(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 138

It-Tlieta 03 ta' Lulju, 2012

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 138

It-Tlieta 03 ta' Lulju, 2012

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-06:08 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 137, li saret nhar it-Tlieta, 26 ta' Ġunju 2012, ġew ikkonfermati.

THE CHAIRMAN (Onor. Edwin Vassallo): Ninforma lill-Kumitat li rċevejt din il-korrispondenza:

Email datata 30 ta' Ġunju 2012, mingħand is-Sur Howard J Zammit, Lecturer fil-Junior College, rigward il-kwestjoni tar-radjazzjoni elettromanjetika.

F'din l-email jagħti l-ħsebijiet tiegħu, kif ukoll xi proposti fuq din il-materja.

Email datata 02 ta' Lulju 2012, mingħand is-Sur Mario Desira, rigward il-kwestjoni tar-radjazzjoni elettromanjetika.

F'din l-email qed jagħtina l-ħsebijiet tiegħu dwar din ir-radjazzjoni, u jagħti s-suġġerimenti fejn għandhom jitwaħħlu dawn l-arbli tal-antennae.

Se nagħmel din il-korrispondenza pubblika, ħalli kulħadd ikun jista' jaraha.

THE CHAIRMAN: Illum se nkomplu d-diskussjoni li konna bdejna ftit ilu fuq l-antennae tal-mobile phones li nsibu fuq il-bjut tad-djar madwar Malta u Għawdex.

U se nibdew din il-laqgħa billi nitolbu lit-tliet rappreżentanti tat-tliet kumpaniji li dehru quddiemna fis-seduta preċedenti – jiġifieri l-GO, il-Melita plc u l-Vodafone – sabiex jirrispondu xi mistoqsijiet li kienu saru mill-awtoritajiet konċernati, u mbagħad inkunu nistgħu nkomplu s-seduta billi nitkellmu mar-rappreżentanti tal-awtoritajiet l-oħra li, fil-laqgħa preċedenti, ma kellhomx ċans jitkellmu.

Ovvjament, din il-laqgħa hija waħda pubblika, u l-pubbliku ġie avżat b'din il-laqgħa permezz ta' Press Release, u għalhekk min ried seta' jattendi llum magħna.

Din il-laqgħa se tiġi streamed live fuq l-Internet ukoll, u għalhekk kulħadd jista' isegwina mid-dar tiegħu jew mill-inews rooms tagħhom.

Għaldaqstant, irrid infakkarkom sabiex toqogħdu attenti x'tgħidu, u nfakkarkom ukoll li, għall-fini tat-transcript, tgħidu isimkom u mil-liema entità jew kumpanija ġejjin meta tkunu se titkellmu.

Fil-laqgħa preċedenti li kellna fuq l-istess suġġett, kienu preżenti magħna rappreżentanti tat-tliet kumpaniji ewlenin tat-telefonija ċellulari.

Kulmin sema' l-aħħar laqgħa li kellna fuq dan is-suġġett, seta' jisma' ir-risposti kważi identiċi li taw it-tliet kumpaniji għall-mistoqsijiet li għamlu l-membri ta' dan il-Kumitat.

Jien kont ġbidt l-attenzjoni tat-tliet kumpaniji b'mistoqsija sempliċi imma pjuttost goffa, fejn staqsejthom jekk huma jagħtux garanzija li l-antennae ma jagħmlux ħsara.

Ir-risposta kienet li l-ebda kumpanija ma tagħti din il-garanzija.

Saru statements mir-rappreżentanti tal-kumpaniji li rrispondew b'tali mod, u mbagħad qalulna li huma ma jistgħux ikomplu jamplifikaw, anke jekk qegħdin nitkellmu fuq radjazzjoni, minħabba li huma kienu inġiniera jew xi ħaġa oħra u mhux mill-qasam mediku!

Issa llum irridu naraw x'se jirrispondu r-rappreżentanti li ġejjin proprju mill-qasam mediku.

Qiegħed nagħmel dawn il-hints qosra sabiex nirrikapitola dawk il-punti saljenti tal-laqgħa preċedenti.

L-aktar risposta li lili ħasditni – u llum se nerġa' nistaqsiha lit-tliet kumpaniji flimkien – kienet proprju dik meta staqsejna x'jista' jiġrilu dak il-ħaddiem li jiġi espost għar-radjazzjoni meta jiġi biex jaħdem quddiem antenna.

Dakinhar kontu għedtulna li kull impjegat ikollu apparat apposta, ħalli meta jkun qiegħed jaħdem viċin antenna turih x'livelli ta' radjazzjoni qiegħed jiġi espost għalihom dak il-ħin.

Dwar dan issa nistaqsi lil xi ħadd minnkom sabiex jitkellem f'isem kulħadd, jew inkella nieħdu risposta mingħand it-tlieta li intom.

Għedtulna wkoll li, jekk ħaddiem jinjora l-apparat li jkollu meta jkun qiegħed jaħdem quddiem antenna li ma ġietx mitfija … Għedtulna wkoll li, jekk xi ħadd mis-sidien tad-djar ikun se jagħmel xi xogħol fil-viċinanzi tal-antenna, javżakom u intom titfu dik l-antenna.

Nitlobkom tikkorreġuni jekk jien żbaljat f'dak li qed ngħid.

Issa allura, jekk ħaddiem jinqabad jaħdem għal ammont ta' ħin quddiem antenna, xi ħsara tkun qed tiġrilu?

U għal din il-mistoqsija ma kellniex risposta fl-aħħar laqgħa li għamilna fuq dan is-suġġett.

Għaldaqstant, illum nixtieq nisma' mingħandkom it-tlieta x'risposta għandkom.

ADRIAN ZAHRA (Radio Networks Planning & Optimisation Manager, Vodafone): Naħseb li l-ewwel ħaġa li rridu nibdew minnha hi minn fejn ġej dan il-livell li qed nitkellmu fuqu.

Dan il-livell ġie determinat mill-ICNIRP, fejn dawn kienu stabbilixxew livell li fih ix-xjenza kienet kapaċi tipperċepixxi xi forma ta' effett fuq il-bioloġija tal-ġisem, liema effett kien a slight rise in surface temperature.

Issa hawnhekk qed nitkellmu fuq deċimali ta' degrees, u mhux qed nitkellmu fuq 2 jew 3 degrees rise in temperature.

Dawn iddeterminaw livell li fih ikun hemm dan l-effett.

U biex żgur ikunu safe, qabdu dan il-livell u għamlu downsizing tiegħu biex jibnu margin enormi fih, u dak il-livell ikun aċċettabbli għax żgur li mhux se jħalli xi effetti li jistgħu jarawhom.

Mela bdejna mill-fatt fejn, bix-xjenza kif ġiet żviluppata, llum stajna naraw xi forma ta' effett, u dan l-effett ġie mkejjel għax huwa effett fiżiku, u mhux xi babaw ta' moħħna.

L-ICNIRP għamlet downsizing – għax huma n-nies kompetenti fl-oqsma tagħhom – għal-livell li nafu li żgur li m'hemmx measureable effects.

Importanti li nifhmu l-kunċett ta' measureable u mhux measureable, x'kapaċi naraw, x'kapaċi nħossu, x'kapaċi nivviżwalizzaw.

Għaldaqstant, aħna f'dak il-punt ma konniex kapaċi nagħtu risposta fuq x'jiġri jekk jinqabeż dak il-livell, u dan għaliex l-ewwel nett, bl-equipment li għandna, żgur li mhux se nilħqu l-livell oriġinali u li bih titla' l-iskin temperature bi ftit degrees, which is the scientifically proven element li nistgħu naraw illum.

Għalina dik kienet qisha mistoqsija, bħal meta qed ngħidu li l-liġi tgħidlek li ma tistax issuq iktar minn 60 kilometru fis-siegħa.

Għaliex il-liġi tgħid hekk?

Il-liġi tgħid hekk biex inti żgur ma tkunx ta' dannu għalik jew għal ħaddieħor fit-triq.

Bl-istess mod, ma nistgħux ngħidu x'jiġri jekk issuq b'aktar minn 60 kilometru fis-siegħa.

Naħseb li kulħadd jaqbel miegħi li ftit huma l-każi li jaħbtu, imma jeżistu wkoll, u dawn ikunu ta' dannu għal ħafna nies.

Ma jfissirx li, billi jinqabeż il-livell, hemm xi forma ta' effett li huwa pprovat, jew li huwa perċepibbli, jew li huwa tanġibbli.

U x-xjenza sal-lum mhijiex kapaċi tiddetermina b'ċertezza li m'hemmx effetti ħżiena, u din importanti li nifhmuha għax ħafna mir-riċerka ssir fuq bażi ta' ipotesi.

Mela jien għandi ipotesi, niġbor l-informazzjoni, nanalizzaha – jiġifieri, nara kemm hemm nies jgħixu madwar l-antennae, kemm in-nies huma exposed u dan it-tip ta' affarijiet – u nara jekk nistax nistabbilixxi korrelazzjoni b'ċertu livell ta' ċertezza fuq jekk dik l-ipotesi hijiex ipprovata jew le.

Mela, jien nista' nitlaq mill-ipotesi tiegħi li l-antennae jagħmlu l-ħsara.

F'dak il-każ, I cannot prove it with certainty li jagħmlu l-ħsara.

U llum ix-xjenza qiegħda titlaq minn dik l-ipotesi, jiġifieri hi qed tipotizza li jagħmlu, biex żgur jekk jagħmlu, ssib il-ħsara.

Jiġifieri x-xjenza llum, safejn hi żviluppata, mhijiex kapaċi tiġbor korrelazzjoni, fis-sens li mhijiex kapaċi li tipprova jew li tmeri dik l-ipotesi.

Dak li nista' ngħid min-naħa tiegħi.

Fuq il-livell tal-ICNIRP, ix-xjenza stabbilixxiet xi ħaġa li hija tanġibbli, u aħna nimxu ma' dak il-livell.

Lil hinn minn dak il-livell, l-unika ħaġa li teżisti hija a slight rise in surface body temperature, li prattikament hija l-istess bħal meta tmur toqgħod fix-xemx.

DR IAN GAUCI (GO): Nixtieq inżid xi ħaġa ma' dak li qal il-kollega tiegħi, fis-sens li aħna meta qed nitkellmu fuq base station, fejn l-aħħar darba għamilna enfasi fuq l-ICNIRP – m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq xi ħaġa li mhijiex regolata.

U issa li qegħdin fl-Unjoni Ewropea, dak l-equipment għandu electricity standards u hemm id-direttiva fuq l-electricity that it has to be complied with.

Apparti minn hekk, għandek ukoll it-terminal equipment li fuqu għandek direttiva speċifika, u dik id-direttiva mil-lat ta' terminal equipment f'base station li nġibu huwa kollu CE approved.

Imbagħad kif spjegajna l-aħħar darba, anke l-livelli tal-ICNIRP huma sanċiti mil-lat tal-liġi, sija mil-lat tat-Telecommunications Framework għall-operaturi, sija mil-lat ta' direttivi speċifiċi, u minħabba l-Physical Agents Directive li qegħdin fl-Occupational Health & Safety u mil-lat ta' regolamenti, u sija mil-lat ta' meta nixtru mobile.

Meta tixtri mobile għandek dik li jgħidulha l-iSpecific Absorption Rate, li hija rregolata mill-ICNIRP.

Imbagħad, hemm direttivi apposta fejn terġa' tapplika n-99/9 li hija fuq it-terminal equipment, u l-livelli tal-ICNIRP huma stabbiliti minn dik id-Direttiva wkoll.

Jiġifieri, per se nistgħu ngħidu li huwa ambjent regolat u aħna nottemporaw ruħna miegħu.

Hemm ukoll l-esperjenza tal-operaturi fejn nipprovaw mill-aħjar li nistgħu – għax, at the end of the day, kulħadd uman – sabiex l-impjegati tagħna jkollhom a very safe environment.

Forsi biex nispjega ftit is-safety factors li semma' il-kollega tiegħi, xtaqt ngħid li hemm distinzjoni fil-livelli tas-safety factors bejn dak li jgħidulu l-occupational exposure, u dak li huwa l-general public exposure.

Il-kollega semma li hemm dak is-safety margin li huwa multiplied by 10 fejn tidħol occupational exposure, u multiplied by 50 fejn tidħol general public exposure.

Jiġifieri l-ICNIRP guidelines innifishom jieħdu in konsiderazzjoni d-distinzjoni bejn dawk in-nies li huma exposed to EMF on an accidental basis, u dawk li huma exposed minħabba x-xogħol tagħhom.

U huwa għalhekk li hemm din id-distinzjoni bejn l-exposure limits u bejn il-precautionary levels.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

CARMELO ABELA: Sur President, service providers barranin, bħalma għandna hawn Malta, li naturalment għandhom il-mother companies tagħhom barra minn pajjiżna, jużaw xi tip ta' teknoloġija differenti minn dak li nużaw hawnhekk, jew inkella din it-teknoloġija tintuża kullimkien?

Bħala Vodafone nużaw l-istess equipment, u diffiċli nemmen li l-oħrajn mhumiex bħalna, fis-sens li l-equipment ħafna drabi huwa konformi ma' standards stretti ħafna.

Dan l-istandard huwa stabbilit minn bord internazzjonali li fih prattikament hemm l-istakeholders kollha fit-teknoloġija: min jimmanifattura l-mobiles, min jimmanifattura t-test equipment għall-EMF, eċċ. Kulħadd qiegħed fih, u l-equipment li ssib hawn Malta se ssibu l-Ġermanja, l-Iskandinavja, l-Ingilterra u f'kull pajjiż ieħor li joperaw bit-3G network jew bil-GSM network.

Prattikament, illum il-GSM qiegħed kważi f'kull pajjiż tad-dinja.

CARMELO ABELA: Qed nifhem tajjeb li fil-pajjiżi tal-Ewropa m'hemmx sistemi oħra jew alternattivi oħra għall-antennae, jew għall-mast antennae kif għandna hawnhekk?

Jiġifieri kull pajjiż fl-Unjoni Ewropea jużaw l-istess tip ta' sistemi li qed nużaw hawnhekk?

ADRIAN ZAHRA: L-istess tip ta' sistemi, l-istess mudelli ta' antennae u anke jitwaħħlu fuq il-bjut, mal-faċċati tad-djar u mal-faċċati ta' bini kbir, bil-feeder cables jiġru ġol-bini u ġot-tunnels tal-underground u fit-tunnels ġol-muntanji.

Pereżempju, fl-underground tal-Ingilterra jew tal-Ġermanja, ssib network coverage kullimkien!

Prattikament, dawn għandhom l-antennae ma' rasek ġot-tunnels tal-underground.

Jiġifieri din mhijiex xi ħaġa li qed issir biss f'dan il-pajjiż, u dan isir dejjem b'rispett mal-ICNIRP values.

CARMELO ABELA: Ħadd mhu qed jgħid li din hija xi issue lokali, imma jien għandi informazzjoni li hemm ċerti pajjiżi li f'żoni residenzjali jużaw tip ta' teknoloġija li forsi hija iktar avvanzata minn dak li mdorrijin biha hawnhekk, u li din it-teknoloġija hija iktar cautious minn dik li għandna llum.

Tafu biha din it-teknoloġija?

INĠ.

ADRIAN ZAHRA: To my knowledge, l-equipment hu dak li hu.

L-ewwel nett, l-equipment tista' tirregolalu l-power tiegħu.

Apparti minn hekk, ma nistax nifhem x'tip ta' teknoloġija tista' tkun din li kapaċi toffri l-livell ta' servizz li għandna llum.

CARMELO ABELA: Ippermettili nagħmel premessa żgħira hawnhekk, għax dan l-equipment naturalment iqum aktar.

Skużawni, imma jien m'iniex bniedem tekniku, u allura ma nistax nagħtikom aktar dettalji fuqu, imma lili qaluli li dan l-equipment jipprovdi servizz – kif kull kumpanija hawnhekk preżenti jixtiequ jagħtu servizz lill-klijenti tagħhom – li huwa inqas harmful.

Ovvjament, il-capital cost tiegħu huwa aktar mill-equipment l-ieħor.

Dik l-informazzjoni li għandi, imma ma nafx jekk din l-informazzjoni hijiex tajba jew le.

DR IAN GAUCI: Irrispettivament mill-equipment, aħna għedna li t-type of equipment li jidħol Malta huwa regolat minn Direttiva sanċita fil-liġi tagħna mil-lat ta' product liability.

Imma ejja nerġgħu lura għal dak li tkellimna dwaru l-aħħar darba.

Bħala operaturi – irrispettivament mill-equipment li nużaw mat-teknoloġija, għax il-liġi hija technology neutral – aħna obbligati li nottemporaw mal-ICNIRP, u allura hawnhekk se jkolli ma naqbilx ma' dak li għedt inti aktar qabel.

Nuża x'nuża bħala teknoloġija, u tqum kemm tqum dik it-teknoloġija – kull operatur hawnhekk għandu l-business case tiegħu, u mhijiex kwestjoni ta' flus – aħna għandna obbligu mil-lat tal-Awtorità, u anke għaliex l-ICNIRP huwa sanċit fil-liġi, u allura aħna obbligati li nżommu ma' dawk il-limits.

Għaldaqstant, m'iniex qed nara rilevanza għal din il-mistoqsija.

CARMELO ABELA: Min-naħa tagħna, ħadd mhu qed jiddubita minn xi kumpanija għaliex din mhux qiegħda timxi mal-liġi li hawn fil-pajjiż.

U jekk ġejt miftiehem hekk, nista' ngħidilkom li mhux hekk ridt ngħid.

Imma jien qiegħed nistaqsi fuq alternattivi teknoloġiċi li jwasslu għall-istess riżultat, li kull kumpanija tixtieq toffri servizz lill-klijenti tagħha, li huma wkoll konformi mal-liġijiet internazzjonali bħal dawk li qed tużaw bħalissa, imma għal pajjiż żgħir bħal tagħna forsi dawn it-tip ta' teknoloġiji, li huma potenzjalment inqas harmful minn dawk li qegħdin nużaw illum, jistgħu jiswew aktar bħala capital investment għall-kumpanija li tiddeċiedi li tagħmel lilhom.

Imma dawn it-teknoloġiji jistgħu forsi jagħtu aktar serħan il-moħħ li min qiegħed viċin dawn l-antennae ma jsofrix, għax jidher li hemm studji differenti, kif ukoll hemm ħafna rapporti li jistgħu jkunu konfliġġenti …

ADRIAN ZAHRA: Li xtaqt nifhem eżatt hu liema hi r-riga li biha se nkejlu x'inhu l-iżjed jew l-inqas harmful, għax sal-lum l-unika riga li għandna hija l-ICNIRP.

U allura, bħala operaturi, rridu nimxu ma' dik ir-riga.

U, to my knowledge, t-teknoloġija hi dik li hi, u żgur li din ma tistax tiġi vvintata fi żmien ġimgħa, u sal-lum is-soluzzjonijiet li jeżistu madwar id-dinja kollha għandna ġewwa Malta!

Jiġifieri, diffiċli nemmen li hemm xi ħaġa hemm barra li aħna, speċjalment bħala board room, ma konniex konxji tagħha to some extent.

Aħna għandna operazzjonijiet f'għexieren ta' pajjiżi u fl-aktar swieq avvanzati madwar id-dinja, u żgur li jekk hemm teknoloġija li kapaċi toffri livelli ta' performance ugwali, mingħajr ma jkollna l-issue ta' concerns minn nies, allura żgur li kien ikollna notifika tagħha.

U dik hija xi ħaġa li nista' ngħidha b'ċertezza.

Naturalment, jekk tista' tagħtina aktar dettalji fuq din it-tip ta' teknoloġija, aħna nkunu nistgħu nagħtu l-kummenti tagħna aktar fid-dettall.

CARMELO ABELA: Hawnhekk m'għandix din l-informazzjoni, imma jekk ikolli ngħaddihilkom, bil-qalb kollha.

Issa hawnhekk nixtieq nagħmel analoġija ma' x'kien jiġri fis-snin Sittin fejn jidħol l-asbestos.

Illum ġie aċċettat minn kulħadd li l-asbestos jagħmel il-ħsara, u kien hemm ukoll kawżi fil-qrati fejn intrebħu somom kbar ta' flus minħabba li n-nies kienu esposti għall-asbestos.

Li ma nixtieqx hu li jgħaddu numru ta' snin, u niġu ngħidu li issa skoprejna li l-antennae jagħmlu l-ħsara, bħalma ġara fil-każ tal-asbestos fis-snin Sittin!

Jien mhux qed ngħid li se jiġri hekk, imma lanqas ma nista' neskludi li mhux se jiġri hekk.

Fl-ewwel laqgħa – wkoll irrefera għaliha l-Onor.

Vassallo – fejn intqal li, jekk potenzjalment huwa possibbli, li jkollna sistemi f'dan il-pajjiż li huwa l-aktar pajjiż densely populated fl-Ewropa, jiġifieri f'dawn il-ftit metri kwadri hawnhekk għandna ħafna nies, u allura hemmhekk forsi wieħed irid jeżerċita daqsxejn aktar kawtela minn pajjiżi ħafna ikbar minna, u allura jekk, bħala prekawzjoni, nistgħux inkunu aktar attenti.

L-Inġinier Zahra qalilna li aħna nimxu mar-regoli kollha, u jien m'għandix dubju dwar dan.

Żgur li ħadd min-naħa tagħna mhu qed jgħid li intom ma tagħmlux hekk.

U għalhekk li jien staqsejt jekk hemmx forsi teknoloġiji oħra li pajjiżi oħra qed jużaw, u forsi anke f'ċerti żoni aktar densely populated minn oħrajn, biex inserrħu ras in-nies li qed nużaw din it-tip ta' teknoloġija li, għalkemm tiswa iktar, imma qed nużawha biex inserrħu ras in-nies.

Il-mistoqsija tiegħi hi jekk teżistix din it-tip ta' teknoloġija u li forsi hawn Malta għadna m'addottajnihiex, filwaqt li nerġa' ngħid li intom qegħdin timxu mar-regoli kif diġa' spjegajtulna, ħalli ma jgħaddux is-snin u jerġa' jiġrilna bħalma ġralna bl-asbestos.

DR IAN GAUCI: Nixtieq ngħid xi ħaġa ma' dan li qed tgħid inti, Onorevoli.

Qiegħed nifhem minn fejn ġew, u qiegħed nifhem ukoll il-każ tal-asbestos, imma ma naħsibx li tista' tqabbel like with like.

Nerġa' ngħid li dan huwa ambjent li huwa highly regulated u li, at the end of the day – għax din qegħdin narawha minn lat wieħed biss – intrabatna wkoll mil-lat ta' Gvern Malti b'konformità mal-Lisbon Objectives.

Il-Lisbon Objectives, at the end of the day, jaqgħu fuq operaturi bħalna, u fuq ir-regolaturi li jirregolawna li they need those objectives, għax il-gvernijiet tagħna kkommettew ruħhom għalihom.

Huma ma jarawx mil-lat ta' what you develop only, imma jaraw ukoll mil-lat ta' safety, u hemmhekk jidħlu d-direttivi, kif spjegajt qabel, li diġa' qegħdin fis-seħħ imma li, at the end of the day, se nerġgħu naqgħu għall-ICNIRP, u se nerġgħu naqgħu għalfejn intużat l-ICNIRP.

L-ICNIRP ma ntużatx in arja.

Meta ntużat l-Amsterdam Treaty, li kien f'Article 152 kien very specific fuqha, għax hija kondizzjoni b'dimensjoni Ewropea.

L-Unjoni Ewropea, fl-Amsterdam Treaty, meta toħroġ direttiva jew xi ħaġa li jkollha impatt, hija ċara ħafna.

Article 152 jgħid hekk:

Issa aħna, bħala operaturi, x'qegħdin nagħmlu?

Aħna konxji tat-teknoloġija u tal-iżviluppi.

Fil-fatt, għandna sett ta' regoli u narawhom, imma ma nieqfux hemm.

Aħna l-ħin kollu nikkollaboraw mal-awtoritajiet, u għandna wkoll operaturi barra minn Malta li nikkollaboraw magħhom.

Issa jekk ikun hawn teknoloġiji ġodda jew affarijiet oħra, aħna nħarsu lejn l-awtoritajiet lokali u lejn l-Unjoni Ewropea.

X'qalet l-Unjoni Ewropea fuq l-ICNIRP?

Din semmejniha l-aħħar darba, u ma nixtieqx noqgħod nirrepeti.

Imma kien hemm review tal-ICNIRP fis-snin Disgħin, fl-2007 u fl-2009, u dejjem sabet li l-livelli kif inhuma qegħdin tajbin, u li m'hemmx evidenza ta' harmful effects.

Jiġifieri dawn huma affarijiet li mhux qed ngħiduhom aħna, imma qiegħda tgħidhom l-Unjoni Ewropea.

L-ICNIRP limits ma japplikawx biss għall-EMF, imma qegħdin f'direttivi speċifiċi tal-Unjoni Ewropea, qegħdin fil-liġijiet ta' ħafna pajjiżi li jimplimentawhom minħabba l-masts u l-EMF, u qegħdin fil-liġijiet tagħna wkoll.

Aħna dik li qed naraw.

L-Unjoni Ewropea għandha kull remit, u għandha wkoll a scientific group li jagħmel ir-riċerka.

Inti qabel għedtilna li intom politiċi, u għalhekk nixtieq nirreferikom għal dak li qalu l-politiċi fuq ir-Reese Report dwar il-Bioinitiative Report, wara li dan ġie intavolat quddiem il-European Parliament.

B'hekk taraw x'qalu l-kollegi tagħkom MEPs, u taraw x'inhu l-livell politiku f'dak ir-rigward.

Il-livell politiku hu li, jekk ikun hemm riskju, għandek tieħdu, imma inti trid tara d-dimensjoni kompluta.

L-Unjoni Ewropea qiegħda tirregola dan is-settur minn kull ambitu.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Nitlobkom iżżommu s-serjetà ta' dan il-post.

Se nagħmel avviż darba, u m'iniex se nerġa' nirrepetih!

Hawnhekk qegħdin nimxu mal-proċeduri parlamentari għax qegħdin fil-Parlament.

Dan huwa Kumitat Parlamentari, u għalhekk irridu nsegwu l-proċeduri parlamentari.

Għalhekk ejjew inżommu s-serjetà tal-Parlament!

L-Onor.

CARMELO ABELA: Naħseb li ħadd minna l-Membri Parlamentari ma esprima l-ħsieb li għandna nabolixxu l-mobiles, jew dawn l-affarijiet.

U naħseb li kulħadd jaqbel li dawn huma affarijiet li, fiż-żmenijiet tal-lum, huma essenzjali fil-ħajja tagħna.

Anzi xi kultant, meta ninsew il-mobile id-dar, qisha tkun waqgħet id-dinja għalina.

U meta jiġrili hekk, nibda nistaqsi lili nnifsi kif konna ngħaddu mingħajr il-mobile fl-imgħoddi.

Ovvjament, ħadd mhu qed jgħid li għandna mmorru lura għall-karettuni meta llum għandna l-karozzi.

Bl-istess b'mod, jekk illum għandna din l-għodda u għodod oħrajn, ħadd mhu qed jgħid li għandna mmorru lura minnhom u nħalluhom, għax dawn fihom diversi aspetti, fosthom il-ħolqien ta' xogħol, investiment, eċċ.

Fl-opinjoni tiegħi, l-argument huwa wieħed sempliċi ħafna: m'għandniex dubju li qegħdin timxu mal-liġijiet li jeżistu, lokali u internazzjonali.

Kellna wkoll l-MCA li tkellmet u esprimiet il-ġudizzju tagħha fuq dak li tagħmlu intom u fuq dak li staqsejna aħna.

Il-kumment li qed nipprova ngħaddi llum huwa jekk, fin-nuqqas ta' ċertezza fuq jekk hemmx ħsara jew le, għax jien ma nistax ngħid li hemm ċertezza li hemm il-ħsara, imma min-naħa l-oħra lanqas nista' ngħid b'ċertezza li m'hemmx ħsara … Fil-fatt, intom tajtuna kopja tal-Press Release 208 tal-31 ta' Mejju 2011 tal-International Agency for Research on Cancer mill-World Health Organization, u li fiha qiegħed jingħad li hemm inadequate evidence, u għandna xi tfisser inadequate evidence, jiġifieri ma jistgħux jgħidu b'ċertezza jekk din twassalx għal xi tip jew ieħor ta' kanċer, imma lanqas mhu qed jeskluduha.

U hawnhekk, għalkemm hija daqxejn differenti, nerġa' inġib l-analoġija tal-asbestos, fejn fis-Sittinijiet kienu qalulna li m'hemmx problemi fuqu.

Imbagħad għaddew is-snin, ix-xjenza avvanzat u għamlu r-riċerka, u sabu li għandna l-problemi.

Jien mhux qed ngħid li dan se jkun il-każ fuq il-kwestjoni tal-mobile antennae, ħalli ħadd ma jifhimni ħażin.

Li qed nipprova ngħid hu jekk hemmx sistemi aktar moderni li b'xi mod jew ieħor iserrħu ftit aktar ras ir-residenti u persuni oħra, speċjalment lil dawk li huma aktar vulnerabbli minħabba l-istat tas-saħħa tagħhom fil-preżent.

Ħalli nġib eżempju.

Jekk jien, għall-grazzja t'Alla, b'saħħti, għalija forsi jista' ikun inqas problematiku milli għall-mara tiegħi, li forsi – u hawn qed inġib eżempju fuq il-familja tiegħi stess – m'għandhiex l-istess livell ta' saħħa li għandi jien.

Dak hu l-punt tiegħi.

Għalhekk, jekk m'għandniex ċertezza b'mod xjentifiku, naħseb li għandna neżerċitaw il-kawtela li anke l-istess Council of Europe qegħdin isemmuh.

Jekk hemm metodi differenti biex neżerċitaw il-kawtela – tqum kemm tqum din il-kawtela, għax fejn tidħol is-saħħa tan-nies ma joqgħod xejn – intom tagħmlu sew li tipproteġu s-saħħa tal-ħaddiema tagħkom, għax hekk għandu jkun.

U dan tagħmluh mhux għax potenzjalment ma jistax ikun hemm diffikultajiet, għax hemm diffikultajiet.

Li kieku m'hemmx diffikultajiet, tgħidu hawn m'hawn xejn u tibqgħu għaddejjin.

Imma għall-kawtela tagħmluh, u tagħmlu sew.

U ħadd mhu qed iċanfarkom fuq dan!

Anzi ngħidilkom prosit.

Pereżempju, issue oħra hi li mobile tużah jekk trid inti, avolja li llum il-maġġoranza l-kbira tan-nies għandhom mobile.

Imma l-aħħar darba konna staqsejna lir-regolatur x'jiġri jekk Edwin Vassallo u jien noqogħdu ħdejn xulxin, u Edwin ma jaċċettax li titwaħħal antenna fuq il-bejt tiegħu, filwaqt li jien naċċettaha.

F'dan il-każ, Edwin mar agħar għax kien ikun aħjar li kieku aċċetta hu, għax kont nibla' iktar jien milli hu.

Fil-fatt, kif spjegawlna, l-effett tal-EMF qisu forma ta' brunġiela.

Imma r-regolatur mid-dehra ma jistax jgħid li ladarba Edwin ma jridx l-antenna fuq il-bejt tiegħu, lanqas Carmelo Abela ma jista' jaċċettaha, għax xorta se jagħmillu l-ħsara.

U allura għandna dan it-tip ta' problemi li forsi aktar jaqgħu taħt ir-regolatur.

INĠ.

ADRIAN ZAHRA: F'dan il-kuntest, jien ma naqbilx ma' dan l-argument.

Kull darba nsemmu l-ħsara u l-marda tal-kanċer li hija waħda mill-agħar mard li għandna llum, u li sfortunatament għadna ma sibniex tarfha.

Madankollu, sal-lum ix-xjenza għadha ma stabbilixxiet l-ebda forma ta' link bejn dawn iż-żewġ affarijiet.

Din il-link tinsab biss f'moħħna!

CARMELO ABELA: Jien m'għedtx hekk, imma għedt li għandna neżerċitaw aktar kawtela fin-nuqqas ta' evidenza xjentifika.

Fil-fatt, ikkwotajt dak li tajtuna intom fuq li hemm inadequate evidence mhux għax qed jeskludu, imma għax għadna ma wasalniex għaliha.

Fuq ċertu tipi ta' kanċer qed jgħidu li jista' ikun, imma mhumiex ċerti.

U allura ħadd mhu qed jgħid li hekk hu.

IS-SUR STEFAN BRIFFA (Senior Manager Regulatory Affairs, GO): Rigward dik il-Press Release tal-IARC, li fiha qed jingħad li hemm inadequate evidence, qed jingħad hekk mhux għax ma saritx biżżejjed riċerka, għax ir-riċerka saret bħalma saret f'ħafna affarijiet oħra, u din ir-riċerka ma turik l-ebda link tanġibbli li hemm xi problema.

Jiġifieri, mhux li m'għamilniex biżżejjed riċerka as such, imma li r-riċerka li saret ma turix li hemm dak il-link.

CARMELO ABELA: Kieku tfisser differenti, fl-opinjoni tiegħi.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Hawnhekk nistgħu nerġgħu naqraw id-definition ta' "inadequate evidence".

CARMELO ABELA: Naħseb li se jkollna bżonn Professur tal-Ingliż biex jispjegalna xi tfisser!

THE CHAIRMAN: Ippermettuli ħalli ninġabru ftit, għax dan huwa mument tajjeb sabiex inkunu nafu fejn irridu naslu.

L-ewwel ħaġa, rrid nagħti merħba lill-uffiċjali tad-diversi awtoritajiet li qegħdin magħna llum.

Fil-fatt, għandna uffiċjali mill-MCA, mill-MEPA, mill-Ministeru tas-Saħħa, kif ukoll mill-OHSA, u mis-Supritendenza tal-Public Health.

Illum se nitkellmu quddiem l-uffiċjali tal-awtoritjiet u ta' dan nirringrazzjahom.

Mela hawnhekk għandna tliet entitajiet different,i filwaqt li aħna qegħdin nirrappreżentaw lill-Parlament Malti, il-politiċi, l-entitajiet kummerċjali u l-entitajiet regolatorji, u għandna wkoll uħud li qegħdin jirrappreżentaw lill-pubbliku in ġenerali.

Issa rridu nifhmu fejn irridu naslu, u kważi kważi nibdew nikkonkludu minn issa, għalkemm se nkunu qegħdin nitkellmu ma' kulħadd.

Irridu nifhmu li aħna lqajna t-talba li saritilna minn numru ta' membri mill-pubbliku, u qsamna magħhom il-preokkupazzjoni tagħhom, fejn anke jekk fix-xjenza m'hemmx evidenza ċara li jista' ikun hemm kawża ta' mard, xorta waħda m'hemmx evidenza ċara li ma jistax ma jkunx hemm kawża ta' mard.

Mela l-konflitt kollu fid-dinja, fil-Parlament Ewropew, mal-politiċi, mas-settur kummerċjali u bejn l-awtoritajiet regolatorji, huwa biex isibu din il-verità.

Filwaqt li l-Parlament Ewropew u l-entitajiet regolatorji jaqblu – bħalma qegħdin nisimgħu hawnhekk – li m'hemmx prova ċara li jista' ikun hemm korrelazzjoni għall-kawża tal-mard tal-kanċer, fl-istess ħin jagħrfu li, minkejja li m'hemmx ċarezza li turi dan, hemm din il-possibilità, u allura dan jinkwetana u rridu naqsmu mal-awtoritajiet regolatorji l-preokkupazzjoni ta' din il-possibbilità.

Kif qed jgħid tajjeb il-kollega tiegħi, l-Onor.

Carmelo Abela, jalla li dak li ġara fil-każ tal-asbestos ma jiġrix f'dan il-każ ukoll ħalli nibqgħu safe, imma jekk jiġri hekk allura għandna għalxiex inkunu preokkupati.

Għaldaqstant ikun tajjeb li kemm l-uffiċjali tal-MEPA, tal-Health u tal-MCA jifhmu li aħna, bħala politiċi, għandna din il-preokkupazzjoni fejn, filwaqt li nifhem u napprezza li l-entitajiet kummerċjali tagħna qegħdin jirregolaw lilhom infushom ma' dak li qed jiġi stabbilit, fl-istess ħin irridu nifhmu wkoll li filwaqt li ssemmiet il-Lisbon Treaty, l-Amsterdam Treaty, etc, is-sabiħ ta' dan il-ftehim huwa li x'imkien issib miktub li kull stat għandu jirregola lilu nnifsu fuq livell nazzjonali.

Insibu wkoll deċiżjonijiet politiċi minn madwar id-dinja fir-rigward tal-mobile antennas u l-użu tal-mobile phones, u li dawn id-deċiżjonijiet ittieħdu fuq politika ta' kawtela, għaliex riedu jilqgħu għall-possibilità ta' kawża ta' mard.

Aħna wkoll ninkwetaw fuq din il-possibilità.

Nifhem li intom, bħala rappreżentanti tal-entitajiet kummerċjali, tgħidu li intom għandkom ir-regolamenti u li qegħdin timxu magħhom.

Imma, bħala politiċi, għandna t-tħassib tagħna, avolja qed tgħidulna li intom tiġu regolati minn dawn ir-regolamenti.

Fil-fatt, aħna nirrikonoxxu li filwaqt li intom kellkom kull libertà, u l-awtoritajiet ikkonċernati kellhom kull possibbiltà li jaċċettaw mobile antennae fuq l-iskejjel, xorta waħda ttieħdet deċiżjoni sabiex dawn ma jiġux imwaħħla fuq l-iskejjel tagħna.

Dak il-punt nilqgħuh, għax li kieku kien ikollna problema addizzjonali.

Imma mbagħad irrid niġbed l-attenzjoni immedjata fuq dawk l-antennae li qegħdin fil-viċinanzi tal-iskejjel.

Nixtieq li l-awtoritajiet konċernati, minkejja li m'hemmx evidenza ta' problemi, jaraw daqxejn dak li ntqal fil-laqgħa preċedenti.

Fil-fatt, dakinhar intqal li jien nuża l-mobile jekk irrid, imma l-antenna qrib skola tista' toħloqli effett fuq it-tfal li qegħdin f'dik il-klassi, u naħseb li ta' min jippreokkupa lilu nnifsu.

U naħseb li ma nkunu qed nagħmlu xejn ħażin jekk inwasslu din il-preokkupazzjoni lill-awtoritajiet konċernati.

Qabel nagħti l-kelma lill-awtoritajiet konċernati, nixtieq ngħaddilkom kopja ta' din il-Press Release tal-International Agency for Research on Cancer.

Fil-fatt, l-IARC qalet hekk:

Mela hawnhekk it-tħassib mhuwiex biss fuq il-mobile antennae, imma huwa wkoll fuq l-użu tal-mobile phones.

Hawnhekk qiegħed nirreferi għall-Press Release 208, li ħarġet fil-31 ta' Mejju 2011 mill-International Agency for Research on Cancer.

Jekk wieħed ikompli jaqra din il-Press Release jara aktar tħassib rigward il-possibilità tal-kawża tal-kanċer.

Dak huwa dokument li se nirrelata għalih ma' kull awtorità li se nitkellmu magħha llejla.

Din ir-Resolution, filwaqt li tkompli tikkonferma li m'hemmx evidenza daqshekk ċara, tkompli tgħid hekk:

Mela hawnhekk wieħed ikompli jara kif fuq dak li qegħdin nitkellmu fuqu, u ċioè il-precautionary measure, din qiegħda tittieħed minn ħafna pajjiżi.

Dak li għadu kif qal fi kliem sempliċi l-Onor.

Carmelo Abela fejn, minn politika ta' preokkupazzjoni, rridu naslu għal politika ta' kawtela.

Dokument ieħor tal-European Parliament inkiteb fl-2009, u qed jgħid "avoiding potential risk of electromagnetic fields", u aħna qegħdin ngħixu f'din ir-realtà.

Ir-realtà hi li hemm kultura li tgħid li jista' ma jkunx hemm periklu, imma xorta ma tagħtix garanzija.

Anke t-tliet entitajiet kummerċjali li kellna hawnhekk ma tawx garanzija li m'hemmx periklu, u l-istatements tagħkom jidhru f'dawn il-papers għax, bħalma titkellmu intom, l-istess jagħmlu l-kollegi tagħkom f'fora oħra aktar għolja tal-Parlament Ewropew u ta' aġenziji oħrajn.

Imma, fl-istess ħin għandna numru ta' membri parlamentari – f'dan il-każ MEPs – li vvotaw favur il-precautionary position, "Better protection for EU citizens through optimal placement of devices" u "Increased access to reliable information" , ċioè, kemm jeħtieġ li ċ-ċittadini jkollhom iktar informazzjoni rigward x'jistgħu jkunu l-health hazards, u x'jistgħu jkunu l-isfidi u l-problemi għall-ħaddiema tagħna.

Naħseb li sħabi l-membri parlamentari f'dan il-Kumitat jaqblu miegħi meta ngħid li tgħallimna ħafna permezz ta' dawn il-laqgħat u, jekk aħna mħassba fuq il-mobile antennae, jiena mħasseb ukoll dwar l-użu tal-mobile phones mit-tfal.

U jeħtieġ li f'dan il-pajjiż issir xi ħaġa biex ikun hawn iktar konoxxenza dwar dan, għax jekk jista' ikun hemm possibilità ta' ħsara fuqi, żgur li se ssir ħsara akbar fuq tfal żgħar.

U allura rridu naraw jekk għandniex ngħidu lit-tfal tagħna bħalma konna ngħidulhom fuq is-sigaretti, u li allura dawn jistgħu jweġġgħuk.

Nitlob lil sħabi jgħaddu l-kummenti tagħhom, imma jekk il-membri parlamentari Ewropej u politiċi oħra beżgħu mill-effett tal-użu tal-mobile phones fuq it-tfal, jien, wara li tgħallimt mil-laqgħa preċedenti dwar il-possibilità li jista' ikun hemm ħsara fuq it-tfal tiegħi li għadhom żgħar ħafna, għedt lill-mara sabiex ma tagħtix il-mobile f'idejn it-tfal.

Madankollu, għandna ġenituri li jixtru mobile lit-tfal tagħhom bħala rigal, u żgur li dan jagħmluh għax m'għandhomx konoxxenza tal-possibilità ta' ħsara.

Dawn mingħalihom li qegħdin jagħmlu xi ħaġa tajba.

Imma aħna se nżommu lin-nies tagħna fl-għama?!

Qegħdin nagħmlu tajjeb?

Hawnhekk se nkun qed nagħmel din il-mistoqsija lill-awtoritajiet konċernati.

U npoġġi wkoll għad-disposizzjoni tagħkom rapport fuq l-electromagnetic fields maħruġ mill-Euro Barometer.

Nixtieq li l-awtoritajiet konċernati, bħalma huma l-Malta Communications Authority, il-MEPA u l-Ministeru tas-Saħħa, jsiru konxji tiegħu għax, filwaqt li jekk inħares lejn dan il-Euro Barometer nieħu pjaċir li n-nies tagħna huma l-iżjed attivi jew li għandhom xogħol, min-naħa l-oħra niddejjaq meta nara – fil-Euro Barometer published in June 2010 – li bħala poplu Malti, x'ħin niġu għall-environmental factors and health … U l-MEPA hija wkoll responsabbli mill-ambjent tagħna.

Malta ġabet - 9, li jfisser li l-poplu tagħna l-inqas wieħed li jaf fuq dawn l-affarijiet.

Pajjiżna ġab - 6, filwaqt li l-average fil-pajjiżi tal-EU kien ta' - 12.

Pereżempju, hemm pajjiżi oħra, bħall-Ingilterra, li ġabu - 18 filwaqt li l-Italja ġabu - 7.

Għallinqas l-awtoritajiet jistgħu jifirħu ftit li ma ġejnix mill-agħar.

U pajjiżna jiġi mill-inqas pajjiżi li huma konxji ta' xi ħsara jista' ikun hemm mill-electromagnetic fields!

Ovvjament, ma nistennix li intom bħala kumpaniji tagħmlu din it-tip ta' kampanja, imma li kieku jkollna aktar kuxjenza soċjali fuq il-konsumaturi tagħna … Issa, bħalma ġejtu hawnhekk ippreparati biex tiddefendu lilkom infuskom, tistgħu tagħmlu din it-tip ta' kampanja flimkien, ħalli b'hekk tagħmlu lin-nies aktar konxji dwar dawn l-affarijiet.

Naħseb li jkun aħjar li tagħmlu hekk.

Min-naħa tiegħi, frixt il-karti kollha fuq il-mejda biex l-awtoritajiet li se jitkellmu warajkom ikunu jafu għalxiex aħna għandna l-preokkupazzjonijiet tagħna, u għaliex irridu mmorru – kif qal l-Onor.

Carmelo Abela – għal miżuri ta' kawtela.

Dan il-Parlament, permezz tal-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, qiegħed jitlob miżuri ta' kawtela, miżuri aktar prattiċi u miżuri aktar effettivi.

Fuq dan kollu nixtieq nisma' l-aħħar ftit statements min-naħa tagħkom, ħalli mbagħad nisimgħu lill-awtoritajiet konċernati.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Jekk tippermettili, nixtieq nagħmel żewġ kummenti: fuq il-Press Release li konna tajnikom tal-IARC u fuq ir-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa.

Rigward il-Press Release tal-IARC, għalkemm, kif konna spjegajna l-aħħar darba, t-titolu jagħtik l-impressjoni li dawn kollha huma electromagnetic fields, meta wieħed jaqra l-Press Release jsib li din qiegħda tistabbilixxi l-użu tal-mobile phones bħala possibly carcinogenic.

Il-parti 2B qiegħda tispeċifika dan b'mod ċar ħafna.

Fil-fatt, qiegħda ssemmi l-occupational exposures u l-environmental exposures, fejn qed tgħid li m'hemm l-ebda link solidu li nistgħu ngħidu li dan possibbilment jikkawża l-kanċer.

Dawn li qed naqra llum konna qrajnihom l-aħħar darba.

THE CHAIRMAN: Ippemermettili ftit għax m'hemmx hekk!

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Iva, hekk hemm.

Li hu miktub ma nistax immerih!

IS-SUR STEFAN BRIFFA: L-aħħar darba qrajniha, u kienet ċarissima.

Pereżempju, fil-paġna ta' wara nsibu hekk:

THE CHAIRMAN: Imma għandek ukoll fuq il-mobile antennae.

Jien qed inpoġġiha u nagħmilha pubblika, u għalhekk għamilna kopji tagħha għall-awtoritajiet konċernati.

Issa, jekk intom se tikkonfermaw li l-użu tal-mobile phones leads to the possibility of having cancer, allura jien se nitlob lill-awtoritajiet konċernati sabiex jeħduha aktar bis-serjetà, għaliex hawnhekk għandna rappreżentanti tal-entitajiet kummerċjali ...

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Le, aħna mhu qed ngħidu xejn minn dan!

Aħna mhux qegħdin nikkonfermaw, imma qegħdin naqblu ma' dak li hemm miktub.

THE CHAIRMAN: Imma you are setting the point li l-IARC qiegħda timplika l-possibilità … Jien qiegħed noqgħod attent il-ħin kollu kif qbilna l-aħħar darba, u qegħdin inħarsu lejn il-kwadru kollu.

Mingħajr antennae m'għandekx mobile phones, u mingħajr mobile phones mhux se jkollok bżonn l-antennae.

Mela allura ejjew inħarsu lejn il-pakkett sħiħ.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Imma dak x'kien eżaminat.

Ir-riżultat fir-rigward tat-tielet punt qiegħed jgħid fuq il-usage of mobile phones, fejn qed jingħad li jista' ikun hemm indikazzjoni, u kien għalhekk li poġġewhom f'category 2B.

Mela ejja mmorru għad-definition ta' 'inadequate'.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Hekk hu.

Dik konna qrajniha l-aħħar darba wkoll.

CARMELO ABELA: Qrajniha l-aħħar darba, imma nispera li qed nifhmu l-istess mod, għax dawn mhux qed jgħidu li ma teżistix din il-possibilità jew din il-probabilità.

Magħna għandna persuna li teknikament tista' tikkonferma mill-aspett mediku.

(Interruzzjonijiet)

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Imma fil-każ tal-mobile phones huma qegħdin jgħidu li aħna għandna konfidenza biżżejjed sabiex ngħidu li jista' ikun hemm xi effetti.

Fil-każ tal-masts u affarijiet bħal dawn … Hawnhekk tajjeb ngħidu li dawn studjaw ukoll it-television u r-radio.

U allura jekk hemm din il-biża' fuq l-electromagnetic frequencies u rridu nindirizzawha, mela rridu naraw kollox u mhux naraw biss il-mobiles!

U din teħodna għar-Riżoluzzjoni tal-Kunsill tal-Ewropa, fejn l-unika darba li semmiet il-masts kien f'point 8.4 fejn, pereżempju, issemmi l-baby monitors, l-electrical appliances, il-wi-fi, il-wireless phones u l-elettriku.

Mela allura l-concern mhuwiex fuq il-masts …

CARMELO ABELA: Huwa biss fuq dan.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: … imma hawnhekk fuq il-masts biss, bħallikieku l-uniku sors ta' electromagnetic frequencies fid-dinja huma l-masts!

U dan assolutament mhuwiex il-każ.

IS-SUR IAN GAUCI: Nixtieq norbot ma' dak li qal iċ-Chairman.

Napprezza u nifhem li ċerti affarijiet qegħdin hemm u huma palpabbli.

Jien nixtieq nerġa' neħodkom lura għal dak li ntqal fl-2007 mill-MEPs, fejn dawn qegħdin jirrikonoxxu dak li qegħdin tgħidu intom, u li anke l-Istat għandu jara li jkun hemm disseminazzjoni ta' informazzjoni, partikolarment fuq it-tfal.

U din aħna naqblu magħha u m'għedniex li ma nagħmluhiex.

Imma huwa stat ta' fatt ukoll li l-operatur, f'għajnejn l-individwu, huwa always biased, apparti li hemm issues oħra ta' konflitt.

Naqbel miegħek u naqbel maċ-Chairman fuq li nistgħu nagħmlu affarijiet aħjar, biss naqblu wkoll li dawk l-affarijiet għadhom ma laħqux the required level hawnhekk, u hemm ċertu livell ta' nuqqas ta' informazzjoni.

Meta jkun hawn dan il-livell ta' nuqqas ta' informazzjoni, huwa wkoll l-obbligu tal-Istat li jaraha … L-Ingliżi jgħidu knee jerk reaction, mingħajr ma ssir analiżi korretta dwar l-impatt fuq l-industrija u fuq kulħadd.

Jiġifieri, għandu jsir dan l-istudju u, kif qal il-kollega tiegħi, l-istudju m'għandux isir biss fuq il-mobile masts, imma għandu jsir fuq kollox, inkluż fuq il-broadcasting.

Il-broadcasters Maltin kollha jużaw mast, u minn dak il-mast they emit.

Għandu jkun hemm l-informazzjoni, imma kollox fih proċess.

Għandu wkoll jiġi roped in iċ-Chair Production Commissioner, mela le!

Għalfejn le?

Anke mil-lat ta' tfal, jiena qbilt miegħek, għax jien ukoll għandi tfal żgħar.

Jiena lit-tfal żgħar ma nħallihomx bil-mobile f'idejhom.

Issa jien iffokat f'din l-industrija, imma ma nħallihomx.

Issa mil-lat ta' mobile phone, mhijiex responsabilità per se tagħna, għax hemmhekk għandek il-mobile manufacturers.

Hemm proċess li jrid isir l-ewwel, u mbagħad, meta jsir dak il-proċess, inkunu fi stanza li, bħala poplu, nkunu nistgħu nittekiljaw dan is-suġġett b'mod intelliġenti, u naraw jekk hemmx bżonn jew le li jsir xi rimedju.

THE CHAIRMAN: Jien nawgura li d-diskussjoni tkun waħda intelliġenti, u li twassal lejn konklużjoni fattwali.

Għaldaqstant, se nagħmel din il-proposta lill-awtoritajiet konċernati.

Intom lesti li taraw li jkollna bidu ta' proċess u responsabilizzazzjoni f'dan il-pajjiż – aktar milli diġa' kellna – ħalli l-precautionary position tibda tittieħed bi ftit iktar responsabilità u jkollna proċess ta' maturità?

Mil-lum 'il quddiem, fejn se naslu?

X'se nagħmlu aktar biex, jekk hemm l-evidenza ta' possibilità ta' kawża ta' mard … Kważi kulħadd hawn ġew huwa ġenitur.

Il-MEPA u l-awtoritajiet l-oħra, fuq affarijiet li fuqhom hemm aktar evidenza ta' periklu, li huma iktar tanġibbli għaliex jidhru, bħal pereżempju, id-duħħan mill-karrozzi, eċċ, huwa faċli li nieħdu deċiżjonijiet fuqhom biex nilqgħu għalihom, imma f'din iċ-ċirkostanza għad m'għandniex dik l-evidenza tanġibbli.

Seħibna hawnhekk għadu kif qal li, biex ikun livell aċċettabbli, l-effett irid ikun tanġibbli.

Iva, imma jekk irridu nkunu safe għax hemm ċerta unsafety x'imkien u hemm ċerta perikolożità … Mela ejja ma neħduhiex daqshekk lightly il-kwestjoni.

Huwa fatt li jista' ikun hemm possibilità.

Aħna m'aħniex qegħdin noħorġu xi proposta biex inġiegħlukom tagħmlu xi miżura li se tiswikom il-miljuni tal-Ewro, imma qegħdin inġiegħlukom tieħdu miżura ta' responsabilità fuq livell volontarju s'issa.

Imbagħad, jekk naraw li jkun hemm iktar evidenza ta' periklu, nkunu nistgħu nirrakkomandaw lill-Eżekuttiv paper biex, jekk jista' ikun, minn dak li huwa volontarju jiġi aktar effettiv, u jkun hemm xi ħaġa aktar tanġibbli.

Sinjuri, hija xi ħaġa ta' barra minn hawn li nitolbu li, fuq livell volontarju, tibdew tipparteċipaw u tieħdu l-precautionary position biex, jekk jista' ikun, kull possibilità li hemm innaqqsuha kemm jista' ikun?!

ADRIAN ZAHRA: Nixtieq nippreċiża punt fuq il-precautionary measure, u xi prekawzjonijiet aħna nieħdu.

Aħna nimxu mal-ICNIRP għax l-ICNIRP diġa' jaħseb għal livelli ta' prekawzjoni ta' 50 darba for the general public.

(Interruzzjonijiet) L-ICNIRP mhuwiex obsolete, imma jiġi rivedut b'mod regolari kif diġa' spjegajna, u ma naħsibx li huwa argument li jrieġi meta ngħidu li dan huwa obsolete!

Dwar xi precautionary measures se nieħdu jiddependi ħafna minn x'inhuma l-concerns.

Hawnhekk erġajna smajna dwar concerns fuq l-estetika, fuq li l-masts humiex fuq id-dar tiegħi jew fuq id-dar tal-ġar tiegħi, eċċ. Imma l-concern x'inhi?

L-EMF?

L-aspett estetiku smajnih l-aħħar darba.

CARMELO ABELA: Imma jien ma tkellimtx fuq l-aspett estetiku.

ADRIAN ZAHRA: Le, illum ma tkellimnix fuq l-aspett estetiku.

THE CHAIRMAN: Dak l-aspett niddiskutuh mal-MEPA.

ADRIAN ZAHRA: Imma fuq l-aspett estetiku kien hemm diskussjonijiet ukoll.

X'se nagħmlu biex inkunu aktar precautionary?

Personalment ma nafx x'wieħed jista' jagħmel meta ma jafx x'inhuma l-effetti reali.

Jekk se nitkellmu fuq l-użu tal-phones, l-użu tal-phones huwa xi ħaġa distinta mill-masts, u din importanti li nifhmuha.

Ħalli nispjega għaliex.

Aktar ma jkun hawn masts u antennae, r-riskju tal-phones se jkun inqas.

Dan għaliex fil-mod ta' kif topera t-teknoloġija għandek dak li jissejjaħ power control.

Issa x'inhu dan il-power control?

Se nipprova nkun sempliċi kemm nista', ħalli jifhimni kulħadd.

Bħal kwalunkwe teknoloġija li topera bil-wireless, din topera fuq frekwenza.

Issa jekk jien u int qed nitkellmu fuq l-istess frekwenza, hemm ċans tajjeb li noħolqu interferenza lil xulxin.

U biex jiġi limitat iċ-ċans li s-signal li qed joriġina mid-device tiegħi jmiss mad-device tiegħek, fuq in-network tagħna nimplimentaw features li bihom il-phones nikkontrollawlhom it-transmitting power tagħhom.

Mela l-phone mhuwiex xi ħaġa li jitrasmetti permezz ta' power fiss, imma jitrasmetti with the just amount of power just to maintain a call or to maintain a data session, skont xi tkun qiegħed tagħmel fuq il-phone.

Minn xiex jiddependi dan il-power?

Mela dan il-power jiddependi minn element prinċipali: il-livell ta' signal kif ikun qiegħed, u l-livell ta' signal, aktar kemm inti qiegħed qrib tal-antennae, aktar se jonqos, u l-antennae jistgħu joperaw fuq livell iktar baxx ukoll, għax dan il-fattur jeżisti kemm fil-phone li qed jitrasmetti 'l fuq lejn l-antenna, kif ukoll fl-antenna li qed titrasmetti 'l isfel lejn il-phone.

U dan importanti li nifhmuh.

Teknikament, ejja nieħdu ż-żewġ estremi u ngħidu li għandna antenna f'kull dar.

Hemmhekk il-livelli ta' power li se nkun espost għalihom huma l-livelli ta' wi-fi router, xi ħaġa li forsi llum kulħadd għandu wieħed fid-dar tiegħu.

Wi-fi router id-dar illum jiġi mal-ADSL connection jew mal-cable connection, skont xi jkollok, jiġġenera l-istess EMF, jiġifieri prattikament hija l-istess frekwenza, l-istess teknoloġija.

Microwave oven l-istess ħaġa.

Jiġifieri l-livelli ta' EMF huma paragunabbli …

Każ estrem ieħor huwa li nagħmel antenna waħda powerful f'post wieħed – li mhijiex alternattiva – imma li kieku kelli nagħmel antenna f'post wieħed, l-ammont ta' power li rrid huwa infinit biex inkun nista' nikkomunika magħha.

Bl-istess mod, jekk jien nagħmel antenna ġo kull dar biex nikkomunika magħha, il-power ikun wieħed nominali.

Somewhere across hemm punt ottimali ta' ammont ta' sites madwar Malta biex in-network tiegħi nkun nista' noperaha b'tali mod li jkun l-aktar ottimizzat, li jkun bl-aktar mod effiċjenti, pulit, b'nuqqas ta' interferenza u li joffri quality of service impekkabbli.

Jekk jien se nilgħab mal-way ta' kif se nippożizzjona l-antennae, u noqgħod ngħid li fuq l-iskola ma nistax nagħmilha, fuq l-isptar ma nistax nagħmilha, fuq l-istadium ma nistax nagħmilha, u fuq il-knisja lanqas, jiġifieri jekk se noqogħdu nilagħbu b'dawn il-parametri, naħseb li tapprezza aktar minni kemm dan il-pajjiż huwa ristrett fejn jidħol spazju.

Probabbilment tapprezza aktar minni, għax tara ħafna iktar tipi ta' problemi.

Se naslu f'punt fejn il-mobile network, f'dan il-pajjiż, ma jkunx jista' jopera.

Jiġifieri fuq il-pożizzjoni ta' kawtela jew precautionary measures ta' fejn jiġu pożizzjonati l-antennae hemm repercussions kbar – din qed ngħidha per esperienza ta' 11-il sena naħdem f'dan is-settur – f'dak li se jkun jista' jiġi offrut lill-poplu bħala servizz.

Minn naħa l-oħra, fuq użu ta' phones, anke l-manuals tal-phones jitkellmu ċar u tond fuq l-issue tal-SAR.

Il-phones mhux aħna nagħmluhom, imma jitkellmu ċar u tond fuq l-użu tagħhom.

JUSTYNE CARUANA: Fuq dan il-kunċett naħseb li nistgħu naqblu.

Intom service providers u semmejtu l-mobiles, imma biex il-mobile jaħdem irid ikollu ovvjament l-antennae bl-emissjonijiet ħerġin minnu.

Inti qed tgħid li fil-pakkett tal-mobile jkun hemm l-instructions u jsemmu l-potential harm, jiġifieri qed tgħid li bir-regolamenti dawn ikunu qegħdin hemmhekk.

ADRIAN ZAHRA: Jindirizzaw il-punt li ntqal li m'hawnx edukazzjoni.

Fil-manuals tal-mobiles l-edukazzjoni hemmhekk qiegħda.

Jekk aħna qegħdin ngħidu li, biex inti jkollok servizz tal-mobile, irid ikollok il-masts bl-antennae, allura fejn jidħol l-użu tal-mobile għandek l-avviżi, bħal meta tixtri pakkett sigaretti u fuqu jgħidlek li t-tipjip jista' jikkawża l-kanċer u li jagħmlulek ħsara fil-pulmun u f'partijiet oħra tal-ġisem ...

ADRIAN ZAHRA: Imma naħseb li hawnhekk l-analoġija mas-sigaretti mhijiex waħda ġustifikata!

JUSTYNE CARUANA: Mhux qed ngħid li hija ġustifikata, imma qed nagħmel biss eżempju.

Jiġifieri m'iniex qiegħda nqabbel like with like.

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Jekk jogħġobkom.

JUSTYNE CARUANA: Jiena qed nillimita ruħi għal dak l-avviż li qed jgħid is-sinjur li jkun hemm … (Interruzzjonijiet) Imma inti qabblu ma' xiex trid, u jien inqabblu ma' xiex irrid!

Jekk inti mal-mobile għandek dawn l-avviżi, fejn jidħlu l-masts x'avviżi tagħmlu?

Qed naqblu li hemm dubju, u intom stess qed tinsistu li hemm dubju!

Imma jekk hemm dubju, l-element tar-riskju kemm tagħtuh weight?

Għaliex meta intom qegħdin tiżnu r-riskju mad-dubju u mal-interessi kummerċjali tagħkom, l-interessi kummerċjali tagħkom se tagħtuhom l-aktar weight.

Rightly so, imma ma jfissirx li din hija xi ħaġa tajba.

Meta nitkellmu fuq l-edukazzjoni, jien nara li kull entità kummerċjali għandha responsabbilità soċjali, u r-responsabilità soċjali tagħkom hija daqsxejn iktar imprekattiva u kkomplikata, għaliex hemm id-dubju fuq is-saħħa tan-nies.

Jiena naf li, minn naħa tagħkom, issegwu ċerti regolamenti, jiġifieri mhux qed ngħid li ma tagħmlux dan, imma din naraha bħala s-social corporate responsibility tagħkom.

Kemm tiddedikaw enerġija, riżorsi u trained staff biex forsi lin-nies tispjegawlhom dawn l-affarijiet?

Għalija, dak narah bħala parti essenzjali mis-social corporate responsibility tagħkom, fejn għandkom l-ikbar dmir anke bħala service providers u, meta hemm dubju li dak li qegħdin tagħmlu intom u li qed taqilgħu l-flus minnu, jista' ikun kaġun ta' ħsara għas-saħħa tan-nies.

Jiena dawn li rrid inkun naf, u mhux li toqgħod tispjegali fuq l-emissions, għax jien fuq dawn għandi d-dubji.

Inti stess semmejt l-użu tal-mobiles mit-tfal, jiġifieri inti stess urejt ċerti concerns.

Lili serraħli rasi li intom dawn l-affarijiet qegħdin tagħmluhom.

THE CHAIRMAN: Nixtieq inżid kumment ma' dak li qalet l-Onor.

Fil-meeting preċedenti intom kontu għedtulna li l-ħtieġa tal-masts hi minħabba l-bżonn ta' aktar coverage u connectivity.

Mela, aktar ma jiżdiedu l-mobile phones fl-idejn, aktar jeħtieġ li jkun hemm masts.

U allura hemm distinzjoni.

INĠ.

ADRIAN ZAHRA: Kif kien jiżdied l-użu normalment.

THE CHAIRMAN: Mela kieku jien nitlob aktar responsabilizzazzjoni fl-użu, u allura nitlob kawtela minn min qed juża l-mobile phone, inkun korrett jekk ngħid li nkunu qegħdin innaqqsu mill-ġenerazzjoni ta' aktar masts u antennae?

U allura l-frekwenza li konna niftaħru biha, u fuq kemm għandna mobile phones fl-idejn – għax dan kien jitqies bħala barometru tal-kwalità tal-ħajja tagħna – illum jien qed inħares lejh bħala preokupazzjoni!

U hawnhekk nitolbok tgħidli jekk iniex korrett jew le.

Nixtieq li jien skorrett f'din il-kwestjoni, għax fejn tidħol is-saħħa tan-nies ma rridx li jkolli problemi.

INĠ.

ADRIAN ZAHRA: In-network jinbena fuq żewġ kunċetti: l-ewwel kunċett huwa l-kunċett prinċipali oriġinali li kwalunkwe operatur jibda minnu, u ċioè l-kunċett tal-coverage kullimkien.

Meta wieħed iqis li, bit-tip ta' bini li għandna hawn Malta, mhuwiex possibbli li tasal iktar minn 600 jew 700 metru radius madwar site b'coverage adegwat li tagħmel telefonata, allura wieħed faċli jasal għall-ammont ta' siti li bejn wieħed u ieħor hemm bżonn fil-pajjiż.

Kulma trid tagħmel hu li taqbad ċrieki ta' 700 metru kull wieħed, u tagħmel disposition tagħhom madwar Malta, u bejn wieħed u ieħor tasal għal somma ta' bejn 200 u 300 sit.

Mela kwalunkwe operatur se jkollu bżonn dak l-ammont.

THE CHAIRMAN: Bejn 200 u 300.

INĠ.

ADRIAN ZAHRA: Eżatt.

Dak huwa l-livell ta' coverage.

Apparti minn hekk, meta n-nies tibda tagħmel it-telefonati, browsing fuq l-Internet etc, se jkun hemm bżonn li jittieħdu l-passi biex nevitaw il-konġestjoni.

Pereżempju, inti tixtieq iċċempel u ma jirnexxilekx, għax il-frekwenza tkun pjenament okkupata.

F'dawk il-każi, aħna ma nżidux il-poles tagħna, imma nżidu t-transmitters, jiġifieri fuq l-antenna tiżdied frekwenza oħra, u l-EMF – biex inkun ċar, għax forsi nista' niġi misinterpreted – tonqos.

Ħalli nispjega ruħi.

Meta inti tikkombina żewġ frekwenzi flimkien, il-proċess ta' combination tagħhom f'livell elettroniku jwassal għall-attenwazzjoni tas-sinjal.

Li jiġri hu li s-cell jew il-mast jibda jlaħħaq inqas, imma jibda jieħu iżjed traffiku ġo fih.

Fil-fatt, jagħmel sens li jlaħħaq inqas, imma li jiġbor iktar ġo fih għax, la għandi ħafna nies qed jużaw din is-cell partikolari, jiena nista' innaqqsilha l-power tagħha u nieħu ħafna traffiku ġo fiha.

F'ċerti punti naslu f'estremità li din ma tibqax tlaħħaq, u jkollna nżidu oħra ta' power inqas, u b'hekk inkunu nistgħu nilħqu aktar nies.

Jiġifieri awtomatikament toħroġ l-issue dwar ir-raġuni li żidna l-arbli biex inlaħħqu mad-domanda u naqqasna l-power, għax il-power going forward li joriġina minn kull site partikolari jonqos in terms ta' neċessità teknika.

U dik importanti li nifhmuha.

DR RACHEL DESIRA (Senior Legal Counsel, Vodafone): Fuq l-edukazzjoni, minn naħa tagħna bħala operaturi kollha nifformaw parti mill-GSMA Association.

Fil-fatt, konna nkludejna xi punti fil-presentation li konna qassamnilkom l-aħħar darba.

U din tistgħu tarawha f'paġna 29.

Hemmhekk hemm link fejn tieħdok għal din il-website, u din il-website għandha ċerta informazzjoni li tgħin lin-nies jifhmu eżattament x'isir bir-riċerka li ssir kontinwament.

Apparti minn hekk, hemm ukoll żewġ links li jirrigwardaw Vodafone, sija link għall-website tagħna lokalment, kif ukoll għal dik ta' Vodafone Group, fejn hemmhekk hemm ċertu ammont ta' informazzjoni li tispjega lill-pubbliku affarijiet rigward l-EMF.

Ħafna drabi dawn jinkludu wkoll l-aktar reviews riċenti ta' studju li jkunu saru.

Apparti minn hekk, kull meta nirċievu xi mistoqsijiet, dejjem nipprovdu spjegazzjonijiet.

Għandna wkoll leaflets, u dwar dan jista' jikkorreġini l-kollega tiegħi.

Jiġifieri l-informazzjoni hemm qiegħda, u min ikun irid ifittex l-informazzjoni, għandna l-website li hija pubblika u aċċessibbli għal kulħadd.

(Interruzzjonijiet) F'dak il-każ, aħna xorta għandna l-customer contact numbers.

Kien hemm tlett elementi: l-element tal-edukazzjoni, l-element fejn is-servizz ġie mqabbel mas-sigaretti, u kien hemm l-element tal-business.

Se nibda mill-ewwel fuq l-aħħar element, u ċioè l-element tal-business.

Naħseb li hija nġusta li tgħid li l-main concern tal-operatur – u hawnhekk hawn tlett operaturi – huwa l-business!

Il-business huwa importanti, imma mingħajr il-konsumatur il-business mhu xejn.

Trid tarah ukoll mil-lat legali.

Taħsbu li l-operaturi m'għandhomx legal teams barra li jevalwaw ir-riskji?

Parti mir-riskji hi li tara li l-konsumatur, jekk qed tagħtih servizz, dak is-servizz huwa fin-norma, għax inkella bħala operaturi we're liable.

U dwar dan żgur li inti tgħallimni Onor. Caruana, għax inti avukata wkoll.

JUSTYNE CARUANA: Filwaqt li, barra minn Malta, n-nies huma iktar konxji mil-legal rights tagħhom, hawn Malta għandna ċerta injoranza fejn jidħlu d-drittijiet tagħna.

IS-SUR IAN GAUCI: Fuq ir-rapport li semma ċ-Chairman, m'inix qed ngħid li qegħdin tajjeb, għax hemm żvilupp xi jsir.

Jien se ngħidilkom essenzjalment x'inhu business.

Li kieku aħna nsegwu kif qegħdin tgħidu intom, u ninsew ir-regolamenti li hemm – jiġifieri li aħna għandu jkollna a nation-wide coverage; li peress li l-frekwenza hija a scarce resource, tutilizzaha bl-aħjar mod possibbli għax il-gvern jagħtihielek; u li jkolli quality of service – naraw il-business interest tagħna – li kull operatur jaraha u, kif jiftiehmu l-operaturi kollha, li it's anti-competitive għax tiġi collusion – mela allura l-Buskett m'għandux għalfejn ikolli reception!

Aħna bħala operaturi nikkonċentraw fejn għandek heavy traffic, għax inti, at the end of the day, hemmhekk minn fejn se taqla' l-flus, u mhux kemm ikollok mobiles u kemm ikollok subscribers.

Jiġifieri l-operatur jieħu r-revenue u jara fejn qiegħda l-attività.

Jekk teħodha mil-lat ta' business paradigm, ibqa' ċert li ħadd m'għandu fl-interess tiegħu li jkopri lill-Malta u l-Għawdex kollha.

Jekk narawha mil-lat ta' business, imbilli jkolli anzjana li tagħmel telefonata darba fix-xahar, għandi għalfejn inkopri site in place "X" minħabba fiha?!

Imma aħna obbligati mil-lat ta' LGA, u we have a social corporate responsibility as well, għax is-servizz għandu jkun available għal kulħadd, u għandu jkun affordable għal kulħadd.

Il-mobile m'għadux lussu, imma sar bżonn illum.

U allura din irridu narawha minn dik il-perspettiva wkoll.

Mela dik mil-lat tal-business.

Jien ma naqbilx miegħek, imma xorta nirrispetta l-opinjoni tiegħek.

Jiena ngħidlek li kieku l-operaturi jaraw il-business per se u ma jkunux regolati, nista' nassigurak li l-ebda wieħed mill-operaturi hawnhekk ma jkollu a nation-wide coverage.

Biss, dik mil-lat ta' x'naħsbu aħna bħala operaturi, u dik hija mil-lat ta' business.

Issa se nħalli l-education għall-aħħar, u se mmur għall-comparison li għamilt bejn is-servizz u s-sigaretti.

Lanqas irrid inqabbilha mal-kafè.

U se ngħidlek x'jgħid l-IARC.

Se nagħmilha sempliċi biex jifhimni kulħadd.

Hekk kif inkun nieżel it-taraġ, hemm il-possibilità li niżloq u nikser saqajja.

Jew inkella, hekk kif inkun qiegħed fit-triq, hemm il-possibilità li ttajjarni karozza.

(Interruzzjonijiet) Se nabbinaha mal-affarijiet legali.

Mela inti għedtli li fuq il-pakkett tas-sigaretti, issib l-avviż kontra t-tipjip.

Issa s-sigaretti għandhom klassifikazzjoni differenti.

Rigward il-kafè, nista' ngħidlek li aħna regolati, filwaqt li l-kafè mhuwiex to a certain extent.

Fejn aħna regolati?

Aħna regolati sija mil-lat ta' base stations li nużaw, għax il-base stations tagħna, kemm ilna li dħalna fl-Unjoni Ewropea, anke mil-lat ta' product liability – għax għamilt aċċenn għaliha li qiegħda fil-liġi tagħna – hemm it-Terminal Equipment Directive li qiegħda fil-liġi, tapplika l-ICNIRP levels li, jekk se nixtri any type of equipment, it has to be within those laws and CE approved.

Dak mil-lat ta' terminal equipment.

CARMELO ABELA: Qabel dħalna fl-EU ma kontux tagħmluhom?

IS-SUR IAN GAUCI: Qabel dħalna fl-EU, kien hemm il-parametri xorta waħda, biss id-direttivi ma kienux directly applicable, għax dawn saru applikabbli meta dħalna fl-EU.

CARMELO ABELA: Jiġifieri ma kontux tagħmluhom?

Bħalissa hija sanċita fil-liġi, u għandek il-liġi.

CARMELO ABELA: Imma meta ma kenitx fil-liġi, ma kenitx issir?

IS-SUR IAN GAUCI: Jien ma nafx x'kienu jagħmlu, imma qed ngħidlek issa x'hemm fil-liġi.

Id-direttiva ilha mill-1999!

CARMELO ABELA: U intom kontu diġa' toperaw fl-2004!

IS-SUR IAN GAUCI: Aħna qabel għamilna l-proċess to align the legislation – u intom suppost tafu bħala Parlament – ħalli nġibuha konformi mad-direttivi tal-EU, u wara, kif ġiet konformi, dħalna fl-EU.

Issa ħalli nsegwi l-ħsieb għax inkella ninsa x'kont qed ngħid.

Dak mil-lat ta' product liability, li qiegħda fil-liġi.

L-ICNIRP – li intom qed tgħidu huwa skadut – qiegħed mil-lat ta' product liability u mil-lat ta' SR levels japplika għall-mobiles.

Jiġifieri anke l-mobiles, li huma terminal equipment, aħna qabel ma nittestjawhom man-network tagħna, naraw li huma CE approved.

Dawk qegħdin fl-RTT Directive.

(Interruzzjonijiet) Dik mil-lat ta' direttiva.

Għandna wkoll l-Occupational Health & Safety, li hija fil-Physical Agents Directive, u li tagħmel riferenza għall-ICNIRP.

Għedna wkoll li l-ICNIRP ġejja mill-Amsterdam Treaty.

Jiġifieri, as such, urejnikom kif bħala operaturi … Dwar din intom ridtu garanzija, u jien ġimagħtejn ilu tajthielkom il-garanzija, u I can vouch li they are compliant with the law 100%!

Jiġifieri hemm qafas regolamentarju minn kull lat, u aħna qegħdin nottemporaw ruħna miegħu.

Minn dak il-lat, aħna naħdmu hand in hand mal-awtoritajiet, u m'għandix aktar xi nżid fuqha.

Mil-lat ta' edukazzjoni, jkolli naqbel miegħek, u għalhekk ħallejtha għall-aħħar.

Ma nistgħux niġu hawnhekk nopponu biss u ma niddiskutux l-affarijiet b'mod loġiku u raġjonevoli!

Inkella għalxejn ġejna hawnhekk, u lanqas ma rridu niddieħku bin-nies!

Naqbel ma' dan, biss hemm ċerti premessi.

Is-sitwazzjoni trid tiġi tackled b'mod intelliġenti, għax it is a very complex subject.

Jekk huwa mobile usage, ngħidu li huwa mobile usage, u jekk huwa mast, ngħidu li huwa mast.

Mela le, nagħmluha!

Aħna wkoll fil-bidu għamilna educational campaign.

Kellna n-Nortel Network – semmejtha l-aħħar darba wkoll – li kienet l-ewwel network li għamlet Malta.

(Interruzzjonijiet) Naħseb li qed inkun very candid.

Ħalli nerġa' infakkrek.

Fl-2007, meta kien hemm il-kummenti fuq ir-Reese Report, l-MEPs stess qalu li – mhux se noqgħod nerġa' nirrepeti dak li għedna qabel – hemm bżonn li jkun hemm dik l-informazzjoni.

Naħseb li ħadd mill-operaturi hawnhekk ma qal li m'hemmx bżonnha, imma ma nistgħux nagħmluha waħedna.

U għandu jkun parti minn proċess li, jekk jistednuna, aħna nkunu parti minnu.

Biss aktar minn hekk, ma nistax ngħidilkom.

CARMELO ABELA: Min qed tistenna li jistedinkom?

IS-SUR IAN GAUCI: Jien se nirrispondik mod ieħor.

IS-SUR STEFAN BFIRRA: Onor. Abela, intom stedintuna hawnhekk, u aħna ġejna.

Issa jekk terġgħu tistednuna, nerġgħu niġu!

CARMELO ABELA: Hemm xi awtorità li tixtiequ li tistedinkom biex tissieħbu f'dan it-tip ta' ...?

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Mhux awtorità waħda, imma dan huwa proċess li jridu jiġu nvoluti fih ħafna entitajiet differenti.

JUSTYNE CARUANA: Intom qegħdin hawnhekk mhux biex noqogħdu nagħmlu l-battibekki bejnietna, imma biex minn din il-laqgħa noħorġu ċerti affarijiet pożittivi.

From your expert side, x'nistgħu nagħmlu biex negħlbu din il-problema?

Jekk il-problema hija ta' perċezzjoni, u li allura rridu nispjegaw lin-nies kif taħdem in-network u affarijiet bħal dawn, allura nistgħu nagħmlu hekk.

Imma jekk se nitilqu bil-premessa li dawn il-mobiles verament huma xi ħaġa tal-biża' għax jistgħu jikkawżaw il-marda tal-kanċer jew tal-leukemia …

THE CHAIRMAN: Waħda mill-issues tista' tkun reasonable usage għaliex hemm il-possibilità tal-health risk, u allura wieħed jitlob li jkun hemm reasonable usage tal-mobile phone.

Jiena rajt daqsxejn l-Annual Report & Financial Statements tal-MCA u, għalkemm tista' tkun xi ħaġa li tifraħ biha meta tara li l-call minutes and SMSs qegħdin jiżdiedu, illum nippreokkupa ruħi meta nara dan.

Jekk xi darba din naraha nieżla ma ngħidx li għandna l-livell tal-għajxien tagħna qed jonqos, imma ngħid li qed ikollna aktar għarfien dwar kif nagħmlu l-aħjar użu mill-mobile phones.

Jekk għandek ir-raġel qiegħed fis-sular t'isfel u inti qiegħda fuq, aqbad u għajjatlu u mhux iċċempillu bil-mobile.

Jiġifieri nagħmlu reasonable usage tal-mobile.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Nista' nibda b'suġġeriment daqxejn leġġer.

Waqt din il-laqgħa, ma stajtx ma nindunax li intom il-ħin kollu tużaw il-mobile, u allura forsi tistgħu tużawh inqas ukoll.

THE CHAIRMAN: Hekk hu.

Aħna nagħmlu kampanja elettorali mingħajr mobile phones!

Jien se nagħmel reasonable usage.

Issa se nisimgħu l-aħħar kumment tal-Onor.

Anthony Zammit, u mbagħad wara ngħaddu għas-session mill-awtoritajiet.

ANTHONY ZAMMIT: Meta niġi biex nagħti pillola lil pazjenta tiegħi, rrid nispjegalha l-possible side effects li jista' ikollha.

L-ewwel se nara jekk il-pillola hijiex adegwata għall-pazjenta, u nara jekk din għandhiex xi mard jew affarijiet oħra.

Imbagħad wara rrid nispjegalha l-possible side effects.

Issa, s-side effects mhumiex biss għall-pazjenta.

Ejja mmorru għal xi ħaġa oħra u nħarsu lejn l-isotopye ablation treatment tat-thyroid carcinoma.

Sfortunatament, il-kanċer tat-thyroid ilu hawn Malta, u nafu li dan għandu x'jaqsam mar-radio activities, etc. Imma, wara li nopera l-pazjenta, jekk nagħmlilha total thyroidectomy, ikollha bżonn ablation treatment biex, jekk ikun fadal xi ftit taċ-ċelloli mad-dawra, neqridhom ukoll.

Dan l-ablation treatment għandu s-side effects tiegħu kemm fuq il-persuna li tkun qed tirċievi tali trattament, u anke għan-nies li jkunu madwar dik il-persuna.

Tant hu hekk li dan it-treatment għandu jsir taħt ċerti kondizzjonijiet, fejn il-pazjenta trid tiddaħħal f'area speċjalizzata, ma jkollha kuntatt ma' ħadd b'mod dirett f'dawk it-tlett ijiem, u anke l-eskrementi tagħha jinġabru u jintefgħu ġo cesspit u nagħlquha.

Wara li toħroġ il-pazjenta mit-trattament, ngħidilha li for the next two weeks don't come close to any pregnant ladies, u ngħidilha biex toqgħod attenta minn tfal żgħar.

Issa ħalliha li ma jagħmluhiex!

Anke fejn jidħlu radio therapy machines, kellna problemi u din għedtha fil-Parlament.

Mela jien qed nagħtik xi ħaġa li inti għandek bżonnha, imma din tista' tagħmillek id-deni, u allura rrid ninformak fuqha, għax hija r-responsabilità tiegħi li nagħmel hekk.

Barra minn hekk, jekk din tkun għadha żgħira – qabel konna ngħidulhom biex ma jkollhomx aktar tfal – ngħidilha biex f'dawn it-tlieta sa ħames snin ma tinqabadx tqila.

Illum għandna magħna d-Direttur Ġenerali tal-Health, u hija r-responsabilità tiegħu li jara li tiġi salvagwardata s-saħħa tal-pubbliku ta' madwar din il-persuna, fejn irid jispjega lilha u lill-oħrajn li qegħdin mad-dawra tagħha.

Anke meta toħroġ pillola ġdida fis-suq, jekk toħroġ mill-Ewropa, biex tkun tista' tinbiegħ fl-Istati Uniti trid tgħaddi mill-Federal Drugs Authority.

Fil-fatt, dawn jerġgħu jittestjawha huma, avolja din il-pillola tkun diġa' qiegħda tinbiegħ fl-Ewropa, u viċi versa.

U aħna, bħala tobba, ġieli nirċievu rapporti fejn jgħidulek li dik il-pillola ma tistax tużaha, jew inkella trid toqgħod attent meta tużaha.

Eżempju ta' dan kienu dawk it-tablets minħabba d-dardir fil-pregnancy, fejn min kien jeħodhom spiċċaw bi tfal immankati.

Issa tiġix tgħidli li jiena noqgħod fuq testijiet li jsiru barra because you are also a service provider.

Anzi intom, bħala service providers, għandkom ir-responsabilità li tagħmlu r-research, and remember that we are a small country.

Din l-istess bħal tad-diabete.

Aħna nintużaw – u nispera li nkomplu nintużaw – minħabba r-research fid-diabete, għax minn hawnhekk għad toħroġ ħafna informazzjoni fuq id-diabete!

Għaliex qed ngħid dan?

Għax aħna komunità żgħira u tista' tlaħħaq ma' kulħadd.

Nerġa' ngħid li it is your responsibility.

U naħseb li taqblu miegħi dwar dan.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Li l-operaturi għandhom ir-responsabilità tagħhom naqblu perfettament.

Fil-fatt, ipprovajna nispjegaw f'żewġ sessions li, kemm jista' ikun, nipprovaw inkunu responsabbli.

Issa għandi diffikultà mal-analoġija tal-pillola, għax il-pillola hija xi ħaġa totalment differenti.

Ħalli naqbdu analoġija ma' affarijiet li żgur se taqblu magħhom, u dawn huma l-istess affarijiet li semma il-Kunsill tal-Ewropa fir-Riżoluzzjoni.

Is-sigaretti qabel kienu jgħidulhom li jistgħu jpejpu kemm iridu.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Dak kien fil-Ħamsinijiet, meta x-xjenza kienet għadha primittiva!

ANTHONY ZAMMIT: Imma mbagħad saret iktar riċerka.

U nista' ngħidlek li min għandu l-ulcerative colitis, jgħidulu biex ipejjep għax he will improve.

THE CHAIRMAN: Mela ħalli ngħaddu għall-aħħar mistoqsija mingħand l-Onor.

Michael Gonzi, u mbagħad, kif ikollna risposta, nitlob lil Dr. Ray Busuttil u lis-Sur Charles Bonnici min-naħa tas-Superintendence of Public Health.

MICHAEL GONZI: Jekk ikollkom antenna ftit 'il bogħod mid-djar tagħkom, issibuha ta' problema?

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Jiddispjaċini li ma ġibtx ritratt miegħi.

Mill-uffiċċju tiegħi, tistgħu taraw antenna enormi fejn qiegħed il-GO.

THE CHAIRMAN: Imma kif qalulna rappeżentanti oħra li min ikollu l-antenna fuqu…

IS-SUR STEFAN BRIFFA: F'dak il-każ, għandi problema d-dar għax żewġ bibien 'il bogħod mid-dar tiegħi – jekk tridu, nibagħtilkom r-ritratt tagħha – hemm antenna, u jien tfal żgħar għandi!

JUSTYNE CARUANA: Imma mhux fuq id-dar tiegħek ...

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Fuq id-dar tiegħi kieku naqla' il-flus, u nkun safe minn kif għedna hawnhekk.

Kif intqal, suppost li l-periklu qiegħed għalija, imma ninsab konvint li I'm not a prime target għal dak it-tip ta' periklu.

U allura m'għandi assolutament l-ebda problema b'din l-antenna li qiegħda żewġ bibien 'l bogħod minni.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Issa nistieden liż-żewġ rappreżentanti min-naħa tas-Saħħa.

L-ewwel nett, nirringrazzjakom talli lqajtu l-istedina tagħna.

U naħseb li segwejtu l-każ tagħna, u għalhekk m'għandix għalfejn nagħmel xi introduzzjoni tas-suġġett diskuss.

Din hija t-tieni laqgħa tagħna fuq dan is-suġġett.

Issa intom, bħala Awtorità tas-Saħħa, x'inhi l-opinjoni tagħkom fuq il-preokkupazzjonijiet tagħna?

Meta niġu biex nitkellmu fuq il-precautionary measures, kif nistgħu nagħmlu iktar milli qegħdin nagħmlu?

L-evidenza turina li hemm possibilità ta' riskju ta' health hazard, u hemm possibilità serja.

Jien nirrikonoxxi l-evidenza li taw sħabna mill-element kummerċjali, u nemmen li huma forsi ma jistgħux jagħmlu iktar milli qegħdin jagħmlu għaliex, fl-aħħar mill-aħħar, l-esiġenzi tagħhom huma dawk li jottemporaw ruħhom mar-regolamentazzjoni eżistenti.

Fl-ewwel laqgħa li kellna, nnotajt li meta bdejna nitkellmu u nistaqsu lill-mistiedna li kellna quddiemna, għall-ħafna mill-mistoqsijiet li sarulhom bdew iweġbuna li huma inġiniera u mhux tobba!

Għaldaqstant illum ma nixtieqx nisma' mingħand it-tobba li huma mhumiex inġiniera, u allura ma jifhmux x'jista' ikun dak il-livell.

Dan il-kumment għaddejnih meta konna qegħdin nitkellmu mar-rappreżentanti tal-MCA.

Xi kultant naraw li hemm diversi responsabbiltajiet li, f'xi ħin jew ieħor, dawn jaqgħu between two stools.

U kważi kważi, kieku kelli nitlob emenda fl-MCA, kont nitlob immedjatament li, bil-liġi, l-MCA trid tkun komposta minn nies mill-Awtorità tas-Saħħa u mill-awtoritajiet l-oħra konċernati.

B'hekk, il-konsultazzjoni ma ssirx b'mod volontarju imma tkun a must, għax tkun fil-liġi.

Nerġa' ngħid li, fl-opinjoni tiegħi, hemm ħafna responsabilità imferrxa, u li xi kultant mhux kulħadd ikun jista' jerfa' l-istess piż.

DR RAY BUSUTTIL (Director General – Superintendence of Public Health): Forsi jkun aħjar jekk nibda mill-aħħar punt li qajjimt.

Nista' nassigurak li jsir xogħol mill-qrib ħafna bejna u bejn l-MCA.

Fil-fatt, kwalunkwe riżultat li jkollhom l-MCA u li fuqu jkollhom xi diffikultà, jiġu għandna, waqt li kwalunkwe complaint, problema jew whatever li jkollna aħna, tmur għand l-MCA.

Jiġifieri dejjem issir dik il-konsultazzjoni u bejnietna hemm koperazzjoni assoluta.

Minn dak li smajt waqt id-diskussjoni, naħseb li jkun tajjeb li niċċaraw daqsxejn x'inhi din il-kwestjoni tal-possible risk u l-classification tal-IARC.

Irridu ngħidu li l-IARC ikklassifikat l-electromagnetic radiation bħala possibbli li tikkawża l-kanċer fl-inqas livell ta' klassifikazzjonijiet li hemm, jiġifieri f'level 2B.

Qed ngħid hekk għaliex hemm riċerka li turi li ċerti dożi ta' radjazzjoni – biex insejħilha hekk – jistgħu jikkawżaw żieda fit-temperatura tal-ġisem, speċjalment fil-moħħ.

Hemm riċerka wkoll li turi li żieda fit-temperatura fil-moħħ tista' twassal għal żieda f'ċertu tipi ta' cancers tal-moħħ, primarjament il-Glioma u l-Acoustic Neuroma.

Biss s'issa m'hemm l-ebda evidenza li turi li r-radjazzjoni tikkawża żieda f'dawn il-cancers, jiġifieri hemm il-link, but there is no evidence, u għalhekk qiegħed fit-2B.

THE CHAIRMAN: Allura fi kliem ieħor, nistgħu ngħidu li hemm il-possibilità?

DR RAY BUSUTTIL: Hemm link bejn A u B, hemm link bejn B u C, imma m'hemm l-ebda link stabbilit s'issa bejn l-A u s-C.

Fil-qasam mediku, ma tistax tgħid li għax A causes B u għax B causes C, mela allura A causes C. Dik ma tistax tagħmilha fil-mediċina.

THE CHAIRMAN: Imma jien nista' nissostitwixxi l-kelma "link" li qed tuża inti mal-kelma "possibilità"?

Hemm evidenza f'ċertu riċerka li turi li r-radjazzjoni tikkawża żieda fit-temperatura.

Hemm riċerka li turi wkoll li din iż-żieda fit-temperatura tista' iżżid ir-riskju tal-cancer, imma b'dik biss ma tistax tikkonkludi minnha li ż-żieda fir-radjazzjoni, jew b'doża ta' radjazzjoni, tikkawża l-cancer.

Evidenza mir-riċerka li saret ta' link diretta għad m'hemmx, u allura l-IARC għamlet dik il-possibility – u hawnhekk jidħol il-precautionary principle – għax la A causes B, u B causes C, jista' jagħti l-każ li A causes C. B'hekk tieħu l-prekawzjoni just in case A causes C. Fl-opinjoni tiegħi, importanti li wieħed jispjegaha din.

Importanti wkoll li wieħed jispjega li l-fatt li doża "X" ta' radjazzjoni tagħmel xi ħaġa, ma jfissirx li doża "X"–1 tagħmel xi ħaġa –1 jew "X"+1 tagħmel xi ħaġa +1.

Jiġifieri ma jfissirx li għax doża qawwija hemm evidenza li ssaħħan il-moħħ, allura doża inqas baxxa se ssaħħan il-moħħ naqra inqas.

Għalhekk irridu noqogħdu attenti kif nirrelataw ir-riċerka li saret fuq il-mobile phones u r-riċerka li saret fuq il-base stations, għaliex l-emissions mill-mobile phones u l-emissions mill-base stations huma totalment differenti.

Fil-fatt, fil-mobile phones hija ferm iktar għolja milli mill-base stations.

U allura, jekk hemm riċerka ta' xi ħaġa mill-mobile phones, ma tistax tgħid li la din hija għolja fil-mobile phones u tagħmel hekk, allura għax hawn inqas baxxa fihom bilfors li tagħmel hekk!

Dik ir-riċerka ma teżistix.

Irridu niftakru li bħala sorsi – kif diġa' issemma diversi drabi – ta' electromagnetic radiation fl-ambjent hawn diversi.

Fil-fatt, jekk wieħed joqgħod id-dar għandu l-mobile phone, għandu l-antenna tiegħu jew tal-ġirien, imbagħad għandu t-television, il-microwave, ir-router u l-cordless phone.

Dawk kollha għandhom l-emissions tagħhom.

Il-microwave għandu emissions daqs il-mobile phone.

Jekk ir-router tal-wi-fi toqgħod ħdejh, għandu emissions iktar milli jkollok mill-base station jekk tkun 'il bogħod, għax jekk toqgħod ħdejha mod ieħor.

Jiġifieri l-livelli ta' radjazzjoni fl-ambjent huma tali li xi kultant huwa diffiċli biex tidentifika jekk hux dik li qed tikkawża r-radjazzjoni jew l-oħra.

Imma, pereżempju, fuq ċerti affarijiet, the history is long, għax it-televisions u r-radios, li kollha għandhom l-emissions, ilhom magħna madwar 60 sena, u m'hemm l-ebda evidenza ta' żieda f'xi mard jew ieħor fil-pubbliku kkawżat minnhom.

Il-pożizzjoni tagħna bħala Sanità ma nistgħux inkunu emottivi, u lanqas nistgħu ngħidu "forsi", "kif" u "come".

Il-pożizzjoni tiegħek bilfors trid tibbażaha fuq l-evidenza xjentifika.

Inti trid solid evidence, u l-pożizzjoni tagħna kienet ibbażata, u tibqa' ibbażata, fuq il-pożizzjoni li tieħu l-WHO fil-Fact Sheets tagħha.

Dawn il-Fact Sheets hemm biċċiet minnhom li għadda ż-żmien minn fuqhom, imma xorta waħda għadhom validi, għax kieku kienu jiġu replaced.

Li kieku l-fatti li qed tgħid il-WHO m'għadhomx kif kienu, allura kienu jinbidlu u ssir Fact Sheet ġdida.

Hemm Fact Sheets 193, 296 u 304 u, jekk tridu, ngħaddulkom kopji tagħhom aktar 'il quddiem.

Hemm ir-rakkomandazzjonijiet li għamel il-Kunsill tal-Unjoni Ewropea fl-1999 li għadhom validi u viġenti sal-lum.

Hemm l-iStewart's Report li kien sar għall-Gvern Ingliż fl-2000.

F'dan ir-rapport, kien ta pariri lill-Gvern Ingliż fuq il-kwestjoni tal-EMFs, tal-antennas, eċċ, u mbagħad hemm rapport li ħareġ f'April ta' din is-sena mill-Advisory Group fuq in-non-ionizing radiation, li kien inkarigat minnu l-Health Protection Agency tal-Ingilterra.

Naħseb li dan huwa l-akbar studju li sar għaliex irrevedew 'il fuq minn 1,000 riċerka li kienu saru f'dan il-qasam, u indirizzaw diversi aspetti tal-EMF.

Jekk wieħed jara l-Fact Sheet 193 tal-WHO li kienet ħarġet fl-2011, jiġifieri fuq l-EMF u l-Public Health, wieħed jista' jikkonkludi li, wara 20 sena ta' użu ta' mobile phones, m'hemmx evidenza diretta ta' adverse health effects ta' mard jew effetti fuq is-saħħa li ġew stabbiliti b'mod dirett mal-użu tal-mobile phones.

U m'hemm l-ebda evidenza li hemm xi impatt fuq is-saħħa tal-individwu f'livelli ta' radjazzjoni li ma jikkawżawx żieda fis-sħana tal-ġisem.

Mela ġie stabbilit, u għedna, li r-radjazzjoni tista' iżżid it-temperatura tal-ġisem b'mod minimu.

Fejn dan ma jseħħx, minkejja l-exposure għar-radiation, m'hemm l-ebda effett, jew m'hemm l-ebda indikazzjoni ta' effett fuq is-saħħa.

M'hemm l-ebda evidenza – u hawn qed ngħid għall-A, B u s-C – ta' żieda fl-inċidenza ta' Meningioma jew ta' Glioma wara iktar minn għaxar snin esperjenza fl-użu tal-mobile phone.

U hawnhekk irridu ngħidu li l-population base li qiegħda tagħmel il-monitoring mhijiex popolazzjoni ta' 300,000 li għandna f'pajjiżna, imma qed tuża numru ta' nies li jużaw il-mobile phones across the globe, li hija għolja ħafna.

U r-reġistrazzjoni ta' cancers bħall-Meningioma u l-Glioma hija xi ħaġa li ssir fil-pajjiżi kollha, jiġifieri mhijiex statistika direttament allaċjata ma' din ir-riċerka.

Fil-fatt, din hija statistika li nżommu u li ilna nżommu snin twal, anke minn qabel ma ġew fl-eżistenza l-mobile phones.

Għalhekk, jekk ikun hemm xi żieda fl-inċidenza ta' dan il-mard, wieħed jidentifikaha u jinnotaha b'mod pjuttost globali.

CARMELO ABELA: Jiġifieri dak li qed tgħid inti huwa bbażat fuq studju internazzjonali u mhux lokali?

DR RAY BUSUTTIL: Iva, kollox internazzjonali.

Fuq studju lokali – u hawnhekk ma naqbilx mal-Onor.

Zammit – f'dawn iċ-ċirkostanzi, meta għandek ir-riskju daqshekk żgħir, għandek bżonn ta' popolazzjonijiet kbar.

Jiġifieri f'Malta forsi nidentifikaw xi ħaġa, imma mbagħad trid tikkorelataha ma' popolazzjonijiet kbar.

CARMELO ABELA: Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq studji internazzjonali, u jidher li ma sarux studji lokalment.

DR RAY BUSUTTIL: Fuq dan it-tip ta' studji, żgur li le.

CARMELO ABELA: Pereżempju, bħala Dipartiment tas-Saħħa, jekk ikun hemm żieda f'ċertu tip ta' mard, jiġu analizzati għalfejn kien hemm żieda fihom?

Ħalli forsi ma naslux għall-kawża diretta mija fil-mija, imma jekk hemm żieda fit-tip ta' kanċer ...

DR RAY BUSUTTIL: Ma kellna l-ebda żieda f'dak it-tip ta' kanċer.

CARMELO ABELA: Pereżempju, ma kellniex żieda ta' leukemia fit-tfal?

DR RAY BUSUTTIL: Imma mbagħad hawnhekk, dwar il-leukemia fit-tfal, hawn evidenza oħra wkoll.

Il-leukemia fit-tfal hija multi-factorial origin, and you cannot link it to one particular cause, għax hemm diversi raġunijiet għalfejn it-tfal jistgħu jiżviluppaw il-leukemia.

Jekk kien hemm xi żieda żgħira … Imma naħseb li aħjar ma nirrispondix minn hemm, imma nirrispondi minn hawn.

CARMELO ABELA: Jiġifieri, jekk tul numru ta' snin id-Dipartiment tas-Saħħa forsi osserva ċerta żieda f'ċertu tip ta' mard, bħala d-dipartiment konċernat, jgħid x'tista' tkun il-kawża għal dan?

Isir dan it-tip ta' studju jew le?

Aħna l-istatistika ma niġbruhiex biex ikollna ċ-ċifri, imma niġbruha biex nanalizzawha.

Imma meta wieħed jinterpreta l-istatistika, jrid jikkonsidra n-numri li wieħed ikun qiegħed jitkellem fuqhom.

Mod li jkollok 250 mewt mill-mard tal-qalb, u s-sena ta' wara jkollok 260 jew 270, u allura forsi dik id-differenza tkun waħda sinifikanti.

Imma meta jkollok numri żgħar, ta' sitta jew sebgħa, il-fatt li f'sena minnhom żdiedu tnejn jista' jagħti l-każ li s-sena ta' wara jonqsu tnejn, u allura ma tistax tgħid kemm kellna suċċess, għax in-numri li jvarjaw ikunu żgħar ħafna.

Għaldaqstant, ikollok bżonn a very long period of time biex tara li jkun hemm trend.

CARMELO ABELA: Il-fatt li aħna popolazzjoni ta' erba' mitt elf, u li żgur li qatt mhu se nsiru erba' mitt miljun, allura ma ninkwetaw fuq xejn hawn Malta!

DR RAY BUSUTTIL: Għalhekk f'ċertu aspetti epidemjoloġiċi rridu noqogħdu fuq studji li jsiru fuq popolazzjonijiet ferm ikbar.

Biex nerġa' ndur għall-mobiles, dawn huma l-istess bħal dawk li jużaw fl-Ingilterra, fi Franza, fil-Ġermanja u fl-Istati Uniti.

U jekk dawn il-pajjiżi f'numri kbar qed jaraw żieda, aħna f'Malta, forsi minħabba n-numri żgħar tagħna, dik iż-żieda ma narawhiex.

Madankollu xorta noqogħdu fuq dik iż-żieda, u nieħdu l-passi li hemm bżonn jittieħdu.

THE CHAIRMAN: Imma kif qal l-Onor.

Abela, allura aħna qegħdin f'ċirkostanza li kważi minħabba n-numri żgħar tagħna qatt m'aħna se ninkwetaw fuq xejn!

Hawnhekk ma naqbilx miegħek.

THE CHAIRMAN: Mela nitolbok biex tiċċara ruħek aħjar.

L-Onor.

MICHAEL GONZI: Jiġifieri din l-assoċjazzjoni qiegħda bejn il-Glioma u l-Acoustic Neuromas?

MICHAEL GONZI: Imma fuq affarijiet ta' mard ieħor …

DR RAY BUSUTTIL: Għandi aktar xi ngħid, u dawn kollha se nindirizzahom, għaliex fuqhom hemm l-evidenza kollha.

MICHAEL GONZI: Allura fuq dawn l-ispecific tumors, it-trend f'dawn l-aħħar 20, 30 sena żdiedet f'pajjiżna?

Din baqgħet l-istess, u anke f'pajjiżi oħra baqgħet l-istess.

MICHAEL GONZI: U jekk ma żdiditx, lanqas ma kien hemm varjazzjoni?

Pereżempju, ngħidu li fil-Mellieħa kelli tnejn jew tlieta.

MICHAEL GONZI: Ħalli nara d-density tal-population.

DR RAY BUSUTTIL: Kollox sew, imma jekk se tipprova tispezzetta l-ħames Gliomas li jkollok f'sena biex tara jekk kienux fil-Mellieħa, jew f'Marsaxlokk, jew inkella f'Raħal Ġdid, se terġa' iċċekken iċ-ċifri li jkollok, u allura d-differenzi aktar u aktar se jkun diffiċli biex tanalizzahom.

Hawnhekk nagħmel riferenza għall-mistoqsija tal-Onor.

Vassallo, għax li kieku noqogħdu biss fuq iċ-ċifri li niġbru minn Malta, minħabba li f'Malta se ddum ħafna biex tara xi tibdil, allura nispiċċaw li qatt ma nagħmlu xejn.

U għalhekk ma noqogħdux fuq iċ-ċifri ta' Malta, imma nieħdu ċ-ċifri internazzjonali, ħalli b'hekk naraw x'inhuma t-trends f'pajjiżi oħra.

U jekk it-trends f'pajjiżi oħra juru xejra differenti, m'hemm l-ebda raġuni għaliex f'Malta dik ix-xejra ma tkunx qiegħda teżisti wkoll.

Biss, miċ-ċifri tagħna, ma nistgħux nindunaw biha, għax għandna numri żgħar ħafna.

Aħna nimplimentaw dak li qed isir fuq ir-riċerka barra għaliex ir-riċerka f'Malta jew ma tistax tiġborha, jew inkella biex tiġborha se ddum ferm iżjed milli jdumu pajjiżi oħra li għandhom numri ferm akbar.

Dan huwa l-mod ta' kif noperaw.

Jekk nerġa' immur għal Fact Sheet 193, naraw li din terġa' issemmi l-link tal-possible carcinogenic effect tal-IARC classification, u li hemm l-iżvilupp tal-exposure guidelines li llum saru diġà on the basis tar-rescue, jiġifieri dawk l-exposure guidelines li qegħdin nimxu magħhom.

Primarjament, Fact Sheet 296 titkellem fuq l-electromagnetic hypersensitivity.

Dan huwa syndrome li għandu a variety of non-specific symptoms, fejn min ibati minn dan il-grupp ta' sintomi jattribwihom għall-electromagnetic forces.

Dawn is-sintomi, from a medical perspective view, ma jifformaw l-ebda parti minn xi syndrome li wieħed jaf biha.

Saru ħafna studji fuqha.

Saru wkoll controlled double blind trials li huwa, biex ngħid hekk, the top type of research li wieħed jista' jagħmel.

These double blind studies had shown no co-relation between symptoms and EMF exposure, jiġifieri m'aħniex qed ngħidu li dawn in-nies qed jivvintawhom is-sintomi.

Is-sintomi huma reali, ivarjaw ħafna kemm fil-kwalità kif ukoll fis-severità tagħhom, imma m'hemm l-ebda bażi xjentifika li wieħed jista' jassoċjahom mal-electromagnetic forces.

Rigward il-base stations, naraw li f'Fact Sheet 304 qed jgħidu li l-exposure hija ta' bejn .002 u 2% tal-guidelines li ġew stabbiliti.

U allura qegħdin noperaw f'livell ta' exposure ferm inqas – hawnhekk mhux għal Malta qed nitkellem, imma fuq bażi internazzjonali – mill-guidelines li ġew stabbiliti.

MICHAEL GONZI: Naħseb li dan il-punt qbadnih ukoll id-darba l-oħra.

Meta inti għandek a cut-off, jiġifieri 2% ta' xi ħaġa, jekk taqbeż dik ix-xi ħaġa x'jiġri?

Għadek tqabbel mat-temperatura?

DR RAY BUSUTTIL: Mill-evidenza ġenerali, mhux biss it-temperatura imma, from all the evidence in the literature, ġew stabbiliti mill-esperti – jien m'inix espert f'dan il-qasam, u dan ikunu grupp ta' esperti kemm inġiniera kif ukoll mediċi, riċerkaturi, eċċ. – guidelines sabiex il-pubbliku ma jiġix espost għal livelli aktar għoljin minn dak determinat.

Mill-evidenza li ġabru huma, sa dak il-livell m'hemm l-ebda evidenza li hemm effetti fuq is-saħħa.

Issa, jekk taqbżu, jista' ikun hemm xi sintomi.

MICHAEL GONZI: Xi jkunu dawn?

DR RAY BUSUTTIL: Primarjament, għandek relazzjoni mal-cancer.

MICHAEL GONZI: Imma jekk hemmhekk għad m'hemm link ta' xejn!

Ħalli ngħidlek x'inhi l-problema.

Din il-mistoqsija saret ukoll lill-istakeholders kollha, u ħadd ma kien jaf x'jiġri wara dak il-100%!

Inti ħadt cut-off point li tgħid minn hawn s'hawn jien qiegħed safe, u jekk naqbżu I am increasing my risk.

The only association sal-lum stabbilita mill-istudji kollha hi – I can go through it meta niġi għall-aħħar rapport tal-2012 li daħal ferm iktar f'dettall milli jagħtu l-Fact Sheets tal-WHO – li l-Advisory Group tal-Health Protection Agency fuq in-non-ionizing radiation għamlu dawn il-kummenti: l-ewwel, ikkummentaw u raw l-exposure kemm qed jiġi espost għall-electromagnetic radiation fil-pubbliku, u qalu li din l-exposure hija universali minħabba li hawn numru ta' affarijiet li joperaw fuq frekwenzi differenti fl-ambjent, jiġifieri mhumiex biss relatati mal-mobile phones li, minkejja li hemm żieda fin-numru ta' affarijiet li qed joperaw, jiġifieri l-collection ta' dawn kollha f'daqqa, xorta waħda għadha taħt il-guidelines li kienu ġew stabbiliti fuq livell internazzjonali.

Jiġifieri mill-istudji kollha li saru, l-uniku impatt li sabu hu li aktar ma żżid ir-radjazzjoni, jista' ikollok żieda fit-temperatura tal-ġisem u li l-mobile phone hand sets are most likely to produce the highest exposures, whilst all others are considerably low.

La huma l-antennae, la r-router tad-dar u lanqas il-microwave.

Issa mbagħad dawn ħarsu wkoll lejn is-cellular studies, lejn ir-riċerka li saret b'mod internazzjonali, u they reviewed ma nafx kemm-il mitt biċċa riċerka biex jaraw l-impatt tar-radjazzjoni fuq iċ-ċelloli tal-ġisem.

Fil-fatt, dawn sabu li r-riżultati huma diverġenti; kien hemm riżultati li jgħidu mod, u kien hemm riżultati li jgħidu mod ieħor.

U waħda mill-affarijiet li l-aktar li sabu kienet dawk li jsejħulhom ir-replication studies.

Jekk inti tagħmel studju li "A" jikkawża "B", u jien nagħmel l-istess studju bl-istess metodoloġija li wżajt inti, suppost li nsib li "A" jagħmel "B".

Ir-riżultati oriġinali jitfgħuhom f'dubju serju jekk kienux tajbin, u sabu ħafna minn din in-non-replicability tal-istudji.

Issa mhux qed jgħidu li m'hemmx evidenza, imma l-evidenza li hemm mhijiex konvinċenti.

Kien hemm ċerti studji li wrew li, jekk inti għandek pre-disposizzjoni għall-cancer, l-exposure jista' iżidha, jiġifieri jaġixxi b'mod sinerġistiku ma' affarijiet li jistgħu possibbilment jikkawżawlek il-cancer.

Biss ma sabu l-ebda evidenza b'mod dirett li huma jagħmlu xi tibdil f'dawn iċ-ċelloli li jipproduċu l-cancer.

Mela jista' ikun li r-radjazzjoni, jekk inti espost għal xi tip ta' xi ħaġa li tikkawża l-cancer, iżżid l-effett tagħha, imma b'mod dirett huma ma jaħdmux biex jikkawżaw il-cancer.

THE CHAIRMAN: Jien ma nifhimx f'dawn l-affarijiet imma, fil-bidu tad-diskors tiegħek, tajtni x'nifhem li l-marda tal-kanċer jista' ikollha multiple causes.

U allura, biex l-evidenza xjentifika ssib raġuni waħda valida, tista' ma ssibhiex minħabba li hemm ħafna affarijiet oħra.

Jekk inhu hekk, nistgħu naslu f'ċirkostanza fejn ikollna ftit mill-użu tal-mobile phones, ftit mill-masts u ftit minn xi għaxar affarijiet oħra, imma mbagħad dawn qajla jistgħu jiġu misjuba bħala evidenza minħabba li għandek multiple causes.

(Interruzzjonijiet) Jien qiegħed nistaqsi din il-mistoqsija bħala politiku.

DR RAY BUSUTTIL: Dan li għedt fuq iċ-ċelloli u t-tibdil li jista' iwassal għall-cancer fiċ-ċelloli huma komuni għall-cancers kollha, jiġifieri tibdil li jsir fiċ-ċelloli fl-iżvilupp ta' cancer huma l-istess, sew jekk huwa cancer tal-pulmun, u sew jekk huwa cancer tal-musrana.

It-tibdil li jsir inizjalment fiċ-ċelloli huwa l-istess għalihom kollha, u dan l-istudju ħares proprju lejn dawn l-affarijiet, u ċioè biex jaraw jekk hemmx xi tibdil, mhux f'tip wieħed ta' cancer, imma fiċ-ċelloli li jġiegħlhom isiru cancerous wherever they are.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmel mistoqsija oħra ta' kurżità.

Bejn illum u 15-il sena ilu, bejn illum u 30 sena ilu, l-evidenza ma turiniex li għandna iktar imwiet bil-cancer f'Malta?

Qed nistaqsi dan b'mod ġeneriku.

Jien politiku, u għalkemm m'għandix grounds tekniċi, xorta għandi din il-kurżità f'isem in-nies.

DR RAY BUSUTTIL: Hemm numru ta' raġunijiet: kien hemm żieda fl-ammonti ta' cancer, imma l-fatt li 20 jew 30 sena ilu bdew il-mobile phones, ma jfissirx li dik iż-żieda kienet minħabba l-mobile phones!

Hemm diversi fatturi oħra, u għalhekk ...

THE CHAIRMAN: Imma ftit id-duħħan tal-karrozzi, ftit il-mobile phones, ftit l-asbestos u ftit hekk, u nibdew noħolqu …

DR RAY BUSUTTIL: Hemm il-fatt li kien hemm bidla fl-ambjent, hemm il-fatt li l-poplu qed jgħix aktar, u allura ta' età ikbar joħorġu aktar cancers, hemm il-fatt li qegħdin naqbduhom u nidentifikawhom ferm aktar malajr milli konna nagħmlu qabel.

Għaldaqstant hemm diversi fatturi li jikkawżaw il-cancers, u allura ma tistax tqabbel waħda ma' oħra.

Dwar dawn kont qed ngħid li jekk hemm żieda ta' cancer ma tistax tillinkja ...

THE CHAIRMAN: Jista' ikollok baskett ta' kawżi, u dan jista' ikun wieħed minnhom!

DR RAY BUSUTTIL: Ma tistax tagħmel dak l-argument.

THE CHAIRMAN: Naf li ma tistax, imma qiegħed nipprova nirraġuna.

Allura ma jistax, f'xi ħin jew ieħor, lill-poplu toħroġlu xi ħaġa bħalma titkellmu fuq healthy life … Naf li intom għandkom ħidma impekkabbli fuq il-prevenzjoni, imma dwar mobile phones u dwar masts s'issa ma jidhirx li qatt tkellimtu fuqhom biex tavżaw lin-nies sabiex joqogħdu attenti minnhom.

Jien nieħu pjaċir nisma' lid-Dottoressa responsabbli titkellem fuq dawn l-affarijiet.

Issa se nżidu xi ħaġa oħra, u se ngħidu li ma tistax iċċempel.

Fuq dan l-element donnu qatt ma tkellimtu, imma qisu hemm link ta' possibilità.

Jiġifieri meta niġu għall-precautionary measures f'dan ir-rigward m'aħniex se neħduhom?

L-Onor.

CARMELO ABELA: Apparti l-cancer, nistgħu nsemmu l-asthma?

L-ewwel nett naqblu li kien hemm żieda fl-asthma fuq medda ta' snin?

Jidher ukoll li ommijiet tqal ikunu iktar vulnerabbli għal dan it-tip ta' emissjonijiet li mbagħad jiżviluppaw fi tfal ta' seba' jew tmien snin ...?

M'hemm l-ebda link bejn dawn l-emissjonijiet u l-asthma.

Assolutament m'hemm xejn.

CARMELO ABELA: Jiġifieri hemm rapporti li jikkontrastaw lil xulxin.

DR RAY BUSUTTIL: L-asthma ma ssemmiet fl-ebda minn dawn l-istudji.

Jiġifieri asthma is such a multi-factorial, waħda mill-iktar affarijiet li hija multi-fattorjali, jiġifieri hemm a familiar tendency, hemm l-ambjent u t-tibdiliet li kellna fl-ambjent huma enormi llum.

CARMELO ABELA: Meta tgħid l-ambjent xi tfisser biha?

CARMELO ABELA: Hemm rapporti li jgħidu li l-ambjent f'Malta suppost tjieb, u allura suppost li jkollna inqas asthma.

DR RAY BUSUTTIL: Jiddependi liema aspett tal-ambjent qed tħares lejh.

CARMELO ABELA: Jew ir-rapporti li jagħtu tal-ambjent ikunu ħżiena?

If I'm not stating the facts, għiduli li l-fatti tiegħi huma ħżiena.

Jiġifieri jekk kien hemmx żieda jew le fl-asthma.

CARMELO ABELA: Jiġifieri fl-1995, kelli 8.8% tat-tfal Maltin bejn is-sitta u s-seba' snin li kienu jbatu bl-asthma.

U fl-2002 il-persentaġġ tela' għal 14.9%.

Jiġifieri jekk dan huwiex stat ta' fatt jew le …

CARMELO ABELA: Mhux qed ngħid dawn kollha minħabba l-antennae u l-mobile phones etc., u naħseb lanqas dawn ma qalu hekk.

Fil-fatt, jista' ikun ukoll marbut mal-lifestyle, mal-ikel, eċċ. Imma, jekk għandna din iż-żieda, inutli ngħidu li ħa nibbażaw ruħna fuq studji barranin jekk l-asthma f'pajjiżi barranin is not an issue.

CARMELO ABELA: Mela allura jista' ikun hemm relazzjoni wkoll ma' dawn l-affarijiet.

THE CHAIRMAN: Hemm il-possibilità li …

DR RAY BUSUTTIL: Inti qed tgħid li kien hawn żieda fl-asthma u dan huwa minnu, imma mbagħad qed tgħidli li jista' jagħti l-każ li kien hawn żieda fl-asthma għax żidna l-mobile antennae.

Jista' jagħti l-każ għax kieku ma llinkjajthiex mal-lum; imma, bl-istess mod, jien nista' ngħidlek li hawn iktar asthma għaliex ittellgħu iktar arbli tal-bnadar fuq il-bjut milli kien hawn għaxar snin ilu!

M'hemm l-ebda link bejn waħda u oħra.

Inti qed tgħid li kien hawn żieda f'din u kien hawn żieda f'din; mela la kien hawn żieda f'din u la kien hawn żieda fl-oħra, dawn huma linked ma' xulxin.

CARMELO ABELA: L-ewwel nett jien mhux qed ngħid hekk.

Dan il-Kumitat ġie ppreżentat bi preżentazzjonijiet u rapporti, u kkwotawlna dak li qalu xjenzati barranin.

Issa, jekk il-WHO tirrikonoxxihomx jew le, u inti semmejt li meta kellek studju rriżulta mod, imbagħad it-tieni studju rriżulta mod ieħor, għalfejn qed ngħidu li t-tieni studju huwa aħjar mill-ewwel wieħed, jew l-ewwel wieħed aħjar mit-tieni wieħed?

DR RAY BUSUTTIL: Ħalli nispjega ftit, għax hawnhekk nista' nidħol ukoll fuq il-punti li semma' l-Onor.

Meta inti tevalwa studji fil-mediċina, dejjem se ssib studji li juru ħaġa, u studji oħra li juru mod ieħor.

Jiġifieri, xi kultant issib xi ħaġa li turi abjad, u xi ħaġa oħra li turi iswed.

Pereżempju, meta tiġi biex tiddeċiedi fuq xi ħaġa, se ssib studji li jgħidu din il-mediċina hija safe, u se ssib studji oħra li jgħidu din il-mediċina mhijiex safe.

Issa meta tiġi biex tiddeċiedi jekk dik il-mediċina tpoġġihiex fis-suq jew le, se tieħu a body of evidence, u tieħu the overall trend tar-riċerka kollha li tkun saret.

Ma jfissirx li x'imkien, f'xi pajjiż, ma kienx hemm xi ħadd li jgħid kontra!

Fil-fatt, kien hemm nies li għamlu studji u għamlu ħoss kbir.

Bħalissa qiegħed niftakar fl-istudju li kien ħareġ fuq il-vaċċin tar-rubella, fejn f'dan l-istudju kienu qalu li r-rubella vaccine tikkawża l-multiple sclerosis.

Waqqfu r-rubella vaccine kullimkien proprju għaliex dan il-bravu ħareġ bil-multiple sclerosis!

U mbagħad sabu li dak l-istudju kien ivvizzjat u mbagħbas!

Għaldaqstant, irridu noqogħdu attenti kif nikkwotaw l-istudji li jsiru.

CARMELO ABELA: Jekk noqogħdu sejrin hekk, nibdew ngħidu li kull studju jista' ikun imbagħbas!

(Interruzzjonijiet) Imma the body of studies mhuwiex wieħed.

Tgħid saru 100 studju fejn 20 kienu hekk u 80 kienu mod ieħor.

This is a review from an advisory group li raw l-evidenza kollha u ħarġu b'dawn il-konklużjonijiet.

Jien mhux qed ngħid li m'hemmx studji li jindikaw mod ieħor, imma qed ngħid li l-evidenza ġenerali, mill-istudji kollha li saru sal-lum, twassal lejn dan.

Jien ħriġt dawn bħala punti, imma mhux se nagħtikom il-kopja li għandi f'idi, għax id-dokument mhuwiex irqiq, u ġie printed fuq quddiem u wara.

Imma nista' nagħtikom a proper printout tiegħu.

Jiġifieri, f'kull settur hemm l-istudji li jgħidu x'inhu l-pożittiv u n-negattiv.

Imbagħad fl-aħħar hemm is-summary of conclusions tal-istudji kollha li jkunu saru.

Issa ma jfissirx li ma kienx hemm studji li setgħu saru, u aħna, bħala Health, ma nistgħux noqogħdu fuq dak l-istudju li seta' sar, imma we have to rely on the body of evidence available.

THE CHAIRMAN: Imma minkejja dan kollu, intom bħala dipartiment tistgħu tagħtu garanzija li m'hemmx evidenza ta' kawża ta' mard?

DR RAY BUSUTTIL: Sur President, inti tista' tagħtini garanzija li għada filgħodu se nqum jien?!

Hawnhekk qiegħed titlobni l-impossibbli, għax jien ma nista' nagħti garanzija ta' xejn.

L-unika garanzija li nista' nagħti hu li, sal-lum, m'hemm l-ebda evidenza li dawn jagħmlu l-ħsara.

There is a great distinction meta tidħol fir-riċerka biex tipprova li xi ħaġa tagħmel xi ħaġa, u biex tipprova li xi ħaġa ma tagħmilx xi ħaġa.

Li xi ħaġa ma tagħmilx xi ħaġa huwa ferm iktar diffiċli biex tipprovaha, u ftit isiru studji ta' dan it-tip, u huma studji li jieħdu snin twal.

Is-surveillance li qed isir għadu għaddej.

Minn dawn l-advisory groups kollha, m'hemm l-ebda advisory group li jgħid biex inserrħu rasna.

Kollha jgħidu li le rridu nkomplu bir-riċerka tagħna, għax inti trid tibqa' għaddej.

Anke meta mediċina toħroġha fis-suq u tgħid li hija tajba għax tfejjaq, inti trid tibqa' għaddej bir-riċerka wara li toħroġha fis-suq.

THE CHAIRMAN: Imma, Dr Busuttil, minkejja dak kollu li għedt, xorta waħda jibqa' il-fatt li aħna għandna raġuni għaliex nibqgħu mħassba, għax hemm il-possibilità li.

Aħna konna qegħdin nitkellmu fuq li hemm possibilità li hemm konnessjoni.

Għax, kif kien qed jgħid l-Onor.

Carmelo Abela, hemm evidenza li mhux bilfors hemm relazzjoni, imma allura daqshekk ieħor hemm evidenza ...

DR RAY BUSUTTIL: Ħalli nġiblek analoġija, għax din il-kwestjoni tal-precautionary principle trid tinkwadraha daqsxejn, għax tista' teħodha to the limit.

Aħna għandna sitwazzjoni fejn nevalwaw jew nispezzjonaw il-lukandi minħabba l-legionella.

Fil-fatt, niċċekkjaw l-airconditioners u l-ilma tal-lukandi billi nieħdu s-samples, u dawn is-samples irid ikollhom inqas minn ċertu ammont ta' mikrobi fihom.

U sa ċertu livell ta' mikrobi naċċettawh, għax ir-riskju huwa żgħir, imma 'l fuq minn dan il-livell dik il-lukanda jkollha tagħlaq.

Jekk tkun fin-nofs, bħala prekawzjoni nġiegħluhom inaddfu, u hemm sistemi ta' kif tnaddaf is-sistema.

Dawk li jaqgħu fil-biċċa ta' taħt ma nagħmlu xejn.

Jekk se nieħdu l-precautionary principle to the extreme, fejn jekk insib mikrobu wieħed nagħlaq il-lukanda għax qed nieħu l-precautionary principle …

Imma dan huwa l-argument hawnhekk, jiġifieri you have to cut off x'imkien.

Trid tgħid li, minn hawn 'il quddiem, l-evidenza hemm linji gwida internazzjonali li jgħidulek dan l-ammont tista' taċċettah, għax jidher li huwa safe u r-riskju huwa minimu.

(Interruzzjonijiet) L-istess prinċipju qiegħed nuża.

DR RAY BUSUTTIL: Għala le?

THE CHAIRMAN: Għaliex meta nħares lejn x'inhu jiġri f'dan il-pajjiż f'dik li hija informazzjoni fir-rigward ta' x'inhuma l-health risks fuq min juża l-mobile phone, għadna kemm semmejniha ...

U, meta aħna nħarsu lejn din, naraw li intom, bħala awtoritajiet, l-informazzjoni hija kważi zero, nil, ma teżistix!

DR RAY BUSUTTIL: Konna ħriġna leaflet.

THE CHAIRMAN: Imma jien mhux qed naraha.

Sħabna l-operaturi qalulna li għandhom website.

Issa jien jista' ikolli l-website tiegħi, anke dik politika, imma jekk il-usage tagħha huwa zero, kollu ta' xejn li għandi l-website!

Qegħdin niftiehmu?

Mela mhux imbilli hemm il-website jekk xorta waħda lil Edwin Vassallo ma jafu ħadd.

Issa, kif kienet qed tgħid l-Onor.

Justyne Caruana, jekk il-Eurobarometer qed jurina li aħna ninsabu taħt l-Ingilterra f'dak li huwa tagħrif, xorta waħda ma jissodisfanix, għax fuq ċerti mistoqsijiet, aħna nafu ferm inqas minn ħaddieħor.

Imma jekk pajjiżi oħra diġa' qegħdin jieħdu l-precautionary measures, u qed jgħidu li t-tfal m'għandux ikollhom mobile phone, hawn Malta m'għandna fattwalità ta' xejn!

Allura l-precautionary measure hawnhekk m'għandux analoġija ma' tal-lukanda għax il-lukanda hija differenti.

Precautionary measure f'dan is-sens nistgħu nibdew nagħmlu xi ħaġa dwaru, għax s'issa m'għamilna xejn.

L-eżempju tal-lukandi huwa eżempju tajjeb, imma ma jreġix fil-precautionary measure li għandu x'jaqsam mal-mobile phones.

Aħna m'aħna nagħmlu xejn fir-rigward tal-informazzjoni dwar il- health risks.

Kemm hawn ġenituri li jafu li lit-tfal tista' tagħmlilhom il-ħsara?

Jien sirt naf b'din il-biċċa f'dan il-Kumitat.

Imma kemm hawn ġenituri li jafuha?

Kemm għandna bill boards li jgħidu li għandek tagħmel reasonable usage mill-mobile phone għax tista' tagħmel il-ħsara?

Fuq kemm tagħmel ħsara x-xemx għandna!

DR RAY BUSUTTIL: M'hemm l-ebda evidenza li fit-tfal tagħmel il-ħsara.

There is a supposition fejn jgħidu li, minħabba li l-ġisem tat-tfal għadu teneru u għadu żgħir, allura potenzjalment huwa iktar vulnerabbli, u anke għaliex għandhom ferm iktar life span li se jkunu esposti għal dan l-ammont, mela bħala prekawzjoni jkun tajjeb li ma tħallihomx jużaw il-mobile phone.

CARMELO ABELA: Jiġifieri l-istudji li hemm f'dan is-sens mhumiex validi?

Mhux qed ngħidu li mhumiex validi, imma there is no result to show li hemm xi effett fuq it-tfal.

CARMELO ABELA: Imma jekk hemm persuni xjentifiċi li qed jagħmlu dan it-tip ta' studju, u qed jgħidu li hemm dawn ir-riskji!

MICHAEL GONZI: Imma fil-WHO review m'hemmx ...

THE CHAIRMAN: Pajjiżi oħra barra minn Malta ħadu deċiżjoni f'dan ir-rigward.

Madankollu ngħaddilkom kopja.

MICHAEL GONZI: Kien hemm pajjiżi oħrajn fl-Unjoni Ewropea jew barra mill-Unjoni Ewropea li ħadu precautionary measures fuq l-antennae u mhux fuq il-mobiles?

At this point, ma tantx jinteressani fuq il-mobiles għax dan il-Kumitat fuq l-antennae qed jitkellem.

Kien hemm xi pajjiżi fl-Unjoni Ewropea li qalu li m'hawnx evidenza, imma li jista' ikun hemm u li allura ddeċidew li jagħmlu l-mobile antennae 100 metru minn kullimkien?

Certainly within the health context, ma kien hemm l-ebda riferenza għall-impatt tal-antennae, u din l-issue la qatt telgħet fil-World Health Assembly, u lanqas f'xi ħaġa of this sort.

Naf li hemm local councils ta' xi pajjiżi li jkunu ħadu deċiżjoni li ma jagħmlux antennae fuq l-iskejjel, pereżempju, imma that is a local empirical decision.

Biss fuq livell nazzjonali ma nafx li qatt ħarġu tassattivament liġijiet from a health perspective.

U issa, ilni mmur il-World Health Assembly 12-il sena, u dan l-argument qatt ma tela' quddiem l-Assembly.

Tixtiequ li ngħaddilkom kopja ta' dan ir-rapport?

Nista' ngħaddihulkom b'mod elettroniku wkoll.

Fil-kas, għaddih lil min jieħu ħsieb dan il-Kumitat.

DR RAY BUSUTTIL: Tajjeb.

Ħalli nagħmel l-aħħar rimarka.

Hawnhekk għadna kemm għedna – u din kienet l-aħħar konklużjoni minn naħa tal-operaturi – li, jekk jibda l-proċess ta' precautionary measure f'dan is-sens, li allura jkun hemm id-diskussjoni biex nibdew nirresponsabilizzaw iktar lejn ir-reasonable usage, lejn kif nistgħu nindokraw ħalli jekk hemm il-possibilità ma nsibuhiex ma' wiċċna, xi jkun ir-rispons tiegħek bħala regolatur importanti f'dan il-qasam?

DR RAY BUSUTTIL: Ir-rispons tiegħi jkun li nippreżenta l-fatti li hemm lill-pubbliku, u li nagħti parir abbażi ta' dawk il-fatti.

Imma ma nistgħux aħna, bħala Dipartiment, noħorġu rakkomandazzjonijiet li mhumiex ibbażati fuq concrete solid evidence.

Ma nistax ngħid, 'Għax aħjar hekk.'

Jekk għandi l-evidenza, noħroġ parir.

Jekk għandi direzzjoni, nagħti direzzjoni.

Imma ma nistax ngħid ħa noħroġ b'dan il-parir biex nagħlaq ħalq erbgħa minn nies!

JUSTYNE CARUANA: Hawnhekk ġie raġel jgħidilna li hu sensittiv għar-radjazzjoni, u li din ir-radjazzjoni affettwatlu l-kwalità ta' ħajtu.

Dan ir-raġel kellu bżonn jagħmel ukoll xi testijiet.

Kif tista' teħodha daqshekk lightly li għandek nies li qed jiġu milquta minn din il-kwestjoni, u inti qiegħed tistrieħ kompletament fuq ir-reviews li għandek, għax m'hemmx evidenza li dawn jagħmlu hekk?!

DR RAY BUSUTTIL: Naħseb li aktar jagħmel sens, u nkun aktar responsabbli li nistrieħ fuq evidenza xjentifika magħmula b'mod xjentifiku milli fuq dak li jgħidli individwu, għax individwu huwa individwu, u qed jgħidli biss l-esperjenzi tiegħu.

JUSTYNE CARUANA: Imma inti tabib, u għalkemm illum qiegħed tokkupa din il-kariga, qabel kont tipprattika ta' tabib.

Issa jien tkellimt ma' tobba, u dawn qaluli li jiltaqgħu ma' każijiet simili.

Hawnhekk ġie ppreżentat lilna studju fejn qalu li nisa tqal li huma esposti għall-electromagnetic radiation, it-trabi tagħhom se jkunu aktar f'inċidenza li toħroġilhom l-asthma.

Dan huwa studju li m'għamilnihx aħna, imma għamlu xi ħadd bħal dawk li kkwotajt inti!

JUSTYNE CARUANA: Jien ġie quddiemi dan l-istudju, li huwa studju bħal dawk li għadek kemm ikkwotajt minnhom inti.

Imma jien ma nħossnix mistrieħa li dawn ninjorahom kompletament għaliex imbagħad hemm review li jurini li m'hemmx evidenza li dawn jagħmlu xi ħaġa, meta s-service providers stess qablu li hemm dubju u li m'hemmx din iċ-ċertezza assoluta.

Allura kif tista' isserraħ rasek b'din iċ-ċertezza assoluta meta inti l-ewwel wieħed hawn ġew li qed tesprimi ruħek b'dan il-mod, b'din iċ-ċertezza assoluta, meta inti għandek dawn in-nies li joperaw f'dan il-qasam, li it's their bread and butter, li wkoll qegħdin jesprimu dan id-dubju?

THE CHAIRMAN: Ħalli nissostanzja dak li kienet qed tgħid l-Onor.

Aħna tajnikom kopja tal-Press Release 208 tal-International Agency for Research on Cancer fejn, f'page 2, qiegħed jingħad hekk:

DR RAY BUSUTTIL: Dak li qed ngħid.

Hekk spjegajt meta rreferejt għal "A", "B" u "C".

L-"A" hija l-electromagnetic radiation li tikkawża s-sħana, is-sħana tikkawża l-kanċer u allura we need to keep a close look at the link bejn ir-radiation u l-cancer, għax dak għad m'hemmx sal-lum.

U hemmhekk irridu nħarsu biex naraw jekk dik hijiex ħierġa.

THE CHAIRMAN: Naqbel mal-metodoloġija ta' kif qed tipprova tirraġuna …

DR RAY BUSUTTIL: Le, mhux kif qed nipprova nirraġuna jien, imma kif inhuma l-fatti.

THE CHAIRMAN: Imma l-fatt li qed toqgħod fuqhom biss, u ċioè fuq x'evidenza se tirċievi minn studji barra minn Malta … imma, kif intqal hawnhekk, fuq x'tista' tkun l-evidenza miġbura f'pajjiżna u li ma jidhirx li hemm studji fuq dan.

Jiġifieri, a close watch for a link between cell phones and cancer risk f'pajjiżna in a Maltese-made measure, għax iċ-ċirkostanzi tagħna jistgħu jkunu differenti minn ta' barra jekk huma hekk, ma jidhirx li hemm a close watch.

Fuq dak li qed tgħid inti qegħdin noqogħdu biss, kif diġa' irrimarkaw sħabi, fuq evidenza li tista' tiġi minn barra.

Imma, fiċ-ċirkostanzi ta' Malta, m'aħna qegħdin naraw l-ebda link.

DR RAY BUSUTTIL: B'mod responsabbli nħossni komdu ferm iktar li nagħti pariri fuq l-evidenza li ġejja minn barra, milli minn dik li kieku kellna niġbruha minn hawn Malta.

Għaliex?

Għax, kif diġa' għedt, l-evidenza li hemm minn barra hija fuq numru ferm akbar ta' nies, u allura kwalunkwe kambjament se jsiru konxji tiegħu ferm aktar kmieni milli hawn Malta.

Apparti minn hekk, meta wieħed ikejjel l-exposure, l-istrumenti li nkejlu bihom hawn Malta huma l-istess bħalma jużaw barra.

Jiġifieri, jekk f'Malta għandna exposure ta' 5 u barra qiegħed ta' 5, m'għandi xejn għaliex naħseb li l-impatt ta' 5 fuq bniedem Ingliż jew Franċiż għandu jkun differenti mill-impatt ta' 5 fuq bniedem Malti.

M'hemm xejn xi jġiegħlni naħseb hekk.

THE CHAIRMAN: Jien noqgħod fuq li tgħid inti għax inti l-espert f'dan il-qasam.

Imma x-xettiċiżmu tiegħi huwa li, minħabba li d-dense population u l-make-up ta' Malta, għandna xi ħaġa li tagħmilna totalment differenti minn pajjiżi oħra.

DR RAY BUSUTTIL: Ma tagħmilx differenza.

Għaliex għandha tagħmel differenza li aħna densely populated?

THE CHAIRMAN: Jien ma ngħidx għaliex għandha tagħmel differenza, imma ngħid li forsi tista' tagħmel differenza.

THE CHAIRMAN: Għax inti m'għandekx basis li tgħid din m'għandekx.

MICHAEL GONZI: Imma l-mediċina kollha li aħna nikkuraw u nagħtu treatment tagħha mhijiex ibbażata fuq Malta biss.

THE CHAIRMAN: Imma hawnhekk nagħmel ir-rimarka li għamilt l-aħħar darba inti, Onor. Gonzi.

Jekk ikollna ħaddiem li jkun espost għar-raġġi ta' waħda minn dawn l-antennae, ma nafux jekk għandniex nieħduh l-isptar biex nipprovaw indewwuh!

MICHAEL GONZI: Dak mhux studju.

Dak il-punt għamiltu għax l-inġiniera li kellna hawnhekk kollha bdew isemmu l-limit ta' 100, imma ma kienux jafu x'jiġri meta jinqabeż dak il-100.

U dik kienet is-sitwazzjoni.

DR RAY BUSUTTIL: Ejja nagħmlu distinzjoni, għax anke hawnhekk ma tistax tħallat il-public health risk mal-occupational risk.

Dwar ir-riskju għal min iħaddem, naħseb li Dr. Gauci huwa iktar f'pożizzjoni li jitkellem minni, għax jien inħares lejn is-sitwazzjoni mil-lat pubbliku.

THE CHAIRMAN: Imma, jekk jiġi ħaddiem li ġie exposed għal din ir-radjazzjoni, mhux Dr. Gauci se jfejqu, imma inti se tfejqu l-isptar!

Xi treatment se tagħtih?

Biex ikun qed ibati?

X'analiżi se ssir fuqu?

DR RAY BUSUTTIL: Jekk inti għandek lil xi ħadd – għallinqas kif naraha jien – li ġie espost għal ammont ta' radjazzjoni aktar milli wieħed huwa permess bil-limiti stabbiliti, mela allura daħal f'żona ta' riskju.

Ma jfissirx li bilfors se jiżviluppa xi ħaġa, imma inti trid timmonitorjah, u jekk jiżviluppa xi sintomi jew xi ħaġa jew oħra, tara mir-riċerka jekk dawk is-sintomi humiex possibilment kawża tal-exposure li kellu.

Dan għax mhux neċessarjament il-fatt li dan baqa' jgħix, u ħames snin wara li kien espost tah xi ħaġa, allura ngħidu mela dan ġralu hekk għax kien espost għar-radjazzjoni ħames snin ilu!

Fil-fatt, dak li tah seta' qabdu xorta waħda anke li kieku ma ġiex espost.

Għalhekk trid tara jekk hemmx link bejn it-tnejn, u mbagħad tittrattah skont il-link li jkollu.

Jiġifieri, kulma tkun trid tagħmel, għal min kien over-exposed, is to monitor and follow up biex tara jekk dak ir-riskju li kien espost għalih huwiex se jiżviluppa f'xi ħaġa.

Dari, xi ħadd li kien iħoss uġigħ 'l hawn u uġigħ 'l hemm, konna ngħidu li għandu l-Münchausen syndrome, jiġifieri ngħidu li dan m'għandu xejn u li qed jivvinta!

Dan iż-żmien qed jaċċettaw il-fibromyalgia as a chronic disease, imma yet there is no evidence.

(Interruzzjonijiet)

DR RAY BUSUTTIL: Jekk wieħed jaqra l-Fact Sheet fuq l-electromagnetic hypersensitivity, jgħidlek li żgur the conglomeration of symptoms jeżistu.

Fil-fatt, hemm diversi ismijiet li jirreferu għaliha.

Jiġifieri, mhux qed ngħidu li s-sintomi ma jeżistux.

Nafu li tal-fibromyalgia u tal-myalgic encephalomyelitis jeżistu, imma l-kawża tagħhom ma nafux x'inhi.

THE CHAIRMAN: Jekk xi ħadd, meta ma kienx hemm l-antenna ma kellu xejn, u mbagħad, meta waħħlu antenna ħdejh, beda jħoss hekk jew ġralu hekk, allura ma tistax tgħid …

DR RAY BUSUTTIL: Ma tistax tgħid hekk fuq persuna waħda, għax it can be just incidental, or it could be just chance.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzja lil Dr Ray Busuttil u lil Mr Charles Bonnici tal-kontribut tagħhom.

Issa nitlob lil Dr Mark Gauci u lill-assistenti tiegħu minn naħa tal-OHSA sabiex jiġu madwar il-mejda.

Sinjuri, nitlobkom tmorru dritt għall-punt.

Il-preokkupazzjoni tagħkom safejn tasal?

Smajna diversi livelli ta' preokkupazzjoni.

Issa ħa nagħmlu l-mistoqsija bil-livelli.

MICHAEL GONZI: U, jekk tistgħu, agħmlu riferenza l-aktar fuq il-ħaddiema.

DR MARK GAUCI (CEO – OHSA): Min-naħa tagħna, nistgħu nitkellmu fuq il-livell ta' protezzjoni ta' ħaddiema.

Il-livell ta' dak li huwa aċċettabbli f'dak li għandu x'jaqsam ma' exposure ta' ħaddiema huwa ta' livell ferm ogħla minn dak li huwa aċċettabbli għall-pubbliku ġenerali.

Illum, in-non-ionizing radiation, b'mod partikolari l-EMF, ma tissemmiex speċifikament fil-leġislazzjoni Maltija, u fil-fatt m'għandek l-ebda regolament speċifiku li jirreferu għal ħaddiema li jkunu esposti għall-EMF, imma japplikaw il-prinċipji ġenerali li joħorġu taħt il-liġi, kemm mil-liġi li twaqqaf l-Awtorità, bil-prinċipji ta' prevenzjoni bil-ġerarkija ta' miżuri li jkunu jridu jittieħdu, u mbagħad għandek il-prinċipju tad-drittijiet tal-ħaddiema f'dak li għandu x'jaqsam mad-dritt ta' informazzjoni, konsultazzjoni u parteċipazzjoni fil-miżuri li jkunu jridu jittieħdu.

Riċentement, kien hemm żvilupp fejn fl-2004 ġiet ippubblikata Direttiva tal-Unjoni Ewropea, imma din għadha ma daħlitx fis-seħħ.

Kien hemm diversi posponimenti biex tidħol fis-seħħ, u d-data li għandna issa hija f'Ottubru tal-2013.

Din bażikament qiegħda terġa' tirrepeti l-istess prinċipji ta' prevenzjoni li kien hemm taħt regolamenti oħra.

Madankollu, issa qiegħda tinkludi bħala annexes ċertu exposure limit, dawk li jissejħu exposure limit values.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

CARMELO ABELA: Dr Gauci, hemm xi raġuni għalfejn din id-Direttiva ma daħlitx fis-seħħ?

Għalfejn għaddew tmien snin, u jidher li għadha qed tiġi posposta?

DR MARK GAUCI: Ħa nagħmel risposta fil-qasir ħafna.

Il-Kummissjoni Ewropea, li kienet l-entità responsabbli mid-drafting ta' din id-Direttiva, ppreferiet li tistenna l-ICNIRP sabiex toħroġ l-exposure limit values tagħha.

U fil-fatt, sakemm inħarġu dawn il-guidelines tal-ICNIRP, ittieħdet ukoll l-opportunità sabiex jerġgħu jiġu re-visited ċerti provvedimenti li hemm fid-Direttiva.

Hemm diversi emendi li qed ikunu proposti: waħda minnhom, li għadha kif ġiet proposta riċentement u li saret mill-presidenza Ċiprijotta, kienet proprju li taħt ċerti ċirkostanzi dawn l-exposure limit values jistgħu jiġu exceeded f'ċerti ċirkostanzi ġustifikati, sakemm il-perijodu jkun wieħed qasir.

Dan fil-fatt juri s-safety margin li jinkludi wkoll dawn l-exposure limit values.

MICHAEL GONZI: Jekk inti taqbeż dawn l-exposure limit values … Inti semmejt ukoll ix-short period, imma jekk dak ix-short period ikun a long period, x'jiġri health-wise?

Il-ħaddiem f'dan it-tip ta' xogħol għandu bżonn xi protective gear speċjali?

Pereżempju, ir-Radio Therapists għandhom xi ħaġa li turi l-exposure.

Mela, dawn il-ħaddiema jrid ikollhom an exposure meter partikolari?

Jien ma nafx kemm ikollhom xi ħaġa simili.

Min għamlu dak il-limit?

Kif għamluh, u x'jiġri jekk taqbżu?

U l-perijodu huwa cumulative?

Mela, jekk jien għandi ħaddiem li se jaħdem illum, għada, pitgħada u se jkun espost for a very short period, dawn se jiżdiedu?

DR MARK GAUCI: L-ewwel nett, nixtieq nieħu l-opportunità sabiex nintroduċi malajr lin-nies li għandi miegħi.

Mela, hawn l-Inġinier Vince Attard, li huwa l-persuna teknika fl-Awtorità, u huwa responsabbli fuq il-machinery, equipment, plants and installation, u l-Professur Charles Sammut, li huwa l-Advisor u l-Konsulent tal-Awtorità.

L-oriġini tiegħu huwa mill-Università ta' Malta, imma ħadem ukoll mal-Awtorità fuq dak li għandu x'jaqsam mal-EMFs.

Tajjeb ngħidu li l-Professur Sammut huwa meqjus ukoll bħala a world expert on EMFs, u huwa persuna ta' stoffa u ta' ċerta kompetenza f'dan il-qasam.

Għandna wkoll lil Dr Mark Rosso, li huwa l-Occupational Physician, u huwa mpjegat mal-Awtorità.

Rigward l-effetti fuq il-ħaddiema, jkun tajjeb li l-ewwel nett niddistingwu bejn il-public exposure u l-occupational exposure, għax dan tal-aħħar huwa ogħla mill-ieħor, u allura se jkollok effetti differenti.

L-effett jiddependi mit-tul ta' ħin li wieħed ikun espost, kif ukoll għall-frekwenza tal-EMF.

Dak li għandu x'jaqsam ma' ħaddiema, jista' ikollok a full range ta' effetti, imma jiddependi wkoll mis-sors.

Pereżempju, jista' ikollok burns fil-ġisem li jkunu ta' ċerti livelli.

Jista' ikollok effett fuq il-peripheral nervous system.

Jista' ikollok ukoll effett fuq is-central nervous system.

(Interruzzjonijiet) Le, huma riskji.

Hawnhekk, nixtieq nagħmel parentesi żgħira fuq xi ħaġa li semma il-Professur Zammit meta tkellem fuq il-prekawzjonijiet li jkunu jridu jittieħdu fil-każ ta' ionizing radiation.

F'dan il-każ, qegħdin nitkellmu fuq non-ionizing, u hemmhekk għandek a demonstrable risk.

Fil-livell ta' ħaddiema wkoll għandek a demonstrable risk, imma din hija xi ħaġa differenti mill-każ tal-pubbliku ġenerali għax, fuq dan, sal-lum għad m'għandekx a demonstrable risk.

Għalhekk, wieħed irid joqgħod attent fuq liema livell ta' exposure qed jitkellem, għax fil-każ ta' ħaddiema hija differenti.

Dr. Ray Busuttil semma ukoll il-popolazzjoni pjuttost żgħira li għandna Malta.

Jerġa', meta qed titkellem fuq ħaddiema, għandek popolazzjoni ferm inqas, għax qed nitkellmu fuq inqas minn 50 ħaddiem f'dan il-qasam.

U peress li hemmhekk għandek a demonstrable risk, bilfors iridu jittieħdu ċerti prekawzjonijiet.

U skont il-liġi kif inhi, għandek l-element ta' risk assessment li l-operaturi f'dan il-qasam kollha għamluh.

THE CHAIRMAN: L-argumentazzjoni kollha li kellna kienet li meta konna qegħdin nistaqsu fuqiex, u kien għadu kemm għamel l-osservazzjoni l-Onor.

Michael Gonzi, ħadd ma kien qed jirrispondi.

Jiġifieri hawnhekk qegħdin jintalbu jagħmlu risk assessment of what?

DR MARK GAUCI: Għall-ħaddiema.

THE CHAIRMAN: Iva, għall-ħaddiema, imma ma kienux qegħdin jirrisponduna li jafu what is the risk.

U din kienet l-osservazzjoni.

Jiġifieri jafu li hemm il-livelli u jafu li ma jistgħux jaqbżu dawk il-livelli.

Imma mbagħad x'jiġri jekk jinqabżu dawk il-livelli ma nafux!

Jekk inti se ddaħħlu l-isptar għalxiex se tikkurah?

Fuqiex se tanalizzah?

ANTHONY ZAMMIT: Fil-fatt, min kien jaħdem fil-batteriji kien f'riskju ta' high level of lead.

Allura l-gvern x'kien jagħmel?

Il-gvern kien jagħmlilhom il-lead level test, u dan kien mandatorju għal kulħadd.

Issa lil dawn in-nies x'tip ta' testijiet jagħmlulhom?

DR MARK GAUCI: F'dan il-każ ma tistax toqgħod fuq il-biological exposure levels.

X'tagħmlilhom?

DR MARK GAUCI: Imma trid toqgħod fuq l-exposure li huwa magħruf u li tista' tikkaġuna dannu u risk assessment.

ANTHONY ZAMMIT: Dawn ma jagħmlulhom testijiet xejn, u jgħidulhom li there is a risk, imma ma jafux x'inhu dak ir-riskju.

Mela tagħmel it-test, jiġik normali, but you accept it as a disease.

DR MARK GAUCI: Imma f'dan il-każ mhuwiex hekk.

ANTHONY ZAMMIT: Dik hi d-differenza, jiġifieri two weights, two measures.

Jiena la qiegħed naħa u lanqas qiegħed oħra, imma d-dover tiegħi hu li niddiskutu dawn l-affarijiet ladarba kien hemm min ġie jkellimna fuqhom.

In a way, I want to be the devil's advocate, għax irrid naqbeż għall-pubbliku.

Fuq kollox ir-responsabilità tiegħi hija lejn il-pubbliku.

MICHAEL GONZI: Punt li rrid noħroġ hawnhekk huwa li, jekk hemm riskju, jiġifieri meta tgħid li 100% għall-ħaddiema, irrid inkun ċert li m'hemmx riskju for the rest of the population.

Jekk qed tgħidli li l-ħaddiem huwa differenti mill-pubbliku u dawn l-affarijiet, jien la naf id-duration tagħha kemm se ddum …

DR MARK GAUCI: Jien nista' nitkellem mill-punto di vista ta' protezzjoni tal-ħaddiema, għaliex anke l-liġijiet ma jwasslux biex jitkellmu f'dan is-sens ta' protezzjoni tal-pubbliku, minħabba li r-range of exposure hija ferm u ferm inqas.

F'dak li għandu x'jaqsam mal-protezzjoni tal-ħaddiem, it-thrust tal-protezzjoni hija li tara li l-livelli ma jinqabżux, u l-operaturi għandhom meters apposta biex jaraw li dawk il-livelli ma jkunux qegħdin jinqabżu.

Imma, f'dak li għandu x'jaqsam ma' health and safety, il-kunċett ta' protezzjoni jmur lil hinn minn sempliċement monitoring, imma jmur f'dak li għandu x'jaqsam ma' informazzjoni, għaliex l-operaturi jiżviluppaw l-operating procedures tagħhom dwar x'għandhom jagħmlu l-ħaddiema f'tali ċirkostanzi.

THE CHAIRMAN: Mela ħalli nagħmillek mistoqsija biex tibqa' fuq l-argument.

Intom kemm tosservaw u tissorveljaw x'tip ta' informazzjoni qegħdin jingħataw il-ħaddiema li huma at risk of radiation għaliex qegħdin jaħdmu fil-qrib ta' dawn l-antennae?

DR MARK GAUCI: Aħna għamilniha diversi drabi.

Għamilniha diversi snin ilu, u għamilniha wkoll riċentement qabel din il-laqgħa ta' dan il-Kumitat.

THE CHAIRMAN: X'għamiltu?

DR MARK GAUCI: Li rajna x'qegħdin jagħmlu l-operaturi, it-tip ta' monitoring equipment li għandhom, u t-tip ta' risk assessment li għandhom.

Fil-fatt, intqal li m'hawnx risk assessment.

L-Awtorità irnexxielha takkwista kopji tar-risk assessment li sar mill-operaturi, kif ukoll rajna l-assembly and operating procedures li l-kumpanija stabbilit u li qassmet lill-ħaddiema tagħha.

U dawn huma aware tal-kontenut ta' dak l-istudy and operating procedure.

Jiġifieri hawnhekk qed nitkellmu fuq operazzjoni li trid issir skont ċerta prattika stabbilita mill-employer, li f'dan il-każ huwa l-operatur tal-kumpaniji li jiggarantixxu safejn hu possibbli l-aħjar livell ta' protezzjoni għall-ħaddiema.

THE CHAIRMAN: Għax hemm riskju.

DR MARK GAUCI: Imma rridu noqogħdu attenti għaliex ...

THE CHAIRMAN: Imma għaliex irridu noqogħdu attenti?!

Lil min qegħdin nipproteġu?

M'aħna nipproteġu lil ħadd!

Mela għaliex irridu noqogħdu attenti?

DR MARK GAUCI: Jiena kont preżenti llum, imma d-darba l-oħra ma kontx.

Li rajt hu li hemm konflitt bejn dak li huwa aċċettabbli xjentifikament f'ċerti terminoloġiji xjentifiċi u tekniċi, bħal pereżempju, li tgħid li m'hemmx evidenza.

Ix-xjenza b'hekk timxi, fuq jekk hemmx jew m'hemmx evidenza.

THE CHAIRMAN: Ħalli nitkellem għalija.

Jiena politiku u għandi x-xettiċiżmu tiegħi fuq għaliex ix-xjenzati qegħdin iżommu lura milli forsi juru li hemm evidenza.

Jista' ikolli ftit dubju?

Hawn ħafna nies li għandhom dubji fil-politiċi.

Bħalissa jien jista' ikolli dubju fix-xjenzati.

Issa hawnhekk għandna s-saħħa tan-nies fin-nofs!

DR MARK GAUCI: Onor. Vassallo, agħtini garanzija li l-ilma ma jagħmel assolutament l-ebda ħsara lil ħadd.

Jista' xi ħadd minnkom jagħtini garanzija li l-ilma ma jagħmel ħsara lil ħadd?

THE CHAIRMAN: Skont fuq liema ħsara qed titkellem.

DR MARK GAUCI: M'għedtlix iva jew le.

THE CHAIRMAN: Imma skont fuq liema ħsara qed titkellem, għax hemm ħsara fejn jien nista' negħreq fl-ilma ...

DR MARK GAUCI: Jien qed nitkellem fuq l-ilma li tixrob.

THE CHAIRMAN: F'dak il-każ, nispera li nista' nagħtik garanzija fuqu, għax jien minnu qiegħed nixrob!

ANTHONY ZAMMIT: Jekk għandek il-kliewi mhux tajbin, ma tistax tixrob kemm trid ilma.

Fil-fatt, għandek ċertu ammont ta' ilma kemm tista' tixrob kuljum.

DR MARK GAUCI: Għalhekk qed ngħidu hekk.

Hemm kondizzjoni li twassal għal persuna biex tmut għax tixrob l-ilma.

CARMELO ABELA: Jiena nħossni aktar komdu b'dak li qed tgħid inti għax, l-ewwel nett, l-Awtorità qiegħda tara u ssegwi li ċertu tip ta' precautions qegħdin jittieħdu.

Inħossni komdu wkoll li l-istess kumpaniji li kellna llum, u anke l-aħħar darba, huma stess diġa' qalu li jieħdu dawn it-tip ta' inizjattivi.

Madankollu, dan jikkuntrasta ma' dak li ntqal qabel.

Mela, fejn jidħlu l-ħaddiema qed nieħdu l-prekawzjonijiet, u jagħmlu sew il-kumpaniji li jeħduhom, bħalma tagħmel sew l-Awtorità li ssegwi dawn l-affarijiet.

Imma issa, jekk hux ftit jew ħafna, hemm xi tip ta' riskju.

Issa fejn jidħol il-pubbliku in ġenerali – u għalhekk li d-Direttur Ġenerali ħasadni ftit meta kien kważi kategoriku li qed joqgħod fuq Fact Sheets u affarijiet minn dawn ta' studji barranin u mhux fuq ta' Malta.

Għalkemm jista' ikun li għandu raġun mil-lat ta' teorija, imma mill-aspett lokali aħna ma nidhru mkien?

Fejn tidħol public health, mhux qed ngħidu nabolixxu dik jew nabolixxu l-oħra, jew inkella għandna dubju fuq kif qed jimxu l-liġijiet, eċċ, imma li prekawzjonijiet addizzjonali se mai mhux qed jittieħdu, mentri fejn jidħlu l-ħaddiema, rightly so, qed jittieħdu, u qed nieħu gost li qed jittieħdu.

Dan hu l-punt tiegħi.

DR MARK GAUCI: Jien kont qiegħed hawnhekk u Dr Busuttil ma qal xejn li ma naqbilx miegħu mill-aspett tekniku, jiġifieri I concur with everything that he said mhux għax dik hija l-linja ta' ħidma tiegħi, imma għaliex jien persuna teknika u għandi ċertu knowledge xjentifiku, bħalma hawn ħafna minnkom preżenti hawnhekk.

U nifhem dak li kien qed jipprova jgħid imma mill-aspett xjentifiku, nerġa' ngħid li meta tiġi biex tittraduċih f'termini ta' lay person … (Interruzzjonijiet) Għalhekk kont qed ngħid li wieħed irid joqgħod attent ...

CARMELO ABELA: F'termini ta' lay person, aħna l-politiċi niġu wisq ikkritikati, fejn tisma' lil min jgħidlek li jekk tisma' dawn l-aħbarijiet se tisma' mod, u jekk tisma' l-aħbarijiet l-oħra se tisma' xi ħaġa totalment differenti.

Issa jista' ikun li jkollok xjenzat li jgħidlek hawnhekk għandek periklu sħiħ, u mbagħad ikollok xjenzat ieħor li jgħidlek hawnhekk m'għandek periklu ta' xejn?

Aħna wkoll nikkwotaw l-istatistika, u ssib min jgħidlek li din l-istatistika hija pożittiva, u mbagħad issib lil ħaddieħor li jgħidlek dik l-istatistika hija negattiva.

DR MARK GAUCI: Il-politiku jista' jaffordja li jinterpreta l-affarijiet kif jixtieq u kif jaqbillu hu, imma x-xjenzat ma jistax jagħmel hekk.

Ix-xjenzat għandu body of evidence quddiemu, u jrid jimxi magħha.

Ħalli nagħtikom eżempju li forsi tifhmuh ftit aktar.

Ejja ngħidu li hemm elezzjoni bejn Partit "A" u Partit "B", u jirbaħ Partit "A" b'60%.

Dak se joħroġ jgħid li kellu landslide victory.

Il-body of evidence tiegħu li qed jgħid li għamel dik ir-rebħa kienet il-voti li tawh in-nies.

Meta aħna qed nitkellmu fuq ix-xjenza, il-body of evidence ġġibha billi teżamina diversi studji.

Pereżempju, kien hemm studji fejn kellhom evidenza li l-exposure to electromagnetic fields għal ċerti trades jimpruvjaw biha.

Dawk kienu tajbin, u kien hemm oħrajn jgħidu bil-maqlub.

Kien hemm eluf li jgħidu li ma jagħmlu l-ebda effett.

Se temmen dawk fejn għandek l-ikbar body of evidence, bħalma se jirbaħ dak il-partit li għandu l-iktar voti.

CARMELO ABELA: Biex nifhem aktar kif taħdem ix-xjenza, jiġifieri se nemmnu fejn ikun hemm l-aktar rapporti li juru l-istess tip ta' riżultat, waqt li niskartaw l-oħrajn?

DR MARK GAUCI: Eżatt.

THE CHAIRMAN: Skużawni ftit.

L-ewwel, l-Onor.

Carmelo Abela ġab anoloġija tajba meta kien għad hawn l-operaturi.

Xi darba, l-body of evidence fl-asbestos ma kienx jgħid li dan jikkawża problema.

Xi darba, fis-sigaretti ma kellniex body of evidence, imma llum għandna!

Intom xjenzati u toqogħdu fuq il-body of evidence.

Issa peress li hemm test case ta' każijiet fejn ix-xjenza llum tgħid ħaġa, u għada jkollok xi ħaġa oħra, allura l-body of evidence, filwaqt li llum nirrispettawha … Il-problema li għandi jien hija waħda morali għax il-kelma "possibilità li" għada pitgħada l-body of evidence jista' jinbidel, f'dak il-każ x'se jiġrili jien?

Jien għandi nies li llum din is-sitwazzjoni qed tikkawżalhom il-ħsara, u għada x'se jiġrili?

Imbagħad jiġu x-xjenzati u jgħidu li l-body of evidence hija hekk.

Ħalli nagħtik eżempju.

Jien kelli xjenzati ekonomiċi li kienu jgħiduli li l-banek huma b'saħħithom, u kulħadd aġixxa fuq dak li qalu x-xjenzati ekonomiċi għax qalulhom li l-banek kienu b'saħħithom.

Ġurnata wara, l-ekonomisti ġew jgħiduli li l-banek fallew, u l-body of evidence kellu jsofriha kulħadd.

Jiena politiku u jien ftit xettiku fuq kollox.

Qegħdin niftiehmu?

Forsi dik il-landslide victory ta' 60% seħħet għax kien hemm xi ħadd li bagħbas!

U allura jien ma tantx nemmen kollox fl-immedjatezza tiegħu.

Intom isserrħu moħħkom fuq il-body of evidence, imma aħna nserrħu moħħna fuq li dak il-body of evidence jista' jinbidel.

CARMELO ABELA: Ben Ali fit-Tuneżija kien iġib 95% u aktar tal-voti, u llum jinsab maħrub mit-Tuneżija!

THE CHAIRMAN: Skużani, għax ħdejk jien ma jien xejn.

Jien irrid noqgħod fuq dak li tgħid inti, imma xtaqtek tifhem il-loġika li biha jien qiegħed bilqiegħda hawnhekk.

CARMELO ABELA: Aħna kellna żewġ studji differenti ...

THE CHAIRMAN: L-ewwel, xi ħadd mill-membri qal li aħna hawnhekk nagħmluha tal-avukati tax-xitan.

Issa jien nirrispetta x'intom tgħidu, imma ppermettulna li, filwaqt li qegħdin bilqiegħda, bħala avukati tax-xitan nipprovaw ukoll … Fil-fatt, jien nixtieq li aħna nkunu żbaljati l-ħin kollu, biex dak li qegħdin tgħidu intom ikun korrett, u allura ma jkollniex evidenza ta' mard.

Jiena ma nixtieq fl-ebda ħin li jien inkun korrett.

DR MARK GAUCI: Kemm nagħmel parentesi żgħira, u mbagħad ikun jista' ikompli l-Professur Sammut.

Hemm differenza kbira bejn l-asbestos u s-sigaretti għaliex, filwaqt li s-sigaretti ilhom jintużaw għal mijiet ta' snin u l-asbestos ilu jintuża għal deċenju ta' snin, mingħajr ma kienu saru studji speċifiċi fuqu, allura ma tistax tgħid li ma kienx hemm evidenza.

Ma kienx hemm evidenza għax ħadd ma fittixha, imma l-problemi kienu hemmhekk mill-ewwel.

Dan il-każ huwa differenti.

L-EMF huwa fenomenu pjuttost riċenti meta pparagunat mal-użu tat-tipjip, u saru eluf ta' studji biex jaraw l-effett fuq in-nies.

U minkejja li saru dawn l-istudji, nistgħu nibqgħu ngħidu li ma nstabitx din l-evidenza.

CHARLES SAMMUT (OHSA): Jiena naqbel miegħek li dejjem ikun hemm l-element ta' dubju, u dan huwa kunċett fundamentali.

Ħafna nies ma jifhmux li fix-xjenza you cannot prove a negative.

Kif ipprova jispjega Dr Gauci aktar qabel, inti ma tistax tipprova li jekk tixrob l-ilma mhux se taqbdek xi marda!

Dik qatt ma nistgħu ngħiduha.

L-ebda xjenzat mhu se jagħtik dik il-garanzija.

Jiġifieri, meta tintalab garanzija, x-xjenzat ma jista' qatt jagħti garanzija ta' prova negattiva.

Meta neżaminaw ir-riskji, rridu nsibu bilanċ.

Kull ħaġa fil-ħajja tgħid li l-ikel huwa tajjeb, imma jekk tiekol iż-żejjed se jagħmillek ħażin, u anke jekk tiekol in-nieqes se jagħmillek ħażin.

Inti trid tiekol biżżejjed kemm tgħix.

Mela aħna qegħdin il-ħin kollu nagħmlu dawn id-deċiżjonijiet fejn jidħlu riskji ta' natura differenti.

Qed ngħidu "risk" għaliex m'hemmx evidenza, u ħadd ma jista' jagħti garanzija li ma tagħmilx dannu lis-saħħa.

Bl-istess argument, ħadd ma jista' jagħti garanzija li l-ilma ma jagħmilx dannu lis-saħħa.

Allura inti trid tgħaddi mill-ħajja u tieħu d-deċiżjonijiet: kemm hu riskju kbir li għandek xi ħaġa li se tikkawża dannu għas-saħħa, u x'benefiċċju se tieħu minnha s-soċjetà?

Pereżempju, ma ssemmitx exposure importanti oħra, u ċioè dik li ngħidulha l-ELF jew l-Extra Low Frequency Emission, li toħroġ mill-wires tal-elettriku, u li hija ta' 50 hertz.

Dik ukoll għandha exposure ta' electromagnetic fields, u hemmhekk ukoll hemm riskju marbut magħha, għax hemm l-inċertezza.

Pereżempju, saret ukoll riċerka fuq l-effett li jista' ikun hemm fuq nies li jgħixu qrib il-power lines.

U hemmhekk instab li, f'ċerti pockets, għandek inċidenza akbar ta' leukemia.

Madankollu, kien hemm studji oħra li wrew bil-maqlub.

Meta tkun qed issir riċerka ta' dan it-tip, fejn m'hemmx link mal-kawża li hija demonstrable xjentifikament … Irridu ngħidu wkoll li saru ħafna studji bioloġiċi, u mhux biss epidemjoloġiċi, u ma nstab l-ebda effett dirett li qed tikkawża exposure to electromagnetic fields.

Allura x-xjenzati jkollhom jirrikorru għal studji epidemjoloġiċi, jiġifieri dawn se jieħdu snin twal għax ikollhom bżonn ta' samples kbar ta' nies, u jrid ikollhom control groups, xi ħaġa li hija diffiċli ferm, għax trid issib control group li mhuwiex exposed biex tqabbel miegħu.

Issa, se ssib control group li mhuwiex exposed?

Imbagħad, meta niġu biex nagħmlu assessment, inti tista' tagħmel monitoring tal-inċidenza ta' ċertu marda u ta' ċertu kanċer, bħal pereżempju tal-glioma, u tkun taf għax ikollok is-surveys nazzjonali tal-pajjiżi differenti.

Imbagħad, meta tiġi biex tagħmel correlation mal-exposure li jkollhom dawn in-nies, se ssib problema fenomenali.

Fil-fatt, kif se tassessja x'exposure kellha l-persuna over so many years?

L-assessments isiru by interview fejn jistaqsuhom dawn il-mistoqsijiet: kemm qiegħed tuża l-mobile phone?

Fuq liema naħa żżommu, fuq ir-right jew fuq il-left?

U minn dan it-tip ta' risposti fejn tidħol exposure ma tistax xjentifikament tikkonkludi kemm kienet id-doża li assorbiet il-persuna.

U allura, jekk hemm effett, u dan l-effett huwa verament żgħir, ma tista' qatt tipprovah conclusively meta inti għandek error in-built fir-riċerka ta' dak il-kalibru.

Issa, nemmen li aħna mhux kollox nagħmlu tajjeb bħala xjenzati, u nista' ngħidlek fejn huma d-difetti fir-riċerka li għandna.

CARMELO ABELA: Li xtaqt nistaqsi huwa dan: naqblu li hemm ċerti nies li forsi huma iktar vulnerabbli minn oħrajn, fosthom it-tfal ...?

CHARLES SAMMUT: Interessanti li ssemmew it-tfal u l-vulnerabilità tagħhom.

Ir-riċerka turi li l-make-up tal-ġisem tat-tfal fih ikollhom kontenut akbar ta' ilma fihom.

Jiġifieri, from the point of view of physics, nistgħu nifhmu tajjeb għaliex jassorbu aktar electromagnetic fields ġo fihom it-tfal milli jassorbu l-kbar.

U b'hekk għandek penetration depth akbar.

CARMELO ABELA: Dik kienet l-ewwel parti tal-mistoqsija tiegħi.

Issa t-tieni parti hija din: ilkoll naqblu li mobile phone tista' tużah, u tista' ma tużahx.

Imma, fejn għandek mast antenna li qiegħda hemmhekk 24 hours, l-exposure huwa ħafna iktar minn mobile phone li nista' nużah għal minuta jew nista' ma nużahx.

Issa, ejja ngħidu li aħna suppost norqdu tmien sigħat kuljum, u hemmhekk għandek il-mast antenna attiva fuqek.

F'dak il-każ, hemm xi tip ta' evidenza xjentifika li, at that point biss, għallinqas hemm aktar probabilità?

CHARLES SAMMUT: Jekk qed tirreferi fuq jekk ħarġitx xi tip ta' riċerka li turi li hemm xi riskji, nista' ngħidlek b'mod kategoriku li le m'hemm l-ebda evidenza ta' din it-tip.

Imma, from the physics point of view, meta inti tkun qiegħed ġewwa l-livell ta' radjazzjoni li jkollok – anke jekk għandek antenna right across the road – huwa ferm u ferm inqas.

U dan kejjilnih u nafu x'jiġifieri, għax għamiltha kemm-il darba bi strumenti speċjalizzati.

MICHAEL GONZI: Nixtieq nistaqsik xi ħaġa li kumbinazzjoni staqsejtha d-darba l-oħra wkoll.

Mill-electromagnetic radiation totali li jkun hemm ġo kamra, kemm huwa l-percentage mill-antenna li jkollok ġo kamra partikolari?

CHARLES SAMMUT: Dak ivarja ħafna skont iċ-ċirkostanzi, imma dak mhuwiex l-unika sors.

Issa, bħala livell ta' signal, jiena għamilt ukoll measurements żmien ilu fid-dar tal-Professur Massa, fejn kelli strumenti sabiex inkejjel il-livell ta' radiation ġewwa, kemm bl-antenna mixgħula – għax kont ftehimt mal-Vodafone – kif ukoll bl-antenna mitfija.

U bejn l-antenna mixgħula u l-antenna mitfija d-differenzi kienu minimi.

MICHAEL GONZI: Jiġifieri, konklussivament, l-effett jew l-ammont ta' EMFs mill-antenna ġo kamra ħdejn affarijiet oħra huma zero?

CHARLES SAMMUT: Le, mhux zero, għax li kieku jkunu zero, l-mobile ma jaqbadx.

CHARLES SAMMUT: Punt interessanti hu fejn l-Onor.

Abela semma li jekk inti tkun rieqed ġo kamra, x'livelli ta' radjazzjoni jkollok fuqek.

Tajjeb ngħidu li jekk ikollok mobile phone ħdejk fil-kamra, inti se jkollok aktar radiation mill-mobile milli għandek mill-antenna!

MICHAEL GONZI: Din il-whole session bdiet bl-antennae, u mhux bil-mobile phones.

Aħna qegħdin nitkellmu fuq l-antennae, u l-problemi u l-mard assoċjati magħhom.

Issa se nduru fuq il-mobile phones li m'għandhom x'jaqsmu xejn mas-suġġett li qed niddiskutu.

THE CHAIRMAN: Kollox għandu x'jaqsam xi ftit.

MICHAEL GONZI: Imma bħalissa qed nitkellmu fuq l-antennae, jiġifieri jekk aħna qed ngħidu li hemm antenna fuq il-bejt, xi ħsara qiegħda tagħmel din fil-kamra?

Mela ħalli nispjega ruħi aħjar.

Jekk għandi livell ta' 100 f'dik il-kamra bil-mobile mitfi, x'inhu l-effett tal-antenna f'dik il-kamra?

Kemm se jkun l-ammont f'dik il-kamra?

CHARLES SAMMUT: Jiddependi x'sorsi oħra hemm f'dik il-kamra.

MICHAEL GONZI: Meta inti qbadt l-istrument u mort tiċċekkjah fid-dar tal-Professur Massa, kemm sibtu?

CHARLES SAMMUT: Ma niftakarx bl-amment, imma x'imkien għandi r-riżultat.

MICHAEL GONZI: Imma, bejn wieħed u ieħor, naħseb li tiftakar.

MICHAEL GONZI: Jien irrid inkun naf f'dik il-kamra – jekk għandi microwave, wi-fi, eċċ – x'inhu l-ammont ta' radjazzjoni li ġej mill-antenna.

CHARLES SAMMUT: Ma nistax nirrispondi għaliex hemm sources oħra, u jiddependi ħafna miċ-ċirkostanzi li jkollok f'dik il-kamra partikolari.

Pereżempju, fejn qiegħda l-antenna vis-a-vis it-tieqa?

Kemm tmur 'il bogħod mit-tieqa sabiex tkejjel?

U affarijiet bħal dawn.

MICHAEL GONZI: Kemm-il darba ċċekjajthom dawn l-affarijiet ġol-kmamar?

MICHAEL GONZI: Kemm bejn wieħed u ieħor?

CHARLES SAMMUT: Ma niftakarx, imma qatt m'għamilt studju sistematiku ħlief dak il-one-off.

Waqt li kont qed nagħmel is-surveys, għamilt ukoll measurements ġo żewġ skejjel, waħda fil-Wardija u l-oħra fil-Għargħur.

CHARLES SAMMUT: Kienu aċċettabbli, jiġifieri well below the ICNIRP reference levels.

Issa l-iskola tal-Għargħur m'hemmx biss tal-mobile phones.

Jekk tara l-ispectrum kollu ...

MICHAEL GONZI: Profs, jien ma jinteressanix li jkunu below il-livelli li qed tgħid, imma rrid inkun naf, minn dawk il-100%, x'persentaġġi għandi li qed jaffettwaw lis-sinjuri.

Jekk għandi 0.1% li ġej mill-antenna, u l-oħrajn kollha ġejjin mill-microwave, mela allura nistgħu nwaqqfu din il-laqgħa, għax allura l-antennae mhumiex jagħmlu ħsara.

CHARLES SAMMUT: F'diversi partijiet tal-gżira, l-komposizzjoni tal-exposure tinbidel skond fejn tkun qiegħed.

Pereżempju, fil-Għargħur hemm it-telecommunications mast, u hemmhekk il-mobile phone antennae huma minimal compared to other sources, bħall-broadcasting channels tat-television u tar-radios.

MICHAEL GONZI: U x'persentaġġ ikun bejn wieħed u ieħor?

Fil-fatt, din il-mistoqsija diġa' staqsejtha d-darba l-oħra, u ma tawnix risposta.

Qaluli li kienu saru xi testijiet …

CHARLES SAMMUT: Nista' ngħidlek, bejn wieħed u ieħor, li kien inqas minn 100 of the total.

MICHAEL GONZI: (Interruzzjonijiet) In-natura ma tatna xejn!

CHARLES SAMMUT: Le, mhux zero, għax mix-xemx għandek l-ispectrum, u għandek ukoll il-cosmic microwave background.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

CARMELO ABELA: Il-Professur Sammut qed isemmi l-livelli tal-ICNIRP, u allura dawk huma livelli aċċettati u pprovati.

Mela aħna qed inkejlu ma' xi ħaġa li suppost illum hija aċċettata b'mod dinji mill-esperti.

Għax jekk il-livell ikun għoli ħafna, u dan jiġi taħtu, mela ward u żahar; imma, jekk nindunaw li l-livell suppost ikun inqas, allura mbagħad hemmhekk jibdew il-problemi.

CHARLES SAMMUT: Ma fhimtx eżattament il-mistoqsija li qed tagħmel.

CARMELO ABELA: Aħna qed ngħidu li, meta nqabblu fuq il-livelli tal-ICNIRP, trid tqabblu ma' 1,000.

Issa, jekk jiġi 100, għandi differenza kbira, u allura dak il-livell huwa aċċettabbli.

Imma, jekk forsi minflok 1,000 suppost għandi numru ferm iżgħar u niġu 100, il-concern se tkun ikbar.

CHARLES SAMMUT: L-Onor.

Michael Gonzi l-ewwel staqsa mistoqsija li xtaqt nirrispondiha: kif ġew stabbiliti l-livelli tal-ICNIRP?

Il-paper ġiet ippubblikata fl-1998 fejn kienu ngħaqdu flimkien grupp ta' esperti, fosthom physicists, engineers, biologists, nies mill-mediċina, eċċ. u dawn għamlu studju ta' riċerka, u għamlu review tal-literature kollha li kienet teżisti dak iż-żmien.

U ma setgħux isibu effett li ma kienx thermal effect, u dak nifhmuh tajjeb kif jinħoloq.

Mela, l-electric field li teżisti ġo fihom tirreaġixxi mal-molecule tal-oġġett, l-aktar mal-ilma li hemm ġol-biology tat-tissue.

Issa, dawk il-vibrations isarrfu ruħhom in a higher temperature.

Dak kien l-uniku effett li sabu 'il fuq minn 300 kilohertz bħala frequency u sa 300 gigahertz.

Dawn, la sabu biss it-thermal effect, riedu jaraw fejn se jistabbilixxu l-limitu, u diġa' kellek problema, għax jekk inti ma sibtx body of evidence li qed jindika li hemm a non-thermal effect, jiġifieri a bioligical effect li mhuwiex directly related to the heating effect, allura għandek problema għax ma tafx fejn se tistabbilixxi l-limitu.

U allura l-limitu trid tistabbilixxih fuq l-effett li tista' tkejjel, u ċioè fuq the thermal effect.

Kif se niġbdu linja?

U raw riċerka fejn fuq il-heat stress li kien hemm sabu li, to be safe, ma tridx tħallihom iżidu l-body temperature tagħhom greater than 1 degree.

B'hekk, ikkalkulaw xjentifikament kemm trid tassorbi enerġija biċċa human flesh in general biex titla' 1 degree Celsius, u stabbilixxew ċifra ta' madwar 4 watt per kilogram of body tissue.

Dawn qalu li dak se jkun il-basic restriction, għax l-ICNIRP għandha livelli differenti, u żgur li ma jistax jinqabeż dak il-livell.

Anzi għamlu safety factor ten times less than that, u allura dak żgur li ma jistax jinqabeż.

Imma, biex tkejjel dik li ngħidulha l-ispecific absorption rate, jiġifieri kemm jassorbi l-ġisem per watt, huwa diffiċli għax hija xi ħaġa speċjalizzata, u trid numerical calculations komplikati, u trid nies esperti li kapaċi jagħmlu dawn il-calculations.

B'hekk, mhijiex prattika li tagħmel monitoring għall-exposure, u allura ħarġu bir-reference levels, u bir-reference levels ikkalkulaw kemm trid exposure at the worst case sabiex tilħaq il-basic restriction, u ddeċidew li jerġgħu jdaħħlu safety factor ten times more below that.

U hemmhekk ġew stabbiliti r-reference levels.

Il-livell għall-ħaddiema huwa ħames darbiet akbar minn dak, imma ma jfissirx li se jinqabeż, għax il-basic restrictions qegħdin l-istess għal kulħadd u ma jistgħux jinqabżu.

Inti semmejt x'jiġri jekk ikollok persuna li tiġi over-exposed.

Issa qed tara s-scenario kif jinbena, u ma tistax tgħid eżattament x'se jiġrilu bniedem jekk jaqbeż ir-reference level.

Jien nista' ngħidlek li ma jiġrilu xejn, u lanqas biss jinduna.

Jien stess, waqt li kont qed nagħmel il-measurements, kemm-il darba mort direttament quddiem l-antennae u ma ħassejt xejn.

U żgur li hemmhekk il-livell ġie maqbuż b'għaxar darbiet!

Issa jien għamilt tajjeb b'daqshekk?

Anzi għamilt ħażin, però dak kien riskju li ħadt jien, u kont naf għalxiex dieħel.

Jekk ngħidu jinqabeż ir-reference level, b'kemm se jinqabeż?

Jekk se jinqabeż bi ftit, irridu naraw jekk inqabżux il-basic restrictions, u jekk jinqabżu l-basic restrictions, ikun hemm każ għalfejn wieħed jista' jibda jikkonfondi, għax jista' jagħti l-każ li dan xi parti minn ġismu żdiedet it-temperatura tagħha b'1 degree Celsius jew iżjed.

Issa pereżempju, biex iżżid it-temperatura tar-ras by 1 degree Celsius, biżżejjed li toħroġ barra fix-xemx, jew tilbes kappell, jew inkella jkollok id-deni.

MICHAEL GONZI: Li kieku kellek antenna quddiem id-dar tiegħek, ma tinkwetax?

Nixtieq insemmi punt ieħor.

MICHAEL GONZI: Dak m'għandux x'jaqsam mal-antennae, u jien jinteressani mill-antennae.

Allaħares hawnhekk indaħħlu l-microwaves ukoll!

CHARLES SAMMUT: Punt ieħor li nixtieq nagħmel hu li anke l-mobile phones għandhom antenna.

MICHAEL GONZI: Hekk hu.

Imma aħna qed nitkellmu fuq dawk l-antennae l-kbar.

Ħalli nistaqsikom mistoqsija oħra: li kieku dawn l-antennae kienu 100 metres 'il fuq mil-livell tad-djar, kienet tagħmel differenza?

MICHAEL GONZI: Jiġifieri, jekk jien minn 100 għandi 1% jew 0.2% mit-total tal-EMF li ġejja mill-antenna, jekk din nagħmilha 100 metres 'il fuq, dak il-persentaġġ se jonqos?

CHARLES SAMMUT: Dażgur li jonqos, u jonqos sewwa.

Imma mbagħad ikollok il-problema li l-mobile phone tiegħek irid jibgħat signal ferm ogħla biex jipprova jaqbad.

MICHAEL GONZI: U jagħmel iktar ħsara?

CHARLES SAMMUT: Jekk qiegħed ħdejk, jista' jagħmel il-ħsara.

Jekk għandek mobile ħdejk, u tneħħih minn ħdejk, allura se tonqos l-exposure.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

DR MARK ROSSO: Nixtieq ngħid li l-cancers għandhom dak li jgħidulu l-latent period, li huwa l-perijodu bejn l-initial exposure u meta joħroġ il-cancer.

Pereżempju, bl-asbestos għandek dak li jissejjaħ il-mesothelioma, li tista' toħroġ anke sa 35 sena wara l-exposure.

U din hija waħda mir-raġunijiet għaliex dak iż-żmien kienu jgħidu li l-asbestos ma jagħmilx ħsara, għax ma kienux għadhom bdew jitfaċċaw il-cancers.

S'issa l-istudji ma ħarġux, u huma qosra wisq biex ngħidu li jistgħu joħorġu xi cancers.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri, nista' ngħid li maż-żmien jista' ikollna repetizzjoni ta' dik li kellna bl-asbestos!

Jalla ma jkunx hekk.

DR MARK ROSSO: Jien nista' ngħid li s'issa m'hemmx evidenza ta' cancers, u li fil-futur jista' jkollna u jista' ma jkollniex.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

DR MARK GAUCI: Anke l-ilma jista' jikkawża xi cancer.

THE CHAIRMAN: Imma l-ilma ilu jeżisti!

DR MARK GAUCI: L-electromagnetic fields ilhom jeżistu daqs l-ilma.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Issa nsejjaħ lill-uffiċjali tal-MEPA.

Oriġinarjament dawn l-antennae tal-mobiles kienu regolati u kienu ta' ċertu qies, imma maż-żmien dak l-għoli naqas.

Apparti minn hekk, qabel kellek bżonn li tapplika biex tkun tista' tinstalla antenna, mentri llum lanqas DNO m'għandek bżonn.

Mela, lliberalizzajtu l-istallazzjoni tal-antennae.

Skont il-Legal Notice tagħkom, hemm lokalitajiet fejn suppost ma jeħlux antennae, imma għandi d-dubji tiegħi kemm qiegħda tiġi osservata dik il-Legal Notice.

Issa, kważi bl-evidenza li ngħatat, faċli għalikom li tgħidu li dawn l-antennae mhumiex ta' periklu, għax smajtu diversi personalitajiet jgħidu li m'hemmx evidenza xjentifika.

Madankollu, jien xorta jifdalli xi ftit tax-xettiċiżmu.

U l-ewwel konklużjoni li tiġini f'moħħi hija dik fejn intom, bħala MEPA, għandkom ċerti ebusija fil-fermezza, fit-teħid tad-deċiżjonijiet tagħkom, f'ċerti attitudnijiet, f'ċerti oqsma, f'ċerti ċirkostanzi, mentri hawnhekk kellkom laxkezza enormi.

X'inhuma l-kummenti tagħkom dwar dan?

IS-SUR AUSTIN WALKER (Chairman - MEPA): Biex nirrispondi din il-mistoqsija, jkun tajjeb li naraw minn fejn tlaqna u x'ġiegħlna naslu fejn wasalna.

Barra minn hekk, naħseb li jkun ġust li nħarsu lejn il-funzjoni tal-MEPA bir-remit u bir-responsabilità li għandha.

Qabel ma daħlet fis-seħħ l-emenda fil-Legal Notice tad-DNO fl-2007, fejn dawn l-antennae ġew permitted li jistgħu jiġu regolati b'din il-Legal Notice, id-deċiżjonijiet li kienet tieħu l-MEPA dakinhar u l-vehicle li kien jintuża, jiġifieri li l-applikazzjoni hija full, kienet tittieħed wara li ssir konsultazzjoni mal-entitajiet responsabbli, u ċioè mal-MCA bħala r-regolatur prinċipali, mal-Public Health u, if I'm not mistaken, anke f'ċerti każi mal-OHSA.

Il-każijiet kollha li kienu jiġu riferuti biex il-MEPA eventwalment tieħu deċiżjoni fuqhom, kemm minn naħa tal-MCA u kemm minn naħa tal-Public Health, dejjem kien hemm il-clearance darba, tnejn, tlieta għal kull applikazzjoni li kien ikun hemm.

Kien ikun hemm li inti m'għandekx bżonn tikkonsulta miegħi għax m'għandekx problema, u għax m'għandniex evidenza ta' problema ta' saħħa.

F'April tal-2006 – sibt ukoll il-Minuti tagħhom – saru laqgħat bejn il-MEPA, l-MCA u l-operaturi fejn ġew definiti l-parametri li għandhom jintużaw u stabbiliti jekk dawn l-operaturi jsegwu l-istandards internazzjonali.

U allura l-inkwiet li l-MEPA għandu jkollha fuq il-ħruġ tal-permess għandu jiġi sorvolat.

Sussegwentement, saru l-emendi għal-Legal Notice tad-DNO, fejn ġie stabbilit fejn għandha ssir applikazzjoni u fejn m'għandhiex issir applikazzjoni.

Ġie stabbilit li, jekk inti m'intix se titlob biex tagħmel antenna f'ODZ jew fuq scheduled property, jew inkella jekk l-antenna m'għandhiex għoli aktar minn għaxar metri, allura m'għandekx għalfejn tagħmel applikazzjoni imma timxi b'DNO.

Għall-kumplament, għandek bżonn li tagħmel applikazzjoni.

Jekk jeżistux antennae li suppost saru applikazzjoni għalihom imma ma sarux, ma nistax nirrispondik għax ma nafx bihom.

Imma jekk hu hekk, dawk huma suġġetti għall-enforcement.

L-oħrajn, jiġifieri dawk li huma either within scheme għax mhumiex ODZ u ma jaqbżux l-għaxar metri, jew inkella mhux qegħdin fuq bini skedat, permess ta' DNO kien ikun biżżejjed għalihom.

Jekk dik tissejjaħ liberalizzazzjoni ma nafx, imma ovvjament irridu nħarsu lejn il-funzjoni tal-MEPA li qiegħda tagħti servizz lil min japplika.

Once li ġew maqbula dawn il-kriterji, allura ġie stabbilit x'vehicle għandu juża l-applikant, jiġifieri jekk hux DNO jew full application.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

CARMELO ABELA: Għalfejn għedtu 10 metres u mhux inqas jew iktar?

Din kienet minħabba estetika jew minħabba xi raġuni oħra?

IS-SUR AUSTIN WALKER: M'inix kapaċi nirrispondi jekk hux minħabba estetika jew le, imma b'Legal Notice ġie stabbilit li jekk ma teċċedix it-10 metres, allura tkun tista' issir through a DNO.

Jien naħseb – u din hija xi ħaġa li possibbilment irridu nirriċerkaw – li jekk inti se tagħmel antenna li ma taqbiżx it-10 metres, minn dawk l-antennae l-oħrajn tat-transmission, fejn dawk huma antennae proprji u mhumiex either a booster jew inkella dawk li qed isiru fuq ir-residenzi, allura hemmhekk għandek bżonn a full application.

Jiġifieri ġie definit x'jgħaddi b'DNO, u x'jgħaddi jew x'inhu l-bżonn li ssir a full application għalih.

CARMELO ABELA: Jekk l-għoli tat-10 metres jinqabeż, dejjem għandek bżonn a full application: imma tagħmel differenza jekk hux fiċ-ċentru residenzjali jew fl-outskirts?

IS-SUR AUSTIN WALKER: Id-distinzjoni li ħarġet fil-Legal Notice hija fuq jekk huwiex ODZ jew le, jiġifieri jekk hija f'ċentru abitat din tista' tgħaddi b'DNO, u jekk hi ODZ, allura suppost issir with a full application.

CARMELO ABELA: U din tat-10 metres oriġinat minn naħa tal-MEPA?

IS-SUR AUSTIN WALKER: Mill-Minuti jidher li ħarġet mir-requirements tal-MCA, imma soġġett għall-korrezzjoni, għax hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq l-2006, u qed nitkellem mid-dokumenti li sibt.

CARMELO ABELA: Jiġifieri l-MCA talbet jew issuġġeriet lill-MEPA, peress li dan huwa r-remit tagħha …

CARMELO ABELA: Mela l-MCA għamlet talba lill-MEPA, u l-MEPA aċċettat fuq l-evidenza tal-MCA u fuq evidenza oħra, imma ma sarux submissions lill-MEPA mis-service providers infushom.

Jista' ikun hemm limit li m'għandniex bżonn applications, u forsi over that limit ikollna bżonn applications jew le?

IS-SUR AUSTIN WALKER: Nerġa' ngħid li minn dak li rriferejt għalih mid-dokumentazzjoni, l-MCA li hija r-regolatur f'dawn l-affarijiet kienet preżenti għal dawn il-laqgħat meta ġew stabbiliti dawn il-kriterji.

U l-MEPA ħadet il-veduti tal-MCA, u l-MCA kienet kuntenta b'dawn il-kriterji.

Ma nafx jekk hux qed inwieġeb il-mistoqsija tiegħek.

THE CHAIRMAN: Insejjaħ lill-MCA sabiex jiġu madwar il-mejda ħalli jkollna cross-examination.

CARMELO ABELA: Jidhirli li din il-mistoqsija għamilniha fis-seduta ta' qabel lill-MCA, u ma jidhirx li kien hemm tweġiba fuqha, fis-sens li t-tweġiba kienet li hija l-MEPA li tiddeċiedi dan it-tip ta' permessi.

U llum il-MEPA, permezz tas-Sur Walker, qed tgħidilna li l-MCA għamlet ir-request tagħha.

Naturalment mhux qed ngħid li s-Sur Walker mhux korrett f'dak li qed jgħid, imma xtaqt inkun naf jekk kienx hemm dan il-qbil mal-Awtorità.

MS CELIA FALZON (Chief of External Relations - MCA): Nixtieq niskuża ruħi f'isem iċ-Chairman tal-MCA, Philip Micallef, għax ma setax jattendi għal din il-laqgħa minħabba li kien imsiefer.

Fuq dan il-punt, aħna noqogħdu definittivament fuq l-istatement li għamlet il-MEPA.

Jekk hemm il-Minuti ta' din il-laqgħa, u ovvjament kien hemm membru tal-MCA preżenti … Jien personali ma nafx bih dan il-meeting, imma naturalment jagħmel sens li jsir meeting simili.

Jista' ikun li aħna tajna pariri fuq il-height idoneu sabiex is-servizz jitwassal kif suppost għand il-konsumatur.

Naturalment, il-Legal Notice finali tkun għaddiet fuq il-pariri tal-MEPA nimmaġina, li mbagħad tiġi mgħoddija lill-Ministeru responsabbli.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

MICHAEL GONZI: Il-households għandhom xi say fiha din il-biċċa xogħol?

Jiġifieri, jekk inti tiddeċiedi li twaħħal tlett arbli ġo area, dawn jistgħu jagħmlu objection?

Jien ma nistax nifhem kif il-MEPA – meta ġiet biex tnaqqas il-height tal-arbli – filli jkollha ċerti regoli dwar l-għoli ta' dawn il-masts, u mbagħad f'salt minnhom tbiddilhom - tnaqqas il-height, m'għandekx bżonn permessi, eċċ. Because this was done only for the service provider ħalli jkollu coverage.

Issa dan naturalment huwa tajjeb, imma fejn jidħlu d-djar, il-visual impact tal-area ma nistax nifhem … Jien sifirt u dawn l-aerials rajthom barra wkoll, u huma koroh, jiġifieri mhux qed ngħid għal Malta biss.

Imma dan il-visual impact qatt ma kkonsidrajtuh intom?

Ma sibtux xi soluzzjoni oħra fejn tgħidu aerial wieħed jista' ikun tajjeb għas-service providers kollha?

Saru diskussjonijiet bejn il-MEPA, l-MCA u l-istakeholders kollha?

IS-SUR AUSTIN WALKER: Biex inwieġeb il-mistoqsija li għamiltli, nista' ngħidlek li hija l-MEPA li tistabbilixxi l-għoli fejn għandek żvilupp.

Jekk għandek service provider, jekk huwiex tat-telefonija jew tat-television, li jrid jagħmel applikazzjoni mal-MEPA biex jagħmel antenna ta' 50 sular, il-MEPA se tilqa' dik l-applikazzjoni u se tiddeċiedi fuqha.

Fil-mument li item jidħol fil-Legal Notice tad-DNO ifisser – fit-terminoloġija, u fil-mod ta' kif topera l-MEPA – li dak ġie a permitted development, u allura jista' jgħaddi bil-mekkaniżmu tal-fast track fejn m'għandekx bżonn ta' applikazzjoni full, fejn issir il-konsultazzjoni u joħroġ il-permess bil-kondizzjonijiet … (Interruzzjonijiet)

MICHAEL GONZI: Biex ħarġet din il-Legal Notice ma ġejtx jien ...

IS-SUR AUSTIN WALKER: Ma ġejtx inti, imma wara li jkollok esperjenza ta' diversi applikazzjonijiet, li kif spjegajt qabel għal kull applikazzjoni kienet qed issir konsultazzjoni mal-entitajiet jew mar-regolaturi, l-esperjenza ta' dawk l-applikazzjonijiet qabel ma nbidlet il-Legal Notice kienet li l-MCA u d-Department of Public Health kienu dejjem jagħtu l-consent tagħhom.

Sussegwentement, minn dawk il-Minuti li semmejt ta' April 2006, jidher li through il-MEPA u l-MCA, li huma ż-żewġ regolaturi prinċipali, qablu fuq kriterji fejn dak is-servizz jista' jiġi labelled bħala a permitted development.

Anything li ma jaqax fil-kriterju ta' dak il-permitted development xorta tista' tapplika għalih, imma ovvjament l-applikazzjoni tiegħek tiġi kkonsidrata on a longer period, b'konsultazzjoni pubblika u b'notice lill-klijenti.

Pereżempju, kull servizz li bniedem iwaħħal fuq il-bejt huwa kkonsidrat bħala permitted development, u b'hekk m'għandux bżonn li jagħmel applikazzjoni għalih, u lanqas għandu bżonn jagħmel notifika.

Pereżempju, jekk twaħħal tank tal-ilma fuq il-bejt, għalkemm dan huwa parti minn servizz, jekk ma jaqbiżx metru u nofs mill-għoli tal-bejt jew tat-turretta tiegħek, lanqas għandek bżonn li tapplika.

Jekk inti ddeċidejt li twaħħal aerial tat-television jew dish tas-satellita, m'għandekx bżonn tapplika.

(Interruzzjonijiet) Il-viżwal tagħhom ikerrah, speċjalment l-aerials tat-televisions l-antiki.

L-aerials tad-dawl lanqas ma jagħmlu sabiħ.

Illum għandek fenomenu ġdid li huma permitted ukoll li huma l-PVs.

MICHAEL GONZI: Fuq l-objections li jistgħu jagħmlu n-nies meta jkun hemm dan it-tip ta' żvilupp, fejn jistgħu jirrikorru biex iwaqqfu dan il-permit?

IS-SUR AUSTIN WALKER: F'każ ta' DNO, m'hemmx mod li twaqqfu għax huwa a permitted development.

MICHAEL GONZI: U f'każ li ma jkunx?

IS-SUR AUSTIN WALKER: F'dak il-każ, f'kull applikazzjoni llum għandek in-notifika li trid twaħħal fuq is-site li fiha se jsir l-iżvilupp.

Għandek notifika li tingħata lill-ġirien li jmissu mas-sit, jew dawk li qegħdin faċċata ta' dak l-iżvilupp.

Għandek notifika fil-gazzetta, notifika lill-kunsill lokali u titwaħħal notice fuq in-notice board speċifika f'kull lokalità li fiha se jsir dak l-iżvilupp.

B'dawn in-notifiki kollha li semmejt, xorta jkun hemm persuni li jiġu jgħidulek li huma ma ġewx notifikati, jew li ma kienux jafu li se jsir tali żvilupp.

Min-naħa tagħna, ħadna l-prekawzjonijiet kollha, inkluż li żdiedu n-numru ta' ġranet tan-notifika.

Fil-fatt, fejn qabel il-pubbliku kien ikollu 15-il ġurnata, illum għandu 20 ġurnata ta' notifika.

CARMELO ABELA: Il-mistoqsija li għadu kif semma l-Onor.

Michael Gonzi għamiltha liċ-Chairman tal-MCA, fis-sens, ejja ngħidu jien u Edwin Vassallo ġirien, u Edwin jirrifjuta li fuqu teħel il-mast antenna … L-operaturi spjegawlna kif jagħżlu fuq liema dar iridu jwaħħlu l-antenna.

Qalulna wkoll li ġieli jkun hemm xi ġlied bejn il-ġirien għax kollha jkunu jriduha fuq il-bejt tagħhom minħabba l-income li jkunu se jdaħħlu.

Mela ejjew ngħidu li Edwin jirrifjutaha, u jien, li qiegħed maġenbu, niġi second best u jien naċċettaha.

Edwin, li forsi f'moħħu għandu li din tagħmel il-ħsara u allura ma jkunx iridha fuq il-bejt tiegħu, joġġezzjona għat-twaħħil tagħha.

Imbagħad jien naċċetta li teħel fuq il-bejt tiegħi, u Edwin qisu m'għandux is-saħħa biex dik il-mast ma teħilx fejn id-dar tiegħu.

Fil-fatt, iċ-Chairman tal-MCA l-aħħar darba qalilna din hija issue li għad irridu nittekiljaw – dan fi kliemi qed ngħidu, mhux qed nikkwotah perfettament, fil-każ jekk mhux il-każ ikkorreġuni dejjem – u hija issue li tqum b'mod regolari, u nassumi li mal-MEPA tqum iktar regolari, għax naturalment hija l-Awtorità fejn wieħed jirrikorri biex jagħmel xi oġġezzjoni fuq każ bħal dan.

Ma nafx jekk iltqajtux ma' din iċ-ċirkostanza, jew inkella kienx hemm xi diskussjoni interna jew mal-awtorità konċernata, bħall-MCA, fuq x'jiġri f'każ li jkollok persuna – u inti nformajtna tajjeb ħafna – li wara li joħorġu dawn in-notices kollha, ikun irid jagħmel xi oġġezzjoni.

Nassumi li dan ikun jista' jagħmilha, u jagħmilha on any ground l-objection tiegħu.

IS-SUR AUSTIN WALKER: Teknikament, lanqas għandu għalfejn jgħid ir-raġuni għaliex qed joġġezzjona, għax il-fatt li oġġezzjona dak ġie reġistrat bħala a registered objector jew inkella an interested party, u l-liġi tagħtih ċerta protezzjonijiet fejn jiġi nnotifikat kull meta jidħlu pjanti ġodda, kull meta tkun se ssir seduta li tiġi diskussa dik l-applikazzjoni u, over and above, għandu wkoll id-dritt li, jekk id-deċiżjoni ma togħġbux, jagħmel appell minn dik id-deċiżjoni.

Mela, a registered objector għandu diversi protezzjonijiet li tagħtih il-liġi, imma f'każ ta' permitted development dawk is-salvagwardji mhumiex qegħdin hemmhekk.

Jekk il-leġislatur jiddeċiedi li antennae ta' dan it-tip m'għandhomx jibqgħu a permitted development, allura dik il-klassi, li hija class 7 fil-Legal Notice tad-DNO, din għandha titneħħa.

U allura, kull antenna li trid titwaħħal – jekk hijiex ta' seba' metri, ta' tliet metri jew whatever – trid bilfors tgħaddi mill-proċess ta' applikazzjoni.

Wieħed irid joqgħod attent li ma nerġgħux ninqabdu f'sitwazzjoni – niftakar mill-gazzetti, għax dak iż-żmien ma kontx fil-MEPA – bħal dik li kellna fuq is-satellite dishes.

Għal dawn kellek bżonn applikazzjoni, u allura kont tispiċċa inondat b'enforcement notices, għax dak jirrapporta lill-ieħor u viċi versa!

B'hekk kont tispiċċa timtela' b'eluf ta' objections fuq dish antenna.

THE CHAIRMAN: Nixtieq nagħmel żewġ kummenti qosra: inti l-ewwel għaddejt kumment fejn għedt li l-pannelli huma "a necessary evil" għax mhumiex sbieħ.

X'inhi l-idea tiegħek dwar dawn l-antennae tal-mobile phones?

Imma, jekk għandi mobile fil-but u rrid nużah, biex nużah irrid dawk l-antennae.

Imma meta qed tgħid eyesore, trid tara jekk huwiex bħala inkonvenjent jew inkella bħala a hazard.

THE CHAIRMAN: In-North West Local Plan jgħid hekk:

Imbagħad fil-paragrafu ta' wara jkompli jingħad hekk:

Hemm iżjed evidenza imma jidher li għandek in-North West Local Plan li qed jgħid fejn jixtieq li jara li jkollok protezzjoni minn eyesores, u llum dan in-North West Local Plan kważi qiegħed jiġi overuled, u mhux qed jiġi enforced.

Anzi llum jistgħu jmorru Tal-Ibraġġ, jew il-Mellieħa, jew fejn iridu, anke residential priority areas, u xorta jista' ikollok minn dawn in-necessary evils.

Ma taħsibx li għandek in-North West Local Plan li qed jgħid ħaġa, u mbagħad għandek il-Legal Notice li qed tgħid bil-kontra?

IS-SUR AUSTIN WALKER: L-iskop kollu tar-residential priority area fil-Local Plan kien biex jipproteġi dawk li aħna nsejħulhom il-villa areas, u fl-opinjoni tiegħi huwa tajjeb u għandna nieqfu nagħmlu l-iżbalji li saru fil-passat – fejn sar żvilupp jew kibret id-density ġo dawn il-villa areas – għax nemmen li, min hu kapriċċuż u jrid jgħix ġo villa area, għandu jkollu l-potenzjal u l-possibilità li jgħix ġo villa areas.

Fil-fatt, naħseb li meta interferejna b'developments li mhux suppost saru f'dawn ir-residential priority areas, ħallasna l-prezz għaliex in-nies marru ODZ.

U allura naħseb li jekk għandna nwaqqfu – fl-opinjoni tiegħi kienet tajba ħafna – l-iżvilupp fir-residential areas in ODZ … (Interruzzjonijiet).

Issa jekk tistaqsi lili fuq l-antenna, ngħidlek li kieku kelli nikklassifikaha fil-klassifika tad-dnubiet, kont inwaddabha taħt id-dnub venjali.

Huwa dnub venjali li tagħmel antenna in a residential priority area, għax huwa a necessary evil peress li anke dik l-area trid tiġi servuta bis-servizz tat-telephone ċellulari.

THE CHAIRMAN: Hawnhekk l-ambjent qed jiġi sagrifikat minħabba s-servizz li jrid jiġi mogħti.

Hux hekk qegħdin ngħidu?

THE CHAIRMAN: Imma l-priority ma jibqax l-ambjent.

In-North West Local Plan ma jibqax l-ambjent, imma jiġi l-esiġenzi tas-suq.

IS-SUR AUSTIN WALKER: Anke meta nagħmlu affarijiet favur l-ambjent inħallsu prezz għalihom.

A case in point huma l-PV panels, fejn qed tikkrea eyesore biex tiġġenera enerġija nadifa.

THE CHAIRMAN: Bħala Awtorità tal-Ambjent, smajtu l-laqgħa kollha għax issa ilkom hawnhekk mill-bidu tagħha.

Kemm intom konxji li effettivament dan it-tip ta' antennae tal-mobile phones jistgħu jkunu qegħdin jagħmlu ħsara lill-ambjent?

IS-SUR AUSTIN WALKER: Nixtieq li jirrispondi xi ħadd li qiegħed fuq l-ambjent, għax din hija issue li ddibattejniha anke internament qabel ma ġejna hawnhekk.

Il-fatt jekk din ir-radjazzjoni hijiex ikkonsidrata bħala pollution jew le, u jekk mhijiex pollution, ħassejtx li fil-bidu tad-diskussjoni qisniex bdejna nħalltu l-health mal-ambjent.

Nifhem li kollox huwa magħġun ġo xulxin, imma dak li huwa health irid jiġi kkonsidrat mill-awtoritajiet konċernati mill-health, u dak li huwa ambjent … Imma tgħidli kif se tiddefinixxih?

Jekk inti għandek emissjonijiet jew pollution li jaqgħu taħt id-direttivi tar-remit tagħna, huwa fir-remit tal-MEPA li trid tikkonsidrahom, u f'dan il-każ mhumiex ikkonsidrati li din hija xi forma ta' pollution jew emissions.

Madankollu nħalli f'idejn l-esperti.

IS-SUR KEVIN MERCIECA (MEPA): Kif qal sewwa ċ-Chairman, f'dan il-każ m'hemm l-ebda leġislazzjoni, la internazzjonali, la fil-livell ta' Unjoni Ewropea u lanqas fil-livell lokali li tiddefinixxi dan it-tip ta' antennae bħala a source of pollution.

U allura, awtomatikament, la mhumiex a source of pollution, ma jaqgħu bl-ebda mod fir-remit tagħna.

THE CHAIRMAN: Skużani.

Fil-kwestjoni tal-ambjent, jaqgħu ħafna affarijiet fir-remit tagħkom li mhumiex a source of pollution.

IS-SUR KEVIN MERCIECA: Iva, imma f'dawn il-każi normalment ikun hemm leġislazzjoni li tkoprihom.

M'hawn l-ebda leġislazzjoni li tkopri dan it-tip ta' antennae bħala a source of pollution, jew li tpoġġi xi obbligazzjonijiet fuq Malta sabiex nagħmlu xi monitoraġġ.

Aħna, fejn jidħol id-Dipartiment tal-Protezzjoni tal-Ambjent, nagħmlu diversi monitoraġġi: nagħmlu monitoraġġ tal-ilma, tal-arja, tal-ħsejjes, eċċ, għax hekk mitlubin mil-liġi.

Ir-remit tagħna bħala MEPA ma nieħduhx b'mod awtomatiku fejn naqbdu u ngħidu li jkun aħjar li minn għada nibdew nirregolaw l-imwejjed tal-kewba.

Ikun hemm leġislazzjoni li l-Gvern jiddeċiedi li jgħaddi taħt ir-remit tal-MEPA, u meta jkun hemm dan it-tip ta' leġislazzjonijiet, ovvjament jgħaddu għal taħt ir-remit tagħna, u aħna nagħmlu l-monitoraġġ li jkun mitlub mil-liġi.

S'issa m'hemm l-ebda liġi li titlob dan it-tip ta' kontroll fuq dan is-settur.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

MICHAEL GONZI: L-MCA għandha dan it-tip ta' monitoraġġ?

L-MCA, fil-liġi tagħha, għandha skeda, u din l-iskeda tistabbilixxi l-ICNIRP limit li llum xbajna nisimgħu fuqu bħala limitu li jridu jaderixxu ruħhom miegħu l-operaturi tagħna, u aħna nagħmlu monitoraġġ regolari.

Naħseb li kienu ppreżentati wkoll ir-riżultati fis-seduta li għaddiet biex nassiguraw ruħna li dan il-limit qed jiġi rispettat.

THE CHAIRMAN: Fis-seduta li għaddiet, konna tlabna li tagħtuna spjegazzjoni fuq dik l-analiżi, sabiex tiġi maqsuma skond il-kawża tar-radjazzjoni.

Forsi tista' tagħtina analiżi ħafifa ħafifa.

LONGINO DINGLI: Fis-seduta li għaddiet tlaqna minn din l-islide li konna ppreżentajna fejn kontu staqsejtuna x'inhuma l-livelli tar-radjazzjoni li toħroġ mill-mobile base stations.

L-islide ta' wara qbadna l-EMF audits kollha tal-2011, u sa Mejju ta' din is-sena neħħejna dak li ma kienx ġej mill-mobile base stations.

F'din l-islide qed naraw il-Y axis, fejn isfel nett qegħdin naraw li huwa less than 0.25%, jiġifieri l-maġġoranza assoluta u l-X axis huwa n-numru ta' audits li kellna.

Mela qegħdin ngħidu less than 0.25%, u kien hemm 304.

Il-maġġoranza assoluta kienu inqas minn 0.25%.

Jekk imbagħad inkomplu telgħin naqra, naraw li bdejna b'0.25% sa 0.5% fejn kien hemm 19, minn 0.5% sa 0.75% kien hemm 8, minn 0.75% sa 1% kien hemm 12.

Aktar minn 1 hemm 21, 8 u 3 biss minn 375.

CARMELO ABELA: Naturalment, din it-tabella li wrejtu l-aħħar darba kienet ħarġet fil-pubbliku għax ġiet ikkwotata.

Fil-fatt, kont qiegħed nitkellem ma' persuna li qaltli kemm aħna bravi hawn Malta li dan il-persentaġġ ma naqbżuhx, meta forsi barra minn Malta jkun hemm drabi fejn dan jinqabeż.

Ma nafx kif nitqabblu ma' pajjiżi oħra skond din l-istatistika li pprovdejtulna.

Ninsabu tajjeb ħafna meta kkomparati ma' pajjiżi oħra?

U jkun hemm xi drabi fejn f'dawn il-pajjiżi jinqabżu?

LONGINO DINGLI: Skont kif qalu tal-Health ukoll, li kkwotaw statistika tal-WHO, il-maximum ma jaqbiżx it-2% mill-base stations.

L-audit programme tagħna jsir minn street level, u dan huwa aċċessibbli għall-pubbliku.

Intom ġibtu żewġ eżempji, fejn inti għamilt antenna fuq darek u l-Onor.

Vassallo ċemplilna u aħna morna għandu biex nieħdu l-kejl minn fuq il-bejt … Dak jifforma parti minn dawn li qed taraw hawnhekk.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri, inti trid tgħid li dawn li qegħdin mill-1 għal 5, jew inkella mill-1 sal-15%, fejn għandek 21, 8 u 3 rispettivament, kienu għax tlajt fuq il-bjut?

LONGINO DINGLI: Kienu qrib ħafna tal-antenna, u mhux at street level.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri, dawk li huma qrib tal-antennae u mhux at street level jidher li qegħdin jaqbżu dak li l-kelliema ta' qabel qalu li huma l-livelli normalment aċċettabbli?

LONGINO DINGLI: Hawn fuq għamilt dotted line fejn taħtu huwa below l-ICNIRP level li llum tant semmejna.

U allura, sakemm aħna below dak id-dotted line … Issa aħna mhux qegħdin hawn fuq, għax l-ogħla wieħed qiegħed hawn isfel.

Ara kemm qegħdin 'l isfel!

CARMELO ABELA: Dik kienet il-mistoqsija tiegħi.

Jiġifieri, meta nitqabblu ma' pajjiżi oħra, dawn il-pajjiżi għandhom l-istess riżultati tagħna, jew inkella qed joqorbu ħafna lejn dak id-dotted line li inti semmejt bħala tal-ICNIRP?

LONGINO DINGLI: Se nsemmi xi ħaġa oħra li kont semmejt id-darba l-oħra: jista' ikun – dwar din m'għandix informazzjoni – li pajjiżi oħra jiġbru d-data tagħhom billi jagħmlu l-actual reading.

Aħna r-reading actual li nsibu ngħolluh 'il fuq.

Jekk tiftakru, kont ġibtilkom l-eżempju tal-ispeed camera u l-Ferrari.

Jekk tgħaddi karrozza minn quddiemi bis-60 km/h, u jien naf li dik hija Ferrari u li allura kapaċi tagħmel 300 km/h, mela jien fir-rapport tiegħi se nniżżel it-300 km/h, avolja minn quddiemi għaddiet bis-60 km/h. U hawnhekk nidħlu wkoll għall-precautionary principle.

(Interruzzjonijiet) Tagħna huwa inflated, jiġifieri aħna m'aħniex qegħdin innaqqsu l-limit tal-ICNIRP, imma r-riżultati tagħna huma inflated.

CARMELO ABELA: Jiġifieri, jekk qed nifhem tajjeb, l-argument tiegħek huwa li dawn ir-riżultati huma ħafna aħjar.

LONGINO DINGLI: Dawk huma l-worst cases.

Jiġifieri, jekk jien mort għand xi ħadd u għedtlu 2%, li hu żgur inqas minn 2% … Imma taħt l-ebda ċirkostanza dak it-2% mhu se jinqabeż.

MICHAEL GONZI: Jien qiegħed nara ftit it-tieni slide, u allura, minn 300 test li għamiltu, 0.25% tat-total kien ġej mill-base station?

Għandek rapport wieħed fejn jien qisu mort inkejjel biss il-base station, għax il-maġġoranza tat-total ta' dan ir-rapport kien 0.25%, u kellna 304 rapporti.

Nassumi li l-kumplament kienu electromagnetic radiation mill-microwaves, wi-fis, etc. Aħna qed nitkellmu fuq street level, jiġifieri dawk kollha EMFs minn bnadi oħra?

MISS CELIA FALZON: Għandna slide li tittratta l-porzjon ta' emissions li ġejjin mill-mobile base stations, u dawk li kienu ġejjin minn sorsi oħra.

Imma din l-islide turi l-emissions li ħerġin mill-mobile base stations biss.

LONGINO DINGLI: Ħalli nagħti eżempju: mela jien mort għand l-Onor.

Edwin Vassallo, u sibt li l-livell fid-dar tiegħu huwa 2% b'kollox, anke meta nfaħtu dak il-livell.

Intom tlabtuna biex nagħtukom rendikont ta' dak li ġej mill-mobile biss.

MICHAEL GONZI: Ta' dak it-2%.

LONGINO DINGLI: Dak it-2% niżel għal 1.7% imma d-differenza mhijiex 100.

Id-differenza minn 1.7% telgħet għal 2%.

MICHAEL GONZI: Rigward l-aħħar slide, fejn għandna r-roof level readings kontra l-indoor readings in the same property, tista' tispjega daqxejn din l-islide?

Jiġifieri, aħna qed ngħidu li l-EMF at roof level ħadtuh tal-antennae biss, jew inkella ħadtu tal-ambjent kollu?

LONGINO DINGLI: Hawnhekk aħna bqajna fuq l-EMF tal-antennae, għax fl-aħħar laqgħa li kellna għedtulna li fuq dak l-aktar li kontu interessati.

Ovvjament, l-uffiċċju għandi kollox, imma hawnhekk għandi fuq l-antennae biss.

F'din l-islide, fuq nett qed naraw li hemm 209 rapporti, u kollu kien ġej mill-base stations.

Il-kejl li ħadna kien esklussivament mill-base stations.

Imbagħad, ovvjament, jekk immur għall-estrem l-ieħor, isfel nett naraw li kellna 28 rapport li l-base stations kienu qegħdin jikkontribwixxu 25% jew inqas, jiġifieri t-total li kien hemm fir-rapport min-naħa tal-base stations naraw li dawn kienu qegħdin jikkontribwixxu kwart jew inqas.

MICHAEL GONZI: U fejn qed tikkalkolahom dawn?

Minn fejn qed tieħu r-readings?

Minn fuq il-bejt?

Minn barra?

LONGINO DINGLI: Dawn huma minn street level u minn fuq il-bejt.

Kif inhu maqsum bejn street level u minn fuq il-bejt kellna l-islide oriġinali.

MICHAEL GONZI: Nimmaġina li dawn mhux mobile phones.

Kif tikkummenta fuq l-islide ta' wara?

LONGINO DINGLI: L-aħħar slide turina li fejn huma bil-kulur blu huma l-outdoor u fuq il-bejt, u ħdejhom imbagħad hemm dawk bil-kulur aħmar – imma dawn ma tantx ġew jidhru minħabba l-printer li wżajna ma kenitx daqshekk sensittiva.

Il-limit ta' din l-islide qiegħed hawn fuq biex dak li jkun jieħu stampa ċara fejn hu l-limit.

L-islide ta' qabilha hija l-istess waħda, imma hija iktar enlarged bil-ħsieb li jidhru l-ħomor.

Li huma kkuluriti ħomor jidhru ftit f'Marsaskala.

THE CHAIRMAN: Għalfejn f'San Ġiljan jidhru aktar?

LONGINO DINGLI: Għax kienet in line of sight tal-antenna.

MISS CELIA FALZON: Kien hemm antenna ħdejha, u sibna l-maximum point.

Jiġifieri dik minn antenna normali.

LONGINO DINGLI: Probabbli ma kienx at street level, imma kien aktar viċin tal-antenna, u għalhekk jidher għoli.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri dawn huma specific readings, u mhux ir-readings kollha?

U allura hemm l-aktar emissions f'San Ġiljan?

MICHAEL GONZI: Ta' Marsaskala hija property ukoll?

LONGINO DINGLI: Dawk huma kollha properties.

MICHAEL GONZI: Allura kif tispjega li, f'San Ġiljan, għandek dik il-qabża u m'għandekx l-aħmar, meta mbagħad f'Marsaskala għandek qabża żgħira u għandek l-aħmar?

LONGINO DINGLI: Ħalli nispjega.

L-outdoor kollha saru minn fuq il-bejt, jiġifieri mill-highest reading, għax aħna l-bejt infittxu fejn hemm il-highest reading.

Pembroke kienet ġos-sular taħt l-antenna u kien hemm skylight, imma xorta hija trivjali.

F'Ħ'Attard, il-kejl ittieħed mill-main bedroom.

F'Marsaskala interessanti, għax il-base station kienet viżibbli mill-tieqa tal-bedroom.

Fil-Mosta, miċ-children's bedroom near the window, eċċ. Importanti ngħidu li bdejna nfittxu l-maximum point fil-kamra.

F'San Ġiljan, ħadna l-kejl mil-living room, imma kien hemm bieb kbir ħafna għal barra.

U f'Ħ'Attard, ħadna l-kejl mill-Isptar ta' Santa Katerina mir-reception area.

Dawn ħadnihom riċentement, u allura mhumiex fl-istatistika li ppreżentajna ftit qabel.

MICHAEL GONZI: Qatt kellkom complaints jew requests minn nies sabiex tagħmlu l-measurements tagħkom?

U minn liema partijiet ta' Malta kienu?

LONGINO DINGLI: Complaints ikollna regolari fejn xi ħadd iċemplilna, u aħna ġeneralment immorru fuq il-bejt biex nieħdu l-kejl tagħna, peress li dak huwa l-aktar post espost.

MISTIEDEN: Hawnhekk kellkom tendenza li tisimgħu biss lir-rappreżentanti tal-industrija u tad-dipartimenti tagħkom, imma aħna bħala ċittadini – jien l-ewwel wieħed – ma kellniex ċans li nagħmlu mistoqsija lil kull wieħed minn dawn id-dipartimenti!

U għalija dik mhijiex demokrazija!

Se nsemmilek każ fejn kien hemm 100% tar-residenti li ma riedux l-antenna, u bħalma jgħidu l-kbarat u l-amministraturi li l-maġġoranza għandha tingħata priorità.

Ma qgħadniex ngħidu li qed jaħbu l-antennae ġot-tankijiet biex ir-residenti ma jarawhomx!

Jien l-iktar li jien iddisgustat huwa li smajtu lil kulħadd, imma lir-residenti ma smajtuhomx!

THE CHAIRMAN: Mela, ħalli niċċara xi affarijiet.

Bħala Kumitat, kellna iktar minn laqgħa waħda ma' numru ta' residenti, kif ukoll ma' lobby group – u inti kont magħhom – fejn smajna bl-attenzjoni kollha dak li kellkom xi tgħidu.

Apparti minn hekk, jien kelli wkoll laqgħat privati ma' numru ta' persuni oħra.

Intom tajtuna r-rapporti tagħkom ukoll, u allura żgur li kellkom ċans titkellmu.

(Interruzzjonijiet) Bħala lobby group qed ngħid!

Issa ma jfissirx li jekk ma tkellimtx, mhux se jkollok iċ-ċans li tagħmel dan aktar 'il quddiem.

Dan is-suġġett se nibqgħu nsegwuh sakemm tibqa' għaddejja din il-leġislatura.

U min-naħa tiegħi, nagħtikom il-kelma li aħna se nibqgħu nsegwu dan il-każ anke mal-awtoritajiet konċernati, speċjalment mal-MCA, biex nibqgħu naraw il-varjazzjoni kif se tibqa' titkejjel.

Jiġifieri, ma rridu xejn biex sal-Milied nagħmlu laqgħa oħra magħkom, għax dan huwa suġġett fejn, minkejja li aħna smajna dak li smajna, bħala politiċi se nibqgħu dubjużi, għax irridu nkunu fuq in-naħa taċ-ċittadin.

Apparti minn hekk, jien u sħabi ġejna hawnhekk ippreparati biex nagħmlu l-mistoqsijiet u nitkellmu f'isimkom.

Fil-fatt, l-Onor.

Anthony Zammit qal li aħna qed nagħmluha tal-avukati tax-xitan, jiġifieri hawnhekk ersaqna b'kuxjenza biex nagħmlu l-mistoqsijiet – u xi drabi deherna goffi waqt li konna qegħdin nagħmluhom – f'isimkom, u naħseb li ma ħallejnix paġna mir-rapporti tagħkom li ma tkellimniex dwarha.

Jien u sħabi ġejna ppreparati, u nirringrazzja lil sħabi kollha għal dan il-ħin kollu li għamilna biex niddiskutu dan is-suġġett.

Fil-fatt, għamilna kważi 11-il siegħa ta' diskussjoni, u għamilna kważi 15-il siegħa ta' diskussjoni magħkom fuq dan l-item.

U allura tajnikom l-attenzjoni kollha.

Għaldaqstant, naħseb li huwa ftit inġust meta tgħidu dan il-kliem.

U rigward dak li għedt fuq id-demokrazija, ma naqbilx miegħek, għax din eżawrixxejniha, ħadna ħsiebha u ndokrajniha!

Ma neskludix li 'l quddiem jista' ikollna laqgħa aktar organizzata, fejn intom tiġu organizzati b'sett ta' mistoqsijiet, u tagħmluhom lil xi wħud minna.

Imma jien kuntent għax smajna lil kulħadd: smajna lix-xjenzati, lill-operaturi u lill-awtoritajiet regolatorji.

Jekk tridu, għandkom ir-rapporti, u tistgħu tisimgħu dawn il-laqgħat minn fuq l-Internet u tistudjawhom matul is-sajf, u jekk hemm rapporti oħra li tistgħu tagħmlu, dawn tistgħu tagħmluhom bil-libertà kollha.

Il-ġuri fuq dan il-każ m'għalaqx.

Qegħdin niftiehmu?

Il-verdett mhux se joħroġ illum.

Jekk nista' nagħmel konklużjoni fuq il-laqgħa tal-lum, nista' ngħid minn dak li għandna miktub fuq l-International Agency on Research on Cancer, fejn intqal hekk:

Jien ma niddejjaq xejn ngħid li aħna bdejna minn fuq l-antennae, u spiċċajna fuq l-użu tal-mobile phones.

Fl-aħħar nett, ngħid lill-awtoritajiet li l-appell tagħna semgħuh, lid-deputati smajtuhom, u minkejja li x-xjenzati qed jgħidu dak li qed jgħidu, aħna nitolbukom iżżommu għajnejkom miftuħin, għaliex aħna għandna poplu li rridu nieħdu ħsieb l-esiġenzi tiegħu.

Huwa d-dmir tagħkom, u nitolbukom li kemm jista' ikun taraw li s-settur kummerċjali tħalluh jaħdem.

Irridu noqogħdu attenti min-necessary evil, imma jekk hemm impatt ta' saħħa, ejjew noqogħdu attenti b'mod immedjat.

Irridu nsibu l-bilanċ bl-iktar mod responsabbli, għaliex jekk inserrħu moħħna ż-żejjed fuq x'inhuma r-riżultati tax-xjenzati minn barra, u ngħidu qabel ma jiċċaqilqu huma aħna ma niċċaqilqux, jista' ikun li mbagħad nindunaw li konna żbaljati!

Grazzi.

Fil-22.45 p.m., il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata iktar tard.