KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Laqgħa Nru 6

It-Tlieta, 16 ta' Lulju, 2013

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

Laqgħa Nru 6

It-Tlieta, 16 ta' Lulju, 2013

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-6.40 p.m.

THE CHAIRPERSON (Onor. Deborah Schembri): Ngħaddu biex nikkonfermaw il-Minuti tal-aħħar laqgħa u għalhekk nitlobkom tagħtuhom daqqa t'għajn.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Fil-bidu tal-aħħar laqgħa jiena kont għidt li xtaqt nagħmel il-pożizzjoni tagħna fuq dan ir-rapport.

Aktar minn hekk nixtieq li jekk ikollna ċ-ċans - u hawnhekk qed nitkellem bil-permess tal-Onor.

Claudette Buttigieg u tal-Onor.

Marthese Portelli – nagħmlu l-pożizzjoni tagħna ċara.

Li ridt ngħid l-aħħar darba tgħodd għal-lum ukoll fuq il-fatt li jiġi dokument quddiemna biex inkunu nistgħu nitkellmu fuqu jew ngħaddu l-kummenti tagħna.

Issa llum reġa' ġie dokument ieħor quddiemna imma m'għandniex ċans li nagħmlu l-pożizzjoni tagħna ċara.

Forsi jkun aktar jagħmel sens li dan jitpoġġa fuq l-aġenda.…

THE CHAIRPERSON: Onor. Cutajar nirringrazzjak tal-osservazzjoni tiegħek.

Fil-fatt jien ukoll għadni qiegħda nidra kif isiru l-affarijiet fil-Kumitat, u issa qiegħda ninduna li se jibdew jaslu quddiemna numru mhux ħażin minn dawn ir-rapporti.

U allura naħseb li l-aħjar ħaġa hi li meta jasal dokument quddiemna, insibu slot fil-laqgħa ta' wara biex niddiskutuh u għalehkk ikollna jkollna ġimgħa ċans biex narawh ftit.

Aħna llum qegħdin biss inniżżluh bħala korrispondenza li rċieva dan il-Kumitat u mbagħad ikollna ċans minn seduta għal oħra biex inkunu nistgħu nanalizzawh.

Huwa ovvju li jekk dan id-dokument wasal għandna l-bieraħ dak li jkun ma jkunx laħaq rah.

Fl-aħħar tas-seduta preċedenti jiena kont għedt – peress li kont għidtli li xtaqt tagħmel il-pożizzjoni tagħkom ċara fuq dan id-dokument – li ladarba inti kellek titlaq fl-aħħar parti tal-laqgħa u allura ma stajtx titkellem fuqu, jiena kont se nagħtik iċ-ċans f'seduta oħra biex tkun tista' tiċċara l-pożizzjoni tiegħek.

Fl-opinjoni tiegħi nistgħu nagħmlu hekk biex kulħadd ikun jista' jgħid tiegħu.

L-unika problema li għandi hi peress li issa se naġġornaw għall-vakanzi tas-sajf, taħsbux li għandniex nagħmlu laqgħa oħra biex niddiskutu dawn l-affarijiet li jkunu pendenti jew inkella għandniex inħalluhom għal wara s-sajf?

Jiena lesta li jekk forsi tridu nagħmlu laqgħa qasira bejnietna għada stess u b'hekk nilħqu niddiskutu dawn iż-żewġ rapporti minflok inħalluhom għal Settembru.

Jiena lesta li nagħmilha din il-laqgħa imma ma nafx intom kif taħsbuha.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Xtaqt niġbed l-attenzjoni tagħkom li għada se jirriżenja l-Onor.

Lawrence Gonzi u għalhekk min-naħa tagħna ma nkunux available.

Issa rigward il-Minuti xtaqt ngħid li l-aħħar linja ma tirrispekkjax eżattament il-pożizzjoni li jien għamilt u għalhekk bħala korrezzjoni nixtieq li l-aħħar linja tiġi eliminata.

Dan għaliex jien mhux il-pożizzjoni ridt inressaq imma ridt nagħmel kjarifika fuq dak l-argument.

Mela l-aħħar linja fejn qed jingħad; "Madankollu minħabba li l-Onor.

Cutajar kellu jattendi fil-Plenarja biex jagħti d-diskors tiegħu ma laħaqx ressaq din il-pożizzjoni." għandha tinqata' għax jien mhux il-pożizzjoni ridt nagħmel imma kjarifika fuq dak li konna qed ngħidu.

THE CHAIRPERSON: Tajjeb.

Mela nitlob lis-Segretarju tagħna biex jagħmel din il-korrezzjoni.

Issa taqblu li ssir laqgħa oħra biex niddiskutu dawn iż-żewġ rapporti?

Ovvjament għada ma nistgħux niltaqgħu minħabba li se jirriżenja l-Onor.

Gonzi u allura kulħadd se jkun qiegħed fil-Kamra.

Imma taħsbu li nistgħu nagħmlu laqgħa oħra qabel Settembru biex nindirizzaw dawn ir-rapporti jew inkella nħalluhom għal Settembru?

Jiena lesta li nakkomoda kwalunkwe deċiżjoni li nistgħu nieħdu.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Naħseb li l-punt tagħna kollu huwa li għalkemm hawnhekk kull wieħed u waħda minna għandu l-opinjoni tiegħu, aħna qegħdin hawnhekk bħala rappreżentanti tal-Partit Nazzjonalista.

U allura fuq suġġetti li huma ta' natura daqshekk importanti aħna nħossu li għandna niddiskutuhom mal-grupp parlamentari tagħna biex x'ħin joħroġ l-istatement ma jkunx l-istatement ta' Marthese Portelli bħala individwu imma jkun l-istatement tal-partit kollu.

Dan kien il-punt li xtaq iressaq l-aħħar darba l-Onor.

Aħna għandna l-pożizzjoni tagħna individwali imma hawnhekk m'aħniex qegħdin fil-kapaċità individwali tagħna.

THE CHAIRPERSON: Jien nista' nifhem dan il-punt.

Li qiegħda nistaqsi hu jekk tixtiequx li at any point in time nagħmlu session biex intom tkunu tistgħu tagħmlu l-pożizzjoni tagħkom u aħna, min-naħa tagħna nagħmlu l-pożizzjoni tagħna jew inkella nħallux sa Settembru.

Jien inkun nixtieq li kieku niċċaraha qabel Settembru.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Minbarra d-dokument tal-General Workers' Union, x'dokumenti oħra għandna quddiemna?

Dan sar mill-General Workers' Union u ġie kkompilat mill-BDC Ltd.

Illum magħna għandna lis-Sinjura Yana Mintoff Bland li se tkellimna fuq il-konsultazzjonijiet għall-Pjan Strateġiku Nazzjonali 2014-2024.

Stidintha llum – u dwar dan bgħattnilkom email – b'short notice għaliex il-bieraħ iltqajt magħha u spjegatli r-raġuni ta' din il-laqgħa.

Din l-istrateġija trid titfassal u qegħdin jaħdmu fuqha biex sa Settembru jkunu għamlu l-pjan, għalhekk ma stajtx inħalliha għall-ewwel ġimgħa ta' Settembru għax konna nkunu qegħdin impinġu wisq fuqhom sal-aħħar minuta.

Ovvjament nistgħu nisimgħu x'għandha xi tgħid illum u nagħtu l-opinjoni tagħna.

Imbagħad jekk ikun hemm bżonn li nagħmlu laqgħa oħra, nagħmluha imma tal-inqas Dr Mintoff ikollha l-ewwel reazzjonijiet tagħna at this point.

Għalhekk xtaqt li ssir din il-laqgħa llum.

Imbagħad kif diġa' għedtilkom nistgħu nagħmlu laqgħa oħra biex niddiskutu dawn it-tliet affarijiet u għalhekk nieħdu deċiżjoni ħalli nkunu nistgħu nkomplu.

MARTHESE PORTELLI: Naħseb li aħna naqblu u allura jekk hemm lok ta' laqgħa, din għandha ssir.

Ma naħsibx li nistgħu niffissaw il-ġurnata mil-lum imma nkunu nistgħu nikkomunikaw bejnietna permezz tal-email.

THE CHAIRPERSON: Jien biex sempliċement naqblu dwar din il-laqgħa u mhux noqogħdu nistennew sa Settembru.

Mela se ngħaddi għat-tielet item fuq l-aġenda tagħna u nsejjaħ lis-Sinjura Yana Mintoff Bland.

AFFARIJIET OĦRA

DR YANA MINTOFF BLAND: Din il-presentation li se nagħmel hija ntitolata "Ningħaqdu kontra l-Faqar: Konsultazzjonijiet għall-Pjan Strateġiku Nazzjonali 2014-2024".

Bħalissa x-xahar ta' Lulju huwa ddedikat għall-konsultazzjonijiet pubbliċi.

Fil-fatt diġa' iltqajna ma' aktar minn 120 NGO.

Meta ngħid li ningħaqdu veru li rrid infisser li qed ningħaqdu u hemm tliet raġunijiet għalfejn qed nagħmlu hekk; l-ewwel raġuni hi li hemm 88,000 persuna li qegħdin f'riskju ta' faqar u esklużjoni soċjali!

It-tieni raġuni hi minħabba l-fatt li l-Gvern rebaħ u ġie elett għax kien hemm l-għatx għall-ġustizzja soċjali.

U t-tielet raġuni hi minħabba li l-Kummissjoni Ewropea tixtieq ħafna li nagħmlu xi ħaġa dwar din il-problema.

U minħabba dawn it-tliet raġunijiet inħoss li din għandha tkun ta' priorità f'kull ministeru u f'dan il-Kumitat ukoll.

Jiena veru ħadt gost li stajt niġi hawnhekk biex nispjega ftit ix-xogħol li qed nagħmlu u sabiex nieħu s-suġġerimenti tagħkom.

Fil-fatt qegħdin fuq il-fast track bħalissa għax irrid inlesti kollox sal-aħħar ta' Settembru.

Huwa importanti ħafna li nisma' s-suġġerimenti u l-ideat tagħkom.

Mela ħalli nibda bil-preżentazzjoni.

L-iżbilanċ fis-soċjetà; ma tistax tifhem il-faqar jekk ma tarax l-iżbilanċ li hemm fis-soċjetà;

"Il-faqar huwa tip ta' vjolenza għax tkun qed tgħix bi ftit flus u b'piż ta' dejn, bi ftit riżorsi u mingħajr il-kapaċità li tista' toħroġ minn din is-sitwazzjoni kerha li tkun qed thedded kontinwament lil ħajtek.

Minħabba dan il-fattur tal-faqar hemm riskju ikbar li persuna taqa' f'abbużi oħra bħad-diskriminazzjoni, vjolenza, abbuż emozzjonali, fiżiku u sesswali.

"Dar il-fqir ukoll tinsab f'qagħda kritika u din se tkompli żżid il-periklu f'ħajtu."

Ngħid il-verità li meta kont qiegħda ndur l-ewwel u t-tieni distrett rajt ħafna u ħafna faqar!

Fil-fatt rajt tarbija ta' teenage mother ġo familja li kien hemm il-vjolenza.

Jien ipprovajt ngħinha lil din l-omm għax it-tarbija kienet qiegħda tiġi traskurata u kienet bil-ġuħ.

Ftit wara mort il-funeral tat-tarbija!

Jiġifieri hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq affarijiet reali!

"Il-ħmar il-magħkus idur għalih id-dubbien!"

Hemm il-loan sharks, ir-rent sharks, l-użura u ħafna affarijiet li bihom il-batut jispiċċa vittma tal-predatur.

In-Nassa tal-Faqar; meta bdejt inħares lejn l-istatistika ndunajt li jekk tkun bl-aktar dħul baxx.… Pereżempju 10% tal-familji Maltin u Għawdxin għandhom inqas minn €5,709 fis-sena u jipprovaw jgħixu b'dik iċ-ċuċata ta' flus!

Imbagħad għandek 10% oħra li għandhom dħul inqas minn €7,122 fis-sena.

Naraw li dawn m'għandhomx mobilità soċjali u li dawn in-nies huma l-aktar f'riskju li jimirdu u jmutu kmieni!

Definizzjoni: Il-Faqar.

Jiena ma sibtx definizzjoni fuq il-faqar u għalhekk nixtieq nitlobkom taħsbu x'inhuwa l-faqar ħalli flimkien infasslu xi ħaġa li tkun adattata għal Malta u Għawdex.

"In-nies qed jgħixu fil-faqar jekk il-kapaċità, id-dħul u r-riżorsi…

- hawnhekk kelli ħafna suġġerimenti mingħand l-NGOs -

....(materjali, kulturali, ambjentali, spiritwali u soċjali) tagħhom huma tant limitati li mhux qed tħallihom jgħixu ħajja diċenti.

Ħajja li hija aċċettata fis-soċjetà ġenerali Maltija.

Minħabba n-nuqqas ta' kapaċità, dħul u riżorsi, in-nies jistgħu jiġu mwarrba milli jieħdu sehem f'attivitajiet li huma meqjusa n-norma għall-bqija tan-nies fis-soċjetà."

Imbagħad tidħol ġod-definizzjoni tal-esklużjoni soċjali.

Il-Caritas għamlet l-istħarriġ tagħha fuq il-faqar u naħseb li intom tafu dwarha.

Imma aħna bħala li qegħdin fl-Ewropa nużaw id-definizzjoni relattiva wkoll.

Il-Caritas qiegħda tkompli bir-riċerka tagħha fuq l-absolute poverty.

Importanti li nsegwu ż-żewġ affarijiet.

Fil-fatt ir-riżultat kien l-istess.

"Il-Eurostat tiddefinixxi r-riskju tal-faqar jekk taqa' taħt is-60% tad-dħul medju (MEI), għal min kellu dħul taħt €6,517 għal persuna waħda u taħt €9,775 għal koppja fis-sena 2011."

"L-Esklużjoni Soċjali: L-esklużjoni soċjali nistgħu niddiskrivuha bħala emarġinazzjoni kumulattiva mill-produzzjoni (il-qgħad), mill-konsum (ħajja fqira), mill-għaqdiet soċjali (familji u komunitajiet), mid-deċiżjonijiet li nieħdu u mill-kwalità xierqa għal ħajja diċenti."

Dan ifisser li ma tistax issib xogħol jew li nkella għandek low intensity work, bħal ngħidu aħna taħdem sagħtejn jew inqas kuljum!

Naraw li hemm ħafna nies b'low intensity work li qegħdin fil-faqar!

Hemm ħafna nies li jaħdmu iktar imma xorta qegħdin jgħixu fil-faqar.

Għandek ix-xogħol prekarju li huwa wkoll problema.

Tista' tkun eskluż soċjalment għax ma tistax tixtri l-affarijiet li għandek bżonn.

Tisma' ħafna jgħidu li t-tfal ma jkollhomx x'jieklu meta jiġu lura mill-iskola jew li nkella ma jkunux jistgħu jixtrulhom l-uniformijiet jew bżonnijiet oħra.

Tkun eskluż ukoll jekk ma tistax tidħol f'attivitajiet sportivi jew f'affarijiet oħra fis-soċjetà.

"Li tkun eskluż soċjalment ifisser li tkun batut, tinqata' waħdek u tispiċċa f'dipressjoni.

Dan ifisser li ma tkunx tista' tieħu sehem fis-soċjetà."

Irridu naħsbu għall-prevenzjoni għax iktar u iktar se jkollok bżonn tas-servizzi soċjali jekk inti se taqa' daqstant 'l isfel.

Din hija analisi li saret dan l-aħħar mis-Sur Martin Ravallion u hija marbuta mal-bidu ta' din il-preżentazzjoni fejn kont qiegħda ngħid li ma tistax tifhem il-faqar jekk ma tarax l-istampa sħiħa tad-diżugwaljanza.

Dan sab li f'pajjiżi fejn hemm aktar ugwaljanza jaqtgħu l-faqar aktar faċli u malajr milli f'pajjiżi fejn hemm distakk kbir bejn is-sinjur u l-fqir.

U għandu ħafna statistiċi li juru dan.

Xi problemi kbar li għandna min-naħa tal-Kummissjoni Ewropea.

Dawn ħarġu b'dawn ir-rakkomandazzjonijiet għall-inklużjoni attiva f'Mejju ta' din is-sena u lil Malta poġġewha fi grupp D. Ovvjament aħna nixtiequ li nkunu fi grupp A. Għaliex?

Din il-problema tal-faqar u l-esklużjoni soċjali l-Ewropa jarawha – u rajniha dan l-aħħar għaxar snin - minn tliet perspettivi differenti.

L-ewwel perspettiva hija dik tax-xogħol, it-tieni fuq id-dħul bażiku u t-tielet fuq is-servizzi soċjali.

Ħalli neħduhom waħda waħda;

"Is-suq tax-xogħol huwa maqsum f'segmenti, b'ħaddiema li qed jinqabdu fin-nassa ta' pagi baxxi kif ukoll f'rati baxxi ta' attivazzjoni."

MARTHESE PORTELLI: X'inhuma r-rati baxxi ta' attivazzjoni?

DR YANA MINTOFF BLAND: The activation rate tfisser li għandna bejn 40 u 60 li bilkemm joħorġu jaħdmu.

Pereżempju dan l-aħħar daħħalna fl-IT u fil-finanzi imma dik il-kategorija ta' ħaddiema huma l-highflyers, jiġifieri li huma kapaċi f'dik il-linja akkademika.

Is-segmenti l-oħra baqgħu fuq il-kostruzzjoni, fuq il-caring, eċċ. Naħseb li dawn il-punti nsibuhom ħafna fuq dak l-istudju dwar ix-xogħol prekarju.

It's a very compressed wage spread u kważi m'hemm distinzjoni ta' xejn bejn dawk li għandhom degrees u marru l-iskola u dawk li ma marrux skola u m'għandhom l-ebda degree.

Jiġifieri għandna d-difetti fis-suq tax-xogħol.

MARTHESE PORTELLI: Hemm distinzjoni jew m'hemmx?

DR YANA MINTOFF BLAND: M'hemmx ħafna distinzjoni għax qisu m'għandekx inċentivi biex tidħol fid-dinja tax-xogħol jew biex teduka ruħek hawn Malta.

Tista' tmur barra u ħafna nies qegħdin imorru barra.

THE CHAIRPERSON: Jiena qiegħda naqra t-tielet punt li għandna f'din il-paġna u ċioè fejn qed jingħad hekk; "L-aċċess għas-servizzi ta' childcare huwa baxx u hemm nuqqas ta' parteċipazzjoni fl-edukazzjoni u fis-servizzi ta' taħriġ.".

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq nies li huma over the age li normalment ikun hemm l-ischooling jew qed nitkellmu fuq nies li għandhom 'il fuq minn 16-il sena?

DR YANA MINTOFF BLAND: Din hija xi ħaġa in ġenerali.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Pereżempju fejn qed jingħad li l-aċċess għas-servizzi ta' childcare huwa baxx, kif wasaltu għal din il-konklużjoni?

Qabbiltuha ma' pajjiżi oħrajn?

Jekk sar hekk diġa' ħażin għax għandek pajjiżi li bdewha qabel din is-sistema!

Jekk hemm pajjiżi li daħħlu ċ-childcare 20 sena ilu, ma nistgħux nitqabblu magħhom.

DR YANA MINTOFF BLAND: Eżatt u ma naħsibx li għandna ninkwetaw dwar il-childcare għax diġa' hemm pjan u mexjin fuqu.

THE CHAIRPERSON: Għalkemm nifhem il-punt tiegħek Onor. Portelli, fil-verità – u waħda mill-affarijiet hi li ma nużawx ħafna ċ-childcare - hawnhekk qed ngħidu li mhux qed nużaw dan is-servizz issa.

Il-punt tiegħek nifhmu għax jekk aħna bdejna tard, se nkunu inqas propensi, u in all fairness jista' ikun hawn affarijiet oħra li qed jaffettwaw l-użu ta' dan is-servizz, fosthom in-nanniet li qegħdin jieħdu ħsieb tan-neputijiet sakemm il-ġenituri jkunu x-xogħol.

M'iniex qiegħda ngħid li dan qed jirrifletti x-xenarju tagħna imma ta' min jistaqsi dawn il-mistoqsijiet.

MARTHESE PORTELLI: In-numri huma dawk li huma; jiġifieri jekk nieħdu pajjiż li daħħal iċ-childcare 20 sena ilu u se nqabbluh ma' Malta, ovvjament se nieħdu qatgħa kbira għax se naraw distakk kbir.

Issa meta bħala pajjiż se niġu biex nagħmlu r-rakkomandazzjonijiet tagħna.… U għalhekk li ġbidt l-attenzjoni fuq din il-biċċa għax nixtieq nifhem kif inġabret din id-data.

Aħna ma rridux naraw kif pajjiżi oħra għandhom attività li hija t-tripplu jew erba' darbiet akbar minn ta' Malta imma rridu naraw kemm damu biex laħqu dawk il-livelli!

B'hekk naraw jekk Malta tistax tilħaq dawk il-livelli fi żmien iqsar milli laħquh dawn il-pajjiżi.

DR YANA MINTOFF BLAND: Importanti li nħarsu 'l quddiem bil-lenti Maltija u aħna nafu li l-familja u l-komunità huma s-sinsla tagħna.

Jien ma rridx ngħid li rridu nagħmlu dawk l-affarijiet għax hekk qaltilna l-Kummissjoni Ewropea.

Madankollu dawn jagħmlu studji interresanti u aħna nistgħu naraw jekk naqblux jew le.

Jien qed nagħtikom il-fatti li qed naraw.

Il-kwestjoni taċ-childcare hija importanti għal dawk in-nisa li jaħdmu.

Illum għandek ħafna bl-edukazzjoni mill-Università u l-ħinijiet tal-iskola ma tantx huma addattati għalihom.

Għalhekk forsi tista' issir xi ħaġa biex nespandu l-ħinijiet tal-iskejjel.

Pereżempju l-aħħar skola li attendejt kien ikun hemm nofs l-istudenti li jibqgħu sas-6.00 p.m. u nista' ngħid li kienet xi ħaġa produttiva ħafna għax stajna nagħmlu ħafna affarijiet.

Xi ħaġa oħra importanti ħafna f'dan it-tielet punt hija n-nuqqas ta' parteċipazzjoni fl-edukazzjoni u fis-servizzi ta' taħriġ.

Hawnhekk għandek mismatch ta' job skills u għandek affarijiet li jaffettwaw lis-suq tax-xogħol b'mod dirett.

Għandek il-kwestjoni tal-high school leavers rate, tal-ischool abseentism u tal-high illiteracy rates, fejn għandna bżonn li nimxu 'l quddiem fihom matul il-ħames snin li ġejjin.

Forsi rridu wkoll nerġgħu nibdew naħsbu fuq l-iskejjel tas-snajja'.

Fuq is-servizzi soċjali tista' tgħid ħafna.

Nafu li nistgħu nagħmlu xi ħaġa biex ma jkollniex waiting lists għas-servizzi tas-saħħa.

U allura dan il-pjan irid ikun wieħed ħolistiku għax ma rridux inħarsu lejn settur wieħed jew tnejn imma rridu naraw din il-kwestjoni b'mod ħolistiku.

THE CHAIRPERSON: Dr Mintoff ippermettili nagħmillek mistoqsija.

Inti semmejt li jista' jkun li terġa' tibda xi forma ta' skola tas-snajja'.

Qed nassumi li inti qiegħda tiltaqa' ma' ministeri tal-edukazzjoni varji fuq dawn il-punti, jiġifieri qabel ma toħroġ din il-policy se tkunu ddiskutejtuhom mal-ministeri varji biex taraw x'qegħdin naħsbu għax forsi li dik ma tkunx il-policy tal-Gvern.

Qiegħda ngħid sew?

DR YANA MINTOFF BLAND: Qabel ma noħorġu b'dan il-pjan irridu nagħmlu konsultazzjonijiet wesgħin kif fil-fatt qegħdin nagħmlu.

Għalhekk l-istakeholders kollha jridu jkunu jafu x'inhu l-għan tagħna u ċioè li nnaqqsu l-faqar u l-esklużjoni soċjali u li mhux biss naqblu fuq l-għanijiet imma li naħdmu flimkien.

Issa ħalli mmorru għat-tieni punt li jgħid hekk;

"Kemm il-benefiċċji tal-qgħad huma baxxi kif ukoll l-inċentivi li toħroġ taħdem."

Hawnhekk qisna qed ngħidu bil-kontra għax hija sitwazzjoni fejn ma tantx hemm differenza bejn il-paga tax-xogħol u l-benefiċċji tal-qgħad.

THE CHAIRPERSON: Għalkemm tidher kontradittorja, kif qed nifhimha jien ma tantx hija kontradittorja u se ngħidlek għalfejn.

Hemm benefiċċji tal-qgħad li huma baxxi u anke l-inċentivi biex toħroġ taħdem.

Normalment jiġu nies jgħidulek li veru jistgħu joħorġu jaħdmu imma jafu li mhumiex se jaqilgħu ħafna għax ma jkollhomx skola u allura biex forsi jaqilgħu €50 iktar fil-ġimgħa, jippreferu li jibqgħu d-dar mat-tfal u jieħdu l-benefiċċji soċjali.

Għalhekk id-distakk mhuwiex kbir u l-inċentiv li toħroġ taħdem mhuwiex kbir avolja l-benefiċċji soċjali mhumiex xi granche.

U allura għalkemm din tinstema' qisha kontradizzjoni, fil-verità naħseb li hija aktar problema milli kontradizzjoni.

Meta għandek il-pagi baxxi u l-benefiċċji baxxi wkoll, in-nies mhux se jkunu inċentivati biex joħorġu jaħdmu.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Mela x'qegħdin ngħidu hawnhekk?

Qed ngħidu li rridu ngħollu l-benefiċċji kif ukoll l-inċentivi biex noħorġu naħdmu?!

Jekk se ngħolluhom it-tnejn se nibqgħu status quo.

Jiena naqbel ma' dak li qalet iċ-Chairperson li hawn numru ta' persuni li qegħdin jagħżlu li ma joħorġux jaħdmu għax l-ammont li jirċievu bħala benefiċċju soċjali huwa bejn wieħed u ieħor daqs il-paga li jaqbdu li kieku jkollhom joħorġu jaħdmu.

Mela jekk se ngħollu l-benefiċċji soċjali u ma ngħollux il-pagi aktar se nżiedu l-ammont ta' nies li jistrieħu fuq il-benefiċċji soċjali u jekk se ngħolluhom it-tnejn se nibqgħu kif aħna.

THE CHAIRPERSON: Nixtieq ngħaddi kumment u wara nagħti l-kelma lill-Onor.

Jista' ikun ukoll li min ikun qed jieħu l-benefiċċji soċjali jkun qed jieħu mhux biss il-benefiċċji li ħaqqu jieħu imma jieħu wkoll li ma ħaqqux jieħu.

Pereżempju, tiltaqa' ma' nies li jkunu qegħdin jieħdu s-single mothers benefit għax fuq iċ-ċertifikat tat-tarbija tagħhom ikunu niżżlu "unknown father" mentri lill-missier ikunu jafu min hu!

Mela allura dak il-benefiċċju qed jeħduh meta mhux suppost jeħduh.

U mbagħad meta tgħaqqad il-benefiċċji kollha li jieħdu ssib li dawn għandhom somma - għalkemm mhijiex fenomenali – li tkun tqarreb ħafna lejn is-somma li jieħdu li kieku jkunu qegħdin jaħdmu.

Mela naħseb li l-ewwel ħaġa li rridu nagħmlu hu li nagħmlu eżerċizzju biex naraw min ma ħaqqux jieħu ċerti benefiċċji u din irid ikollok ir-rieda politika biex tagħmilha.

Ġieli jkun hemm nies li taparsi jisseparaw biex ikollhom ċerti benefiċċji.

U allura rridu naħdmu ħafna fuq min għandu dritt għal ċerti benefiċċji soċjali u min m'għandux dritt għalihom.

Naħseb li mbagħad id-distakk ikun jidher aktar.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Dr Mintoff Bland xtaqt nagħmillek xi ftit mistoqsijiet fuq dak li għedt s'issa.

Dan ir-rapport li qiegħda tippreżentalna llum hemm xi konċentrazzjoni f'xi żona partikolari ta' pajjiżna?

Fil-bidu inti għedtilna li esperjenzajt l-ewwel u t-tieni distrett.

Meta tieħu l-istampa kollha dan ir-rapport huwa aktar iffokat fuq dik iż-żona ta' pajjiżna jew inkella fuq il-pajjiż inġenerali?

Semmejt ukoll l-uniformijiet u l-inizjattivi sportivi.

Kultant ninkwieta għax anke l-amministrazzjoni preċedenti ma wasslitx il-programm u l-inizjattivi li ġew imnedija.

Fil-fatt kemm fl-isports kif ukoll fl-uniformijiet jeżistu inċentivi li l-iskop tagħhom hu li jnaqqas mill-piż fuq il-familji li qegħdin viċin il-faqar.

U naħseb li dan kollu jkompli jsaħħaħ l-argument li l-edukazzjoni hija ċ-ċavetta sabiex inwasslu dan il-messaġġ.

Fi slide minnhom rajna li pajjiżna qiegħed ikklassifikat fi grupp D. Fuq liema kriterji ġejna kklassifikati f'dan il-grupp?

Pereżempju ġew meqjusa l-family measures li għandna f'pajjiżna u li forsi f'ħafna pajjiżi fl-Ewropa ma joħolmuhomx?

Fil-laqgħa li kellek inti ma' dawk il-120 NGO ħadd minnhom ma semmihom dawn?

U x'ħareġ pożittiv f'din il-laqgħa mill-amministrazzjoni l-oħra?

Il-punt tat-tluq tagħkom minn fejn ġie meħud?

F'mument minnhom inti semmejt li fil-programm elettorali ta' dan il-Gvern hemm li se tiġi attakkata din il-problema.

Imma x'sibtu tajjeb mill-amministrazzjoni preċedenti?

Dawn il-120 NGO elenkawlkom il-punt tat-tluq minn fejn tlaqna u fejn qegħdin illum, inkluż l-edukazzjoni u l-early school leavers?

Għamilna qabża kbira imma wasalna fejn xtaqna?

Anke n-nisa fid-dinja tax-xogħol pajjiżna fost l-aktar pajjiż li mexa 'l quddiem f'dawn l-aħħar snin.

L-istess fuq iż-żgħażagħ.

Aħna ninsabu fir-raba' post fost l-iktar żgħażagħ li għandna jaħdmu.

Allura dawn l-affarijiet semmewhom l-NGOs?

Iċ-ċifri li qed naraw f'dan ir-rapport għal liema sena qed jirriferu?

Naħseb li lkoll kemm aħna niftakru x'ġara fl-2012 fl-Ewropa.

F'mument minnhom inti kkwotajt statistika tal-Unjoni Ewropea u fl-2012 rajna li l-maġġor parti tal-pajjiżi fl-Ewropa naqqsu s-servizzi soċjali u l-pagi mentri f'Malta żidna s-servizzi soċjali għalkemm dawn ma ġewx approvati fil-Budget minħabba li kien hemm vot kontra min-naħa tal-Oppożizzjoni.

Imma nafu li kien hemm żieda sostanzjali fl-ammont ta' servizzi soċjali.

Allura dawk qegħdin jidhru fl-istampa li qegħdin naraw illejla jew le?

Kulħadd jaf il-kriżi li kien hemm fl-2012 fil-Greċja, fl-Irlanda u fil-Portugall, bi tnaqqis drastriku fis-servizzi soċjali u fil-pagi!

Inti dehert konvinta mill-mod ta' kif spjegajt lilek innifsek - inti bħala Chairperson ta' din il-Kummissjoni u anke bħala persuna li qiegħda taħdem f'ministeru tant importanti – u tidher li qiegħda taqbel li għandna nerġgħu mmorru għall-iskejjel tas-snajja'.

Din inti għedtha.

DR YANA MINTOFF BLAND: Ħalli nibda nirrispondi waħda waħda.

L-ewwelnett jiena qiegħda nieħu stampa ġenerali għax il-faqar qiegħed kullimkien.

Fil-fatt rajt żieda akbar fin-Northern Harbour Region u fin-naħa tal-Punent.

Jiġifieri ma tistax tgħid li hemm il-faqar in a Harbour Region tas-South.

Għandek il-faqar fil-Qawra, il-Balluta, eċċ, jiġifieri qiegħed kullimkien.

U qiegħda nara li ħafna drabi l-istampa ġenerali hija moħbija.

Dan l-aħħar għamilna erba' laqgħat oħra fit-toroq u għalihom kien hemm preżenti l-Onor.

Ma nafx jekk tridx tkun taf eżatt il-persentaġġi ta' faqar li hemm fid-distretti?

ROBERT CUTAJAR: Jien qed ngħid hekk biex tkunu ċerti li fil-homework li qed tagħmlu jkunu hemm dawn l-affarijiet.

DR YANA MINTOFF BLAND: Le, kollha hemmhekk qegħdin.

Fil-fatt pitgħada sejrin Buġibba u l-ġimgħa d-dieħla sejrin Għawdex.

Għawdex mort mill-bidu u kelli wkoll laqgħa mal-Isqof.

Aħna qegħdin nitkellmu ma' ħafna nies.

Għamilt mat-tliet sigħat nitkellem mal-Caritas, jiġifieri jiena miftuħa għal kulħadd.

Jiena ġejt minn barra u allura għandi perspettiva differenti.

Ilni naħdem għal żmien twil fuq din il-linja tal-empowerment u nemmen ħafna fiha.

Issa jiena qiegħda nara l-istampa l-kbira.

Veru li ħafna nies ma jafux li jistgħu jieħdu ċerti sussidji fuq l-uniformijiet tat-tfal tagħhom għax dejjem se jkollok nuqqas ta' edukazzjoni u informazzjoni.

Naqbel ħafna ma' dan il-mudell tal-aċċess u nħoss li dak kien pass 'il quddiem imma hemm xi difetti li rridu nirranġaw.

Issa li għandek numru ta' servizzi f'post wieħed huwa importanti ħafna.

Issa se nwieġbek fuq il-mistoqsija dwar x'għamiltu tajjeb bħala Gvernijiet Nazzjonalisti dan l-aħħar.

Fl-aħħar tal-2008 il-COLA u l-pensjonijiet ġew marbutin ma' xulxin u tista' tinduna mill-ewwel li n-numru ta' anzjani f'dak li għandu x'jaqsam ma' faqar naqas.

Tajjeb naraw ukoll li s'issa għandna aktar minn 800 NGO u għandna wkoll il-Kunsill tal-NGOs li jfisser li għamilna pass 'il quddiem ħafna għax nemmen li l-NGOs huma parti kbira mis-soluzzjoni.

Dwar l-2012 m'għandix l-istatistika u lanqas nista' insemmiha għax għadni rrid naħdem fuqha.

THE CHAIRPERSON: Dr Mintoff se nipprova niġbor il-ħsebijiet tagħna f'dawn il-ftit minuti li fadlilna.

Ma nafx jekk inti fadallekx aktar x'tispjegalna?

DR YANA MINTOFF BLAND: Importanti li tkunu tafu li kważi 26% tat-tfal qegħdin jgħixu f'riskju ta' faqar u esklużjoni soċjali.

F'dawn l-aħħar ħames snin kien hemm żieda kbira ta' 16% fin-numru tan-nies li qegħdin jgħixu f'riskju ta' faqar.

"Il-maġġoranza tal-Maltin u membri oħra tal-UE jaqblu li llum il-ġurnata d-differenza fid-dħul bejn il-poplu huwa bil-wisq akbar.

86% tal-Maltin jemmnu li l-faqar huwa problema li trid tiġi trattata kemm jista' ikun malajr mill-Gvern.

79% tal-Maltin jafdaw fl-azzjonijiet tal-NGOs u fl-istituzzjoni tal-karità biex jiġġieldu kontra l-faqar."

Bħalissa qegħdin fil-proċess tal-konsultazzjonijiet.

Għandna l-paġna tal-facebook tagħna "Ningħaqdu kontra l-faqar".

Għandna wkoll dawk is-surveys fejn in-nies jistgħu jagħtuna l-kummenti tagħhom.

U kif qed taraw fadlilna dawn l-erba' laqgħat f'lokalitajiet differenti.

Se ngħid xi ħaġa dwar il-metodoloġija li qiegħda nuża'.

Qiegħda nuża' l-value grounded report fis-soċjetà, il-perspettiva tal-Unjoni Ewropea u ċ-ċirku tal-ħajja.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: S'issa dħaltu fl-aspett xjentifiku fir-riċerka tagħkom?

Qed ngħid hekk għax minn din l-aħħar spjegazzjoni qisu li ħadt aktar l-aspett ta' x'qalet l-Unjoni Ewropea.

Ħalli nagħmilha ċara; jiena ġejja minn żewġ distretti fejn bħalek rajt sitwazzjonijiet soċjali li jinkwetawni u allura naħseb li għandna taħlita ta' ħafna affarijiet.

Nemmen li l-istampa li bdejt tgħid inti li mhijiex ċara ġejja mill-fatt li għandna ħafna nies li qegħdin jispustjaw ruħhom.

Fit-12-il distrett żgur li għandna nies – u naħseb li s-Sinjura Chairperson tabqel miegħi hawnhekk – li qegħdin jiġu minn postijiet differenti għax qed isibu appartamenti bi prezz baxx.

Jiena żort nies u għamilt minn kollox biex ngħinhom itejbu s-sitwazzjoni tagħhom.

Naħseb l-iktar ħaġa li qbilt miegħek fuqha hija meta semmejt l-empowerment imma ħadt il-feeling li at the moment intom qed tipprovaw tieħdu l-istampa ta' dak li hemm u allura possible solutions will come at a later date.

Qiegħda nifhem tajjeb?

DR YANA MINTOFF BLAND: Mhux eżatt għax kif ikolli stampa iktar ċara dwar kull settur inkun nista' nikteb aktar imma kull darba jkolli bżonn nagħmel ħafna riċerka għax hemm ħafna letteratura u statistika.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Għandi l-impressjoni - però ma dħaltx fiha sew u ma nafx jekk inti dħaltx fiha - li ġewwa l-Università ta' Malta hemm diversi studji fuq il-faqar f'Malta.

Qiegħda ngħid sew?

CLAUDETTE BUTTIGIEG: In-nies li għamlu dawn l-istudji qiegħda tinvolvihom?

Qiegħda tiltaqa' magħhom?

DR YANA MINTOFF BLAND: Iva qiegħda naħdem magħhom u huma qegħdin jaħdmu miegħi.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Kollox sew għax bdejt nieħu dak il-feeling li.…

DR YANA MINTOFF BLAND: Jien għandi Dottorat u naf x'inhu studju!

L-iktar ħaġa li tinkwetani f'Malta hija li ħafna drabi persuna li tingħata l-inkarigu biex tagħmel biċċa xogħol bħal din, kważi kważi terġa' tibda kollox mill-bidu u allura jkun hemm ħela ta' riżorsi.

Jista' ikun li ma taqbilx mal-metodi jew mar-riċerka li jkun għamel ħaddieħor imma jkun diġa' sar ċertu ammont ta' xogħol u nħoss li jkun hemm ammont ta' ħela meta nerġgħu nibdew l-affarijiet mill-bidu.

L-iktar ħaġa li nixtieq nipproponi - biex nibdew nagħtu ftit ideat konkreti - hija l-empowerment.

Ejjew nibdew minn hemm.

Għandna nies li ma kenux jafu li tista' tieħu l-għajnuna biex tixtri l-uniformijiet tat-tfal u ma kenux jafu li ħafna skejjel għandhom il-bins fejn inti tista' tieħu uniformi ta' ħaddieħor.

Pereżempju t-tifla tiegħi tmur fi skola tal-gvern - u din nagħmilha regolarment – u t-tfal f'din l-iskola għandhom il-faċilità li jieħdu l-uniformi li m'għadhiex tiġihom biex tingħata lil tfal oħra.

Jiena ħadt ta' tfal oħra u tajt tiegħi lil oħrajn u din nagħmluha b'mod regolari.

Fl-opinjoni tiegħi din hija xi ħaġa importanti.

Importanti wkoll din l-idea tal-ispostament għax torbot ukoll mad-diskussjoni li qed nagħmlu fuq il-vjolenza domestika.

Torbot ukoll ma' issues ta' separazzjoni, ta' tfal li qegħdin jitwieldu barra miż-żwieġ b'dikjarazzjonijiet ta' unknown fathers, eċċ. Jiena naf b'każijiet fejn il-missier mhux veru jkun unknown, anzi dan ikun preżenti fid-dar imma ħwejġu jħallihom x'imkien ieħor!

B'hekk x'ħin imorru l-inspectors biex jiċċekkjaw jaħsbu li dak ir-raġel mhux qed joqgħod hemm meta fil-fatt ikun jgħix hemmhekk.

Mela għandna ammont ta' abbuż li minħabba fih min hu veru ġenwin qed jispiċċa jbati.

Naqbel ma' dak li qalet l-Onor.

Marthese Portelli fejn irridu ninkoraġġixxu lil min qiegħed f'dawn is-sitwazzjonijiet ħalli jkunu jistgħu jitilgħu 'l fuq.

Hawnhekk irrid norbot ma' xi ħaġa li qalet il-Ministru Coleiro Preca meta konna qegħdin niddiskutu s-suġġett tal-Housing – u din inkwetatni ħafna u staqsejtha l-mistoqsijiet u weġbitni – meta qalet li għandna faxxa ta' nies li se jibqgħu f'dik il-faxxa.

L-importanti hu li aħna bħala politiċi naraw kif se noħorġu lil dawn in-nies minn din il-faxxa.

Ma nistgħux ngħidu li disgħa minn kull għaxra se jibqgħu hemmhekk.

THE CHAIRPERSON: Onor. Buttigieg, ippermettili nwaqqfek ftit biex nara jekk il-Membri l-oħra għandhomx xi ħaġa xi jgħidu.

Nixtieqkom iżżommu f'moħħkom li se nagħmlu laqgħa oħra qabel Settembru fejn se niddiskutu dawk iż-żewġ rapporti li tkellimna fuqhom fil-bidu u dan is-suġġett li qegħdin niddiskutu bħalissa.

B'hekk ikollna ċ-ċans li ngħaddu l-proposti tagħna.

Jiġifieri jiena m'inix qed nippretendi li nagħtu l-input tagħna llum.

Ovvjament għandna l-mistiedna l-oħra li diġa' qiegħda magħna u għalhekk irridu ngħaddu għall-ewwel item fuq l-aġenda tagħna.

Għaldaqstant minn hawn u ftit ieħor se jkolli nissospendi d-diskussjoni.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Dr Mintoff xtaqt nistaqsik x'inhuma t-timeframes li qiegħda taħdem fihom.

Naf li hija strateġija kbira imma kollox irid ikun f'fażijiet.

Il-pjan tiegħek x'inhu?

DR YANA MINTOFF BLAND: Il-pjan kien li dan ix-xogħol ikun lest sal-aħħar ta' din is-sena minħabba li kellu jintbagħat lill-Kummissjoni Ewropea.

Huwa diffiċli ħafna biex infassal pjan tajjeb daqshekk malajr u tlabt li jkolli estensjoni taż-żmien imma s'issa għadni ma nafx x'inhi r-risposta.

Jiena qiegħda fit-time line li bejn l-aħħar ta' Settembru u l-bidu ta' Ottubru jkolli l-input tal-ewwel draft biex inkun nista' mmur quddiem il-Kabinett.

Diffiċli ħafna imma sakemm naf li għandi l-extension, hekk irrid nasal.

F'Settembru se nagħmlu laqgħa oħra mal-NGOs u se niltaqgħu mal-MCESD.

Nixtieq li jkollna l-ownership ta' kull settur għax huwa importanti ħafna li kull settur jidħol f'din il-materja.

Kemm jista' ikun irridu niltaqgħu ma' kull stakeholder malajr kemm jista' ikun.

Qegħdin ukoll nagħmlu tliet laqgħat kuljum jien u l-assistent tiegħi u għandi l-għajnuna tal-kummissjonijiet, tal-familji u tat-tfal.

Jiġifieri għandi ħafna għajnuna.

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

SILVIO PARNIS: Dan huwa suġġett li qatt mhu se jispiċċa għax kuljum se tibqa' tiltaqa' mal-faqar.

Issa jekk sa 50 sena ilu kont tara t-tallaba barra, illum dawn jinsabu moħbijin fi djarhom imma l-faqar xorta għadu jeżisti.

U aktar ma jkun hawn ġid fil-pajjiż u aktar ma nħallu ċerta faxxa ta' nies li ma jistgħux jilħqu l-faxxa l-oħra, il-faqar se jibqa' dejjem jikber.

Inti għandek nies li jistgħu joħorġu jieklu barra darba fil-ġimgħa u għandek oħrajn li ma jifilħux jagħmlu hekk.

Għandek familji li għandhom kompjuter u għandek familji oħrajn li m'għandhomx.

Għandek tfal fil-klassi fejn wieħed għandu iPad u l-ieħor m'għandux.

Issa filwaqt li napprezza dan kollu, ilkoll kemm aħna nafu li dawn huma l-esperjenzi li niltaqgħu magħhom ta' kuljum.

Issa x'irid jagħmel il-pajjiż?

Aħna mhux se noqogħdu ngħidu li aħna ħdimna u l-oħrajn ma ħadmux.

Nemmen li kull gvern ħadem sabiex inaqqas il-faqar f'pajjiżna.

U qed nieħu pjaċir li l-impenn tal-Gvern Laburista, sa mill-bidu tiegħu – fil-fatt din kienet wegħda fil-programm elettorali tiegħu u naħseb li huwa suġġett għal qalbna lkoll – kien proprju li jaħdem fuq dan il-qasam.

Kultant ikunu l-istituzzjonijiet il-kbar stess li jibdew iġibu dan il-faqar.

Ħalli ngħid għalfejn qed ngħid hekk.

Pereżempju diġa' tkellimt fuq l-uniformijiet imma nemmen li dawn huma pjaga għall-familji li m'għandhomx dħul.

Fil-fatt diġa' bdew jersqu quddiemi nies biex jgħiduli kif ma jistgħux jonfqu €300 jew €400 mir-relief jew mill-benefiċċji soċjali tagħhom biex jixtru l-uniformijiet.

Issa dawn jaqbdu biss €500 fix-xahar.

Sar progress u tpoġġa rapport fuq dan is-suġġett imma jiena nemmen li issa wieħed irid ixammar il-kmiem u jaħdem.

Ridt ngħid xi ħaġa wkoll fuq l-ikel li jiġi mill-Ewropa.

Ma naħsibx li dan issemma' fir-rapport.

Waħda mill-affarijiet li ma naqbilx magħha hi li permezz ta' dan l-ikel inkunu qegħdin nidentifikaw min huma l-foqra għax dawn iridu jmorru jistennew wara l-bieb tal-kappillan.

Ħaġa oħra li ddejjaqni hi li meta jkun se jitqassam dan l-ikel isiru l-avviżi fil-knejjes imma mbagħad l-immigranti jew dawk li m'għandhomx twemmin nisrani kif se jkunu jafu li qed jitqassam dan l-ikel?

Min hu kattoliku u nisrani se jisma' l-avviżi li jagħmel il-kappillan waqt il-quddies imma mbagħad min mhuwiex kattoliku jew min ma jmurx quddies kif se jkun jaf?

U allura dan il-ftit ġid – u nerġa' ngħid li jien ma naqbilx li għandna mmorru nittalbu wara l-bieb tal-kappillan imma għandu jkun hemm speċi ta' vouchers li jitqassmu lil min hu intitolat – għandna naraw li jitqassam kif suppost biex kulħadd, temmen jew ma temminx fir-reliġjon tagħna, b'ġilda samra jew b'ġilda bjonda, Malti jew barrani, ikollok l-istess drittijiet u tieħu dak li ħaqqek.

THE CHAIRPERSON: Se nagħtikom l-aħħar kelma u mbagħad nagħlaq jiena din il-parti tad-diskussjoni.

Nixtieq li nkunu fil-qosor minħabba li għandna l-mistiedna l-oħra qiegħda tistennina u mbagħad inkunu nistgħu niddiskutu kemm tridu meta jkollna l-laqgħa fuq dan ir-rapport.

L-Onor.

MARTHESE PORTELLI: Peress li r-rapport irid jiġi ppreżentat lill-Kabinett sal-aħħar ta' Ottubru, tista' tgħidilna meta se jkollna r-rakkmandazzjonijiet tagħkom?

Qiegħda nagħmel din il-mistoqsija għaliex aħna nistgħu noħorġu b'rakkmandazzjonijiet imma nħoss li huwa aktar id-dover tagħna li niskrutinaw r-rakkmandazzjonijiet li jkunu se jsiru.

Dik waħda mill-mistoqsijiet li xtaqt nagħmel.

Issa mill-preżentazzjoni li tajt hawnhekk, filwaqt li nirringrazzjak talli ġejt hawnhekk biex titkellem magħna, jiena ħadt ħafna l-feeling li intom qegħdin tibbażaw ħafna l-konklużjonijiet tagħkom fuq dak li qed jgħid il-pubbliku.

U lili din tinkwetani ħafna għax se jkollok numru ta' persuni li jistħu jersqu 'l quddiem biex jgħidu minn xiex qed ibatu.

Fil-bidu tal-preżentazzjoni kien hemm slide li tgħid li dawn in-nies iħossuhom esklużi mis-soċjetà u għalhekk ninsab imħassba kemm verament min qiegħed jgħaddi minn dan il-faqar kollu se jħossu daqshekk komdu u liberu li jiġi f'attività aperta u jistqarr minn xiex għaddej.

Ikun hemm minnhom li jiġu imma mhumiex se jiġu kollha.

Naħseb li huwa importanti wkoll li apparti milli niltaqgħu ma' min qiegħed f'dawn il-faxex u mal-NGOs, niltaqgħu wkoll u nagħtu importanza kbira lil min qiegħed jiġġenera l-ġid fil-pajjiż.

Irridu nagħtu attenzjoni kbira lejn min iħaddem u lis-settur tan-negozju għax fl-aħħar mill-aħħar dawn huma n-nies li qegħdin iħallsu t-taxxi li minnhom joħorġu l-benefiċċji soċjali.

Nirringrazzjak.

THE CHAIRPERSON: Grazzi.

L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Dan il-Kumitat fejn se jmur minn issa 'l quddiem?

Sal-aħħar ta' Ottubru l-Kabinett irid ikollu dan ir-rapport f'idejh.

Aħna se nkunu ddiskutejnih u se nkunu tajna l-pożizzjoni tagħna sa Settembru imma qabel ma dan ir-rapport imur quddiem il-Kabinett se jerġa' jkollna ċ-ċans li niddiskutuh?

U aħna fejn se nkunu featured, qabel u daqshekk jew se jkollna ċ-ċans li nerġgħu naraw dan ir-rapport qabel ma jiġi mpoġġi quddiem il-Kabinett?

THE CHAIRPERSON: Ħalli nwieġeb għal dik il-parti li nista' nirrispondi u mbagħad tkompli twieġeb Dr Mintoff.

Kif għedt fil-bidu l-idea tiegħi hi li nlaqqgħu dan il-Kumitat biex inkunu nistgħu ngħaddulkom ir-rakkmandazzjonijiet tagħna bħala Kumitat.

Ma nixtieqx li dan il-Kumitat jagħti il-pożizzjoni tiegħu f'Settembru għax f'Settembru nkunu viċin wisq biex imbagħad intom tkunu tistgħu toħorġu r-rakkmandazzjonijiet tagħkom.

Jiġifieri jekk verament irridu li dak li ngħidulkom aħna jittieħed inkonsiderazzjoni, irridu nagħtukom dawn ir-rakkmandazzjonijiet minn qabel u allura aħna rridu niltaqgħu aktar kmieni.

Togħġobni l-idea tal-Onor.

Marthese Portelli li meta intom ikollkom l-iskeleton framework tar-rakkmandazzjonijiet tgħadduhomlna qabel ma tħejju r-rapport finali biex aħna nkunu nistgħu nagħtu l-ideat tagħna għax nistgħu nkunu tajna rakkmandazzjonijiet li you did not take them on board jew inkella jista' ikun hemm rakkmandazzjonijiet min-naħa tagħkom li aħna ma nkunux ħsibna fihom u li aħna nkunu nistgħu nagħtu kontribut lejhom.

Il-Kummissjoni, qabel ma toħroġ ir-rapport finali tagħha, tkun disposta li tiddiskuti magħna r-rakkmandazzjonijiet li għandha f'moħħha biex forsi nagħtukom l-veduti tagħna?

Issa jien mhux qiegħda nippretendi li nieħdu lill-Kumissjoni xi ħaġa li hija tagħha, fis-sens li intom tridu tagħmlu r-rakkmandazzjonijiet wara li tkunu smajtu lil kulħadd.

Naturalment intom se jkollkom veduti iktar wiesgħa minn tagħna għax se tkunu smajtu iktar nies milli se nkunu smajna aħna.

U m'iniex qiegħda nippretendi li aħna nkunu l-għarbiel għax intom tifformaw il-Kummissjoni.

Madankollu jekk tkunu disposti nitolbok biex tgħaddulna kopja tar-rapport biex aħna narawh u niddiskutuh ukoll.

L-aħħar ħaġa li xtaqt ngħid huwa li ma naqbilx mal-Onor.

Marthese Portelli fuq il-fatt li hi qiegħda titħasseb għax qegħdin imorru jitkellmu man-nies fit-toroq.

Jiena naħseb li waħda mill-aktar affarijiet li togħġobni hija proprju dik li nisimgħu lin-nies.

Huwa minnu li se jkun hemm min jibqa' id-dar u ma joħroġx jitkellem imma jekk lanqas min hu lest li joħroġ u jitkellem - naf li dawn il-laqgħat qed ikunu suċċess għax in-nies qed joħorġu jitkellmu - we don't reach out for them u nisimgħuhom, naħseb li jkollna ħolqa importanti nieqsa għax ma nkunux qegħdin nisimgħu lil min l-iktar li għandu bżonn jitkellem.

Huwa minnu wkoll li forsi ma tkunx qed tisma' lil kulħadd imma huwa impossibbli li tisma' lil kulħadd.

Almenu min iħoss li għandu xi ħaġa xi jgħid mhux se jkun qed iħossu li ma setax jitkellem għax se jkollu fejn imur u jitkellem.

Napprezza ħafna dan il-ġest u I look forward li jkollna dan ir-rapport.

DR YANA MINTOFF BLAND: L-ewwel nett ma naqbilx li għandna bżonn li dejjem ngħixu b'daqstant faqar!

Naħseb li għalissa l-problema hija kbira wisq u hija kkomplikata u għalhekk hemm bżonn li ningħaqdu flimkien ħalli naraw x'nistgħu nagħmlu biex innaqqsu din il-problema.

Nemmen li m'għandniex bżonn naraw daqstant tbatija u t-tbatija hemm qiegħda.

Naqbel li hemm l-abbuż u għandna sezzjoni fil-Ministeru tagħna stess li hija attiva ħafna fuq dawn l-affarijiet.

Hawnhekk qiegħda nirriferi għall-benefits fraud, li jkolli nammetti lanqas kont naf li teżisti.

Dawn in-nies verament jaħdmu u jieħdu ħsieb flus il-poplu u napprezza x-xogħol tagħhom.

Nemmen li bil-Whistle Blower's Act se jkun hemm aktar nies li ma jibqgħux jibżgħu joħorġu jgħidu fejn hemm l-abbuż.

Jiena nara li l-abbuż qiegħed f'kull livell tal-ħajja.

F'kull inħawi u f'kull klassi hemm dawk il-ħallelin imma naħseb li b'dawk iż-żewġ passi, jiġifieri tal-benefits fraud u b'tal-Whistle Blower's Act, se naslu aħjar biex nindirizzaw din il-problema.

Is-suġġerimenti tagħkom napprezzahom ħafna.

Dik il-kwestjoni tal-benefits u l-inċentivi biex toħroġ taħdem huma marbutin ħafna ma' xulxin.

U għalhekk nitlobkom biex taħsbu dwarha għax mhijiex sempliċi biex naslu għas-soluzzjoni.

Hemm ħafna affarijiet oħra li jekk tridu tidħlu fihom miegħi napprezza ħafna.

Jiena nagħmel il-costings ta' kull miżura u jrid ikolli indicators tajbin għall-well being, jiġifieri hemm ħafna affarijiet fin-nofs u napprezza ħafna l-interess tagħkom u nispera li naħdmu flimkien.

Nirringrazzjakom.

THE CHAIRPERSON: Jiena nixtieq nirringrazzjak talli ġejt hawnhekk biex tagħmlilna din il-preżentazzjoni u tal-ħin li qiegħda tieħu fuq dan is-settur.

Min-naħa tagħna nistgħu ngħaddu mill-ewwel għall-ewwel item li għandna fuq l-aġenda u allura nkomplu niddiskutu s-suġġett tal-vjolenza domestika.

DISKUSSJONI DWAR IL-VJOLENZA DOMESTIKA

THE CHAIRPERSON: Il-mistiedna tagħna għal din id-diskussjoni hija Miss Elaine Compagno, li se tagħtina preżentazzjoni fuq il-vjolenza domestika.

Ma' Miss Compagno nixtieq niskuża ruħi tad-darba l-oħra imma kellna l-kwestjoni tal-immigranti irregolari, u allura bejn id-diskorsi tal-Prim Ministru u tal-Kap tal-Oppożizzjoni ma rnexxilniex inlaqqgħu l-Kumitat.

Nirringrazzjak tal-paċenzja kbira li ħadt bina llum ukoll għax diskussjoni li suppost ħadet nofs siegħa ħadet siegħa u nofs imma ma stajtx inwaqqaf xi ħaġa f'nofsha.

Miss Compagno ġejja mill-grupp SOAR li huwa "Domestic Violence Support and Advocacy Group" u se tagħtina preżentazzjoni dwar l-esperjenzi ta' nies differenti li għaddew minn din iċ-ċirkostanza.

MISS ELAINE COMPAGNO: Nirringrazzjakom talli stedintuni.

Ma nafx jekk irridx nitkellem bilfors bil-Malti jew inkella nistax naqleb bl-Ingliż minħabba li l-preżentazzjoni qiegħda bl-Ingliż.

THE CHAIRPERSON: Tista' titkellem b'liema lingwa trid għax it-tnejn li huma nużawhom hawnhekk.

Issa qabel tibda nixtieq nispjegalek x'kien l-għan tagħna tal-istedina li għamilnilek.

Bħalissa qegħdin nistiednu nies li għandhom x'jaqsmu mal-vittmi tal-vjolenza domestika u qegħdin nistiednu wkoll lill-vittmi nfushom.

Imbagħad wara li nisimgħu lil dawn in-nies se nistiednu wkoll lill-istituzzjonijiet li għandhom x'jaqsmu mal-issues relatati mal-vjolenza domestika.

Ir-raġuni hi li nisimgħu ħafna lmenti min-naħa tal-vittmi għax ma jkunux qegħdin jinqdew tajjeb mill-istituzzjonijiet u għalina din hija ta' concern kbira.

Nafu li l-vjolenza domestika qiegħda tikber.

Ma xtaqtx li nkomplu noqogħdu biss fuq l-istudji dwar il-vjolenza domestika għax minn dawn għandna diġa' u għalhekk jiena xtaqt li mmorru pass oltre billi naraw kif nistgħu naqdu lill-vittmi tal-vjolenza domestika aħjar milli qegħdin jinqdew bħalissa.

Xi ħaġa li dejjem nagħmel enfasi fuqha f'dan il-Kumitat hi li aħna ma jinteressaniex min kien fil-gvern jew min hu fil-gvern bħalissa.

Mhijiex dik il-concern tagħna.

Il-concern tagħna hija kif se ntejbu s-sistema biex minn issa 'l quddiem inkunu aħjar.

L-issues diretti tagħna mhumiex marbutin ma' x'inhi l-vjolenza domestika imma huma marbutin mal-esperjenzi tal-vittmi meta dawn jiġu biex jużaw l-istituzzjonijiet tagħna.

U huwa proprju hemmhekk fejn nixtiequk li tgħinna ftit.

MISS ELAINE COMPAGNO: Mela se nibda billi nispjega x'inhu s-SOAR u x'nagħmlu bħala grupp;

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ROBERT CUTAJAR: Xtaqt insemmi xi ħaġa li esperjenzajtha ftit tal-ġranet ilu.

Naf omm li għaddejja mill-proċess ta' separazzjoni u qed nistaqsi għax f'dan il-mument forsi jista' jkun hemm xi tibdil fil-liġi.

Mela din l-omm titla' l-Qorti fuq il-każ tagħha u f'żewġ okkażjonijiet il-pulizija li kellu jippreżenta r-rapport li kien sar f'għassa, baqa' ma telax.

Issa dan li qed ngħid m'għandu x'jaqsam xejn mal-politika.

Issa apparti l-ispiża finanzjarja li qed ikollha tgħaddi minnha din il-mara, fejn l-avukat se jeħodlok madwar €40, għandek l-issue taż-żmien ukoll għax din il-kawża ġiet diferita.

F'dan il-każ partikolari l-pulizija ma telax f'żewġ okkażjonijiet u dan huwa uffiċjal pubbliku.

Issa l-maġistrat tefa' l-każ għal Ottubru.

Allura f'każijiet bħal dawn il-liġi ma tissalvagwardjax l-interessi tal-vittma?

Il-liġi ta' Malta x'benefiċċji tagħti f'każ bħal dan?

THE CHAIRPERSON: Ħa nwieġbek fil-qosor.

M'hemmx kumpens għall-vittma f'dan il-każ u anke jekk forsi l-perpetrator ma jkunx tela'.

Il-perpetrator jista' jingħata multa għax ma jkunx tela', dejjem jekk ikun innotifikat.

U n-notifiki huma problema minnhom infushom għax ħafna drabi jipprovaw ifittxu lill-perpetrator biex jagħtuh in-notifika u jibqgħu ma jsibuhx.

Issa jekk ma jsibuhx, il-vittma titla' l-Qorti xorta waħda għax ħadd ma jgħidilha li lill-perpetrator ma sabuhx!

Mela titla' hemmhekk u taħli nofs ġurnata għalxejn.

U dan lanqas multa ma jeħel u jkollok terġa' tmur darb'oħra.

L-istess ħaġa meta ma jkunx jista' jitla' il-pulizija.

Biex inkun fair f'każ fejn pulizija ma jkunx jista' jitla' il-Qorti, jista' imur pulizija ieħor minfloku imma ġieli ma jiġrix hekk ukoll.

Il-problema hi li l-vittma, f'dan ix-xenarju kollu, ma tkunx ikkumpensata.

U dawn huma l-problemi li qed naraw aħna.

MISS ELAINE COMPAGNO: Dawn is-slides li qed taraw hawnhekk u li għandhom il-font bir-roża huma l-vuċijiet tal-membri tagħna, li huma l-vittmi ta' vjolenza domestika.

Waqt il-group therapy jiena nkun qed nieħu n-noti u dawn l-affarijiet joħorġu meta nkunu qegħdin niddiskutu ċerti aspetti.

Rigward l-aspett legali għandna dawn il-kummenti;

Il-biżgħa hija l-akbar ostaklu.

Irridu naraw li meta jittieħdu ċerti deċiżjonijiet, dawn ikunu realistiċi.

Fil-fatt, meta din il-mara tmur id-dar u r-raġel xorta waħda għandu aċċess għad-dar avolja tkun marret il-Qorti u spjegat dak kollu li ġara bejniethom u turi l-biża' tagħha.… Issa ħa ngħaddi għat-tieni punt li huwa fuq il-pulizija.

Dan huwa s-suġġett favorit tiegħi!

For the record jiena sibt pulizija li għeni ħafna imma nisma' ħafna stejjer fuq rapporti that have gone wrong.

"Reports that are lacking in detail"; meta ma jkollokx rapporti li għandhom id-dettalji kollha jkissrulek il-każ kollu.

Ilni ħames snin nisma' nies jgħiduli biex ma nitkellmux quddiem it-tfal.

Mela jiena noqgħod attenta xi ngħid quddiem it-tfal imma mbagħad irrid immur l-għassa u ngħid dak kollu li ġara fid-dettal li jridu fir-rapport quddiem it-tfal!

Irid ikun hemm x'imkien ieħor fejn isir ir-rapport.

Anke jekk jidħol xi ħadd jirreġistra dakinhar se jisma' dak kollu li qiegħda ngħid jien fuq x'għamilli r-raġel and this is degrading and undignifying.

"Lack of sensitivity from some policemen"; naf li l-pulizija għandhom it-training u li dawn imorru għall-korsijiet apposta imma naf ukoll li dawk l-għaxra li jkollok fuq quddiem jagħtu kas filwaqt li l-20 l-oħra li jkollok fuq wara jilagħbu bil-mobile jkunu!

THE CHAIRPERSON: Skużani ftit ħalli nistaqsik xi ħaġa.

Meta tiġi ffaċċjata bi problema mal-pulizija u inti - anke aħna konna tkellimna fuqha ma' Dr Roberta Lepre proprju l-ġimgħa l-oħra – l-first port of call tiegħek huma proprju l-pulizija għax jien inħoss li dak huwa l-post fejn wieħed jista' jgħinek, – issa ma rridx naqbad mal-pulizija hawnhekk – hemmhekk l-affarijiet se jieqfu għal kollox.

Issa meta qiegħda tgħidli lack of sensitivity from some policemen, inti jew forsi ħaddieħor mill-vittmi qalulek b'xi stejjer partikolari li lilna tista' tinformana bihom?

MISS ELAINE COMPAGNO: Iva u dawn l-istejjer qegħdin fl-islide li jmiss.

"No or little information offered by police on duty about the process"; inħoss li l-informazzjoni mingħand il-pulizija ma tingħatax.

Jekk ir-raġel għadu kemm tak xebgħa jew għadu kif heddek b'arma tan-nar jew xi ħaġa oħra u inti tmur l-għassa biex tgħidilhom x'ġara, ovvjament għandek ċertu biża' fuqek u ma tafx x'se jiġri.

Imma l-pulizija kulma jgħidulek hu biex tmur tkellem lill-avukat tiegħek!

Allura l-pulizija lili ma jistax jagħtini l-informazzjoni on what is going to happen next?

We are afraid u dak il-ħin lanqas tkun taf x'inti tagħmel.

Mela l-pulizija għandu jkun a point of information.

Naturalment dan mhux se jagħtik parir legali imma għandu jgħidlek x'se jiġri mir-rapport, jekk humiex se jċemplu lir-raġel u jekk humiex se jħalluh imur lura d-dar miegħek.

We need to know these things ħalli sakemm iċemplu lir-raġel inti tilħaq tmur id-dar tippakkja l-ħwejjeġ u titlaq 'il barra.

U mhux mingħalik li se jżommuh u mbagħad issibu ma' wiċċek!

Illum smajt każ fejn mara rrapportat lir-raġel u talbet biex dan ineħħi l-armi mid-dar peress li kellu s-snieter imma meta ċemplu lill-perpetrator u dan mar l-għassa within the next shift, sab pulizija li huwa ħabib kbir tiegħu u l-pulizija ċempel lill-mara u qalilha li m'hemmx għalfejn li r-raġel tagħha jneħħi l-armi mid-dar għax mhux se jużahom!

Dawn huma r-risposti li ħadu wħud mill-vittmi mingħand il-pulizija;

Din hija storja ta' perpetrator li kellu ċ-ċavetta imma mhux suppost li kien jgħix f'dik id-dar.

Kellu xi sustanza fuqu li qabad u telaqha fuq il-komodina tas-sodda u din il-mara ċemplet lill-pulizija.

Il-pulizija lanqas riedu jmorru jaraw għax ma kienx każ ta' vjolenza domestika imma l-mara baqgħet tinsisti u għalhekk il-pulizija marru and they completely disregarded everything!

Hemm ħafna stejjer oħra.

Każ klassiku huwa fejn il-vittma tiġi mgħajjra, the perpetrator is being verbally and psychologically abusive over time, qed ikisser l-affarijiet, jagħtiha xi daqqtejn ukoll, iċarrtilha wiċċha, u hi f'ħin minnhom issabbat il-keyboard fuq il-mejda.

Mela l-pulizija jagħmlu rapport kontrih u wara jagħmlu rapport kontra l-mara talli kissret keyboard!

Darb'oħra r-raġel se joqgħod ibeżżagħha li issa dak li jkun kisser se jwaħħal fiha u ħafna affarijiet bħal dawn.

Jekk l-affarijiet se jibqgħu sejrin hekk din mhux se tirrapporta.

Każ ieħor kien ta' mara li għamlet rapport u l-pulizija marru d-dar imma nzerta li dan il-pulizija kien jaf lir-raġel tagħha.

U allura minflok ħadilha r-rapport dar fuqha u qalilha; "U ejja, issa morru orqdu u rranġaw dawn l-affarijiet fis-sodda!"

It-tielet punt huwa dak finanzjarju.

Ftit ilu kontu qed titkellmu fuq iċ-child care u jien nista' ngħid, kemm mill-esperjenza tiegħi u kemm mill-esperjenza ta' sħabi, li ċ-childcare is not an option.

B'paga waħda trid tgħajjex lilek u lit-tfal, trid tħallas il-kera u trid tħallas il-kontijiet.

Kemm ħa jifdallek minn paga waħda biex titfa' tliet itfal ġo childcare?

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Allura nies bħalek mhumiex intitolati għal sussidju jew għal xi tip ta' għajnuna ta' childcare?

Jien għandi l-impressjoni li teżisti din l-għajnuna?

MISS ELAINE COMPAGNO: Sentejn ilu, meta tkellimt mal-FES kienu qaluli li kien hemm skema imma minħabba li ma kienx hemm biżżejjed nies li applikaw għaliha, they dropped it.

Madanakollu jiena bqajt ninsisti u ninsisti u li ġara kien hemm ċertu waħda Ruth Baldacchino fuq l-FES that I happened to know her.

Ma kontx naf li taħdem hemm; u jiena tfaħt qalbi magħha u għidtilha li dawn iridu jagħmlu xi ħaġa u jbiddlu s-sistema.

U minn hawn u minn hemm, ma nafx kif, aċċettat li jien inkun nista' nibgħat lit-tfal tiegħi b'xejn.

Imma l-FES is quite restrictive, anke fejn jidħlu ħinijiet.

Dawn iżommu t-tfal sal-5.00 p.m. jew sal-5.30 p.m. u jien qiegħda nistudja l-Università - liema opportunità ma stajtx neħohda mar-raġel - u l-kors tiegħi jibda fil-5.30 p.m. u jispiċċa fit-8.30 p.m. So I'm stuck!

Jekk jien, min qed jeħodli ħsieb it-tfal jimrad jew tmut, għax hija n-nanna tiegħi u llum għandha 80 sena, jien ma nafx x'se nagħmel!

Lanqas jeżisti childcare dak il-ħinijiet.

Jien naf b'każ ta' raġel li huwa single parent who cannot afford childcare!

Ktibna lill-FES u lanqas biss irċevejna risposta!

THE CHAIRPERSON: L-Onor.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Jien nixtieq nistaqsi xi ħaġa.

Min-naħa tiegħi naf ħafna pulizija li jagħmlu xogħolhom imma dawn il-każijiet jinkwetawni ħafna għax meta jkollok grupp kbir ta' ħaddiema se ssib minn kollox.

Anke forsi dawn mhumiex daqshekk imħarrġa fuq kif għandhom jindirizzaw dawn is-sitwazzjonijiet, intom kellkom laqgħat mal-Kummissarju biex tispjegawlu dawn il-każijiet?

Issuġġerejtu x'tip ta' taħriġ għandhom bżonn dawn il-pulizija?

U jekk iva, x'kienu r-riżultati wara dawn il-laqgħat?

MISS ELAINE COMPAGNO: Ix-xahar li għadda ltqajna mas-Supretendent Paul Vassallo, li qiegħed fuq il-Vice Squad.

Is-Supretendent Vassallo ltaqa' magħna u mas-survivors u s-survivors waddbu ħafna weġgħat u lmenti li kellhom u hu semagħna.

Kellna laqgħa miegħu wkoll fejn tkellimna fuq il-mod ta' kif isir ir-rapport.

Dawn għandhom sistema li meta vittma tmur l-għassa biex tagħmel ir-rapport jista' ikun hemm ċertu tip ta' abbuż.

Aħna nħossu li dik tista' tiġi rranġata biex tirrifletti aħjar dak li jkun seħħ.

We are working with them però fejn jidħol taħriġ ma tkellimniex.

Għadna ma wasalniex s'hemm.

Żgur li se nerġgħu niltaqgħu mal-Ispettur Vassallo.

THE CHAIRPERSON: Hawnhekk nixtieq nieħu l-opportunità sabiex pubblikament ngħid li s-Supretendent Vassallo huwa wieħed minn dawk in-nies li meta kelli bżonn tani l-għajnuna tiegħu u dejjem kien lest li jisma' u li jagħmel xi ħaġa.

Hawnhekk nitkellmu fuq ħafna problemi imma nixtieq ngħid li din il-persuna, meta l-iktar li kelli bżonn l-għajnuna għal klijent partikolari, he was sensitive to the issue.

Naħseb li huwa importanti li ġie jkellimkom u din xtaqt niċċaraha biex ma naħsbux li hawnhekk ingergru biss.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Fejn huwa ħażin dejjem inkun nixtieq li nirranġawh.

Naħseb li jkun hemm ħafna ċirkostanzi fejn bniedem jasal biex iġib ruħu bil-mod ta' kif iġib ruħu.

Illum, meta qegħdin nitkellmu f'era ta' multidisciplinary teams, ma taħsbux li dawn il-każijiet għandu jkun hemm multidisciplinary team biex jindirizzahom?

Il-pulizija huwa the right place bħala pulizija waħdu fejn inti tmur bil-każ tiegħek?

Jew inkella tipproponu sitwazzjonijiet oħra?

Tajjeb li intom tipproponu dawn l-affarijiet.

Għand min qegħdin twassluhom il-proposti tagħkom?

Għandkom xi strateġija?

MISS ELAINE COMPAGNO: Il-punt li qed tagħmel huwa tajjeb ħafna.

Meta nkunu qed nagħmlu d-diskussjonijiet bejnietna dejjem naqblu li r-rapport m'għandux isir fl-għassa imma f'post apposta fejn ikun hemm social worker on duty u jkollok nies imħarrġa f'dawn il-każijiet, jiġifieri li jkollok a multidisciplinary team.

Anke li jkollok tabib huwa tajjeb.

Pereżempju huwa innaċċettabbli li you just have been raped, tmur l-għassa u għax jarawk titbissem jew whatever, ma jemmnukx because of your body language!

Allura nħossu li iva, għandna bżonn li jkun hemm grupp ta' esperti f'post wieħed.

Issa jekk tmurx l-għassa u l-għassa jwassluk f'dak il-post hija irrelevanti.

Aħna tkellimna mas-Supretendet Vassallo u maċ-Chairperson Joanna Xuereb tad-Domestic Violence Commission fuq din il-kwestjoni.

Naf li kien hemm xi affarijiet oħra in the pipeline li għandhom x'jaqsmu ma' ċerta convention imma ma nafx fejn waslu.

THE CHAIRPERSON: Bħalissa fil-Kunsill tal-Ewropa – li jien nattendi dawn il-laqgħat - qegħdin jenfasizzaw ħafna fuq l-Istabul Convention.

Fil-fatt aħna qegħdin nipprovaw niġu in line magħha u kien hemm ukoll suġġerimenti dwar liema liġijiet jonqosna ntejbu.

U se jkun hemm ukoll private member's bill sabiex niġu in line ma' dik il-Konvenzjoni.

Din ovvjament għandha x'taqsam mal-vjolenza kontra n-nisa.

Jien ukoll ilni ħafna nagħmel din il-proposta li qegħdin tagħmlu intom ħalli jkun hemm a specialised police unit.

Dan il-unit m'hemmx għalfejn li jkun hemm f'kull għassa imma forsi jkollna tlieta f'Malta u waħda f'Għawdex.

Trid tkun magħmula minn nies li jkunu totalment dedikati fuq l-affarijiet li għandhom x'jaqsmu mal-familja.

MISS ELAINE COMPAGNO: Grazzi.

Mela ħalli nkompli bil-punti li għandna f'din il-preżentazzjoni;

Inti tista' tagħżel li ma tmurx id-dar u ma tmurx taħdem u ddaħħal €400 fix-xahar f'benefiċċji mingħand il-Gvern jew inkella toħroġ taħdem part time għax ma tistax taħdem aktar sigħat minħabba t-tfal u ddaħħal xorta waħda €400.

Mela allura se tibqa' fejn qiegħda.

Dan il-punt tqajjem fid-diskussjoni li kellkom aktar qabel.

THE CHAIRPERSON: Meta qed tgħid grants u subsidies, għandek xi ħaġa partikolari f'moħħok?

Pereżempju s-sussidju tal-kera għandek fee biex tapplika.

Inti ma tistax tlaħħaq mal-kera u trid issib il-flus biex tħallas għall-applikazzjoni u mbagħad, trid tħallas il-kera xorta waħda - naħseb li jilħqu jgħaddu erba' xhur jew aktar qabel ma tingħata s-sussidju – biex imbagħad wara tieħu l-flus li jkunu ssussidjati mingħand il-Gvern.

THE CHAIRPERSON: Mela jekk dan is-sussidju jkun japplika għalik, ma tieħdux mill-ewwel imma tieħdu b'lura.

Issa jista' ma jkollokx flus biex tħallsu in the first place!

ANTHONY AGIUS DECELIS: Ħalli nagħmel mistoqsija forsi daqsxejn taħt iċ-ċintorin; intom konxji ta' kemm hawn min jipprova jagħtikom image ħażina u jitkellem fuq l-abbużi li jsiru mill-benefiċċji soċjali u minn benefiċċji oħra.

Intom kemm qegħdin taħdmu biex verament tidentifikaw min qiegħed jabbuża biex min verament ħaqqu jieħu, ikun jista' jieħu l-benefiċċji kollha?

MISS ELAINE COMPAGNO: Ma nistax ngħidlek għax tant għandna fuq xiex niffokaw li ma nistgħux noqogħdu niffokaw fuq min qed jabbuża.

Mhux qed ngħidlek li mhijiex problema tagħna imma naħseb li hija problema ta' ħaddieħor.

ANTHONY AGIUS DECELIS: Taf kemm huwa importanti l-image llum.

Issa jkun hemm dawk li huma innoċenti u li jkollhom bżonn l-għajnuna imma ssib lil min jipprova jagħti label lil kulħadd u jibda jgħid li għandna ħafna single mothers li qegħdin jabbużaw mis-sistema jew inkella jgħidlek li huwa lest li jaċċetta mara li tgħid li ma tafx min hu l-missier tat-tarbija tagħha imma mhux meta tgħid li ma tafx min hu l-missier tal-erbat itfal tagħha!

Taf kif isiru dawn l-affarijiet u din is-sitwazzjoni tinkwetani.

Min veru għandu bżonn l-għajnuna jrid jiffaċċja dik il-label li jkunu waħħlu miegħu u naħseb li din hija sitwazzjoni nġusta doppjament.

Inġusta għax tkun qiegħed verament fil-problema u nġusta għax trid taffaċċja din is-sitwazzjoni.

U naħseb li għandkom tagħtu kas sabiex l-image tagħkom tiġi purifikata.

Naħseb li ta' min taħlu ftit enerġija biex verament tagħmlu l-karti tagħkom fuq il-mejda u l-issues jiġu identifikati.

MISS ELAINE COMPAGNO: L-affari hija daqsxejn sensittiva.

Inti jista' jkollok vittmi ta' vjolenza li jkunu single mothers qabel ma saret il-vjolenza fuqhom.

Issa min jabbuża mill-benefiċċji nafu li huwa ħażin.

Pereżempju xi ħadd li huwa well-off jieħu l-benefiċċji u aħna qegħdin rock bottom, il-flus mhux qed iservuna because the coffers are emptying out.

We feel it u nafu li hija xi ħaġa nġusta.

Fil-fatt fil-preżentazzjoni hemm rimarka aktar 'il quddiem fuq kif tara nies imorrulek għall-ikel tal-Ewropa b'karozza Mercedes!

Tħossha!

Jien ngħix il-Marsa u nara nies jaħdmu llegalment.

Pereżempju jien naf li l-karozza tiegħi jiġrilha l-ħsara darbtejn f'xahar u ħaddieħor li ilu jaħdem illegalment sena għandu karozza ħafna aħjar minn tiegħi and you start wondering how just is the world or how just is our country!

Però fl-istess ħin, aħna tant aħna mdorrijin bil-labels li you have to rise above them!

Tant ningħataw timbri li..… Aħna mhux fuq il-labels li naqilgħu rridu ninkwetaw, anzi we have to point out li dak li ġara lilna mhuwiex tort tagħna imma tort ta' ħaddieħor.

Irridu nneħħu l-focus minn fuq il-vittma u nifgħuha fuq il-perpetrator għax huma li qed jagħmlu l-azzjoni ħażina.

THE CHAIRPERSON: Bażikament jiena naħseb li intom għandkom tiffokaw fuq il-problema tagħkom.

Veru li din hija problema li tolqotkom imma hemm l-awtoritajiet li għandhom jieħdu ħsiebhom dawn.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Fil-fatt jiena kont se ngħid l-istess ħaġa imma se nespandiha ftit.

Naħseb li r-responsabilità hija tagħna bħala soċjetà u mhux tal-vittmi li għandhom pataflun ta' affarijiet fuq xiex jinkwetaw.

L-aħħar ħaġa li jkollhom f'moħħhom hija kif se jiġu ġġudikati.

Jiena naħseb li hija responsabilità tagħna bħala soċjetà u mhux tagħkom li naraw dawn l-affarijiet.

MISS ELAINE COMPAGNO: Hawnhekk tistgħu taraw eżempju ieħor;

Naf li hemm xi ftit sigħat fil-ġimgħa li inti tista' taħdem imma dawn huma ftit wisq.

Li kieku kien hemm sistema fejn in-nies ma jibqgħux jiddependu fuq il-benefiċċji għax ikun aktar jaqblilhom li joħorġu jaħdmu.… Għax jekk jien kull ma nista' naħdem huwa 20 siegħa fil-ġimgħa, m'iniex se mmur naħdem imma nibqa' id-dar.

Issa fil-verità b'€400 m'intix se tgħix u jekk ir-raġel ma jagħtikx il-manteniment, li din tista' tkun miżerja, - fejn qed nitkellmu fuq €200 - inti m'intix se tgħix!

THE CHAIRPERSON: Ħafna drabi, f'separazzjonijiet bonarji, li nista' ngħid li nara mhux ħażin minnhom, il-mara tkun lesta li taċċetta li ma tieħux il-manteniment mingħand ir-raġel għax inkella tispiċċa ma tagħmilx separazzjoni bonorja u jkollha toqgħod titla' il-Qorti.

Mela din taċċetta li l-manteniment jeħduh it-tfal biss u hi tibqa' b'xejn.

Ħafna drabi jkun hemm dawk il-ftit flus li mhumiex ħafna għax hawn Malta m'għandniex sistema li tikkomputa kemm tieħu skont kemm għandek paga.

Il-bar tagħna hi skont kemm għandu bżonn min għandu jieħu u skont kemm jista' jagħti min għandu jagħti.

M'hemmx rigla li nimxu magħha u allura l-porzjon li suppost imiss lilha lanqas tieħdu għax inkella taf li se tispiċċa l-Qorti u tagħmel xi tmien snin biex tieħu s-separazzjoni!

MISS ELAINE COMPAGNO: Barra minn hekk, fejn jidħol l-abbuż il-problemi f'separazzjoni se jimmultiplikaw bosta drabi għax ir-raġel għandu l-poter u l-kontroll fuq kollox!

U allura x'ħin il-mara se tmur quddiem il-medjatur se ddur fuq ir-raġel u se tgħidlu li jista' jieħu kollox minbarra t-tfal.

Hekk se tgħidlu!

"Ħu d-dar u ħu kollox imma ħallili t-tfal.".

Barra minn hekk, jekk il-perpetrator jieqaf jaħdem, mhu se jagħtik xejn aktar.

Jien iltqajt ma' avukati li qaluli li għandi nagħmel hekk, hekk u hekk!

Dan jekk jitlaqlek mill-pajjiż jew jekk imur fuq l-unemployment benefits mhux se jagħtik sold!

Il-punt li jmiss huwa dak tal-Housing fejn qed ngħidu hekk;

Huwa nġust ħafna li din il-mara, bla dħul ta' xejn, trid tmur ġox-shelter u ma tafx x'se jiġri minnha meta r-raġel għandu d-dħul kollu, għandu l-impjieg u qiegħed paxxut id-dar!

Il-mara titlaq mid-dar għax qiegħda tibża' għall-ħajjitha u wara sitt xhur jew.…

THE CHAIRPERSON: Ir-regola hi li jekk inti jkollok dar matrimonjali – jew mhijiex imma f'dan il-każ hija dar matrimonjali – u tiġi biex tbiegħha, jekk tkun ilek toqgħod fiha tliet snin, ma tħallasx il-capital gains tax.

U dik hija xi ħaġa tajba.

Il-problema li tinqala' hu meta l-mara titlaq mid-dar.

Jiġifieri din tkun ilha tliet snin toqgħod f'din id-dar u jkun ilha aktar minn sena li telqet, f'dak il-każ trid tħallas il-capital gains tax.

U trid tħallas din it-taxxa l-mara biss!

Il-porzjon tar-raġel ma jħallashiex għax hu jkun baqa' jgħix fid-dar, jiġifieri jkun ilu iktar minn tliet snin joqgħod hemm imma m'ilux sena li telaq minnha.

Din hija xi ħaġa nġusta ħafna u hawnhekk naqbel miegħek.

MISS ELAINE COMPAGNO: Issa dawn huma l-vuċijiet tal-vittmi;

Aħna għandna membri deħlin u ħerġin mix-shelters għax m'hemmx soluzzjoni oħra għalihom.

Dawn imorru lura d-dar, terġa' tinqala' sitwazzjoni oħra u ma jkollhomx għażla oħra ħlief li jitilqu mid-dar u jerġgħu jispiċċaw f'shelter.

Imbagħad wara li jgħaddi l-ħin terġa' tmur id-dar għax ma jkollhiex fejn tmur.

Vera li mn'alla jkunu x-shelters imma dawn huma temporanji.

Għandna bżonn is-soluzzjonijiet u għandna bżonnhom issa!

Il-punt li jmiss huwa fuq it-tfal u hawnhekk qed ngħidu hekk;

Hawnhekk qiegħda nirriferi għat-terapija li joffru tal-Appoġġ.

U tal-flus se nerġa' nirrepetiha għax qatt ma nirrepetiha biżżejjed.

Mara li titlaq minn relazzjoni vjolenti, ħafna drabi ma jkollhiex penny fuqha!

Jien naraha spiss ħafna din b'mod personali, fejn il-missier suppost li jiġi għat-tfal imma jibqa' ma jiġix.

Din hija opportunità oħra biex ikollu poter u kontroll!

And he can do this by harassing, stalking, money u billi ma jmurx għat-tfal meta suppost imur għalihom jew inkella jittardja biex imur għalihom.

Għalkemm nista' nifhem il-punt tiegħek għax hija xi ħaġa irritanti għall-aħħar u nismagħha kemm-il darba, u hija xi ħaġa li psikoloġikament taffettwa lit-tfal, però ma naħsibx li huwa fl-aħjar interess tat-tfal li ġġiegħel lill-missier li ma jridx jiġi għat-tfal tiegħu, li jkollu jiġi xorta waħda.

Naħseb li hemmhekk m'intix qed issolvi l-problema imma qiegħda titfa' l-problema minn fuq l-omm għal fuq it-tfal.

Dawn se jkunu qegħdin ma' missier li kien għalih ma jmurx għalihom.

Allura naħseb li s-soluzzjoni għal din il-kwestjoni mhijiex li ġġiegħel lill-missier imur għat-tfal imma li jekk hemm bżonn, tneħħilu l-aċċess ħalli t-tfal mhux joqogħdu jistennewh għal xejn.

Imma mhux iġġiegħel lill-missier jew lill-omm, skond x'ikun il-każ, biex imur għat-tfal meta ma jridx imur għalihom.

L-Onor.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Jiġifieri jekk missier ma jonorax l-aċċess għat-tfal, ma jiġix darba, darbtejn, m'hemmx limitu fejn inti tgħid..…

THE CHAIRPERSON: L-ewwel nett dan mhuwiex reat.

Jekk ma jagħtix il-manteniment hemm penali kriminali imma jekk dan suppost ġie għat-tfal imma ma ġiex, ma jeżistux penali kriminali.

Imma naħseb li m'hemmx penali kriminali proprju biex aħna ma nġiegħlux nies jieħdu t-tfal ta' bilfors għax inkella hemmhekk se jbatu t-tfal.

Xorta naħseb li rridu nagħmlu xi ħaġa, avolja dejjem se tibqa' il-problema li rridu niftħu rikors.

U rikors iqum il-flus u jdum biex jibda jinstema'.

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Imma ladarba l-missier mhux qed juri interess fit-tfal - fl-aħħar mill-aħħar aħna se niġbru din l-informazzjoni u forsi nkunu nistgħu nagħmlu l-proposti tagħna – ma nistgħux noħorġu bi proposta fejn dan jitlef l-aċċess għat-tfal ladarba mhux qed juri....

THE CHAIRPERSON: Tista', u anke llum tista' tagħmel rikors biex huwa jitlef l-aċċess.

Issa kemm għandna policy li fil-fatt jitlef dak l-aċċess is questionable.

Imma tista' tagħmel rikors.

Il-problema hi li trid toqgħod tgħaddi mill-proċedura kollha, jiġifieri trid tagħmel rikors, ir-rikors irid jinstema', imbagħad x'ħin tagħmel ir-rikors irid jiġi nnotifikat lill-perpetrator u l-perpetrator irid jirrispondi..…

CLAUDETTE BUTTIGIEG: Li qiegħda ngħid jien hu - forsi hija ħmerija għax ma nifhimx fil-liġi – li jekk missier jew omm qed juru nuqqas ta' interess fit-tfal, il-liġi għandha tasal f'punt fejn tgħid li ladarba inti kellek tant ammont ta' żmien biex tara lit-tfal u m'għandekx raġuni valida għalfejn ma mortx tiġbor lit-tfal tiegħek, dak l-aċċess li kellek għat-tfal se jaqa'.

Imma mhux li l-vittmi jerġgħu jridu jidħlu fi spejjeż oħra.

THE CHAIRPERSON: Fil-fatt naħseb li trid tagħmel time frame għax li taqa' waħedha qisek qiegħda tieħu l-liġi f'idejk.

Huwa diffiċli li fil-liġi tgħid li jekk dan ma jiġix għat-tfal tliet darbiet awtomatikament jaqa' id-dritt tal-aċċess għax xi ħadd irid jipprova li kien hemm tliet darbiet validi li dan ma ġiex għalihom.

U allura dejjem se tispiċċa tidħol il-Qorti.

Però nammetti li waħda mir-rakkomandazzjonijiet li għandha toħroġ minn dan il-Kumitat hija proprju dik li jkollna framework ta' meta din issir.

Fin-nuqqas ta' framework, il-Qrati tagħna qegħdin iħalluhom jeħduhom xorta.

DR ELAINE BIRMINGHAM (Research Analyst): Li nistgħu nagħmlu hu li nipprovaw noħolqu sistema, bħal dik li hemm taċ-children and young persons advisorary board, li tirregola l-aċċess tat-tfal għall-ġenituri biex jekk dan juri li għal darba wara l-oħra wara l-oħra baqa' ma marx għat-tfal, l-aċċess jieqaf.

U jkun hemm xi tip ta' struttura fejn il-vittma ma jkollhiex għalfejn kull darba tagħmel rikors il-Qorti.

Imbagħad jekk ir-raġel iħoss li għandu raġuni valida għalfejn ma marx għat-tfal tiegħu darba wara l-oħra wara l-oħra, - għax hawnhekk mhux qed nitkellmu fuq li dan ma marx darba jew darbtejn għalihom - ikun jista' jagħmel rikors quddiem din l-istruttura, li mhux bilfors tkun il-Qorti, bħalma hemm l-istruttura tal-care orders, biex jerġa' jibda l-aċċess għat-tfal.

THE CHAIRPERSON: Li qed ngħid hu li meta tkun ħa tneħħi dritt - u dan huwa dritt - tal-aċċess lill-missier, huwa diffiċli li arbitrarjament ikun hemm xi ħadd minnhom it-tnejn li jiddeċiedi jekk dawk it-tliet darbiet, erba' darbiet, kienux validly or not validly li ma marx.

Allura dik se tkun daqxejn żgħira diffiċli.

Imma naħseb li meta se nkunu qegħdin nagħmlu r-rakkomandazzjonijiet tagħna, ikun tajjeb li nidħlu fiha.

Ma nafx kemm fadallek minn din il-preżentazzjoni but we need to wrap it up.

Fil-faż nitolbok tħallilna l-preżentazzjoni tiegħek biex inkunu nistgħu narawha bil-kwiet għax se jkollna nieqfu minħabba li fil-Plenarja se jittieħed il-vot u allura l-Kamra tingħalaq.

Bħala Kumitat nixtiequ nibdew nagħmlu żjajjar lill-vittmi f'dawn ix-shelters biex inkellmu lilhom direttament u b'hekk, bħalma għamiltu mas-Supretendent Vassallo, you dish out whatever you need to dish out!

Din l-istedina hija miftuħa għalikom ukoll u nieħu pjaċir jekk tilqgħuha.

Nistgħu niġu xi darba nagħmlu żjara ħalli jkollna kuntatt dirett mal-vittmi.

Fl-aħħarnett nixtieq ngħidlek li din il-preżentazzjoni kienet interessantissima u very much to the point.

MISS ELAINE COMPAGNO: Grazzi talli ħadtu l-paċenzja li tisimgħuni.

Ma fadalx ħafna fuq l-islide u bażikament dak li fadal huma l-kummenti tal-vittmi.

Għaldaqstant tkun interessanti ħafna jekk tarawha ftit.

Jiena ġejt hawnhekk biex nitkellem fuq l-ostakli u wieħed mill-ikbar ostakli huwa meta nitħallew fil-biża'.

Nirringrazzjakom.

THE CHAIRPERSON: Grazzi Miss Compagno tal-preżentazzjoni tiegħek għax kienet interessanti ħafna.

Nixtieq li meta niltaqgħu magħkom inkomplu din id-diskussjoni.

Nista' nassigurak li dan il-Kumitat huwa sensittiv għall-issues tal-vittmi tal-vjolenza domestika u r-relazzjoni tagħhom mal-istituzzjonijiet.

U kien proprju għalhekk li għażilna dan bħala l-ewwel suġġett li qed niddiskutu fuqu bħala Kumitat ġdid.

Nerġgħu narawk.

Grazzi.

Dan il-Kumitat se jerġa' jiltaqa' at a later date.

Infakkarkom biss li għada filgħodu għandna laqgħa informali mal-vittmi ta' Dar Qalb ta' Ġesù.

Grazzi.

Fit-8.50 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata aktar tard.

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees soc