(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 118

L-Erbgħa 09 ta' Novembru, 2011

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 118

L-Erbgħa 09 ta' Novembru, 2011

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-07:30 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nr.

116 li saret nhar it-Tlieta 1 ta' Novembru 2011 ġew konfermati.

THE CHAIRMAN (Onor. Edwin Vassallo): Qabel nibdew bid-diskussjoni tal-lum xtaqt nagħmel żewġ punti fil-qosor.

Se nitlob lir-research analyst tagħna sabiex tibgħat email lid-deputati rigward numru ta' laqgħat li jiena wegħedt li se nagħmel - bħala Chairperson ta' dan il-Kumitat - ma' numru ta' entitajiet li diġa' ġew jitkellmu magħna fuq żewġ suġġetti differenti.

Jiġifieri se jerġa' jkollna back to back meetings ma' dawk kollha li ġew ikellmuna fuq l-issue ta' Paceville peress li dawn kienu talbuna sabiex jiġu jkellmuna b'mod informali u mbagħad se niltaqgħu wkoll mal-awtoritajiet u entitajiet li se jiġu jkellmuna.

Jiena se nagħti siegħa lil kull entità.

Se nitlob lill-research analyst tagħmel pubbliku permezz ta' email nota bil-ħinijiet ta' dawn il-laqgħat ħalli jekk xi ħadd minnkom ikollu l-pjaċir jattendi jkun jista' jiġi.

Aħna xorta se nipprovaw nirrekordjaw dawk il-laqgħat biex imbagħad l-eżitu tagħhom ikunu parti mir-rapport li se npoġġi quddiemkom.

Dak se jkun ħin li fih se nkunu qegħdin nagħmlu r-riċerka magħhom.

Is-suġġett l-ieħor li se jkun marbut mal-issue tal-uniformijiet, fejn se jkollna żewġ laqgħat separati, kemm ma' uffiċjali min-naħa tal-Ministeru jew id-dipartiment tal-edukazzjoni kif ukoll ma' uffiċjali mill-awtorità tal-konsumatur.

U se jkollna wkoll siegħa mal-Ministeru u siegħa mal-awtorità tal-konsumatur.

Qed nagħmlu hekk biex insibu mezz kif quddiem dan il-Kumitat ir-research analyst tkun tista' ttella' r-rapport tagħha rigward l-eżitu ta' dawn id-diskussjonijiet.

Kif għedt dawn se jkunu laqgħat informali imma min minnkom jixtieq jattendi, jista' jagħmel dan bl-aktar mod liberu.

Dawn il-laqgħat se jsiru wara nofsinhar.

L-Onor.

CARMELO ABELA: Sur President, safejn naf jien għandna żewġ issues miftuħin għad-diskussjoni; waħda l-issue ta' Paceville u l-oħra tal-uniformijiet.

Issa aħna se nipprovaw nagħlqu dawn is-suġġetti billi jkollna laqgħa oħra formali tal-Kumitat qabel nieqfu għall-Milied jew le?

THE CHAIRMAN: Irridu naraw kif se tkun it-timetable tad-diskussjonijiet tal-Budget.

Li kont se nagħmel hu li noħolqu skeda ta' laqgħat informali ma' dawn l-awtoritajiet li diġa' ġew jitkellmu magħna hawnhekk.

Issa min minnkom jista' jiġi għal dawn il-laqgħat in camera, jista' jagħmel dan.

Jien se nieħu dan l-inkarigu bħala Chairperson u se nisma' x'inhuma l-proposti ta' dawn in-nies biex imbagħad, eventwalment, dak li jingħad f'dawn il-laqgħat, ir-research analyst tagħna tkun tista' tipprovdi l-proposti tagħhom fir-rapporti li se nħejju.

Jekk sa Diċembru ma nilħqux inlestu nkompluhom f'Jannar, hekk kif jerġa' jiftaħ il-Parlament ħalli nagħlqu dawn iż-żewġ rapporti kif ukoll ir-rapport fuq l-edukazzjoni tal-persuni b'diżabilità u l-familja.

JUSTYNE CARUANA: Dwar il-persuni b'diżabilità kelli kuntatt mal-President tal-Federazzjoni tal-Għaqdiet tal-Persuni b'Diżabilità Marthese Mugliett li tixtieq ħafna tiġi tiltaqa' mal-Kumitat u tagħmel preżentazzjoni.

Fid-dawl ukoll ta' dan ir-rapport li se nikkonkludu naħseb li jkun opportun li nagħmlu tali laqgħa u anke ma' għaqdiet oħrajn jekk ikunu jridu.

Nerġa' ngħid li din talbitni biex tiltaqa' mal-Kumitat.

THE CHAIRMAN: Onor. Caruana, naqbel mal-proposta tiegħek.

Din il-persuna kellmet ukoll lili u ssuġġerejtilha li niltaqgħu magħha hekk kif nibdew niddiskutu dan ir-rapport, fejn nistgħu nerġgħu nagħmlu kif konna għamilna fl-ewwel ċirkostanza meta konna stedinna lill-għaqdiet kollha tal-persuni li jaħdmu ma' persuni b'diżabilità biex qabel ma napprovaw dak ir-rapport inkunu erġajna kkonsultajna magħhom fuq il-proposti tagħna.

U allura nkunu nistgħu niltaqgħu magħhom qabel ma ngħaddu għall-proposti tagħna biex b'hekk ikollna l-aħjar mezz ta' konsultazzjoni u l-aħjar proposti possibbli.

Is-Segretarja tal-Kumitat qiegħda tgħidli li għandna ngħaddu biex napprovaw il-Minuti tal-laqgħa 117.

F'din il-laqgħa jiena ltqajt ma' Dr Adam Kosa li huwa l-ewwel Membru Parlamentari Ewropew nieqes mis-smiegħ u li huwa ċ-Chairperson tal-EP Disability Intergroup.

Inġibditli l-attenzjoni li din nistgħu nqisuha bħala laqgħa informali peress jien biss kont preżenti għaliha u allura l-Minuti nistgħu nneħħuhom u ma jibqgħux jidhru aktar bħala Minuti ta' laqgħa formali tal-Kumitat tal-Affarijiet Soċjali.

Naturalment nistgħu nirrapportawha bħala laqgħa li jiena kelli ma' dan il-Membru tal-Parlament Ewropew.

L-Onor.

CARMELO ABELA: Sur President, naqbel miegħek fuq dan il-punt.

Li xtaqt forsi nagħmel bħala suġġeriment hu li meta niġu biex nitkellmu fuq l-issue tad-diżabilità tagħtina rendikont ħafif ta' x'kien intqal f'dik il-laqgħa partikolari biex aħna nkunu nafu x'inhi l-isfera Ewropea fuq dan is-suġġett.

THE CHAIRMAN: Nitlob lis-Segretarja tagħna kif ukoll lir-Research Analyst sabiex jagħmlulna summary ta' dak li ntqal f'din il-laqgħa minn dan il-Membru Parlamentari Ewropew.

TQEGĦID TA' KARTI

THE CHAIRMAN: Se npoġġi fuq il-Mejda dawn id-dokumenti;

ANTHONY ZAMMIT: Sur President, naħseb li jkun interessanti li wieħed jaqrahom ftit u jekk ikun il-każ niddiskutuhom għax f'pajjiżna għandna problema bl-early school leavers.

THE CHAIRMAN: Dawn id-dokumenti waslu għandna fit-2 ta' Awwissu.

Ma nafx jekk ġewx mogħtija lilna biex nagħtu rendikont lura.

JUSTYNE CARUANA: It-tieni dokument huwa rilevanti ħafna għax qed naraw ir-rakkmandazzjonijiet.

THE CHAIRMAN: Sinjuri dawn id-dokumenti se jitpoġġew fuq il-Mejda u għalhekk kulħadd ikun jista' jarahom.

F'Jannar li ġej, meta se nkunu qegħdin nikkonkludu r-rapporti tagħna nkunu nistgħu nkomplu nżidu xi kummenti oħra li nkunu nistgħu nieħdu minn fuq din il-platform ta' dokumentazzjoni li ġiet mill-Kummissjoni Ewropea.

Għalhekk se nitlob lis-Segretarja tagħna sabiex tieħu ħsieb li tibagħtilkom kopja ta' dawn ir-rapporti ħalli tilħqu taqrawhom sakemm niġu biex nikkonkludu r-rapporti tagħna.

U issa nistgħu ngħaddu għas-suġġett tal-lum.

THE CHAIRMAN: Kif tistgħu taraw minn fuq l-aġenda tal-lum, issa għandna diskussjoni fuq l-edukazzjoni dwar is-saħħa sesswali u se jkollna preżentazzjoni mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni u mid-Dipartiment tas-Saħħa.

Kif kont qed ngħid id-diskussjoni hija fuq is-Sexual Health Policy u naf li hemm xi bidu ta' żvilupp f'dan il-qasam imma mhu se ngħid xejn aktar biex inħalli f'idejkom.

Kif tafu wħud minnkom, speċjalment is-Sinj.

Charmaine Gauci, kontu involuti fid-diskussjonijiet estivi li kellu dan il-Kumitat sabiex aħna stajna noħorġu bir-rapport ta' proposti dwar x'naħsbu li għandha tikkonsisti s-sexual health policy f'dan il-pajjiż.

Naħseb li hemm żewġ raġunijiet għalfejn intom ġejtu hawnhekk.

L-ewwel biex tagħtuna feedback dwar fiex wasaltu fil-ħidma li intom ingranajtu sewwa fiha u biex tgħidulna x'inhuma l-aħħar żviluppi ta' din il-ħidma.

Aħna nixtiequ nieħdu din l-opportunità sabiex ngħidulkom tikkonsidraw li taqraw ir-rapport li konna nidejna fuq is-suġġett tas-sexual health policy għax ikun tajjeb li bħala Kumitat u nemmen li dan huwa dmiri bħala Chairperson, li nibqa' nfakkar lis-soċjetà u lill-entitajiet responsabbli fuq ir-rapporti li nkunu għamilna, anke permezz tal-proposti tagħhom.

Se nieħu din l-okkażjoni biex f'din il-laqgħa nagħtukom dawn ir-rapporti biex tkunu konxji tagħhom u fl-istess ħin forsi ssibuhom utli għalikom fl-iżvilupp ta' dak li qegħdin tagħmlu.

It-tieni nett nixtieq li tagħtuna feedback dwar l-iżviluppi li seħħew s'issa fuq dan is-suġġett.

Nitlob li jkollna l-ewwel presentation mill-uffiċjali li ġejjin mill-Ministeru tas-Saħħa u mbagħad inkomplu bl-uffiċjali mill-Ministeru tal-Edukazzjoni.

DR MIRIAM DALMAS (Direttur Policy Development, EU & International Affairs): Sur President, se nagħti l-preżentazzjoni li konna tajna fuq in-National Sexual Health Strategy, liema strateġija ġiet maħduma wara li kienet ġiet imnedija n-National Sexual Health Policy is-sena li għaddiet.

L-istrateġija hija mfassla fuq il-policy u qiegħda tagħti aktar il-miżuri li se nagħmlu jew li diġa' qegħdin nagħmlu biex din il-policy tiġi mwettqa.

L-istrategy hija bbażata fuq il-prinċipji li kienu mniżżlin fil-policy li kienet launched is-sena li għaddiet u nista' forsi nfakkar xi ftit minnhom.

Dawn huma li nagħtu rispett u kura lejn is-saħħa umana sa mill-konċepiment tagħha, li l-individual rights and responsibilities huma importanti fil-kontest ta' soċjetà sħiħa, li jkun hemm adequate accessible and accurate information and education which is equally accessible to all members of the population u r-raġuni hija biex kulħadd ikollu l-abilità li jieħu informed and responsible choices, freedom from exploitation and abuse u freedom to express one's sexuality.

Din l-istrateġija ġiet maqsuma f'erba' chapters prinċipali.

L-ewwel chapter huwa fuq is-sexual health promotion and education, it-tieni chapter huwa fuq is-sexual health services, it-tielet chapter huwa fuq dinjità, drittijiet u responsabilitajiet u r-raba' chapter huwa fuq ir-research u s-sorveljanza.

Ħalli issa nibda ndur chapter chapter u nidħol ftit aktar fid-dettall.

Kif għedt l-ewwel chapter huwa fuq is-sexual health promotion and education għaliex l-għan aħħari tagħna huwa li nżidu l-għarfien u li niffosterjaw attitudnijiet pożittivi ħalli jkun hemm change and decision making to encourage people to develop the skills to make informed choices.

Qegħdin nibbażaw din l-istrateġija fuq lifelong learning approaches, jiġifieri qegħdin ngħidu li l-learning approaches għandhom jaffettwaw lill-popolazzjoni kollha fl-etajiet kollha u mhux biss fis-settur tal-edukazzjoni bħala skejjel.

Qegħdin ngħidu wkoll li għandu jkun hemm ċerti miżuri wiesgħa imma oħrajn li jkunu mmirati lejn special audiences.

Qegħdin nipproponu ċerti miżuri u programmi li huma mmirati lejn l-ispecific needs and concerns ta' dawn l-ispecific target audiences.

Pereżempju li jkun hemm sessjonijiet mmirati lejn udjenza aktar matura u li forsi jkunu organizzati fil-kunsilli lokali, li nidħlu biex nedukaw liż-żgħażagħ barra mill-iskola permezz tal-youth groups u l-iżvilupp ta' online services għax dawn huma mezzi li deħlin fis-soċjetà u li jistgħu jkunu effettivi ħafna.

Dan iċ-chapter iddiskutejnih fit-tul mad-direttorat tal-edukazzjoni u qegħdin naħdmu biex permezz tal-edukazzjoni naraw li, fejn nistgħu, il-Ministeru tas-Saħħa jipparteċipa u jagħti t-technical advice u t-technical support tiegħu biex ikun hemm aktar preparazzjoni u technical skills li minnhom jistgħu jitgħallmu aktar it-teachers u l-educational professionals rigward sexuality and sexual health matters.

F'dan iċ-chapter hemm prinċipju ieħor fejn qegħdin ngħidu li s-sexual health promotion and education għandha tkun parti importanti fl-iskejjel u se nkunu qegħdin naħdmu mad-direttorat tal-edukazzjoni f'dan ir-rigward.

Qegħdin ukoll naċċennaw l-irwol tal-ġenituri u se nipprovaw nagħmlu l-almu tagħna ħalli l-ġenituri jkunu informati kemm min-naħa tal-edukazzjoni u forsi anke min-naħa tagħna biex ikunu iżjed ippreparati dwar l-edukazzjoni li se jingħataw it-tfal tagħhom fl-iskejjel u anke barra mill-iskejjel.

Identifikajna wkoll ċerti areas li huma ta' importanza bħal pereżempju, alcohol consumption in relation to sexual behaviour għax huwa identifikat li ċertu alcohol consumption can disinhibit lil ċerti persuni u allura jidħlu f'ċerti riskji ta' sexual behaviour.

Identifikajna sezzjoni oħra li hija l-irwol importanti tal-media.

Din l-area nixtiequ niżviluppawha u qegħdin ngħidu li l-media għandha tliet rwoli importanti li se nkunu qegħdin ngħinuha b'diversi modi.

Dawn l-irwoli huma li jkunu jistgħu jgħaddu informazzjoni korretta fuq is-sexual health, li huma għandhom rwol importanti biex jibdlu jew jgħinu ħalli jibdlu ċerti attitudnijiet fuq is-sexual health u li huma influwenti ħafna biex ikun hemm establishment of new sexual health behaviours.

Fil-fatt bdejna naħdmu fuq ċerti miżuri, fosthom sabiex jiġi ffinalizzat pakkett ta' informazzjoni u ta' edukazzjoni għall-media professionals.

It-tieni chapter huwa fuq is-sexual health services u hawnhekk bdejna billi elenkajna s-servizzi li jagħti fil-preżent il-Ministeru u li dawn huma mqassmin fuq tliet binarji; is-servizz primarju, is-servizz sekondarju li huwa aktar ibbażat f'Mater Dei kif ukoll fl-Isptar Ġenerali ta' Għawdex u s-servizz privat li huwa importanti ħafna.

Fl-istrateġija qegħdin naħdmu - fil-fatt diġa' sar xi xogħol - biex ikun hemm renovation u se jkun hemm il-migration tal-Genitourinary Clinic minn Sir Paul Boffa Hospital għal Mater Dei, fejn se jkun hemm ambjent iżjed modern u se jkun attrezzat aktar.

Imma apparti l-bini qegħdin ngħidu li se nkunu qegħdin nissapportjaw a more specialist led service.

Dan is-servizz se jkun il-leader biex imexxi s-sexual health services tas-saħħa.

Dak huwa fil-health services sekondarji.

Fil-health services primarji qegħdin ngħidu li hemm bżonn li jkun hemm ċerti gruppi ta' primary healthcare services li jkollhom interess speċjali u li allura dawn ikunu jistgħu jgħinu lil sħabhom tal-primary healthcare ħalli ċerti problemi, kemm jista' jkun jiġu trattati fil-primary healthcare u jiġu riferuti biss dawk li għandhom verament bżonn l-ispecialist service ta' Mater Dei.

Hemm areas oħrajn li qegħdin indaħħlu f'dan iċ-chapter.

Pereżempju daħħalna wkoll is-cervical cancer screening li għandu parti importanti u qegħdin ngħidu li dan is-servizz għandu jkun wieħed ħolistiku.

It-tielet chapter li huwa fuq id-dinjità, drittijiet u responsabilitajiet.

Irridu naċċertaw li l-legislative u r-regulatory framework f'dan ir-rigward irid jibqa' jaġġorna ruħu from time to time biex ikun jista' jaddatta ruħu għal dik li hija changing society circumstances.

Fil-fatt hemm numru ta' miżuri li qegħdin nipproponu, fosthom li hemm numru ta' sexual transmitted infections li qed jiżdiedu u li huma notifiable biex ninkludu wkoll mard u infezzjonijiet ġodda li qed isiru iżjed komuni.

Se nkunu qegħdin naħdmu fuq il-parnter notification biex intejbu dan is-servizz.

B'hekk meta jkollok lil xi ħadd infettat b'sexually transmitted infection, aħna jkollna iktar aċċess għall-partners ta' dawn in-nies biex b'hekk inwaqqfu t-transmission...

JUSTYNE CARUANA: Tista' tispjegali ftit kif se tagħmluha din?

DR MIRIAM DALMAS: Diġa' qiegħda ssir bħalissa imma se nipprovaw nagħmluha aktar effettiva.

JUSTYNE CARUANA: Partner notification f'każ ta' koppja miżżewġa?

DR CHARMAINE GAUCI (Direttur fid-Dipartiment Għall-Promozzjoni tas-Saħħa u l-Prevenzjoni tal-Mard mid-Dipartment tas-Saħħa): Hemm obbligu fil-liġi, speċifikament fil-Public Health Act, li jekk tabib jissusspetta jew ikollu konferma ta' każ ta' mard li huwa notifikabbli, mela dan irid jinforma lis-Superintendent tas-Saħħa Pubblika.

Hemmhekk jidħol fl-Infectious Disease Prevention Control Unit.

L-ewwel nikkomunikaw mal-pazjent innifsu u naraw min kienu l-kuntatti li kellu.

JUSTYNE CARUANA: Obbligat li jagħtikom l-informazzjoni?

DR CHARMAINE GAUCI: No. Huwa obbligat li jagħtina l-informazzjoni jekk hemm riskju ta' saħħa pubblika għal ħaddieħor.

Pereżempju jekk ngħidu li għandek missier li huwa HIV positive u aħna, x'ħin għamilna r-risk assessment tas-sitwazzjoni tiegħu nsiru nafu li għandek l-omm jew it-tfal li huma pożittivi, jekk inħossu li dawn il-persuni li qegħdin f'kuntatt ma' dan il-pazjent huma at risk min-naħa tas-saħħa pubblika, allura hemmhekk, bil-liġi aħna nkunu nistgħu nieħdu l-azzjoni min-naħa tagħna billi mmorru oltre u jekk il-pazjent ma jkunx irid jinformahom, aħna nistgħu ninformawhom għax hemmhekk għandek l-obbligu li tipproteġi s-saħħa pubblika.

S'issa, mill-każijiet kollha li kellna, dejjem wasalna biex nikkonvinċu lill-pazjent fuq l-importanza li hu jħoss ir-responsabilità tiegħu billi jipproteġi lil min qed ikollu kuntatt miegħu u jinformana min huma dawk li qegħdin f'kuntatt miegħu.

F'każ ta' familja jkun iktar faċli għax se tkun taf min huma l-familja tiegħu.

L-iktar diffiċli meta tkun persuna li ma tafx min huma l-kuntatti tagħha għax aħna bl-ebda mod ma nkunu nistgħu nsiru nafu min huma.

U allura hemmhekk għandek sitwazzjoni fejn trid taħdem fil-qrib mal-pazjent biex tibni relazzjoni tajba miegħu ħalli jirnexxilek tasal fl-istadju li jgħidlek minn rajh min huma.

JUSTYNE CARUANA: Jiġifieri tiddependi ħafna fuq il-volontà ta' dak li jkun.

Intom għandkom mezzi kif min ma jkunx volontarjament qed jikoopera b'xi mod tisforzawh?

DR CHARMAINE GAUCI: Iva, permezz tal-Public Health Act.

Jekk hemm riskju ta' saħħa pubblika għan-nies, is-Superintendent tas-Saħħa Pubblika jista' jieħu l-miżuri kollha li jkunu disponibbli għalih biex ikun jista' jieħu azzjoni.

Jista' jieħu azzjoni legali fejn dak li jkun jintalab jagħti l-informazzjoni.

JUSTYNE CARUANA: Hemm xi fakultà biex – x'tippermettilek dejjem il-liġi – dik il-persuna tevitaha milli jkollha kuntatti mal-pubbliku in ġenerali billi tiġi segregata?

DR CHARMAINE GAUCI: Għandek il-Prevention of Disease Ordinance li hija aktar antika mill-Public Health Act u hemmhekk għandek ukoll il-miżuri ta' segregazzjoni.

Imma din qatt m'użajniha għall-persuni nfettati bl-HIV ...

JUSTYNE CARUANA: Dik il-liġi għadha viġenti?

Pereżempju dik il-liġi tista' tużaha f'każ ta' tuberkolożi attiva, fejn anke jekk tkun qrib ħafna ta' persuna tista' tiġi infettat.

Jekk għandek persuna li qiegħda l-isptar u din tkun trid titlaq, jekk inkunu nafu li għadha ta' riskju għas-saħħa pubblika, hemmhekk nistgħu nissegregawha.

Però fil-każ ta' STIs u HIVs qatt ma kellna mmorru għal dik il-miżura.

JUSTYNE CARUANA: Dejjem abbażi tal-volontà tal-persuna u għar-responsabilità tal-persuna.

DR CHARMAINE GAUCI: Bħala responsabilità.

ANTHONY ZAMMIT: Sfortunatament intom ma tiftakrux lil Dr Agius Ferrante, li konna nsejħulu l-Griżu.

Dan kien il-Head of Dermathology fi żmieni.

Fil-fatt kien ikollu kuntatti personali ma' dawn il-pazjenti.

Il-pazjenti kienu jkunu jafu li dak li se jgħidulu kien se jibqa' midfun miegħu.

U niftakar li kellu ktieb li fih kien iniżżel kollox, min hu l-pazjent, il-partners tiegħu, eċċ u dan il-ktieb kien iżommu fis-safe tiegħu d-dar.

Dan kien joqgħod Rudolph Street.

Bl-aġir tiegħu, bil-mod ta' kif kien jaġixxi mal-pazjenti, tant kien jibni a patient-doctor relationship li qatt ma kellu juża xi liġi.

U għalhekk huwa importanti li d-dipartiment tal-GU jkollu dawn il-kuntatti man-nies biex dawk li jmorru l-GU jkunu jafu li mhux se jkun hemm sparpaljar ta' kliem eċċ. Il-psikoloġija kien jagħmilha huwa stess.

Konna nieħdu gost mal-Griżu għax tant kien jagħmel lectures interessanti u fil-breaks kien jeħodna d-dar tiegħu.

He was nice to the patients u allura anke jekk ikollok l-inqas ħsieb li jista' jkun li għandek dik il-marda, kont awtomatikament tikkonfida fih.

Dak iż-żmien kien iktar diffiċli għax kien ikun hawn il-flotta u kien ikun hawn l-Ingliżi u l-Amerikani u l-kuntatti li kien ikollu dan il-bniedem kienu tal-għaġeb!

Tant hu hekk li r-rata ta' syphilis hawn Malta kien naqqasha.

Dak iż-żmien lanqas kien hawn condoms.

Imma r-rata tas-syphilis fuq il-Maltin kien naqqasha u n-nies li kienu jaħdmu f'dan is-settur li kienu ta' Strada Stretta kulħadd kien jafu bħala ħabib.

Kien jaf lill-prostituti kollha ta' Malta u dawn in-nies kienu jmorru għandu direttament, iċemplulu, imorru d-dar u d-doctor-patient relationship li kellu l-bniedem kienet veru eċċellenti.

Għalhekk huwa importanti li min qiegħed hemmhekk jara li jkun hemm din it-tip ta' relazzjoni bejnu u bejn il-pazjenti tiegħu.

Naf li Dr Carabott does his best, però rridu nidħlu wkoll fil-psikoloġija tas-sitwazzjoni, speċjalment fiż-żgħar għax they get a guilt feeling meta jinqabdu bil-problema u jistgħu jmorru għal ċerti estremi oħra.

Dan il-partner notification it's not just a notification imma li trid hu li ġġib il-partner biex teżaminah.

JUSTYNE CARUANA: Imbagħad għandek il-kwestjoni tad-Data Protection Act u din lili tinkwetani.

Kollox sew għandna l-Public Health Act però d-Data Protection Act hija iktar reċenti mill-Public Health Act.

Allura kif qed issibu l-bilanċ?

DR CHARMAINE GAUCI: Kif taf sewwa fid-Data Protection Act għandek klawsola li tgħid li meta jkollok sensitive data, u din hi sensitive data, la hemm il-Public Health Act allura tiġi superceded u t-tabib irid jinnotifikana.

JUSTYNE CARUANA: Nifhem li t-tabib irid jinnotifikak imma jiena qiegħda ngħid għall-partner notification li...

DR CHARMAINE GAUCI: Hawnhekk qed tipproteġi s-saħħa pubblika so that overrides the Data Protection Act.

Biex inkompli mal-Onor.

Zammit, aħna naħdmu qrib ħafna ma' Dr Carabott min-naħa ta' STIs u naħdmu wkoll mal-clinicians li hemm Mater Dei li jaħdmu iktar fuq HIV/AIDS.

Hemmhekk huma jkunu diġa' bnew relazzjoni mal-pazjent u aħna nidħlu f'dak it-team tagħhom bħala relationship fit-team li qegħdin jieħdu ħsieb il-pazjent.

Għalhekk qatt ma kellna għalfejn nużaw il-liġi għax nemmen li bil-kelma t-tajba, u billi tfiehem lill-persuna li inti qiegħed hemm biex tipproteġi lilu u lill-familjari tiegħu, dan se jifhmek u jikkoopera.

CARMELO ABELA: Intom taddottaw proċeduri differenti ma' pazjenti li jkollhom stat differenti?

Qed ngħid hekk għax hemm differenza bejn raġel ġuvni u raġel miżżewweġ u allura xtaqt inkun naf jekk hemmx proċedura differenti f'dan is-sens.

Ovvjament is-sitwazzjoni tkun aktar delikata meta għandek il-partner fin-nofs.

Ejja ngħidu li għandek persuna miżżewġa li din kellha relazzjoni extra matrimonjali u li rriżulta dawn il-konsegwenzi.

Naturalment trid issir notifika lill-pazjent innifsu imma mbagħad trid tinnotifika lill-partner tiegħu, li f'dan il-każ tiġi l-mara tiegħu.

U allura nimmaġina li jkun hemm ċerta delikatezza ta' kif isiru l-affarijiet, fis-sens li jekk jirriżulta li din il-marda seħħet minħabba relazzjoni oħra li kellu r-raġel, hemmhekk se jidħlu aktar komplikazzjonijiet.

Issa intom, bħala dipartiment tużaw metodi differenti f'dawn il-każijiet?

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmel rimarka waħda fuq dak li kien qed jgħid l-Onor.

Inti tiftakar għax naf li kont inkluża fid-diskussjoni li kellna f'dan il-Kumitat meta ġejna biex nagħmlu dak ir-rapport, imma anke minħabba l-insistenza - u naqbel magħha - ta' Dr Carabott, l-iktar attenzjoni li konna tajna bħala Kumitat kienet minħabba l-mard.

Issa mhux għax jien ma naqbilx mal-issue tal-moralita li kien qed jitkellem dwarha l-Onor.

Carmelo Abela imma aħna sħaqna fuq l-issue ta' mard.

Aħna konna ġejna mogħtija x'nifhmu li bħala deputati għandna ninsistu li s-sexual health policy għandna bżonnha għax irridu niffrankaw il-mard u biex nevitaw milli jkollna iktar possibilità ta' infezzjonijiet.

Naħseb li hemmhekk ir-rapport kien jindika ħafna dan li qed nitkellmu fuqu u allura kellna proposti bħal pereżempju action plan f'postijiet fejn għandek ċertu xorb, u allura konna semmejna Paceville imma għedna biex ma niktbux ismijiet.

Konna semmejna wkoll kif jista' jkollna azzjoni immedjata f'postijiet partikolari biex tipprova tevita aktar it-tixrid ta' infezzjonijiet.

Li qed nipprova ngħid hu li rridu nżommu saqajna mal-art.

Ipprovaw immaġinaw Malta kollha bħala stat ta' holiday island x'jista' jkun qed isir biex tipprova twaqqaf it-tixrid tal-infezzjonijiet.

Mela hawnhekk mhux qed nitkellem fuq il-moralità avolja jien nemmen li meta titkisser il-moralità se jkollok ċerta konfużjoni.

Imma hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq kif se jkollna mitigation measures ħalli din il-konfużjoni u dan il-mard ma jinxteridx.

DR CHARMAINE GAUCI: Aħna noqogħdu attenti ħafna kif nittrattaw kull każ, jiġifieri nkunu diliġenti ħafna fil-każijiet tagħna u ultimately l-għan tagħna huwa li nipproteġu lil kulħadd.

Ħafna drabi l-ftit differenza li jkun hemm jekk persuna hijiex miżżewġa jew le hija li ħafna drabi tkun taf min hi l-partner ta' xi ħadd miżżewweġ mentri jekk xi ħadd ma jkunx miżżewweġ, jew inkella jkollu extra marital relationship, ikun aktar diffiċli biex tkun taf min hi l-partner jekk ma jgħidlekx hu.

L-għan tagħna hu li nsibu dak iċ-ċirku ma' min kellha kuntatt il-persuna u mbagħad dejjem nibqgħu niftħu aktar ċrieki meta jkollok dawn it-tip ta' relationships għax jekk dik il-persuna ma tkunx baqgħet fil-familja biss se tiftaħlek probabilment għal ċirku ieħor u kultant ikun diffiċli ħafna biex tibda tgħaqqad dawn kollha.

Għalhekk ir-responsabilità tagħna hi li nsibu kull min kellu kuntatt mal-persuna li kienet infettata biex noffrulha s-servizz ta' screening u jekk ikun hemm bżonn nibdew it-trattament minn kmieni.

Il-problemi tagħna huma l-mard trasmess sesswalment u l-unplanned pregnancies però li nixtiequ – u din tidher ukoll fl-istrateġija – hu li nieħdu l-aspett ħolistiku tas-saħħa sesswali, fejn anke mid-definizzjoni li toffri l-Għaqda Dinjija tas-Saħħa tgħidlek li mhuwiex biss li tevita l-mard imma li tħares lejn l-aspett kollu.

Jekk din il-bażi tibniha minn meta t-tfal ikunu għadhom żgħar, bl-għajnuna tal-ġenituri u din il-bażi jibqgħu telgħin biha fi kwalunkwe post li jkunu qegħdin fih, hemmhekk inkunu nistgħu naslu sabiex ikollna saħħa sesswali tajba.

U jekk din tkun inkorporata f'dan il-pakkett kollu nevitaw kemm dan il-mard kif ukoll l-unplanned pregnancies li qed ikollna.

DR MIRIAM DALMAS: Żewġ aspetti oħra li qegħdin insemmu f'dan iċ-chapter huma li se nkunu qegħdin nieħdu inizjattivi biex inkomplu nissensibilizzaw lis-service providers kontra n-negative assumptions minħabba s-sexual orientation ta' dak li jkun u fuq il-kwestjoni tal-parental consent.

Aħna nafu li qed ikun hemm iżjed każijiet ta' minorenni li qegħdin javviċinaw is-service providers biex ikollhom pariri u trattamenti mingħajr il-parental consent.

Din ħarġet fil-workshops li qed ikun hemm u fejn ħareġ li qed ikun hemm aktar minn din il-problema u se nkunu qegħdin naħdmu biex inniedu guidelines ħalli ngħinu lill-clinicians jagħmlu assessment tal-persuna u jkunu jistgħu jiddeċiedu aħjar meta u kif jistgħu jagħtu parir jew trattament mingħajr il-parental consent, ovvjament dejjem fl-ambitu tal-local legislation.

Dan huwa kunċett diffiċli imma se nkunu qegħdin nesplorawh għax ma nistgħux ninħbew minnu.

CARMELO ABELA: Naħseb li dan huwa punt importanti għaliex anke fejn tidħol statistika nafu li l-adoloxxenti u ż-żgħażagħ - qegħdin nitkellmu fuq żgħażagħ li għadhom taħt it-18-il sena – qegħdin ikunu sesswalment attivi.

Ma nistgħux noqogħdu ninħbew wara subgħajna għax dik hi r-realtà u dan nistgħu narawh mill-istatistika u mis-surveys li jsiru.

Jekk persuna li hija taħt it-18-il sena se tiġi biex tfittex l-għajnuna, intom qed tissuġġerixxu li l-ewwel ikun hemm il-parent consent?

Mela fhimt ħażin jien.

DR CHARMAINE GAUCI: It-tabib se jagħmel evalwazzjoni tal-pazjent li għandu quddiemu u hemmhekk, skont il-każ, jekk għandu bżonn jittratta jew jagħti pariri, jista' jagħmel dan.

Fil-fatt dan isir mingħajr ma jkun hemm il-consent tal-ġenituri.

Din ingħatat ukoll direzzjoni mill-Medical Council li tikkontrolla l-professjonalità tat-tobba.

DR MIRIAM DALMAS: Se nkunu qegħdin nagħmlu guidelines għall-clinicians - għax din hija xi ħaġa importanti għax ħafna clincians jiltaqgħu magħha – għax irridu ngħallmu lill-clinicians biex dawn ikunu jafu x'għandhom jagħmlu meta jiltaqgħu ma' din il-problema.

THE CHAIRMAN: Iktar ma nnaqqsu l-biża' u iktar ma ndaħħlu konfidenzjalità, iktar naslu għal suċċess f'dak li rridu għax finalment jekk kollox se jibqa' bil-parents consent u allura kulħadd irid jikxef għajnu, inqas se jkollok konkorrenza.

Il-konkorrenza tiżdied u l-effettività tiżdied jekk għandek iktar kunfidenzjalità, bħalma kien qed jgħid l-Onor.

DR MIRIAM DALMAS: Id-doctor-patient relationship tidħol hawnhekk ukoll u din hija importanti ħafna.

ANTHONY ZAMMIT: Nista' nistaqsik mistoqsija?

Qed isir xogħol biex juri dan l-awareness u dawn il-possibilities għal dawk l-istudenti li jiġu minn barra?

DR MIRIAM DALMAS: Għal dawk li jiġu biex jitgħallmu l-Ingliż f'pajjiżna?

ANTHONY ZAMMIT: Naħseb ċerti pamphlets should be made available anke l-airport biex dak li jkun anke jekk qiegħed hawn on holiday u jsib li hemm il-possibilità li ġie infettat, ikun jaf awtomatikament fejn għandu jmur.

Apparti minn hekk trid tqis ukoll li dawn jistgħu jkunu ġabuha magħhom u jista' ikun li se jkollhom kuntatt ma' xi studenti oħra waqt li jkunu qegħdin hawnhekk.

Ċerti affarijiet bħal dawn għandhom ikunu l-airport u forsi anke fuq dawk il-kotba tal-Air Malta li jitqassmu waqt it-titjira biex you make the people aware.

THE CHAIRMAN: L-importanti hu li aħna mhux nipprovaw ngħidu li għandna servizz u dan is-servizz ma jkunx jinħass ma' min veru għandu bżonnu.

L-agħar ħaġa li jista' jkollna hija li nniedu s-sexual health education biex ngħidu li qiegħda hemmhekk imma mbagħad din tkun effettiva mal-ftit.

Aħna għandna bżonn li din tkun effettiva mal-ħafna biex jekk jista' jkun nipprevjenu milli jkollna ċertu mard.

Is-sexual health education trid tagħmel tajjeb biex nipprevedu ż-żieda ta' mard u infezzjonijiet.

Nifhem dak li għedt inti Dr Charmaine Gauci rigward id-definizzjoni tal-World Health Organisation imma aħna jimportana li nnaqqsu l-possibilità ta' tixrid ta' infections.

DR MIRIAM DALMAS: Fil-fatt l-istrateġija għamilniha fuq l-informazzjoni li għandna bħalissa però waqt l-investigation li għamilna identifikajna areas li rridu nagħmlu iżjed riċerka fuqhom ħalli nkunu nafu s-sitwazzjoni lokali verament fejn qiegħda.

Fil-fatt naħsbu li meta jkollna r-riżultati ta' din ir-riċerka jista' jkun hemm bżonn ta' xi tibdiliet fl-istrateġija u fil-miżuri li rridu nieħdu.

Aħna identifikajna ħames areas importanti li għandna bżonn nagħmlu iżjed riċerka fuqhom.

Dawn huma s-sexual practices, it-tip ta' relazzjonijiet u ta' kuntatti li jkollna; l-effettività tas-sexuality and relationship education f'areas differenti tal-popolazzjoni; l-użu tas-sexual health services kemm fil-verità qed jintużaw, x'needs għandek hemmhekk, fuq is-sexual reproductive health knowledge, x'għarfien jeżisti u kemm jafu n-nies, x'jafu, kif jafu, minn fejn jafu; u l-attitudes, perceptions and beliefs.

Fil-fatt diġa' nidejna ċerti miżuri u għamilna specifications biex dan ix-xogħol jibda jsir.

Waqt l-istudji tagħna skoprejna li għandna ċerta informazzjoni li hija nieqsa u allura hemm bżonn li din l-informazjzoni niġbruha ħalli nkunu iżjed informati u fl-istess ħin inkunu nistgħu nevalwaw ukoll l-effettività ta' din l-istrateġija.

ANTHONY ZAMMIT: Naħseb l-istrateġija għandha tkun mod għaż-żgħar għax in the underage group nowadays they are more open u mod ieħor għall-kbar għax għad hemm min they consider it as a taboo.....

Għalhekk l-istrateġija trid tkun differenti għax il-younger age group mod filwaqt li għal dawk li huma ta' ċerta età mod ieħor u għall-oħrajn, li some of them still consider it as a taboo and yet they do it just the same trid tilħaqhom mod ieħor.

DR MIRIAM DALMAS: L-aħħar item huwa s-surveillance li qisu huwa abbinat mar-riċerka biex inkunu nafu iżjed fuq il-mard, it-trends u liema mard għandna u fejn qiegħed.

Aħna dia' għandna metodi li nużaw mas-surveillance però se nieħdu miżuri biex is-surveillance ntejbuha b'metodi ġodda.

Bħala konklużjoni aħna nqisu li din l-istrateġija mhijiex an end point imma hija a milestone.

Dan huwa elenku ta' miżuri li qegħdin nieħdu u li se nieħdu sabiex intejbu s-sexual health hawn Malta.

Din qed inħalluha dynamic, jiġifieri qegħdin inżommu moħħna miftuħ li nistgħu nbiddlu jew inżidu jew innaqqsu skont l-informazzjoni li se niġbru mir-riċerka u qegħdin naċċettaw ukoll il-fatt li biex inkunu successful b'din l-istrateġija għandna bżonn l-għajnuna u l-parteċipazzjoni ta stakeholders oħrajn, fosthom l-edukazzjoni li diġa' qegħdin naħdmu ħafna magħhom u kif ukoll ma' interested parties and organisations u NGOs għax għandna bżonn l-għajnuna ta' ħafna nies.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

CARMELO ABELA: Ippermettili nagħmel mistoqsija lil Dr Dalmas.

Fil-bidu semmejt is-sex workers.

Aħna nafu li llum, il-liġi f'pajjiżna tipprojbixxi t-tlajjar imma as such il-prostituzzjoni mhijiex illegali.

L-ewwel nett, ikkonsidrajtux kif wieħed jista' jittratta ma' dawn it-tip ta' persuni u t-tieni, jekk għamiltux rakkmandazzjonijiet għal tibdil fil-liġi jekk dan hu meħtieġ u li jkun hemm xi tip ta' reġistru jew ħaġa jew oħra biex min qed jagħmel dan it-tip ta' xogħol – ħalli nsejjaħlu hekk – fejn għandek riskju pjuttost għoli, tkunu tafu how to handle the situation.

DR MIRIAM DALMAS: Din hija area relattivament ġdida.

Li rrid ngħid hu li din konna diġa' qegħdin naħdmu fuqha imma issa identifikajna area li għandna bżonn naħdmu iżjed fuqha.

Il-miżuri li qegħdin nieħdu mhummiex identifikati jew huma diġa' set in stone.

Waħda mill-affarijiet li nafu hi li għandna bżonn ta' aktar riċerka biex inkunu nafu xi bżonnijiet għandhom din is-sezzjoni tal-popolazzjoni.

U għalhekk se nkunu qegħdin nipprovaw naraw kif nistgħu nindirizzawhom b'mod aktar effettiv għall-area speċifika tagħhom.

Il-fatt hu li rridu naċċettaw li dawn in-nies jeżistu u li għandhom bżonnijiet partikolari u ma nistgħux ninsew li għandna din it-tip ta' sezzjoni fil-popolazzjoni tagħna.

ANTHONY ZAMMIT: Fil-passat kien hemm pajjiżi li biex inaqqsu minn dawn il-problemi kienu llegalizzaw il-burdelli.

B'hekk naqqsu t-tlajjar mit-toroq u riedu jsegwu wkoll ċerti kondizzjonijiet.

DR MIRIAM DALMAS: Hemm il-pros u l-cons f'dawn l-affarijiet.

CARMELO ABELA: Mill-aspett ta' saħħa pubblika forsi hemm iktar pros.

DR MIRIAM DALMAS: Imma mbagħad hemm aspetti oħra.

Kif għedna aħna ma naħdmux waħedna imma naħdmu id f'id..…

CARMELO ABELA: Is-soluzzjoni hi li jew ma jsirux iktar jew li nkella…

ANTHONY ZAMMIT: Dik hija xi ħaġa impossibbli.

DR MIRIAM DALMAS: Eżattament.

That is the oldest profession u ma naħsibx li se tispiċċa daqshekk malajr.

CARMELO ABELA: Irridu nkunu realistiċi fl-affarijiet li qed ngħixu fihom.

THE CHAIRMAN: Mela nwaqqfu din id-diskussjoni kummerċjali u mmorru mill-ewwel għat-tieni preżentazzjoni li għandna llum u li se ssir mir-rappreżentanti mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni.

Nitlob lil min se jitkellem sabiex jintroduċi lilu nnifsu.

SANDRA CORTIS (Service Manager - Education Psyco-Social Services): Sur President, xtaqt nibda b'dak li qalet Dr Dalmas u ċioè l-importanza li l-istakeholders differenti f'dan il-qasam jaħdmu flimkien.

Naħseb li kien importanti wkoll li fid-dokument li nidew kien hemm is-sehem tagħna.

Min-naħa tal-edukazzjoni aħna narawha bħala a sexuality and relationship education.

Meta wieħed jaraha mill-World Health Organisation isib li d-definizzjoni li wieħed jagħti hija b'mod ħolistiku fejn qed tieħu ħsieb l-emotional, is-social interactive u l-aspett fiżiku tas-sesswalità u b'hekk wieħed qed jara l-bniedem sħiħ.

Jiena ngħid li dan il-proċess irid jibda kważi mill-ġuf u jibqa' għaddej matul il-ħajja.

L-edukazzjoni tas-sesswalità u r-relazzjoni edukattiva għandha tkun matul il-ħajja kollha.

Min-naħa l-oħra, meta wieħed jara x'qed jgħid is-Sexuality Information and Education tal-Kunsill tal-Istati Uniti fl-2004 isib li dan qed jgħid ċar u tond kemm huwa importanti assisting children and adolescents in developing a positive view of sexuality.

Mela biex wieħed jasal għaliha jrid ikun jaf lilu nnifsu sew.

Naħseb li hawnhekk huwa l-qafas ta' kollox, jiġifieri li għandek rispett tad-dinjità tiegħek innifsek.

Għalhekk naħseb l-importanza li fis-sistema edukattiva tagħna qed nipprovaw li mhux biss l-informazzjoni imma anke l-programmi li se nitkellem fuqhom iktar tard ikunu bilanċjati fuq il-formazzjoni wkoll.

Jekk se nagħtu l-informazzjoni biss u mhux se naħdmu fuq il-formazzjoni tal-individwu naħseb li mhux se naslu.

THE CHAIRMAN: Tista' tirrepeti dan l-aħħar kumment li għaddejt?

SANDRA CORTIS: L-importanza li wieħed jagħti kemm lill-informazzjoni kif ukoll lill-formazzjoni.

L-informazzjoni u l-formazzjoni jridu jsiru mhux biss mis-sistema edukattiva imma anke fejn ikun qed jittrabba t-tifel u din trid tiġi minn età bikrija.

Is-sesswalità u s-sbuħija tagħha għandha tiġi mogħtija qabel mat-tfal imorru l-iskola.

Jekk qed ngħidu li bis-sesswalità qed naraw il-bniedem sħiħ, allura inti min inti, is-sbuħija tiegħek, l-imħabba tiegħek innifsek u l-imħabba in ġenerali qiegħed taraha b'mod sabiħ anke fil-familja fejn qed tgħix.

U hija importanti li din irid ikun hemm kontinwità fiha permezz tas-sistema edukattiva.

ANTHONY ZAMMIT: Għalhekk huwa importanti li l-ġenituri jiġu indirizzati fuq din il-problema mill-bidu u mhux imbagħad iħallu kollox f'idejn l-edukatturi meta t-tfal tagħhom ikunu l-iskola.

Fil-fatt, kif tarbija titwieled u se jkollha kuntatt mal-omm u mal-missier diġa' se tinfluwenzalha s-sesswalità tagħha meta tikber.

Għalhekk il-ġenituri għandhom jiġu indirizzati mill-ewwel fuq kif se jtellgħu din it-tarbija fis-sesswalità tagħha, kif se tiżviluppa s-sesswalità tagħha u kif se taċċetta s-sesswalità tagħha.

U huwa importanti li taċċetta s-sesswalità tagħha għax forsi ma tkunx sesswalità normali and you have to be open.

Għalhekk trid timmira għal diversi lati.

CARMELO ABELA: Hawnhekk għandna sfida akbar.

Forsi fiż-żmenijiet tal-lum mal-ġenituri m'għadhiex daqshekk taboo kif kienet ftit tas-snin ilu imma xorta waħda għad għandek ġenituri żgħażagħ li jħossuhom skomdi biex jitkellmu ma' uliedhom b'ċertu mod.

Hawnhekk aħna naqblu miegħek imma dan ifisser li bħala pajjiż għandna sfida ikbar għax ma tistax ma tgħallimx u ma tedukax lil min nippretendu li għandu jeduka.

Anke l-ġenituri, jien mat-tifel u mat-tifla tiegħi forsi ma nafx kif se nħossni meta niġi ffaċċjat b'ċerti mistoqsijiet, wisq probabli nirrispondihom imma naħseb li rrid niġi mgħallem kif se nittratta ma' uliedi.

ANTHONY ZAMMIT: Kif se tirreaġixxi mat-tifel huwa differenti minn kif se tirreaġixxi mat-tifla.

CARMELO ABELA: Mat-tifel inħossni iktar komdu milli mat-tifla.

SANDRA CORTIS: Fil-fatt fil-preżentazzjonijiet li qed nagħmlu qed naraw l-importanza li meta nagħmlu programmi, dawn ma jkunux mal-istudenti biss.

Illum il-ġurnata l-education psycho-social services, kull programm li qed isir qed isir parallel mal-ġenituri u qegħdin nibdew mill-età bikrija f'Year 3 u Year 4.

Issa se ngħidu x'qegħdin nagħmlu fl-iskejjel tal-Istat.

THE CHAIRMAN: Sinjura Cortis ma rridx naqtalek qalbek imma se nkun daqsxejn kattiv għax quddiem dan kollu jien qiegħed naqta' qalbi.

L-ewwel aħna diġa' smajna hawnhekk persuni oħra jitkellmu u fosthom kien hawn Dr Elena Tanti Burlò li sabet realtà f'pajjiżna fejn tfal ta' età żgħira jsibu diffikultà fl-iżvilupp tal-lingwa tagħhom u fl-abilità ta' komunikazzjoni għax il-ġenituri tagħhom ma jsibux ħin jilagħbu magħhom.

Issa jien qed nitkellem fuq xi ħaġa elementari; ġenituri li ma jsibux ħin biex jilagħbu ma' uliedhom ta' tliet snin.

Naħseb li Dr Elena Tanti Burlò ma kenitx qed tiżbalja.

Jekk aħna bħala ġenituri ma nsibux ħin nilagħbu ma' uliedna ta' tliet snin, ma nafx kif se naslu biex ikollna ħin nitkellmu fuq dawn l-affarijiet.

Jien qed nagħtik eżempju ta' xi smajt hawnhekk u xi ħaġa bħal dik, biex għadni niftakarha bl-amment, ikolli nammetti li xxokkjatni.

It-tieni realtà hija l-aktar waħda li lili taqtali qalbi minn qabel ma nibda.

U dan għaliex għandek dan it-tip ta' mind set fl-Ewropa kollha u fil-pajjiżi żviluppati fejn dak li qed ngħidu aħna diġa' huma qegħdin jattwawh.

Imma mbagħad nara żgħażagħ ġejjin minn pajjiżi oħra li huma diġa' mgħallmin fuq dawn l-affarijiet imma x'ħin jiġu f'pajjiżna qegħdin ikunu daqshekk illiberali u irresponsabbli magħhom infushom li they get carried away u jagħmlu atti sesswali li jipperikolaw il-ħajja tagħhom għax jistgħu jiġu nfettati b'dan il-mard.

Allura dan il-mind set li qed tippromwovi hawnhekk mhux diġa' kważi huwa falliment fis-sistemi edukattivi barranin?

Kif se tikkoreġili dan id-dubju li daħal f'moħħi?

Dawn l-istudenti li jiġu f'Malta qed jiġu mgħallma fuq dawn l-affarijiet imma hekk kif isibu ruħhom waħedhom jagħmlu dak li jagħmlu!

Dawn jiġu mgħallma biex ma jixorbux alkoħol u biex ikunu responsabbli imma meta jħossuhom ħielsa jagħmlu bil-kontra.

Jiġifieri ma nistgħux naħarbu minn dan il-fatt u jew se nkunu konkreti jew le.

Aħna kellna l-kritika li sa ftit ilu fuq bajja qrib Paceville.… Anke r-realtà ta' Paceville u ta' postijiet oħra, fosthom f'Għawdex.

Nafu li llum l-attività sesswali ġiet ħielsa fost il-ġenerazzjoni żagħżugħa u fost il-ġenerazzjoni adulta.

Issa jien mhux qed ngħid li rrid inwaqqaf din il-libertà imma rrid nirresponsabbilizzaha biex ħadd ma jweġġa'.

Allura ma taħsibx li taqta' qalbek qabel ma tibda meta tara hekk?

Qiegħed inkun żbaljat apposta u nitlobkom tikkoreġuni għax jista' jkun li min qed jismagħna se jgħid din hija another brick in the wall imma r-realtà se tibqa' dik li hi.

SANDRA CORTIS: Fis-sistema importanti li l-SRE hemm l-informazzjoni; l-attitudni, il-valuri, l-insights, ir-relazzjoni, kif għandna mmorru ma' xulxin u r-responsabilità, jiġifieri dawn b'xi mod qegħdin jaslu għand it-tfal.

Irridu nagħtuhielhom għax jekk mhux se naslu għal dawn l-affarijiet, se jkun hemm il-libertinaġġ.

B'xi mod anke l-programmi li qegħdin nagħmlu mal-ġenituri qed nisħqu ħafna fuq il-komunikazzjoni għax kif għedt tajjeb inti, Sur President, jekk jiena mhux qed nikkomunika mat-tfal tiegħi minn età bikrija permezz tal-logħob, kif jista' it-tifel tiegħi jitkellem fuq is-sesswalità?

Through parenting skills aħna qed nagħmlu transizzjoni mill-iskejjel sa mill-home kinder, jiġifieri mill-home kinder qed nagħmlu laqgħat mal-ġenituri biex is-servizzi tagħna nibdew ninfiltrawhom minn qabel mat-tfal jiġu l-iskola.

B'hekk ikunu jafu x'inhuma s-servizzi tagħna, x'inhi r-responsabilità tagħhom bħala ġenituri u l-importanza tal-komunikazzjoni.

Nista' ngħid li qed ikollna rispons mill-ġenituri.

Veru li hemm ġenituri li ma jiġux imma rridu naraw għalfejn ma jiġux.

Illum, fis-sistema edukattiva tagħna rridu naraw li mmorru aħna wkoll għax kif qal l-Onor.

Membru hemm ħafna strixxi tas-soċjetà.

ANTHONY ZAMMIT: Fil-fatt il-problema li qed niffaċjaw llum hija li fil-passat ma sar xejn u allura għandek muntanja quddiemek.

Jiġifieri trid tara mil-liema lat din se taqbadha u tattakkaha.

Jiena ngħid li trid tattakkaha biċċa biċċa.

Forsi fil-futur, meta dawn iż-żgħar jikbru, ix-xogħol se jkun inqas, għalkemm forsi jkun hemm xi affarijiet oħra imma din hi l-problema; li ħallejna s-soċjetà titlef il-valuri tagħha, fejn sirna usa e getta u għalhekk spiċċajna b'dawn il-problemi.

ANTHONY ZAMMIT: Dik hi l-problema li għandna għax irridu naraw mil-liema lat se nattakkawha biex forsi nagħmlu patch work u nimxu 'l quddiem.

THE CHAIRMAN: Għall-fini tad-dibattitu I beg to differ u rrid nagħmel il-punt li ma naqbilx ma' dak li għedt għax ma nistax ngħid li ma kien hawn xejn.

Ma kien hawn xejn minn dan li qed jingħad illum mis-Sinjura Sandra Cortis però fil-pajjiż kien hawn dak li kien b'mod naturali li jkun hawn.

Illum ngħidu li ma baqax valuri imma qabel kien hawn valuri.

Kien hawn it-tagħlim li kien adegwat għaż-żmenijiet tal-bieraħ.

Dak li trabbejna fih aħna u ta' qabilna kien adegwat għalihom.

Issa llum irridu xi ħaġa li hija iktar adegwata għal-lum u allura qed nitkellmu fuq dan kollu llum.

Issa inti wżajt il-kelma "libertinaġġ" imma xorta għad għandi din il-biża' li rridu nagħmlu xi ħaġa iktar effettiva minn dan kollu ladarba qegħdin nibdew issa u nistgħu nitgħallmu minn dak li għamlu pajjiżi oħra għax il-libertinaġġ donnu huwa beyond limit u beyond control.

Kieku l-libertinaġġ li hawn ma jweġġa' lil ħadd ngħid fiha u ma fihiex imma li l-libertinaġġ li hawn jista' jweġġa' lin-nies allura dak ibeżżagħni.

Notwithstanding it-tagħlim kollu li hemm f'pajjiżi oħra, li bdew qabilna f'din il-materja, il-libertinaġġ huwa enormi.

Pajjiżna, bl-influwenza tar-reliġjonijiet, bl-influwenza tal-knisja u bl-influwenza tat-taboos li għandhom it-tajjeb u l-ħażin tagħhom, bil-kliem kollu ta' liberaliżmu eċċ. illum għandi l-biża' tiegħi li xorta l-libertinaġġ ma nafx kif nistgħu nirresponsabbilizzawh.

Il-libertinaġġ ma rridux imma l-libertà rridha sakemm din tkun libertà responsabbli.

Il-libertinaġġ qed ibeżżagħni.

Issa b'dan kollu se naslu biex nirregolarizzaw il-libertinaġġ fil-mentalità li għandna?

Aħna telgħin b'mentalità ta' libertinaġġ?

ANTHONY ZAMMIT: Ħalli nagħtik eżempju ta' x'ġara fil-Ġermanja.

Niftakar li meta tlajt fl-1975 sirt naf li fl-iskejjel kienu jagħtu l-pillola lit-tfajliet.

Bix-xogħol li għamlu l-Ġermanja wasslu biex lit-tfajliet idaħħlulhom aktar valuri tal-att sesswali u they don't go for touch sex or one time affairs eċċ. Dawn il-pilloli għadhom available imma ma jeħduhomx għax bix-xogħol li sar edukaw liż-żgħar u komplew jedukaw lil dawk li telgħin warajhom sabiex jagħtu kas tagħhom infushom.

Daħħlulhom dan is-sens ta' responsabilità u edukawhom in that way għax qabel kienet li inti tista' tmur l-iskola u tieħu l-pill.

IS-SUR RAYMOND J CAMILLERI (Director Curriculum Management and eLearning): Sar ħafna diskors dwar x'isir barra minn Malta, fuq il-libertinaġġ u fuq il-valuri.

M'hemmx dubju li s-settur edukattiv f'Malta - għallinqas mill-1999, x'ħin ħareġ l-ewwel curriculum - kien poġġa l-issue tal-valuri u l-programmi dwar il-PSD kienu bdew jindirizzaw dawn l-affarijiet.

Ilna għal dawn l-aħħar għaxar snin niffokaw fuq il-kunċett tas-sesswalità u l-edukazzjoni dwar is-sesswalità u r-relazzjonijiet.

Mhijiex xi ħaġa li se nibdewha issa però hemm ħafna xogħol x'isir u ma jfissirx li llum il-ġurnata qegħdin naslu sabiex intejbu l-pożizzjoni tagħna.

Dan għaliex huwa proċess li jimxi bil-mod u aħna qegħdin nipprovaw nedukaw lill-istudenti sabiex jakkwistaw l-attitudnijiet li huma rilevanti, l-understanding tan-knowledge li huwa importanti kif ukoll sabiex ikollhom l-iskills neċessarji biex ikunu jistgħu jiżviluppaw dan l-element ta' sexuality education u hemm kontest fejn dawn jitgħallmuh.

Il-kontest huwa l-lezzjonijiet tal-PSD.

Imbagħad jekk ikolli l-opportunità inkun nista' nidħol f'iktar dettal dwar x'isir fil-lezzjonijiet u x'tip ta' aspetti qegħdin nieħdu u li ilna nieħdu fir-realtà għax tajjeb ngħid li dan ma bdejnihx illum.

Fil-fatt fis-syllabus diġa' huwa preżenti, fejn nibdew minn Year 4 u nkomplu telgħin sal-aħħar tal-Form V għax dan huwa proġett edukattiv u allura jipprova jagħti lil dawk l-istudenti kollha l-ħiliet neċessarji biex ikunu jistgħu jgħixu f'sitwazzjoni fejn għada pitgħada jkunu kapaċi jastjenu għax jirrealizzaw li waħda mill-aħjar modi biex tipproteġi lilek innifsek hija l-astitenza.

Issa fil-programm edukattiv tagħhom hemm programmi oħra fejn it-tfal ikollhom exposure għal dak kollu li jistgħu jieħdu biex jipproteġu lilhom infushom.

Mela l-proġetti u l-ħiliet qegħdin hemm imma ma jfissirx li għax inti tagħti l-edukazzjoni, kull student li joħroġ mill-iskola se jakkwista dawk il-ħiliet neċessarji.

CARMELO ABELA: Jiena naqbel ma' dak li qed jingħad għax hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq issue li tiddependi minn self control and self responsibility.

Nagħmlu kemm nagħmlu edukazzjoni u kampanji ma jfissirx li f'dan kollu għandna naqtgħu qalbna.

Żgur li le.

Li l-isfida hija kbira nammettuha lkoll u Sandra – jekk tippermettili nsejjaħlek on first name basis – semmiet il-punt tal-ġenituri bħala edukatturi u bħala sħab tal-edukatturi fl-iskejjel, li dawn jibdew kważi kważi minn etajiet bikrin ħafna.

Fil-fatt inti semmejt il-Year 3 u l-Year 4 u jiena ngħid li kważi kważi anke qabel, naturalment b'modi differenti.

THE CHAIRMAN: Onor. Abela, nixtieq nagħmel l-osservanza li l-ġenituri jridu jkunu preżenti.

Jiġifieri jekk aħna se nippermettu li ngħixu f'soċjetà fejn, allaħares qatt, it-tkissir tal-familja se jkompli jiżdied u l-ġenituri ma jkunux hemm, dan kolllu li qed ngħidu se jiġi self defeating.

Jekk aħna l-adulti nagħtu l-eżempju ta' libertinaġġ ma nafx kif imbagħad ma nistennewx li t-tfal tagħna – fejn aħna l-ġenituri nkunu l-ewwel għalliema tat-tfal tagħna - ma jitgħallmux li l-libertinaġġ hija r-regola tal-ħajja!

Jekk il-ġenituri r-regola tal-ħajja tagħhom se tkun dik ta' libertinaġġ ma nistgħux nippretendu mod ieħor mit-tfal.

Li qed nipprova ngħid hu li hawnhekk il-ġenituri se jkunu kontra tagħkom.

Ir-realtajiet tal-ħajja huma kontra tagħkom.

Intom qegħdin taħdmu kontra r-realtajiet tal-ħajja li huma kontra tagħkom.

Nixtieq li jkollkom suċċess f'dan kollu imma min-naħa l-oħra jien qiegħed ninduna kemm hija vulnerabbli din il-ħidma kollha li qegħdin twettqu.

CARMELO ABELA: L-issue hija li aħna rridu nwasslu l-informazzjoni għand il-ġenituri jew il-guardians tat-tfal.

Inti semmejt li jsiru laqgħat u l-ġenituri ma jiġux jew li nkella ħafna drabi jiġu dawk li l-inqas għandhom bżonn li jiġu filwaqt li dawk li l-aktar li għandhom bżonn ma jiġux.

SANDRA CORTIS: Illum il-ġurnata qed ikollna persentaġġi kbar ta' ġenituri fl-iskejjel li jattendu u qegħdin naħdmu ħafna fuq dan.

Il-fatt li s-servizzi tagħna issa bdew f'etajiet tal-primarja...

CARMELO ABELA: Hemmhekk ikun hemm iktar interess li jiġu.

Ma nafx jekk titqassamx literature fid-djar, forsi meta l-iSpeaker iqassam il-Kostituzzjoni nkunu nistgħu nieħdu l-opportunità li nqassmu din it-tip ta' informazzjoni biex nilħqu lis-soċjetà kollha.

Għax kif semmiet Dr Dalmas aktar qabel, aħna rridu li dan ikun a lifelong process u allura jekk m'għandekx tfal ma jfissirx li m'għandekx tkun taf ċerta informazzjoni għax xorta waħda tista' tiltaqa' mat-tfal.

SANDRA CORTIS: Jekk ngħidu edukatur biżżejjed għax trid tkun edukattur għal ħajtek, tfal jew le.

CARMELO ABELA: Teżisti xi literature li b'mod sempliċi tispjega affarijiet bażiċi ħalli dak li jkun ikollu n-know how ta' kif se jirrispondi lit-tfal tiegħu?

Din trid tkun b'mod sempliċi li jista' jifhmu kulħadd ħalli at least it-tifel jew it-tifla tingħata risposta għall-mistoqsija tagħha u mhux ma tingħatax risposta jew inkella jgħidulha biex ma tistaqsihom xejn.

SANDRA CORTIS: Fil-fatt għandna programmi mal-ġenituri tal-Year 6 u tal-Year 4 u għandna ċ-child safety services fejn anke hemmhekk nitkellmu mal-ġenituri fuq l-abbuż għax dik hija realtà oħra.

Min-naħa tagħna mhux biss qed naraw l-individwu imma qed naraw li dan ikun protett.

Fil-fatt l-education psyco-social services jaħdem fuq tliet binarji.

Illum qed nagħmlu preventive and informative programmes, fejn jiġu l-istudenti kollha tal-primarja u s-sekondarja u l-ġenituri u l-one to one sessions.

Ma ninsewx il-one to one sessions li jsiru mill-guidance teachers u mill-ischool counsellors, jiġifieri hawnhekk ikollna ħafna minn dawn l-affarijiet.

Fl-iskejjel it-tfal imorru għand il-guidance teachers u għand l-ischool counsellors b'mod regolari.

Fuq programmi preventivi għandna s-safe school programmes, iċ-child safety services u l-anti-substance abuse programme.

Ħadt gost meta tkellimna ma' Dr Dalmas u għedna li anke min-naħa tagħna, meta nagħmlu l-anti-substance abuse mal-istudenti naraw kif l-abbuż tal-alkoħol u tad-droga se jaffettwa fis-sesswalità wkoll.

Iċ-child protection u ċ-child safety services li għamilna hija xi ħaġa kontinwa.

Għamilna programm mal-istudenti tal-Year 4.

X'għamilna fis-sistema edukattiva?

Rajna biex ma jkunx hemm entitajiet li qegħdin jaħdmu fuq l-istess ħaġa mal-istess tfal.

Fl-iskejjel kellna s-Sedqa, mela jekk dawn qegħdin jaħdmu mal-Year 3, inutli li jiena mmur naħdem mal-Year 3.

Irridu nagħmlu proċess tul il-years kollha u allura mal-Year 4 għamilna intervention mal-ġenituri u anke mat-tfal tal-Form 2 u għamilna wkoll il-one to one sessions.

X'qed ngħidu hawnhekk?

Hawnhekk qed ngħidu l-history of abuse, it-tipi ta' abbuż u what to do in case of suspicion mal-ġenituri, jiġifieri qiegħda ssir edukazzjoni mal-ġenitur.

Ma ninsewx li l-abbużi jistgħu jkunu fil-familji.

Qed ngħidulhom kif għandhom jgħallmu lit-tfal is-self protection.

Rigward iċ-child safety ipprovajna kemm jista' jkun noħorġu l-aspett tal-abbuż għax huma speċjalizzati fuq dan l-aspett.

Imbagħad għandna s-safe school programmes mal-Year 4 pupils ukoll, fejn nuruhom what does safe mean, where do you feel safe u ħafna sessions oħra li jsiru plus interventions.

Apparti minn hekk ikun hemm ukoll follow ups mal-istudenti.

Aħna ma nistgħux nagħmlu iktar one off programmes.

Dan mhux għamilna l-policy u daqshekk imma rridu xi ħaġa kontinwa, jiġifieri se tisma' llum u se tisma' għada b'mod differenti skont l-età tat-tfal.

Jien ma nistax nagħti platt għaġin lil tarbija u nippretendi li din se tieklu għax fil-fatt se tispiċċa tifga fih.

L-informazzjoni sesswali għandha tkun addattata skont l-età tat-tfal u din hija importanti ħafna.

Nagħmlu wkoll sessions mal-Form 2s dwar is-substances abuse.

Dan għamilnih mal-Form 3s u mal-Form 4s ukoll u rajna kif l-abbuż tad-droga u tal-alkoħol qed jaffettwa l-STIs, il-pregnancies, eċċ., jiġifieri anke hawnhekk irridu nagħmluhom aware tal-effetti li jħalli l-konsum tal-alkoħol b'mod konkret.

U għalhekk l-informazzjoni trid tkun tajba u ġusta.

Aħna qed ngħidu li hemm elementi oħra minbarra l-ġenituri kontra s-sistema.

Pereżempju l-media hija baħar enormi kontrina u allura rridu nammettu li hemm baħar enormi kontra ż-żgħażagħ tal-lum.

Kif tafu għandna l-Unit Għożża għat-teenage pregnancies fejn hawnhekk tingħata edukazzjoni mat-tfajliet li jiġu għandna.

Jiġifieri hawn programmi apposta u mbagħad għandna wkoll il-one to one sessions li jsiru ma' dawn it-tfaljiet.

Il-Unit Għożża qiegħda tagħmel programmi mal-ġenituri u mal-Year 6 pupils fejn qiegħda tindirizza dawn l-issues.

Nafu li l-pubertà qiegħda tibda minn età żgħira u dik ukoll hija ta' challenge.

Qabel konna ngħidu Form 1 jew Form 2 imma llum anke ta' Year 5 jew ta' Year 6 tfajla tista' tkun omm!

Għalhekk il-ġenituri jridu jkunu alert għat-tifla tagħhom u għall-kambjamenti bioloġiċi tagħha.

Niftakar kellna tifla ta' 12 years, fil-Form 2 li din qatt ma ġieha l-period.… Ikollna każijiet li jkunu rari imma jkollna minn dawn il-każijiet.

Lill-ġenituri qed nipprovaw ngħallmuhom u kif għedtu kollha hawnhekk illejla nemmnu ħafna fuq l-importanza tal-komunikazzjoni mat-tfal.

Din is-sena għamilna wkoll drama mal-Form 3s u mal-Form 5s.

Imbagħad fl-iskejjel għandna l-counsellors u l-guidance teachers li jagħmlu laqgħat fuq dan is-suġġett kif ukoll jagħmlu l-one to one sessions.

Min-naħa l-oħra fuq school level ikun hemm ħafna topics għaddejjin fil-PSD u dawn huma kollha extra.

It-topics huma fuq health relationship, STI u sex education.

U dawn kollha jingħataw lill-ġenituri u lit-tfal.

M'ilux tnieda l-proġett ta' Smart Online li tajjeb li wieħed isemmih għax dan għandu x'jaqsam mal-internet safety li kif nafu huwa fenomenu ieħor.

Għamilna kampanja sħiħa, bid-DSFSWS fl-Appoġġ, is-Cyber Crime u l-Kummissarju għat-Tfal iltqajna għal sena sħiħa sabiex nagħtu talks lit-tfal kollha tal-primarja dwar l-importanza tal-internet safety għax għandek ukoll l-aspett tas-sesswalità, tar-relazzjonijiet u tal-pornografija li huwa aktar koumpless.

Għalhekk irridu naqbdu kull aspett u nipprovaw nagħmlu xi ħaġa ħolistika tul il-ħajja tat-tfal.

Issa ngħaddu għall-aħħar preżentazzjoni u nsejjaħ lis-Sur Ray Camilleri.

IS-SUR RAY CAMILLERI (Director Curriculum Management and eLearning): Sur President, jien nixtieq nitkellem fuq żewġ affarijiet; l-ewwel nett fuq id-draft curriculum li ħareġ issa u li jinkorpora fih l-issues li għandhom x'jaqsmu mas-saħħa u mbagħad se nagħti idea ta' x'isir fil-klassi fil-lezzjonijiet tal-PSD.

Fir-realtà aħna għandna suġġett li huwa l-personal and social health education li jiffoka fuq kif jiżviluppaw it-tfal għax aħna nħarsu lejn it-tfal b'mod ħolistiku u mhux inħarsu biss lejn l-edukazzjoni fuq is-sesswalità.

U l-lezzjoni tal-PSD tgħin lill-istudent jiżviluppa u naraw kif jiżviluppa, jiġifieri s-self discovery.

Nagħtu input dwar ir-relazzjonijiet li jkollhom l-istudenti kemm ma' sħabhom kif ukoll barra mill-klassi, mal-għalliema, eċċ., u niffokaw fuq l-importanza ta' kif wieħed jifhem lilu nnifsu għax dawn kollha jagħtu jagħtu dimensjoni ta' aktar għarfien fuq kif jaħsbu l-istudenti.

Id-draft curriculum jitkellem dwar il-personal and social health education.

Iħares lejn l-aspett ta' kif l-istudenti jitgħallmu kemm fuq issues li għandhom x'jaqsmu ma' saħħa in ġenerali kif ukoll dwar kif jiżviluppaw u jkunu kuntenti.

Importanti li l-istudenti jakkwistaw u jkollhom il-kapaċità li jiżviluppaw attitudni pożittiva lejn il-ħajja għax l-għan tal-iskola hu dak li jirnexxilha tibni lill-istudent mhux biss mill-aspett edukattiv, fejn jitgħallem is-suġġetti u jkun kapaċi b'mod intellettwali jimxi 'l quddiem imma tħares ukoll lejn l-iżvilupp personali u soċjali tiegħu, fejn l-istudent jiżviluppa l-kapaċitajiet kollha tiegħu, inkluż li jkun kapaċi jiffunzjona tajjeb fis-soċjetà għada pitgħada.

Wieħed mill-għanijiet aħħarin tal-curriculum huwa li lill-istudenti jiżviluppaw biex ikunu jistgħu jiffunzjonaw b'mod effettiv fis-soċjetà.

Għandek ukoll l-issues tar-responsabilità.

Waħda mill-affarijiet kruċjali hija li l-istudenti jkunu kapaċi jiżnu x'responsabilitajiet għandhom mill-aspetti personali kif ukoll soċjali u dik hija parti mill-edukazzjoni li l-istudenti jitgħallmu; li jkunu kapaċi jagħżlu għax l-għażla se timpatta b'mod pożittiv jew negattiv, skont il-każ kif ikun, fuq kif l-istudenti jkunu kapaċi jiffunzjonaw kemm b'mod personali kif ukoll vis-à-vis is-soċjetà in ġenerali u vis-à-vis il-komunità li jgħixu fiha.

Huwa importanti li l-istudenti jakkwistaw dawk il-ħiliet, kompetenzi u attitudnijiet li juru li jkollhom aspett ta' saħħa pożittiva f'numru ta' ħiliet.

Wieħed mill-aspetti huwa l-element tas-sexual health.

Dak huwa wieħed mill-esperjenzi li jiġi ffokat fuqu għax huwa importanti, speċjalment f'din id-diskussjoni tal-lejla.

L-istudenti jiġu mgħallma kif jgħixu bejniethom, x'tip ta' self awareness għandhom u x'tip ta' żvilupp irridu ngħallmuhom jakkwistaw, ir-reflective critical behaviour, id-decision making process fejn huma jkunu kapaċi jieħdu deċiżjonijiet għaliex dawn kollha jgħinu sabiex jiżviluppaw il-ħiliet emozzjonali kif ukoll il-ħiliet li se jgħinhom jiffunzjonaw tajjeb fis-soċjetà.

Għandhom ukoll il-kapaċità li jitgħallmu kif ikollhom moħħ u fiżiku b'saħħtu.

Is-suġġett tal-PSD jew tal-PSHE jagħti lill-istudenti l-kapaċità li jiżviluppaw il-ħiliet tagħhom u li jaraw x'weaknesses għandhom għax huwa importanti li l-istudenti jkunu jafu lilhom infushom.

Huwa importanti wkoll li jiżviluppaw il-kapaċità li jaħsbu u li jitgħallmu.

Dan kollu huwa parti mill-ħiliet li l-istudenti jkunu qegħdin jitgħallmu.

Jekk inħarsu b'mod speċifiku lejn is-syllabus li l-istudenti qed jitgħallmu llum naraw li, fost l-oħrajn, il-PSD syllabus jibda mill-Year 4 u jagħti lill-istudenti insights ta' x'jiġri meta jkunu qegħdin jikbru.

B'hekk sa minn età bikrija l-istudenti qegħdin jiġu fil-pożizzjoni li huma stess jirriflettu dwar x'jinvolvi l-fatt li tkun qed tikber mhux biss mill-aspett fiżiku imma anke emozzjonalment.

Irridu naraw ukoll li l-istudenti jitgħallmu jaraw il-bidliet li jseħħu fiżikament fihom u dak ikompli l-proċess mhux biss fil-Year 4 imma anke fil-Year 5, fejn l-istudenti jkomplu jaraw li kull persuna hija speċjali, kemm jekk huwa tifel kif ukoll jekk hija tifla.

It-tfal huma speċjali b'mod ugwali.

Hemm ukoll enfasi fuq l-irwol li l-media għandha, fuq il-familja nnifisha, fuq il-ħbieb u s-soċjetà u x'jistennew dawn mill-istudenti u l-istudenti kif qegħdin jikbru u jiżviluppaw kemm minn età bikrija kif ukoll meta jikbru.

Il-proċess ta' tagħlim li wieħed ikollu waqt il-lezzjonijiet tal-PSD se jgħinhom sabiex jaraw mhux biss l-iżvilupp li qed iseħħ fihom minn età bikrija, jiġifieri l-età tal-pubertà imma jitgħallmu wkoll x'jiġri meta l-persuna umana tkun qed titwieled eċċ. Permezz tal-iżvilupp li qed iseħħ emozzjonali u anke intelletwali, x'ħin jersqu lejn is-settur sekondarju l-enfasi tinbidel ftit u jkun hemm iktar riflessjoni dwar x'għandu jagħmel l-istudent, x'tibdiliet qegħdin iseħħu, x'understanding għandu mill-aspett intelletwali kif ukoll fil-kapaċità li jirraġuna u li jkun kapaċi jagħmel l-għażliet u li nibdew niffokaw ukoll fuq l-elementi personali bħal pereżempju, il-ħtieġa li wieħed ikun iktar konxju tal-indafa, kif ikun assertiv, eċċ. Fil-Form 2 ikompli wkoll l-iżvilupp fiżiku u l-enfasi fuq l-iżvilupp sesswali, kif għandhom jaġixxu l-istudenti meta jkunu ffaċċjati bi problemi jew f'sitwazzjonijiet fejn ikun hemm potenzjalment abbuż u x'iridu jagħmlu biex joħorġu minn dik is-sitwazzjoni.

Tkompli l-mixja dwar x'aspett emozzjonali hemm fir-relazzjonijiet sesswali kif ukoll riferenza għal zero tollerance fejn tidħol il-vjolenza, anke meta wieħed jibda joħroġ mal-partner tiegħu u x'tip ta' responsabilità għandu jseħħ fl-istudenti, kif kapaċi joħolqu limitu għal dak li għandhom jagħmlu meta jkunu qegħdin f'koppji u ma' sħabhom ħalli jkunu jistgħu jipproteġu lilhom infushom.

Hemm focus speċifiku dwar x'tip ta' protezzjoni teżisti meta jkun hemm relazzjoni sesswali imma l-focus qiegħda fuq l-astinenza għax wieħed ma jridx jersaq biss lejn il-mezzi fiżiċi.

L-iktar importanti hu li permezz ta' valuri u attitudnijiet li wieħed jgħallem, jiffoka primarjament fuq l-astinenza u mbagħad ikompli jħares lejn il-possibbilitajiet l-oħra li jeżistu.

Ikun hemm ukoll tul il-ħajja tal-istudent enfasi dwar x'differenza teżisti bejn l-HIV u l-AIDS u din issir fil-Form 4, fejn fost affarijiet oħra ngħidulhom x'tip ta' sexually transmitted illnesses jeżistu u kif wieħed jista' juża u jidentifika xi tip ta' kontraċettivi kontra dawn it-tip ta' STIs u x'tip ta' reazzjoni għandhom jieħdu l-istudenti meta jiġu biex jitkellmu dwar l-orjentament sesswali kif ukoll il-kapaċità li l-istudenti jkomplu jagħrfu u jindunaw x'tip ta' attitudnijiet huma permessibbli u dawk li forsi mhumiex daqshekk permissibbli.

L-għan aħħari tal-lezzjonijiet tal-PSD - fost affarijiet oħra li għandhom x'jaqsmu mas-sexuality relationships - huma biex jiżviluppa l-istudent ħalli jkun kapaċi jiffunzjona kemm waqt li jkun l-iskola kif ukoll meta jidħol f'relazzjonijiet u iktar u iktar jagħtih il-ħiliet biex għada pitgħada meta jkun barra mill-iskola, ikun kapaċi jgħix b'mod responsabbli f'soċjetà li l-problemi fiha dejjem jiżdiedu.

Fil-fatt l-għan tagħna huwa li noħorġu studenti li jkunu kapaċi jiffaċċjaw ir-realtajiet ta' madwarhom.

ANTHONY ZAMMIT: Forsi meta l-ġenituri jkollhom il-possibilità u n-knowledge how to educate their own children.

IS-SUR RAY CAMILLERI: Eżatt.

Fuq dan forsi jkun jista' jelabora aktar il-kollega tiegħi.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI (Education Officer mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni): Sur President, li nagħmlu hu - speċjalment fil-primarja - li qabel jibdew il-lezzjonijiet fuq is-sesswalità inlaqqgħu l-ġenituri biex l-għalliema jispjegawlhom eżatt x'se jsir fil-klassi biex jekk it-tfal imorru d-dar u jgħidu lill-ġenituri tagħhom fuqiex tkellmu fil-klassi, id-diskussjoni tkun tista' tkompli d-dar ukoll.

U fl-istess ħin inkunu qed nagħtu messaġġ lill-ġenituri li ma fiha xejn ħażin li titkellem fuq is-sesswalità mat-tfal tiegħek għax għad hemm ħafna biża' mill-ġenituri li tista' tgħid xi ħaġa ħażina.

Fil-fatt meta mmur nagħmel it-talks il-ġenituri jibdew jirringrazzjawk talli qed tagħmel it-talks u jgħidulek li jekk xi ħadd mit-tfal tagħhom imur jistaqsihom fuq is-suġġett huma ma jirrisponduhomx.

Imma fil-verità jekk it-tifel jew it-tifla se jistaqsuk inti trid tirrispondi.

U biex tirrispondi m'għandekx bżonn ħafna ħin.

Jekk it-tifel jew it-tifla jistaqsuk xi ħaġa weġibhom imma jekk ma jqajjmux l-issue allura m'hemmx issue.

Madankollu ħafna drabi t-tfal se jistaqsuk.

L-importanti hu li meta tqum l-issue mat-tfal, inti titkellem magħhom, tagħtihom l-informazzjoni li tħoss li għandek tagħtihom, u jekk huma jkunu sodisfatti, ħafna drabi jieqfu waħedhom u ma jistaqsux aktar.

Jekk le se jistaqsuk xi ħaġa oħra.

THE CHAIRMAN: Jiena f'isem sħabi d-deputati nirringrazzjakom ta' din il-preżentazzjoni li ressaqtulna.

Dan huwa suġġet vast u li jitbiddel u għalhekk aħna se nagħmlu l-monitoring tagħna wkoll.

L-ewwel nett nixtiequ li lkoll kemm intom tieħdu nota tar-rapport li konna għamilna u peress li l-curriculum għadu fl-iżvilupp tiegħu dan ir-rapport li ħejja l-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali jista' iservi ta' konsultazzjoni għalikom.

Issa s-sena li ġejja nipprovaw insibu l-opportunità sabiex naraw jekk hemmx tibdil fil-mod ta' kif qegħdin tħarsu lejn din ir-realtà.

Aħna naqblu magħkom li dan huwa suġġett li qiegħed kontinwament jikber fl-importanza tiegħu kif ukoll qiegħda titbiddel ir-realtà ta' pajjiżna.

Forsi meta jkollna laqgħa oħra bħal din, ikollna statistika ta' x'inhi r-realtà taż-żgħażagħ tagħna u naraw kemm qed ikollna tqala u x'etajiet qed ikollhom u nkunu nafu wkoll x'inhi r-realtà ta' diseases u infections li qegħdin niġu mgħarrfa bihom.

B'hekk jibda jkollna kejl ta' statistika mar-realtà tal-impenn edukattiv min-naħa tagħna.

SANDRA CORTIS: Id-direttorat ra wkoll l-importanza u l-għarfien li l-professjonisti jieħdu t-training meħtieġ u għalhekk matul dawn l-aħħar sentejn sar ħafna training mill-Ministeru tas-Saħħa.

Fil-fatt ġimgħa oħra se jkun hemm 35 professjonist li se jmorru għat-training mal-Ministeru tas-Saħħa biex anke min-naħa tagħna nibqgħu aġġornati u nkunu nafu min hu l-istudent llum.

L-isfida tagħna hija bħal tal-ġenituri.

Fil-fatt aħna nħobbu ngħidu li biex trabbi t-tfal hija sfida llum u din tgħodd ukoll għall-edukaturi.

Għalhekk huwa importanti li nifhmu min hu l-istudent tal-lum, x'qed iġibilna l-istudent tal-lum f'din ir-realtà vis-à-vis is-sesswalità.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmlilkom l-aħħar mistoqsija; attwalment f'pajjiżna s-sexual health policy se tiġi żviluppata f'dan il-curriculum li għadu qed jiġi maħsub u li ngħatatilna preżentazzjoni tiegħu imma attwalment diġa' għandna tagħlim li qed jingħata fuq dan l-aspett.

IS-SUR STEPHEN CAMILLERI: Is-Sur Ray Camilleri ilu fis-syllabus tal-PSD mis-sena 2003 u dawn it-topics li semma' ilhom fis-syllabus tal-PSD.

Jiġifieri ħafna minnhom diġa' kienu qegħdin isiru.

THE CHAIRMAN: Min-naħa tal-Ministeru tas-Saħħa, dak li għedtu li qegħdin tiżviluppaw, jiġifieri l-clinic il-ġdida f'Mater Dei, l-outreach programmes diġa' qegħdin in vigore?

DR MIRIAM DALMAS: Fil-fatt il-clinic f'Mater Dei tinsab fi stat avvanzat u allura nispera li jkun hemm xi xogħol in vigore as from next year.

Hemm il-clinic tal-Isptar Boffa imma din il-klinika se tkun aħjar.

Rigward ir-riċerka diġa' bdejna nagħmlu x-xogħol u dan miexi mhux ħażin.

Kien hemm ukoll ċertu xogħol mal-Edukazzjoni li diġa' kien qed isir u aħna qegħdin naħdmu biex intejbuh.

THE CHAIRMAN: Inkun ġust jekk nitolbok biex taqsam magħna r-riżultati ta' din ir-riċerka hekk kif tkun lesta?

Ovvjament jekk din tkun xi ħaġa pubblika.

DR CHARMAINE GAUCI: Ir-riċerka se tibda din is-sena u se tkun fuq il-behaviour ta' gruppi ta' nies.

Hemm ukoll sorveljanza fuq il-Chlamydia li hija waħda mill-infectious diseases l-iktar komuni li qed naraw.

S'issa n-notifications li nirċievu huma mingħand it-tobba mill-GU Clinic u dik mhijiex biżżejjed għax inti ma tkunx qiegħed tieħu l-istampa kollha.

Aħna ngaġġajna numru ta' general practitioners li se jinnotifikawna b'dawn l-affarijiet u din hija forma ta' sentinel surveillance.

Dawn huma affarijiet li għaddejjin fuq l-aħħar chapter tar-research.

THE CHAIRMAN: Inkun qed ngħid tajjeb jekk ngħid li qabel ir-recess tas-sajf li ġej intom tiġu tinformawna billi tagħmlulna preżentazzjoni fuq din l-informazzjoni ħalli nkunu għamilna proċess sħiħ ta' diskussjoni fuq dan is-suġġett?

Fil-bidu ltqajna ma' min hu l-iktar responsabbli u intiż u fformulajna bħala Kumitat l-ideat tagħna fuq dan is-suġġett.

Issa llum smajna mingħand tliet entitajiet differenti x'qed jiġi maħsub u x'qed isir u allura fil-ġejjieni, permezz tagħkom se niġu notifikati bl-informazzjoni li tistgħu tagħtuna.

B'hekk tkunu tistgħu terġgħu tiġu flimkien mal-uffiċjali min-naħa tal-Ministeru tal-Edukazzjoni biex taqsmu magħna din l-informazzjoni ħalli aħna, bħala Deputati ta' dan il-Parlament, inkunu konxji minn dawn ir-realtajiet li qed tiffaċċja s-soċjetà tagħna.

DR CHARMAINE GAUCI: F'Novembru tas-sena l-oħra nidejna l-politika dwar is-saħħa sesswali.

Din il-ġimgħa nidejna l-istrateġija imma sadanittant ma konniex qegħdin nistennew il-politika u l-istrateġija għax l-azzjonijiet kienu diġa' mibdijin.

Bażikament l-istrateġija se tgħaqqad kollox flimkien u se tkompli tevalwa skont ir-riċerka u t-training għall-professjonisti li jinkludu kemm professjonisti fis-saħħa kif ukoll għalliema, youth workers, social workers u dawk kollha li jaħdmu fuq dan l-aspett.

Dan se jsir issa f'Novembru li ġej.

Fil-fatt ingaġġajna speċjalista barranija u oħra lokali.

L-għan ta' dan it-training se jkun baseline training fuq l-aspett tas-sexual health u tas-sexual health relationships.

Waqt dan it-training irridu nisimgħu wkoll mingħand il-professjonisti fejn iħossu li għandhom bżonn ta' aktar training u hemmhekk se nibnu ukoll further training li naraw li hemm bżonn tiegħu.

ANTHONY ZAMMIT: Min-naħa tal-qasam tal-Edukazzjoni qatt ipprovajtu tagħmlu survey dwar kemm it-tfal ikollhom aċċess għall-pornografija minn fuq l-internet?

SANDRA CORTIS: Naħseb li qatt ma saret riċerka ta' dan it-tip.

ANTHONY ZAMMIT: Tafu li din hija problema.

SANDRA CORTIS: Iva u għalhekk wieħed mill-programmi tagħna semmejnih "Be Smart Online" li huwa proġett li se jiġi funded mill-fondi tal-EU għaliex rajna li l-computer huwa tool li t-tfal qegħdin jużaw il-ħin kollu.

U għalhekk qiegħda ngħid li rridu nagħtuhom l-informazzjoni ġusta għax dawn l-affarijiet jistgħu jsibuhom at a touch of a button.

ANTHONY ZAMMIT: Eżattament.

SANDRA CORTIS: U se tieħu l-informazzjoni minn hemmhekk imma mbagħad trid tara kif se jinterpretaha dak li jkun dik l-informazzjoni u jekk din hijiex tajba jew le.

IS-SUR RAY CAMILLERI: Qabel ma nikkonkludu nixtieq insemmi punt ta' żvilupp; kemm mill-Health Division kif ukoll mid-direttorati matul dawn l-aħħar tliet snin bdejna niltaqgħu darba fix-xahar – jiġifieri ż-żewġ entitajiet – u nista' ngħid li qrobna ħafna lejn xulxin.

B'hekk dak li tagħmel l-id il-leminija tkun taf bih l-id ix-xellugija.

Naħseb dawn l-aħħar tliet snin kienu healthy ħafna.

B'hekk jiena u Dr Charmaine Gauci, kif ukoll il-kollegi tagħna nkunu nafu x'aħna nagħmlu kemm min-naħa ta' saħħa kif ukoll min-naħa ta' edukazzjoni.

Aħna nkunu nafu xi proġetti għandna u nkunu nafu kif se naqsmu s-servizzi tagħna flimkien.

Dan kien ta' żvilupp kbir għax qabel aħna konna naħdmu għal rasna filwaqt li huma kienu jaħdmu għal rashom u allura kien qed ikun hemm dupplikazzjoni tax-xogħol.

Naħseb f'dawn l-aħħar tliet snin eliminajna d-duplication of work u mhux talli ma ddupplikajniex ix-xogħol imma talli kkollaborajna ħafna flimkien u qegħdin naħdmu ħafna minn dan l-aspett.

THE CHAIRMAN: Aħna napprezzaw il-ħidma tagħkom u għandkom id-disponibilità kollha tagħna.

Jekk aħna nistgħu nservu ta' għajnuna għalikom sabiex il-ħidma tagħkom tkun iktar effettiva, allura għandkom id-disponibilità kollha tagħna.

B'hekk aħna mhux nisimgħu biss dak li għandkom xi tgħidulna imma nkunu nistgħu nagħtukom aktar platform soċjali fejn we endorse dak kollu li intom tkunu qegħdin tagħmlu.

Nirringrazzjakom.

Fid-9:25 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata iktar tard.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

LAQGĦA NRU 118

L-Erbgħa, 9 ta' Novembru, 2011

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7:30 p.m.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat, ippresieda.

Dr Elaine Birmingham, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali, kienet preżenti għal din il-laqgħa.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nr.

116 li saret nhar it-Tlieta 1 ta' Novembru 2011 ġew konfermati.

Informazzjoni

L-Onor Edwin Vassallo nforma lill-membri preżenti li l-Ħamis 3 ta' Novembru 2011 kellu laqgħa ma' Dr Ádàm Kósa, li huwa l-ewwel Membru Parlamentari Ewropew nieqes mis-smiegħ u juża l-lingwa tas-sinjal.

Fost oħrajn kin diskuss iċ-Charter of Fundamental Right u l-European Disability Strategy 2010 – 2020.

Preżenti ma' Dr Kósa kien hemm is-Sur Joe Camilleri, Chairman u Dr Anne-Marie Callus Direttur Eżekuttiv, mill-Kummissjoni Nazzjonali Persuni b'Diżabilità (KNPD).

Preżentazzjoni ta' Karti

Il-President tal-Kumitat ippreżenta lill-Membri dawn id-dokumenti:

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat stieden uffiċjali mid-Dipartimenti tas-Saħħa biex jagħtu preżentazzjoni fuq is-suġġett.

Dr Miriam Dalmas Direttur (Policy Development, EU & International Affairs) ippreżentat lill-Kumitat:

Wara l-Onor Vassallo, stieden uffiċjali mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni biex jagħtu preżentazzjoni fuq is-suġġett mill-att ta' edukazzjoni.

Sandra Cortis Service Manager (Education Psyco-Social Services) ippreżentat lill-Kumitat:

Is-Sur Raymond J Camilleri, Director Curriculum Management and eLearning ippreżenta lill-Kumitat:

Dr Charmaine Gauci, Direttur fid-Dipartiment Għall-Promozzjoni tas-Saħħa u l-Prevenzjoni tal-Mard mid-Dipartment tas-Saħħa u s-Sur George Borg Director, Student Services u s-Sur Stephen Camilleri, Education Officer mid-Dipartiment tal-Edukazzjoni wieġbu mistoqsijiet li saru mill-Membri preżenti fuq is-suġġett.

Wara kien hemm diskussjoni.

Fid-9:25 pm il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata iktar tard..

SKRIVANA TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT U L-IPPJANAR

TAL-IŻVILUPP

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 5

L-Erbgħa, 16 ta' Novembru, 2011 fis-6:30 p.m.

L-Onor.

Jesmond Mugliett, President tal-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp, javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar l-Erbgħa, 16 ta' Novembru, 2011 fis-6:30 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Kontinwazzjoni tad-diskussjoni dwar żewġ abbozzi ta' avviżi legali:

(li jinkludi indirizz lill-Kumitat mis-Segretarju Parlamentari Mario de Marco)

15 ta' Novembru 2011 SKRIVAN TAL-KAMRA