(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 137

It-Tlieta 26 ta' Ġunju, 2012

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 137

It-Tlieta 26 ta' Ġunju, 2012

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-06:20 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 136 li saret nhar It-Tlieta, 19 ta' Ġunju 2012, ġew ikkonfermati.

THE CHAIRMAN (Onor. Edwin Vassallo): Ngħaddu għas-suġġett tal-lum, fejn se nkomplu d-diskussjoni li bdejna l-ġimgħa l-oħra dwar ir-rapport finali maħruġ mill-Pensions' Working Group.

Fil-laqgħa tal-ġimgħa l-oħra, kellna lis-Sur David Spiteri Gingell bħala ċ-Chairperson ta' dan il-Working Group, kif ukoll persuni oħra li ħadmu miegħu fuq dan ir-rapport.

Kienet saritilna preżentazzjoni ħafifa ħafifa, peress li aħna ma tantx ħallejnihom ikomplu bil-mistoqsijiet li għamilna.

Ovvjament, bħala Kumitat, riedna nifhmu iktar x'hemm wara dan ir-rapport, u naħseb li issa rnexxielna nidħlu ftit fix-xena.

Għaldaqstant illum se nitlob lis-Sur David Spiteri Gingell u lis-Sur Frank Micallef sabiex ikomplu jagħtuna din il-preżentazzjoni.

Qabel nibdew, nixtieq niġbed l-attenzjoni tagħkom li llum, dan il-Kumitat, mhux biss se jkun qiegħed jiġi streamed live permezz tal-audio, imma issa anke se jibda jiġi recorded viżwalment.

Falzon għax, is-soltu, meta jkun hawn tat-television ikun qiegħed hawn!

Għaldaqstant nirringrazzja lit-tekniċi talli għamlu dan possibbli għall-ewwel darba f'dan il-Parlament.

Nispera li dan huwa suġġett interessanti, u li dawk li se jkunu qegħdin isegwuna jifhmu aħjar dan li qed nitkellmu fuqu.

Irrid infakkar ukoll lil dawk li se jkunu qegħdin isegwuna mill-inews rooms tagħhom li jridu jifhmu li l-proposti li se jkun qed jagħmel is-Sur David Spiteri Gingell mhumiex proposti tal-Gvern, imma huma proposti ta' dan il-Kumitat.

Fil-fatt, s'issa l-Gvern għadu ma tax il-commitment tiegħu fuqhom.

U għalhekk, nerġa' ngħid, li dawn il-proposti li qed niddiskutu huma proposti tal-Kumitat, bla preġudizzju għad-deċiżjonijiet li għad irid jieħu l-Gvern, u li aħna, finalment, wara li niddiskutuhom, irridu noħorġu rapport dwar proposti li aħna bħala Kumitat se nkomplu nsostnu fuqhom.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL (Chairman tal-Pensions' Working Group): Sur President, grazzi lilek u grazzi lill-Membri ta' dan il-Kumitat.

Qabel nibda bil-preżentazzjoni nixtieq nagħmel apoloġija għall-membri l-oħra tal-Pensions' Working Group li ma setgħux ikunu magħna llum peress li kellhom commitments oħra barra mill-pajjiż jew f'sezzjonijiet oħra.

Għaldaqstant illum se nkunu biss jiena u s-Sur Frank Micallef, li huwa d-Direttur tal-Benefiċċji Soċjali u membru f'dan il-Working Group.

Mela issa ħalli nkompli fejn ħallejna l-aħħar darba, fejn kont qiegħed nirrispondi mistoqsija ta' Membru Parlamentari dwar jekk il-proċess tar-riforma huwiex xi ħaġa ġdida jew inkella huwiex xi ħaġa li hija kontinwazzjoni.

Fil-fatt, jien kont qed nispjega li din hija kontinwazzjoni ta' proċess li kien beda fl-1997, u li kompla jibni fuq is-sisien tar-rapporti u r-rakkomandazzjonijiet li kienu saru minn diversi studji qabel.

Li kont qed ngħid ukoll huwa li, meta l-Pensions' Working Group kien għamel ir-rakkomandazzjonijiet tiegħu lill-Gvern fl-2004, kien għamel rakkomandazzjoni tar-riforma ħolistika, riforma li kienet qiegħda tħares lejn kif jista' jissaħħaħ l-ewwel pilastru, u ċioè l-pensjoni tal-Istat, li nerġa' ngħid li dak kien l-oġġettiv, u jibqa' l-oġġettiv, ta' dan il-Pensions' Working Group.

Fil-fatt, l-oġġettiv tagħna huwa dak li l-pensjoni tal-Istat tibqa' il-qafas fundamentali tal-pensjoni, biex tassigura adegwatezza u tagħti dinjità lill-persuni li jkunu rtirati.

Min-naħa tagħna, konna rrakkomandajna wkoll li, mal-ewwel pilastru, għandu jiġi introdott it-tieni pilastru.

Ovvjament, dan mhux biex idgħajjef l-ewwel pilastru.

Anzi l-argument li poġġejna kien dak li, filwaqt li l-ewwel pensjoni għandha tassigura dinjità u adegwatezza lill-pensjonant, aħna konxji tal-fatt li, fir-realtà, pensjoni – b'saħħitha kemm tkun b'saħħitha – qatt mhi se tagħti l-istess livell ta' għajxien li persuna jkun qed igawdi waqt li jkun għadu jaħdem.

Għaldaqstant, ir-rakkomandazzjoni tagħna sabiex jidħol it-tieni pilastru kien proprju sabiex persuna ġġemma' – biex ngħid hekk – f'karus personali tagħha ħalli tkun tista' tagħmel tajjeb għal dik il-gap bejn l-income li tagħtiha l-pensjoni u l-income li kellha meta kienet taħdem.

U konna rrakkomandajna wkoll li jidħol dak li jissejjaħ it-tielet pilastru, li hija sistema ta' tfaddil inċentivata mill-Gvern sabiex iġġiegħel lin-nies iġemmgħu b'mod volontarju.

Dan kien il-qafas.

Kien hemm rakkomandazzjonijiet oħrajn li kellna nħarsu sabiex insaħħu l-pensjoni tal-invalidità, kif ukoll il-mekkaniżmu tal-invalidità, ħalli ma jkunx hemm abbuż minnha.

Kellna wkoll rakkomandazzjonijiet dwar kif nistgħu nużaw is-sistema tal-pensjonijiet biex inħarrġu dak li nsejħulu ċ-child rearing, biex is-sistema tal-pensjoni ssir vejikolu li tapprezza u tippremja lill-persuni li jkollhom it-tfal.

U r-rakkomandazzjoni li kienet ġiet aċċettata mill-Gvern kienet dik li ġenitur, raġel jew mara – imma ħafna drabi, fil-kultura tagħna, hija aktar probabbli li tkun mara milli raġel – jekk ikollha t-tfal, tkun tista' toħroġ mis-suq tax-xogħol għal sentejn bil-pensjoni tagħha tiġi akkreditata qisha għadha taħdem, bil-patt u l-kondizzjoni li tidħol lura għal sentejn at any point in time.

Kellna wkoll inizjattiva simili li ġiet aċċettata biex ninkoraġġixxu lin-nies wara li jirtiraw jibqgħu jaħdmu.

U dan għamilnih billi neħħejna l-capping bejn l-income li wieħed jiġġenera waqt li jkun qiegħed ikompli bix-xogħol tiegħu, ħalli dan ma jkollux impatt fuq il-pensjoni li l-individwu jieħu.

Naħseb li din il-miżura kellha element ta' suċċess għax, mill-aħħar statistika li ħarġet, jidher li kien hemm 'il fuq minn 13,000 ruħ li għadhom jaħdmu filwaqt li qegħdin jieħdu l-pensjoni.

Meta l-Gvern ddeċieda fl-2006 li jmur il-Parlament bir-rakkomandazzjonijiet, il-qafas tar-riforma li nieda kienet vis-à-vis dawk ir-rakkomandazzjonijiet li kienu indirizzati sabiex isaħħu l-ewwel pensjoni, jiġifieri l-pensjoni tal-Istat.

Issa, sew jekk kienu inċentivi ta' child rearing biex persuna tkompli taħdem wara li tirtira, kif ukoll jekk huma fil-core tas-sistema tal-pensjoni, jiġifieri dawk li ngħidulhom metric changes, il-focus hemmhekk kien.

Fil-fatt, wara sessjoni ta' dibattitu li kienet bdiet f'Ġunju tal-2006 u li kompliet f'Novembru tal-istess sena, il-Gvern kien nieda dawn it-tibdiliet fis-sistema tal-pensjoni.

Hawnhekk se nsemmi l-aktar importanti.

L-ewwel waħda, biddel il-perijodu tal-kontribuzzjoni minn 30 sena għal 40 sena għal dawk in-nies li kellhom 45 sena fl-1 ta' Jannar tal-2007, u żiedha għal 35 sena għal dawk li kienu transitional, jiġifieri dawk li kellhom bejn 46 sena u 54 sena fl-1 ta' Jannar tal-2007.

Biddel ukoll kif issir il-kalkolazzjoni tal-pensjonijiet, partikolarment għall-iswitchers, għal dawk li kienu 45 years and younger fl-1 ta' Jannar tal-2007, u fejn qabel kienet tiġi kkalkolata fuq l-aħjar tliet snin konsekuttivi mill-aħħar għaxra, biddilha għall-aħjar għaxar snin minn 40 sena.

Biddel ukoll b'mod inkrementali l-perijodu tal-irtirar għal dawk li kienu under 45 years mill-1 ta' Jannar tal-2007, billi r-rata tal-irtirar tagħhom kellha titla' għal 65 sena, filwaqt li dawk li kienu transitional, jiġifieri dawk li kienu bejn 46 sena u 54 sena fl-1 ta' Jannar tal-2007, din kellha tiżdied minn 62 sa 64 b'mod inkrementali.

Fost ir-riformi, kien hemm rikonoxximent li, filwaqt li l-Gvern ried u ħa d-deċiżjoni konxja li jibda jgħolli r-rata tal-irtirar, kien hemm ċerti xogħolijiet li persuna ma setgħetx tibqa' tagħmilhom la jkollha ċertu età.

U biex jippermetti lil dawn in-nies ħalli jkollhom opt-out, u ma jkunux imġiegħla jaħdmu sa 65 sena minħabba t-tip ta' xogħol li jagħmlu, kien daħħal mekkaniżmu ta' opt-out fejn bażikament dawn in-nies – issa hawnhekk qed nitkellem għall-iswitchers li għandhom 45 years and younger – jekk ikollhom 40 sena kontribuzzjoni, jistgħu jieqfu ta' 61 sena u jkunu jistgħu jirtiraw bil-pensjoni totali, imma bil-patt u l-kondizzjoni li ma jagħmlux xogħol ieħor.

Mela kien hemm dak ir-rikonoxximent ukoll.

Inti għandek żewġ impatti tal-NI (National Insurance).

Waħda mir-rakkomandazzjonijiet importanti ħafna kienet li jiżdied il-maximum pensionable income.

X'jiġifieri?

Is-sistema tal-pensjoni tagħna taħdem fuq żewġ terzi, imma żewġ terzi sa massimu.

Mela, jekk persuna għandha salarju ta' €25,000, inti ma tieħux żewġ terzi tal-€25,000, għax is-sistema taħdem fuq il-maximum pensionable income.

Allura, kif inhi s-sistema llum, il-maximum pensionable income huwa ekwivalenti għal madwar Lm7,300, li jammontaw għal €16,500.

Dak ifisser li l-massimu ta' pensjoni li tista' tieħu huwa żewġ terzi ta' dawk is-€16,500!

Fir-rakkomandazzjonijiet li konna poġġejna quddiem il-Gvern dak iż-żmien – u hawnhekk qed nitkellem fuq il-pensjonanti tal-futur – kien proprju li, biex wieħed iżomm adegwatezza, ma setax iħalli s-ceiling staġnat.

Dan għaliex, jekk iżżomm is-ceiling staġnat fuq €16,500, u jgħaddu għaxar snin u l-pagi jiżdiedu, inti tkun qiegħed tkabbar id-distakk bejn il-pensjoni u l-paga reali llum.

Imma, aktar minn hekk, il-valur per se jittiekel, għax inti għandek dik li jsejħulha inflazzjoni.

Fil-fatt, waħda mill-problemi għalfejn illum jgħidu li s-sistema tal-pensjonijiet tista' tkun ħafna aħjar hi minħabba l-fatt li, bejn l-1981 u l-2004, is-ceiling baqa' ma nbidel qatt.

Fil-fatt, dan kien Lm6,400, u mbagħad fl-1979 tela' għal Lm6,900, u sal-2004 baqa' l-istess.

Fl-2007, kien hemm imbagħad żblokk bir-riformi li konna għamilna.

Issa dak x'ifisser?

Persuna li rtirat bil-massimu fl-1981 u ħadet pensjoni ta' żewġ terzi ta' Lm6,000 se jfisser li din se tkun ħadet pensjoni verament b'saħħitha.

Imma persuna li rtirat bil-massimu fl-2003, fejn is-ceiling baqa' xorta ta' Lm6,400, iż-żewġ terzi ta' din il-persuna ovvjament mhumiex ekwivalenti għal tal-persuna l-oħra, minħabba l-impatt tal-inflazzjoni.

Għaldaqstant, aħna rrakkomandajna lill-Gvern biex il-maximum pensionable income ceiling għandu jitla' b'żewġ modi: għal dawk li jkollhom 45 years and younger fl-2007 irrakkomandajna lill-Gvern li, bejn l-2011 u l-2013, is-ceiling jitla' minn €16,500 għal €20,900 in three equal tranches, jiġifieri kellek l-ewwel impatt ta' dik ir-rakkomandazzjoni fl-2011, fl-2012 u fl-2013.

Dan xi jfisser?

Ifisser li dawk in-nies li qabel kienu jaqilgħu 'l fuq minn €16,500, u kienu above s-ceiling l-antik, u llum inqabdu bejn is-ceiling l-antik u s-ceiling il-ġdid, qegħdin iħallsu kontribuzzjoni iżjed ta' 10% fuq id-differenza bejn is-ceilings l-antiki.

Imma mbagħad aħna qed ngħidu li dak l-adjustment – għax dak huwa adjustment biex naċċelleraw ftit kif iġib ruħu l-maximum pensionable income ceiling – mill-2014 'il quddiem jibda jiżdied b'formula ta' adjustment kull sena, li hija magħmulha minn 70% żieda fil-pagi u 30% żieda fl-inflation.

Issa għalfejn għamilna dik ir-rakkomandazzjoni?

Idealment, il-formula kellha tkun 100% wages.

Għaliex qed ngħid hekk?

Biex inti dejjem iżżomm ir-relattività tal-valur tal-pensjoni mal-average wage biex, kif timxi l-average wage, il-pensjoni timxi bl-istess mod.

Però, mill-mudelli li konna għamilna dak iż-żmien, kien jidher li, biex wieħed iżomm dik ir-relazzjoni ta' 100%, ma kenitx sostenibbli, u allura konna wasalna biex nirrakkomandaw lill-Gvern li l-bias ikun fuq il-wage inflation, jiġifieri 70% ikun fuq il-wage inflation biex kemm jista' ikun iżżomm dik il-link mal-wages, u 30% tkun fuq l-inflation.

Għalfejn huwa aktar importanti li żżomm mal-wages milli man-normal inflation?

Għax ġeneralment fl-ekonomija – għalkemm bħalissa għaddejjin minn żmenijiet mhux sbieħ, imma fir-realtà l-ekonomija hija ċiklika – l-pagi jiżdiedu b'rata ħafna iżjed għolja mill-inflazzjoni normali.

U allura, biex iżżomm ir-relattività tal-valur tal-pensjoni tiegħek, hija importanti li kemm jista' ikun torbotha totalment f'relazzjoni mal-wages.

THE CHAIRMAN: Mill-argument tiegħek stess, it-30% li se jkunu marbutin mal-inflazzjoni se jkunu superfluwi.

Qiegħed ngħid sew li, ladarba m'għandekx il-100% kalkolu għaż-żieda tal-pensjoni u ż-żieda tan-national insurance ...?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Iva, għax kif jiżdied is-ceiling, se jiżdied għal dawk in-nies ...

THE CHAIRMAN: Fl-istess ħin, huwa aħjar li inti għandek is-70% kalkolu mal-income biex in-national insurance ma tiżdiedx daqshekk għax, li kieku, bil-kalkolu li ż-żieda tan-national insurance tiżdied 100%, iż-żieda tkun enormi aktar milli 70%!

U għalhekk hemmhekk naqbel li ż-żieda għandha tkun 70% minflok 100%.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Sur President, jekk wieħed iħares lejn kif ġabet ruħha s-sistema tal-pensjoni, jsib li sal-2006 is-ceiling kien fiss.

Jekk m'inix sejjer żball, il-Gvern intervjena darbtejn, fl-2001 u fl-1987, fejn żied is-ceiling b'ċerti aġġustamenti, imma bażikament fil-ħajja tas-sistema tal-pensjonijiet taż-żewġ terzi, bejn l-1979 u l-2006, kulma żdiedet kien minn Lm6,400 għal Lm6,900!

Lanqas kien hemm aġġustamenti mal-inflazzjoni, aħseb u ara mal-wage inflation.

Aħna biex inżommu l-valur adegwat, irridu norbtuh f'totalità mal-wage inflation; imma l-kalkoli juru li, jekk tagħmel hekk, dan ma jkunx sostenibbli.

Is-70% li qed jorbot mal-wages ovvjament huwa fejn qed isaħħaħ il-pensjoni, u dawk it-30% qed ikollhom impatt pożittiv, imma mhux bis-saħħa tal-wage inflation.

Dan ifisser li r-relazzjoni bejn il-pensjoni u l-average wage, hekk kif nimxu 'l quddiem, ovvjament se jkun hemm distakk li se jikber, għax inti m'intix qed timxi 100% ma' xulxin, u allura se jkun hemm distakk u r-relazzjoni bejn il-pensjoni vis-à-vis l-average wage se tiddgħajjef.

CARMELO ABELA: Dan li qed tgħid japplika għal dawk li għandhom 45 years and younger.

Mela teknikament, għalkemm is-ceiling qed jogħla, dan qed jogħla biex meta dawn il-persuni, li għandhom 45 years and younger, joħorġu bil-pensjoni ta' 65 sena...

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Fl-2029, dawn mhux se joħorġu bil-pensjoni ta' €16,500 fiss.

CARMELO ABELA: Mill-pensjonanti tal-lum, ħadd mhu qed jitħallas taħt dan is-ceiling li spjegajt inti, imma eventwalment dawn se jeħduhom dawk li jkunu pensjonanti fl-2029.

Jiġifieri dawk li huma 45 years and younger illum, meta jibdew joħorġu bil-pensjoni, se jibbenefikaw biż-żewġ terzi b'ceiling ogħla?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu.

THE CHAIRMAN: Dan huwa l-mekkaniżmu li inti spjegajtilna, u li ġie introdott biex ma jiġrix dak li qed jiġri llum, fejn għandek persuni li jistgħu jaqgħu fir-riskju tal-faqar għax proprju dan il-mekkaniżmu ma jeżistix.

Jiġifieri l-Gvern poġġa in place dan il-mekkaniżmu li qed tispjega inti biex dawk li għandhom 45 sena jkollhom inqas riskju li jiġrilhom bħall-pensjonanti tal-lum u b'hekk ikollhom pensjoni aħjar.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Dik hija raġuni waħda, u l-oħra hija biex iżomm il-valur tal-pensjoni milli tittiekel, għax inti qed tagħmel dan l-aġġustament sena wara sena biex issaħħaħ il-valur tal-pensjoni.

U ovvjament, kif semmejt inti, li sakemm tirtira u tasal għall-maximum ceiling, inti qed tħallas aktar kontribuzzjoni, għax il-massimu tiegħek qiegħed jogħla u qed tagħmel kontribuzzjoni għal dak il-valur li se tieħu meta tiġi biex tirtira.

Dawn kienu r-rakkomandazzjonijiet li l-Gvern kien tella' fil-Parlament fl-2006, u li daħħalhom mill-1 ta' Jannar tal-2007.

U bażikament dik hi s-sistema tal-pensjonijiet illum wara dawk ir-riformi li ddaħħlu.

FREDERICK AZZOPARDI: Fuq l-istess ħaġa li semmejt inti dwar ir-rikonoxximent tal-ħaddiema li jaħdmu għal perijodu qasir, kif nafu llum għandna ħafna ħaddiema li qed jaħdmu b'sigħat ridotti, u allura l-valur tal-pensjoni se jkun fuq il-qligħ.

Issa fuq dawn il-ħaddiema se jkun hemm xi ħaġa li taħdem favur tagħhom biex ma jkollhomx pensjoni baxxa ħafna?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hemm żewġ affarijiet: waħda li qed nirrakkomandaw fir-rapport li għandna quddiemna u li ppreżentajna lill-Gvern, u ċioè il-miżura li ddaħħlet fir-riforma tal-2007, fejn il-Gvern daħħal mekkaniżmu importanti ħafna li semmejnih l-aħħar darba, u li huwa l-guaranteed National Minimum Pension.

Hawnhekk bażikament qed jgħid li dawk li għandhom 45 years and under fl-2007, il-pensjoni tagħhom ma tkunx inqas minn 60% tal-median equivalised income.

Mela hemmhekk qed nagħmlu protezzjoni u, jekk niftakar sew, li kieku wieħed kellu jipparaguna l-guaranteed minimum pension illum mal-guaranteed National Minimum Pension li qed nirrakkomandaw aħna, hemm kważi €42 fil-ġimgħa differenza bejniethom.

Dak huwa l-ewwel mekkaniżmu li aħna ressaqna.

Qegħdin nirrakkomandaw ukoll xi ħaġa oħra.

Aħna konxji tal-fatt li, kif jinħadmu l-jobs illum, mhumiex neċessarjament fuq l-istess mudell li kienu jinħadmu ħames snin, 10 snin u 15-il sena ilu.

Ħalli nagħti eżempju.

Ħafna mill-background tiegħi huwa fl-informatika, u ħafna drabi fl-informatika huwa diffiċli biex issib persuna li taħdem għal 40 siegħa, għax ma jkunx jaqblilha.

Għalhekk, ħafna drabi dak l-impjieg ikun magħmul minn ħamsa jew sitt persuni differenti, u kollha jagħtuk sigħat differenti.

Apparti minn hekk, nafu wkoll li t-trend m'għadhiex dik li jkollok a job for life, imma l-impjiegi llum saru għal perijodi qosra, u huma wkoll flessibbli.

Għalhekk aħna qegħdin nirrakkomandaw li l-qafas tal-pensjoni llum, fejn prattikament hija bbażata fuq impjieg wieħed ta' 40 siegħa fil-ġimgħa,+ jinbidel biex il-pensjoni tiegħek tiġi marbuta mhux ma' impjieg wieħed ta' 40 siegħa, imma tkun marbuta ma' ħafna mpjiegi li jagħtuk 40 siegħa ta' xogħol.

U hemmhekk aħna qed nagħmlu r-rakkomandazzjonijiet biex is-sistema tal-pensjonijiet tirrikonoxxi li persuna jista' ikollha ħafna xogħolijiet, imma fl-istess ħin xorta qiegħda tagħmillek 40 siegħa fil-ġimgħa.

THE CHAIRMAN: Meta jkun hekk, dak mhux self-employment jiġi?

U għalhekk wisq probabbli li l-employability li qiegħda tinbidel.

Mela dak li jkun jispiċċa jaħdem bil-kuntratt, u jiġi qisu self-employed.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Imma taffettwa wkoll il-pensjoni għax, kif tinħadem il-pensjoni llum, jekk inti taħdem part-time, ma tieħux it-tlieta jew l-erba' part-time jobs li għandek u li jistgħu jakkumulaw xorta għal 40 siegħa, imma tieħu l-ewwel xogħol li tiegħu titħallas l-aktar.

Mela, meta persuna għandha tliet part-time jobs u qiegħda tagħmel 40, 50 jew 60 siegħa fil-ġimgħa, m'aħniex qed nirrikonoxxuha fis-sistema tal-pensjonijiet tal-lum.

U aħna qegħdin ngħidu li n-normi llum inbidlu, u jista' jagħti l-każ li persuna m'għandhiex xogħol wieħed li jagħtiha 40 siegħa xogħol fil-ġimgħa.

Għaldaqstant, is-sistema tal-pensjoni għandha tirrikonoxxi dan il-fatt, għax jista' ikun hemm nies li forsi m'għandhomx full time job, imma għandhom tnejn jew tliet part-time jobs, u xorta qegħdin jakkumulaw l-40 siegħa fil-ġimgħa, imma mhux qegħdin iħallsu l-kontribuzzjonijiet meħtieġa biex jipproteġu lilhom infushom billi jakkumulaw il-credits li hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Imma dik hija għażla tagħhom.

Il-liġi mhijiex tirrikonoxxihom, imma mbagħad għandek persuni oħra li, b'għażla ħielsa, jistgħu qegħdin jaħdmu 40 siegħa, imma qegħdin jirrapportaw li qegħdin jaħdmu 20 siegħa biex iħallsu inqas kontribuzzjonijiet, u allura jkollhom aktar spending power f'idejhom.

Għandek oħrajn li qegħdin jaħdmu, imma l-liġi lanqas hija tassattiva li jridu bilfors iħallsu.

Fil-fatt, ma nafx jekk l-istess liġi tobbligax lid-Dipartiment konċernat sabiex jiġri wara min suppost iħallas biex iħallas dak li għandu jħallas.

IS-SUR FRANK MICALLEF (Direttur tal-Benefiċċji Soċjali u Membru fil-Pensions' Working Group): Rigward l-enforcement tal-liġi tas-Sigurtà Soċjali, biex jinġabru l-kontribuzzjonijiet ma jaqax direttament taħt id-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali imma jaqa' taħt id-Dipartiment tat-Taxxi Interni, u dan għandu l-obbligu li jiġri wara dawk il-flus li suppost tħallsu u ma tħallsux.

Jekk persuna taqla' iktar min €910 fis-sena minn attività ekonomika, allura trid tħallas ammont ta' kontribuzzjoni.

THE CHAIRMAN: Imma huwa veru li r-raġunar hu li, jekk dawn jispiċċaw ma jħallsux, fl-aħħar mill-aħħar mhux se jieħdu pensjoni?

IS-SUR FRANK MICALLEF: Jistgħu ma jieħdux il-pensjoni kontributorja, imma jistgħu jaqgħu fuq l-Istat xorta waħda.

THE CHAIRMAN: Għax jieħdu r-relief?

IS-SUR FRANK MICALLEF: Eżattament.

THE CHAIRMAN: Imma jekk l-istandard of living tagħhom, minħabba l-means test, ma jippermettilhomx li jieħdu r-relief, mhux se jieħdu relief.

IS-SUR FRANK MICALLEF: Hekk hu.

CARMELO ABELA: Ma nafx jekk fhimtx tajjeb dak li qal is-Sur Spiteri Gingell, jiġifieri jekk persuna b'għażla tagħha għandha tliet part-time jobs, u li dawn bażikament jakkumulaw għal full time employment, bil-liġi llum irid iħallas fuq part-time wieħed tal-għażla tiegħu – imma naħseb li jkun l-iktar wieħed li jaqla' income minnu – u t-tnejn l-oħra jista' ikun li jħallas 15% fuqhom daqshekk bħala taxxa.

Imma għall-fini ta' pensjoni, dawn tal-15% ma jiġux meħudin in konsiderazzjoni.

Tajjeb fhimt?

IS-SUR FRANK MICALLEF: Kif inhi bħalissa l-liġi, dak li jkun qed iħallas il-kontribuzzjoni fuq dak l-impjieg assigurabbli li għandu, jiġifieri dak huwa l-impjieg prinċipali tiegħu, u t-tnejn l-oħra se jiġu part-time.

CARMELO ABELA: Imma mhux it-tlieta part-time?

IS-SUR FRANK MICALLEF: Il-liġi tipprovdi li dak li jkun jagħżel dik il-paga l-aktar għolja li se jkollu, u fuqha titħallas il-kontribuzzjoni.

U minn hemmhekk jimxi kollox.

Il-pensjoni tinħadem fuq dak l-ammont biss, filwaqt li t-tnejn l-oħra mhux se jiġu inklużi għall-fini ta' pensjoni.

CARMELO ABELA: Illum għandna fenomenu fejn jidħol il-part-time, għax hemm min għandu numru ta' jobs part-time li jiġu meqjusa bħala l-impjieg full-time tiegħu.

Issa min dik tkun l-għażla tagħhom well and good, imma hemm min forsi ma tkunx l-għażla tiegħu, imma ċ-ċirkostanzi jiddettaw hekk.

U għandek min għandu introjtu tajjeb, u mbagħad għandek oħrajn li qegħdin fuq part-time job wieħed u li huwa l-main income tagħhom.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Huwa għalhekk li aħna qegħdin nirrakkomandaw li din għandha tinbidel.

CARMELO ABELA: Jiġifieri hemm lakuna sħiħa.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hemm lakuna sħiħa, u lakuna li ma tirrifletti xejn in-normi tal-prattiċi.

F'ċerti setturi, għandek ċerti skills li diffiċli biex issibhom on a full time basis.

CARMELO ABELA: Nixtieq niġbed l-attenzjoni fuq xi ħaġa oħra li semmejtha wkoll ftit tal-ġimgħat ilu waqt il-ħin tal-Mistoqsijiet Parlamentari.

Għandna ċirkostanzi – li m'għandix idea kemm jistgħu jkunu, għax jistgħu jkunu waħdiet, jistgħu jkunu ftit għaxriet, jew jistgħu jkunu addirittura mijiet – fejn persuna tiġi mġiegħla tirreġistra bħala self-employed, meta n-natura tax-xogħol tagħha huwa li tkun employed bħala employee.

Eżempju ċar huwa s-servizzi ta' cleaner li, teknikament, timpjegaha ma' kumpanija, imma minflok jagħżlu li jimpjegawha ma' kumpanija, tiġi mġiegħla tirreġistra ruħha bħala self-employed.

Din ukoll naħseb li hija xi ħaġa ġdida, u li għall-fini ta' pensjoni jista' ikollha mpatt.

IS-SUR FRANK MICALLEF: Fil-fatt, hekk jiġri, għax jgħidu li l-employer se jixtri s-servizz ta' dik il-persuna.

CARMELO ABELA: Jiena daqsxejn xettiku fuq dan l-iżvilupp.

IS-SUR FRANK MICALLEF: Fil-fatt, lanqas jien ma jien daqshekk intiż fuqha, imma ħareġ xi ħaġa mid-Dipartiment tal-Impjiegi u r-Relazzjonijiet Industrijali fuqha biex speċi jirranġa jew jawtorizza dan il-fenomenu li qed issemmi.

Jekk niftakar sew, kien hemm xi emenda fil-liġi, imma ma dħaltx fiha għax mhijiex fir-remit tiegħi.

Din l-emenda tispjega x'jista' jissejjaħ bħala mpjieg jew self-employment jew self-occupation.

THE CHAIRMAN: Skużani ftit għax għandi kurżità fuq xi ħaġa.

Meta kontu qegħdin tagħmlu r-riċerka tagħkom, sibtu li hemm diskrepanza bejn in-numru ta' dawk li suppost għandhom xogħol u suppost li huma rrapportati li qegħdin jaħdmu bi qligħ, u dawk li effettivament qegħdin iħallsu l-kontribuzzjoni?

Għax jekk – kif għandi f'moħħi – għandna numru ta' nies li, bid-deċiżjoni ħielsa tagħhom, qegħdin jagħżlu li ma jħallsux kontribuzzjoni, u m'hemmx min qed jiġri warajhom biex iħallsu din il-kontribuzzjoni għax, fl-aħħar mill-aħħar, għall-Gvern, la mhux qed jiġbor lanqas mhu se joħroġ għalihom, u allura l-biċċa qisha qiegħda tibbilanċja ruħha … Imma qabel ma tipproponu dak li qegħdin tipproponu, jrid ikun hemm mekkaniżmu biex jassigura li kulmin suppost qiegħed jaħdem, tassattivament – iktar milli hi llum – irid iħallas il-kontribuzzjonijiet tiegħu skont il-każ għax, jekk ma jkunx hekk, allura ta' xejn qegħdin tagħmlu l-proposti tagħkom meta għandek din il-lakuna.

Nerġa' ngħid li jien ma nafx jekk għamiltux ir-riċerka tagħkom li turi x'inhu n-numru ta' persuni li suppost qegħdin jaħdmu u li qegħdin iħallsu l-kontribuzzjoni dovuta.

Jekk fuq il-kotba tagħna għandna għaxra li huma rapportati li qegħdin jaħdmu, imma fil-fatt huma sebgħa li qegħdin iħallsu l-kontribuzzjoni, mela għandek differenza ta' tlieta li għażlu minn jeddhom li ma jinvolvux lilhom infushom f'din is-sistema.

Issa mbagħad, jista' ikollok tnejn oħra minn dawk l-għaxra li mhumiex qegħdin iħallsu daqskemm suppost qegħdin iħallsu.

U allura hemmhekk dik il-lakuna se tkompli tikber.

Imbagħad, jerġa' għandek l-ikbar problema li ddiskutejna fil-laqgħa li għaddiet fejn għandek numru ta' persuni – jistgħu jkunu ż-żgħażagħ tal-lum – li diġà lanqas jimpurtahom kemm se jkollhom pensjoni għada.

Lil dawn jekk tistaqsihom jekk jixtiequx ma jħallsu xejn, se jgħidulek li jippreferu li ma jħallsu xejn, u allura, li kieku n-national contribution mhijiex tassattiva, jkollok ħafna nies li jiddeċiedu li ma jħallsu xejn.

Dan hu r-raġunar tiegħi: x'taħseb?

Huwa minnu jew le?

Ir-realtà tagħkom x'inhi?

IS-SUR FRANK MICALLEF: Semmejt argument wiesa' ħafna.

Se jkun hemm żgur persentaġġ – id-dettalji tagħhom m'għandix hawnhekk – ta' nies li qegħdin fil-black economy.

THE CHAIRMAN: Skużani, imma ejjew ma ngħidulhiex black economy, għax dawn huma rrapportati li qegħdin iħallsu b'xi mod l-income tax u l-VAT.

Dawn jistgħu jkunu nies li qegħdin jaħdmu u jħallsu t-taxxi tagħhom, il-kuntratti li jagħmlu jidhru, u allura ħadd mhu qed jgħidilhom li mhumiex jaħdmu. jew li mhumiex jieħdu l-benefiċċji soċjali għax mhumiex qegħdin jaħdmu.

Effettivament, dawn jidhru bħala nies li qegħdin jaħdmu.

THE CHAIRMAN: Imma biex ma mmorrux mill-ewwel fuq il-black economy.

IS-SUR FRANK MICALLEF: Imma, fl-opinjoni tiegħi, rridu ngħidulha dik li hi, u mhux insejħulha mod ieħor.

Dan qed jisraq lill-Istat, fl-opinjoni tiegħi, u l-Istat m'għandux biex ikompli jsostni l-benefiċċji kollha tiegħu.

THE CHAIRMAN: Skużani ftit ħalli nitkellem f'isem din il-persuna li qiegħda tiddeċiedi li tagħmel hekk: dan se jgħidlek li hu mhu qed jagħmel xejn ħażin għax hu mhu se jagħti xejn, u għada pitgħada mhu se jieħu xejn lura.

Jiġifieri, jekk jispiċċa veru dahru mal-ħajt, u b'dak li faddal mhu se jispiċċa jkollu xejn fil-but, dan se jaqa' taħt l-għajnuna tal-Gvern għal dak li jissejjaħ ir-relief.

CARMELO ABELA: L-NI hija obbligatorja.

THE CHAIRMAN: Suppost l-NI hija obbligatorja.

Jien hawnhekk qed nitkellem għax dak hu l-iskop tiegħu dan il-Kumitat.

Li kieku m'aħniex niddiskutu, ma ngħid xejn.

Imma kemm hija obbligatorja u bl-istess mod tassattiva?

Onor. Abela, għandek ħafna sistemi fejn hija obbligatorja bil-liġi, imma mbagħad m'hemm ħadd jiġri wara dak li jkun għax mhux qed iħallas dak li suppost għandu jħallas.

IS-SUR FRANK MICALLEF: Hemm id-Dipartiment tat-Taxxi Interni.

Meta dak li jkun jagħmel ir-rimessa tiegħu tad-dħul li għandu u jħallas it-taxxa fuqha, hemm it-Tax Compliance Unit u d-Dipartiment tat-Taxxi Interni kollha jiġru wara dawn in-nies li mhux qed iħallsu dak li huwa dovut minnhom.

Mat-taxxa hemm il-kontribuzzjoni, u dawn jimxu id f'id.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri solvejtili l-problema li kelli.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Mela, biex inkompli ma' dak li kien qed jgħid is- Sur Micallef, hawnhekk m'għandniex iċ-ċifri mitluba, imma r-rata tal-impjegati li jħallsu l-NI hija ta' madwar 95%, jiġifieri hija għolja ħafna.

Issa meta tidħol fuq is-self-employed, hija daqsxejn iżjed diffiċli.

Sfortunatament, ir-riċerka indiġina tal-grey economy u tal-black economy, u l-kif u l-come ta' kif taħdem, ma tantx hawn.

Hemm paper li, jekk m'inix sejjer żball, hija tas-Sur Godfrey Baldacchino, li bażikament jikkwantifikaha għall-5.4% tal-GDP.

CARMELO ABELA: Jidhirli li dan l-aħħar kien hemm rapport tal-Unjoni Ewropea wkoll.

CARMELO ABELA: Imma hemm diskrepanza sħiħa.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Imma, kif għedtlek, dak barometer kien.

Riċerka solida kienet tas-Sur Godfrey Baldacchino.

CARMELO ABELA: Imma l-punt tiegħek fuq is-self-employed u l-high rate ta' NI li tinġabar, u li din tlaħħaq il-95%, irrid ngħid xi ħaġa fuqha.

Għax xi kultant ikun hemm ċerti problemi – li ma rridux neħduhom across board, għax huma waħdiet – fejn l-NI tinġabar mingħand l-impjegat, imma mbagħad dan ma jgħaddihiex lill-Gvern.

U allura dak il-ħaddiem, x'ħin jispiċċa mix-xogħol, isib li mhuwiex intitolat għall-pensjoni għax jgħidulu li ma ħallasx il-kontribuzzjonijiet kollha!

Fil-fatt, dan ikun ħallashom, għax lill-impjegat tiegħu l-employer ikun ħadhomlu, imma ma jkunx għaddihom lill-Istat.

IS-SUR FRANK MICALLEF: Normalment, meta jiġri każ hekk, huwa l-obbligu tal-impjegat li jżomm ir-records tiegħu up to date, fejn imbagħad l-individwu suppost li jkollu l-FS3 li huwa rendikont tal-aħħar tas-sena ta' x'daħħal u x'ma daħħalx, u javviċina lid-Dipartiment tagħna.

Jiena se nqis li dawk il-kontribuzzjonijiet ġew imħallsin, u mbagħad indur lejn id-Dipartiment tat-Taxxi Interni biex jiġru wara l-employer ta' dak l-individwu.

Imma l-impjegat ma jbatix il-konsegwenzi.

THE CHAIRMAN: Ħalli nipprova nagħmel l-aħħar argument abbażi ta' dak li għedt l-ewwel.

Ir-raġunar kien li t-tendenza fl-ekonomija ta' għada jista' ikun li l-employability diretta tonqos minn kif inhi llum.

Jiġifieri jista' ikollna aktar negozji li jqabbdu lin-nies magħhom bħala self-employed.

Issa aħna hawnhekk, bħala Social Affairs Committee, irridu nagħtu l-proposti tagħna jew nissostanzjaw il-proposti tagħkom.

U allura, jekk m'aħniex se nipprovdu provvedimenti ġodda, jekk m'aħniex se nipprovaw naħsbu b'mod kreattiv f'sitwazzjonijiet ġodda ta' ekonomija li se tkun qiegħda taħdem differenti minn dik tal-lum, wisq nibża' li s-sostenibbilità tas-sistema tal-pensjoni tista' tirriskja ħafna, għax l-employability u x'se jagħmel is-suq fil-futur se jkun totalment differenti minn dak li kien fil-passat.

Fil-passat, kellna sistema li kienet taħdem tajjeb ħafna, għaliex kellek ħafna azjendi li l-maġġoranza tagħhom kienu kbar u li kienu jħaddmu b'mod dirett.

Allura dak li jkun jaf min hu l-imgħallem tiegħu, u għandu mpieg wieħed, u baqa' għaddej hemmhekk.

Imma issa, jekk fil-ġenerazzjoni l-ġdida, kif għedtilna inti, se taħdem ma' erba' employers differenti u qiegħed self-employed, jekk l-ingranaġġi li għandna llum mhumiex se jkunu msaħħa, se jkollna nuqqas ta' sostenibbilità.

Jiena din qed naraha bħala problema għax, għada pitgħada, dan in-nuqqas ta' riċerka u ta' traceability ta' min qed jaħdem ma' min tista' tkun enormi.

Jiġifieri dik iċ-ċifra ta' 95% tal-lum tista' tonqos, għax it-trends jinbidlu.

Fil-fatt, illum jista' ikollok fotografu ma' news room li huwa in self-employment għax hekk ikun jaqbillu, u għalhekk f'din it-tendenza rridu naraw wieħed x'jista' jagħmel.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Il-punt tiegħek huwa minnu.

In-normi qegħdin jinbidlu, u llum hemm kunċetti ġodda – dawk li nsejħulhom job sharing – u l-impatt mhux biss huwa fuq is-sostenibbilità, imma huwa wkoll mix-short-sightedness tal-individwu li jgħid li biex jiffranka llum ma jħallasx l-NI, imma mhux qed jara l-impatt li din se jkollha 15, 20 jew 30 sena oħra fuq il-pensjoni tiegħu jew tagħha.

Imbagħad, meta jiġu biex jirtiraw, f'daqqa waħda jirrealizzaw li they short-changed lilhom infushom!

Naħseb li l-qafas irid ikun dinamiku biex jirrifletti kif għandu bżonn jissaħħaħ ħalli jassigura li tinġabar il-kontribuzzjoni li hemm bżonn li tinġabar, imma wkoll li naraw kif nedukaw u nibnu kultura ma' dawk in-nies li jistgħu jkunu iżjed mexjin lejn job sharing, biex ma jieħdux short cuts li minn għalihom qed jiggwadanjaw xi ħaġa llum meta, fir-realtà, jkunu se jħallsu għalih bil-qares meta jirtiraw.

CARMELO ABELA: Il-Working Group qatt ikkonsidra sitwazzjoni fejn l-NI tkun option, imma mbagħad ma titlobx lill-Gvern biex iħallaslek il-pensjoni?

Jiġifieri ġieli kien hemm xi ħadd fil-Working Group li qal jekk għandniex nikkonsidraw li l-NI tkun optional, imma li jekk ma tħallashiex ma tieħux pensjoni meta tirtira?

THE CHAIRMAN: Ħalli nkompli ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Mela ma tieħux pensjoni għax l-NI bħala kontribuzzjoni u income għall-Gvern qiegħda tmur ukoll għall-ispiża ta' saħħa b'xejn.

U allura jekk, per eżempju, Edwin Vassallo mhux qed iħallas kontribuzzjoni u mar l-isptar għax għandu bżonn heart surgery, jew għax kiser saqajh, ma jistax jieħu dak is-servizz b'xejn.

Il-problema tkun li jekk m'għandix income, m'għandix biex inħallas dak li suppost qed nieħu b'xejn.

CARMELO ABELA: Intenzjonalment kienet għall-pensjoni, u mbagħad by time spiċċat tmur għas-servizzi tas-saħħa.

THE CHAIRMAN: Pensjoni u servizzi tas-saħħa.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: L-NI bil-liġi suppost li hija għall-pension retirement, pension survivors, pension invalidity, short-term sick leave u l-bonus, u għal xi ħaġa oħra li bħalissa nsejt x'inhi.

Jiġifieri dak huwa l-pakkett, u mhux qiegħda għas-saħħa.

Il-problema, fl-opinjoni tiegħi – u hawnhekk qed nitkellem personalment, u mhux f'isem il-Pensions' Working Group – hija li, meta ġie ddissinjat il-qafas tal-1979, kien sar żball, u l-iżball kien li r-revenue li kien qed jinġabar mill-kontribuzzjonijiet – dak iż-żmien, is-sistema konna nsejħula immatura għax kienet għadha kemm ġiet ikkreata, u allura kellek inqas nies qegħdin jirtiraw – qatt ma mar ġo pension account, imma mar fil-Fond Konsolidat.

Li kieku mar ġo pension account, illum is-surplus ta' dan l-account huwa fil-biljuni.

Qed ngħid dan għaliex, sal-2010, is-sistema kienet għadha qed tagħmel il-profitt.

CARMELO ABELA: Allura din għax ma bdietx fl-2007?

Ma sarx hekk lanqas, jiġifieri l-pension fund ma twaqqafx.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Ir-rakkomandazzjoni tagħna ma ġietx aċċettata mill-Gvern.

Aħna rrakkomandajna li għandu jidħol ring fence pension account, imma l-Gvern m'aċċettax, kif għandu kull dritt li jagħmel.

Fl-2004, ikkonsidrajna jekk għandniex indaħħlu qafas fejn persuna tista' tiddeċiedi li ma tidħolx u ma tħallasx, u tiddeċiedi għaliha fuq il-pensjoni tagħha.

Imma kkonkludejna li dik mhijiex it-triq it-tajba, għax hemm il-prinċipju tas-solidarjetà, u l-probabbiltà hi li għandek nies li huma sinjuri biżżejjed li l-pensjoni taż-żewġ terzi għalihom hija sempiċement pocket money, u dawn iridu jikkontribwixxu għax hemm dak li huwa, fl-opinjoni tagħna, is-solidarjetà kemm bejn il-ġenerazzjoni u kemm ġol-ġenerazzjoni stess.

U allura dak il-prinċipju m'erġajniex qajjimnih.

Jiena semmejt fejn saru r-riformi.

X'impatt kellhom ir-riformi?

Din kienet il-bażi minn fejn tlaqna aħna.

Ma nafx jekk hux qed jirnexxilkom tarawha din is-slide.

Aħna mmudellajna l-behaviour tas-sistema tal-pensjonijiet hekk kif inhi fl-2010, u pproġettajna l-imġieba tas-sistema tal-pensjonijiet bejn l-2010 sal-2060.

Fil-mudelli li għamilna, ħadna numru ta' dawk li jissejħu macro economic assumptions.

Ma rridx nidħol fit-teknika wisq, għax inkella nitlef lil kulħadd miegħi, imma bażikament fil-macro economic assumptions aħna abbinajna l-macro economic assumptions li juża l-Ageing Working Group tal-Economic Policy Committee tal-ECOFIN tal-Ewropa.

L-Ageing Working Group huwa grupp li Malta tipparteċipa fih, u li dan jagħmel long term projections ta' 50 sena fuq affarijiet li jikkonsistu f'edukazzjoni, saħħa, social security, long term care u pensjonijiet.

Kien hemm ħafna diskussjoni interna, u naħseb li domna sena niddeċiedu jekk għandniex nabbinaw ma' dawn il-macro economic assumptions jew le.

Kien hemm ħafna diskussjoni u kritika fil-konsultazzjoni minħabba li abbinajna magħhom.

Id-deċiżjoni li aħna abbinajna magħhom kienet ibbażata fuq dawn il-kriterji: l-ewwel nett illum aħna membri tal-Unjoni Ewropea, u għaldaqstant fl-opinjoni tagħna jagħmel sens li jekk se nużaw yard stick, nużaw yard stick li llum hija tal-Unjoni Ewropea.

Tajjeb ngħid li, meta fl-2004 għamilna l-modelling, ma konniex użajna yard sticks tal-Ewropa, imma konna wżajna yard sticks tal-World Bank, u r-raġuni kienet – apparti l-fatt li konna għadna kemm dħalna fl-Unjoni Ewropea – minħabba li r-rapport tal-World Bank kien ġie mniedi lill-Gvern mill-World Bank f'Marzu tal-2004.

U kif semmejtilkom l-aħħar darba, r-rapport tal-World Bank kien kliniku ħafna.

Mela, waħda li l-yard stick kellu jkun Ewropew, u t-tieni minħabba li ried ikun kredibbli.

Issa x'irrid ngħid meta qed ngħid li ried ikun kredibbli?

Sfortunatament, Malta m'għandhiex metodoloġija ta' kif tikkrea l-GDP.

Jiġifieri, inti ma taqbadx u tgħid li timmaġina li l-GDP ta' Malta se jkun average ta' 3% minn issa sal-2060, għax biex tikkalkula l-GDP hemm ħafna inputs – total productivity factor, labour productivity, population, employment, active employment etc., u m'għandniex mekkaniżmu li huwa robust li aħna stajna ngħidu li m'aħniex se nużaw tal-Ageing Working Group għax se nużaw din il-metodoloġija robusta, u din il-metodoloġija nistgħu niddefenduha.

M'aħniex f'dik il-pożizzjoni.

Li kieku m'aċċettajniex il-macro assumptions tal-Ageing Working Group, l-alternattiva kienet li nisparaw fl-arja, jiġifieri aħna bħala Working Group ngħidu li, fl-opinjoni tagħna, l-GDP bejn issa u l-2060 se tkun medja ta' 2.5%, imma mhijiex kredibbli, iżjed u iżjed meta wieħed jikkonsidra l-qafas li qegħdin fih fejn għandek diskussjonijiet li ilhom għaddejjin minn tal-inqas sentejn fuq id-debt structures u d-deficits fl-Ewropa, u meta, aktar u aktar, qed tara l-konsolidazzjoni li jidher li se jsir fil-Euro Zone li aħna membri tiegħu, kien se jfisser li bħala pajjiż konna nitilfu l-kredibilità.

U għalhekk iddeċidejna li nużaw l-assumptions tal-Ageing Working Group.

Kif għedt l-aħħar darba, kien hemm ukoll il-kritika, u aħna għamilna numru ta' sensitivity analyses fejn, filwaqt li l-binarju baqa' fuq dawn il-macro economic assumptions, aħna lagħbna b'scenarios differenti tal-GDP u tal-active employment.

Il-modelling li għamilna huwa bbażat fuq is-sistema tal-pensjonijiet as at 2010, bl-aħħar data as at 2010, macro economic assumptions tal-Ageing Working Group projected fuq software li huwa tal-World Bank.

Kien għalhekk li wżajna l-World Bank, għax is-software kien tagħhom, u dan is-software jismu Prost.

Dan huwa software li jintuża biex isiru dawn it-tip ta' projections tal-pensjonijiet u, kif għedt l-ewwel, ipproġettajna sal-2060.

L-average pension replacement rate tfisser kemm tiswa l-pensjoni mal-average wage.

Mela, jekk l-average wage fl-2012 kienet €15,600, kemm tiswa l-pensjoni?

Ilum, l-average pension replacement rate – għax inti għandek min hu fuq il-maximum, u min mhuwiex – hija ta' 54.6% tal-average wage.

Jekk nipproġettaw fil-futur se nsibu li dan se jinżel u jibqa' nieżel għal 45%.

X'qed turi l-projection?

Il-projection qiegħda turi li, jekk kollox jibqa' kif inhu, il-valur tal-pensjoni pparagunat ma' dak tal-lum, se jonqos b'9%.

Tgħidli allura r-riformi tal-2007 fallew?

Le, ma fallewx għax, li kieku m'għamilniex ir-riformi tal-2007, l-average replacement rate ma kienx jaqa' għal 45%, imma kien jaqa' għal 18%!

Mela x'għamlu r-riformi tal-2007?

Ir-riformi tal-2007 ibbrejkjaw il-kollass assolut tas-sistema on average ta' 45% replacement rate.

CARMELO ABELA: Għandi problema biċ-ċifri, għax hawnhekk jidher li mhux 54% imma ftit iktar minn 49% fil-margin.

Ma nafx jekk huwiex xi żball jew le?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Le, mhuwiex żball per se.

CARMELO ABELA: Ejja nieħdu 49.5%.

Qed nirreferi għall-2009.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Aħna għamilna actuarial study – u dak huwa fuq il-mudell – imma għamilna actuarial study biex naraw verament il-valur x'inhu.

Konna qabbadna l-World Bank biex jagħmlulna actuarial study, għax aħna m'għandniex l-iskills set biex nagħmlu dak it-tip ta' actuarial study, peress li trid ċerta xjenza biex tagħmel dan l-istudju.

U kienu ħarġulna b'average ta' 54.7%.

Għalhekk, dan il-54.7% li qed nikkwota huwa l-actuarial li huwa l-iktar wieħed korrett.

Bażikament, dawn daħlu fis-sistema, raw kemm ħareġ overtime, kemm daħal overtime u l-average reali as at 2010 kien ta' 54.7%.

Il-projections juru li se jinżel għal 45%.

Kif kont qed ngħid l-ewwel, li kieku r-riformi tal-2007 ma sarux, is-sistema kien ikollha kollass għax inti kellek ceiling fiss, u dan is-ceiling ma kienx qed iġib ruħu biex jiżdied hekk kif qed jiżdiedu l-wages.

U allura, l-wages bdew telgħin fuq perijodu ta' 50 sena, u s-ceiling baqa' fiss.

B'hekk kien se jaqa' għal 18% fost affarijiet oħra.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri, qegħdin nirreferu għal dik l-inizjattiva li semmejniha l-aħħar darba u semmejniha wkoll dalgħodu, u ċioè dik l-inizjattiva tal-capping, biex dawk in-nies li għandhom 45 sena, meta jiġu biex jieħdu l-pensjoni, ma jiġrilhomx dak li qed jiġrilhom illum u jaqgħu taħt il-probabbilità tal-poverty line?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Il-key dik hi.

THE CHAIRMAN: Mela inti għal dak qed tirreferi?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Prinċiparjament iva.

Li kieku l-capping baqa' kif kien u ma saritx dik il-parti tar-riforma, il-valur li persuna kienet se tieħu kien se jaqa' għal 18%, għax il-capping huwa fiss, il-wages telgħin u, jekk tagħmel l-average wage relationship, se ssib li din se tkun ikkrollat għax m'għandek xejn.

Imma aħna qegħdin nitkellmu fuq l-adegwatezza, u mbagħad għandek il-parti l-oħra tal-equation li hija s-sostenibbilità.

Dan ifisser li s-sistema bażikament qiegħda in equilibrium sal-2030.

Bejn l-2030 u l-2035, is-sistema tħares lejn il-kontribuzzjonijiet li deħlin, u hawnhekk qegħdin nitkellmu dwar it-tliet partijiet tal-kontribuzzjonijiet: il-kontribuzzjoni tal-impjegat, il-kontribuzzjoni ta' min qed iħaddem, u l-kontribuzzjoni tal-Istat.

Bażikament, il-forecast juri li hemmhekk għandek equilibrium.

Imma jidher ċar ukoll li, bejn l-2035 u l-2060, in 25 years' time, is-sistema se tmur minn deficit ta' zero għal deficit ta' kważi 5.8% jew 6%.

Dan jibqa' ftit jew wisq l-istess, anzi qed jinżel xi ftit points.

Ir-relazzjoni għal dak id-deficit hija l-popolazzjoni, għax meta noqorbu lejn l-2035, il-popolazzjoni se tibda tiċkien, mentri n-nies li għandhom 'il fuq minn 65 se jiżdiedu.

Dawk li huma aktar minn 65 sena qed jiżdiedu u qed jgħixu iżjed, u n-nies li qegħdin jaħdmu u jħallsu l-kontribuzzjonijiet mhumiex qed jidħlu fis-sistema.

Mela bażikament hawnhekk għandek a critical point.

(Interruzzjonijiet) Jekk wieħed iħares lejn il-popolazzjoni kif se ġġib ruħha – dawn dejjem huma projections – jara li sal-2060 għandek il-population pyramid rasha 'l fuq.

Dawn li qed taraw hawnhekk suppost li huma dawk li għandhom 75 plus.

Minn hawn 'il fuq, dawk li għandhom 65 and over u li se jkunu rtirati.

Nies ġodda deħlin fil-popolazzjoni li għandhom 14 years and under qed jisparixxu, u bażikament għandek din il-faxxa ta' nies li trid iżżomm għall-pensjoni ta' dawn li qegħdin f'din il-faxxa.

THE CHAIRMAN: Fi żmien 25 sena oħra naslu għal dak id-deficit?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: It will be triggered off għax il-popolazzjoni, jekk taraha mill-2035 – kif qed taraw hawnhekk – tistgħu taraw din il-graph fejn għandek din il-hump, li hija tal-baby boomers.

Issa tgħidli: jekk il-baby boomers joħorġu mis-sistema, mhux suppost li mmorru aħjar?

Il-problema hi li mhux deħlin biżżejjed biex jikkontribwixxu, għax il-popolazzjoni nieżla.

Filwaqt li l-popolazzjoni hawnhekk nieżla, dawk li huma rtirati from 65 years and over qegħdin jiżdiedu b'mod sostanzjali.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri qegħdin ngħidu sew li llum, li qegħdin fl-2012, jekk mhux se jiġri xi ħaġa biex din is-sena u s-sena dieħla jerġa' ikollna baby boom ...?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Illum, għal kull pensjonant nikkalkolaw li hemm erbgħa minn nies jaħdmu.

Sal-2050, nikkalkulaw li għal kull pensjonant se jkun hemm 1.5 biss jaħdmu!

Il-matematika ma treġix, u għalhekk għandek dak it-tailspin tad-deficit.

Dan huwa l-pyramid kif inhu pproġettat mill-NSO għall-2060.

Il-pyramid hekk suppost tkun, jiġifieri bażikament għandek zero to four hawnhekk.

(Interruzzjonijiet) Hawnhekk qegħdin imqassmin nisa u rġiel, fejn ovvjament in-nisa għandhom longevity aktar, u allura għandek cohort ikbar.

Ir-relazzjoni mad-demografija hija straight forward, u hawnhekk fejn isir it-tipping point.

Dan ifisser li, jekk kollox jibqa' kif inhu u ma nagħmlu xejn, filwaqt li r-riformi tal-2007 għenu biex titjib ir-replacement rate u niminimizzaw id-deficit, xorta ma sarx biżżejjed.

Jien nerġa' infakkarkom li l-Pensions' Working Group tal-2004 kien irrakkomanda ħafna iżjed minn dak li kien aċċetta l-Gvern.

Jiġifieri jien m'inix sorpriż li ma sarx biżżejjed, għax aħna bħala Working Group konna rrakkomandajna tliet partijiet, mentri l-Gvern ħa waħda biss.

Having said that, naħseb li l-Gvern għamel tajjeb li mmira fuq il-first pension – u nispera li hawnhekk ma taħsbux li qed nitkellem b'mod politiku, għax il-first pension hija, u għandha dejjem tibqa' hekk, s-sies tas-sistema tal-pensjoni.

Imma avolja għamilna dawk it-tibdiliet, liema tibdiliet ma kienux żgħar, dawn mhumiex biżżejjed.

Ejjew ma nilludux ruħna.

Jiġifieri biddilna l-kontribuzzjoni minn 30 għal 40 sena, morna fuq kalkolu tal-aħjar tliet snin konsekuttivi għall-aħjar 10 snin mill-40 sena, u tellajna l-età tal-irtirar.

Dawn ma kienux parametric changes żgħar, u huma fundamentali.

Però, nerġa' ngħid li waħedhom mhumiex biżżejjed.

THE CHAIRMAN: Dawn il-bidliet, aktar milli huma bidliet fiskali, huma aktar trends fl-istil ta' ħajja tan-nies.

Jiġifieri kważi hawnhekk, anke għalina bħala Social Affairs Committee, meta niġu biex naħsbu fuq il-proposti li rridu nressqu, irridu naraw li dawn il-proposti jqanqlu bidliet fil-kultura biex inqanqlu bidla fin-nies ħalli jkollna aktar ulied.

Jekk mhux se jkollna bidla fil-ħsieb, fl-2040 jew fl-2060 mhux biss tista' tfalli s-sistema tal-pensjonijiet, imma tista' kważi kważi tfalli s-sistema tal-lifestyle tagħna.

Issa mhux qed ngħid li se nfallu bħalma falliet il-Greċja, imma nfallu għax ikollok ammont ta' nies li qegħdin jiddependu fuq l-Istat, li huwa ogħla mill-ammont ta' nies li qegħdin jaħdmu u joffru l-kontribuzzjoni tagħhom lejn il-ħolqien tal-ġid.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu, għax meta inti tikkonsidra li terz tal-popolazzjoni se jkunu 'l fuq minn 65 sena, u jekk dan it-terz tal-popolazzjoni mhux se jkollhom ...

THE CHAIRMAN: Jiġifieri fi żmien 25 sena, terz tal-popolazzjoni se jkollhom aktar minn 65 sena!

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu.

U jekk dawn m'għandhomx biżżejjed ġid, l-ekonomija kollha se tiġi affettwata, għax għandek dak li jgħidulu l-multiplier impact fuq l-ekonomija minħabba li għandek dan il-cohort kbir.

THE CHAIRMAN: Illum ir-ratio diġa' hija ta' pensjonant għal kull erbgħa li jaħdmu.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Fl-2050, nikkalkulaw li din se tkun pensjonant għal kull 1.5 ħaddiem.

Illum għal kull pensjonant hemm erbgħa jaħdmu.

THE CHAIRMAN: Skużani ftit, għax jien qed immur għal sistema differenti.

Inti qed titkellem biss fuq is-sistema tal-pensjoni, imma jien qed nitkellem fuq ir-ratio għal kull kontributur, fejn għandek tfal jew nisa li mhumiex qegħdin jaħdmu, jew inkella nies oħra li huma inactive.

Fil-każ, nikkorreġi lili nnifsi, imma jien kont nafha li din ir-rata hija 1:3 għal dawk li mhumiex qegħdin jaħdmu.

Issa 25 sena oħra, kemm se jkollna persuni qegħdin jaħdmu għal kull persuna li hija inattiva fis-soċjetà Maltija?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Aħna ma nikkalkulawhomx hekk, imma nikkalkulawhom fuq il-pensjonanti li hija 1:4 bħalissa, mentri sal-2050 hija pproġettata li tkun 1:1.5.

CARMELO ABELA: Allura, b'dak li qed tgħid inti, ma jgħidux aktar imsaħħaħ l-argument tal-Working Group li kien għamel riferenza għall-emenda tal-2007 li kien hemm ring fencing fejn tidħol il-pensjoni?

Għax forsi dik tista' tkun parti mis-soluzzjoni għal dak li jista' jiġri b'mod studjat sal-2035.

Taqbel miegħi f'dan is-sens?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Il-pożizzjoni tal-Working Group – u nixtieq nagħmlu dan il-punt għax, xi kultant, sfortunatament niġu miżinterpretati – hija li l-ewwel pensjoni għandha tibqa' is-sies.

Nemmnu li l-pay-as-you-go defined benefits, jiġifieri s-sistema tal-pay-as-you-go kif nafuha llum, mhijiex l-aħjar mudell għal soċjetà li qiegħda tixjieħ, u għall-problemi ta' demografija li qegħdin inħarsu lejha.

Aħna tal-opinjoni li l-aħjar sistema – li kieku kellna nibdew from a greenfield site – għas-soċjetà hija still a pay-as-you-go, imma dik li nsejħulha a notional defined contribution system.

X'tagħmel din?

X'għandha differenti mis-sistema li għandna llum?

Ma rridx inkun tekniku, imma se nsemmi numru ta' affarijiet biex inżommha sempliċi.

Filwaqt li l-pay-as-you-go kif inhi llum torbot intrinsikament mad-demografija, u d-demografija qed turina li għandna problemi serji, in-notional defined contribution system torbot mal-employment base, u hemmhekk għandna leeway, għax l-active employment tagħna huwa ta' 54%, li huwa on the low side.

Mela diġa' qed inbiddlu s-sisien fejn wieħed qed jagħtina r-riżultati, u l-ieħor se jagħtina fejn nimirħu, għax huwa marbut mal-employment rate.

It-tieni hija li n-notional defined contribution system – għall-kuntrarju tal-pay-as-you-go – il-kontribuzzjoni tmur ġo dak li jgħidulu n-notional account, u allura tixbaħ ħafna lis-sistema pensjoni privata, imma mhijiex sistema pensjoni privata.

L-Istat jiddeċiedi an annual growth rate li hija abbinata ma' kif iġġib ruħha l-ekonomija.

Mela, l-kontribuzzjoni tiegħek mhijiex qiegħda tmur fil-Fond Konsolidat imma qed tmur fin-notional account tiegħek, u qiegħda tikber skont l-annual growth li inti tkun għamilt.

U allura qiegħed tagħmel ir-ring fencing.

It-tielet hi li din ma tiddependix iżjed mir-retirement age.

Inti dejjem għandek statutory retirement age, imma ma tiddependix magħha.

Għaliex?

Għax filwaqt li hija notional u qiegħda torbot miegħek, jekk inti tiddeċiedi li taħdem ħames snin aktar, se tagħtik pensjoni aktar b'saħħitha għax il-kontribuzzjoni se tmur għalik, u allura se tagħtik ir-return fuqha.

Mela qiegħda tinċentivak u mhux tisforzak.

Qiegħda tinċentivak biex taħdem aktar.

U jekk inti trid il-leisure, tista' toħroġ meta trid, imma ovvjament se tieħu pensjoni inqas, għax il-kontribuzzjonijiet li tkun ħallast mhux se jkunu biżżejjed.

Issa għalfejn m'aħniex qed niġu miftehmin?

Għax hemm min qed jgħid li aħna rridu nirrakkomandaw żieda fl-età tal-irtirar, imma aħna mhux dik hi r-rakkomandazzjoni tagħna.

Aħna qegħdin nirrakkomandaw li l-pay-as-you-go kif inhi llum għandha difetti intrinsiċi.

Għandna nistudjaw bis-serjetà in-notional defined pay-as-you-go biex naraw jekk hijiex fattibbli.

U hawn fejn nagħlaq iċ-ċirku tal-greenfield site, għax aħna m'aħniex qegħdin on a greenfield site.

Issa kif se ssir it-transition mis-sistema li għandna llum for a notional defined pay-as-you-go?

Per eżempju, jekk jien għandi 46 sena u fadalli 19-il sena oħra biex nirtira, għandi parti sew tal-kontribnuzzjoni tiegħi li marru taħt il-pay-as-you-go l-antika, imma issa x'se jiġri mid-19-il sena l-oħra li jmiss?

Se jmorru taħt il-ġdida?

X'relazzjoni se jkun hemm bejn il-ġdid u l-antik?

Dawn huma transitional issues.

Dik hija l-pożizzjoni tal-Working Group.

Imma jekk dik mhijiex fattibbli – u aħna qegħdin ngħidu lill-Gvern biex iġib l-esperti, għax jien l-ewwel wieħed ma nifhimx fin-notional defined contribution system biex inkun nista' nagħmel dan il-judgement – u se nibqgħu fuq is-sistema tal-pay-as-you-go li qegħdin fiha llum, fl-opinjoni tagħna wieħed ma jistax ma jabbinax ir-retirement age mal-longevity.

Qed ngħid dan biex niftiehmu.

Aħna rridu li l-Gvern jistudja u jġib l-esperti biex naraw jekk huwiex fattibbli li naqilbu għal notional defined contribution system.

Ir-riċerka turi – u hemm diversi pajjiżi li issa ilhom li implimentawha 'l fuq minn 20 sena – li għat-tip ta' soċjetà li deħlin fiha, din hija l-aħjar sistema.

Il-question mark kbira hija fuq kif se ssir it-transition u fuq kif se niffinanzjaw it-transition.

Jekk dik ma tistax issir, u aħna jkollna jdejna marbutin li jkollna nibqgħu bis-sistema li għandna llum għax forsi ma nistgħux niffinanzjaw it-transition tagħha, kif qiegħda tipproġetta ruħha d-demografija, fl-opinjoni tal-Grupp, jekk wieħed jibqa' fuq il-pay-as-you-go kif nafuha llum, wieħed ma jistax jaħrab mir-relazzjoni tal-longevity u r-retirement.

Għaliex?

Żommu f'moħħkom it-tailspin mill-2035 tad-deficit.

Mela, aħna żidna r-retirement age minn 65 years għal 79, li hija l-età medja tal-longevity, u allura bażikament dak ifisser li inti se tiffinanzja l-irtirar ta' persuna għal 14-il sena.

Il-projections juru li l-unisex longevity sal-2060 se tiżdied b'sitt snin.

Mela, jekk ir-retirement age tibqa' 65, il-unisex longevity se tiġi 85 years, u dan ifisser li se jkollna terz tal-popolazzjoni li għandhom aktar minn 65 sena, u li inti trid tiffinanzja għal one third tal-cohort tal-popolazzjoni tiegħek b'sitt snin oħra.

Għalhekk id-deficit mill-2035 sal-2060 jisplodi għax it's unaffordable.

U għalhekk aħna qegħdin ngħidu li, jekk wieħed jidħol fis-sistema ta' pay-as-you-go kif nafuha llum, hija diffiċli fl-opinjoni tagħna li taqta' minn din ir-relazzjoni.

CARMELO ABELA: Inti semmejt li hemm bżonn ta' studju fuq in-notional defined pay-as-you-go.

Il-fatt li inti qisek temmen fiha din hemm bżonn li tiġi backed permezz ta' studju lokali – avolja internazzjonalment jidher li fejn intużat qiegħda taħdem tajjeb – imma d-diffikultà tiegħek kienet li, apparti li jsiru studji lokali, għandek ukoll diffikultà biex iddaħħalha.

Fis-sens li aħna qegħdin taħt sistema, u allura x'se jiġri jekk naqilbu għal sistema oħra?

X'inhu l-vantaġġ jew l-iżvantaġġ?

Li ngħidu lil min qiegħed fid-dinja tax-xogħol illum għandu jibqa' bis-sistema, imma min se jidħol fid-dinja tax-xogħol minn din is-sena 'l quddiem ikun bin-notional defined?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Onorevoli, dik hija waħda mix-xenarji li rridu nisħqu fuqha, għax dik li qed issemmi inti hija possibbilment soluzzjoni.

Li aħna ngħidu li se nibdew il-cohort il-ġodda li għandhom 18 and over se jkunu full, that is one of the solutions.

Mela, definittivament dik hija waħda mis-soluzzjonijiet which is doable għax it's clean and straight.

Imbagħad għandek l-issue tal-legacy u x'se tagħmel bihom dawn.

Dak li qed tgħid inti huwa minnu, u żgur li dik hija waħda mill-options li rridu nistudjaw, għaliex naħseb li it could be a potential way forward.

THE CHAIRMAN: Dan l-islide rigward l-adequacy, fejn konna qegħdin ngħidu minħabba l-età li se tinbidel, u li allura demografikament se jkollna problema, dan qed jieħu biss in konsiderazzjoni l-birth rate li għandna fil-lokal.

Qiegħed ngħid sew?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Wieħed mill-assumptions li hemm hija l-birth rate.

THE CHAIRMAN: Imma jekk fil-pajjiż l-ekonomija tkompli toħloq ix-xogħol, u f'Malta jiġu nies barranin biex ikomplu jaħdmu hawnhekk, ladarba jkunu qegħdin jiżdiedu, inti xorta waħda għandek metodu differenti ta' kif qed ikollok in-nies li qed jinvolvu lilhom infushom fl-ekonomija.

Dawn xorta waħda, la jkunu qegħdin jaħdmu fl-ekonomija, se jkunu qegħdin jaġġustaw l-adequacy li inti għandek fil-preżent, u li qed turi li se jkollok falliment fis-sistema.

Jekk il-pajjiż ikompli joħloq ix-xogħol, u allura hawnhekk is-sistema tal-pensjonijiet tista' tkun marbuta ma' kemm inti għandek nies fil-workforce, allura għandek parti mis-soluzzjoni.

It-tieni, jekk il-fażi l-ġdida, minflok tibda taħdem – kif kien qed jgħid l-Onor.

Carmelo Abela – għal dawk ta' 18-il sena li se jibdew mis-sena li ġejja, imma tibda taħdem għas-sistema ta' persuni li inti mort biex tiddiskuti magħhom u ma sibtx ma' min tista' tiddiskuti għax dawn għadhom l-Università… Jiġifieri mhux se naħsad lil min se jibda ta' 18-il sena, imma dawk li għadhom ta' 18-il sena llum u allura se jibdew iħallsu l-kontribuzzjoni fi żmien seba' snin mil-lum, x'tista' tkun is-sitwazzjoni?

Hawnhekk jiena qed nagħti żewġ ideat differenti minn dak li kellek inti.

Qegħdin ngħidu li nistgħu nibdew minn seba' snin, jiġifieri qed ngħid għal dawk li qegħdin l-Università illum fl-2012 u għandhom seba' snin kors, li jfisser li se jidħlu fid-dinja tax-xogħol seba' snin oħra mil-lum.

Apparti minn hekk qed ngħid li, jekk l-ekonomija tagħna tibqa' toħloq ix-xogħol, allura se jibqgħu jiżdiedu n-nies li issa ġejjin minn barra mill-pajjiż, imma se jkunu qegħdin jaħdmu b'mod regolari.

Mela iżjed għandek tendenza li jkollok persuni li qegħdin iħallsu, imma mhux bilfors li se jkunu qegħdin jieħdu l-pensjoni hawn Malta.

Dan għaliex jista' ikun li jkollok nies li qegħdin jaħdmu mod illum u jagħmlu seba' snin, tliet snin, eċċ fil-workforce, u mbagħad jinbidlu.

U hawnhekk għandek kontradizzjoni għall-proposta tiegħek li kont qed issemmi fil-bidu.

Inti kont qed tipproponi li persuna tista' tinċentivaha biex tibqa' taħdem għax taf li, jekk se taħdem iktar, awtomatikament minflok se toħroġ bil-pensjoni ta' 61 sena, se toħroġ bil-pensjoni ta' 65 sena jew ta' 68 sena ħalli tkun faddlet aktar.

Imma hawnhekk naħseb li għandna problema ta' kif jaħdem il-moħħ tal-bniedem, għax inti trid tagħtih xi ħaġa ta' 62 sena biex ikollu xi ħaġa f'idejh u, jekk se jkompli jaħdem, trid tagħtih xi ħaġa oħra ta' 68 sena.

Mela se jkollok żewġ tipi ta' pensjonijiet.

Jien ma narax persuni li se jafdaw lill-Istat jew lilhom infushom, u allura trid tgħidilhom biex jibqgħu jfaddlu ħalli mbagħad jieħdu xi ħaġa f'temp ta' ħames snin, u b'hekk ittawwal l-inċentiv biex il-pensjoni, minflok jieħduha ta' 62 sena jew ta' 63, jieħduha ta' 68 sena.

Jien hemmhekk ma nistax naqbel miegħek malajr, u ma naqbilx mhux għax il-matematika tagħha ma taħdimx, anzi l-equation taħdimlek perfettament, imma kif nafu l-egoiżmu tal-bniedem mhux se jċedi.

Dak li jkun jibqa' jaħdem, imma jkun irid xi ħaġa f'idejh.

(Interruzzjonijiet) Jiena naħseb li ħafna nies jieħdu pjaċir li jkollhom xi ħaġa f'idejhom.

U naħseb li dik hi t-tendenza tal-umanità.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Aħna ma dħalniex f'dak il-livell ta' dettall biex naħdmu l-mudelli fuq il-proposta tan-notional defined, imma fid-dinja kollox jiddependi fuq l-elasticity, jiġifieri jiddependi kemm se jkun aħjar.

Mod li jkun 2% u tgħid li mhux worth it, u mod li jkun 15% jew 20%.

THE CHAIRMAN: Kemm se tkun qiegħda ttawwal l-età?

Jiġifieri inti qed tgħid li bis-sistema se ttawwal l-età tal-irtirar tal-persuna biex tinċentivaha tibqa' ħames snin oħra, jew tliet snin oħra, taħdem?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Għandi riċerka ta' pajjiżi oħra, imma ċ-ċifri ma niftakarhomx bl-amment, u għalhekk ma rridx nisparahom bl-addoċċ.

THE CHAIRMAN: Aħna qegħdin hawnhekk biex nissostanzjaw idea, u allura jekk tagħtina l-informazzjoni biex nissostanzjaw dik l-idea, anke bħala Social Affairs Committee nkunu nistgħu nissostanzjawha.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Jekk tippermettili, ngħaddihomlkom by e-mail għax hemm studji li juru d-differenza li tagħmel, u ma rridx nazzarda ngħidhom għax m'inix ċert fuqhom.

Imma, kif għedt, għandi l-informazzjoni ta' pajjiżi oħra, u dawn se ngħaddihomlkom.

CARMELO ABELA: Jiena ma fhimtx eżatt meta semmejt li ma tibqax marbuta mal-pensjoni, imma ma' min ikun qed jaħdem.

Dak il-punt ma fhimtx eżatt kif il-fatt li ddawwar ix-xenarju, awtomatikament ix-xenarju jdawwar persentaġġ daqshekk kbir.

Ma fhimtx eżatt ir-rabta li hemm.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hija xi ħaġa teknika ħafna.

Filwaqt li l-pay-as-you-go hija marbuta ma' kemm għandek nies fid-demografija li qed jagħtu kontribuzzjoni, għax il-pay-as-you-go huwa bbażat fuq li l-kontribuzzjoni tiegħi mhux neħodha jien, imma qiegħed inħallas il-pensjoni ta' missieri, u jien nispera li t-tifla tiegħi jkun hemm biżżejjed bħala sabiex iħallsu l-pensjoni tiegħi.

Imma hemmhekk għandek dik ir-relazzjoni mad-demografija immedjata.

Fin-notional defined, m'għandekx dik ir-relazzjoni.

(Interruzzjonijiet) Hekk hu.

Hija employment based, u allura aktar m'għandek nies jaħdmu fil-pool, aktar għandek min qed jikkontribwixxi, u allura l-pool aktar qiegħda tirrendi.

CARMELO ABELA: Din taħdem bħala ring-fence.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu, u allura aktar tirrendi.

CARMELO ABELA: L-argument tiegħi kien il-fatt li, għalkemm nbidlu l-mod ta' kif inħallsu eċċ., in-nies xorta mhux se jisparixxu.

Il-problema hija xorta dik li semmejt inti, jiġifieri in between it-transition, xorta se jibqa' ikollna problema li rridu naħsbu għaliha minn x'imkien ieħor.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu.

Pereżempju, meta Sweden implimentawha, kienu qabdu benchmark ta' min twieled fl-1933 sal-1994, u min daħal fl-1994 daħal fit-totalità tagħha.

Imbagħad mill-1993, tieħu sena biss tan-notional defined, u l-bqija se tkun fuq il-legacy cost.

B'hekk għamluha stepped.

Kif qegħdin ngħidu, aħna ma dħalniex f'dak il-livell ta' dettall.

Aħna qegħdin ngħidu li, fl-opinjoni tagħna, this deserves attention because it could be a solution għall-make-up tas-soċjetà, għall-ageing society, għad-demographic issues, etc. Jekk taqraw ir-rapport issibu li aħna b'saħħitna ħafna, u meta nitkellmu fuq il-longevity index, only if we don't go down that road u nibqgħu fuq il-pay-as-you-go kif nafuh illum, minħabba that intrinsic link mad-demografija.

THE CHAIRMAN: Il-proposta li qed issemmi inti titlob ukoll li s-sistema tal-finanzjament tal-Gvern toħloq struttura totalment adegwata għaliha.

Qisu l-Gvern ħoloq a special vehicle fejn inti warrabt dak it-tip ta' finanzjament fiha, u allura ma tibqax iktar fil-kaxxa tal-Gvern, jew fil-cashflow li qed juża' minn ġurnata għal oħra.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Għandha mpatt fuq il-Gvern kemm bħala employer, għax fejn issa l-kontribuzzjonijiet huma a paper transaction, ftit jew wisq they will become a real transaction, għax il-kontribuzzjoni tal-impjegati li qed tħaddem trid tpoġġihom fin-notional account, jiġifieri għandha mpatt fuq il-Gvern, kemm bħala employer kif ukoll bħala stat, għax illum dak ir-revenue jużawh għal affarijiet oħra.

Jiġifieri żgur li mhijiex bidla żgħira, imma lanqas hija a big bang change, u għalhekk hemm bżonn li tiġi studjata sew.

Hawnhekk qed nitkellem fuq fehma personali, u mhux qed nitkellem għan-nom ta' sħabi, imma jiena naħseb li hemm modi li wieħed jista' jikkonsidrahom biex idaħħal din is-sistema.

THE CHAIRMAN: U dan kollu – biex nispiċċa l-argument tiegħi – biex tagħmel is-sistema tal-pensjonijiet sostenibbli on its own footing.

FREDERICK AZZOPARDI: Jiena xtaqt immur lura għall-argument li għadek kif għamilt dwar mudelli f'pajjiżi oħra, u ridt nistaqsik jekk it-trend tad-demografija ta' pajjiżi oħra hijiex l-istess bħal ta' pajjiżna?

U allura dan iġibni għall-argument l-ieħor fuq jekk pajjiżna jistax jimxi fuq mudelli ta' pajjiżi oħra, fis-sens fuq jekk ir-rakkomandazzjonijiet jistgħux ikunu a one size fits all?

Ma nafx jekk Malta tistax tipparaguna ruħha ma' pajjiżi oħra.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Il-fenomenu tal-ageing fid-dinja moderna – jekk nista' ngħid hekk – huwa wieħed universali.

Jiġifieri jekk tħares lejn l-Awstralja, il-Kanada, l-Amerka, l-Ewropa u l-Ġappun kollha għandhom l-istess tip ta' problema, forsi d-degrees li huma daqsxejn differenti.

Anke ċ-Ċina bil-one child policy.

Mela kulħadd qiegħed fl-istess binarju.

Il-konklużjonijiet tar-riċerka qegħdin juru li, in an ageing society, a notional defined contribution system – għallinqas s'issa mill-esperjenzi ta' min daħħalha hekk jidher – seems to be the best pension model to adopt.

Ir-riċerka hija konsistenti, u turi dan b'mod ċar.

Pereżempju, Sweden, li għandhom in-notional defined, daħħlu ġo fiha mekkaniżmi of self correction, jiġifieri jekk jaraw li s-sistema mhijiex qiegħda taħdem għax il-growth rate ma marritx kif antiċipaw, għandhom tliet mekkaniżmi ta' triggering: waħda hija mal-longevity index, it-tieni mal-GDP, u t-tielet mal-employment base.

Il-Latvja ma nafx jekk għandhomx triggers.

Ir-raġuni li Sweden daħħlu t-triggers kien minħabba li bħala pajjiż damu ħafna biex jaqblu, u għalhekk fl-aħħar iddeċidew li joħorġu din il-biċċa barra mir-realm politiku, u daħħlu t-triggers ħalli ma joqogħdux idumu s-snin jiġġieldu bejniethom biex jieħdu deċiżjoni.

U b'hekk fis-sistema bnew il-corrective mechanisms.

Jekk wieħed jaqra l-history isib li dik kienet deċiżjoni konxja mill-klassi politika kollha, għax ma riedux li jerġgħu jqattgħu ħafna snin jiġġieldu għax ma setgħux isibu qbil.

Imma, bħala prinċipju, n-notional defined tidher li hija l-aħjar sistema għal din it-tip ta' ageing society.

Għandek imbagħad xejriet differenti, xejriet anglo-sassoni fejn għandek il-private pensions u s-second pension, fl-Ingilterra u fl-Amerka.

Li huwa interessanti hu li fi Sweden – u aħna qed nirrakkomandawh ukoll – is-second pension hija mibnija fuq il-first pension.

Kif għedt, aħna qegħdin nirrakkomandaw l-istess prinċipju fejn iħaddnu l-Gvern billi jagħmel investment principles u outsourcing lill-privat biex jiġi mmaniġġjat.

Naturalment, l-investment principles, jiġifieri x'għandu jiġi investit, għandu jiġi mħaddan mill-Gvern u jħaddnu fuq dak li jsejħulu l-life cycle concept, fejn bażikament inti ma tmurx għal 15% return, imma tmur għal 3.5% return u toħloq profil li, skont l-età tal-individwu, malli jasal fl-età ta' 50 sena jmur into secure bonds.

X'jiġifieri?

Ir-riċerka turi li dawk li nvestew f'life cycle mechanisms ma tilfu prattikament xejn, u dawk li qed joħorġu llum qegħdin jieħdu l-istess li kienu joħorġu fl-2007.

Dawk li nqabdu f'equity u ħarġu fl-2010, jekk tipparaguna persuna mal-2007 qabel il-kriżi u matul l-2010, issib li dawn tilfu bejn 25% u 40%.

U l-life cycle dak li jagħmel, jimmaniġġja biex joħorġok from high risk or risk into conservative.

M'intix se tagħmel 15% return, imma m'intix se tfalli.

(Interruzzjonijiet) Huma kważi ggarantiti għax l-investment principles huma konservattivi, u l-għan huwa li jpoġġu r-riskju ta' meta għadek żgħir fuq shares, għax inti għandek cycle ta' 40 sena biex tirritornahom, and it becomes progressively much more secure.

U għalhekk huma għamlu extension tas-social security b'investment principle f'idejn il-gvern, jiġifieri l-gvern għamel a Board of Trustees u they outsource the actual…

CARMELO ABELA: Din il-presentation għamiltuha wkoll lill-MCESD.

Il-fatt li rbattu s-second pillar mal-first pillar kif spjegajt inti, u l-aħħar darba kont għedtilna li kien hemm agreement in principle, etc., tista' tgħidilna x'qed iżomm biex ikun hemm agreement mhux biss in principle imma attwali ħalli naslu għaliha?

X'inhi l-oġġezzjoni tiegħek?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Jiena segwejt id-diskussjonijiet li saru, kif ukoll dak li kienu qegħdin jgħidu l-partiti politiċi, u nista' ngħid li fl-2004 kien hemm gulf politiku kbir, mentri llum, jekk qed nifhem sew, kważi kulħadd jemmen li huwa importanti li jkollna a second pension.

THE CHAIRMAN: Hija importanti u meħtieġa.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Fid-dettall u kif għandna nagħmluha li hemm xi ftit tad-differenzi.

Pereżempju, l-understanding li għandi jien hu li numru ta' unions jaqblu li jkun hemm a mandatory second pension on a first pension li jkollha investment principles li huma ssettjati tripartite.

Il-problema hija Catch-22 għax inti, jekk se ddaħħal it-tieni pillar, se tgħolli l-kontribuzzjoni, u jekk se tgħolli l-kontribuzzjoni, se jkollok impatt fuq il-kompetittività u fuq id-disposable income.

CARMELO ABELA: Imma meta tgħid tgħolli l-kontribuzzjoni, inti qed tirreferi kemm għall-impjegat, kif ukoll għal min qed iħaddem.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu.

CARMELO ABELA: Jiġifieri l-oġġezzjonijiet ta' min iħaddem huma ovvjament għax se jkollhom iħallsu aktar f'dan it-tip ta' environment?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu.

CARMELO ABELA: U minn naħa tal-Gvern ukoll, għax il-Gvern se jkollu joħroġ aktar finanzi biex jagħmel tajjeb.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Fil-fatt, ma ssib imkien rakkomandazzjoni li ngħollu l-NI contribution tat-10%, u hemm raġuni għalfejn aħna rrakkomandajna t-tieni pensjoni.

Il-biża' tagħna hi li, jekk tgħolli l-kontribuzzjoni, dik il-kontribuzzjoni mhux se tmur in a ring-fenced account, imma se tmur fil-Fond Konsolidat, u l-value added jiġi neutralized.

U għalhekk ir-rakkomandazzjoni tagħna hi li mmorru għas-second pension.

Jekk wieħed iħares lejn ix-xogħol li għamilna fl-2004 u x-xogħol li għamilna lllum, avolja qegħdin nitkellmu fuq second pension, il-kunċett tas-second pension tagħna nbidel fenomenalment, u nkunu boloh jekk ngħidu li ma nbidilx għax rajna x'ġara fl-2008 u fl-2009.

U l-pożizzjoni tagħna tas-second pension illum mhijiex l-istess kif kienet fl-2004.

Aħna qegħdin nikkonsidraw it-tieni pensjoni bħala alternattiva.

Potenzjalment, if we go to a notional defined contribution, lanqas ikollna bżonnha għax jien – u hawn qiegħed nitkellem għalija – nemmen li, if we safeguard the contribution, tista' tibni fuq l-NDC.

Għax is-second pension x'tagħtik differenza?

Il-problema hi li l-Bambin biss jaf x'se jiġri!

Lanqas nafu jekk l-Ewro huwiex se jibqa' jeżisti.

Allura tażżarda llum?

Jien l-ewwel wieħed li ngħid le; illum mhuwiex iż-żmien opportun.

Li rrakkomandajna hawnhekk bħala Grupp – u aħna konxji tal-fatt – kien li s-second pension kif qed narawha aħna, jiġifieri bħala an extension to the first pension, għandek bżonn ta' tmien snin biex iddaħħalha.

Għaliex?

L-ewwel nett, għandek l-ambjent li qegħdin fih; it-tieni, trid tiddisinjaha b'mod għaqli li ma tkaħħalx l-ekonomija u r-rakkomandazzjoni tagħna hija li għandna l-ewwel naqblu fuq il-prinċipju.

Iva allura, fl-ICT ħdimna bħala pajjiż, fil-financial services ħdimna bħala pajjiż, mela fuq din m'aħniex kapaċi naħdmu bħala pajjiż?!

Kulħadd għandu t-tfal.

Mela ejja nġibu l-partijiet kollha flimkien, u niddisinjaw sistema flimkien, u meta tidħol tidħol.

Imma għallinqas nibdew nagħmlu l-ħsebijiet, u mhux dejjem nipposponu.

Dak li qegħdin nipprovaw nartikolaw aħna hawnhekk.

Nerġa' ngħid li this is not a switch.

Hemm ix-xogħol x'tagħmel biex issir sew, u trid tagħmilha b'mod għaqli, u trid iġġib il-partijiet kollha flimkien.

THE CHAIRMAN: Aħna diġà nafu li dawk li għandhom 45 sena ttieħdet konsiderazzjoni tagħhom biex jiġu salvagwardjati ħalli ma jiġrilhomx bħal dawk li huma bil-pensjoni llum, u allura ma jaqgħux fir-riskju tal-faqar.

Jiġifieri hemm ċertu threshold ta' adegwatezza.

Qed ngħid sewwa?

THE CHAIRMAN: In the meantime, illum hemm budgetary measures biex jikkorreġu ħalli, b'inċentivi soċjali, dawk li qegħdin jieħdu l-pensjoni llum ma jaqgħux taħt ir-riskju tal-faqar.

U rajna wkoll x'inhu r-riżultat tal-benefiċċji soċjali llum.

Mela s'issa aħna għandna żewġ miżuri li qegħdin jgħinu; mela, bearing in mind dan kollu, s-second pillar tista' tkun meħtieġa biex toħloq iktar adegwatezza minn dak li diġà ġie maħsub.

Qiegħed ngħid sewwa?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Sewwa qed tgħid.

Xi kultant toħroġ l-interpretazzjoni li s-second pillar huwa taxxa, imma din mhijiex hekk.

Li tagħmel is-second pillar hu li s-saving li qed tagħmel … U meta nitkellmu fuq second pillar, ġeneralment qed nitkellmu fuq formula li tista' tkun varjata.

Is-second pillar hija bbażata fuq dak li jgħidulu l-behavioural economics, fejn inti taf li dak li jkun mhux se jaħseb għall-futur tiegħu, mela allura teħodlu għaxar liri mill-paga ta' kull xahar, u tpoġġiha f'account ta' pensjoni.

Meta dan jirtira se tkun bħala accrued interest, jekk tkun immaniġġjata tajjeb, u lanqas se jieħu s-somma kollha f'cash, imma jieħu biss up to 30% cash, mentri s-70% l-oħra jeħodhom biċċa biċċa sakemm idum ħaj.

Dak li tagħmel is-second pillar, jiġifieri mhijiex taxxa.

Ovvjament your'e deferring income, allura mela għandek impatt fuq il-konsum tal-lum, għandek impatt fuq il-VAT, fuq revenue u fuq il-multiplier effect tal-ekonomija because you're displacing expenditure today to the future.

Għandek ukoll impatt fuq il-kompetittività għax qed iddaħħal lill-employer …

THE CHAIRMAN: Imma jien irrid inżidlek problema oħra ma' dik li diġa' għandek.

CARMELO ABELA: Sur President, jekk tippermettili nixtieq ngħid xi ħaġa.

F'pajjiżna għandna persentaġġ ta' familji li bil-Malti ngħidu li jġebbdu l-paga tagħhom biex ilaħħqu, u ma jistgħux iġebbduha iktar biex jagħtu xi ħaġa għas-second pillar.

Jiġifieri, filwaqt li hemm dak li semmejt inti tad-deferred expenditure, u allura għandek lil min jiflaħ jaffordja jagħmilha, imma mbagħad għandek persentaġġ ieħor li l-paga sservihom għall-bżonnijiet essenzjali tal-lum.

Issa min jiflaħ jagħmilha, għandek tgħidlu biex jibdiha għad-detriment tal-oħrajn, jew inkella ma jibdiha ħadd għad-detriment ta' kulħadd?

THE CHAIRMAN: Tinsiex li aħna konna qegħdin nissopponu li, fil-futur, il-make-up tal-ekonomija se jkun fih aktar self-employment, jiġifieri nies li qegħdin jaħdmu għal rashom b'kuntratt ma' employers differenti, u allura l-mekkaniżmu kollu ta' kif taħdem il-pensjoni llum u l-kontribuzzjoni tal-lum se tinbidillek.

Jiġifieri, filwaqt li qegħdin ngħidu dan kollu, wieħed irid jieħu in konsiderazzjoni li l-metodu ta' kif qiegħda tinġabar il-kontribuzzjoni llum se tinbidel il-bażi tagħha għada pitgħada.

U din, fejn se tħallik meta inti jista' ikollok nurse li ġejja taħdem fl-isptar Mater Dei, u li forsi l-Gvern stess se jkun qiegħed iħaddimha bil-kuntratt?

Allura din trid tħallas il-kontribuzzjonijiet tagħha hi. għax hi se tkun qiegħda taħdem in self-employment bil-kuntratt għax ġejja minn barra minn Malta, u qed taħdem ħames snin ħames snin, tliet snin tliet snin?

Qegħdin naħsbu f'ċirkostanza li tista' tinbidel il-ħaġa?

U dan kollu fejn se jħallik?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: U għalhekk il-Gvern kien ħa r-rakkomandazzjoni tagħna li kull ħames snin isir strategic review.

Impossibbli li llum naraw it-totalità tagħha u nsolvu l-problemi ta' 50 sena oħra.

L-aktar li nistgħu nagħmlu hu li nsaħħu u nikkalibraw.

U għalhekk aħna dejjem emminna … U nieħu pjaċir li, għallinqas, dik ir-rakkomandazzjoni l-Gvern aċċettaha, għax inti trid iżżommha ħajja.

Ir-realtà hi li, meta għamilniha fl-2004, bl-ebda mod m'antiċipajt li d-dinja se tikkrolla finanzjarjament fl-2008!

Il-Gvern ħa d-deċiżjonijiet fl-2006, jiġifieri jrid ikun hemm dan il-periodic calibration.

Issa hemm ways and means kif tagħmilhom l-affarijiet.

Jiena ma ngħidx li hemm triq waħda, u għalhekk huwa importanti li jsir dan id-diskors.

Pereżempju, l-Ingilterra daħħlu s-second pillar, imma daħħluha b'mod differenti, daħħluha on a mandatory opt-in u on a voluntary opt-out li jisimha n-NEST, in-National Employment Saving Trust.

Dawn ibbażaw it-thinking tagħhom fuq żewġ affarijiet: waħda, li persuna meta taqbadha fil-bidu, għax tkun għadha kemm daħlet fl-impjieg tagħha, u allura tkun għadha ma ddeterminatx l-expenditure patterns tagħha, mela tkun għadha ma daħletx għall- mortgage, u allura jekk se teħdilha għaxar liri, l-probabbilità hi li se tassorbiha b'mod jew ieħor.

It-tieni, għax dan mhux se jaħseb fil-futur, u allura trid tipprova taqbdu mill-ewwel.

Imma mbagħad hemm perijodu – jekk m'inix sejjer żball – ta' xi xhur fejn dak li jkun jista' joħroġ minnha.

Issa jekk imbagħad ma joħroġx minnha, jfisser li se jibqa' fiha.

Pereżempju, l-Ingilterra ssettjaw it-threshold at €8,786.

Fir-rapport, f'paġni 77 u 78, hemm numru ta' thresholds li jiddeterminaw kemm se jaqbdu nies at that threshold, kemm se jaqbdu impatt negattiv li jista' ikollu fuq l-ismall and medium enterprises, jiġifieri daħlu f'ħafna riċerka biex jgħidu x'inhu l-aħjar threshold.

Li qed nipprova ngħid hu li, għall-mistoqsija tiegħek, naħseb li dan it-tip ta' analiżi biex wieħed jasal jgħid to what extent inti se ddaħħalha u kif se ddaħħalha, jista' isir kif qed insemmi hawnhekk.

CARMELO ABELA: Jekk tieħu l-eżempju tal-Ingilterra stess, inti semmejt li hija a mandatory opt-in, imma mbagħad għandek perijodu fejn tista' tagħmel l-opt-out.

Jekk ikun hemm ċirkostanzi fejn dawn l-ewwel ikunu jifilħu jidħlu għaliha, imma mbagħad jiġi perijodu fejn ikollhom il-mortgage jew xi loans oħra.

Hemm l-opt-out tagħha, jew inkella temporanjament sakemm tkun tista' terġa' tidħol fiha?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Iva, hemm ċerti eċċezzjonijiet, pereżempju tal-Ingliżi bbażawha fuq dik ta' New Zealand, li hija l-Kiwi-safe system.

L-ewwel kunċett minn hemmhekk beda.

(Interruzzjonijiet) Le, mhijiex daqshekk tassattiva.

U anke, pereżempju, jekk għall-grazzja tal-argument inti tmut, il-flus ma jintilfux, imma jispiċċaw għand l-eredi tiegħek.

THE CHAIRMAN: Dażgur, għax hija sistema ta' savings bħalma joffri l-bank.

Allura wieħed jista' jaħseb li tkun tajba li din it-tip ta' sistema tas-second pillar kważi tidħol għal dawk li għad iridu jkunu pensjonabbli wara dawn tal-45 years of age li diġa' ħsibna fihom.

Jiġifieri, kważi s-second pillar trid tiġi maħsuba mhux għal min se jieħu l-pensjoni imminenti, imma għal dawk li se jibdew id-dinja tax-xogħol għaxar snin oħra.

Is-second pillar tkun tajba biss sabiex ikollok sistema ta' savings, li allura tista' tkun barra mill-Fond Konsolidat.

Hux hekk konna qegħdin ngħidu?

CARMELO ABELA: Għas-second pillar, kif għedt inti stess, trid tipprepara u mhux you just switch on u switch off.

Jiġifieri, mbilli ngħidu għaxar snin oħra u ma nagħmlu xejn, ifisser li ...

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Onorevoli, tajjeb jew ħażin, ilna tmien snin naħdmu flimkien u l-Grupp kważi baqa' l-istess, u dik li tinkwetak.

Għallinqas aħna, għax forsi dħalna fih, imma tinkwieta meta taf li hemm ix-xogħol xi jsir biex wieħed jasal, u huwa xogħol li mhux se jsir overnight, imma huwa xogħol li jrid isir bi ħsieb, u kull sena li tgħaddi hija sena mitlufa.

Ħalli nkun onest, fir-rapport li għamilna fl-2005 lill-Gvern għednielu li ma jistax jipposponi aktar mill-2010 biex idaħħal is-second pillar.

U r-raġuni li aħna għedna li l-ewwel strategic review isir fl-2010 kienet proprju biex niggejġjaw jekk ma tidħolx dik ir-rakkomandazzjoni.

Issa qegħdin ngħidu fl-2020, u diġa' qegħdin fis-sena 2012.

THE CHAIRMAN: Però kif kien qed jistaqsi l-Onor.

Carmelo Abela, fuq dawk li jistgħu jidħlu fid-dinja tax-xogħol minn hawnhekk u kważi għaxar snin oħra, x'kien il-feedback li ħadtu intom mingħand l-MCESD?

Dejjem qegħdin niftiehmu li fis-second pillar għandek sistema ta' savings li mhux qiegħda tmur fil-Fond Konsolidat u li għandha s-sistema flessibbli tagħha, eċċ.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: L-MCESD għad trid tibgħat il-feedback formali tagħha, imma l-enfasi – u jien kelli diskussjonijiet ma' kull wieħed minnhom separatament – primarjament kienet fuq dan il-qafas li hawnhekk qegħdin inħarsu lejh, u ċioè fuq dawk li aħna nsejħulhom id-determinants tas-sistema.

Jekk nibqgħux fuq il-pay-as-you-go kif nafuha llum jew inkella jekk immorrux fuq in-notional defined, huma affarijiet importanti li nsaħħu d-demografija permezz ta' pro-natal policies.

THE CHAIRMAN: Jista' ikollok mix-and-match?

Jiġifieri, inti jista' ikollok is-sistema tal-pensjoni ġenerika li tibqagħlek bil-pay-as-you-go?

U s-second pillar tkun bin-notionally defined, biex ikollok bilanċ taż-żewġ sistemi?

In-notional defined hija l-first pension u mbagħad fuqha tista' tibni t-tieni pillar.

Inti għandek dawk li huma d-determinants, li huwa importanti li nsaħħuhom.

Mela għandek il-pro-natal, għandek il-family-friendly, għandek il-gender, għandek il-high risk at poverty, għandek l-active participation, għandek potenzjalment l-immigration, u għandek l-atypical employment, kif konna qegħdin ngħidu ftit ilu.

Jiġifieri għandek dan il-baskett ta' policies li jridu jsiru, u nkomplu nibnu fuq dak li sar s'issa.

Fuq dan kulħadd qabel, jiġifieri m'għandniex fejn nintilfu.

Issa hawnhekk niġu għall-first pension.

It-take li għandi jien, u anke mis-submissions formali, jidher li hemm qbil li l-prinċipju mhuwiex mit-totalità on a notional defined contribution, jiġifieri li jsir migration mill-pay-as-you-go kif nafuha llum to a notional defined.

U aħna qegħdin ngħidu li l-Gvern għandu jagħmel dak l-istudju sal-aħħar tal-2013.

It-tielet hija fuq is-second pension, u hawnhekk hawn numru ta' mistoqsijiet.

Probabbli le, imma ħallejniha miftuħa.

U jekk immorru għas-second pension biex nagħmlu top-up?

Naħseb li l-bias huwa favur a notional defined.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Jekk nibqgħu kif aħna, hemm limitu x'nistgħu nagħmlu.

Diġa' għamilna parametric changes fundamentali, u din hi r-realtà.

Għax jekk, fl-opinjoni tiegħi, niftħu l-immigration fit-totalità tagħha biex nagħmlu l-immigration deficit, naħseb li se jkollna ċerti issues.

Mela definittavament li iva, imma biha biss mhux se naslu fejn irridu naslu.

CARMELO ABELA: Din tar-retirement age – se nitkellem fuq titlu personali, u ma rridx ninftiehem li qed nitkellem f'isem in-naħa li jiena nirrappreżenta – jekk inħarsu lejha – mhux biss lokalment, imma anke forsi fuq bażi ta' EU – sempliċement mill-aspett ta' kemm għandek persuni in employment li qed jikkontribwixxu, allura se nkunu qed inħarsu lejha mill-aspett ta' pounds, shillings and pence.

Jien naħseb li rridu nżommu quddiem għajnejna li hemm cost ukoll, fis-sens li persuna li għamlet 40 sena taħdem, għandha dritt li meta tirtira – li issa f'pajjiżna ġiet ta' 65 – jkollha daqxejn ħin għaliha.

Din se tgħid li issa ħadmet għomorha kollu u, qabel tmur fil-qabar u meta għad fadlilha ftit saħħa, tixtieq li tagħmel xi ftit affarijiet għaliha, minflok tibqa' sentejn jew tliet snin oħra taħdem.

Fl-opinjoni tiegħi, din ukoll fiha l-valur tagħha.

Jiena nifhem li l-Working Group ħadem fuq dawn l-affarijiet, u ra x'inhi l- affordability tal-pajjiż.

Nifhem ukoll dak kollu li qed jgħidu l-esperti fl-Unjoni Ewropea, imma qisu li minn dan kollu kulħadd qed iwarrab – forsi żbaljat, imma fil-każ nitolbok tikkorreġini – dan l-aspett soċjali li wkoll għandu l-valur tiegħu.

Jien l-ewwel wieħed li ma rridx naħdem sa 65 sena għax diġà xbajt naħdem!

THE CHAIRMAN: Sur Spiteri Gingell, dan il-kumment li għadek kemm għaddejt inti stess ftit tal-minuti ilu jikkontradixxi dak li għedt li wieħed jista' jiddeċiedi b'mod volontarju li jkompli jaħdem iktar biex ikollu aktar savings, u b'hekk meta jirtira jieħu aktar pensjoni.

Dak l-ewwel argument li jiena poġġejt, li b'mod naturali tmur kontra l-istess natura tal-individwu li, wara li jkun għamel tant snin jaħdem, dan se jgħid li issa jixtieq jagħmel xi ħaġa għalih u mhux se jibqa' sejjer fir-rutina tax-xogħol ta' kuljum.

Issa erħilu li ħafna nies, anke f'pajjiżna, iddeċidew li jibqgħu jaħdmu wara l-61 sena, imma dawn ġew inċentivati li jkomplu jaħdmu għax kienu qegħdin jieħdu l-pensjoni wkoll, jiġifieri fiha nnifisha diġa' qisu għandek is-second pillar volontarju, mingħajr ma daħħalna sistema ta' taxxa.

Qed ngħid dan biex nifhem aktar, speċjalment għal meta se niġu biex nipproponu bħala grupp, irridu fl-aħħar mill-aħħar naħsbu fuq dak li għandna fil-preżent.

Bħala Kumitat, se nkunu qegħdin nagħmlu r-rapport tagħna għal dak li għandna fil-preżent.

Jiġifieri, minn dan kollu jiena qed nifhem li, għal dawk li għandhom 45 sena, diġà hemm il-miżuri meħtieġa biex ikollhom pensjoni adegwata.

Qed ngħid sewwa?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Ma nafx jekk fhimtekx sew.

THE CHAIRMAN: Mela ħalli nerġa' nirrepeti dak li għedt.

Meta niġu biex nagħmlu l-proposti tagħna, jiena nixtieq li jkun fihom ċertu sens.

Mela jien qed ngħid sew li, għal dawk li għandhom 45 sena llum, diġà ittieħdu ċerti miżuri bl-aħħar emendi li saru fil-mod ta' kif tiġi kkompilata l-pensjoni, u allura dawn ġew imħarsa u protetti milli jaqgħu fir-riskju tal-faqar?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Huma protetti mis-60% equivalized median mill-guaranteed National Minimum Pension; imma dawk li għandhom bejn 38 u 46 sena llum inqabdu bejn is-sistema l-antika u s-sistema l-ġdida, u mhux se jkollhom biżżejjed ħin biex jakkumulaw biżżejjed fondi jekk tidħol it-third pillar.

Issa li rrakkomandajna aħna hu li dawn għandhom ċertu element ta' exposure.

U aħna rrakkomandajna li l-Gvern għandu jdaħħal miżuri llum sabiex jinċentiva lil dan il-cohort ta' nies li għandhom bejn it-38 u s-46 sena ħalli jinvestu in existing financial services products, u mhux f'third pension financial products.

Għaliex?

Għax it-third pension għadu ma daħalx, u ma nafux meta se jidħol.

THE CHAIRMAN: Biex ikollhom top-up ma' dik il-pensjoni li se jkollhom.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu.

THE CHAIRMAN: Mela dak wieħed jista' jieħu nota tiegħu.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Li għedna wkoll – u li aħna nemmnu fiha – hu li dan il-cohort ta' nies mhux neċessarjament huma biss, imma fosthom hemm 'il fuq minn 80,000 li llum diġà għandhom investiment in unit link policy, in profit link policy, in life endowment policy, etc. L-MSV Life qalulna li sal-2015 – tliet snin oħra – għandhom kważi €190 miljun li se jimmaturaw, u l-HSBC informawna wkoll li sal-2020, għandhom €280 miljun li se jimmaturaw.

U aħna nirrakkomandaw lill-Gvern sabiex jinċentiva lil dawn in-nies li għandhom dawn il-policies li se jimmaturaw li, rather milli jieħdu l-lump sum kollha, jaqbdu 70% minnhom u jżommuha għall-pensjoni tagħhom.

Din hija opportunità unika.

Hawn nofs biljun li se jimmaturaw!

THE CHAIRMAN: We cannot afford li tispiċċa cash in hand immedjatament.

Mela dawk huma għall-grupp ta' bejn it-38 u s-46 sena.

Għal dawk li għandhom iktar minn hekk, jiġifieri 47 plus, irid ikun hemm ukoll inċentiv ta' tfaddil fl-immedjat.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu, fl-immedjat.

THE CHAIRMAN: Nafu li hemm diġà fiscal u budgetary measures li se jkunu qegħdin jieħdu ħsieb għal dawk il-pensjonanti tal-lum; imma għal dawk li se jkunu 47 plus, jiena naħseb li rridu nirrakkomandaw li jkomplu jsiru l-istudji sabiex issir riċerka ħalli l-Gvern ukoll ikun jista' jipprovdi l-mekkaniżmu li pprovda lil dawk li diġà kienu minn 38 sa 46 sena.

Qiegħed ngħid sewwa?

Jiġifieri, għal dak li għedna fuq ir-risk of poverty mechanisms, dak huwa sostenibbli jekk ikun qed isir għal dawk li huma wkoll 47 plus, biex naraw li dawk li se jieħdu l-pensjoni fl-immedjat, jibdew jieħdu l-pensjoni ħames snin oħra.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu.

Kif tkellimna l-aħħar darba, dawk li ħerġin bejn issa u l-2028 li mhumiex protetti bil-guaranteed National Minimum Pension ta' 60% equivalized median.

THE CHAIRMAN: U għal dik is-sezzjoni ta' nies trid issir aktar riċerka fl-immedjat, biex naraw kif jista' isir xi tip ta' mekkaniżmu.

CARMELO ABELA: Sur President, bil-permess tiegħek jiena nissuġġerixxi li, minflok nitkellmu fuq potenzjalment x'jista' il-Kumitat jissuġġerixxi f'xi rapport li jista' jagħmel, jekk is-Sur Spiteri Gingell u s-Sur Micallef jixtiequ jżidu xi affarijiet oħra mal-preżentazzjoni tagħhom, aħna nagħtuhom iċ-ċans li jkomplu l-preżentazzjoni li għamlulna.

THE CHAIRMAN: Se jkompluha xorta waħda.

Jekk ikun hemm bżonn, anke jiġu darb'oħra.

Jien bl-ebda mod mhu qed ngħid li kkonkludejna.

(Interruzzjonijiet)

CARMELO ABELA: Ħalli mbagħad wara nitkellmu bħala Kumitat.

THE CHAIRMAN: Onor. Carmelo Abela, għandek raġun.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Nista' ngħid li we covered everything.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmilha ċara, jien ma kontx qed nagħmel dawn l-osservazzjonijiet għax fhimt li wasalna fil-konklużjoni tal-preżentazzjoni.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Il-punti li kellna niddiskutu eżawrejnihom kollha.

Biss, nixtieq ninforma lis-Social Affairs Committee li l-Ministru nforma lill-MCESD li ħa żewġ rakkomandazzjonijiet li huma newtrali, u l-Kabinett approvahom.

L-ewwel waħda hija li ssir a Pensions' Strategy Unit fid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali.

Bażikament, Unit iddedikata b'erbgħa minn nies li r-raison d'être tagħha hija proprju biex iżżomm ir-riċerka fuq il-pensjonijiet ħajja.

U r-rakkomandazzjoni li aħna għamilna fir-rapport hu li għandu jkun hemm kummissjoni fuq financial literacy u retirement information, ħalli nibdew nibnu dik il-kultura, u nibdew ninformaw xi jfissru ċerti deċiżjonijiet fuq is-sistema tal-pensjonijiet illum.

U ġiet approvata li se titwaqqaf Kummissjoni Permanenti fuq financial literacy and capability.

Dawn huma żewġ deċiżjonijiet newtrali vis-à-vis il-qafas, imma huma importanti għall-kontinwità tax-xogħol li jrid isir sabiex nistudjaw in-notional defined u r-rakkomandazzjonijiet l-oħra li hawn hawnhekk, u biex ikollna wkoll struttura ddedikata ħalli nibnu kultura ta' savings.

CARMELO ABELA: Rigward l-aħħar Task Force li semmejt ,diġà kien hemm xi ħaġa fil-Budget preċedenti.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Anke fuq il-Pensions' Strategy Unit.

CARMELO ABELA: L-isfortuna hi li l-Budget jgħid xi ħaġa, li mbagħad mhux dejjem issibha li twaqqfet.

U forsi diġà ninsabu sentejn tard.

Naf li kien hemm ukoll xi Cabinet memos fuqhom.

CARMELO ABELA: Naqbel miegħek, imma fuq tal-financial literacy bażikament mhux qed nibnu kultura ta' tfaddil.

Niftakar li konna ddiskutejna fuqha u kien hemm ukoll xi battuti.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Għandek raġun, u sfortuntament ma saritx.

Fil-fatt, fir-rapport oriġinali, jiġifieri fl-istrategic review oriġinali, hemm chapter fuq kemm huwa importanti l-financial literacy, u jekk jinteressakom inkun nista' ngħaddilkom il-URLs tagħhom.

Hemm tal-Awstralja, ta' New Zealand u tal-Kanada li huma affaxxinanti.

Aħna, bħala Grupp, kuntenti li ttieħdu dawn iż-żewġ deċiżjonijiet, għax anke tal-Pensions' Strategy Unit sfortunatament ilha ġejja.

CARMELO ABELA: Min-naħa tiegħi, nixtieq nirringrazzja lilek, Sur Spiteri Gingell, kif ukoll lis-Sur Micallef, ta' dawn iż-żewġ diskussjonijiet li għamiltu magħna, għax kienu verament informattivi.

FREDERICK AZZOPARDI: Jekk ma jimpurtax nixtieq nagħmel mistoqsija, għax din kont għamiltha wkoll fil-laqgħa li kellna mal-MEUSAC, u jiddispjaċini ngħid li ma kontx ħadt risposta dakinhar.

Kif nafu, ħafna kumpaniji biex jibqgħu vijabbli, qed jirrikorru għall-early retirement scheme.

Issa r-riforma qed tgħid li din l-early retirement scheme, jekk jista' ikun, trid tispiċċa.

La qegħdin ngħidu hekk, ir-riforma qiegħda taħseb biex tpatti għat-tneħħija ta' din l-iskema?

L-uniku mezz biex kumpanija ma tfallix hija li tirrikorri għall-early retirement scheme, u allura f'dan il-każ x'se jkun hemm li jagħmel tajjeb biex ma jirrikorrux għall-early retirement scheme?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Bħala Grupp, il-pożizzjoni tagħna hija li kemm jista' ikun ma jkunx hemm l-early retirement scheme, because it defeats the purpose li aħna rridu nżommu n-nies ġol-labour market.

Min-naħa l-oħra, jien ma ngħix ġo bozza, u nifhem li jista' ikun hemm ċirkostanzi fejn kumpanija, biex tibqa' ħajja, jkollha tieħu ċerti deċiżjonijiet.

Imma, nerġa' ngħid li, bħala prinċipju, wieħed ma jmurx għall-early retirement.

THE CHAIRMAN: Fil-ftit minuti li fadlilna, l-membri tal-Grupp jistgħu joffru l-opinjoni tagħhom.

L-ewwel nett, nirringrazzjakom tad-diskussjoni li għamiltu magħna hawnhekk, u nirringrazzja lill-grupp kollu li ħadmu fuq dan ir-rapport.

Nifhem li seduta oħra se jkun hawn il-Ministru, li se jkompli jagħtina l-opinjoni tiegħu biex aħna nkunu nistgħu nimmaturaw il-fehmiet tagħna.

Imma hawnhekk nixtieq li sħabi jkunu ftit miegħi, u nitlob lir-Research Analyst tagħna sabiex tipprova tieħu nota ta' dak li għedna sabiex tara x'kienu dawk il-punti li kien hemm qbil fuqhom, ħalli tibda minn issa tibni r-rapport tagħna.

Jien ma nafx xi preżentazzjoni se jkun qed jagħmel il-Ministru f'dan is-sens, u ma nafx jekk hux ġej biex jagħtina l-ħsebijiet tiegħu.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Fil-każ niċċarawha mal-Ministru.

THE CHAIRMAN: Jien qed ngħid il-proċeduri x'inhuma.

Hawnhekk jien m'għandix idea, u għalhekk qed nitlob l-għajnuna tagħkom.

Intom tixtiequ li l-Ministru jkun qiegħed hawnhekk flimkien ma' dan il-Grupp?

U l-laqgħa nistgħu nagħmluha mhux nhar it-Tlieta li ġejjin, imma ta' wara?

CARMELO ABELA: L-obbligu tas-Social Affairs Committee huwa li jiġi briefed mill-Working Group, u allura l-iskop tal-liġi sar.

Issa se nisimgħu lill-Ministru mhux biex jgħidilna l-opinjonijiet tiegħu, imma biex jgħidilna x'inhuma l-opinjonijiet tal-Gvern fuq dan ir-rapport.

Rigward ir-rapport li potenzjalment jista' jagħmel is-Social Affairs Committee, naħseb li dan għandu jkun rapport b'differenza, jekk naqblu li għandu jsir xi tip ta' rapport, għax jien għadni daqsxejn xettiku fuq x'tip ta' rapport nistgħu nagħmlu.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmel mistoqsija, imma ma nafx min jista' iwieġeb.

CARMELO ABELA: Jien qed nipprova nagħti l-opinjoni tiegħi.

THE CHAIRMAN: Elaine, nitolbok iġġibilna understanding aħjar milli għandna s'issa.

Are we expected to draft a report, jew inkella kulma rridu huwa li nisimgħu dak li kellhom jgħidulna, u ma nagħtux il-veduti tagħna?

CARMELO ABELA: Fil-Liġi tas-Sigurtà Soċjali, l-obbligu qiegħed fuq il-Working Group, u mhux li aħna nagħmlu rapport.

Issa, jekk aħna niddeċiedu jew naqblu bħala Membri li għandna nżidu xi ħaġa, allura ngħidu li se nagħmlu rapport.

Imma meta għandek suġġett daqshekk delikat – mhux mill-aspett politiku, imma fih innifsu – u s-sinjuri ta' quddiemna u oħrajn li ħadmu fuqu damu s-snin biex ħejjewh, għalhekk ma naħsibx li aħna nistgħu naqbdu u nagħmlu rapport hekk, biex ngħidu li għamilna rapport.

THE CHAIRMAN: Nagħmlu rapport abbażi ta' dak li smajna hawnhekk.

Għalhekk naħseb li, aktar milli niddiskutu bejnietna, bħala Membri rridu naraw x'tip ta' rapport nixtiequ li jkun hemm, għax m'għandniex nagħmlu rapport biex ngħidu li għamilna rapport.

Jekk naqblu li għandu jkun hemm rapport, dan irid ikun differenti minn dak li għamilna qabel.

Jista' ikun an input jew inkella an addendum ta' dak li smajna, jew inkella forsi ngħidu li din issue ta' min wieħed jagħti kasha iktar, imma naħseb li ta' min niddiskutu ftit kif għandu jkun ir-rapport.

Imma l-obbligu skont il-liġi kien li jsir ir-rapport tal-Working Group, imma mhux li s-Social Affairs Committee jagħmel ir-rapport hu.

THE CHAIRMAN: Onor. Zammit, filwaqt li tibqa' in possession, se nagħmillek din ir-rimarka: 'Imma biex nagħmlu dak li qed tgħid inti, irridu nagħmluh in a written form?'

THE CHAIRMAN: Jiena naħseb li, biex nagħmlu dak li qed tgħid inti, xi forma ta' rapport huwa meħtieġ.

ANTHONY ZAMMIT: Both sides of the House għandhom jiġu flimkien.

THE CHAIRMAN: Aħna diġà qegħdin flimkien fuq din il-bażi

CARMELO ABELA: Naħseb li aħna nappartjenu għall-gruppi parlamentari rispettivi tagħna, u għalhekk jiena nkun nixtieq li nitkellem f'aktar dettall fi ħdan il-Grupp Parlamentari tiegħi biex wieħed jara x'deċiżjoni se jieħu.

L-opinjoni individwali tagħna għandha impatt u m'għandhiex, imma jien ma nirrappreżentax lili nnifsi.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Onor. Abela, min-naħa tiegħi, nista' ngħidlek li, jekk tridu li nagħmlulkom aktar preżentazzjonijiet, aħna bħala Working Group ninsabu għad-dispożizzjoni tagħkom.

CARMELO ABELA: Safejn naf jien, għandna niltaqgħu xi darba.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Jiġifieri, jekk tkun trid li niġu biex nitkellmu – u din qed ngħidha għaż-żewġ naħat rispettivi – anke mal-Grupp Parlamentari, aħna qegħdin għad-dispożizzjoni tagħkom.

CARMELO ABELA: Kollox sew, u nwassal il-messaġġ tagħkom.

CARMELO ABELA: Is-sens li qed nitkellem bih mhux dak li qal is-Sur Spiteri Gingell, u jien irrid nirringrazzjah, u bħala Oppożizzjoni nikkonferma li ltqajna magħhom ukoll.

Li qed ngħid hu li rridu noqogħdu attenti fuq il-pożizzjoni li jista' jieħu s-Social Affairs Committee, għax aħna qegħdin fil-gruppi parlamentari rispettivi tagħna, u ma nistax ngħid jien x'naħseb għax mhux qiegħed hawnhekk biex nirrappreżenta lili nnifsi.

U allura jekk se nagħtu xi tip ta' pożizzjoni, trid tkun konfortata wkoll mill-kollegi tiegħi.

Naf li qed issir diskussjoni, u tajjeb li din tkompli ssir.

THE CHAIRMAN: Id-direzzjoni li nixtieq nipprovdi hi li, wara li aħna smajna dan ir-rapport, ninsab konxju li ħadd mhu qed jistenna li aħna jkollna l-financial social background li għandhom l-esperti li ġew quddiemna, għax aħna politiċi.

Fl-aħħar mill-aħħar, aħna se nkunu qegħdin nikkonkludu l-ideat tagħna fuq dak li smajna, bla preġudizzju għal ideat oħra, imma marbutin fuq dak li smajna.

Issa jiena ma niddejjaqx, anzi favur ħafna li noħorġu rapport bi qbil unanimu bejnietna, anke wara li nkunu smajna lill-Ministru.

Min-naħa tiegħi, rrid nistaqsi lill-Ministru affarijiet biex jissostanzjaw l-ideat li jista' ikolli abbażi ta' x'irrid nagħmel fir-rapport.

Onor. Abela, jiena m'għandix il-biża' li jista' għandek inti għax irrid nerġa' immur lura lejn il-Grupp Parlamentari tiegħi.

CARMELO ABELA: Jien m'għandix dan il-biża', imma li qed ngħid hu li, jekk aħna se naqblu fuq xi tip ta' rapport u se nieħdu ċerta pożizzjoni, irridu naraw x'fehma għandhom il-gruppi parlamentari rispettivi tagħna.

Kif diġa' għedt, aħna ma nirrappreżentawx lilna nfusna.

THE CHAIRMAN: Jiena kelli din il-kuxjenza: abbażi tar-rapporti kollha li aħna s'issa ppubblikajna, u abbażi tad-diversi persuni li aħna smajna, pensjonanti, persuni b'diżabilità u kulmin ġie quddiemna u sawwar fina l-kuxjenza li aħna għandna llum, jien nista' nieħu nota ta' kull proposta li ressaqna, u jekk hemm proposta li setgħet diġà ħarġet f'rapport ieħor, imma li titkellem fuq xi tip ta' pensjoni adegwata … jiena nkun konxju tagħha biex issa, li aħna smajna x'inhuma s-suġġerimenti li qed jagħmel dan il-grupp tekniku, aħna bħala politiċi lill-Gvern nagħtuh ir-rapport tagħna, li se jkun wieħed elementari imma b'kuxjenza soċjali.

U jekk hemm xi nuqqasijiet li ġew murija lilna, kif kien qed jgħid l-Onor.

Zammit, jien ma niddejjaq xejn – minkejja li ġej minn naħa tal-Gvern – li f'dan ir-rapport ngħid li hawnhekk qed nitilfu l-ħin, u li naħseb li jkun tajjeb li l-Gvern jieħu nota biex ma jintilifx aktar ħin.

Imma nemmen li dan irridu nagħmluh bil-kitba.

Jiena naħseb li din l-islide tiġbor kollox fiha.

Jekk aħna għandna indikazzjoni li jeħtieġ li jkun hawn kultura ta' tfaddil, ejjew fir-rapport tagħna nitkellmu fuqha.

Jiena ma niddejjaqx li kieku nagħmel din il-proposta, u lill-Elaine nagħtuha minn issa sabiex taħseb minn kull wieħed minna x'jaħseb li għandhom ikunu l-highlights tal-proposti tagħna.

Ma niddejjaq xejn li nitlob lis-Sur Spiteri Gingell u lis-Sur Micallef sabiex jgħinu lil Elaine fil-formolazzjoni ta' dan ir-rapport.

Issa, jekk Elaine tgħidilna li mhuwiex possibbli li jsir, allura nitlobha tgħidli, imma naħseb li nistgħu nipprovdu rapport li ma jkunx kuntrarju għal dak li ġie ppreżentat lilna.

Ovvjament, aħna mhux se nikkupjaw minn fuq dak ir-rapport, imma għandu jkun rapport minn politiċi li għandhom għal qalbhom l-element tal-kuxjenza soċjali, u hawnhekk niġu biex imbagħad naqblu dwaru.

Jekk hemm xi ħadd li jkun irid iressaq xi proposta – u din konna għedniha oriġinarjament kważi erba' snin u nofs ilu – jew forsi ma jkunx jaqbel ma' xi proposta mressqa, dak ir-rapport irid jindika wkoll li t-tali ma qabilx, biex nuru l-fehma ta' kulħadd.

Issa ma naħsibx li se naslu s'hemm, qatt ma wasalna s'hemm, imma dejjem konna tal-fehma li r-rapporti tagħna juru l-opinjoni ta' kulħadd.

Jekk it-tali għandu opinjoni mod, ma jimportax li fir-rapport tagħna jkun hemm miktub li t-tali kellu dik l-opinjoni, għaliex aħna mhux se nimxu bil-maġġoranza.

L-opinjoni ta' kulħadd se tkun qiegħda fir-rapport.

Jekk taqblu ma' din il-proċedura, jiena ma niddejjaq xejn li nimxu magħha.

Naħseb li dik hija l-core tal-presentation kollha.

L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Sur President, l-ewwel nett nirringrazzja lill-membri kollha ta' dan il-Working Group, b'mod speċjali lis-Sur Micallef u lis-Sur Spiteri Gingell.

Li rrid ngħid jien hu li, meta aħna qed ngħidu li se nagħmlu rapport, mhux qed ngħidu li se nagħmlu rakkomandazzjoni, għax dak naturalment inħalluhom għall-Working Group u għall-esperti.

Li rrid ngħid hu li rridu nagħmlu analiżi ta' dak li smajna.

Pereżempju, f'rapporti oħra konna ħadna l-prassi li nagħmlu l-ispjegazzjonijiet li talab il-membru tal-bord u r-reaction tal-esperti x'sar…

Elaine, ħalli nagħmel mistoqsija lilek, għax fl-aħħar mill-aħħar inti trid tpoġġi jdejk mal-karta.

Huma workable il-proposti li qegħdin naqblu fuqhom bħala Membri?

(Interruzzjonijiet)

ANTHONY ZAMMIT: Le, impossibbli li jsir hekk.

Imma inti tista' issegwi dak li qegħdin ngħidu u naqblu dwaru.

Nirringrazzjakom.

Il-laqgħa li jmiss hija mal-Ministru Chris Said.

Nhar it-Tlieta se nibdew fis-6.00 p.m., u hopefully din se tkun laqgħa konklussiva b'kontinwazzjoni tal-ewwel laqgħa li kellna.

Nirringrazzjakom.

Fid-9.00 p.m., il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata iktar tard.