KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 7

It-Tlieta, 24 ta' April, 2012

Stampat fl-Uffiċċju ta' l-Iskrivan

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 6 li saret l-Erbgħa 14 ta' Diċembru, 2011 ġew konfermati.

THE CHAIRMAN (Onor. Jesmond Mugliett): Nistgħu ngħaddu għad-diskussjoni li għandna llum u nistieden lill-Ministru de Marco sabiex jibda bil- preżentazzjoni.

DISKUSSJONI DWAR IL-POLITIKA NAZZJONALI DWAR L-AMBJENT

MARIO DE MARCO (Ministru għat-Turiżmu, l-Ambjent u l-Kultura): Xtaqt qabel xejn nintroduċi ftit lin-nies li ġibt miegħi.

Għandi lil Dr. Margaret Camilleri li qiegħda fil-Ministeru li ġejja min-naħa tal-MEPA li ħadmet ħafna wkoll fuq it-tfassil ta' dan id-dokument, Dr. Marie Louise Mangion li hija l-Kap tal-Unit responsabbli għat-Turiżmu u Żvilupp Sostenibbli li wkoll ħadmet ħafna biex tiġbor flimkien dan id-dokument, is-Sur Peter Portelli li huwa s-Segretarju Permanenti fil-Ministeru tiegħi, Dr. Jesmond Schembri li huwa l-Kap tas-Segretarjat tiegħi u s-Sur Sergei Golovkin li huwa Advisor miegħi bħala Koordinatur fuq affarijiet ambjentali.

Hawnhekk lestejna presentation li essenzjalment se tkun qed tispjega dwarha Dr. Marie Louise Mangion, però bħala introduzzjoni rrid ngħid li dan id-dokument kien interessanti għall-mod kif tfassal.

Filwaqt li forsi jista' ikun hemm elementi – li m'għandix dubju li dejjem ikun hemm f'kull dokument u forsi f'kull politika – dwar jekk wieħed jaqbilx jew le, jew forsi seta' kien hemm iktar enfasi fuq dan l-aspett jew forsi inqas fuq aspett ieħor, żgur li dan l-eżerċizzju kien interessanti mil-lat ta' proċess ta' konsultazzjoni għax kif sar kien hemm numru ta' laqgħat, ta' konsultazzjonijiet ma' varji stakeholders fit-tfassil ta' dan id-dokument, anke fir-rigward ta' x'inhuma l-issues li d-dokument għandu jindirizza.

Ovvjament l-ambjent fl-aħħar mill-aħħar huwa suġġett vast ħafna, però kellna nindirizzaw numru ta' areas fejn xtaqna nindirizzawhom u saru naħseb viċin il-mijiet ta' laqgħat ta' konsultazzjoni ma' varji NGOs, stakeholders, issues papers mal-partiti politiċi kemm min-naħa tal-Partit Laburista u kemm min-naħa tal-Alternattiva Demokratika u ltqajna diversi drabi u essenzjalment kif wasalna s'hawnhekk kien interessanti wkoll.

Għal dak li għandu x'jaqsam mal-aspett tematiku, hemm sitt areas bħala main priorities li dehrilna li kellna nenfasizzaw fuqhom u issa se tidħol fihom Dr. Marie Louise, però waħda minnhom hija l-issue ta' greening the economy.

Greening the economy bħalissa naħseb hija waħda mill-iktar issues importanti anke fl-aspett Ewropew, jiġifieri l-idea li l-ekonomija u l-ambjent mhumiex qishom żewġ affarijiet diametrikament opposti għal xulxin, anzi rridu naraw kif nistgħu nagħmlu l-ekonomija iktar ħadra u ekonomija iktar ħadra hija ovvjament waħda ħafna iktar sostenibbli.

Fil-fatt bħalissa in the run up għal Rio+20 summit li se jsir fuq żvilupp sostenibbli f'Ġunju li ġej, waħda mill-issues li qiegħda tenfasizza l-istess Unjoni Ewropea bħala goals għal dan is-summit huwa preċiżament fuq l-issue ta' greening the economy u targets marbutin m'hemmhekk.

It-tieni oġġettiv għandu x'jaqsam mas-saħħa ambjentali, kif l-ambjent huwa marbut anke mas-saħħa tagħna lkoll u x'inhuma l-affarijiet li jistgħu jniġġsu u ovvjament iġibu konsegwenza fuq is-saħħa ta' kull wieħed u waħda minna.

It-tielet aspett ukoll huwa topic pjuttost dominanti bħalissa fl-Unjoni Ewropea li huwa r-resource efficiency.

Ilkoll nafu li fl-aħħar mill-aħħar ir-riżorsi ta' kull pajjiż mhumiex infiniti, allura rridu naraw kif nistgħu nagħmlu iktar b'inqas, b'mod iktar effiċjenti u b'mod iktar sostenibbli.

Ovvjament għalina mbagħad billi aħna pajjiż ċkejken ifisser ħafna iktar, kemm minn aspetti ta' ġebla, kemm minn aspett ta' art u kemm minn aspett tal-ilma tagħna.

Ir-raba' huwa forsi dak l-aspett tal-ambjent li huwa daqsxejn iktar kosmetiku, jiġifieri l-ambjent viżibbli, jiġifieri kif nistgħu nagħmlu l-post fejn ngħixu daqsxejn iktar attraenti, kemm jekk nitkellmu fuq żoni urbani kif ukoll jekk nitkellmu dwar il-kampanja tagħna.

Dan huwa pjuttost iktar forsi popolist ikolli ngħid, però mill-banda l-oħra huwa konxju wkoll tal-fatt li għal ħafna nies dak huwa l-ambjent u kif nieħdu ħsieb l-inħawi ta' madwarna taffettwa wkoll il-kwalità tal-ħajja fl-aħħar mill-aħħar.

Pereżempju, hemm aspett tal-cores tal-irħula tagħna li ħafna drabi huma traskurati għaliex kien hemm tendenza li n-nies riedu jgħixu f'binjiet iktar moderni u ħafna drabi l-binjiet iktar moderni għamilnihom on the fringes taż-żoni tal-iżvilupp tagħna b'konsegwenza li kien hemm shift, qishom in-nies ħarġu miċ-ċentru, marru on the fringes u abbandunajna l-core tal-ibliet u l-irħula tagħna.

Dan qed jindirizza x'nistgħu nagħmlu biex nerġgħu nirriġeneraw iċ-ċentri tal-ibliet u l-irħula tagħna.

Imbagħad hemm objective dwar Għawdex u x'nistgħu nagħmlu iktar bħala politika ambjentali għal Għawdex.

L-aħħar suġġetti ovvjament huma l-issues tal-long term sustainability marbutin ma' climate change, biodiversity u affarijiet oħra bħal dawn.

Ma' kull objective għandek numru ta' miżuri li rridu nieħdu u apparti l-miżuri mbagħad għandek l-issues tal-indicators.

Jiġifieri jekk nieħdu l-mizura, x'se naraw?

X'inhuma l-konsegwenzi ta' din il-miżura relatata ma' dan l-objective?

U dak l-indicator jgħinek ukoll biex tirrealizza in realtà jekk fil-fatt aħniex qed nimplimentaw dak li qed ngħidu li rridu nimplimentaw.

Ħaġa oħra wkoll importanti hi li hawnhekk qed nagħtu timeframes sa meta nixtiequ li ssir din l-azzjoni u se nistqarr li din kienet xi ħaġa li kien enfasizza ħafna fuqha l-Onor.

Leo Brincat f'waħda mil-laqgħat ta' konsultazzjoni li kellna, jekk m'iniex sejjer żball, ġewwa d-Dragonara.

Fl-aħħar mill-aħħar dan huwa dokument li għandu jiġi ovvjament implimentat u għandu jkun hemm element ta' trasparenza kif jiġi implimentat.

Allura filwaqt li qegħdin ngħidu li dan huwa target plan sat-2020, m'aħniex qed ngħidu li essenzjalment kollox isir fl-aħħar sena by 2020, però as we go along sa dik id-data hemm numru ta' affarijiet li għandhom jibdew jiġu implimentati.

Imbagħad hemm kapitli oħra li jitkellmu dwar l-ownership ta' dan id-dokument, kif nistgħu nassiguraw li fir-realtà ma jkunx biss dokument tal-Ministeru tal-Ambjent, però jkun dokument ta' gvern, hu min hu, għax fl-aħħar mill-aħħar jekk nitkellmu fuq l-arja, ħafna affarijiet fuq l-arja ma jiddependux mill-Ministeru tal-Ambjent, però jiddependu mill-Ministeru tat-Trasport jew mill-ministeru responsabbli għall-enerġija u l-istess jeffettwa għal kollox.

Però naħseb li għedt biżżejjed u se ngħaddi l-kelma lil Dr. Mangion.

L-AVUKAT MARIE LOUISE MANGION: Ħalli mmur ftit lura u ngħidu għalfejn kellna bżonn environment policy.

Waħda mill-affarijiet l-iktar ovvji, biex ngħid hekk, hija li filwaqt li għandna numru ta' action plans, pereżempju fuq l-arja u fuq l-ilma, fl-istess ħin ma kellniex xi ħaġa li qed tintegra l-policies kollha f'daqqa, il-pjanijiet u l-ħsebijiet kollha f'daqqa.

Allura b'dan id-dokument ridna noħorġu xi ħaġa li hija ħafna iktar ħolistika li tgħaqqad ħafna affarijiet f'daqqa.

U dan id-dokument huwa importanti wkoll minħabba mhux biss li jagħti gwida lilna bħala policy makers, bħala gvern, bħala parlamentari, imma wkoll in-nies barra mill-gvern, mill-governanza, biex ngħid hekk, lill-industrija, lill-NGOs, lill-general public u allura hawnhekk qed nikkomunikaw x'nixtiequ nagħmlu, xi jrid isir.

Huwa dokument ukoll importanti għall-Unjoni Ewropea minħabba li aħna hemmhekk qed ngħidu fejn irridu nwasslu l-ambjent ta' madwarna.

L-Onor. de Marco spjega s-sitt għanijiet li identifikajna f'dan id-dokument.

Li se nagħmlu issa huwa li se nidħlu f'kull għan u nispjegaw ftit iktar fid-dettall il-policies u l-miżuri li identifikajna permezz tal-proċess li għaddejna minnu.

Għaliex huwa importanti?

L-ekonomija dejjem nisħqu li għandha tkompli tikber.

Isiru ħafna inizjattivi biex l-ekonomija tikber u l-ekonomisti dejjem ifittxu fejn hu l-iktar potenzjal fejn hemm tkabbir ekonomiku.

U kemm fl-Ewropa u kemm f'economic blocks oħrajn hemm push qawwija biex indaħħlu l-element ambjentali fl-ekonomija u din tgħaqqad ukoll ma' resource efficiency għar-raġuni li l-ekonomija it's all about resource use and efficiency of resources.

Allura waħda mill-affarijiet li daħħalna hawnhekk bħala economic policies huwa li nużaw ċerti strumenti – ħafna minnhom se jkunu strumenti li jagħtu messaġġi lis-suq – biex inkunu nistgħu nixprunaw l-ekonomija lejn direzzjoni partikolari, allura qed ngħidu x'tip ta' investiment irridu, investiment li jagħti kas iktar l-ambjent u permezz t'hekk imbagħad inkunu nistgħu noħolqu iktar impjiegi kemm fis-settur ambjentali kif ukoll fis-settur li jissapportja l-ambjent.

Però barra minn hekk ma tistax tikkrea impjiegi ambjentali jekk m'għandekx it-training, allura jrid ikollok investiment kemm min-naħa ta' training u kemm min-naħa ta' investiment.

Qed naraw ukoll li waħda mill-affarijiet importanti hija l-green public procurement (GPP).

Il-gvern huwa wieħed mill-iktar konsumaturi kbar fl-ekonomija ta' Malta u allura jista', permezz tal-għodda li jixtri hu, is-servizzi u l-affarijiet li jixtri, jagħti sinjali lis-suq biex jinvesti aktar f'dak il-qasam u allura x'tip ta' makkinarju x'tip ta' servizzi jista' is-suq ikollu f'Malta biex dak li ninvestu u dak li nixtru jkun iktar ambjentali.

Xi ftit mill-miżuri jinkludu wkoll elementi li nħarsu lejn is-sussidji li jagħti l-gvern u kif dawn jaffettwaw l-ambjent.

Irridu nagħmlu wkoll pjan ta' azzjoni biex naraw dawn il-market based instruments kif jaħdmu.

Xi ħaġa oħra li rridu naħdmu fuqha hija l-element ta' sustainable consumption and production – u din hija xi ħaġa li qed tiġi diskussa wkoll għas-summit ta' Rio – biex aħna nkunu nafu kif se nkunu nistgħu ngħaqdu l-konsum li nagħmlu mal-produzzjoni li qed noħolqu.

It-tieni għan huwa l-element ta' saħħa, saħħa ambjentali.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq erba' oqsma partikolari li jeffettwaw is-saħħa: l-arja, il-ħsejjes, il-kimiċi u r-radjazzjoni.

L-issue tal-arja u l-ħsejjes kienu żewġ elementi li waqt il-public consultation ħarġu ħafna u n-nies enfasizzawhom ħafna.

Xi wħud minn dawn l-affarijiet diġà bdejna naħdmu fuqhom, pereżempju r-review fuq il-ħsejjes ambjentali u n-neighbourhood noise.

L-element ta' environmental noise l-EU tirregolah, però n-neighbourhood noise ma tirregolahx u fil-fatt qed issir public consultation fuq ir-review tan-neighbourhood noise.

Għandna wkoll numru ta' information systems li għandhom bżonn jiġu established.

L-aspett ambjentali jitlob ħafna studji u ħafna monitoring u ġbir ta' data biex inkunu nafu fiex aħna.

Il-kwalità ta' informazzjoni hija importanti wkoll, u mhux biss fuq pereżempju, il-kwalità tal-arja li għandna, allura x'tip ta' emissions għandna u l-pollutants kollha tal-arja, imma wkoll kif dawn jeffettwaw is-saħħa, jiġifieri hemm bżonn ħafna iktar informazzjoni u riċerka.

Hemm ukoll numru ta' inizjattivi bħall-green travel plan u construction site management regulations li diġà huma in force, però qed jiġu revised u ovvjament waħda mill-issues hija li nkomplu x-xogħol biex dawn jiġu implimentati aktar għax dejjem ikun hemm issues ta' implimentazzjoni fil-proċess.

It-tielet għan huwa l-effiċjenza tar-riżorsi u s-sostenibilità.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq sitt areas: il-ġebla, l-ilma, il-baħar ta' madwarna u l-aspett kostali, il-ħamrija, l-art u l-iskart.

L-iskart qed inqisuh bħala riżors, qabel konna nqisuh ħafna bħala xi ħaġa li ġiet mormija u qiegħed hemm ma tużahx, però llum nafu li l-iskart jista' ikun riżors ukoll u rridu naraw kif nużawh.

Il-ġebla hija xi ħaġa li rridu nikkonservawha mhux biss għax hija riżors, imma anke minħabba l-fatt li qed tonqos u jekk għada pitgħada rridu nirriabilitaw ċerti postijiet, se jkollna bżonn dik il-ġebla.

Allura huwa importanti li naraw x'nistgħu nużaw illum għall-ġebla bħala substitute and what is the opportunity cost li nuża ġebla minflok mezzi oħrajn.

Waħda mill-affarijiet li nixtiequ nagħmlu huwa policy framework għall-minerals extraction sector li hawnhekk allura jeffettwa ħafna r-riżors tal-ġebla u nagħmlu assessment ukoll ta' kif nistgħu ninternalizzaw il-cost tal-ġebla.

Illum tintuża ħafna ġebla u tinħela ħafna ġebla għar-raġuni li l-prezz huwa pjuttost irħis.

Aħna naħsbu li jekk il-cost tal-ġebla tkun tirrifletti verament the economic cost, inkunu nistgħu nirregolaw aktar l-użu tal-ġebla.

Għandna wkoll aspetti fuq l-ilma.

Ħarġu numru ta' dokumenti li jirrigwardaw l-ilma u ovvjament ma qgħadniex nikkupjawhom f'din il-policy, imma ħadna l-ġist tagħhom u rajna l-viżjoni ġenerali ta' x'irridu nagħmlu hemmhekk.

Għandna l-water policy, il-water catchment management plan u n-nitrate section programme li ħafna minn dawn diġà bdew miżuri li qed jiġu implimentati.

Għandna wkoll maritime spatial plan li din hija parti minn strategic plan for environment and development (SPED) li se tkun parti minnha, għax l-iSPED se tkun tinkorpora l-aspett tal-baħar ukoll.

Irridu wkoll nagħtu kas ħafna l-bajjiet tagħna.

Meta konna qed nagħmlu l-policy ħareġ ċar ħafna kemm il-bajjiet huma importanti u għall-bidu bdejna nistaqsu kif il-bajjiet kienu qed joħorġu daqshekk importanti.

Ħarġu daqshekk importanti, meta konna qed nagħmlu weighting tal-criteria u ta' x'riżorsi għandna, mhux biss minħabba l-aspett rikreattiv tagħhom, imma anke minħabba l-fatt li huma element importanti ħafna fil-biodiversità ta' dan il-pajjiż.

Għalhekk huwa veru importanti li nimmaniġjaw il-bajjiet u l-kosta ta' madwarna.

Hemm ukoll xogħol li jrid isir fuq l-acquaculture strategy u anke nirrivedu l-policy fuq dumping of waste at sea u nħarsu lejn x'inhu l-effett tal-impatt li narmu fil-baħar.

Għal dak li jirrigwarda ħamrija, kif semmejt qabel, irridu nimmonitorjaw u jkollna data tajba dwar numru ta' aspetti ambjentali u l-ħamrija hija waħda minnhom.

L-art kif nafu, hija riżors limitat ħafna given id-domanda li għandna fuq l-art u allura rridu nkunu ċerti li d-direzzjoni li qed tagħti din il-politika lill-iSPED hija li tagħmel l-aħjar użu u użu effiċjenti tal-art u tipproteġi wkoll il-kampanja.

Għandna wkoll numru ta' miżuri li jinkoraġġixxu l-użu effiċjenti tal-art, fosthom qed inħarsu lejn is-social housing.

Ovvjament is-social housing jagħmel użu mill-art ukoll u allura rridu naraw kif nistgħu nużaw bini u art eżistenti għas-social housing ukoll.

Fuq skart irridu nagħmlu update u nimplimentaw il-waste management plan u anke nagħmlu kampanja edukattiva biex innaqqsu l-iskart.

L-ewwel element in anything to do with waste huwa li tnaqqas l-iskart, imbagħad jekk ma tistax tnaqqsu tara kif se timmaniġja dak li tikkrea.

Irridu wkoll nagħmlu action plan fuq construction and demolition waste li again tirrelata mal-użu tal-ġebla, allura l-iskart u l-ġebla hawnhekk jiġu relatati.

Ir-raba' qasam huwa li jkollna post isbaħ fejn ngħixu u dan qsamnih f'aspett urban, aspett rurali u aspett kostali u storiku.

Hawnhekk qed inħarsu lejn il-link bejn l-ambjent u dak li hemm madwarna, pereżempju l-arja li hemm f'ċerti postijiet, pereżempju postijiet urbani.

Irridu nħarsu lejn town centre management u kif nistgħu jkollna ċentri kemm tal-villaġġi storiċi, kemm tal-ibliet u l-irħula l-oħra li jkunu ħafna aktar komdi għan-nies biex jgħixu fihom.

Illum għandek ukoll ċerti nies li qed imorru 'l bogħod miċ-ċentri storiċi għal raġunijiet differenti, xi kultant jista' jkun il-prezz jew li l-bini li għandna fihom mhuwiex addattat għall-bżonnijiet ta' familja li tkun se tibda tinbena.

Allura rridu nħarsu lejn dak l-element ukoll.

Irridu naraw ukoll li nużaw environmental permitting systems biex innaqsu l-impatt ta' ċerti SMEs fuq iż-żoni urbani, biex ovvjament ma jagħmlux dannu għar-residenti jew għall-post fejn inkunu qegħdin ngħixu.

Idea oħra li ħarġet permezz ta' konsultazzjoni ukoll kienet li jkun hemm compulsory renovation orders meta niġu biex ikun hemm upgrading ta' faċċati importanti f'dawn l-areas, però fl-istess ħin nagħtu nċentivi biex dak li jkollu post skedat – fil-fatt ġew imħabbra ukoll fil-baġit – ikun jista' jieħu ħsieb il-post li għandu.

Hawnhekk qed insemmu ukoll l-element ta' rehabilitation tal-wirt storiku tagħna u qed naraw ukoll il-linkage bejn il-fatt li l-ministeru tagħna huwa responsabbli mit-turiżmu, mill-ambjent u mill-kultura, tliet areas li jidħlu flimkien.

Qed ngħidu wkoll li għandu jkun hemm rural tourism policy li qed naħdmu fuqha, guidelines tal-valley management li aktar u aktar isiru importanti u n-nies illum qed jivvalutawhom ħafna aktar, u anke li nipproteġu l-kampanja tagħna minn żvilupp mhux addattat.

Għawdex rajna ukoll li huwa importanti li jkollu section għalih.

Ovvjament, il-policies li għandna throughout dan id-dokument jirrelataw ukoll għal Għawdex, però, hemm ċerti elementi li rridu niffukaw aktar żvilupp sostenibbli għal Għawdex billi nagħtu ħafna aktar importanza għall-kunċett ta' eko-Għawdex.

Dan id-dokument jitkellem fuq numru ta' aspetti f'dan il-qasam.

Li nixtieq insemmi hawnhekk, imma mhumiex l-uniċi, huwa li pereżempju jkollna, Gozo quality label li allura permezz ta' hekk tkun qed tgħin lill-aspett soċjo-ekonomiku t'Għawdex u tagħmel highlighting ta' dak li Għawdex huwa uniku fih.

Irridu naraw ukoll li jkun hemm rural tourism policy għal Għawdex, għax minbarra li jkun hemm policy nazzjonali jkun hemm waħda li qed tiffoka ħafna aktar fuq Għawdex u anke li jkun hemm lokalitajiet f'Għawdex fejn l-użu tal-ġebla jista' jiġi promoss permezz ta' reuse u recycling.

L-aħħar għan huwa long term sustainability issues.

Xi uħud minn dawn l-issues inħossuhom illum imma l-effett tagħhom huwa pjuttost 'il bogħod.

Qed nirriferi għal affarijiet bħall-greenhouse gas emmissions fejn id-deċiżjonijiet li nieħdu llum dwarhom se jeffettwaw dak li se jiġri għada, imma l-azzjoni trid tittieħed illum.

Hemm ukoll l-addattazzjoni għat-tibdil fil-klima, irridu wkoll naċċertaw ruħna li nnaqqsu t-telf tal-biodiversità – din hija diskussjoni għaddejja wkoll fuq livell Ewropew – u anke li nkunu ppreparati għall-emerġenzi ambjentali li jistgħu jinqalgħu.

Fuq dawn it-tliet oqsma għandna numru ta' miżuri u minħabba li hemm climate change adaptation u mitigation strategies, ma qgħadniex nikkuppjaw kull ħaġa li hemm f'dan id-dokument, imma nagħmlu riferenza għalih.

Nitkellmu ukoll fuq miżuri dwar renewables u energy efficiency, energy performance fil-bini li għandna numru ta' direttivi llum li rridu noqogħdu magħhom biex nikkonservaw l-enerġija.

Xogħol fuq in-National Biodiversity Strategy u Action Plan li qed naħdmu fuqha ukoll.

Irridu wkoll nagħmlu management plans għall-protected areas li għandna u għandna target ukoll li nagħmlu pjan ta' azzjoni biex nirrestawraw 15% tas-sistemi ekoloġiċi li għandhom ħsara llum, xi wħud minnhom jistgħu jkunu bajjiet.

Għandna ukoll xogħol li jrid isir dwar ir-risk assessment għall-emerġenzi biex inkunu ppreparati u nkomplu nagħmlu x-xogħol fuq contingency plans biex l-aġenziji responsabbli jkunu ppreparati fl-eventwalità ta' xi emerġenza ambjentali.

Waħda mill-aktar affarijiet importanti ovvjament hija l-implimentazzjoni u fid-dokument ridna li nagħmlu section proprju fuq l-implimentazzjoni.

Meta konna qed niddiskutu ma' ministeri oħrajn, mal-pubbliku in ġenerali u ma' nies differenti ħarġet ħafna l-importanza li jkun hemm joined-up government, li naħdmu flimkien li jkun hemm ħafna aktar koordinament.

Il-proċess innifsu li wassal għal dan id-dokument diġà għen ħafna biex ikun hemm din it-tip ta' ħaġa, għax ministeri differenti bdew jitkellmu ħafna aktar ma' xulxin.

M'iniex qed ngħid li qabel ma konniex nitkellmu, imma ovvjament meta għandek proċess bħal dan għaddej issir ħafna aktar interaction.

U qed issir ħidma fuq aspetti differenti biex dan id-dokument actually, jiġi implimentat.

Qed ngħidu wkoll li l-Gvern irid imexxi bl-eżempju.

Każ partikolari huwa l-GPP.

Biex nimplimentaw din il-politika rridu wkoll nużaw policy instruments differenti, minn infurzar, għar-regolamenti, għal-liġijiet, għall-educational campaigns, inċentivi, sussidji, taxxi, eċċ. Kif semmejt qabel, ir-riċerka u l-informazzjoni huma essenzjali ħafna għall-qasam ambjentali u allura fid-dokument insemmu wkoll il-linkages li rridu nagħmlu mal-Università ta' Malta, biex ikun hawn iktar riċerka.

Compliance hija issue li dejjem tqum fl-aspetti ambjentali.

Irrid ikollna regolamenti ħafna ċari, li jagħmlu ħafna inqas impatt negattiv jew jikkreaw ċertu burden amministrattiv fuq ir-regolatur jew fuq l-SMEs jew fuq individwi.

Irridu nużaw ħafna aktar l-environmental permitting però l-infurzar ma jistax jonqos għax ovvjament dejjem se jkollok nies li jiksru l-liġi.

Ir-riżorsi ovvjament huma importanti għall-implimentazzjoni ta' din il-politika nazzjonali dwar l-ambjent u li naħdmu man-nies li ovvjament għandhom interess partikolari fl-ambjent.

Biex nagħmlu dan kollu għandna numru ta' miżuri.

Li nixtieq nenfasizza hawnhekk huwa li nixtiequ li kemm il-ministeri u kemm l-entitajiet, nħeġġuhom li jaddottaw sistemi ta' environmental management anke huma, mhux biss is-settur privat, li hemmhekk tidħol il-greening the economy imma anke l-entitajiet governattivi, again leading by example.

Għandna wkoll aspetti oħrajn bħal pereżempju, enforcement network, li nħeġġu environmental education at all levels, diġà qed isir ħafna, kemm min-naħa tal-Gvern, kemm minn naħa ta' NGOs differenti, però ovvjament dejjem hemm fejn jista' isir iktar.

Hemm ukoll strateġija għall-edukazzjoni, għal żvilupp sostenibbli u anke li ngħinu lill-NGOs u li nissapportjawhom f'dak li jkunu qed jagħmlu.

Meta jkollok politika tajjeb li timmoniterja fiex inti u wara ċertu żmien tevalwa u tbiddel u tagħmel review tagħha.

Hawnhekk, il-mod ta' kif qed naraw li nimmoniterjawha huwa li l-monitering ikun responsabbiltà tal-Ministeru tal-Ambjent kif ukoll tal-OPM, minħabba li l-ambjent b'xi mod jew ieħor jeffettwa kull ministeru, ikun hemm progress report kull sena li jmur quddiem il-Kabinett, ikun hemm review ta' din il-politika kull tliet snin, u dan il-Kumitat ikun jista' jipprovdi pariri dwar ir-reviżjoni ta' din il-politika.

Dan huwa x'qed nissuġġerixxu.

Nirringrazzjakom.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Jiena nixtieq li nipproċedu billi nqajmu l-issues hawnhekk imbagħad il-persuna kompetenti fuq il-materja tirrispondi, għax inkella ma jkollniex ċans għall-Membri sabiex jesprimu ruħhom.

Ħalli nagħti ċans lill-Membri kollegi qabel ma nieħu l-microphone jien.

L-Onor.

LEO BRINCAT: Grazzi, Mr Chairman.

Kif spjega l-Ministru de Marco, jien diġà kelli l-okkazzjoni nattendi presentation tad-draft u qed nieħu gost li hemm ċerti timelines li fid-dokument finali ġew miżjuda.

M'iniex qed ngħid dan b'mod kritiku imma biex speċi ngħid x'kont nistenna aktar.

Għamel tajjeb l-Onor. de Marco li spjega li għalkemm ovvjament dan huwa pjan li jwassal sal-2020, il-Gvern jixtieq jevita sitwazzjoni li kollox isir fit-2020 għax żgur li jixtieq jagħmel affarijiet qabel, hemm minn hemm fil-Gvern.

Jien se naċċenna għall-aktar żewġ affarijiet li naħseb li huma importanti biex ma nagħmilx intervent twil.

Id-dokument jaċċenna għall-overlaps bejn id-diversi kompetenzi u jipprova permezz tal-hekk imsejjaħ joined-up government jindirizzhom.

Biss jien naħseb li s-sense of ownership, speċjalment meta jkun hemm areas problematiċi, naħseb li jibqa' ċ-ċavetta ta' kollox u mhux biss is-sense of ownership.

Din qed tapplika l-aktar meta jkollok issue li ma tkunx purament ambjentali imma tolqot diversi ministeri.

Mingħajr ma ngħidha b'mod kritiku, naf li kienet qamet fil-kuntest tal-Ministeru tar-Riżorsi meta ġew għall-issue tal-climate change.

Initially id-dokument kien qisu se jkun owned completely – issa m'iniex qed inħares lejn ministri jew individwi imma qed nitkellem fuq strutturi – mill-MRRA meta l-major emitters huma ovvjament energy u transport li jaqgħu taħt ministeri kompletament differenti.

Fil-fatt imbagħad kien hemm ftit tibdil f'dan ir-rigward.

Jiena tibqa' xorta dilemma – u kien hemm diversi każi li ma naħsibx li huwa worth it li nidħlu fihom illum – fejn għadha tinħass l-idea li kultant ir-regolatur jipprova jieħu ċerti miżuri, imma fil-perception tan-nies l-operatur comes across bħala aktar effettiv mir-regolatur.

Jien naħseb li jrid jinstab mezz biex din tiġi eliminata ħalli dan il-joined-up government verament jibda jaħdem b'mod effettiv.

L-aċċenn għall-greening tal-ekonomija ovvjament, hija xi ħaġa pożittiva.

Frankament naħseb, mingħajr ma nkun kritiku wisq, li diġà qegħdin tard mhux ftit, imma tard ħafna.

Hemm pajjiżi li diġà ssettjaw job creation targets filwaqt li fil-każ tagħna, dejjem qed nimxu skont id-dokument, jidher ċar li mhux se jkollna strateġija qabel is-sena d-dieħla, jiġifieri l-action plan mhux il-Bambin jaf meta se jkun, imma baqa' ċertu żmien sakemm ikollna l-action plan.

Ma' dan norbot xi ħaġa li għaddejja quddiem il-Parlament.

Forsi tgħiduli li qed naqbeż mill-environment għas-sustainable development, imma l-linkage qiegħda hemmhekk.

Mingħajr ma nidħlu fil-merti tas-Sustainable Development Bill għax wara kollox għadu qed jiġi diskuss fil-Parlament, l-iktar shortcoming li nara fih, m'iniex se nidħol fil-micro details, huwa li l-abbozz kif inhu lanqas jipprovdi speċifikament għal strateġija aħseb u ara kemm għad baqa' sakemm din se tiġi fformulata, jekk se tiġi fformulata.

Rigward il-kwestjoni tal-green job sector huwa tajjeb li hemm riferenza għal dan imma mhux billi nitkellmu dwar incentivisation għax jekk inħarsu lejn l-istrateġija tal-jobs training id-dokument isemmi s-sena 2014.

Jiġifieri jien qed nara li hemm ħafna affarijiet li fil-prinċipju huma tajbin imma t-timeframes, għalkemm tajjeb li hemm timeframes aħjar milli ma jkun hemm timeframes xejn, xorta juru li dawn l-issues li huma prijoritarji għal kulħadd, mhux biss għall-Gvern tal-ġurnata, xorta waħda naħseb li huma daqsxejn sluggish.

L-aħħar żewġ kummenti biex ma nieħux ħin minn tal-kollegi tiegħi huma dwar il-qasam tal-iskart u l-kunċett...

THE CHAIRMAN: Onor. Brincat, ħalli nwaqqfek ftit hawnhekk għax se nbiddel l-mod kif se nimxu.

Inti qbadt żewġ issues u naħseb li jkun aħjar jekk nikkonċentraw il-mistoqsijiet ta' kulħadd fuqhom imbagħad immorru għall-oħrajn.

Jien kont se naqbad joined-up government u greening the economy, imbagħad l-issue tar-resources inqajmuha flimkien f'daqqa.

LEO BRINCAT: Jien li kont se nagħmel biex inkunu nistgħu nħaffu aktar, nagħmel iż-żewġ punti oħra li baqa' imbagħad anke għall-Ministru stess u għall-kollegi tiegħu .… Imma kif tgħidli inti, Mr Chairman.

THE CHAIRMAN: Jien nixtieq nara jekk hawnx aktar Membri li jridu jitkellmu dwar iż-żewġ issues ta' joined-up government and greening the economy, imbagħad nimxu għall-oħrajn.

LEO BRINCAT: Kif tgħidli, nagħmel.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Jiena nixtieq naqbad ma' punt li semma l-Onor.

Brincat li huwa l-ownership ta' ċerti inizjattivi li jittieħdu.

Huwa semma l-climate change u jien se nsemmi l-ilma.

Waħda mill-problemi l-kbar li għandna f'dan is-settur fejn jidħol l-ilma hija li l-ownership tiegħu huwa mifrux fuq ħafna azjendi differenti.

Għandek il-Malta Resource Autority (MRA) li hija responsabbli mir-riżors innifsu imma imbagħad hemm il-kuntrattur, il-Water Service Corporation (WSC), għandek il-Public Works li għandhom input minħabba reservoirs, Transport Malta minħabba s-stormwater systems, l-agrikoltura, il-kunsilli lokali bir-reservoirs tagħhom u inputs oħra.

Jien naħseb li biex ngħaddu minn kliem sabiħ għall-azzjoni effettiva rridu nsibu sistema kif ikollna ownership ta' din l-issue partikolari.

Pereżempju, l-Onor.

Brincat semma tajjeb ħafna l-climate change u jien ngħid l-ilma, għax hemmhekk fejn neħlu kull darba; kull darba the buck jgħadduh minn xi ħadd għal xi ħaddieħor u minkejja li jkollna l-policies kollha in place xorta waħda naqgħu lura fuq l-implimentazzjoni ta' ċerti affarijiet għax kulħadd iwaħħal f'ħaddieħor.

Xtaqt li nistaqsi domanda fuq din li qed isemmi ċ-Chairman.

Meta ġie ppreparat dan id-dokument ittieħdu in konsiderazzjoni proġetti li qed jiġu mħabbra minn ministeri diversi?

Pereżempju, fil-każ t'Għawdex il-famuża link bejn Malta u Għawdex ġie ikkunsidrat x'impatt jista' jkollha meta għamilna policy partikolari fuq Gozo dwar il-bżonn ta' transport link fixed bejn Malta u Għawdex?

Dawn huma l-żewġ punti li xtaqt nqajjem f'dan l-istadju.

THE CHAIRMAN: Ħa issa nagħmel il-kummenti tiegħi.

Jiena nħoss li wieħed min-nuqqasijiet li jista' jkollna huwa l-involviment tas-settur privat.

Xtaqt naqbad anke ma' issue li semma l-Onor.

Brincat dwar is-Sustainable Development Bill fejn l-involviment tal-privat mhijiex hemm.

Il-privat irid ikollu funzjoni ċentrali.

Anke hawnhekk.

Veru li l-pjan ilu li ġie addottat numru ta' ġimgħat imma jekk se morru għall-implimentazzjoni mill-ewwel, irid ikollna xi twaqqif ta' ċerti stituzzjonijiet.

Ma naħsibx li l-MEPA bil-format li għandha tista' tmexxi din l-aġenda kollha.

L-aġenda hija tajba, però hija vasta ħafna.

Il-parti tal-joined-up government issemmi ħafna istituzzjonijiet u horizontal thematic networks etc. imma għal dawn l-affarijiet se mmorru?

X'inhija t-time frames tagħhom?

Jien xi kultant niskanta kemm irnexxielna niktbu strateġiji differenti fis-setturi kollha, kważi sar an end in itself li nitkbu l-istrateġiji, imma meta imbagħad iddur għall-implimentazzjonijiet tagħhom, it leaves much to be desired.

Pereżempju, l-Onor.

Ilu li kien hemm strateġija fuq il-green jobs mill-2007; l-ETC kienet ħarġet ir-rapport ta' Edward Scicluna.

Meta jiena għamilt xi tliet mistoqsijiet lill-ministru responsabbli mix-xogħol qaltli li ma tiġabar l-ebda statistika u r-raġuni li tatni hija li m'hemmx definizzjoni tal-EU ta' x'inhu green employment.

Għandna bżonn id-definizzjoni tal-EU biex nibdew niġbru l-istatistika?

Xi kultant nibża' jiena li anke fl-iSWOT analysis joħroġ ftit ċar il-forma mentis ta' ċerti nies li qalu li the EU process was comprehensive, kważi nistgħu noqogħdu fuq il-proċeduri li joħorġu mill-obbligi tal-EU u qisna qed nagħmlu kollox.

Jiena naħseb li altro che; aħna jrid ikollna strateġija tagħna għalina.

Nieqaf hawn għalissa bil-kummenti tiegħi.

IS-SUR PETER PORTELLI (Segretarju Permanenti fil-Ministeru tat-Turiżmu, Ambjent u l-Kultura): Ħalli nibda bil-joined-up government.

L-ewwel nett tista' taqbad l-argument minn angoli differenti.

Bħala Gvern l-ewwel nett we are leading by example u qed nitkellem mil-lat ta' Gvern bħala a major player u bħala Public Service.

Hemm numru ta' miżuri li qegħdin f'din il-politika li attwalment qed jattwahom il-Gvern.

Insemmi, pereżempju l-GPP, fejn il-Gvern diġà rama sew u daħħal miżuri sabiex il-procurement li jagħmel il-Gvern jimxi fuq prinċipji li jirrispettaw l-ambjent.

THE CHAIRMAN: Il-GPP jinvolvi żgur is-settur privat li qed tixtri mingħandu.

Tista' tispjegalna ftit kif is-settur privat huwa konxju minn din l-istrateġija tal-Gvern?

MARIO DE MARCO: Is-Sur Golovkin huwa proprju inkarigat minn dan u forsi jista' jirrispondi hu.

IS-SUR PETER PORTELLI: Jiġifieri għandna numru minn dawn l-inizjattivi li mhux qed jeħodhom il-Ministeru responsabbli mill-ambjent biss, imma – kif qed naraw nitkellmu fuq il-Green Public Procurement hija xi ħaġa li qed mill-GPP – qed jimplimentawhom il-ministeri kollha.

L-istess meta nitkellmu fuq renewable energy, fejn qed naraw il-pannelli li qed jitwaħħlu fuq binjiet pubbliċi li mhumiex binjiet biss tal-Ministeru responsabbli mill-Ambjent, imma huma l-iskejjel u binjiet oħra pubbliċi u ministeri u dipartimenti oħra.

Jiġifieri fuq dan il-livell ta' ministeru ministeru u dipartiment dipartiment, hemm dawn l-inizjattivi li qed jittieħdu.

Kif għedna fil-bidu, ovvjament l-ambjent mhux xi ħaġa li jista' jitmexxa minn ministeru wieħed imma l-aġenda tant hija kbira u wiesgħa u rridu naċċettaw li l-frammentazzjoni se tibqa' dejjem u għal diversi raġunijiet.

Pereżempju hemm l-aspett li tifred ir-regolatur mill-operatur bħal fil-kwestjoni li ssemmiet tal-ilma fejn dan l-element ta' separazzjoni jrid jinżamm ħalli jinżamm il-prinċipju li jkun hemm xi ħadd barrani li qed jara li x-xogħol li qed jagħmel l-operatur qed jiġi rregolat ukoll.

Għandek ukoll il-fatt li n-natura tal-materja li qed nitkellmu fuqha tant hija wiesgħa li xi kultant ikun impossibbli li titfa' l-aspetti kollha li jolqtu settur partikolari taħt ministeru wieħed.

Għal dak li jirrigwarda l-arja, din fil-każ tagħna nistgħu ngħidu li hija kkontaminata minn żewġ sorsi prinċipali; il-ġenerazzjoni tal-elettriku u t-trasport.

Dawn it-tnejn mhux bilfors trid titfagħhom taħt l-istess ministeru biex tikkontrolla l-arja imma trid tikkonsidra issues oħrajn biex tara jekk jaqbillekx tgħaqqadhom flimkien.

Irridu naċċettaw il-fatt li se jkollok dejjem element ta' frammentazzjoni.

L-importanti hu li inti jkollok regolatur b'saħħtu biżżejjed u jkollok il-ministeru li dejjem jibqa' responsabbli mill-policy.

Din hija policy mhux tal-MEPA imma tal-Ministeru responsabbli mill-ambjent u trid titħaddem u tiġi mplimentata u tiġi monitored mill-ministeru u mhux mir-regolatur għax tibqa' l-policy tal-Gvern.

Pereżempju, fuq il-livell ta' permanent secretaries nista' ngħid li din il-policy telgħet tliet darbiet quddiem il-forum tagħna fejn ġiet diskussa fuq livell ta' konsultazzjoni u saret session ta' ġurnata sħiħa proprju fuq dan id-dokument fejn dħalna ministeru b'ministeru x'inhuma l-obbligu ta' kull ministeru u saru anke follow-up sessions wara u jekk hemm bżonn – u żgur li se jkun hemm bżonn – isiru aktar sessions 'il quddiem.

Naturalment dak li jiġi diskuss fuq livell ta' permanent secretaries imbagħad jiġi cascaded down through the ranks biex fejn hemm obbligi ta' ministeri oħra – u 80%, anzi forsi anke iżjed, ta' dan id-dokument ma jispettax il-Ministeru responsabbli tal-ambjent fl-implimentazzjoni tiegħu – jiġu osservati.

Ovvajment aħna se nkunu qed nimmoniterjaw li dak li ministeri oħra ħassew li għandu jidħol f'dan id-dokument u aħna qbilna wkoll li għandu jidħol – għax meta ġie infassal dan id-dokument saret konsultazzjoni mhux biss mas-settur privat imma anke internament – u li they pledged li se jagħmlu, issa jagħmluh.

Jiġifieri dan l-aspett ta' joined-up government għalina ovvjament huwa importanti ħafna.

Tant huwa importanti li anke ħassejna li għandna niddedikaw parti mid-dokument għalih.

Meta aħna konna qegħdin infasslu dan id-dokument rajna numru ta' scenarios ta' fejn għandna naslu u fejn irridu mmorru.

Waħda mill-konkluzjonijiet li stajna wasalna għaliha kienet li nilħqu l-oġettivi tal-EU u niefqu hemmhekk, però aħna m'għamilniex hekk.

Aħna għedna li hemm areas fejn we need to go beyond.

L-Onor. de Marco semma pereżempju l-issue tal-ħsejjes ambjentali.

Aħna hemmhekk stajna bqajna mad-direttivi tal-EU u waqqafna hemmhekk, però aħna għedna li hawn Malta – u dan ħareġ ċar mill-konsultazzjoni pubblika li għamilna – huwa importanti ħafna għall-poplu Malti l-aspett tan-neighbourhood noise u allura ħassejna li għandna nittekiljaw ukoll dawn l-issues li għalkemm forsi mhumiex daqshekk importanti fuq livell Ewropew, għal Malta huma iżjed importanti.

Ovvjament ma nistax nirrispondi għall-Uffiċċju tal-Istatistika però naf li ...

THE CHAIRMAN: Ma kontx qed nirriferi għall-Uffiċċju tal-Istatistika imma aktar dwar attitudnijiet ta' ministeri oħrajn.

Kien hemm żewġ issues oħrajn li tqajmu; l-institution building u s-settur privat.

Skużani ma nafx jekk interrompejtekx.

MARIO DE MARIO: Għal dak li għandu x'jaqsam mas-settur privat, case in point l-eżempju li ta' Sergei fuq tal-GPP.

Jiġifieri ħafna mill-implimentazzjoni tal-green economy se tiġi mhux mill-Gvern imma mis-settur privat.

Yes, it takes convincing, però jekk inħarsu anke lejn it-trends Ewropew ara ma naħsbux li the issue of greening the economy is something which has simply happened overnight; ħadet is-snin u qed tieħu s-snin, fil-fatt qiegħda tiġi diskussa bħalissa madwar il-Kunsill tal-Ministri tal-Ambjent b'sens ta' prijorità.

Veru li wieħed ilu jsemmi l-issue tal-greening the economy għal snin twal, però huwa llum li qed naraw ukoll strateġija Ewropea fuq l-importanza tal-greening economy.

Naqbel miegħek li hemm bżonn li jkun hemm definizzjoni ta' x'inhu green jobs biex tkun tista' tipparaguna.

Fil-fatt, jekk m'iniex sejjer żball, ir-rapport tal-Prof.

Edward Scicluna kien ibbażat fuq definizzjoni tal-OECD għal dak li għandu x'jaqsam ma' x'inhu a green job u kien fuq il-bażi ta' dik id-definizzjoni li kien wasal għal numru ta' nies li qegħdin jaħdmu fil-green jobs, jekk m'iniex sejjer żball kien ta' madwar 45,000.

Fil-fatt kien hemm nies li għall-ewwel qalu li kienet esaġerazzjoni li l-Prof.

Scicluna qabad l-impjiegi tal-WSC u tal-Enemalta u tefagħhom bħala green jobs.

Li kien għamel essenzjalment il-Prof.

Scicluna kien eżerċizzju ibbażat fuq definizzjoni li dik il-ħabta kienet tal-OECD.

Però naqblu magħha, jiġifieri l-punt kollu li qed isir bħalissa fl-Ewropa, u aħna rridu nagħmlu l-action plan ibbażat anke fuq dak li qed isir hemmhekk, huwa li there's alot which is taking place.

Ħalli nagħti eżempju żgħir.

Il-ġimgħa l-oħra attendejt laqgħa informali tal-Kunsill tal-Ministri fid-Danimarka u ħaduna on an organic farm.

Organic farming in Denmark is big u jikkalkulaw kollox anke pereżempju, il-mod ta' trasport tal-affarijiet li jużaw fuq dak il-farm.

Il-mod kif jiddistribwixxu huma l-affarijiet ukoll hija totalment differenti.

Jien dejjem ngħid li l-akbar challenge li għandna għal ħafna minn dawn l-affarijiet dejjem se jibqa' d-daqs tagħna u dan m'iniex qed ngħidu b'sens ta' rassenjament, anything but, però irridu nirrikonoxxu li d-daqs tagħna jagħtina sfidi li forsi pajjiżi oħrajn m'għandhomx when it comes to greening various aspects of what we do.

Jiġifieri jekk nieħdu l-issue tar-renewable energies u niġu għall-affarijiet relatati ma' windfarms u solar panel farms, one of the main issues li qed nirrealizzaw hi li jiġu ħafna nies li jiġuk bi proġett biex tagħmel a solar panel farm.

A solar panel farms requires a minimum ta' bejn 50 u 100 tomna biex ikun sostenibbli.

Malli nibdew naraw fejn se nagħmluhom f'daqqa waħda tkun missejt a special area of conservation (SAC), agricultural land u affarijiet bħal dawn.

Hemm min jgħidlek biex titfagħhom ġo barrieri, però xorta waħda trid televa l-barriera għax jekk se tkun sunken in imbagħad ikollok problema ta' kemm jiġi dawl fuq l-istess solar panels.

Jiġifieri mhuwiex faċli.

Iltqajna mal-istess problemi meta ġejna biex nagħmlu t-turbini tar-riħ.

Veru li permezz ta' hekk tiġġenera clean energy, però jekk inħarsu lejn l-Ingilterra li huwa pajjiż b'countryside enormi ukoll insibu li bħalissa għandhom ħafna issues għaddejjin bejn il-local residents, il-kunsilli lokali u kważi kważi hemm ġlieda ma' familji nobbli Ingliżi li għandhom territorju enormi u allura qed jieħdu ħafna sussidji biex ikollhom it-turbini on their land, pero' ir-residenti are complaining about them.

Aħseb u ara Malta!

Allura dejjem għandek din l-issue.

Għax inti fl-aħħar mill-aħħar mhux lakemm taqbad tagħmel żewġ turbini.

Biex wind farm ikun verament vijabbli għandek bżonn madwar 18 jew 20 turbina.

Bħalissa qed isir studju biex naraw kif nistgħu nagħmluhom offshore, però nafu li l-ilmijiet tagħna mhumiex bħalma għandhom id-Danimarka jew l-Olanda fejn għandhom a slow gradual depth; l-ilma tagħna sinks immediately hence għaliex l-istudju qed isir fuq ir-reefs li hemm barra mill-Mellieħa, però m'għandix dubju li hemm sfidi ambjentali li tqegħedhom hemmhekk.

Diġà hemm sfida ambjentali dwar l-issue li tagħmilha on a reef u hemm ukoll l-issue tal-viżibilità, jiġifieri għandek il-Mellieħa fejn hemm an SAC and you have a bird sanctuary ħdejn l-Għadira, jiġifieri hemm varji issues li minħabba ċ-ċokon tagħna l-impatt se jkun ħafna ikbar u jinħass ħafna iktar.

Skużani li forsi I went off at a tangent imma rrid inkun realistiku.

THE CHAIRMAN: Rigward l-institution building li kienet l-ewwel tema li qajjimna, id-dokument jelenka numru ta' istituzzjonijiet bħall-Cabinet Committee on the Environment, Advisory Council on the Environment.

Hemm aġenda biex jibdew ikunu ssettjati dawn l-istituzzjonijiet?

MARIO DE MARCO: Iva, fil-fatt qegħdin diġà jiġu abbozzati t-terms of reference tal-Cabinet Committee on the Environment.

L-idea tal-implimentazzjoni ma ħallejnihiex biss f'idejn il-Ministeru responsabbli mill-Ambjent u għalhekk żammejna r-responsabilità tal-OPM għax fl-aħħar mill-aħħar naħseb jekk hemm ministeru li għandu s-saħħa tal-overview huwa preċiżament l-OPM.

Ir-realtà hi li llum il-ġurnata kollox jista' ikollu impatt ambjentali u kollox jista' ikollu vantaġġ fuq l-ambjent.

Rajna issues ta' saħħa, ta' kultura, built heritage, storical heritage u l-kampanja.

Jiġifieri kieku kellna naraw dan id-dokument ma' kemm-il ministeru jmiss, insibu li jmiss ma' kull ministeru.

Din hi r-realta u allura ma wieħed ma jistax jevita l-frammentazzjoni għax illum il-ġurnata environment is everything.

LEO BRINCAT: Il-kunċett ta' inter-ministerial committee huwa tajjeb, però għalkemm meta tgħid li għandek kumitat chaired mill-Prim Ministru jew mid-designate tiegħu u qed jaħdem fuq livell inter-ministerjali sounds impressive on paper, past experience under various administrations, jiġifieri m'iniex qed nikkritika il-gvern tal-lum, ħafna drabi uriet li taf tkun unwieldy.

Imbagħad iqum il-punt li qed isemmi ċ-chairman tar-rabta ta' institution building mal-ownership li bdejna bih fil-bidu.

M'iniex qed ngħid li wieħed jgħaddi l-ballun lill-ieħor, imma meta jkollok dan it-tip ta' inter-ministerial committee ħafna drabi qisu l-ballun jibda jgħaddi mingħand wieħed għal għand l-ieħor.

Issa jien m'iniex qed ngħid li għandna noħolqu strutturi ġodda b'żieda ma' dawk li hemm għax diġà hemm strutturi biżżejjed top heavy, imma naħseb irid ikun hemm a focused body .....

THE CHAIRMAN: Ejjew niġu għall-ewwel mistoqsija.

X'qed tipproponu biex dan l-Inter-Ministerial Committee ikollu iktar suċċess milli kellhom oħrajn fil-passat.

Għax inkella tispiċċa a well intentioned wish list.

IS-SUR PETER PORTELLI: Id-dokument telaq mill-punt ta' prinċipju li aħna morna għand il-ministeri u staqsejnihom x'qegħdin jagħmlu li b'xi mod jimpatta l-ambjent.

Għalhekk il-punt ta' prinċipju kien li l-ownership għandu jibda mhux wara li jitlesta d-dokument, imma minn qabel jitlaq.

Hawnhekk hawn numru ta' miżuri li diġà qed jiġu attwati minn diversi ministeri.

Jiġifieri għalkemm m'iniex se ngħid li nofs il-battalja hija mirbuħa, żgur li biċċa minnha diġà qiegħda .....

MARIO DE MARCO: Meta għamilna t-timeframes forsi ħafna drabi kien żball ta' numru ta' dokumenti ta' politika nazzjonali li forsi kienu l-wish list tal-ministeru li kien qed jabbozza dak id-dokument.

Id-differenza hawnhekk hija li aħna, ma' kull miżura li hawn fid-dokument ġew ġibna l-ok tal-ministeru responsabbli.

Kieku m'għamilniex hekk kien jispiċċa l-wish list tagħna.

LEO BRINCAT: Tkun qisek qed timponi fuq ministeru ieħor xi ħaġa li mhix fattibbli għalihom.

MARIO DE MARCO: Preċiżament.

Experience shows li huma dawk id-dokumenti li m'għandhomx suċċess, għaliex imbagħad il-ministeru li qisu ma kienx parteċipi fit-tfassil ta' dak id-dokument u fl-indikazzjoni ta' dik it-timeframe se jgħid "bir-rispett kollu, mhux inti għamiltha?

Issa jien se nagħmilha fil-kumdità tiegħi".

Allura aħna, fit-tfassil ta' dan id-dokument, li għamilna kien li żammejna laqgħat mas-segretarji permanenti ta' kull ministeru, laqgħat mal-heads of secretariat ta' kull ministeru u anke laqgħat mal-ministru ta' kull ministeru.

Jiġifieri kull miżura li hawn fid-dokument, anke qabel ma telgħet il-Kabinett ġiet approvata mill-ministeru li se jkun qed jimplimenta dik il-miżura.

Jiġifieri dak kien kruċjali biex nagħmluh.

U għalhekk imbagħad kellna bżonn ta' politika nazzjonali – għax forsi jkun hawn min jistaqsi għalfejn kellma bżonn ta' politika nazzjonali – għax kellna numru ta' miżuri u action plans jew policies which were very sectorial.

Għandna water catchment management plan, għandna a waste management plan però xi drabi theyr'e only driven by that particular ministry li mhux forsi dejjem għandek the hollistic … Issa m'iniex qed ngħid dan b'sens ta' kritika, la tal-water catchment management plan u lanqas tal-waste management plan, biex ma ninftehimx ħażin, però huwa ħafna iktar importanti meta jkollok dokument li qed jipprova jħares lejn kollox b'mod ħollistiku u jgħid fejn irridu naslu, imbagħad qed ngħidu min għandu jagħmel xiex u sa meta għandu jagħmel xiex.

Għalhekk hawnhekk ukoll għamilna numru ta' miżuri fosthom li niġu quddiem dan il-Kumitat darba f'sena, anzi kull meta jkun hemm bżonn jew kull meta ssejħilna inti, Mr Chairman.

Jien ngħid li dan il-Kumitat kważi kważi għandu jkun il-whip tagħna lkoll u anke tal-gvern dwar fejn wasalna u fejn ma wasalniex.

Jekk aħna nħossu li hemm ċerti miżuri li għall-grazzja tal-argument jistgħu jiġu jew speeded up jew forsi nkunu qed naraw li se jkollna problemi biex nimplimentaw it-timeframes, għandna niġu niġġustifikaw dan kollu minn dan il-Kumitat.

Għalhekk qed ngħidu li se jkun hemm ukoll annual reports ta' fejn wasalna u fejn ma wasalniex.

Jiġifieri fl-aħħar mill-aħħar il-fatt li hemm timeframes hija l-iktar ħaġa importanti biex nassiguraw implimentazzjoni għax nafu li there will be public accountability ta' min hu responsabbli to own this document u ta' min għandu jieħu suppost dik il-miżura jekk dawk it-timeframes jew dik il-miżura jew dak l-indikatur ma ntlaħaqx.

THE CHAIRMAN: Kif tafu, għandna sitt oġġettivi li ssemmew diġà.

Oġġettiv numru 2 huwa safeguarding environmental health.

Diġà issemmew il-kwalità tal-arja, il-ħoss, il-kimiċi u r-radiation.

Issa nistgħu ngħaddu għall-using resouces efficiently and sustainably.

Jekk hawn kummenti fuq dawn iż-żewġ oġġettivi, jekk jogħġobkom qajjmuhom.

PHILIP MIFSUD: Jiena xtaqt nikkummenta fuq ir-resources imma norbotha ma' environmental health partikolarment noise għaliex ir-rapport qed jgħid li l-construction sector huwa l-iktar settur li jikkontribwixxi għal dak li għandu x'jaqsam ma' noise pollution.

Jien naħseb li kieku kellna nidentifikaw parti mill-construction phase li hija l-aktar storbjuża, żgur li hija l-excavation ta' żvilupp.

U forsi din nixtieq norbotha mal-argument li kont se nagħmel fuq resources u partikolarment fuq il-ġebla għax id-dokument jitkellem fuq il-franka u fuq l-użu tal-ġebla li hija prattikament l-uniku riżors minerali li aħna għandna, biss hemm ċertu conclusions u forsi anke linji gwida li ma tantx inħossni naqbel magħhom.

L-ewwelnett mill-esperjenza tiegħi fis-settur nista' ngħid – u naħseb min hu fis-settur jista' jikkondividi dan – li l-użu tal-ġebla naqas drastikament, jiġifieri mhux żdied jew mhux il-ġebla hija popolari ħafna għaliex hija rħisa, imma l-użu tal-ġebla tul dawn l-aħħar ħames snin naqas ħafna minħabba l-ġebla fiha nnifisha għax hija itqal minn materjali oħra u għax forsi min se jaħdimha ma jtellax daqshekk fix-xogħol u allura l-popolarità tagħha naqset.

Jiena naħseb li se tkompli tonqos anke minħabba l-fatt li l-energy performance regulations tal-binjiet prattikament bil-mod il-mod qed kważi jeskludu l-ġebla għaliex l-energy performance tagħha mhijiex daqstant tajba.

Allura llum qed nitkellmu fuq composite materials fl-insulation u affarijiet oħra li l-użu tal-ġebla qiegħed b'mod naturali jonqos.

Allura nħossha ftit diffiċli li per eżempju jkun hemm argument fejn jingħad li l-ġebla ma tirriflettix l-economic cost tagħha jew inkella jrid jiġi nkorporat fiha environmental cost biex il-prezz jogħla ħalli ssir anqas attraenti.

Jiena kważi nargumenta bil-kontra ta' dan.

U in line ma' dan, xi ħaġa li naraha verament forsi nieqsa u jista' ikun ma ġietx tackled fid-dokument, hija l-kwestjoni tal-excavation, għalhekk prattikament bdejt biha.

Jien ngħid li aktar minn 50% tal-iskavar li jsir f'pajjiżna – biex ma nużax persentaġġ iktar għoli – isir f'ġebla li din tista' tintuża, jiġifieri li hija tajba.

Pereżempju, jien naħseb li l-iskavar kollu li sar fl-isptar kienet ġebla li tista' tintuża.

L-iskavar kollu li jsir in-naħa tas-Siġġiewi, l-Mqabba, il-Qrendi u l-areas l-oħra kollha hija ġebla li tista' tintuża.

Minkejja dan, fis-sena 2012 għadna qed nesperjenzaw l-użu ta' pneumatic hammer li l-ħoss li jiġġenera huwa above kull limit u sadanittant dik il-ġebla titkisser b'mod li ma jagħmilha tajba għal xejn u fl-aħħar mill-aħħar tintrema bil-problemi kollha li dan iġib miegħu għax il-postijiet fejn aħna narmu ukoll mhumiex infiniti.

Jien ma naħsibx li għandna għalfejn nivvintaw ir-rota.

Antikament l-antenati tagħna kienu jqattgħu l-ġebel u jibnu prattikament on site.

Jien, way back in 1990's kont għadni student u kont involut f'binja f'tas-Sliema fejn il-ġebel tqatta' fi blokki u ntuża.

Riċentement – u kont involut jien – kien hemm ċerta oppożizzjoni għal din it-tip ta' użu f'sit partikolari anke jekk siti oħra raw dan is-sit x'kien qed jagħmel u għax ma kienx hemm oġġeżżjonijiet baqa' għaddej.

Forsi se nixxokkja lil xi wħud b'li se ngħid, imma sal-lum, il-ġebla għax għadha meqjusa bħala riżors finit u limitat, ma tistax tiġi esportata.

Mela jien għandi sitwazzjoni fejn jekk niskava site u għandi ġebla tal-franka tajba m'għandi l-ebda alternattiva ħlief li nfarrakha u narmiha, imma jekk jien noffri soluzzjoni alternattiva ngħid li nagħmilha fi blokki li jkunu maniġjabbli u nuża lokalment jew nesportaha, jien miżmum milli nagħmel hekk.

U naħseb li meta wieħed jitkellem fuq il-ġebla, qabel ma jitkellem fuq l-użu tal-barrieri eżistenti which should feature, naħseb li għandna nibdew billi nikkontrollaw is-siti tal-kostruzzjoni li jkollhom ġebla tajba.

U l-punt ta' tluq tal-linja gwida għal din ir-riżorsa għandu jkun li fejn hemm permess biex tiġi eskavata site u jiġi stabilit li dik il-materja tista' tintuża, kuntrarjament għal dak li qed isir illum fejn m'hemm l-ebda alternattiva ħlief li tarmiha, ir-rimi ta' dik il-materja prattikament għandu jsir illegali – u għandu jiġi impost metodu ta' kif dik il-materja tkun użata lokalment u forsi anke jiġu esplorati possibilitajiet ‘l barra minn xtutna, jekk lokalment ....

THE CHAIRMAN: Onor. Mifsud, jekk jogħġbok ikkonkludi.

PHILIP MIFSUD: Fil-fatt, Mr Chairman, nista' nikkonkludi hawnhekk, però xtaqt li nisħaq fuq dan il-punt għax verament nemmen li għandu jkun hekk.

THE CHAIRMAN: Naqbel miegħek u nissostanzjak.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Xtaqt inżid xi ħaġa fuq dak li kien qed jgħid l-Onor.

Mifsud fuq din tal-ġebla li ngħidu li nagħtuha ċertu cost lill-ġebla li kważi nagħmluha projbittiva li tintuża.

MARIO DE MARCO: Aħna li qed ngħidu hu li l-cost tal-ġebla ma jirriflettix il-cost ekonomiku tagħha.

CHARLES BUHAGIAR: Imma rridu niftakru li meta tiġi persuna barranija Malta u tħares lejn il-bini tagħna tammira l-ġebla tagħna.

Jiġifieri l-problema naraha bil-kontra jiena, li l-ġebla mhijiex qed tintuża fuq il-faċċati se mai, għax illum il-ġurnata dik il-karatteristika li aħna għandna tal-ġebla ħamranija meta maż-żmien tieħu dak il-coating, qed tintilef.

Jiġifieri ma naħsibx li għandna nargumentaw b'xi mod li nagħmluha diffiċli li tuża l-ġebla.

Anzi bħalma hu qed jgħid l-Onor.

Philip Mifsud naħseb għandna nagħmluha iżjed faċli li l-ġebla tista' tiġi skavata kif kien qed jgħid hu u tintuża għax inkella naħseb se nitilfu waħda mill-iktar affarijiet importanti, l-landscape tagħna urbana.

THE CHARIMAN: Jien nixtieq nissostanzja lill-kollegi li ħafna drabi mill-ambjentalisti jħarsu negattiv iżżejjed lejn l-industrija tal-kostruzzjoni, kważi taraha underlying li din l-industrija trid tiġi kkontrollata għax hija l-ikbar kawża ta' ħafna dannu, però mbagħad meta tara x'suppost qed nagħmlu … Pereżempju, huwa fatt magħruf li l-bini jikkonsma 50% tal-enerġija, għallinqas f'pajjiżi oħra hekk hu żgur, però meta tara l-implimentazzjoni tagħna tad-direttiva building performance and building directives ma tarax wisq.

L-Onor.

Philip Mifsud qal li dieħla imma jien għandi esperjenza tal-Malta Industrual Park (MIP) u nara li fl-għajnuniet li jagħtu lill-industrija, jekk pereżempju tgħidilhom li ċerta fabbrika tixtieq tagħmilha double glazing jgħidulek li l-iskemi tagħhom huma għal single glazing.

Jiġifieri huwa inutli li noqogħdu nitkellmu mal-permanent secretaries imbagħad they don't really filter, jew għax ma jagħtuhomx il-budget, jew għax il-prijoritajiet tagħhom ikunu x'imkien ieħor.

Imma aħna dawn huma l-esperjenzi li nsibu.

It-tieni ħaġa jien ngħid li l-industrija tagħna trid ħafna inċentivi.

Aħna kkonċentrajna l-inċentivi tagħna f'dan il-pajjiż lejn l-IT.

Naħseb li wasal iż-żmien li nixxiftjaw l-inċentivi tagħna biex nagħmlu l-built environment tagħna ħafna iktar sostenibbli għax hemmhekk we can achieve a lot.

Però biex naslu hemmhekk irid ikollna r-research and development (R&D) jorbot miegħu.

Illum għandek xi ftit intrapriżi privati bħal Attard Brothers li jagħmlu riċerka fuq il-bricks u affarijiet simili, però għandna bżonn ħafna aktar minn dawn.

Hemmhekk verament nibdew naslu għall-green consumption.

MARIO DE MARCO: Ħalli nibda fuq din tal-ġebla.

Bdejna bil-premessa li r-riżorsa tal-ġebla is finite fl-aħħar mill-aħħar, u preċiżament għaliex it's finite … Aħna m'aħniex qed ngħidu li rridu nagħmluha projbitiva biex ma tintużax, imma qed ngħidu li bħalissa l-prezz tal-ġebla żgur – I don't think it is contested – ma jirriflettix il-valur reali tagħha, tirrifletti n-nefqa tal-operatur tal-barriera to extract the stone.

Jiġifieri kieku kellna nagħmlu a financial costing u ngħidu li l-ġebla qiegħda tinbiegħ "tant" għal kull vjaġġ u nippruvaw nikkostjaw u naraw kif l-operatur tal-barriera wasal għal dak il-prezz insibu li dan jara kemm għandu nies eċċ imma fir-realtà l-cost tal-ġebla qua ġebla is not factored in.

Aħna m'aħniex ngħidu li rridu ngħollu l-ġebla biex ma tintużax imma qed ngħidu li hemm bżonn nagħmlu assessment ta' jekk hemmx jew le, u jekk hemm x'inhu, il-valur ekonomiku tal-ġebla.

U għaliex huwa relattivament irħis biex tixtri l-ġebla, hemm ftit inċentiv biex operator jagħmel dak li qed jissuġġerixxi l-Onor.

Mifsud u jaqta' l-ġebla fuq il-post.

Jien naf għal-liema każ qed tirriferi.

Meta kien hemm każ ġewwa s-Siġġiewi fejn min kien qed jagħmel dak l-iżvilupp ried iqatta' l-ġebla għax kienet tajba u jużaha, xi ħaġa li fir-realtà tista' ssir regolarment … L-ewwel nett ħafna nies jirraġunaw b'mod li m'għandhomx għalfejn joqogħdu jieħdu l-brigu biex iqattgħu l-ġebla on site b'mod tajjeb u b'ċerta operazzjoni meta probabbilment tiġi tiswihom aktar milli kieku xtrawha mill-barriera lesta.

Hence għaliex jagħmel sens li tagħmel dan l-eżerċizzju li qed ngħidu aħna jiġifieri assessing the economic cost tal-ġebla bħala riżorsa.

Però mbagħad għandna bżonn nirrealizzaw li d-densità tal-popolazzjoni u l-bini tagħna huwa ħafna iktar minn postijiet oħrajn u allura meta inti qed taqta' l-ġebla għal skopijiet biex tuża l-istess ġebla għall-bini li se tagħmel on site trid tirrealizza li waqt li qed taqta' hemm djar li qegħdin maġenbek.

U l-complaints li kellna f'dak il-każ kienu li r-residenti qalulna li ġew qishom qed jgħixu maġenb barriera u lanqas jistgħu jiftħu t-twieqi tagħhom għax meta jkun qed jitqatta' l-ġebel in blocks on site it-trab kollu qed itir ġewwa d-djar tagħhom.

Jien m'għandix dubju li with proper management u b'apparat aħjar, dan ukoll tista' tikkontrollah, però xi drabi l-industrija tal-kostruzzjoni its own worst enemy.

PHILIP MIFSUD: Jien ma nixtieqx noqgħod nidħol fil-każ partikolari, imma semmejtu bħala eżempju, biss huwa fatt magħruf li ma tridx tkun intiż wisq fis-suġġett biex tirrealizza li m'hemm l-ebda metodu ta' skavar aktar inkonenjenti mill-użu tal-martell li jiġġenera ħsejjes, vibration u trabijiet li ma tistax tikkontrollahom ħafna aktar milli kieku qed taqta' l-ġebel in sizes.

Hemmhekk kien hemm motivazzjoni differenti u ejjew nwarrbuh fil-ġenb dan il-każ.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmel argument ieħor.

Hawnhekk qed titkellmu ħafna fuq il-ġebla tal-franka, però naħseb illum iktar mill-franka qed ikun skavat żrar mentri fil-passat kien bil-kontra, minħabba l-bricks u minħabba t-toroq.

Il-problema hemmhekk hija compounded b'xi ħaġa oħra.

Jekk aħna ma nistgħux nillimitaw t-tqattigħ għaż-żrar għax naħseb inwaqqfu l-industrija tal-bini tat-toroq u l-issue biex nimpurtaw iż-żrar minn barra hija compounded bil-costings artifiċjali oħra li hemm tal-burdnara, il-port charges.

Jekk m'intomx se tidħlu f'dawn l-affarijiet ....

MARIO DE MARCO: Biex inkompli fuq dak li kont qed ngħid.

Mis-surveys li għamilna, mill-aspetti kollha ambjentali l-aktar żewġ issues li taw fastidju lin-nies kienu l-ħsejjes u t-trab.

U meta nitkellmu fuq it-trab qed nitkellmu fuq it-trab tal-construction.

Dawn iż-żewġ tipi ta' issues, kemm tal-ħsejjes kif ukoll tat-trab mhumiex issues ta' direttivi Ewropej but they are pure localised problems għax in realtà t-trab li lill-Maltin idejjaqhom l-aktar mhuwiex it-trab perikoluż għax ħafna ħafna drabi t-trab perikoluż huwa fil-fatt dak li ma tarax, it-trab li tarah ħafna drabi is not particulate, it's too heavy and so it lands u ħafna drabi it does not end up in your lungs.

Veru li xi drabi jista' joħloq l-ażma u affarijiet bħal dawn, allura mbagħad jiġu problemi sekondarji, peró from a health point of view it is-secondary rather than primary, but from a nuisance point of view tal-Maltin u l-Għawdxin dawn huma l-aktar żewġ affarijiet li dejqu lin-nies.

Niġi issa għall-punt li qajjem iċ-Chairman, li huwa validu ħafna, dwar l-issue tar-R&D. Jien m'għandix dubju li with the right R&D għandna naraw kif nistgħu noħorġu with a compost ġebla tal-franka.

Jien naqbel perfettament mal-Onor.

Philip Mifsud fuq żewġ binarji; irridu naraw x'nistgħu nagħmlu biex neskavaw l-ġebla u nużawha on site però mingħajr ma noħolqu l-inkonvenjent li n-nies jistgħu jiddejjqu minnu.

Għax mod qed tagħmel dan f'Mater Dei Hospital fejn m'għandekx bini daqshekk biswit tiegħek, mod qed tagħmlu ġo żona industrijali, u mod qed tagħmlu ġewwa High Street, Sliema jew ġo nofs il-qalba ta' Haż-Żebbuġ.

PHILIP MIFSUD: Jien ma tantx naċċettah dan l-argument għax l-alternattiva popolari tal-lum hija inkonvenjenti aktar milli kieku tagħmel il-blocks jew li kieku tqatta' b'mod kontrollat.

Jien diġà għedt, u nerġa' ngħidha u nieqaf, li żgur fl-opinjoni tiegħi ma naħsibx li tista' tinnegaw li l-iktar mod inkonvenjenti kif wieħed jagħmel skavar huwa bil-martell, allura kull tip ieħor huwa inqas inkonvenjenti.

MARIO DE MARCO: Dan huwa suġġettiv u relattiv, però għandek raġun fuq żewġ affarijiet.

L-aħħar punt din tal-compost rridu narawha għax din hija kruċjali, rridu naraw how we can re compose.

Pereżempju, kien hemm issue meta twaqqa' l-bini l-Imsida, dak il-bini li kien qisu kerrejja, eċċ, fejn kien hemm min qal – u naħseb li għandhom punt – li huwa dnub li dak il-ġebel kollu ma kienx se jiġi wżat.

Imma l-problema kienet li biex terġa' tużah trid tħott bl-idejn u meta tipparaguna l-cost tal-ġebla li tkun tħattet bl-idejn u l-cost tal-ġebla li ġġibha bit-trakk mill-barriera ssib li din tal-aħħar tiġi ħarna irħas.

Però li kieku inti tista' tħott bil-makni u allura bilfors li se tiċċippja l-ġebla, u dik il-ġebla tiġi recomposed at a feasible price allura hemmhekk issir iktar attraenti.

Però l-problema għal dan r-R&D kollu għar-recomposed stone jibqa' li whatever you come up with it dejjem se jkun iktar għoli mill-ġebla tal-franka.

U għalhekk aħna qed ngħidu li rridu nassessjaw il-valur ekonomiku tar-riżorsa.

L-AVUKAT MARIE LOUISE MANGION: Naħseb fil-fatt qed naqblu li l-prinċipju għandu jkun użu aħjar tal-ġebla.

Pereżempju, ssemma li l-faċċati mhux qed jibqgħu jsiru mill-ġebla Maltija u allura l-effett visiv tagħha u anke l-aspett li huwa parti minn architectural value għat-turiżmu.

Għalhekk l-options li ssemmew ta jekk tiskavax on site jew bis-sistema li hemm bħalissa kollu għandu jidħol fil-policy framework tal-minerals extraction sector.

Din hija xi ħaġa li kienu ssuġġerewlna min-naħa tal-MRA li ndaħħluha fil-policy.

CHARLES BUHAGIAR: Biex inkunu ftit pożittivi fuq tar-riċiklaġġ tal-construction, il-ġebla biss tintrema nassigurak, għax jekk hemm travi, xorok eċċ, dawn kollha jsalvawhom.

THE CHAIRMAN: Il-construction industry tuża kollox, dak li tqatta' terġa' tużah għat-type 1 material.

Ir-road construction tirriċikla kollox.

CHARLES BUHAGIAR: Jiġifieri biex ma nagħmluhiex li qisu kollox qiegħed jintrema'.

Hawnhekk irrid inqajjem punt ukoll dwar il-kwestjoni tar-riżorsa tal-ġebel meta niġu għal ċertu tip ta' ġebel.

Pereżempju, meta l-MEPA toħroġ permess għall-bini ta' ħitan tas-sejjieħ tinsisti li tuża t-tip ta' rubble għal dan it-tip ta' ħitan meta nafu li dan ma jeżistix.

Forsi wieħed jista' jħares ukoll allura f'dan it-tip ta' policy x'alternattivi oħrajn għall-użu ta' ġebla differenti għar-rubble walling, għax illum il-ġurnata minn fejn se ssib il-ġebel biex tibni ħitan tas-sejjieħ?

Tmur iżżarma ħajt ieħor biex tibni tiegħek!

THE CHAIRMAN: Ejjew nippruvaw malajr naraw l-objectives l-oħrajn jekk għandniex xi issue fuqhom.

L-Onor.

LEO BRINCAT: Biex ma ntawwalx naqbad punt wieħed biss; l-aspett ta' Eco-Gozo.

Ma rridtx inkun xettiku fuqu, il-kunċett kif ġie ippreżentat s'issa daħal f'oqsma li jmorru lil hinn mill-ambjent, u l-focus fuq l-ambjent fl-opinjoni tiegħi ma kenitx qawwija biżżejjed imbagħad.

Jien kont ili nisħaq mal-Ministru konċernat biex jiġi ppubblikat rapport dwar Eco-Gozo li naf li ġie compiled u fih madwar 300 faċċata.

Naf li kien hemm inputs minn diversi nies tekniċi.

Għaliex dan baqa' qisu s-sigriet ta' Fatima frankament ma nafx, kull meta staqsejt fuqu dejjem ingħatajt tweġiba li mexjin skond pjan skedat imma la r-rapport innifsu ma ġie ppubblikat u lanqas l-action plan li kellu joħroġ minnu.

Issa proprju l-bieraħ il-Ministru Debono qalet li r-rapport se jiġi ppubblikat aktar tard din is-sena.

Xi jfisser aktar tard din is-sena ma ġiex ikkwantifikat; jista' jkun l-ġimgħa d-dieħla u jista' jkun fl-aħħar tas-sena.

Jien naħseb li biex verament nevalwaw il-merits u d-demerits u nagħmlu s-strengths, weaknesses, opportunities and threats (SWOT) analysis min-naħa tagħna anke bħala Kumitat – forsi tkun idea tajba fi stadju ulterjuri li jsir dan la joħroġ ir-rapport tal-famuż kunċett Eco-Gozo – … Naħseb li dan ir-rapport ma nistax nara għaliex kien hemm dan it-tkaxkir tas-saqajn biex jiġi ppubblikat għax ġenwinament nemmen li speċjalment jekk kien hemm – dejjem milli smajt – inputs min-nies tekniċi u mhux sempliċement nies politiċi li rrikorrew għal ċerti buzz words, naħseb li hemmhekk il-punto di partenza ....

THE CHAIRMAN: Ħalli nwaqqfek hawnhekk, Onor. Brincat.

Jekk trid nieħdu inizjattiva bħala Kumitat, niktbu formalment li aħna jidhrilna li dan ir-rapport għandu jkun ippubblikat immedjatament.

Jien naqbel miegħek li ma jistax ikollok strateġija ambjentali, għandek objective wieħed minn sitta imbagħad id-dokument tiegħu mhux qiegħed għall-consultation pubblika.

LEO BRINCAT: Naqbel miegħek għal żewġ raġunijiet, Mr Chairman, għax min-naħa tal-Gvern ikun hemm min jieħu l-impressjoni li qed jirrikorri għall-hype meta forsi fil-fatt hemm merti pożittivi, u min-naħa tagħna meta nagħmlu ċerti kritika nistgħu ninstemgħu ftit negattivi shooting down something li għandha l-merti tagħha.

Naħseb li jekk ikollna dan id-dokument quddiemna, ħalli ngħidu waslu 30% jew 40%, 80% tal-implimentation, dik hija xi ħaġa kompletament differenti.

Dik tista' tiġri, bir-rispett kollu, għall-environmental policy.

Naħseb li minħabba f'hekk m'għandniex inżommu lura milli jkollna timeframes.

U jekk għandna timeframes fuq xi ħaġa iktar wiesgħa u ħolistika bħal environmental plan jew policy li għandna quddiemna hawnhekk, għaliex m'għandniex ikollna timeframe speċifiċi fuq dokument iktar focus bħalma huwa Eco-Gozo?

L-Onor.

PHILIP MIFSUD: Xtaqt insemmi punt fuq improving countryside quality għax meta tara ssib fiha l-affarijiet li prattikament ilna nisimgħu dwarhom.

Nixtieq nagħmel il-punt – li riċentement il-MEPA bdiet tieħu konjizzjoni tiegħu – dwar il-kwestjoni tal-light pollution bil-lejl.

Id-dokument ma naħsibx li jagħmel riferenza għalih.

(Interruzzjonijiet) Jagħmel riferenza?

Mela ma sibthiex jien.

Naħseb hija issue li s'issa ma tantx għad għandna light pollution u jekk ma nagħtux kasha jkun hemm spread tagħha.

THE CHAIRMAN: Barra main roads viċin junctions importanti biss jixgħelu.

Aħna nixgħeluhom kollha.

L-Onor.

CHARLES BUHAGIAR: Fuq l-improvement naqbel ma' dak kollu li ntqal rigward l-urban areas u ċ-ċentri tal-irħula, però again ħafna minn dawn l-affarijiet diġà għandna policies għalihom, il-MEPA għandha policies għalihom li ħafna drabi taħdem kontra l-istess improvement.

Jekk nieħdu l-height relaxation policy tal-MEPA li ġabet lill-irħula u l-villaġġi building site kullimkien għax twaqqgħu kull fejn hemm two floors u għamluha three floors bil-penthouse ma naħsibx li hija tajba.

Jien nifhem għalfejn saret din il-policy għax aħjar nillimitaw l-iżvilupp għal fejn hu committed milli barra minn dan, imma xorta naħseb li jekk irridu nieħdu ħsieb l-areas urbani tagħna l-policies iridu jkunu much better well thought minn dak li għandna sal-lum.

Ħaġa oħra li rrid ngħid ukoll hija li f'dan il-qasam jidher li hemm ċerti proposti b'mod partikolari fejn jidħol traffiku u trasport u toroq li – forsi l-Ministru jista' jirrispondi – li ma nafx jekk humiex se jkunu costed għax bil-proposti kif inhuma miktubin u kif ġew spjegati they are going to cost a lot of money.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmel l-aħħar kumment min-naħa tiegħi ħalli mbagħad il-Ministru jkun jista' jirrispondi.

Jien l-uniku kumment li għandi huwa fuq il-compulsory renovation orders.

Jien ma naħsibx li għandha tkun fuq significant facades biss.

Pereżempju, fejn noqgħod jien hemm ħamest idjar vojta, kollha jiddeterjoraw, qiegħed f'area fejn hemm mill-inqas tliet listed buildings u dak kollu li l-owners tagħhom qed jinvestu fihom iwaqqgħuhomlhom.

Jew nieħdu l-Knisja ta' Hal Tarxien, xi ħadd darba kellu permess waqaf fin-nofs u ilha building site għal dawn l-aħħar 10 snin.

Għalfejn m'għandniex nagħmluhom?

Jien kważi ngħid li għandna mmorru iktar minn hekk, nagħmlu compulsory registration tal-building kollu ħalli nkunu nafu kif inhuwa ġestit, jekk huwiex in direct ownership, jekk huwiex bil-kera, jekk dik il-kera hijiex iddikjarata u dawn l-affarijiet kollha għax jekk proprjetà ma tkunx taf ta' min hi allura ma tkunx taf lil min se tagħmel il-compulsory renovation.

Għandna bżonn nagħmlu dikjarazzjoni li mhux bilfors qed nagħmluhom għal xi hoarding tax, imma jekk ma nagħmlux hekk se nibqgħu … Jien għalija l-urban conservation areas tagħna huma ffriżati, mhumiex qed imorru lura, però lanqas qed imorru 'l quddiem.

L-AVUKAT MARIE LOUISE MANGION: Aħna għamilna eżerċizzju biex nikkostjaw il-miżuri li daħħalna f'dawn il-proposti.

Fil-fatt konna qed nagħmluh in parallel mal-public consultation għax oriġinarjament ħsibna li se jirnexxielna noħorġu d-dokument tal-public consultation flimkien mal-costing exercise però kien hemm ftit diffikultajiet.

Fil-fatt li għamilna kien li qabbadna consultant biex jgħinna f'dan l-exercise u dorna miżura, miżura nitkellmu wkoll mal-Ministeru u l-entitajiet differenti li se jkunu responsabbli jew li diġà huma responsabbli għall-miżuri u abbażi ta' informazzjoni li għaddewlna kkostjajna kemm dawn il-miżuri se jiswew.

Ridna naraw kemm minnhom huma diġà budgeted for u kemm minnhom għad mhumiex li allura rridu nagħmlu provision għalihom.

It-total kien ta' €2.1 biljun li meta tarah hekk tarah ħafna, però ħafna minnu huwa meħud mill-miżuri li għandhom x'jaqsmu ma' enerġija li ovvajment huma very costly. €1.7 biljun tagħhom huma miżuri li huma diġà ppjanati u budgeted for, jiġifieri 88%, 11% oħra għad iridu jiġu budgeted for.

Ovvajment dawn huma miżuri sas-sena 2020, jiġifieri mhux kollox se jkun budgeted for.

Kif għedtilhom 62% huwa relatat ma' infrastrattura ta' enerġija, 9% ma' affarijiet li għandhom x'jaqsmu ma' climate change, imbagħad hemm affarijiet oħra bħal waste, transport, u ilma.

Rajna wkoll minn fejn nistgħu nġibu finanzjament għal dawn l-miżuri.

Pereżempju, hemm il-Life+ programme tal-EU li x'uħud mill-miżuri nistgħu nagħmluhom bħala Life+ projects.

Il-Life+ huwa EU funding programme għall-environmental initiatives u għalkemm ma jkoprix kollox, jiġifieri ma tistax tagħmel infrastruttura bih, fih hemm affarijiet ta' fondi strutturali.

Rajna wkoll x'inhuma l-opportunity costs li ċerti miżuri ma jiġux implimentati, fis-sens ta' jekk jistax ikollna infringement fuqha, allura jekk nibqgħu in infringement imbagħad ikollok implikazzjonijiet ta' ħlas ta' fines jekk nibqgħu ma nagħmluhomx.

MARIO DE MARCO: Din tar-renovation orders nifhem il-punt għalhekk tfajniha hawnhekk.

Nifhem li jista' jkollok renovation mhux biss tal-faċċata imma tal-binja as such.

THE CHAIRMAN: Imma jien għedt mhux għas-significant facades biss, in-normal facades ukoll għandhom effett.

MARIO DE MARCO: Però għandna bżonn li jkollna sistema eżawrita ta' land registration u sakemm ma jkollniex dik dejjem se jkollna problema.

Faċli tgħid li tmur l-MEPA biex tirrenova però kollox huwa at a cost, jiġifieri biex tirrestawra faċċata tiswa l-eluf kbar u mhux faċli titfa' dik fuq qualsiasi awtorità hi min hi.

Pereżempju, barra minn Malta għandhom sistemi li kważi kważi jidħol għalihom l-kunsilli lokali però b'riżultat li tista' inti titlef l-ownership tal-proprjetà tiegħek stess jekk ma tagħmilx dawn l-affarijiet.

Jiġifieri hemm diversi sistemi u rridu narawhom daqsxejn.

Iċ-ċentri tagħna għalhekk irridu nibdew noħorġu ħafna iktar skemi.

L-isfortuna ta' ħafna mill-iżvilupp li sar tul dawn is-snin kien akkost li abbandunajna l-binjiet antiki.

Issa aħna nafu li l-cost biex tirrestawra l-binjiet antiki huwa ħafna iktar milli biex tirrestawra binjiet ġodda u allura rridu naraw kif nistgħu ninċentivaw ukoll is-sidien ta' dawn id-djar għax il-cost hija 40% jew 30% aktar milli kieku qed tirrestawra dar normali.

Dan jorbot ukoll mad-djar skedati.

Huwa tajjeb li tiskeda d-djar, però xi drabi hija miżura ftit egoistika għax jekk jien qed niskeda d-dar tiegħek for a common good irridu mbagħad ngħinu lis-sidien ta' dawk id-djar biex iżommu dawk il-binjiet.

Għalhekk qed nagħmlu numru ta' miżuri fiskali permezz ta' grants, rebates eċċ. It-tieni nett rridu naraw kif nistgħu ninċentivaw ċertu limited commercial use ta' dawn il-binijiet li huwa kompatibbli ma' żona residenzjali għax nafu li ċerti binjiet huma forsi kbar wisq biex jibqgħu iservu ta' residenzi.

U allura nistgħu nużaw il-kunċett tal-boutique hotel, tal-bed and breakfast, tal-guesthouse, ta' uffiċini għalkemm f'dan tal-aħħar tkun trid toqgħod attent għax jekk tħalli wisq uffiċini ġo ċentru urban se tispiċċa mbagħad li jkollok uffiċini u mhux residenzi u xorta waħda toqtol ċ-ċentru urban.

L-issue huwa l-bilanċ.

THE CHAIRMAN: Jien kelli ppjanat tliet laqgħat u din kienet l-ewwel waħda.

It-tieni waħda hija skedata għal bħal għada ġimgħa u hija fuq l-amendments għal-liġi sanitarja.

Forsi l-Ministru jkun jista' jgħaddilna xi dokumenti dwar dan xi ġurnata jew tnejn qabel ħalli we will be able to digest them u niġu b'opinjoni ffurmata.

Imbagħad wara dik nixtieq nagħmel laqgħa fuq l-iSPED li torbot ħafna mal-aħħar issue li konna qed nitkellmu dwarha.

Qed jgħiduli li fil-laqgħa li jmiss, peress li l-Ministru għandu xi impenji oħra, se nibdew fis-6:30p.m. minflok fis-7:00p.m.

Nirringrazzjakom u nistennew id-dokumenti qabel il-laqgħa li jmiss.

Fid-9:05p.m. il-Kumitat aġġorna.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AMBJENT U L-IPPJANAR TAL-IŻVILUPP

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

LAQGĦA NRU.

It-Tlieta, 24 ta' April, 2012.

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Ambjent u l-Ippjanar tal-Iżvilupp iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7:26p.m.

L-Onor.

Jesmond Mugliett, Chairman tal-Kumitat, ippresjeda.

PREŻENTI

L-Onor.

Leo Brincat u l-Onor.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 6 li saret fl-14 ta' Diċembru 2011 kienu konfermati.

DISKUSSJONI DWAR IL-POLITIKA NAZZJONALI DWAR L-AMBJENT

Il-Kumitat għadda sabiex jiddiskuti dan is-suġġett u stieden lill-Onor.

Mario de Marco, Ministru għall-Ambjent, Turiżmu u Kultura; lis-Sur Peter Portelli, Segretarju Permanenti fil-Ministeru għall-Ambjent, Turiżmu u Kultura; lill-Avukat Jesmond Schembri, Kap tas-Segretarjat tal-Ministru de Marco; lill-Avukat Marie Louise Mangion, Head, Turiżmu u Żvilupp Sostenibbli; lill-Avukat Marguerite Camilleri, Koordinatur Politika Nazzjonali dwar l-Ambjent; u lis-Sur Sergei Golovkin, Manager, Environmental Initiatives, sabiex jieħdu sehem fid-diskussjoni.

Wara introduzzjoni qasira mill-Ministru de Marco, l-Avukat Marie Louise Mangion għaddiet biex għamlet preżentazzjoni lill-Kumitat.

Il-Membri tal-Kumitat imbagħad għaddew biex għamlu d-domandi u l-interventi tagħhom bl-uffiċjali preżenti jirrispondu.

Fuq talba tal-Onor.

Leo Brincat iċ-Chairman ordna li l-Kumitat jikteb formalment lill-Ministeru għal Għawdex sabiex jitlob li r-rapport dwar Eko-Għawdex jiġi ppubblikat immedjatament.

Fid-9:05 p.m. il-Kumitat aġġorna għal nhar l-Erbgħa, 2 ta' Mejju, 2012 fis-6:30p.m. b'din l-aġenda:

Diskussjoni dwar proposti rigward minor infringements tal-Liġi Sanitarja.

SKRIVANA TAL-KUMITAT

CHAIRMAN TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 127

It-Tlieta, 24 ta' April, 2012

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tlieta, 24 ta' April, 2012 fis-7:15 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

"L-Istudent Għawdxi u l-Futur Tiegħu."

Preżentazzjoni mis-Sur Ryan Mercieca President u membri oħra tal-Grupp Universitarji Għawdxin li għamlu survey fost l-istudenti Għawdxin.

Affarijiet oħra.