikollhom bżonn l-għajnuna.

Imma jkollok ukoll lil min jipprova japprofitta mis-sitwazzjoni.

Għalhekk il-kap tal-iskola janalizza t-talba u kull skola f'Malta u f'Għawdex għandha l-ischool fund li l-immaniġġjar ta' dan il-fond huwa l-parti l-kbira f'idejn l-iskola u f'idejn il-kunsill skolastiku.

U allura numru ta' uniformijiet ikunu jistgħu jixtraw minn hemmhekk.

Nixtieq nippreċiża li bħalissa l-kulleġġi huma fornuti minn żewġ providers li rebħu l-expression of interest, u mhux l-ewwel darba meta jkollna każ ġenwin, huma stess jagħtuna uniformijiet b'xejn biex inkunu nistgħu nagħtuhom lit-tfal.

U nixtieq pubblikament nirringrazzjahom ta' din l-għajnuna.

Apparti minn hekk, din is-sena d-direttorat kellu wkoll il-fondi sabiex ikun jista' jgħin bżonnijiet partikolari ta' każijiet ġenwini.

Madankollu kull skola tgħin b'xi mod jew ieħor.

Għandna wkoll sistema li aħna ninkoraġġixxu ħafna, fejn ġenituri ta' tfal li jkunu telqu mill-iskola jagħtu l-uniformijiet bħala donation.

Il-prinċipju ta' recycling aħna bdejna ninkoraġġuh ħafna għax ħafna drabi dawn l-uniformijiet ikunu verament miżmumin tajjeb u għalhekk m'hemm xejn ħażin li tagħtihom ħasla tajba biex jerġgħu jintużaw minn tfal oħra.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Jien għandi l-impressjoni li l-bżonnijiet tal-istudenti huma differenti f'kull żona.

Pereżempju, għandi ħbieb tiegħi li jgħallmu fl-iskola ta' San Pawl il-Baħar u dawn jgħiduli kemm hemm studenti li ġejjin minn pajjiżi differenti.

Fil-fatt f'din l-iskola hemm madwar 18-il lingwa differenti.

Issa allura l-ischool fund jinħadem proporzjonalment għall-istudenti li jkollok jew inkella tidħol fil-bżonnijiet li jista' ikollhom dawn l-istudenti?

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS: Dwar il-fondi tal-iskejjel hemm formola speċifika u tinħadem skont l-istudent population.

Ovvjament skola żgħira tieħu fondi kapitali, fondi għall-materials and supplies u fondi għall-maintenance.

L-ischool fund huwa ġġenerat mill-iskola stess, ħafna drabi permezz ta' fund raising, donations, sponsorships u anke minn xi bejgħ ta' kotba.

Dan ix-xahar se nagħlaq għaxar snin fil-ministeru u tgħallimt ħafna fuq kif kull skola għandha l-bżonnijiet tagħha.

U għalkemm għandek ċerti skejjel, bħal dik ta' San Pawl il-Baħar u oħrajn li forsi l-perċezzjoni hi li fihom hemm problemi soċjali, għandna ħafna mill-iskejjel tagħna li għandhom problemi serji.

Għalhekk huwa importanti li l-iskola tindirizza l-bżonnijiet tal-iskola tagħha kif jaħsbu l-aħjar huma.

Imma kif għidt qabel, din is-sena kien hemm ammont ta' flus fiċ-ċentru li jekk l-iskola ma tasalx mill-fondi tagħha, – għalkemm fl-aħħar snin qatt ma kelli skola li ma tistax tipprovdi uniformi - b'xi mod jew ieħor insibulhom is-soluzzjoni aħna.

THE CHAIRPERSON: Mela ħalli nagħmillek l-aħħar mistoqsija.

Intom ikollkom rendikont tal-iskejjel differenti jew kulleġġi differenti, kemm tiġi tiswa uniformi mill-bidu sal-aħħar u jekk dawn l-uniformijiet humiex qegħdin fl-istess ilma jew kemm huma bejn wieħed u ieħor?

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS: Iva, meta ħriġna l-expression of interest ġbarna item item.

Għall-mistoqsija parlamentari 28211 konna tajna l-informazzjoni kulleġġ kulleġġ, subien u bniet.

Hemm xi ftit varjazzjoni.

Għandek l-irħas waħda hija €142 u l-ogħla hija €168.

Hawnhekk qiegħda nitkellem fuq uniformi tas-sajf, uniformi tax-xitwa u l-uniformi tal-PE, inklużi t-tracksuit u l-blazer.

THE CHAIRPERSON: Sett wieħed sħiħ.

IS-SINJURA MICHELINE SCIBERRAS: Eżatt.

Il-beritta, il-qmis, il-qalziet, id-dublett, il-jersey, l-ingravata, l-anorak f'każ tal-primarja, tracksuit u blazer.

Mela s-sett kollu għal tifel jew tifla hija medja ta' €150.

Grazzi.

THE CHAIRPERSON: Jiena nirringrazzjak ta' din l-ispjegazzjoni li tajtna fuq l-uniformijiet tal-iskejjel tal-Istat.

Min-naħa tagħna nistgħu ngħaddu mill-ewwel għat-tieni item fuq l-aġenda u nsejjaħ lil Dr Roberta Leprè sabiex tieħu postha mal-mejda.

DISKUSSJONI DWAR IL-VJOLENZA DOMESTIKA

THE CHAIRPERSON: Mela issa nistgħu nkomplu bid-diskussjoni tagħna marbuta mal-vjolenza domestika.

U llum għandna magħna lil Dr Roberta Leprè.

Aħna interessati u qegħdin nesploraw il-vittmi tal-vjolenza domestika kif jiġu trattati mill-istituzzjonijiet tagħna ħalli naraw fejn nistgħu ntejbu s-servizzi li diġa' jeżistu, inkluż il-Pulizija, l-Aġenzija Appoġġ, forsi l-isptar u xi istituzzjonijiet oħra governattivi.

Ovvjament inti diġa' ikollok il-feedback tiegħek milli tisma' mingħand il-vittmi u aħna proprju dan li nixtiequ minn għandek, li tgħidilna fejn huma l-problemi fis-sistema tagħna.

Imbagħad wara nkunu nistgħu nagħmlulek xi mistoqsijiet.

Nixtieq ukoll li tgħdilina ftit x'servizzi tipprovdu intom biex aħna nkunu nafu x'tip ta' servizzi tipprovdu u lil min tipprovduhom?

DR ROBERTA LEPRE (Director Victom Support Malta): L-ewwelnett nixtieq nirringrazzjakom tal-istedina li għamiltuli.

Aħna bħala NGO napprezzaw ħafna li tagħtuna leħen.

Aħna nifformaw parti minn numru ta' NGOs żgħar li kollha naħdmu fiċ-ċokon tagħna imma nagħmlu dak kollu possibbli biex nimlew il-gaps fl-istrutturi.

Il-Victim Support ġiet imwaqqfa bejn wieħed u ieħor fl-2006 u l-għan tagħha huwa li toffri support lill-vittmi tal-kriminalità kollha, jiġifieri mhux biss vittmi ta' vjolenza domestika.

Din l-organizzazzjoni ġiet imwaqqfa mill-Organizzazzjoni mid-Dlam għad-Dawl li toffri servizz lill-offenders għaliex ħassew li ma kienx hemm xi forma ta' għajnuna għal min isofri l-crime.

U allura nħolqot il-Victim Support.

Illum dawn huma żewġ entitajiet kompletament separati u naħdmu indipendentement minn xulxin.

Oriġinarjament l-idea kienet li jingħata forma ta' support pjuttost emozzjonali lill-vittmi kif ukoll support prattiku.

Allura kien hemm bord ta' diretturi u sar recruitment ta' numru ta' voluntiera.

Intuża qisu l-mudell li jintuża fl-Ingilterra, fejn is-servizz jingħata minn voluntiera li jingħataw taħriġ u jagħtu servizz anke fid-djar tal-vittmi, jiġifieri jmorru fid-djar tagħhom u joffrulhom is-servizz fi djarhom.

Maż-żmien, anke meta bdiet tiżdied id-demand għas-servizz, ġiet impjegata part time coordinator, li evolviet għal full time u fl-2008 ġejt impjegata jiena bħala direttur fuq bażi part time.

Id-demand għas-servizz kompliet tiżdied u meta dħalt jiena fl-organizzazzjoni, awtomatikament bdejt noffri wkoll servizz ta' pariri legali lill-vittmi għax kien ikollhom ħafna mistoqsijiet.

L-aktar mistoqsijiet li jsiru kienu fuq jekk jien nagħmel rapport, x'jiġri minnu, x'inhuma d-drittijiet tiegħi, kif se nkun naf x'inhuma l-proċeduri, id-dritt ta' informazzjoni dwar jekk hemmx xi proprjetà li trid tiġi ritornata lura, jekk għandix dritt ta' kumpens u mistoqsijiet oħra li jkunu relatati direttament ma' dak il-każ.

Hemm agreement mal-pulizija, jiġifieri hemm servizz ta' referral mal-pulizija stess imma dan ma jkoprix il-Vice Squad u ma jkoprix l-għases, fejn nafu li ħafna każijiet jiġu rrapportati fl-għases.

L-aktar li hu dan l-agreement huwa mas-CID u allura aktar relatati ma' każijiet ta' serq.

Il-każijiet ta' vjolenza domestika huma iktar dawk li aħna nsejħu self-referrals, jiġifieri nies ifittxu s-servizzi tagħna għaliex ikunu semgħu bina.

Aħna noffrulhom servizz ta' awareness raising anke permezz tal-media u anke billi mmorru nagħmlu t-talks fil-komunitajiet, u allura n-nies isiru jafu bis-servizz tagħna u jibdew ifittxu l-għajnuna.

Nista' ngħid li l-maġġoranza tal-każijiet li niddiljaw magħhom huma każijiet ta' vjolenza domestika jew inkella każijiet ta' problemi familjari li jkunu qegħdin on the border line tal-vjolenza domestika.

S'issa l-approach tagħna kienet pjuttost waħda flessibbli, jiġifieri rari biex ma noffrux servizz u għalkemm formalment qegħdin hemmhekk biex nassistu l-vittmi ta' kriminalità, u dawn xi kultant ma jikkostitwixux reat, aħna xorta waħda jekk nistgħu nipprovdu s-servizz tagħna, dan se nipprovduh.

Issa se ngħid xi ħaġa fuq il-vjolenza domestika per se.

Hemm ħafna issues li jitqajjmu mill-vittmi u hemm ħafna gaps fis-sistemi u fl-istrutturi li għandna.

Hemm xi gaps li maż-żmien bdew jiġu indirizzati.

Ħafna mill-ilmenti - ma nixtieqx nipponta subgħajja lejn ħadd - huma rigward il-pulizija, mhux neċessarjament għax ikun hemm xi intenzjoni biex ma jagħtux servizz tajjeb imma anke minħabba forsi l-work loads kbar li jkollhom il-pulizija.

Meta ġiet introdotta l-liġi ftit tas-snin ilu, jiġifieri fl-2006 u fis-snin ta' wara, kien hemm ukoll issue ta' attitude, jiġifieri l-attitudni mhux bilfors kienet li l-vjolenza domestika hija crime, u allura kważi kważi qisu kien hemm dik ir-reżistenza min-naħa tal-pulizija meta jiġu biex jindirizzaw dawn it-tip ta' każijiet.

Nista' ngħid li kien hemm improvement tajjeb ħafna tul dawn l-aħħar snin imma ovvjament għad fadal ħafna xogħol xi jsir.

Ħafna drabi nispiċċaw nippontaw subgħajna lejn il-pulizija għax huma jkunu their first port of call.

Il-Kummissjoni dwar il-Vjolenza Domestika għamlet studju biex ikollna kejl ta' kemm hawn vjolenza domestika fis-soċjetà u permezz ta' dan l-istudju rriżulta li l-pulizija tkun the first port of call għall-għajnuna.

Jiġifieri l-vittmi ma jfittxux il-Helpline 179 jew l-aġenzija Appoġġ imma jfittxu lill-pulizija.

Għalhekk jista' ikun ukoll li ħafna nuqqasijiet jiġu identifikati min-naħa tal-pulizija għax huma jkunu l-ewwel kuntatt għall-vittmi.

Bħala Victim Support ingħatajna l-opportunità li nagħtu taħriġ lill-pulizija għall-in service training, fejn lil dawk li attendew aħna tajnihom briefing dwar id-drittijiet tal-vittmi.

Dak iż-żmien kien hemm framework decision fuq livell Ewropew dwar x'inhuma d-drittijiet tal-vittmi b'mod wiesa', jiġifieri mhux il-vittmi ta' vjolenza domestika biss.

U mbagħad għamilna wkoll taħriġ dwar il-qafas legali b'mod speċifiku fuq il-vjolenza domestika u naf li dan it-taħriġ għadu ongoing.

Naħseb ukoll li għadhom jagħtuh internament.

Barra minn hekk, hemm nuqqasijiet fis-servizzi soċjali tal-Istat, again hawnhekk għandek work loads kbar u sfortunatament illum in-n-nies qegħdin jitpoġġew fuq il-waiting lists.

Xi ħaġa li tissemma' ħafna hi l-fatt li m'hemmx support after hours, meta nafu li ħafna mill-inċidenti jinqalgħu wara l-5.00 p.m. jew fil-weekend jew fil-festi, meta ma jkunx hemm servizz.

Ikun hemm xi calls fuq il-helpline 179 u ġieli jkollna xi telefonati aħna u nipprovaw nirranġaw bir-riżorsi limitati tagħna.

Imma kif qegħdin jekk ikun hemm xi ħadd li b'mod volontarju jixtieq jagħti servizz wara l-ħin jew fil-weekend inkunu nistgħu nagħtu l-għajnuna imma jekk ma nsibu lil ħadd ma nkunux nistgħu ngħinu.

Għalhekk bħala struttura dik hija xi ħaġa li trid tiġi indirizzata.

Rigward il-qafas legali, ħafna drabi r-reazzjoni tal-vittmi tkun dik li m'hemmx liġi tajba biżżejjed sabiex tipproteġihom.

Meta wieħed janalizza l-qafas legali li għandna jsib li dan jista' ikun tajjeb biżżejjed biex jindirizza l-bżonnijiet tal-vittmi.

Naħseb li n-nuqqas li hemm hu dwar kif qiegħed jiġi implimentat, bħal pereżempju fejn hemm kwestjoni bejn il-mara u r-raġel dwar min se jibqa' fid-dar.

Nafu li għandna restraining orders u protection orders li jistgħu jiġu wżati imma tant ikun għadda żmien li ħafna drabi dik il-miżura ma tkunx effettiva.

Barra minn hekk, meta wieħed iħares lejn l-istatistika ma naħsibx li qed joħorġu ħafna restraining orders u protection orders.

Allura għalkemm il-miżura teżisti, din mhijiex qiegħda tiġi implimentata biżżejjed.

Rigward il-perijodu ta' żmien, li kieku f'każijiet ta' riskju għoli l-perpetrator jitressaq b'urġenza, – u l-pulizija diġa' għandha l-fakultà li tagħmilha din f'ċerti każijiet – ir-restraining order ikun jista' joħroġ fi żmien qasir u dik il-problema nsolvuha.

Madankollu nafu li din ma tantx iseħħ spiss.

Il-proċedura fejn bniedem jitressaq b'urġenza f'każijiet ta' vjolenza domestika huma ftit.

Nuqqas ieħor li aħna identifikajna huwa l-fatt li ma jsirx risk assessment, kemm min-naħa tal-aġenziji soċjali.… Biex inkun fair ma nafx jekk jagħmlux risk assessment u jkun aħjar jekk dik l-informazzjoni jagħtuhilkom direttament huma, imma anke min-naħa tal-pulizija, ġieli smajna b'każijiet fejn ikun hemm numru ta' inċidenti li jkunu ġew rapportati, inċidenti li forsi narawhom żgħar ta' harassment jew ta' theddid, li mbagħad jeskalaw għal każijiet ħafna iktar gravi, fejn saħansitra anke kellna omiċidji jew attentati ta' omiċidji.

Aħna nixtiequ li jkun hemm struttura formali ta' risk assessment f'postha ħalli l-livell ta' riskju jiġi gradat.

Barra minn Malta jintużaw għodod speċifiċi, f'forma ta' risk assessment tool, u din litteralment tkun qisha check list, biex wieħed ikun jista' jidentifika kemm hu gravi dak il-każ.

U jekk il-każ ikun gravi, il-persuna tkun tista' titressaq il-Qorti b'urġenza u jiskattaw il-miżuri li għandna available.

Meta l-miżuri jintużaw tard wisq, ovvjament ma jkollniex rimedju.

Hemm ukoll il-kwestjoni tal-Konvenzjoni ta' Istanbul li Malta hija firmatarja tagħha, fejn din tesiġi li nagħmlu ċertu tibdil, fosthom li nintroduċu dawn l-emergency barring orders li għamilt riferenza għalihom aktar qabel.

Mela kemm jekk se nibqgħu nużaw il-mekkaniżmu li għandna preżenti u kemm jekk se noħolqu xi forma ta' mekkaniżmi ġodda, xi ħaġa bħal dik irridu nikkonsidrawha.

Xi ħaġa oħra li forsi hija ta' inkwiet - ovvjament jiddependi minn liema lat tħares lejha imma llum il-Qorti għandha diskrezzjoni jekk tkomplix tisma każ jew le – hija meta vittma taħfer lill-aggressur tagħha.

Din hija xi ħaġa li tismagħha b'mod regolari min-naħa tal-pulizija, fejn dawn jgħidulek li wara x-xogħol li jkunu ħadu biex iressqu t-tali persuna, il-vittma titla' il-Qorti u taħfrilha.

B'hekk, ħafna drabi li jiġri hu li l-Qorti tiddikjara l-proċediment eżawrit u ma tkomplix tisma' l-każ.

Il-Qorti għandha diskrezzjoni li, jekk hi trid, tkompli xorta tisimgħu dak il-każ, jiġifieri mhux twaqqa' l-każ awtomatikament.

Aħna nixtiequ li fejn ikun hemm biżżejjed evidenza, il-Qorti tkompli tisma' l-każ.

Qiegħda ngħid hekk għax inti jista' ikollok pressjonijiet fuq il-vittma sabiex taħfer jew iċċedi.

Jista' jkun ukoll li minħabba d-dewmien il-vittma tkun qatgħet qalbha u allura titlef l-interess u jista' jkun hemm implikazzjonijiet finanzjarji għalfejn il-vittma ma tkunx tixtieq tkompli bil-każ.

Allura nixtiequ li bħala forma ta' prevenzjoni, il-Qorti xorta tibqa' tisma' l-każ biex jekk ikun hemm lok li tordna pereżempju treatment order, dan toħorġu.

Illum il-Qorti tista' tibgħat il-perpetrators għat-trattament.

Din hija forma ta' prevenzjoni biex kemm jista' jkun lil dak il-perpetrator ma nerġgħux narawh quddiem il-Qorti u allura juża r-riżorsi tal-Istat, tal-pulizija, tal-qrati, tas-social workers eċċ. Naħseb li anke mil-lat finanzjarju jagħmel sens li dak il-każ ikompli jinstema'.

Imbagħad għandek il-kwestjoni tal-perċezzjoni within society at large.

Hemm bżonn li l-perċezzjoni tkun li verament għandna zero tollerance to domestic violence.

Bħala policy ngħidu li għandna zero tollerance imma mbagħad x'jiġri fil-prattika mhux dejjem ikun jirrifletti dik il-policy.

Irid ikun hemm iktar xogħol ħolistiku mingħajr ma nneħħu mill-imparzjalità u l-indipendenza tal-qrati.

U allura jrid ikun hemm daqsxejn iktar sinerġija bejn l-entitajiet differenti biex kulħadd ikun qed jiġbed l-istess linja.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

Jien qiegħda nisimgħek b'ħafna interess għax dawn l-affarijiet li qiegħda ssemmi niltaqa' magħhom ħafna drabi fix-xogħol tiegħi.

Napprezza wkoll li meta qegħdin nitkellmu hawnhekk fuq sitwazzjonijiet li mhumiex fl-aħjar stat tagħhom u fuq istituzzjonijiet li forsi mhumiex qegħdin jaħdmu fuq ir-rubini, dan jista' ikun minħabba li mhemmx manning biżżejjed tal-pulizija jew ta' istituzzjonijiet oħra.

Issa jekk dik hija parti mill-problema wieħed irid jindirizzaha.

Xi ħaġa li nismagħha bosta drabi hi li l-pulizija, meta jmur xi ħadd quddiemhom b'xi każ ta' vjolenza domestika, sfortunatament issir distinzjoni - għallinqas milli nisma' jien – bejn vittmi Maltin u vittmi barranin.

Nixtieqek telabora ftit iktar fuq jekk din l-attitudni għadekx issibha inti peress li l-ewwel għedtilna li kien hemm xi tibdil.

Min-naħa tiegħi għadni nismagħha kontinwament.

DR ROBERTA LEPRE: Li kieku staqsejtni din il-mistoqsija tliet snin ilu naħseb li the general feedback kien ikun iktar negattiv.

Illum m'għadnix nismagħha daqshekk spiss għalkemm xorta għadha tinstema', imma jiddependi ħafna mill-uffiċjal li jkun on duty dakinhar.

Kultant tinserta xi ħadd li jkun on duty li jkun iktar sympathatic u allura dak il-personal training li jsir fil-korp ikun ħadem iktar miegħu.

Imma mbagħad għandek persuni oħra li ma jkunux daqshekk sympathatic.

Xi ħaġa interessanti wkoll hija li dan l-aħħar tkellimt ma' studenta tal-kriminoloġija, li qiegħda tagħmel it-teżi fuq il-prevalenza tal-vjolenza domestika fejn il-perpetrators ikunu uffiċjali tal-pulizija.

Jidher li l-prevalenza hija ogħla minn dik tal-kumplament tas-soċjetà, jiġifieri jista' jkun li hemm ċerti attitudes jew beliefs li huma integrati fil-korp li għandhom jiġu indirizzati.

It-training ma jistax ikun awareness biss, jiġifieri li nkunu nafu li l-vjolenza domestika hija crime u li teżisti liġi imma wieħed irid iħares daqsxejn iktar fil-fond lejn il-persuni u jara jekk hemmx issues personali li jista' jkun li qed iżommuhom lura milli jagħmlu xogħolhom aħjar.

THE CHAIRPERSON: Xtaqt nistaqsik xi ħaġa fuq is-sitwazzjoni ta' kemm in-nies għandhom fiduċja fl-għassa u li meta jmorru hemmhekk se jinqdew.

Ġieli nisimgħu nies - ovvjament mhux kulħadd l-istess – li dawn jilmentaw u li jgħidulek ta' xejn imorru l-għassa għax ma jinqdewx.

Jew inkella jgħidulek li żgur mhux se jmorru f'dik l-għassa partikolari għax ir-raġel jaf lil kulħadd hemmhekk u allura mhux se jaqduni.

Jew inkella jgħidulek li r-raġel tiegħi ex-pulizija u kulħadd jafu.

X'inhi l-idea tiegħek fuq kemm hemm fiduċja fil-pulizija dwar kif se tinqeda u jekk hux se tinqeda sew, irrispettivament min jekk jafukx jew le?

X'taħseb mill-każijiet li jkollok quddiemek?

DR ROBERTA LEPRE: Naħseb li din hija issue li għandna bżonn naħdmu ħafna fuqha.

Ħafna min-nies li jersqu lejna jew li jċemplulna għall-informazzjoni jkunu nies li lanqas biss irrapportaw il-każ tagħhom, jiġifieri għalkemm ikun hemm crime jew elementi ta' crime, dak il-crime ma jkunx ġie rrapportat.

Hemm numru ta' issues għalfejn persuna ma tirrapportax ir-reat.

Waħda minnhom tista' tkun li mhemmx fiduċja li se jkun hemm outcome pożittiv għaliha.

Issa jekk huwiex għax il-pulizija forsi ma jagħmlux xogħolhom kif jixtiequ huma jew inkella għax is-sanzjonijiet fil-Qorti mhumiex ta' deterrent biżżejjed jew inkella d-dewmien tal-prosekuzzjoni biex il-każ jinstema', hemm numru ta' issues u ma nistax ngħid li hija l-pulizija biss.

Imma iva, tista' tkun waħda mir-raġunijiet għalfejn persuna ma tagħmilx rapport.

Ikun hemm ukoll ħafna allegazzjonijiet, fejn jgħidulek li r-raġel jaf lil dak jew li anke jxaħħam imma dawn qatt ma ġew sostanzjati, almenu quddiemi.

THE CHAIRPERSON: Mhux l-ewwel darba li - ma nafx jekk sħabi ltaqgħux magħha - jiġu quddiemi nies u jagħmlu ċerti allegazzjonijiet.

Il-problema ta' ftit nies iktar milli biex jissostanzjaw l-allegazzjoni hija l-biżgħa li jagħmluha għax jgħidulek li ma jridux jaqbdu mal-pulizija jew ikun hemm xi ħadd li jaħseb li qed jaqbdu mal-pulizija.

Dawn in-nies jgħidulek li fl-aħħar mill-aħħar huma mill-pulizija jridu u allura jekk se jmorru jgħidu xi ħaġa kontrihom, l-ewwel darba li se jiġrilhom xi ħaġa huma se jkollhom imorru f'dik l-għassa u żgur li mhux se jiġu trattati tajjeb.

Jista' jkun li n-nies li jaslu għandek u ma jirrapportawx ċerti affarijiet għax ikunu beżgħana f'dik is-sitwazzjoni?

DR ROBERTA LEPRE: Jiena smajt ukoll kummenti identiċi, jiġifieri dak l-element żgur qiegħed hemmhekk.

Biex naqbeż ftit għall-pulizija rrid ngħid li ġieli kont ikkritikajt pubblikament imma mhux nikkritika persuna individwali għax ħafna drabi jkunu l-istrutturi u l-mod ta' kif jitħaddmu.

Nixtieq li l-pulizija jkollhom kondizzjonijiet aħjar.

Nemmen li jekk huma jkunu iktar motivati u jħossuhom iktar apprezzati fix-xogħol tagħhom, awtomatikament jagħtu servizz aħjar.

Meta tajt it-taħriġ lill-pulizija, kelli ċans nitkellem ma' ħafna minnhom u dawn jiġu jsibuk waħdek wara li tkun spiċċajt it-training biex jiftħu qalbhom miegħek.

Jiġifieri dawn il-pulizija jitkellmu ħafna dwar il-limitazzjonijiet tagħhom u jħossu li m'għandhomx skills biżżejjed sabiex jindirizzaw ċerti każijiet.

Apparti minn hekk iħossu li meta jħabbtuha ma' avukat difensur ma jistgħux jikkompetu fuq l-istess livell miegħu.

Għalhekk jista' ikun hemm bżonn li jsir ftit iktar skills upgrade fil-pulizija.

Anke l-kondizzjonijiet tax-xogħol tagħhom mhux dejjem iġiegħluhom ikunu motivati biex imorru għax-xogħol.

Jekk nieħdu iktar ħsieb il-pulizija u anke l-impatt emozzjonali u psikoloġiku fuqhom minħabba x-xogħol li huma jagħmlu, nemmen li s-servizz li joffru lill-pubbliku jista' jkun aħjar.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ETIENNE GRECH: Jiena nixtieq nagħmillek numru ta' mistoqsijiet minħabba li inti tafhom sew dawn l-affarijiet.

Kemm hu stmat li hu l-persentaġġ - ovvjament ma tistax tkun taf in-numru eżatt - tal-vjolenza domestika li ma tiġix reported?

Pereżempju f'ċerti pajjiżi huwa stmat li ma' kull ħames każi wieħed biss jiġi rapportat.

Hawn Malta għandna xi idea kemm hi?

DR ROBERTA LEPRE: Rigward ċifri ta' under reporting m'għandniex imma għandna l-istudju ta' prevalenza li jgħidilna li hemm 26.5% tan-nisa tal-età ta' 59 sena li xi darba f'ħajjithom kienu vittmi ta' vjolenza domestika li nofshom, bejn wieħed u ieħor, kienu qegħdin isofru dik il-vjolenza domestika matul dawk l-aħħar snin.

Imbagħad dik iċ-ċifra tista' tqabbilha mal-każijiet rapportati u b'hekk ikollok idea ċara ta' kemm huwa l-under reporting.

ETIENNE GRECH: Il-vjolenza domestika dejjem inqisuha li ssir fuq in-nisa jew inkella anke l-irġiel jistgħu jgħaddu minnha?

Ara, mil-lat ta' social work, l-aġenziji jħarsu lejn il-vjolenza domestika bħala raġel u mara.

Dak jiġi meqjus bħala child abuse mil-lat ta' social work.

ETIENNE GRECH: Bħala definition.

DR ROBERTA LEPRE: Imma bħala legal definition.

Ma nagħmlux distinzjoni jekk huwiex raġel jew mara, jew bejn jekk hijiex koppja etterosesswali jew koppja gay, jew jekk humiex bejn il-ġenituri u t-tfal.

Ma ninsewx li jista' jkollok vjolenza fuq l-anzjani wkoll.

Jiġifieri l-liġi tiddefenixxi min huma l-household members u l-vjolenza domestika sseħħ meta jkollok vjolenza bejn household member on another household member, li jfisser mhux neċessarjament raġel u mara.

ETIENNE GRECH: Bħala statistika – kemm mix-xogħol ta' każijiet il-Qorti u kemm mix-xogħol li jagħmlu l-pulizija u l-NGOs - xi kemm hi bejn wieħed u ieħor ir-ratio bejn l-ilmenti tan-nisa u l-ilmenti tal-irġiel?

DR ROBERTA LEPRE: Naħseb li over 90% tal-każijiet ikunu nisa.

ETIENNE GRECH: Bħala definizzjoni tal-kelma "vjolenza domestika" hemm xi differenza jekk din.…

DR ROBERTA LEPRE: Iva, għax id-definizzjoni legali hija mod u d-definizzjoni fil-prattika tas-social work hija mod ieħor.

ETIENNE GRECH: U nimmaġina li d-definizzjoni qiegħda fil-Criminal Code?

DR ROBERTA LEPRE: Qiegħda fid-Domestic Violence Act.

ETIENNE GRECH: Issa jekk pereżempju xi ħadd ma jagħtix flus lill-mara tiegħu bħala manteniment, dik titqies bħala vjolenza domestika?

Ejja ngħidu li dan ma refax idu fuq il-mara imma nafu li hemm modi oħra ta' kif tista' tagħmel harassment fuq persuna oħra.

Naf b'każijiet fejn ir-raġel iżomm it-television bis-sound għoli kull filgħaxija u jżomm kullimkien bl-istorbju u l-mara tiegħu ma tiflaħx tissaporti aktar.

Dik hija tip ta' harassment.

Ħafna drabi, bħala medical practitioner, jiġu għandi ħafna nies li jkunu qalgħu xebgħa u jkunu jriduni nagħmlilhom ċertifikat mediku.

Kif għedna ġeneralment ikunu nisa għalkemm ġieli kelli każijiet ta' rġiel bi grif.

Issa kultant meta taqla' xebgħa jista' jkun li ma jkunx hemm marki fuq il-ġisem u meta n-nisa jmorru quddiem il-pulizija, dawn jgħidulhom biex imorru għand it-tabib tagħhom jew il-polyclinic sabiex jagħmlu ċertifikat mediku.

Jekk ma jkunx hemm marki x'juru, - jekk taqbad bniedem minn xagħru u tmiegħku mal-art ma tħallilux marki sakemm ma tkunx qaċċatlu xagħru b'kollox - meta niġu biex nagħmlu ċ-ċertifikat ikollna niktbu this is to certify that I examined so and so and I have found no evidence of external injury.

Meta dik il-mara se tmur b'dan iċ-ċertifikat għand il-pulizija, qisek qed tgħidilhom li m'għandha xejn u li ma ġara xejn!

Jekk raġel tiġih tajba, jista' jkun li jagħmel att ta' vjolenza mingħajr ma jkun hemm provi ċari kontrih.

Naf ħafna familji fejn l-irġiel ma jħallsu lanqas penny wieħed lill-mara tagħhom u din tista' tmut bil-ġuħ għax ma tistax tieħu relief!

Pereżempju dawk li jkunu separati de facto, ir-raġel jista' jagħmel li jrid bil-mara!

DR ROBERTA LEPRE: Naqbel miegħek li l-abbuż finanzjarju huwa mod ta' kif wieħed jiddomina lill-parti l-oħra għax fl-aħħar mill-aħħar il-vjolenza domestika hija d-dominanza ta' persuna fuq l-oħra.

Nemmen ukoll li għandna lakuna fil-liġi, jiġifieri ċerti atti li jistgħu jikkostitwixxu harassment jew fear of violence li wieħed jista' jressaq abbażi ta' dawk iċ-charges imma mbagħad abbuż finanzjarju, għalkemm by definition huwa meqjus bħala vjolenza domestika, mhemmx charges x'wieħed jista' iressaq bħala vjolenza domestika.

Jekk il-koppja tkun separata wieħed jista' jressaq charges minħabba nuqqas ta' manteniment imma kif qed tgħid tajjeb inti, ikun hemm ħafna diffikultajiet meta l-koppja tkun għadha flimkien.

Qed tiġini f'moħħi persuna ta' 70 sena – naf mhux persuna waħda f'etajiet avvanzati li jsibu ruħhom f'dawn is-sitwazzjonijiet, fejn anke jikkonsidraw li jisseparaw ta' dik l-età imma huwa diffiċli ħafna li tissepara ta' età avvanzata.

ETIENNE GRECH: Jekk mara tirrifjuta li jkollha l-att sesswali mar-raġel tagħha, biex tużaha bħala arma to get her way, dik tidħol fid-definizzjoni ta' vjolenza domestika?

U d-definizzjoni min jagħmilha?

Id-definizzjoni hemm qiegħda u tista' tkun wiesgħa kemm wieħed jista' jimmaġinaha, il-problema hi li jista' ma jkollokx charges fuq xiex wieħed iressaq.

Għalkemm il-liġi tagħtina definizzjoni, sabiex il-pulizija tkun tista' tressaq persuna trid tressaqha abbażi ta' charge, jiġifieri jekk il-vjolenza ma tikkostitwix jew ġrieħi, jew harassment, jew theddid… It's debateable x'jikkostitwixxi l-vjolenza domestika u le, imma mbagħad tidħol fil-libertà tal-persuna u l-għażla jekk ikollokx relazzjoni sesswali jew le. (off mic)

L-aġenzija tal-Istat li hija l-Appoġġ.

Hemm id-Domestic Violence Unit li ġeneralment jieħdu referrals through helpline 179 u mbagħad jiġu referred għal dan il-unit li joffri s-social work.

Imbagħad hemm ukoll numru ta' NGOs, bħal pereżempju Dar Merħba Bik li hija tas-sorijiet tal-Bon Pastur f'Ħal Balzan, is-SOAR li huma support group pjuttost ġdid u li huwa mmexxi minn persuni li kienu vittmi huma nfushom u xi NGOs żgħar oħra li forsi mhumiex daqshekk speċjalizzati fis-settur.

Imma kif diġa' għedt bħala servizz speċjalizzat hemm l-Appoġġ.

Xi kultant jirreferu każijiet lilna anke mix-shelters u aħna naħdmu flimkien, kultant anke mal-istess persuna għax mhux l-entitajiet kollha joffru l-istess spectrum ta' servizzi u allura nipprovaw nikkumplimentaw lil xuxlin.

THE CHAIRPERSON: Inti l-ewwel għedt li l-pulizija jista' jkun li m'għandhomx l-għodda meħtieġa sabiex ikunu jistgħu jaħdmu eċċ. Issa dan il-Kumitat interessat li jkun jaf x'inhuma l-problemi li qegħdin isibu n-nies u kif l-istituzzjoni forsi mhux qiegħda tagħtihom dak li huma jixtiequ.

Issa fejn hemm pockets li qegħdin jaħdmu sewwa we are equally wanting to know fejn qegħdin dawn biex wieħed ikun jista' ikompli jaħdem f'dik id-direzzjoni.

Jien ma rridx nagħti stampa negattiva imma għalkemm qegħdin nagħmlu dan l-eżerċizzju biex intejbu l-affarijiet, aħna aktar se nħarsu lejn in-negattiv.

Daqskemm nisimgħu lmenti dwar il-pulizija li huma the first port of call, daqshekk ieħor nisimgħu lmenti fuq l-aġenziji tal-gvern, namely l-Appoġġ, fejn jgħidulna li s-servizz ma jkunx dejjem kif mixtieq.

L-ilmenti huma varji min-naħa tal-vittmi.

Issa inti, min-naħa tiegħek, mill-vittmi li forsi tara jew inkella forsi tiltaqa' mal-istess ħaġa li niltaqa' magħha jiena, tista' tgħidilna x'inhuma dawn il-problemi biex wieħed ikun jista' jirranġahom?

DR ROBERTA LEPRE: Ikollok sitwazzjonijiet fejn naħdmu tajjeb ħafna flimkien, jiġifieri s-social workers tal-Appoġġ u aħna, fejn nikkumplimentaw lil xulxin u naħseb dawk ikunu l-iktar każijiet li jagħtu riżultati.

Fil-fatt fejn ikollok l-entitajiet kollha li jaħdmu flimkien ħolistikament u b'mod integrat, kważi kważi jkunu l-iktar każijiet fejn ikun hemm suċċess u fejn ikun hemm titjib fiċ-ċirkostanzi tal-vittma.

Ikun hemm każijiet oħrajn li, sfortunatament, il-vittma ma tħossx li tkun ingħatat biżżejjed sapport.

Jiena jkolli kuntatt frekwenti ma' social workers fl-Appoġġ u naf kemm huma committed lejn is-settur.

Once again, inħoss li l-issue hija l-kwantità kbira ta' każijiet u jekk dawn humiex attrezzati biżżejjed biex jindirizzaw dik il-kwantità kbira ta' każijiet.

THE CHAIRPERSON: Dr Lepre, qiegħda f'pożizzjoni li tidentifika liema huma dawk il-pockets li qed isibu diffikultajiet in-nies meta jmorru għal xi servizz li toffri l-aġenzija Appoġġ?

Forsi s-servizz tal-psychologists?

Xi ħadd qalli għas-psychologists hemm waiting list twila ħafna u allura min imur ifittex dak is-servizz mhux qed jingħatalu.

Hemm xi pockets li inti tista' tidentifika fis-sistema fejn mhumiex qegħdin jaħdmu kif suppost?

DR ROBERTA LEPRE: Bħala servizz ta' psychologist naf li dan bil-kemm qiegħed jaħdem għax il-waiting list hija kbira ħafna.

Ġieli jkollna social workers li jċemplulna biex jaraw jekk aħna nistgħux noffru dak is-servizz.

Rigward is-servizz tas-social work per se fi ħdan id-DVU jista' jkun li hemm il-bżonn li wieħed jikkonsidra jekk hemmx riżorsi biżżejjed biex ilaħħqu mal-każijiet kollha.

THE CHAIRPERSON: Rigward is-support after working hours, jiġifieri wara l-5.00 p.m., jekk xi ħadd jissawwat jew ikun qiegħed ħażin wara dawk il-ħinijiet u jkollu bżonn xi ħaġa, - minbarra l-pulizija għax ovvjament dawn jaħdmu round the clock – lil min se jsib?

Tinsiex li aħna naħdmu fuq bażi volontarja.

Huma ftit il-każijiet fejn il-pulizija jċemplulna u aħna stajna noffru s-servizz tagħna u dan isir bil-bona volontà tal-istaff jew tal-volontiera tagħna li jiddeċiedu li joffru s-servizz tagħhom after hours.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jiġifieri persuna li qiegħda ssofri minn vjolenza domestika wara l-5.00 p.m. tista' tmur l-għassa tal-pulizija u daqshekk?

U jekk iċċempel il-179 x'jiġri?

DR ROBERTA LEPRE: Il-179 jagħtuha l-contact details tas-servizz u din imbagħad iċċempel l-għada filgħodu.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jiġifieri dak il-ħin m'għandhiex soluzzjoni.

Innotajt xi ħaġa oħra u qiegħda nieħu gost nisimgħek tispjegaha għax naħseb li waħda mill-ikbar problemi li nsib f'ħafna NGOs f'pajjiżna hi li hemm overlapping tax-xogħol imma milli jidher, fis-settur tagħkom qegħdin tagħmlu sforz biex ma jkunx hemm dan l-overlapping u allura qed tużaw ir-riżorsi tagħkom bl-aħjar mod.

Fejn tħoss li għandkom overlapping u fejn tħoss li bħala NGOs għandkom issaħħu?

Fl-aħħar mill-aħħar intom parti minn struttura importanti ħafna f'dan ir-rigward.

DR ROBERTA LEPRE: Naħseb li hemm bżonn ħafna li nsaħħu l-aspett legali.

Fil-fatt, punt li ma semmejtx u kelli notament dwaru huwa l-legal aid.

Naf li fid-dokument li qed iħares lejn ir-riforma tal-ġustizzja din hija issue li se tiġi indirizzata imma hija issue importanti ħafna.

Li persuna jkollha aċċess malajr għal-legal aid u li s-servizz ikun wieħed tajjeb hija xi ħaġa importanti ħafna.

Meta bdejna noffru s-servizz tal-għajnuna legali fuq livell ċkejken, id-demand u r-referrals minn aġenziji oħrajn kien mhux ħażin, jiġifieri jidher li hemm ħafna bżonn għal dan is-servizz, anke biex wieħed ikun jaf fejn qiegħed u jkun jista' jieħu deċiżjoni.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: L-aħħar ħaġa li xtaqt nistaqsik torbot daqsxejn ma' kif forsi nistgħu ngħinu biex innaqqsu l-problema għax nistgħu noħolqu ħafna servizzi fil-pajjiż imma fl-aħħar mill-aħħar għandek dik il-kelma famuża "empowerment".

Naħseb li minn dak li spjegajt inti, xorta għandna sezzjoni tal-popolazzjoni tagħna li hija prevalentement nisa li, jew għad m'għandhomx il-kuraġġ jew għadhom ma rrealizzawx fiex deħlin eċċ. Naf li kontu bdejtu kampanja importanti ħafna – jiena wkoll kont involuta ftit fiha - sabiex it-tfajliet, b'mod partikolari, jagħrfu l-ewwel sinjali ta' vjolenza fil-boyfriend jew fil-partner tagħhom, f'relazzjonijiet mhux neċessarjament etterosesswali imma anke omosesswali.

U allura naħseb li hawnhekk taqbel miegħi li din hija xi ħaġa li forsi rridu nerġgħu nibdew naħdmu fuqha.

DR ROBERTA LEPRE: Naqbel ħafna miegħek fuq iż-żewġ aspetti.

L-empowerment li semmejt tajjeb inti, hija fejn persuna tagħraf is-sitwazzjoni li tinsab fiha għax ħafna vittmi lanqas jirrealizzaw li s-sitwazzjoni tagħhom hija proprju waħda ta' vjolenza domestika, speċjalment meta l-abbuż ma jkunx wieħed fiżiku.

It takes some time biex wieħed jagħraf dik is-sitwazzjoni bħala sitwazzjoni ta' vjolenza domestika.

U mbagħad, li wieħed jibni l-iskills biex ikun jista' joħroġ minn dik is-sitwazzjoni jew biex itejjeb is-sitwazzjoni tiegħu.

Xi ħaġa oħra li ridt ngħid hi li ħafna mill-vittmi, li kieku tagħtihom l-għażla ma jitilqux lill-partner tagħhom imma jkunu jridu li l-vjolenza tieqaf.

Fil-fatt dawn jitilqu lill-partner tagħhom as a last resort.

Mhuwiex faċli għal persuna biex titlaq lill-partner tagħha, speċjalment meta jkun hemm it-tfal fin-nofs jew jekk il-vittma ma jkollhiex riżorsi finanzjarji.

Imbagħad hemm bżonn ta' ħafna prevention immirata mhux biss lejn it-tfajliet li jista' jkun li huma l-iktar suxxettibbli għall-vjolenza imma anke lejn is-subien, jiġifieri l-attitudni tagħhom lejn in-nisa u what constitutes a healthy relationship.

Il-World Health Organisation, bħala forma ta' prevention l-iktar li tirrikmanda hija li jkun hemm programmi b'saħħithom ħafna ta' gender equality minn età żgħira ħafna u li dawn iridu jkunu delivered b'mod effettiv, jiġifieri mhux se tpoġġihom bilqiegħda u toqgħod tkellimhom imma trid tkun xi ħaġa interattiva u li twassal il-messaġġ b'ċerta mod.

THE CHAIRPERSON: Meta qegħdin nitkellmu fuq vjolenza domestika l-ewwel nies li jiġu f'moħħok huma l-adulti bejniethom imma sfortunatament nafu li hawn ammont sostanzjali ta' vjolenza domestika kontra l-ulied.

Meta l-vittma tkun minuri u l-persuna li qed tieħu ħsiebha hija l-perpetrator, x'jista' jagħmel fl-isfond tagħha l-minuri li jsib ruħu f'din is-sitwazzjoni?

Il-liġijiet u l-istituzzjonijiet tagħna kif qegħdin jgħinuh?

Fl-opinjoni tiegħi hemm lakuna konsiderevoli f'dan ir-rigward.

DR ROBERTA LEPRE: Nixtieq nibda billi ngħid li aħna ma noffrux servizz lit-tfal, mhux għax ma nixtiequx imma tant dan is-settur huwa wieħed speċjalizzat, li bilfors trid persuna speċjalizzata.

Apparti minn hekk jidħlu ħafna kwestjonijiet u implikazzjonijiet legali u burokratiċi fejn jidħol consent biex taħdem mat-tfal.

Issa hemm iċ-child protection services fl-Appoġġ u meta niġu aware ta' każ ta' child abuse, aħna nagħmlu rapport liċ-child protection services.

Rigward is-sistema jew l-istruttura naħseb li hemm lakuna, fis-sens li mhux neċessarjament hemm obbligazzjoni fuq terza persuna li tirraporta każ meta tiġi aware li hemm xi abbuż.

Jidher li bħala prassi l-kamp mediku jirrapportaw imma ma jidhirlix li hemm bażi legali għaliha.

L-istess l-għalliema u persuni oħra li jiġu f'kuntatt mat-tfal.

Xi ħaġa li nistgħu nagħmlu hi li nikkreaw obbligazzjoni fuq persuna li ssir aware li hemm abbuż li tirrapporta biex jiskattaw il-mekkaniżmi li għandna.

THE CHAIRPERSON: Jiena naf li lit-tfal jgħallmuhom biex iċemplu fuq il-179 jekk ikollhom xi problema.

Pereżempju llum għadni kemm rajt lil xi ħadd li kienet qiegħda tibża' għax missierha qalilha li se joqtolha u din ma tafx fejn se taqbad tmur!

Li kieku mhux għax ġiet ma' ommha seta' kien li ommha ma tkunx aware tas-sitwazzjoni jew inkella din tkun the silent accomplice.

Naħseb li t-tfal jafu bil-179 u fil-fatt jien għandi tifel ta' seba' snin li jaf b'dan in-numru.

Imma jekk qegħdin nitkellmu fuq il-179 wara l-5.00 p.m. ...

DR ROBERTA LEPRE: Il-179 huwa 24 hours, jiġifieri dejjem se ssib persuna li tirrispondi t-telephone imma kulma jagħmel min se jieħu l-call huwa li jirriferik lil xi ħadd.

U allura mhux se joffrilek servizz dak il-ħin.

Imbagħad l-għada filgħodu ċċempel fejn suppost jew titniżżel fuq il-waiting list.

THE CHAIRPERSON: Jien ma rridx nidħol fuq każijiet partikolari imma niftakar li darba kont jiena stess li ċempilt il-179 għax kienu għaddejjin żewġt itfal minn quddiem id-dar tiegħi u kienet għaddejja persuna magħhom u din bdiet tgħid lil wieħed mit-tfal li hekk kif jaslu d-dar kienet se tkisser injama fuqu bid-daqqiet li kienet se tagħtih!

U ovvjament jiena għamilt rapport u mxejt wara din il-persuna biex nara fejn toqgħod.

Imma l-ammont ta' mistoqsijiet speċifiċi li għamluli meta ċempilt dan is-servizz tal-179, lili għamluhili impossibbli biex nirrispondi u spiċċajt li ma ngħatajtx servizz għax ma tajthomx l-isem tal-persuna u fejn toqgħod din il-persuna!

Il-burokrazija għamlitha impossibbli biex jien nagħmel rapport suret in-nies fuq xi ħaġa li rajtha sseħħ quddiem għajnejja.

Kultant wisq nibża' li meta jkunu tfal li għandhom bżonn dan is-servizz, se jiġu put by the wayside mis-sistema.

Issa nixtieq inkun naf jekk inti għandekx xi ideat li forsi jsiru f'pajjiżi oħra, li huma aktar child friendly u li jagħtu aktar riżultati?

Ma nafx jekk intix aware minn xi sistemi differenti minn tagħna.

ETIENNE GRECH: Wieħed irid joqgħod attent ukoll għax jista' jagħti l-każ li jekk dan is-servizz isir too friendly ikun hemm min jibda jabbuża minnu u jkun hemm tfal li għax pereżempju, ommhom qaltilhom li mhux se tħallihom imorru għall-futbol għax m'għamlux il-homework, dawn jużawh billi jċemplu l-179 biex ipattuha lill-ommhom!

Imbagħad jekk jibdew l-investigazzjonijiet u jidħlu l-pulizija fuq familja innoċenti tista' tikkawża diżastru kbir.

For the protection of the innocent wieħed irid joqgħod attent jekk jagħmilx l-affarijiet daqshekk faċli.

Anke dak li semmejt inti Sinjura President, fejn qagħdu jistaqsuk ħafna mistoqsijiet, jista' jkun li għamlu hekk biex ikunu ċerti li l-każ huwa wieħed ġenwin u mhux xi ħadd li ried jabbuża mis-servizz.

THE CHAIRPERSON: Is-servizz ma tieħdux!

Is-servizz spiċċajt ma ħadtux, jiġifieri rajt dan l-inċident iseħħ quddiemi u s-servizz ma stajtx nieħdu.

Naturalment nifhem li jrid jintlaħaq bilanċ, bħalma nifhem ukoll li jista' jkun hemm min forsi jabbuża mis-servizz, imma ma rridux bil-biża' li xi ħadd jista' jabbuża nħallu lil min qiegħed jiġi abbużat mingħajr l-ebda protezzjoni!

DR ROBERTA LEPRE: Dwar il-proċeduri tal-179 ma nħossnix komda li nirrispondi jien, fis-sens li huma jistgħu jispjegaw aħjar għalfejn jaddottaw il-proċeduri li jaddottaw.

Madankollu naqbel miegħek li mhux neċessarjament dan is-servizz ikun dejjem user friendly.

Xi ħaġa mhux neċessarjament relatata direttament hija l-fatt li l-179, għalkemm jopera on a 24 hour basis, dan huwa linked mas-servizz tal-Appoġġ u huwa manned minn voluntiera, jiġifieri wieħed għandu jikkonsidra jekk huwiex xieraq li servizz bħal dak ikun manned by volunteers.

THE CHAIRPERSON: Fil-fatt, biex inkun onesta kont staqsejthom lil min qed inkellem - tant kienet frustranti l-biċċa xogħol li kieku kont qiegħda nitkellem ma' pulizija kont nitolbu n-numru tiegħu – imma dan qalli li mhux se jgħidli għax huwa volontier!

Dan ifisser li jien lanqas nista' nkun naf min qed jgħini jew ma jgħinix.

Barra minn Malta għandhom xi servizzi li huma differenti minn tagħna u li huma iktar child friendly?

DR ROBERTA LEPRE: Hemm numru ta' pajjiżi li għandhom servizzi speċifiċi għat-tfal imma b'mod ġenerali hemm l-EU Crime Helpline li huwa l-116 u li f'Malta huwa abbinat – jekk m'iniex sejra żball - mal-179, imma mhux neċessarjament qed jopera bil-mod ta' kif huwa maħsub li jopera l-116, li huwa aktar focused on the information, rights, advice, eċċ u allura huwa iktar acquainted mas-sistema kriminali.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Iktar kmieni semmejt li fl-NGOs hemm il-volontiera u issa semmejt tal-Appoġġ.

L-NGOs iħarrġuhom lill-volontiera tagħhom f'dan ir-rigward?

Meta kellna recruitment ta' volontiera dejjem offrejna t-taħriġ imma maż-żmien bdejna nagħrfu li għalkemm il-volontiera jiġu b'ħafna bona volontà, it-tip ta' każijiet li kien qed ikollna mhux dejjem kien qed ikun adegwat li jiġu dealt with by volunteers.

Is-sistema li għandna bħalissa hija li l-co-ordinator tagħna, li huwa social worker, jieħu l-bulk tal-każijiet u mbagħad għandna żewġ trainee psychologists li joffru s-servizzi tagħhom fuq bażi volontarja.

THE CHAIRPERSON: Xi ħaġa li semmejt inti u li naqbel miegħek hi li hemm problema meta każ ikun urġenti.

F'dawn il-każijiet se jkollok ħafna li jkunu urġenti.

Naqbel ħafna miegħek dwar kif m'hemmx risk assessment.

Pereżempju nsib problema wkoll meta jkollok każ ta' vjolenza domestika, li xi kultant ikun każ lampanti, fejn il-vittmi jkunu fiżikament abbużati u l-pulizija x'ħin tmur fuq il-post lanqas biss tarresta lill-perpetrator.

U allura meta inti għandek dar matrimonjali u ma tistax issakkarha għax hija tal-perpetrator daqs kemm hi tal-vittma, se tħalli lill-vittma u lill-perpetrator wara bout ta' abuse taħt l-istess saqaf!

Dan ifisser li ħafna drabi tispiċċa jkollha toħroġ il-vittma mid-dar jekk trid tipproteġi lilha nfisha.

Kemm hija frekwenti u kemm hija reali din il-ħaġa fejn għandek din il-lack of urgency għal dan is-servizz?

DR ROBERTA LEPRE: Jien naħseb li bħala prassi ġenerali l-perpetrators ma jiġux arrestati u jkun hemm frustrazzjoni kbira.

Anke jien personalment nirrabja meta nara li jekk ikun hemm uffiċjal tal-pulizija li jiġi mhedded il-persuna titressaq b'urġenza l-Qorti jew għax tifel seraq hand bag jitressaq b'urġenza u mbagħad meta jkollok raġel li jħalli lill-mara tiegħu mimlija demm, jitpoġġa fil-lista mal-oħrajn!

Dik lili tirrabjani u għal darb'oħra ma tirriflettix il-policy tal-pajjiż taż-zero tollerence fuq vjolenza domestika.

Għal darb'oħra, l-uffiċjal tal-pulizija għandu d-diskrezzjoni li jarresta lil dik il-persuna u jiena nixtieq li dik id-diskrezzjoni tibda tiġi wżata.

Il-qafas legali u l-għodda hemm qegħdin.

Il-mistoqsija hi; għaliex mhux qed jiġu wżati kif suppost?

THE CHAIRPERSON: L-ewwel inti semmejt l-Istanbul Convention li hija pjuttost konvenzjoni riċenti.

Fil-fehma tiegħek biex aħna niġu in line ma' din il-konvenzjoni, - għax ma nistgħux nirratifikaw bħala pajjiż qabel ma nkunu għallinqas qrib il-likk – x'jonqosna nagħmlu jew kemm qegħdin 'il bogħod milli nagħmlu dan?

DR ROBERTA LEPRE: Il-konvenzjoni ma tħarisx biss lejn il-vjolenza domestika imma tħares lejn kwalunkwe vjolenza kontra n-nisa, u għalhekk tħares lejn aspetti bħalma huma l-female genital mutilation u l-human trafficking.

Naf li kien hemm xi emendi li ġew proposti fil-kodiċi kriminali u allura diġa' beda jsir xi xogħol.

Xi provvedimenti fil-konvenzjoni li jidħlu mbagħad fil-prattika bħal pereżempju, li jingħata taħriġ, dawn jista' jkun li qed isiru.

Li għandna bżonn aħna huwa li jkollna bażi legali biex dawk l-affarijiet naraw li dejjem jibqgħu jsiru.

Għalhekk għandha tkun xi ħaġa li bħala poplu nesiġu mill-Istat.

Hemm bżonn ta' daqsxejn drafting, biex ngħid hekk, imma naħseb li ħafna xogħol diġa' sar u ħafna affarijiet prattiċi diġa' qed isiru.

THE CHAIRPERSON: Kumbinazzjoni l-bieraħ kont qiegħda nitkellem ma' Awstraljan li jaħdem fis-social work f'child centre fl-Awstralja.

U dan kien qed jgħidli kif qisu f'dawn l-aħħar tliet snin għamlu din is-sistema fejn għandek il-pulizija, is-psychologist, eċċ li jiltaqgħu fl-istess binja li hija child friendly.

Kien qed jgħidli kif bażikament kienu t-tfal stess li raw kif din il-binja tkun child friendly.

U dan huwa l-post fejn inti tmur biex tagħmel rapport fuq abbuż u fejn inti tmur biex tieħu l-għajnuna psikoloġika, eċċ. Naf li hija diffiċli meta inti tipprova tgħaqqad is-sistemi f'daqqa u tibdel ftit is-sistema li għal snin twal tkun ilek taħdem taħtha.… Imma x'taħseb inti li kieku kellu jkun hemm dan iċ-ċentru?

Jien ninsisti li għandu jkollna ċentri li ma jkunux bħall-għassa normali fejn persuna tkun tista' tmur tirrapporta li tkun ġiet abbużata.

Jiena naqbel li dawn għandhom ikunu ċentri partikolari, fejn ikollok pulizija li huma mħarrġa fil-psikoloġija u fis-social work, jiġifieri jkunu a very specific police staff, li jitrattaw man-nisa u mat-tfal, fejn jieħdu rapporti aħjar.

Jiena naf li hemm problema kbira fuq kif jittieħed ir-rapport u xi jħallu barra.

X'taħseb inti fuq din l-idea?

DR ROBERTA LEPRE: Naqbel perfettament.

Nixtieq nagħmel riferenza wkoll għad-direttiva tal-2012 dwar id-drittijiet tal-vittmi, li telenka numru ta' affarijiet għall-vittmi kollha ta' reat u mhux għall-vittmi ta' vjolenza domestika jew ta' child abuse biss, fejn hawnhekk jissemmew b'mod partikolari l-vittmi vulnerabbli, fosthom it-tfal.

Hawnhekk naraw forom ta' protezzjoni biex vittmi vulnerabbli, fosthom tfal, ma jiġux iktar esposti u rivittimizzati.

Pereżempju li jkollok post akkoljenti b'mod xieraq fejn persuna tkun tista' tmur tagħmel ir-rapport tagħha u li min jieħu r-rapport ikollu l-ħiliet meħtieġa ta' kif jilqa' lil dik il-persuna partikolari li jkollu quddiemu.

Imbagħad anke fil-fażi tas-smigħ tal-kawża għandu jkun hemm kmamar apposta fejn il-vittmi ma jkollhomx joqogħdu jiffaċċjaw lill-perpetrators, kemm jekk ikunu nisa kif ukoll jekk ikunu tfal.

Għal dan il-għan irridu nagħmlu aktar użu minn affarijiet teknoloġiċi bħalma huma l-video conferencing.

Jiġifieri l-għodda teżisti imma mhux qiegħda tintuża biżżejjed.

Jekk inħarsu daqsxejn lejn din id-direttiva nkunu nistgħu nieħdu ħafna spunti ta' affarijiet li nistgħu nintroduċu.

Miegħi għandi wkoll dokument tal-Victim Support Europe – li nkun nista' ngħaddilkom kopja tiegħu - li aħna, bħala Victim Support Malta membri tiegħu, u li dawn qegħdin jissuġerixxu kif il-pajjiżi membri jistgħu jimplementaw din id-direttiva fil-prattika.

THE CHAIRPERSON: Rigward istituzzjonijiet mediċi - fejn għandek il-vittmi li se jħabbtu wiċċhom ma' tobba fil-polyclinics, sptarijiet jew fl-isptar mentali - ġieli jkollna problema għax ikollok vittma u l-pulizija jgħidilha biex tmur tagħmel checkup biex ikollha l-evidenza x'turi, u mhux l-ewwel darba li ġew għandi dawn in-nies u jgħiduli li marru għand it-tabib imma dan ma riedx jagħmlilhom iċ-checkup għax inkella jkollu jitla' l-Qorti.

Jista' jieħu affidavit imma ġieli ma jkunx irid jieħu u allura jew jibagħthom l-polyclinic, eċċ. Ġieli ġie xi ħadd jidentifikalek xi problema ta' dan it-tip fis-settur tas-saħħa rigward vittmi tal-vjolenza?

DR ROBERTA LEPRE: Dan huwa lment komuni.

Fl-opinjoni tiegħi jikkostitwixxi ksur ta' etika min-naħa tat-tobba li jagħżlu li jaġixxu b'dan il-mod.

Il-parir tiegħi kieku jkun li wieħed jagħmel ilment lill-Kunsill tat-Tobba.

(Interruzzjonijiet) Jien naraha bħala ksur ta' etika professjonali.

Having said that, nifhem li professjonist bħal tabib u bħal kull persuna oħra, se jkun jaf kif taħdem is-sistema tal-qrati tagħna, fejn tiġi mħarrek għal darba, tnejn, tlieta u min jaf kemm se taħli ħin u dak il-ħin mitluf jista' jkun li jirriżulta f'telf ta' introjtu għal dawn il-persuni.

Għaldaqstant wieħed jista' jħares ukoll lejn kumpens adegwat li jingħata lix-xhieda fil-qrati.

THE CHAIRPERSON: Ġieli jkollok ilmenti rigward is-settur mediku?

Bħal pereżempju fuq is-sistema tal-polikliniċi jew fuq il-ħinijiet tal-ftuħ tagħhom?

L-Onor.

ETIENNE GRECH: Bażikament it-tobba li jaħdmu fiċ-ċentru tas-saħħa għandhom il-faċilità li jużaw l-avukat u n-nutar tagħhom sabiex jagħmlu affidavit; dan ma jsirx għall-flus imma anke għas-servizz għax jekk inti għamilt nofs ta' nhar il-Qorti min jaf kemm kien hemm pazjenti li tħallew jistennew u tħassru appuntamenti!

Dik tgħodd ukoll.

Ovvjament it-tobba privati, jekk iħossu li m'għandhomx jagħmlu ċ-ċertfikat, ma jistgħux jgħidu li mhumiex se jagħmluh għax dik tiġi nuqqas ta' etika, però jistgħu jżommu l-prezz li għandhom iżommu f'każ bħal dan.

Pereżempju jekk il-prezz taċ-ċertifikat huwa ta' €100 għandhom iżommu €100.

Naturalment imbagħad tiġi nġusta għax ikollok nies li ma jaffordjawx iħallsu dawk il-prezzijiet.

Però ħafna nies jaħsbu li ċ-ċertifikat ikun jiswa daqs vista normali ta' tabib li mhuwiex il-każ.

DR ROBERTA LEPRE: Biex nillaċċja daqxejn ma' dak li qed tgħid inti wieħed għandu allura jikkonsidra wkoll il-kumpens li vittma għandha tingħata.

Din hija xi ħaġa li d-direttiva tħares lejha wkoll.

Il-vittma jista' jkun li jkollha tagħmel xi spejjeż biex tressaq il-każ tagħha quddiem il-Qorti.

U kif qed tgħid tajjeb inti, jekk il-prezz taċ-ċertifikat għandu jiswa tant, il-vittma għandha dritt li titlob kumpens mingħand il-perpetrator.

(Interruzzjonijiet) Mhux neċċessarjament, legalment iva imma de facto mhux bilfors.

ETIENNE GRECH: Fil-fatt ridt nistaqsihilek din ukoll.

Meta koppja ma tkunx separata u inti se tikkastiga legalment bil-Qorti lil xi ħadd minnhom; semmejt ir-restraining orders u dawn l-affarijiet, ovvjament se jbatu t-tfal u se tbati l-mara.

DR ROBERTA LEPRE: Imma l-Qorti tqishom dawn l-affarijiet.

Din mhux se tordna affarijiet bħal pereżempju ma tħallix lill-perpetrator imur għax-xogħol.

Tista' tordnalu biex ma javviċinax lill-vittma jew lit-tfal jew lil xi xhieda oħra u f'każijiet rari anke li ma joħroġx mid-dar.

ETIENNE GRECH: Pereżempju fl-antik kienu jaħsbu li jekk raġel jagħmel is-sess mal-mara tiegħu u l-mara ma tkunx trid ifisser li l-mara qed tagħmel ħażin għax qiegħda tonqos mid-dmir konjugali tagħha.

Illum naħsbuha totalment differenti u fil-fatt qed inqisuh bħala rape!

Issa jien naħdem in-naħa tas-South ta' Malta u nara ħafna problemi soċjali.

Probabilment dawn jeżistu f'kull parti ta' Malta.

U meta tara ċerti familji u tara ċerti tfal u ssegwihom tara li dawn missierhom kien aggressiv, jgħajjat magħhom, jidgħi u anke jgħolli jdejh fuqhom.

Naħseb li dawn it-tfal tant jikbru f'dik il-mentalità li meta huma jiżżewġu, jippretendu li r-raġel tagħhom irid ikun il-macho, u ma jkollhomx insight ta' x'inhuma d-drittijiet tal-persuna jew għarfien ta' x'inhi vjolenza domestika.

Dawn l-irġiel anke jekk il-mara tkun on menstruation ikunu jridu jagħmlu s-sess magħha, trid jew ma tridx il-mara.

U din tant tkun imdorrija f'ambjent ħażin li lanqas tkun taf x'inhuma d-drittijiet tagħha.

Apparti l-intelligence quotient baxx, hemm ukoll it-trobbija u l-kultura tagħha.

Aħna ovvjament irridu noħolqu qafas ta' edukazzjoni dwar dawn l-affarijiet kif ukoll irridu noħolqu awareness.

U f'dan ir-rigward l-NGOs għandhom ħafna x'joffru.

Nixtieq ngħid ukoll li hemm irġiel li l-vjolenza domestika jafu jilagħbu biha u hemm nisa li b'xi mod jew ieħor jaċċettaw din is-sitwazzjoni għax tant ikunu jħobbuha lill-persuna li jkunu magħha li anke jekk jaqilgħu s-swat xorta waħda jibqgħu magħha u ma jkunux iridu jitilquha.

Minħabba f'hekk ir-raġel iżomm id-dominanza tiegħu fuq il-mara – din hija parti mid-definizzjoni tal-vjolenza domestika – billi l-ewwel jibda jagħmel l-atti vjolenti fuqha u jieħu over l-emozzjoni tagħha, u meta jara li din qiegħda toqrob biex tirrapportah jew biex tfittex l-għajnuna, jibagħtilha bukkett fjuri jew xi rigal ieħor.

Ċerta nisa - ara kemm irridu ngħallmuhom lin-nies – jaqgħu għalih sakemm l-affari terġa' tirrepeti ruħha.

U nibqgħu nduru dawra tond!

THE CHAIRPERSON: Jiena xtaqt nistaqsik xi ħaġa fuq il-protection order.

Naħseb li għalkemm din qiegħda fil-liġi hija xi ftit underused.

Sfortunatament anke l-avukati, li misshom jużawha aktar, ma jużawhiex.

Madankollu hemm istanzi fejn ma tkunx tista' tużaha mill-ewwel.

Barra minn Malta għandek instances fejn meta jkollok att vjolenti tista' mill-ewwel titlob għar-restraining order u huwa l-pulizija stess li jkollu dak il-poter li joħroġ restraining order.

Fis-sistema tagħna mhijiex hekk u għalhekk aħna għandna din il-lakuna!

Sakemm inti tibda l-każ, il-protection order ikun għadu mhux hemm.

Kif taraha inti din is-sitwazzjoni?

Tista' tispjega daqxejn x'inhi protection order, meta tintuża u forsi fejn huma n-nuqqasijiet?

DR ROBERTA LEPRE: Fis-sistema legali tagħna hemm żewġ tipi ta' orders li huma l-protection u t-treatment order.

Id-differenza bejniethom hija li waħda tista' tinħareġ waqt is-smigħ tal-każ u l-oħra tista' tinħareġ mas-sentenza.

Bażikament din tagħti lill-Qorti l-poter biex tordna lill-perpetrator biex ma jagħmilx numru ta' affarijiet u għandek lista twila u wiesa' ħafna.

Prattikament il-Qorti tista' tordna kważi kważi li trid.

Barra minn Malta jeżistu sitwazzjonijiet fejn il-pulizija stess ikollha l-poter li mar-rapport toħroġ hi stess lill-perpetrator mid-dar.

Fost affarijiet oħra l-Qorti tista' tordna, permezz ta' restraining order, li l-perpetrator joħroġ mid-dar.

Tista' tagħmel hekk imma ma rridx ngħid li din issir ta' spiss!

F'ħafna pajjiżi għandek il-pulizija li jkollhom il-poter li din il-ħaġa jagħmluha huma stess.

Imbagħad ovvjament ikun hemm proċedura fejn il-Qorti jew tikkonferma dik l-ordni jew inkella l-ordni taqa'.

Imma bħala interim measure, bħala forma ta' protezzjoni, il-pulizija jkollha l-poter li tagħmel hekk hi stess.

Meta tqabbel is-sistema legali tagħna, li kieku l-perpetrator jiġi arrestat, jitressaq b'urġenza fi żmien 48 siegħa u toħroġ restraining order mill-Qorti, issib li għandna l-istess sitwazzjoni.

Effettivament għandna din il-miżura imma fil-prattika huwa numru żgħir ħafna ta' perpetrators li - naf bihom jien - jitressqu taħt arrest!

Fil-prattika din il-miżura li għandhom ħafna pajjiżi oħrajn aħna għad m'għandniex.

Nixtieq nagħmel riferenza għall-Istanbul Convention għaliex din tagħmel riferenza għal dawn l-orders, u allura aħna bħala firmatarji ta' din il-Konvenzjoni, meta niġu biex nirratifikawha, irridu aħna wkoll nintroduċu xi ħaġa simili.

THE CHAIRPERSON: Hemm problemi dwar meta wieħed ikun qiegħed il-Qorti u l-kwestjoni tkun ċivili, allura bil-pulizija ma nkunux qegħdin insolvu l-problema għax l-arrest ma jkunx sar; għandek perijodu twil ta' preskrizzjoni li sfortunatament il-pulizija jibdew jagħtu n-notifiki fl-aħħar minflok ma jibdew jagħtu n-notifika fl-ewwel xahar.

U allura jekk hemm sitt xhur preskrizzjoni, imorru jfittxu lill-persuna fil-ħames xahar u nofs, u jekk ma jsibuhiex dik il-preskrizzjoni tista' taqa'.

Kemm-il darba jaqgħu u dik tista' tkun problema.

Allura l-persuna jkollha tieħu l-inizjattiva li tmur fil-Qorti Ċivili u tipprova toħroġ lill-perpetrator permezz taċ-ċivil.

Sfortunatament sakemm ma jkunx hemm swat li jkun evidenti ma tantx jinħarġu malajr il-perpetrators minn ġo djarhom.

Irid altru xi ħadd ikun litteralment jidher li huwa mkisser biex din isseħħ.

Problema oħra li nara hija l-mod ta' kif ninnotifikaw lill-perpetrators u lill-vittma dwar dak li jkun qed isir.

Il-vittmi tal-vjolenza domestika normalment ikollhom numru sostanzjali ta' rapporti li jkunu saru fl-għassa.

Meta jitilgħu l-Qorti huma jiġu avżati li telgħin bil-pulizija kontra l-perpetrator imma ma jgħidulhomx fuq liema każ.

U allura l-vittma titla' il-Qorti mingħajr ma tkun taf għal liema każ qiegħda hemm!

X'ħin titla' tixhed, ikun hemm vittmi li inti trid tistaqsihom x'ġara dakinhar u huma jridu jgħidulek id-data u l-ħin eżatt meta jkun hemm mal-20 rapport!

Naħseb li xi ħaġa tista' ssir.

Apparti minn hekk, l-avukat f'dik is-sitwazzjoni lanqas hu ma jkun raha, jekk ikun parte civile u qed jaġixxi għall-vittma, lanqas hu ma jkun ra l-akkużi li bihom qed jiġi akkużat il-perpetrator.

Allura l-avukat li qed jidher għall-vittma jkun qed jara l-akkużi proprju dak il-ħin stess u lanqas ikollu ċans ikellem lill-vittma minn qabel.

La għandu ċans jara jekk ix-xhieda telgħux kollha, eċċ. Issa ma nafx jekk inti ssibx din il-problema wkoll.

Dan minbarra n-numru sostanzjali ta' żbalji li jkun hemm fiċ-charges, li jispiċċaw iwaqqgħu dik l-akkuża u l-vittma tkun very much depressed għax l-unika darba li jirnexxilha ssib il-kuraġġ u ttella' lill-perpetrator il-Qorti, il-pulizija tieħu żball u l-perpetrator joħroġ illiberat!

Inti tiltaqa' mal-istess affarijiet u problemi?

DR ROBERTA LEPRE: Fil-fatt qed jiġuni f'moħħi każijiet partikolari li huma kważi identiċi għal dawn iċ-ċirkostanzi li qed issemmi inti.

Again, hawnhekk nirreferi għad-direttiva li fost affarijiet oħra timponi fuq l-istati membri li l-vittmi jingħataw informazzjoni dwar proċeduri legali.

Pereżempju, rigward iċ-charges, biex inkun ġusta, meta jkollna vittma li tirċievi taħrika u ma tkunx taf għalxiex, jiena nċempel lill-ispettur ġo dik l-għassa u dejjem ningħata l-informazzjoni.

Imma l-vittma kultant lanqas tkun taf li hi tista' ċċempel lill-ispettur biex titlob l-informazzjoni.

Jista' jkun li meta l-pulizija titkellem mal-avukat l-attitudni tagħha tkun differenti milli meta tkun qed tkellem....

THE CHAIRPERSON: Mhux l-ewwel darba li nċemplu lill-għases tal-pulizija u peress li ċ-charges joħorġu mid-Depot, l-ispettur ma jkunx jista' jgħidlek x'inhi ċ-charge.

Iċ-charges tal-vjolenza domestika jaqgħu taħt il-familja, fejn hemm sezzjoni fid-Depot li toħroġ iċ-charges u allura ma jkunux jistgħu jgħidulek milll-ewwel din x'inhi.

DR ROBERTA LEPRE: Però ma naħsibx li hemm struttura ċara ta' liema każijiet jibqgħu tad-distrett u liema każijiet jaqgħu taħt il-Qorti tal-Familja.

Din hija xi ħaġa li ddiskutejniha anke fil-Kummissjoni dwar il-Vjolenza Domestika, li jiena membru tagħha.

Ma naħsibx li hemm xi policy ċara jew xi struttura ċara ta' kif jitqassmu l-każijiet.

Jista' jkun li hemm imma jien ma lqtajtx magħhom.

Dejjem ingħatajt l-informazzjoni imma mhux l-istess jista' jingħad mill-vittmi.

Rigward il-kwestjoni taċ-charges li jinħarġu ħżiena naqbel miegħek u jiġri wkoll li xi kultant ir-rapport ma jitteħidx b'biżżejjed dettall.

Kien hemm każijiet fejn vittma ddum xi siegħa sagħtejn tirrakkonta x'ġara u mbagħad joħroġ rapport ta' sitt linji!

Imbagħad tiskanta għalfejn iċ-charges ma jkunux jirriflettu l-fatti!

U kif qed tgħid inti l-każ jaqa'.

THE CHAIRPERSON: Każ partikolari li għadni kemm semmejt huwa ta' din it-tifla partikolari li qalet lill-pulizija fl-għassa li hi qiegħda tibża' li missierha se jagħmlilha xi ħaġa għax heddidha li se joqtolha!

Il-pulizija li ħa r-rapport tagħha niżżel l-affarijiet kollha minbarra din il-biċċa.

U x'ħin l-omm qaltlu għalfejn ma niżżilx dik il-biċċa qalilha li dik tista' tgħidha l-Qorti!

Imma din mhijiex l-istess ħaġa.

U ħafna drabi lanqas biss jingħataw kopja tar-rapport u jgħidulek li trid tgħid lill-avukat tiegħek.

Anke l-avukat idum ħafna jiġri wara l-ispettur biex jingħata dak ir-rapport.

Problema oħra li ma nafx jekk inti tiltaqax magħha hija li meta xi ħadd imur jagħmel rapport l-għassa, - m'iniex se nazzarda ngħid x'inhuma r-raġunijiet li jagħmlu hekk – il-pulizija jibagħtuha tagħmel kwerela.

Xi kultant dak ikun ifisser spejjeż żejda għall-vittma.

Li kieku dik il-kwerela tkun neċċessarja nifimha imma ħafna drabi ma tkunx u allura b'dan il-mod tkun qiegħed taqta' qalb il-vittma għax ħafna minnhom ikunu in dire straits, speċjalment jekk din tkun diġa' għamlet numru ta' rapporti u ma tkunx tiflaħ tħallas aktar!

B'hekk tispiċċa ma tagħmlux ir-rapport.

DR ROBERTA LEPRE: Qed naraw li ħafna mill-issues li semmejna kollha jagħqdu ma' xulxin.

U hawnhekk nixtieq nirriferi għal-legal aid.

Li kieku l-vittma tkun eleġibbli għas-servizz tal-legal aid minn dak il-ħin li tkun għamlet ir-rapport, tkun tista' titlob lill-avukat tal-legal aid sabiex jagħmel il-kwerela.

Jiġifieri naqbel miegħek.

Huwa minnu li m'hemmx bżonn ta' kwerela imma l-fatt li jkollok kwerela se jgħin lill-pulizija biex toħroġ l-akkużi b'mod tajjeb.

Jista' jkun li dak l-uffiċjal tal-pulizija jitlob kwerela biex forsi jevita sitwazzjoni fejn qabel għamel żball.

Għal darb'oħra nerġa' nirreferi għal każ fejn il-pulizija stess ġieli jħossu li m'għandhomx ħiliet biżżejjed biex jieħdu ħsieb il-każijiet li jkollhom quddiemhom.

U allura qed naraw kif kollox idur ma' xulxin.

Mhux se nagħmlu differenza fuq il-vjolenza domestika billi nimplimentaw miżura waħda jew billi nagħmlu taħriġ ta' darba.

Irid ikollna struttura sħiħa fejn kollox jgħaqqad ma' xulxin.

Dik hija r-realtà.

Naf li hija xi ħaġa kumplessa ħafna u mhux se ssir mil-lum għal għada imma dik hija l-verità.

Biex nagħmlu d-differenza jrid ikollna struttura sħiħa u kulħadd irid ikun lest li jaħdem flimkien.

THE CHAIRPERSON: Xtaqt nagħmillek l-aħħar mistoqsija.

It-tendenza dejjem kienet li niffokaw ħafna fuq in-nisa u t-tfal bħala l-vittmi ta' vjolenza domestika.

Ovvjament naf kemm huwa diffiċli xi kultant għall-irġiel sabiex jammettu li saret vjolenza domestika fuqhom għax iħossu li se jiġu redikolati minħabba l-istatus li għandu r-raġel fis-soċjetà.

Imma xi ħaġa li tinteressani dwar l-irġiel hija t-tendenza li qegħdin nersqu lejha iktar fl-Ewropa fejn ikollna the perpetrator in the focus biex nevitaw il-vjolenza domestika.

Fil-fatt issib il-perpetrator programmes.

Kif għidt tajjeb inti għandek iktar proġetti fuq l-ugwaljanza, iktar proġetti fejn juru lill-perpetrator li b'dak li qed jagħmel mhux qed juri kemm hu macho imma qed juri kemm huwa coward.

Hawn Malta ilna bil-perpetrator programme mill-1999 imma kemm qiegħed jaħdem dan?

Taf tgħidilna xi ħaġa dwaru ħalli naraw jekk is-sistema tagħna tindirizzax din il-problema u biex naraw jekk il-perpetrators jirnexxilhomx jirriformaw ruħhom.

Meta mort infittex xi statistika jgħidulek kemm kien hemm li marru għal dan il-programm imma ma jgħidulekx kemm minnhom reġgħu għamlu l-istess jew x'ġara minnhom.

Inti għandek xi insight fuqha din?

DR ROBERTA LEPRE: Bħala data m'għandix imma again hawnhekk tidħol il-kwestjoni tal-prevenzjoni.

Ngħaqqad ukoll ma' dak li tkellem fuqu l-Onor.

Grech dwar ir-role model, fejn ħafna subien jitgħallmu kif iġibu ruħhom bħala rġiel mir-role model tagħhom, li ħafna drabi jkun il-missier.

L-istess it-tfajliet, fejn dawn jikbru f'ċerta sitwazzjonijiet u jitgħallmu jaċċettaw il-vjolenza minn dak li jkunu raw meta jkunu qegħdin jikbru.

Naturalment mhux kollha!

Ma rridx nagħti l-impressjoni li fejn ikun hemm vjolenza domestika jkunu kollha hekk imma dik it-trend narawha.

U iva, importanti li nimplimentaw dawn il-programmi.

L-importanti hu li l-irġiel ikunu nvoluti fihom dawn il-programmi.

Il-vjolenza domestika mhijiex issue tan-nisa biss imma hija issue ta' kulħadd u mingħajr l-involviment tal-irġiel - fejn ikollna rġiel li jkunu role models tajbin għat-tfal tagħhom - mhux se naslu.

Rigward il-perpetrators programme li nixtieq hu li jkollna aktar treatment orders, li l-Qorti ġġiegħel lin-nies imorru għall-perpetrators programme.

Hemm imbagħad l-argument l-ieħor fejn jekk il-bniedem iġġiegħlu jmur għal xi ħaġa diġa' jurik li ma jridx imur.

Imma jekk noqogħdu sejrin hekk wieħed jista' jagħmel l-istess argument għall-programmi ta' riabilitazzjoni kontra d-droga!

Ikollok numru ta' persuni li jirriabilitaw lilhom infushom u dik tista' tgħin.

Li naf li hemm nuqqas huwa meta jkollok sitwazzjonijiet fejn ikun hemm personality disorders jew kondizzjonijiet psikjatriċi li jkunu beyond il-kapaċità jew beyond il-limitu tal-perpetrators programme, anke minħabba d-dynamics ta' kif isir il-programm.

U allura dawn m'hemmx servizz għalihom.

Biex ngħid hekk ikunu iktar gravi min-normal u allura jkollhom bżonn intervent iktar speċifiku.

Dak is-servizz ma jidhirlix li jeżisti.

Jista' jkollok sitwazzjoni fejn bniedem jiġi ordnat li jagħmel il-perpetrators programme u mbagħad il-programm ma jaċċettahx.

THE CHAIRPERSON: Dr Lepre nirringrazzjak ħafna tal-ħin tiegħek imma fadlilna l-aħħar żewġ mistoqsijiet x'nagħmlulek.

ETIENNE GRECH: Hemm relazzjoni bejn it-tfal li jkunu bullies fl-iskola li ladarba jikbru dawn isiru perpetrators?

Dawk it-tfal li għandhom il-hyperactivity disorder, ladarba jikbru jistgħu jsiru perpetrators?

Aħna naħdmu b'team ħolistiku, fejn magħna hemm social workers li jifhmu wkoll fil-psikoloġija.

Xi ħaġa li tissemma ħafna hija l-personality disorders, bħan-narcissism, li hija xi ħaġa li niltaqgħu magħha spiss u sfortunatament, milli naf jien, wieħed ma tantx ifiq mill-personality disorders.

ETIENNE GRECH: Fil-fatt kont qiegħed naqra artiklu fuq l-obsessive compulsive disorder.

Hemm xi nies li jkunu miżżewġin li jbatu biha, tant li jkunu jridu kollox perfett.

Pereżempju, meta jidħol ir-raġel id-dar ikunu jriduh ineħħi ż-żarbun qabel jidħol u jekk se jiftaħ il-fridge jrid joqgħod attent li ma jmissx l-affarijiet u ma jistax imiss hemm jew ma jistax imiss hawn!

U lil dak li jkun tispiċċa ġġennu.

Ħafna drabi din il-kondizzjoni twassal għal separazzjoni sempliċi.

Ovvjament din trid tkun trattata bħala mard mentali wkoll.

Imbagħad għandek l-istalking, li llum saret xi ħaġa komuni wkoll.

Din tidħol bħala vjolenza domestika?

Jiena qrajt li l-istalker ħafna drabi jkun l-eks ta' dak li jkun.

Jiġifieri meta xi ħadd jissepara imma jkun għadu ffissat fuq il-persuna l-oħra, dan jibqa' jiġri warajha, jissorveljaha, idejjaqha, iċemplilha u jaqta' t-telefon, joqgħod ifittex fuq il-kompjuter fuqha u jsegwiha, eċċ. Jiena naħseb li din ukoll hija forma ta' vjolenza domestika.

DR ROBERTA LEPRE: Fil-fatt iċ-charges tal-harassment japplikaw ukoll għall-istalking u jaqgħu wkoll taħt il-fear of violence li huwa theddid iktar speċifiku.

Dan iddaħħal meta daħal l-att dwar il-vjolenza domestika.

Il-leġiżlatur kien jaf li dawn huma t-tattiċi li juża l-perpetrator.

L-istalking jew il-harassment jista' jsir kemm biex wieħed ikompli jpoġġi biża' fuq dik il-persuna u juriha li għadu fil-kontroll għalkemm fiżikament dawn ikunu sseparaw minn ma' xulxin jew m'għadhomx jgħixu fl-istess dar, eċċ. Tista' tkun ukoll riżultat ta' morbid jealousy.

Jien m'iniex psikologa imma huma affarijiet li ltqajt magħhom fix-xogħol tiegħi.

Nista' ngħid li jkun hemm ħafna każijiet ta' din it-tip ta' għira li mhijiex normali u li hija unhealthy.

ETIENNE GRECH: Għandha tkun trattata bħala marda jew legalment?

DR ROBERTA LEPRE: Ma naħsibx li hi fil-kompetenza tiegħi jekk tiġix trattata bħala marda jew le però legalment hemm iċ-charge tal-harassment.

THE CHAIRPERSON: Dottoressa hemm xi punti oħra li tixtieq tagħmel?

DR ROBERTA LEPRE: Nixtieq infakkar li hemm il-vittmi anzjani li dawn ukoll huma vulnerabbli.

Tkellimna dwar it-tfal imma l-anzjani ma semmejna xejn fuqhom.

Naf li hawn ħafna abbuż fuq l-anzjani, sfortunatament l-aktar mill-familji tagħhom stess.

Dan l-abbuż ħafna drabi jkun wieħed finanzjarju u li kif diġa' għedna huwa forma oħra ta' vjolenza domestika.

Semmejna wkoll is-South u n-North u n-nies iktar edukati u n-nies inqas edukati.

Iltqajna ma' kull tip ta' persuna u hemm persuni li lanqas biss timmaġina li jistgħu jkunu perpetrators.

Fil-fatt jista' ikollok xi ħadd li jkun charmer.

Jiena rajt perpetrators arrestati li kif ħareġ on bail il-pulizija ħadlu b'idu u qallu "Allright buddy!" u taptaplu tnejn fuq spalltu.

Jiġifieri tant ikun allright li anke jagħmel ħbieb mal-pulizija li arrestawh.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti ħafna għax dawn they are deceiving people.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

Aħna dejjem għandna dik l-istedina u allura jekk tkun taf b'xi vittma li jixtieq jiltaqa' magħna, we're open li nisimgħuh.

Ovvjament aħna se nisimgħu kemm il-vittmi u kemm lin-nies mill-istituzzjonijiet biex ikollna bilanċ.

Issa hemm ċerti pockets, bħal pereżempju l-anzjani fejn qiegħda nsibha diffiċli biex nidentifika nies li jistgħu jiġu jkellmuni fuq il-problemi speċifiċi tagħhom.

Għalhekk jekk tkun taf b'xi ħadd li jixtieq jagħti l-kontribut tiegħu, dan jista' jiġi jkellimna bil-qalb kollha.

Once again nirringrazzjak tal-ħin u tal-informazzjoni li tajtna llum.

Issa xtaqt niddiskuti xi ħaġa żgħira mal-Membri ta' dan il-Kumitat.

Il-bieraħ kellna magħna lis-Sinjura Stensen mid-Dar Qalb ta' Ġesu.

U l-bieraħ jiena għedt li kellna ċerti vittmi li kienu ġejjin ikellmuna fil-Kumitat imma dawn tant kienu mbeżżgħin li fl-aħħar iddeċidew li ma jiġux.

U għalhekk offrejt li bħala Kumitat nagħmlu session fid-Dar Qalb ta' Ġesu ħalli we reach out u dak li jkun iħossu aktar komdu jitkellem b'mod informali milli kieku hawnhekk.

Jien nista' nagħmel appuntament għax is-Sinjura Stensen qaltli li nistgħu nagħmlu din it-tip ta' laqgħa.

Għalhekk se nestendi l-invit lilkom biex min irid jiġi jkun jista' jagħmel dan.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Fil-fatt għaddieli minn moħħi dan il-ħsieb għax naħseb li dan se jkun l-uniku mod ta' kif nistgħu nagħmlu din il-laqgħa.

Fil-fatt naħseb li huwa diffiċli biex iġġib il-vittmi hawnhekk u tesponihom fuq il-cameras, eċċ, eċċ. Jiena hawnhekk qiegħda nitkellem mill-esperjenza tiegħi għaliex ġieli intervistajt nies li l-identità tagħhom kienet moħbija imma xorta waħda l-perpetrator ċempilli u hedded lili!

Jiġifieri jien ma nixtieqx li biex nifhmu aħjar is-sitwazzjoni lil dawn in-nies ngħarrqulhom ħajjithom.

Għaldaqstant naqbel miegħek u għandna nagħmlu din it-tip ta' laqgħa.

THE CHAIRPERSON: Jien ma nsib l-ebda oġġezzjoni sabiex ninqala' u mmur imma min minnkom irid jattendi jista' jagħmel dan liberament.

Jiena xtaqt biss inkun naf jekk taqblux ma' din il-proposta ħalli ma nkunx ħadt din id-deċiżjoni waħdi.

Kif tafu l-mistednin li jkollna hawnhekk dejjem nistaqsihom dwar il-cameras u l-microphones biex jekk ma jkunux iridu we don't reveal them.

Dawn għandhom kull dritt li jagħmlu hekk.

Dik hija xi ħaġa li nistgħu nippjanaw magħhom.

Il-ġimgħa d-dieħla għandna żewġ seduti oħra fejn se jkollna nies varji, fosthom vittmi ta' vjolenza domestika u nies li jaħdmu magħhom.

U naħseb li bħalma qegħdin jiġu l-NGOs, hemm ċerta nies oħra bħalma huma ex membri tal-korp li they know the ropes u li jistgħu jgħidulna u jidentifikaw fejnhom il-problemi.

B'hekk l-approach tagħna tista' tkun aktar ħolistika.

Biex nagħtu l-aħjar servizzi li nistgħu nagħtu, kulmin għandu xi ħaġa f'dan ir-rigward aħna se nġibuh u se jkollna ftit tal-mistednin 'il quddiem.

Xtaqt li kieku kien hawn preżenti l-Onor.

Robert Cutajar biex jgħidilna dak li xtaq jgħid rigward ir-rapport li rċevejna mill-GWU.

Li nista' nagħmel hu li bħala Minuti ngħadduhom kif inhuma imma nħallu riserva biex darb'oħra l-Onor.

Cutajar ikun jista' jagħmel il-pożizzjoni tiegħu on behalf tal-Oppożizzjoni biex dak l-aspett ma ninjorawhx.

Cutajar xtaq jitkellem fuq il-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni fuq dan ir-rapport.

Nirringrazzjakom.

Fit-8.45 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar it-Tlieta, 9 ta' Lulju, 2013 fl-istess ħin.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU 5

L-Erbgħa, 03 ta' Lulju, 2013

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.45 p.m.

L-Onor.

Deborah Schembri, President tal-Kumitat, ippresediet.

PREŻENTI: L-Onor.

Marthese Portelli u l-Onor.

Dr Elaine Birmingham, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali, kienet preżenti għal din il-laqgħa.

Il-President tal-Kumitat qalet it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 04 li saret nhar it-Tlieta 02 ta' Lulju 2013 ġew konfermati.

L-UNIFORMIJIET TAL-ISKEJJEL – FOLLOW-UP

Micheline Sciberras (Director General for the Educational Services) spjegat fil-qosor l-istorja tal-policy tal-uniformijiet tal-iskejjel tal-Istat.

Imbagħad tat spjegazzjoni lill-Kumitat dwar x'kienu l-iżviluppi li seħħew fuq l-uniformijiet minn wara li ġie ppubblikat ir-rapport tal-11-il leġislatura ntitolat "L-Uniformijiet tal-Iskejjel".

Sciberras spjegat li bħala direttorat għandhom uniform policy li ilhom jużawha għal dawn l-aħħar snin u mid-direttivi li tawha se jibqgħu jużaw din il-policy fis-snin li ġejjin.

Informat lill-Kumitat li bħala average uniformi tal-iskola, li tinkludi l-uniformi tas-sajf, l-uniformi tax-xitwa, it-tracksuit tal-isports u l-blazer tiġi tiswa bejn €142 u €168 għall-iskejjel tal-Istat.

Wara kien hemm diskussjoni.

DISKUSSJONI DWAR IL-VJOLENZA DOMESTIKA

Dr Roberta Leprè (Director) tat spjegazzjoni fil-qosor dwar il-ħidma li ssir mill-Victim Support Malta mal-vittmi tal-kriminalità u s-servizzi li jingħataw minn din l-għaqda.

Spjegat li din l-NGO ilha mwaqqfa mill-2006 u l-iskop ewlieni tagħha huwa li tagħti support lill-vittmi tal-kriminalita kollha, u mhux biss lil dawk li jkunu vittmi tal-vjolenza domestika.

Spjegat kif id-domanda għas-servizzi tagħhom maż-żmien dejjem baqgħet tiżdied u li huma jmorru jagħtu wkoll is-servizzi tagħhom fid-djar tal-vittmi.

Dr Leprè tat id-definizzjoni tal-vjolenza domestika hekk kif qiegħda fil-liġi u din hija; "Any act of violence, even if only verbal, perpetrated by a household member on another household member.".

Wara kien hemm diskussjoni.

Fl-aħħar nett Dr Leprè ippreżentat lill-Kumitat ;

Iċ-Chairperson, l-Onor.

Deborah Schembri informat lill-Kumitat kif fl-aħħar laqgħa kienet għamlet talba lil Miss Josette Stensen minn Dar Qalb ta' Ġesu sabiex bħala Kumitat issir session f'din id-dar u jsiru numru ta' mistoqsijiet lill-vittmi tal-vjolenza domestika.

Għalhekk se ssir talba biex issir din is-sessjoni u dawk il-Membri tal-Kumitat li jixtiequ jattendu jistgħu jagħmlu hekk.

Il-Kumitat qabel ma' din it-talba.

Fil-bidu tal-laqgħa l-Onor.

Robert Cutajar xtaq jagħti l-pożizzjoni tal-Oppożizzjoni dwar id-dokument li ġie ppreżentat lill-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali fil-laqgħa ta' nhar it-Tlieta, 02 ta' Lulju, 2013.

Din il-kjarifika se tingħata f'laqgħa oħra.

Fit-8.45 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar it-Tlieta, 09 ta' Lulju, 2013 fl-istess ħin.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx