(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 112

L-Erbgħa 12 ta' Ottubru, 2011

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 112

L-Erbgħa 12 ta' Ottubru, 2011

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-07:35 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 111 li saret it-Tlieta, 11 ta' Ottubru, 2011 ġew konfermati.

UNIFORMIJIET TAT-TFAL TAL-ISKEJJEL

THE CHAIRMAN (Onor. Edwin Vassallo): Skont l-aġenda tal-lum, fil-laqgħa li se nagħmlu se nitrattaw Rapport Maħruġ mill-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur dwar l-Uniformijiet tat-Tfal tal-Iskejjel.

Din il-preżentazzjoni se ssir minn Dr. Sylvann Aquilina Zahra, Direttur Ġenerali fl-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni u magħha għandha tliet Economics Officers.

Għandna wkoll mistiedna uffiċjali li qegħdin jirrappreżentaw lid-Dipartiment tal-Edukazzjoni, lill-iskejjel tal-Knisja u lill-iskejjel Indipendenti.

Kellu jkun hawn magħna Ms Bernie Mizzi imma forsi tkun magħna minn hawn u ftit ieħor.

L-entitajiet kollha li qed insemmi kienu kollha notifikati bil-laqgħa tal-lum ħalli huma wkoll jgħaddulna l-kummenti tagħhom.

Għaldaqstant nagħti mill-ewwel il-kelma lil Dr. Sylvann Aquilina Zahra biex tagħmel il-preżentazzjoni tagħha u mbagħad, jekk ikun hemm bżonn li jżidu xi ħaġa l-Economics Officers, ikunu jistgħu jagħmlu dan ukoll.

Aħna ma niddejqu xejn jekk wara jkun hemm xi kummenti min-naħa tal-uffiċjali mistiedna kemm f'isem l-iskejjel tal-Knisja u f'isem l-iskejjel tal-Istat.

Imbagħad wara l-Membri ta' dan il-Kumitat ikollhom il-ħin tagħhom biex ikunu jistgħu jagħmlu r-rimarki u l-mistoqsijiet tagħhom.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA (Direttur Ġenerali fl-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni): L-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni fi ħdan l-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarijiet tal-Konsumatur nieda dan ir-rapport preliminari dwar is-supply tal-uniformijiet tal-iskejjel.

Qabel ma' nidħol fuq il-kontenut tar-rapport nibda billi nintroduċi l-objettiv tal-awtorità li minnha jagħmel parti l-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta.

L-objettiv tal-awtorità huwa li tara u tħares li s-swieq f'Malta jiffunzjonaw sew, kemm għall-benefiċċju tal-konsumatur kif ukoll għall-benefiċċju tan-negozju.

L-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni għandu responsabilitajiet diversi elenkati fil-liġi u l-għan ta' dawk ir-responsabilitajiet kollha flimkien huwa li jsegwi l-għan u l-objettiv tal-awtorità, jiġifieri li jara li dawk is-swieq qegħdin jiffunzjonaw kif suppost.

Issa ħalli nidħol fuq il-kontenut tar-rapport.

Fl-ewwel slide qed taraw il-layout tal-presentation.

Fil-passat l-uffiċċju kien diġà daħal fuq il-kwestjoni tas-supply tal-uniformijiet tal-iskejjel għax kien diġa' rċieva lmenti minn konsumaturi u kellu l-okkażjoni li jiddiskuti dan is-suq mal-iskejjel tal-Knisja, tal-Istat kif ukoll ma' dawk Indipendenti.

Aħna rajna improvement f'dan is-settur imma żgur li ma kienx biżżejjed u għalhekk ħassejna li din id-darba kellna ninvestigaw aktar fid-dettall.

Ir-raġuni hi li l-iskejjel kollha f'Malta jeħtieġu li l-istudenti jkollhom uniformi.

Nafu kemm l-iskejjel huma retti fuq l-uniformijiet u ovvjament din titfa' pressure fuq il-ġenituri u fuq it-tfal li jridu jimxu ma' dawk ir-requirements tal-iskola.

Aħna sibna li l-uniformijiet, aktar ma jkunu speċifiċi, aktar jikkreaw suq partikolari għalihom.

Ħafna mill-iskejjel jirrakkmandaw li l-uniformijiet jinxtraw minn suppliers partikolari, bir-riżultat li ħafna drabi l-ġenituri la jkollhom xelta fuq il-prezz, la fuq il-kwalità u lanqas fuq ir-retailers.

Dan li qed insemmi huwa biss introduzzjoni għaliex issa se nispjega aktar fid-dettall kif wasalna għal dan il-ħsieb.

Dan l-eżerċizzju wassal finalment għal dan ir-rapport, li kien a fact finding exercise on the supply of school uniforms.

L-uffiċċju bagħat questionnaires - li kienu questionnaires differenti għax mhux l-iskejjel kollha għandhom l-istess sistema fuq kif jiġu supplied l-uniformijiet tagħhom - lill-iskejjel tal-Knisja, tal-Istat u dawk Indipendenti u mbagħad, wara li rċevejna r-risposti, ħloqna basket ta' x'inhuma l-aktar items tal-uniformijiet li huma compulsory mill-iskola.

Ħadna sample pjuttost wiesgħa, jiġifieri b'kollox kellna madwar 97 skola li qsamnihom bejn pre-primary, primary u sekondarja u ġbarna l-informazzjoni fuq il-prezzijiet u fuq kif qed jiġu supplied l-uniformijiet.

Basically għamilna comparative exercises on prices billi ħadna l-minimum u l-maximum prices u ħriġna l-average tal-minimum u l-maximum.

U hemmhekk rajna t-two extreme poles u mbagħad ħadna l-average.

Issa l-average mhuwiex ta' the lowest to the highest imma huwa fuq il-prezzijiet kollha, jiġifieri jekk kien hemm għaxar prezzijiet, aħna ħriġna l-average tal-għaxar prezzijiet u mhux ħriġna l-average tal-irħas u tal-aktar għoli.

Sussegwentement ħriġna l-konklużjonijiet tagħna u f'dan ir-rapport għamilna wkoll ir-rakkmandazzjonijiet tagħna dwar kif l-aħjar li għandna nimxu fejn jidħol is-suq tal-uniformijiet.

Ir-rapport ħriġnih preliminari għar-raġuni li xtaqna nirċievu l-kummenti fuqu.

Stajna ħriġnih konklussiv imma ħassejna li for the sake of transparency ikun aħjar jekk nirċievu l-kummenti għax il-kummenti jistgħu jgħinuna sabiex intejbu r-rakkmandazzjonijiet tagħna.

U anke bħala uffiċċju jgħinuna aktar nifhmu l-intriċċi u l-problemi ta' dan is-suq.

Wara dan ir-rapport preliminari l-way forward tkun dik li noħorġu rapport finali.

L-uffiċċju huwa determinat li dan is-suq jinfetaħ għall-kompetizzjoni.

S'issa mhu qed naraw l-ebda raġuni għal xiex dan is-suq m'għandux ikun kompetittiv.

Għaldaqstant ninsabu determinati li dan is-suq isir kompetittiv.

Se nagħmlu meetings mal-iskejjel, mal-istakeholders, ma' kulmin huwa involut u ma' kulmin jixtieq jiltaqa' magħna.

Fejn ma nkunux kuntenti, wara li nkunu għamilna r-rapport finali, l-uffiċċju jista' jinvestiga wkoll għax għandu din is-setgħa mogħtija lilu mil-liġi ta' pajjiżna.

L-għanijiet tal-istudju nistgħu bażikament niġbruhom f'erbgħa; biex naraw x'sistemi qed jaddottaw il-varji tipi ta' skejjel li jeżistu, jiġifieri tal-Istat, tal-Knisja u l-Indipendenti, biex naraw x'sistema ta' supply ta' uniformijiet għandhom, biex niddeterminaw l-inqas u l-iżjed prezzijiet għoljin u l-average tagħhom, u biex naraw hemmx link bejn dawn il-prezzijiet u l-mod ta' kif qed jiġu supplied l-uniformijiet fis-suq u jekk din il-link hijiex qiegħda twassal sabiex il-ġenituri jsofru dan id-detriment minn din is-sistema.

Issa fuq din l-islide għandna overview fuq il-provvista tal-uniformijiet tal-iskejjel tal-Istat.

Bħalissa l-iskejjel tal-Istat għaddejjin minn fażi fejn qed jaqilbu minn sistema antika għal sistema ġdida.

Dan kien interessanti fejn jidħlu l-iskejjel tal-Istat għax stajna nagħmlu comparison ma' generic items u specific items, xi ħaġa li forsi fi skejjel oħra ma stajniex nagħmluha.

Meta qed ngħidu "generic" qed infissru li dak l-item ta' dik l-uniformi mhuwiex partikolari għal dik l-iskola u allura jista' jinxtara minn postijiet varji.

Jiġifieri jekk qed insemmu qalziet blu skur jew qmis bajda, ladarba ma fihiex l-isem tal-iskola x'imkien fuqha, u għandha the standard classical pattern, dak l-oġġett tista' tixtrih minn kwalunkwe ħanut u allura mhux bilfors trid tmur tixtrih minn xi ħanut partikolari li qed jissupplixxi l-uniformijiet ta' dik l-iskola.

Aħna sibna li fis-sistema l-antika tal-iskejjel tal-Istat l-uniformi kienet tikkonsisti ħafna f'items ġeneriċi, mentri issa, bis-sistema l-ġdida, l-uniformi se tkun aktar speċifika għal kulleġġ partikolari.

S'issa ntużat it-tendering system imma issa qed tintuża wkoll l-expression of interest.

Innotajna li kien hemm differenzi sinifikanti fil-prezzijiet bejn generic items u specific items u rajna wkoll diskrepanzi bejn il-minimum u l-maximum ta' specific uniform items.

F'din l-islide għandna tabella meħuda mir-rapport li tirreferi għall-minimum price, mean price u maximum price tal-iskejjel tal-Istat.

Għandna l-generic price u l-ispecific price kemm tal-minimum price, tal-mean price kif ukoll tal-maximum price.

On average – li qiegħed lejn it-total tal-mean price – nistgħu naraw li l-uniformi tal-girls generic tlaħħaq approximately għal €80.96c filwaqt li dik specific tlaħħaq approximately għal €120.66c.

Fil-fatt il-boys generic hija €79.54c filwaqt li dik specific titla' għal €117.30c.

Importanti li ngħid li dak it-total, jiġifieri ta' €120 u ta' €117 mhuwiex l-ammont totali li se jħallsu l-ġenituri.

Dak it-total huwa tal-uniform items li aħna kklassifikajna bħala li huma komuni across the board u li huma compulsory.

Jiġifieri dak huwa l-inqas prezz li l-ġenituri se jħallsu għax jista' ikollok skejjel li jissuġġerixxu – dan ma nafx jekk huwiex fil-każ partikolari tal-iskejjel tal-Istat – items oħra oltre dawk li ħadna aħna.

Hemm skejjel li jirrikjedu l-beritta u hemm skejjel li jirrikjedu kalzetti partikolari.

Imma aħna ħadna the basic common compulsory items.

Barra minn hekk hawnhekk qegħdin nirriferu dejjem għal item wieħed.

Jiġifieri fil-każ ta' polo shirts u qomos, il-ġenituri, ħafna drabi jixtru aktar minn item wieħed.

U allura l-ammont ta' €120 ma jirriflettix kemm fir-realtà qegħdin jonfqu l-ġenituri.

Ir-realtà hi li wisq probabbli l-ġenituri se jonfqu iżjed minn hekk.

Dik l-ewwel osservazzjoni importanti li għamilna u cioè li fejn għandek uniformi ġenerika, u allura l-ġenituri għandhom xelta ikbar minn fejn jistgħu jixtru l-uniformi għax mhumiex marbutin ma' ħanut partikolari, ħafna drabi huma se jirnexxielhom jixtru l-uniformi bi prezz orħos.

Basically din it-tabella li rajna qabel hija aktar fuq il-mean price.

Issa se naraw ftit il-prezzijiet tal-iskejjel tal-Knisja.

L-iskejjel li ġew magħżula fis-sample kellhom uniformi speċifika u ħafna drabi dik l-uniformi tinxtara jew mill-iskola jew minn retailer li jkun indikat mill-iskola stess.

Hemm ukoll numru ta' skejjel tal-Knisja li joffru l-opportunità lill-ġenituri sabiex dawn jixtru l-materjal u jħitu huma l-uniformi.

Again erġajna rajna diskrepanzi kbar bejn il-minimum u l-maximum prices tal-uniformijiet fl-iskejjel tal-Knisja, kemm fil-pre-primary, kemm fil-primary kif ukoll fis-secondary.

Irridu nqabblu biex naraw kemm hemm differenzi.

Dawn huma prezzijiet li jinstabu fis-suq u qed naraw l-uniformijiet li huma speċifiċi, jiġifieri jista' ikollok skola li l-long trousers tagħha jkun jiswa €16.85c filwaqt li skola oħra, il-long trousers tagħha jkun jiswa €33, b'diskrepanza ta' 95%.

Jekk inħarsu lejn il-P.E. t-shirts naraw li għandek skola fejn il-minimum price tagħha huwa ta' €3.60c filwaqt li skola oħra għandha l-maximum price tagħha li jkun jiswa €9.70c, b'differenza ta' 169%.

It-track suit u l-blazer identifikajnihom bħala ż-żewġ items li huma l-aktar expensive.

Il-P.E. tracksuit għandha minimum price ta' €18.70c filwaqt li l-maximum price huwa ta' €40.80c, jiġifieri aktar mid-doppju.

L-irħas blazer li sibna kien jiswa €50.25c filwaqt li l-aktar għoli kien jiswa €71.75c, b'differenza ta' €20.

Dan juri kemm hemm differenza qawwija bejn the two extreme poles, jiġifieri bejn il-minimum u l-maximum.

Hawnhekk irridu nżommu f'moħħna li fejn jidħlu dawn il-prezzijiet il-ġenituri m'għandhomx għażla, jiġifieri jekk l-iskola tagħhom qed tindikalhom ħanut li qed ibiegħ il-blazer bil-prezz ta' €71, il-ġenituri jridu jixtru dak il-blazer b'€71 u ma jistgħux imorru jixtru blazer li skola oħra qiegħda tixtrih b'€50.

Hawnhekk il-ġenituri huma price takers għax m'għandhom l-ebda għażla u l-prezz li qed titlobhom l-iskola jridu jħallsuh.

It-total girls' school uniform tal-mean price ħareġ li huwa €187 u allura nistgħu naraw differenza bejn il-mean price tal-iskejjel tal-Knisja u tal-iskejjel tal-Istat.

THE CHAIRMAN: Il-mean price huwa prezz ta' uniformi reali jew inkella huwa ta' prezz ikkalkulat?

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Aħna ħadna sample ta' 90 skola, fejn kull skola rrispondiet u qaltilna x'inhi l-uniformi tagħha u indikatielna l-prezz għal kull item tal-uniformi tagħha.

Imbagħad aħna ħadna l-medium price ta' kull section.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri s-€16.44c ta' long trousers huwa prezz reali u mhux prezz ikkalkulat.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Hekk hu.

Ejja ngħidu li kellna għaxar skejjel.

Mela waħda minn dawk l-iskejjel il-qalziet tagħha jiswa €10.25c filwaqt li l-aktar skola li tbiegħ il-qalziet tagħha bil-għoli jiswa €20.75c.

Biex ħriġna l-means price għoddejna l-prezzijiet tal-qliezet tal-għaxar skejjel u għamilna division by 10 biex ħriġna l-average.

THE CHAIRMAN: Issa l-osservazzjoni tiegħi hija din; actually il-mean price huwa għall-fini tar-rapport tagħkom, imma għall-fini tar-rapportaġġ u ta' kif qegħdin niftiehmu minn nies hemm barra, l-ammont ta' €165 attwalment ħadd ma ħallsu.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Le għax jista' ikun li ħallsu ftit aktar jew ftit inqas.

THE CHAIRMAN: Realment jeżistu bejn wieħed u ieħor żewġ tipi ta' prezzijiet reali f'dik it-tabella, jew il-minimum jew il-maximum.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Imma l-mean price huwa l-average.

THE CHAIRMAN: Imma ejja noqogħdu attenti għax aħna qegħdin nitkellmu f'isem il-ġenituri.

Għall-fini ta' kalkolu akkademiku, tekniku, minn naħa tagħkom u tal-Economics Officers jista' jagħmel sens, imma biex inkunu qegħdin niftiehmu sew, il-ġenituri, either or, m'hemm ħadd li ħallas l-ammont ta' €16.44c.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Around that figure jkun hemm ħafna li ħallsu.

THE CHAIRMAN: Mela niġbed l-attenzjoni li aħna jimpurtana mill-maximum price għax dak il-prezz huwa reali.

Hekk qed niftiehmu?

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Hekk hu.

Fil-fatt jekk nieħdu long trousers għandna prezz ta' €25 u prezz ta' €20.75c.

Imbagħad il-mean price joħroġ għal prezz ta' €16.44c u allura tinduna li l-maġġor parti qed ixaqilbu aktar lejn il-maximum price milli lejn il-mean price.

DR ROSANNE CUSCHIERI (Direttur tal-iskejjel tal-Knisja): Kif ittieħed is-sample?

MARICE GRECH (Economics Officer): Użajna l-istratified random sampling, jiġifieri rajna kemm hemm skejjel tal-Istat, Indipendenti u tal-Knisja, u ħadna sample għal kull skola.

Għall-iskejjel tal-Istat ħadna 40 out of 99, għall-iskejjel tal-Knisja ħadna 35 out of 79 u għall-iskejjel Indipendenti ħadna 22 out of 49.

MARICE GRECH: Eżatt.

IS-SUR STEPHEN CACHIA (Prinċipal tal-Kulleġġ Santa Margerita): Jidher biċ-ċar li l-iskejjel tal-Istat għandhom l-orħos prezzijiet anke bħalissa b'din is-sistema, imma xtaqt nagħmel din il-mistoqsija; meta qed tgħidu comparison bejn generic u specific għal liema generic qed nirreferu?

Qed ngħid hekk għax hemmhekk qishom ma jieħdux in consideration il-fatt li fl-iskejjel tal-Istat kien hemm transizzjoni li kienet qisha fi tliet fażijiet.

Kellna s-sistema l-antika tal-iskejjel tal-primarja fejn kulħadd jilbes qalziet blu, qmis bajda u ingravata blu.

U jien qed nassumi li dik hija l-generic.

Jekk tikkompara l-uniformi tal-lum ma' dik l-uniformi ta' qabel issib li tal-lum se tkun aktar għolja minħabba li l-items qabel kienu ħafna inqas u kienu kompletament ġeneriċi filwaqt li kienu kollha l-istess għall-iskejjel kollha tal-Istat f'Malta u Għawdex kollu.

Aħna morna lil hinn minn dan u qed nipprovaw noħolqu l-idea ta' identità fil-kulleġġi u fl-iskejjel tal-Istat.

Imbagħad kien hemm fażi fejn ċerti skejjel, anke primarji, bdew jagħmlu uniformijiet speċifiċi għalihom stess li mhumiex fis-sistema preżenti u dik kienet sistema li kienet qed issir ad hoc għal kull skola.

Fis-sistema tal-lum għandna għaxar kulleġġi u nħareġ expression of interest b'uniformijiet differenti għal għaxar kulleġġi.

L-expression of interest seta' jidħol għalih kulħadd u ħarġu dawk il-prezzijiet li rajna hemmhekk.

U allura comparison bejn l-ewwel fażi tal-generic l-antika - tal-blu biex niftiehmu – ma' dik tal-lum żgur li se jkun hemm differenza.

Imma jekk il-comparison se jkun bejn l-ispecific jew il-combination ta' specific u generic li kien hemm fil-fażi tranżitorja se tagħmel differenza.

Mis-sistema tal-expression of interest li ħriġna issa deher biċ-ċar - anke minn dawn iċ-ċifri - li l-prezzijiet forsi kienu orħos minn skejjel ta' setturi oħra.

Il-comparison bejn l-iskejjel huwa diffiċli minħabba dawn is-sistemi differenti li kien hemm fil-passat fl-iskejjel tal-Istat.

Li nista' ngħid hu fuq il-kulleġġ tiegħi għax hemmhekk li nista' inqabbel like with like b'mod preċiż.

Fil-fatt il-Form 1s - li daħlu s-sena l-oħra b'tender li kien ħareġ għal sena – li għandhom l-istess items bħal din is-sena, bis-sistema l-ġdida, it-total tal-prezz tal-uniformi ġie €20 orħos.

Mhux qed ngħid li dan ġara fil-kulleġġi kollha għax inkella ma nkunx realistiku, imma li qed nipprova ngħid hu li l-comparisons mhumiex daqshekk faċli li tagħmilhom bejn generic u specific b'dan il-mod għax trid tippreċiża eżattament xi tfisser b'generic.

U dan għaliex kien hemm dawn is-sistemi differenti li issa qed jiġu phased out u minflok qed noħolqu sistema waħda li tipprova tagħti spazju lill-identità ta' kull kulleġġ.

Issa fl-opinjoni tiegħi naħseb li mill-aspett edukattiv huwa importanti li l-iskejjel tal-Istat ikollhom din it-tip ta' identità.

ANTHONY ZAMMIT: Meta din nikkomparaha mal-mediċina generic it means li għandek l-istess kwalità u kwantità fil-pillola imma m'għandekx the brand name.

Jiġifieri jekk dan t-shirt abjad, it-t-shirt abjad tista' tixtrih from shop 1, 2 and 3.

Issa ma jibqax generic jekk inti tgħidlu li rridu tad-ditta Nike.

IS-SUR STEPHEN CACHIA: Issa ma nafx nikkummenta fuq dan imma naħseb li l-isem u l-identità tal-iskola huma differenti minn Nike jew minn prodott kummerċjali ieħor.

It's a question ta' fejn nistgħu naqblu u ngħidu li d-direzzjoni nazzjonali għandha tkun li nneħħu l-ismijiet mill-iskola, il-badges, eċċ imma naħseb li tkun unfair jekk tiġi mposta fuq l-iskejjel tal-Istat biss.

Għaliex l-iskejjel Indipendenti jew tal-Knisja għandhom id-dritt li joħolqu l-identità tagħhom filwaqt li l-iskejjel tal-Istat m'għandhomx?!

Anzi jiena ngħid li huwa importanti li l-iskejjel tal-Istat ikollhom dik l-identità.

ANTHONY ZAMMIT: I am for identity imma t-t-shirt m'hemmx bżonn li jkun tad-ditta Abanderado jew Nike bħalma ġieli jgħidulhom.

Ġieli jgħidulhom li they want a Nike t-shirt.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Ħalli nagħmilha ċara x'ridna ngħidu b'generic.

Ejjew nieħdu l-aktar każ sempliċi u faċli biex nifhmuh u cioè, il-qmis bajda bil-classical style pattern li tista' tixtriha minn ħafna postijiet.

Fil-fatt din tista' tixtriha minn village store, minn department store u minn kwalunkwe ħanut tal-ħwejjeġ, speċjalment meta tkun se tibda l-iskola.

Imma fil-mument li dik il-qmis bajda tfajtilha l-isem tal-iskola, dik ma baqgħet generic xejn u f'daqqa waħda saret specific u jien irrid immur nixtriha mhux iżjed minn fejn nixtieq jien imma rrid li l-iskola tiggwidani ħalli tgħidli minn fejn nista' mmur nixtriha.

Malli l-iskola se tgħidli biex immur nixtriha mingħand post partikolari, jien se nidħol f'dak il-ħanut u se nixtriha bil-prezz u bil-kwalità li qed jagħtini tal-ħanut u ma nistax ngħid iżjed li se noħroġ minn hawn u se mmur nixtriha minn ħanut ieħor għax forsi x'imkien ieħor għandhom servizz aħjar.

IS-SUR STEPHEN CACHIA: To be fair, il-qomos li huma embroidered bl-isem mhumiex reali għax dik hija l-aktar ħaġa li l-ġenituri jistgħu jmorru jsibu minn x'imkien ieħor.

Li tkun kulur differenti, jista' ikun li għandek raġun.

DR. SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Jeżistu skejjel li fuq il-qmis għandhom l-isem tal-iskola.

Jista' ikollok polo top li jista' ikun abjad u allura jkun ġeneriku imma fil-mument li għamiltlu faxx x'imkien, dan awtomatikament se jiġi specific.

Dik li qed infissru bid-differenza bejn il-generic u l-ispecific.

Biex inkompli fuq il-presentation hawnhekk għandna table oħra mir-rapport li qed turi l-minimum u l-maximum price taċ-Church secondary girls' school.

L-istess hawnhekk ninnotaw diskrepanzi kbar bejn il-minimum u l-maximum.

Jekk sempliċement inħarsu lejn il-polo shirts, li ħafna drabi jkunu the classical style bid-differenza li wieħed forsi jkollu kulur mod u l-ieħor ikollu xi stripe x'imkien, l-inqas prezz li sibna mis-sample li ħadna kien ta' €7.50c u l-aktar prezz għoli kien ta' €20.95c, jiġifieri differenza ta' kważi three times as much.

Pereżempju, l-inqas prezz tal-jerseys li sibna kien ta' €17.43 u l-aktar wieħed għoli kien ta' €26.90c, jiġifieri diskrepanza ta' kważi €10 fuq il-jersey.

Hawnhekk ninnotaw li l-mean price ta' dawk il-compulsory items tela' għal €227.

Nerġa' nirrepeti li dak mhuwiex il-prezz massimu li jħallsu l-ġenituri għall-uniformi imma sempliċement qed nirreferu biss għal dawk l-items li huma compulsory u komuni mis-sample li ħadna.

Hemm table oħra li turi li fil-każ tal-iskejjel sekondarji tal-Knisja tas-subien il-prezz naqas, jiġifieri fit-table l-oħra kellna prezz ta' €227 mentri hawnehkk għandna prezz ta' €188.

Jidhirli li kellna xi item aktar fl-uniformi tal-bniet imma anke meta tneħħi dak l-item, l-uniformi tas-subien tibqa' sostanzjalment orħos.

Qed nitkellmu fuq l-istess items hawnhekk.

Fil-fatt jekk inħarsu lejn il-blazer tas-subien naraw li l-minimum price kien ta' €48.50c u l-aktar wieħed għoli kien ta' €65 mentri l-blazer tal-bniet, l-orħos li sibna kien ta' €54.40c filwaqt li l-aktar wieħed għoli kien ta' €71.75c.

Jiġifieri anke bejn skejjel tas-subien u skejjel tal-bniet hemm id-diskrepanzi.

Issa ħa nagħmel overview qasira fuq l-iskejjel Indipendenti.

Again l-iskejjel kollha li nqabdu fir-random sample kellhom uniformi speċifika.

Kważi l-iskejjel kollha jkollhom arranġament esklussiv ma' xi supplier jew retailer partikolari jew inkella jkollhom verbal agreements jew kuntratti.

Erġajna nnotajna diskrepanzi qawwijin fil-prezzijiet minimi u fil-prezzijiet massimi fejn jidħlu l-iskejjel Indipendenti.

Hawnhekk ħadna tabella mir-rapport li tirreferi għall-primary girls' schools.

U pereżempju, naraw diskrepanzi qawwijin fil-qomos, fejn l-irħas prezz kien ta' €6 filwaqt li l-aktar prezz għoli kien ta' €17, jiġifieri kważi three times as much.

Il-prezzijiet tal-blazers huma pjuttost fuq in-naħa għolja tal-prezz, jiġifieri jitilgħu sa €70.

Għandna diskrepanza qawwija fit-tracksuits, fejn l-irħas waħda kienet ta' €30 filwaqt li l-aktar waħda għalja kienet ta' €70! €70 għal tracksuit ta' tifla fl-iskola primarja!

Dawn għalina huma pjuttost prezzijiet on the high side.

Fil-każ tas-subien jekk inħarsu lejn it-tracksuits insibu li l-aktar waħda għalja hija ta' €69.

Naturalment mhux se noqgħod insemmihom waħda waħda imma għandna diskrepanzi qawwija fil-prezzijiet bejn il-minimum u l-maximum.

U anke bħala mean price jidher li huwa aktar għoli in comparison mat-tables li rajna qabel.

F'table oħra għas-secondary girls' school uniforms nerġgħu naraw dawk id-diskrepanzi.

Anke fil-każ tal-Independent secondary boys' schools naraw li l-prezz tal-blazer jitla' għal €80 filwaqt li t-tracksuit titla' għal €53.

Dawn huma prezzijiet li lilna jagħtuna l-impressjoni li huma on the high side.

Il-konklużjonijiet tagħna kienu li ħafna drabi, meta l-uniformi tinxtara minn retailers speċifiċi u identifikati mill-iskejjel, il-prezzijiet ikunu aktar għoljin minn meta l-uniformi tista' tinxtara minn kwalunkwe ħanut.

Rajna li ħafna drabi l-iskejjel qed jiddisinjaw uniformijiet speċifiċi ħafna għalihom u għalhekk qed jirrestrinġu l-possibilità li l-ġenituri jistgħu jipprovaw jixtru u jfittxu dak l-item minn postijiet varji, bil-kondizzjonijiet li jixtiequ huma f'dak li għandu x'jaqsam ma' prezz, kwalità u għażla tar-retailer.

Jidher ukoll li hemm nuqqas ta' kompetizzjoni at the retail level kemm fejn tidħol l-uniformi tal-iskejjel tal-Istat - dejjem qed ngħidu fuq l-uniformi speċifika u mhux fuq dik ġenerika – tal-Knisja u l-Indipendenti.

Abbażi ta' dawn il-konklużjonijiet għamilna r-rakkomandazzjonijiet tagħna.

L-ideat tagħna huma li l-ewwelnett l-iskejjel għandhom konstantament jikkonsultaw u jitkellmu mal-ġenituri fuq il-uniform policy.

Importanti li nifhmu li l-iskejjel għandhom rwol imporanti ħafna fejn jidħol is-suq tal-uniformijiet għaliex il-uniform policy toħroġ mill-iskola.

Skont x'se tagħmel l-iskola se jimxi s-suq.

Jekk l-iskola se tiddetta uniformi speċifika u se tgħid lill-ġenituri biex imorru jixtru l-uniformi minn ħanut partikolari, se jfisser li mhux se jkun hemm kompetizzjoni fejn tidħol l-uniformi ta' dik l-iskola.

Il-policy li se taddotta l-iskola awtomatikament se taffettwa l-competitive process fuq is-suq.

U allura huwa importanti li l-iskejjel jifhmu l-konsegwenza tad-deċiżjoni tagħhom.

L-impatt huwa kemm fuq il-ġenituri - li kif għedna qabel m'għandhomx għażla fejn jidħol prezz, kwalità u l-għażla ta' minn fejn jixtru – kif ukoll fuq dawk in-negozjanti li jixtiequ jidħlu f'dan is-suq tal-uniformijiet imma qed isibu barrier minħabba li hemm arranġamenti esklussivi ma' retailer partikolari mill-iskejjel.

Għalhekk huwa importanti li l-iskejjel jifhmu x'inhuma l-effetti tad-deċiżjoni tagħhom.

L-iskejjel ħafna drabi jargumentaw li huma jridu l-identità distinta tagħhom u din l-identità distinta tagħhom joħorġuha bis-saħħa tal-uniformijiet.

Issa aħna mhux qed ngħidu lill-iskejjel sabiex ma joħoqlux identità distinta imma qed ngħidulhom biex isibu bilanċ bejn dak li jixtiequ huma u r-rispett lejn is-suq.

Il-competitive process li suppost jeżisti f'dan is-suq m'għandkomx tirrestrinġuh imma tridu tħalluh jaħdem.

Tista' toħloq uniformi distinta billi jkollok ingravata partikolari imma m'hemmx bżonn li jkollok qmis partikolari, ingravata partikolari, qalziet partikolari, tracksuit partikolari u kull item tal-uniformi tagħmlu partikolari jew inkella ssib xi kulur stramb jew toħloq combination ta' kuluri flimkien ma' xi piping fil-ġenb jew faxx x'imkien għax dawk l-affarijiet se jagħmlu l-uniformi aktar ikkumplikata, aktar expensive u aktar speċifika, b'impatt negattiv kemm fuq il-ġenituri kif ukoll fuq is-suq.

It-tieni rakkmandazzjoni tagħna hija li l-iskejjel m'għandhomx jagħżlu disinji kkomplikati, kuluri li mhumiex tas-soltu jew kombinazzjoni tat-tnejn, u kemm jista' ikun għandhom iżommu uniformi sempliċi.

Fejn jagħżlu items ġeneriċi għandu jkun possibbli li dawk l-items tal-uniformi jinxtraw minn any retailer ġenerali u din tista' tiġi applikata anke fejn ikunu specific items.

Fir-rakkmandazzjonijiet tagħna qegħdin ngħidu wkoll li fejn l-iskola tixtieq li jkollha a specific uniform item, li għalina nħossu li it should be the exception and not the norm, hemmhekk toħroġ tender u allura l-competitive process isir qabel minflok wara, u tista' faċilment tagħmel ukoll a call for expression of interest u jkun hemm aktar minn retailer jew supplier wieħed li jkun jixtieq jipprovdi dak l-item partikolari.

Pereżempju, jekk nieħdu l-ingravata, jista' ikollok aktar minn supplier wieħed li jaċċetta li jagħmel dik l-ingravata skont l-ispecifications li qed tagħtih l-iskola, u allura l-ġenituri se jkollhom il-possibilità li jsibu suppliers differenti li qed jipprovdu dik l-ingravata, bi prezzijiet u b'kondizzjonijiet differenti.

Hemmhekk is-suppliers jistgħu jikkompetu bejniethom u joħorġu bl-aħjar prezz.

Jiġifieri qed tħalli l-opportunità lir-retailers, li huma at the lower level of the market u li qed ibigħu direttament lill-konsumaturi, li jmorru għand dawk is-suppliers li rebħu t-tender u s-suppliers ifornuhom b'dawk l-items speċifiċi.

B'hekk il-ġenituri jkunu jistgħu jsibu dak l-item, avolja jkun speċifiku, minn postijiet differenti f'Malta.

Ħafna drabi li qed insibu hu li l-ġenituri, joqogħdu fejn joqogħdu, l-iskola partikolari tidderiġi lill-ġenituri kollha ta' dawk it-tfal sabiex imorru f'outlet wieħed f'Malta, u allura nsibu queues twal jew inkella jonqos is-servizz għax kulħadd jaqa' fl-istess żmien.

Barra minn hekk qegħdin niddeprivu lill-ġenituri milli jkunu jistgħu jixtru l-uniformi viċin mid-dar tagħhom u minflok ikollhom jaqbdu l-karozza tagħhom biex imorru f'ħanut partikolari.

Colour codes, patterns, designs u materials għandhom ikunu available għar-retailers u għall-ġenituri li jitolbu lill-iskola biex tagħtihomlhom biex dawk il-ħwienet ikunu jistgħu jipprovdu dawk l-uniformijiet.

Jekk ikun hemm change in supplier wara xi tender, importanti li l-pattern ikun tal-iskola biex mhux kull darba li jinbidel is-supplier tinbidel miegħu l-uniformi.

Idealment ma tantx għandna niġu f'din is-sitwazzjoni fejn ikollna niddependu minn supplier wieħed biex jissupplixxi l-uniformi.

Fil-fatt insibu li anke l-iskejjel stess, f'dawn iċ-ċirkostanzi li ħolqu, qed ibatu huma stess għax ħafna drabi qed jiġu at the mercy ta' dak is-supplier li miegħu jkollhom arranġament esklussiv.

Jiġifieri jekk dak is-supplier ma jirnexxilux iġib il-provvista ta' uniformijiet in time, l-iskejjel li għalihom hija tant importanti li t-tfal imorru l-ewwel ġurnata tal-iskola bl-uniformi, jista' jiġri li t-tfal ma jkunux jistgħu jmorru bl-uniformi proprja għax is-supplier ma jkunx laħaq ġab l-uniformijiet fil-ħin u l-iskola ma jkollha lil ħadd fuq min iddur biex il-ġenituri jmorru jixtru l-uniformi mingħandu.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Naħseb li jkun għaqli li issa ngħaddu għall-kummenti tad-deputati ħalli mbagħad nisimgħu r-reazzjoni minn naħa tal-uffiċjali li qegħdin jirrappreżentaw id-diversi kategoriji ta' skejjel.

Għaldaqstant nitlob lid-deputati sabiex jagħmlu l-kummenti tagħhom b'reazzjoni għal dak li għadna kemm smajna minn naħa tal-uffiċjali tal-Awtorità tal-Kompetizzjoni Ġusta.

L-Onor.

CARMELO ABELA: L-ewwel nett naħseb li rridu ngħidu x'għandu jkun l-għan tal-Kumitat.

Nifhem l-għanijiet tal-persuni li għoġobhom jiġu hawnhekk biex jitkellmu magħna, kemm min-naħa tal-awtorità kif ukoll min-naħa tad-Direttorat tal-Edukazzjoni u mill-iskejjel Indipendenti u tal-Knisja imma naħseb li l-għan tagħna huwa li finalment nagħtu rispett lill-familji bis-sagrifiċċji li dawn qed jagħmlu bi spiża sostanzjali f'daqqa waħda fil-bidu ta' kull sena skolastika.

Filwaqt li nifhem li l-iskejjel iridu jżommu l-identità tagħhom, nifhem ukoll l-esiġenzi tal-kummerċ ħieles u ġust imma finalment ma rridux ninsew li l-akbar rispett irridu nuruh lejn il-familji, li wħud minnhom jagħmlu sagrifiċċji kbar biex ilaħħqu ma' din l-ispiża filwaqt li oħrajn jissallbu u oħrajn ma jkunux jafu x'se jaqbdu jagħmlu sakemm ma jkunx hemm għajnuna mill-iskola, mid-dipartiment jew minn x'imkien ieħor.

Għaldaqstant naħseb li dak huwa l-akbar għan li rridu nilħqu permezz ta' dawn il-laqgħat għax kif diġa' għedt, din hija spiża li trid issir f'daqqa u li l-ġenituri ma jistgħux jagħmlu mod ieħor.

Jiena naħseb li din l-issue ilha tkaxkar għal ħafna żmien.

Niftakar -meta kont jien il-kelliem ewlieni fuq l-edukazzjoni - kif fil-bidu ta' kull sena skolastika l-akbar issue li kienet tqum kienet proprju l-issue tal-uniformijiet.

U konna noħorġu l-istqarrijiet, tgħaddi sena u nerġgħu back to square one!

Jiena nixtieq nifraħ lill-awtorità u nirringrazzjahom tar-rapport tagħhom għax għalkemm jista' ma jkunx rapport perfett u forsi jkun hemm reazzjonijiet ukoll mill-iskejjel varji, imma fl-aħħar mill-aħħar naħseb li huwa rapport interessanti ħafna li m'għandniex narmuh jew inħalluh fuq l-ixkaffa.

Jien nifirħilhom u nirringrazzjahom tar-rapport li ħejjew.

Finalment naħseb li rridu nsibu bilanċ bejn l-esiġenzi kollha.

Issa li l-iskejjel tal-Gvern ingħaqdu f'kulleġġi - u nifhem li l-mudell li ħarsu lejh kien dak tal-iskejjel Indipendenti u tal-Knisja - biex huma wkoll ikollhom l-identità tagħhom, irridu naraw li mill-banda l-oħra - biex forsi nimitaw u jkollna l-identità tagħna bħal skejjel oħra – ma ninsewx xi tfisser din l-ispiża għall-familji, li għalkemm uħud minnhom m'għandhomx problema biex ilaħħqu mal-ispiża, tkun kemm tkun din l-ispiża, għandek oħrajn li huma fil-maġġoranza li jagħmlu sagrifiċċji biex ilaħħqu filwaqt li oħrajn ikollhom jissallbu.

Nixtieq insemmi mistoqsija parlamentari li ġiet imwieġba mill-Ministru tal-Edukazzjoni, fejn l-ewwel nett jidher li l-Ministru, fuq l-opinjoni tad-direttorat, qiegħda tagħti aktar importanza biex l-uniformijiet jagħtu identità.

Nispera li dan ma jkunx l-għan aħħari għax inkella nistgħu narmu dan ir-rapport u dak li se ngħidu għax ikun ifisser li mhux se nżommu dan il-bilanċ fejn jidħlu prezzijiet.

Nispera li qiegħed nifhem ħażin.

Imma mbagħad l-aktar li tinkwetani hija r-risposta li ngħatat għall-mistoqsija parlamentari 28211, fejn jidher li hemm diskrepanza bejn il-prezzijiet li qed jikkwotaw min-naħa tal-awtorità u li għadha kif semmitilna Dr. Aquilina Zahra u l-prezzijiet li hawn f'din l-istess risposta għall-mistoqsija parlamentari li qed insemmi.

Biex inqabbel like with like din il-mistoqsija titkellem fuq uniformi tal-istudenti tal-iskejjel sekondarji fejn għandek għaxar kulleġġi differenti.

Dawn imbagħad huma maqsumin bejn subien u bniet u kemm tiswa l-uniformi tas-sekondarja tas-sajf u tax-xitwa.

Imbagħad għandek fiex tikkonsisti bħala items l-uniformi kemm tas-sajf kif ukoll tax-xitwa.

Hawnhekk qed neħodha li għandek item minn kull wieħed imma aħna nafu li ħadd ma jixtri item wieħed fuq ċerti affarijiet.

Pereżempju, ħadd ma jixtri qmis waħda imma mill-inqas ikollok tnejn jew tlieta.

L-istess għall-qliezet fil-każ tas-subien u għad-dbielet fil-każ tal-bniet.

Il-prezzijiet bejn kulleġġ u ieħor ivarjaw ukoll.

Pereżempju, il-kulleġġ ta' Għawdex jidher li huwa l-aktar li jaqbillek li tibgħat lit-tfal fih mill-aspett finanzjarju għax huwa l-inqas kemm għas-subien u kemm għall-bniet.

L-aktar kulleġġ li jidher li huwa daqsxejn waħda on the high side fejn jidħlu s-subien huwa l-kulleġġ Maria Reġina u fejn jidħlu l-bniet huwa l-kulleġġ San Nikola.

Issa li kelli nieħu l-mean price kif ikkwotat fir-rapport tal-awtorità naraw li fejn tidħol l-uniformi tas-subien fi skola sekondarja, il-mean price huwa ta' €201.06c mentri l-ogħla prezz skont il-mistoqsija parlamentari huwa ta' €163.75c.

Hawnhekk qed nassumi li dan mhuwiex il-ħlas tal-uniformi kollha għax kif diġa' għedt aktar qabel ikollok aktar minn item wieħed.

Il-mean price tal-uniformi tal-bniet fi skola sekondarja huwa ta' €212.05c mentri l-ogħla prezz skont il-mistoqsija parlamentari huwa ta' €168.50c.

X'irrid ngħid biha?

Il-findings tal-awtorità – u jien qed nieħu l-mean price – ma jaqbilx mal-mistoqsija parlamentari li wieġbet il-Ministru.

Issa x'tirrappreżenta l-mistoqsija forsi mhux se nistaqsi lilek Dr. Aquilina Zahra, imma xi ħaddieħor irid jirrispondiha sakemm qed ninterpretaha tajjeb.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Mela ħalli nindirizzaw il-problema mill-ewwel.

Ix-xogħol fuq dan ir-rapport beda bejn Novembru u Diċembru tal-2010, fejn aħna tlabna l-informazzjoni fuq il-prezzijiet tal-uniformijiet għas-sena skolastika 2010/2011.

Probabbilment il-mistoqsija parlamentari qiegħda tirreferi għall-uniformijiet għas-sena skolastika 2011/2012 u allura jista' ikun li l-prezzijiet qed ivarjaw għar-raġuni li l-iskejjel tal-Istat 2011/2012 imxew bis-sistema tat-tender.

Jiġifieri aħna kien għad kellna fejn kien hemm tender u oħrajn fejn kien għad m'hemmx tender.

Aħna stajna nagħmlu comparisons bejn kif kienet qabel is-sistema meta ma kenitx teżisti s-sistema tat-tender u kif inhi s-sistema llum li hemm it-tender.

Jista' ikun li qed naħdmu bi prezzijiet differenti minħabba li kienet qed tirreferi għal sena skolastika differenti u b'sistema differenti wkoll.

Jista' jagħti l-każ ukoll li hemm differenza għax aħna ma nieħdux l-uniformi kollha imma nieħdu the common elements tal-uniformi fis-sample tagħna mentri t-totalitajiet fir-risposta tal-mistoqsija parlamentari, wisq probabli, jinkorporaw l-items kollha tal-uniformi.

CARMELO ABELA: Kollox sew imma l-punt tiegħi hu li skont it-tweġiba tal-Ministru jidher li l-uniformijiet roħsu u mhux għolew.

Hekk qed tgħid it-tweġiba.

Is-Sur Cachia semma' li issa aħna qed ngħaddu mill-fażi fejn fil-primarja, minn uniformi standard għal kulħadd qed immorru għal uniformi speċifika għal kull kulleġġ.

U allura jekk qabel kont tissupplixxi u jkollok tender għat-tfal kollha tal-primarja, subien u bniet, illum dak l-ammont se jinqasam f'għaxar kulleġġi.

IS-SUR STEPHEN CACHIA: Li forsi ma joħroġx fir-rapport – Dr. Aquilina Zahra spjegatha din - hu li kien hemm ukoll fażi tranżitorja fejn skejjel partikolari, anke dawk primarji, bdew ibiddlu l-uniformi ġenerika - tal-blu biex nitiehmu - għal waħda aktar speċifika.

U allura dak biddel ukoll il-prezzijiet.

Dan kien żmien fejn ma kienx hemm sistema ta' tendering.

Li ġara f'din is-sena skolastika hu li nħareġ expression of interest għall-kulleġġi kollha u - dan forsi jabbina mar-rakkmandazzjoni tar-rapport – kulħadd seta' jagħmel il-bidding għalih.

Is-sitwazzjoni ta' Malta hi li hi fuq min jagħmel il-bidding imma jien mhux se nidħol f'din il-kwestjoni.

Ir-realtà hi li ħarġet expression of interest u jidher li l-prezzijiet huma orħos minn setturi oħra.

Fil-fatt l-average ta' tracksuit fl-iskejjel tal-Istat hija ta' €30 mentri fi skola Indipendenti hija ta' €60.

Ħafna minnhom huma orħos minn €30 u wħud minnhom huma ftit aktar minn €30.

Hemm differenza konsiderevoli bis-sistema li wżajna fl-iskejjel tal-Istat fejn inħareġ expression of interest għal din is-sena skolastika.

Fil-fatt jekk inqabbluh ma' setturi oħra – u dan il-punt huwa importanti li nsemmuh – naraw li l-iskejjel tal-Istat għandhom l-orħos uniformijiet.

Il-fatt li nħareġ expression of interest – dan jidher ukoll fir-rapport tal-awtorità – juri li kien hemm roħs għalkemm forsi ma roħsux biżżejjed.

THE CHAIRMAN: Irridu naqblu li l-expression of interest huwa pass 'il quddiem.

CARMELO ABELA: Dak hu l-għan tagħna u cioè li l-ispiża għall-familji tonqos.

U allura jekk dan hu l-każ jien l-ewwel wieħed li nieħu pjaċir.

Issa jekk huwiex biżżejjed jew le hija mistoqsija oħra u forsi wieħed ikun jista' jidħol fiha aktar fid-dettall.

Imma b'dan li qed tgħid inti, Sur Cachia, ifisser li din hija l-ewwel darba li nħareġ expression of interest u li fil-passat ma ħariġx?

Kull sena konna ngħidu l-istess kantaliena.

IS-SUR STEPHEN CACHIA: Qabel kien hemm sistemi differenti fl-iskejjel li kont involut fihom jien, fejn kien jinħareġ tender għax lanqas konna ngħidulu expression of interest.

Imbagħad id-direzzjoni li ngħatat mid-Directorate Corporate Services li qiegħed hawn huwa li billi m'hemmx ħruġ ta' fondi pubbliċi, jista' jinħareġ expression of interest u mhux tender.

Imma fil-każ tal-iskejjel tiegħi kien jinħareġ tender.

Kien hemm skejjel oħra li kienu jagħmlu arranġamenti diretti meta jagħżlu.

Li ġara din is-sena kien li l-affarijiet ġew streamlined u systemized b'mod ċar għall-iskejjel tal-Istat, jiġifieri ntagħżlu l-uniformijiet bħala stil, eċċ. Fl-iskejjel tal-Istat għamilna mezz – issa wieħed jista' jargumenta dwar il-kwestjoni ta' gosti fuq id-disinn – fejn ipprovajna nagħmlu l-uniformi kemm jista' ikun b'mod sempliċi.

Pereżempju, il-kalzetti mhumiex imsemmijin bħala item speċifiku u l-basktijiet tal-iskola, li f'ċerti setturi huma parti mill-uniformi, lanqas biss huma msemmija fl-expression of interest tagħna.

Ipprovajna nagħmluha sempliċi u l-kwestjoni tal-identità ħassejna li għandna nagħmluha fil-limiti ta' prezz raġjonevoli.

U allura pprovajna nsibu dak il-bilanċ.

CARMELO ABELA: Jekk huwiex expression of interest jew inkella tender, at this point huwa mmaterjali, fis-sens li kif fhimt it-tweġiba tiegħek, inti qed tgħid li fil-passat kien jingħad li ladarba mhux se tkun spiża pubblika imma se tkun spiża fuq il-familji, allura it doesn't matter xi tkun dik l-ispiża.

Aħna niltaqgħu man-nies li jagħtuna l-feedback tagħhom, issa jekk ikunux qed jesaġeraw jew le kulħadd jagħmel il-ġudizzju tiegħu.

Dr. Aquilina Zahra semmiet il-queues quddiem ċerti outlets.

Għalfejn ikollna naraw queues quddiem ħanut partikolari biss?

Meta tistaqsi jew jiġu għandek il-ġenituri jgħidulek li huma qed jimxu fuq id-direzzjoni li jagħtuhom l-iskejjel.

Issa jekk dik id-direzzjoni hijiex ġejja mid-dipartiment jew mid-direttorat, jew inkella mill-iskola individwali jew mill-Head partikolari mhux se noqgħod nidħol fiha.

Imma d-direzzjoni tal-iskola tkun dik li l-uniformijiet iridu jinxtraw bilfors mingħand dak il-ħanut partikolari.

Darba waħda ġiet persuna fuqi u ġabitli żewġ qomos bojod u staqsitni jekk jien narax xi differenza fihom.

Issa jien la jien xi ħajjat u lanqas xi espert f'dan il-qasam imma t-tnejn bojod rajthom.

Din il-persuna qaltli li waħda tiswa tant għax kellha tixtriha bilfors mingħand retailer partikolari filwaqt li l-oħra tiswa terz il-prezz tal-ewwel waħda u li allura setgħet tixtri tliet qomos bil-prezz tal-oħra.

Madankollu hija kienet obbligata tixtri l-qmis bi prezz għoli mingħand dak il-ħanut.

IS-SUR STEPHEN CACHIA: Imma għalhekk inħareġ expression of interest biex jirregola proprju dawn l-affarijiet.

CARMELO ABELA: Hija l-ewwel darba li nħarġet expression of interest għax qabel konna niġu naqgħu u nqumu!

IS-SUR STEPHEN CACHIA: Le mhux qed ngħid hekk.

Jien qed ngħid li f'ċertu skejjel kien jinħareġ tender.

Issa jien nista' nitkellem fuq l-iskejjel li kont involut fihom jien.

Jista' ikun li dak li qed tgħid inti kien isir ukoll u għalhekk inħass il-bżonn, fost affarijiet oħra, - anke minħabba r-rakkmandazzjonijiet li saru mill-awtorità lill-Istat - li tiġi rregolata din il-pożizzjoni.

Issa ġie regolarizzat u dawn l-affarijiet ma jsirux.

Rigward is-sistema tal-expression of interest ifisser li mbagħad għażilna supplier u hemm issues fuq kif jissupplixxi supplier, li hija diskussjoni oħra fit-tul u li fuqha żgur għandi ħafna xi ngħid, imma dik naħseb li hija issue oħra.

Li hu żgur hu li s-sitwazzjoni tranġat minn dak li qed issemmi inti Onor. Abela.

Lanqas għandna ngħidu li l-iskejjel kollha tal-Istat kienu jiġu jaqgħu u jqumu mill-uniformi.

Kien hemm ħafna tentattivi biex jintgħażel mod ġust u ekwu imma nħass il-bżonn li dan isir b'mod ċar u trasparenti fuq livell nazzjonali, kif fil-fatt sar matul din is-sena.

U naħseb li dan jidher ukoll fil-prezz li nħareġ u fil-mod ta' kif saret il-biċċa tax-xogħol.

CARMELO ABELA: Ħalli ma tifhmunix ħażin, jien mhux qed ngħid li l-kapijiet jew min imexxi d-direttorat ma kienx jinteressah kompletament imma li ridt ngħid hu li d-direzzjoni kif kienet tingħata kienet twassal sabiex ikun hemm prezzijiet ogħla.

Issa jekk fil-passat kien hemm tentattivi, jidher li għal xi raġuni jew oħra dawn it-tentattivi baqgħu ma rnexxewx għax il-prezzijiet tal-uniformijiet matul is-snin baqgħu jogħlew.

Jekk dak li hemm fil-mistoqsija parlamentari jiġi mqabbel mar-rapport tal-awtorità u huwa kkonfermat, allura nieħu gost li kien hemm dan l-improvement u li l-uniformijiet roħsu.

Jien nittama li hekk ikun u li jibqa' hekk.

Mistoqsija oħra li xtaqt nagħmel hija dwar jekk hemmx xi provvedimenti għal dawk il-familji li minħabba nuqqas ta' xogħol jew minħabba li jkollhom aktar minn wild wieħed, isibu xi diffikultajiet biex ilaħħqu mal-ispejjeż u allura jekk dawn jiġux megħjuna b'xi mod jew ieħor ħalli l-ispiża tal-uniformi tittaffa' xi ftit minn fuqhom.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

MICHAEL GONZI: Table 3 f'page 4 tar-rapport tagħmel riferenza għall-iskejjel tal-Istat.

Jekk qed nifhem tajjeb dik it-table ġiet obsolete ladarba qed joħorġu t-tenders fl-iskejjel tal-Istat.

Qiegħed nassumi tajjeb?

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Jien informata li s'issa mhux l-iskejjel kollha għandhom din is-sistema l-ġdida.

MICHAEL GONZI: Meta qed ngħidu generic u specific qisek qed titkellem fuq kif nixtru l-mediċini aħna.

Issa jekk hemm dan il-prezz daqshekk differenti, jiġifieri minn €80 għal €120, l-awtorità ma tistax tagħfas fuq dan it-tip ta' qligħ?

Pereżempju, fuq il-conclusions ippuntajtu li fuq ċerti affarijiet il-qligħ qed ikun iż-żejjed.

Allura bħala awtorità ma tistgħux tagħfsu fuq l-iskejjel jew fuq is-suppliers?

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Kif għedt fil-bidu, fil-passat l-uffiċċju ddiskuta mal-iskejjel kemm tal-Istat, kemm tal-Knisja u kemm dawk Indipendenti u rajna improvement għalkemm dan ma kienx biżżejjed.

U kien għalhekk li ħriġna b'dan ir-rapport.

Din id-darba ddeċidejna li noħorġu b'rapport pubbliku u ħriġnih għan-national consultation, jiġifieri kulħadd seta' jagħti l-kummenti tiegħu fuqu għax aħna nħossu li kulħadd, b'xi mod huwa involut f'dan is-suq.

Jiġifieri jistgħu jkunu l-ġenituri, tista' tkun l-iskola u jista' ikun is-supplier li diġa' qiegħed jaġixxi f'dan is-suq li qed iforni l-uniformijiet u jista' ikun dak in-negozjant li jixtieq jidħol f'dan is-suq imma li s'issa ma sabx il-possibilità li jidħol fih minħabba l-mod ta' kif kien qed jopera dan is-suq.

X'jixtieq jagħmel l-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni Ġusta?

L-uffiċċju ried joħloq din it-trasparenza billi jippubblika dan ir-rapport, bir-rakkmandazzjonijiet u bil-prezzijiet li kellu.

Qed ngħidu lill-iskejjel xi prezzijiet jeżistu; jeżistu prezzijiet raġjonevoli u jeżistu prezzijiet li jidhru li huma għoljin.

Qed niddiskutu biex l-iskejjel jifhmu x'inhi l-problema għax xi kultant mhux l-iskejjel kollha jkunu qegħdin jifhmu x'impatt għandha dik id-deċiżjoni li tkun qed tieħu l-iskola meta tispeċifika uniformi.

Importanti li min qiegħed f'dan is-settur jara l-prezzijiet u jgħid jekk hu huwiex kapaċi joħroġ bi prezz orħos, jekk huwiex cost efficient jew inkella huwiex qed japprofitta ruħu.

Kien importanti ħafna li noħolqu din it-trasparenza u nġibuha a konoxxenza tal-pubbliku.

Issa x'nixtiequ nagħmlu?

Ovvjament nixtiequ li l-iskejjel jifhmu r-rakkmandazzjonijiet tagħna u kemm jista' ikun jaderixxu magħhom.

Finalment it-tir tagħna hu dak li s-suq isir wieħed kompetittiv.

Jiġifieri fejn naraw li l-competitive process qiegħda tiġi hampered u ristretta, u nħossu li qed tiġi ristretta minħabba ċerti abbużi, aħna se ninvestigaw.

Issa se nagħmlu rapport finali u se nerġgħu noħorġu bir-rakkmandazzjonijiet tagħna.

Imma at one point mhux se niddiskutu iżjed imma se nibdew ninvestigaw.

MICHAEL GONZI: Jekk tiġik ogħla s-sena d-dieħla u titlob dawn il-prezzijiet li hawn hawnhekk, intom tistgħu twaqqfuha din?

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Fejn se naraw kwalunkwe ħaġa li għalina tista' tkun ta' problema se ninvestigaw.

Issa aħna nistgħu ninvestigaw kemm skola u kemm retailer u nieħdu azzjoni bil-poteri li tagħtina l-liġi.

MICHAEL GONZI: L-iskejjel tal-Istat suppost li issa rranġaw is-sistema tagħhom.

Naħseb li dan jgħodd aktar għall-iskejjel privati.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Ma nixtieq li nidentifika lil ħadd biex ħadd ma jieħu l-impressjoni li jiena forsi diġa' għandi xi free formulated idea.

Jekk ikun hemm sinjal li jurina li hemmhekk jista' ikun hemm problema, aħna se nidħlu fiha biex naraw x'inhi dik il-problema.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: B'riferenza għall-iskejjel tal-Istat, Dr. Aquilina Zahra semmiet li bħala mean price l-uniformi tiġi madwar €117.

Imbagħad qaltilna li jista' ikun ukoll li forsi ma tkunux daħħaltu l-items kollha.

Minn naħa tad-dipartiment kien ikkalkulat li l-uniformi tiġi tiswa madwar €180.

U kien hemm rapporti f'gazzetti lokali, speċjalment f'gazzetta partikolari, fejn ġew intervistati xi nies u dawn qalu li huma nefqu €215 għall-uniformi tat-tfal tagħhom.

Ma nafx jekk intom tistgħux tikkummentaw fuq jekk dan il-prezz huwiex minnu jew le.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Ovvjament jiena nista' nitkellem fuq il-findings tagħna.

Li ċċarajt hu li aħna konna qegħdin nieħdu sample across the board u mhux konna qed nitkellmu fuq skola partikolari.

Jekk se nidħlu fuq skola partikolari se naraw l-items kollha ta' dik l-iskola.

Madankollu aħna ridna nagħtu a picture across the board ta' dak li qed jiġri u b'hekk ħadna sample wiesgħa ħafna, li kien jinvolvi 'l fuq minn 90 skola.

Again l-iskejjel mhux kollha għandhom l-istess uniform items u allura aħna, biex inkunu nistgħu noħorġu l-prezzijiet u nagħmlu dan il-comparison, rajna x'inhuma dawk l-affarijiet komuni bejn dawk l-iskejjel li nqabdu fis-sample u qabbilna dawk il-prezzijiet.

Jista' ikun – u fil-fatt hekk kien f'ħafna każijiet – li l-iskejjel li rajna kellhom aktar items minn dawn li identifikajna aħna.

Dak x'għamilna aħna.

Jekk tmur tistaqsi ġenituri partikolari se jgħidulek li l-kont tagħhom ġie jiswa "X" amount filwaqt li l-kont ta' ġenituri oħra ġie jiswa "X" amount plus something else.

Dan għaliex mhux kulħadd jixtri bl-istess mod.

Wieħed jista' jixtri qmis waħda filwaqt li ħaddieħor jixtri żewġ qomos.

U skola jista' ikollha aktar items minn skola oħra.

Once li se tkellem lill-ġenituri mhux kollha se jagħtuk l-istess ammont globali.

IS-SUR STEPHEN CACHIA: L-expression of interest – biex nippreċiża xi ħaġa li forsi ma ħarġitx daqshekk ċara mill-ispjegazzjoni ta' Dr. Aquilina Zahra – sar għall-iskejjel kollha tal-Istat u mhux għal xi wħud biss.

U dawn saru l-aktar għall-istudenti li deħlin fil-Year 1 din is-sena għax huma dawk l-istudenti li se jkollhom uniformi ġdida u dawk li deħlin fil-Form 1 għax huma wkoll se jkollhom uniformi ġdida.

Żgur li ħadd ma kien qed jistenna li noħorġu expression of interest għall-forms kollha jew nippretendu li xi ħadd ibiddel l-uniformi.

L-għan tagħna dejjem kien li meta jkun hemm uniformi ġdida li se tieħu post dik l-antika.…

Ħafna drabi li jiġri meta xi ħadd ikollu problema bl-uniformi l-ġdida waqt il-perjodu tal-phasing out tal-uniformi l-qadima hu li l-iskejjel ikollhom sistema fejn il-Form 5s iħallu l-items li jkunu għadhom tajbin lura u jbiegħhom bħala seconds jew inkella - ħafna drabi hekk jiġri – jagħtuhom b'xejn.

B'dan il-mod ikunu qed jagħtu l-għajnuna tagħhom għax meta l-uniformi tkun phased out, biex tibda ssibha jkollok il-problemi.

Il-prezzijiet fil-każ tal-iskejjel primarji, mil-lista tal-kulleġġi kollha li għandi, m'hemmx kulleġġ wieħed li jaqbeż il-€150.

Fil-fatt ħafna minnhom huma inqas minn dan il-prezz.

Fil-każ tal-iskejjel sekondarji il-prezz huwa ta' €160.

Jiġifieri m'hemm l-ebda kulleġġ li jaqbeż il-€200.

THE CHAIRMAN: Issa meta qed ngħidu €150 fir-realtà dawk jiġu €300 għax ftit huma dawk it-tfal li jkollhom qmis waħda jew qalziet wieħed.

Mela l-€150 realment għall-ġenituri tfisser €300.

IS-SUR STEPHEN CACHIA: Kollox sew imma r-rapport kien fuq item wieħed ukoll.

THE CHAIRMAN: Ma jimpurtax imma actually aħna qegħdin nitkellmu fuq il-ġenituri u allura l-actual issa m'għadux ipotetiku.

Jekk il-ġenituri mill-inqas jixtru żewġ biċċiet ta' uniformi, ifisser li uniformi ta' €150 għalihom se tiġi tiswa €300.

Naħseb li dak il-punt naqblu fuqu.

(Interruzzjonijiet) L-expression of interest għamluh l-iskejjel kollha tal-Istat jew kien awtorizzat li jsir u m'għamlux kulħadd?

Għax inti għedt il-kulleġġi tiegħek għamluh, imma rigward il-kulleġġi l-oħra, x'għamlu dawn?

IS-SUR STEPHEN CACHIA: Le kont qed ngħidu għall-kulleġġi kollha ta' Malta.

IS-SUR ANDRÈ VASSALLO GRANT (Director Corporate Services): Ħarġet expression of interest waħda.

Il-procurement regulations jitkellmu fuq tendering minħabba li jkun hemm involuti l-public funds.

F'dan il-każ m'hemmx public funds u allura ma konniex obbligati li noħorġu tender.

U lanqas nistgħu noħorġu tender għax ma jaqgħux taħt il-procurement regulations.

Li għamilna for competitiveness sake hu li ħriġna an expression of interest u bbażajniha fuq il-procurement regulations.

Dwar din ħadna parir mingħand l-AG Office ħalli naraw kif għandna mmexxu.

L-expression of interest ħarġet għall-għaxar kulleġġi, jiġifieri one expression of interest li qsamniha f'għaxar biċċiet.

Issa li kieku kien hemm aktar minn għaxar suppliers li xtaqu jitfgħu l-offerta tagħhom, kienu jistgħu jeħduha għaxar suppliers.

Madankollu tefgħu l-offerta tagħhom madwar sebgħa u l-evaluation board għażel the cheapest technically compliant tenders għaliex fl-expression of interest għamilna d-design, il-colour code, eċċ, jiġifieri it was very detailed.

Aħna m'għandniex kontroll fuq min jitfa' it-tender u kif diġa' għedt, tefgħu t-tender sebgħa biss, li minnhom kellna nagħżlu the cheapest technically compliant.

Fil-fatt intagħżlu żewġ bidders, wieħed ħa erba' kulleġġi u l-ieħor ħa sitta.

MICHAEL GONZI: Kif kienu l-prezzijiet ikkomparati bejn din is-sena u s-sena li għaddiet?

Kien hemm improvement fis-servizz in ġenerali?

IS-SUR STEPHEN CACHIA: Bħala prezz nista' inqabbel fuq il-kulleġġ tiegħi fejn fil-Form 1s tal-iskejjel sekondarji tas-subien, il-prezz bħala total – qed ngħidu fuq item wieħed minn kull item - ġie €20 orħos mis-sena l-oħra.

Ma kontx aware u ma kkomparajtx l-items tal-kulleġġi kollha ma' dak li hemm fir-rapport.

Imma jidher – anke mill-kummenti li għamel l-Onor.

Abela - li anke fuq il-kulleġġi l-oħra kien hemm roħs fil-prezzijiet permezz ta' din is-sistema.

Nerġa' ngħid li jien naqbel ma' dak li ntqal dwar li jkun hemm min jixtri aktar minn item wieħed imma ovvjament ma jgħoddx għal kull item tal-uniformi.

Pereżempju, l-aktar items għoljin huma l-blazer u t-tracksuit u jekk tqabbel is-setturi – naħseb li dan il-punt ma tantx ħareġ fir-rapport imma xorta qiegħed hemm – ssib li fis-settur tal-iskejjel tal-Istat, il-prezzijiet ta' dawn l-items għoljin, huma ferm orħos minn ta' setturi oħra.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

FREDERICK AZZOPARDI: Meta Dr Aquilina Zahra tkellmet fuq is-supply level qalet li hi tixtieq li naslu fi stat fejn ikollna għażla u kulħadd imur għand dak ir-retailer li jrid hu.

Billi qed tissemma' l-expression of interest, min ikun għamel l-expression of interest u jispiċċa jeħodha hu, dan xorta se jispiċċa jikkontrolla hu.

U allura ma narax kif tista' taħdem din is-sistema għax xorta għandek bniedem li qed jikkontrolla l-prezz tal-oħrajn kollha.

Inutli li jkollok firxa ta' retailers.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Meta jkollok tender jew expression of interest il-kompetizzjoni qed issir qabel minflok wara.

U allura meta qed jitfgħu t-tender jew qed juru l-interess tagħhom, dawn se joqogħdu attenti xi prezzijiet se jagħtu.

Mill-ambitu tagħna, meta nitkellmu fuq il-welfare tal-konsumatur m'aħniex inħarsu biss lejn il-prezz, għalkemm dan huwa wieħed mill-fatturi l-iżjed importanti, imma nħarsu wkoll lejn il-kwalità u lejn is-servizz.

Għaliex ġenitur għandu – din semmejtha diġà qabel – jmur bilfors f'dak il-ħanut partikolari fejn bagħtitu l-iskola u forsi jrid isuq minn naħa l-oħra ta' Malta biex jasal hemmhekk?

Naraw ukoll sitwazzjonijiet fejn suppliers jgħidulek li trid tmur tixtri l-uniformi fit-tali ġurnata billi jaqsmu t-tfal in alphabetical order u jgħidulhom li min għandu kunjomu jibda b'dawk it-tali ittri għandu jmur jixtri l-uniformi tiegħu f'dak it-tali ħin u f'dik it-tali ġurnata.

Dan mhux servizz normali li jixraqlu l-konsumatur u allura aħna nħarsu wkoll lejn dawn l-affarijiet.

Ċertament meta għandek expression of interest jew tendering system hija definitely aħjar minn meta l-iskola taqbad u tiddeċiedi li tagħti kuntratt lil xi ħadd partikolari għax almenu l-competitive process ikun sar qabel.

Issa din forsi nistgħu nirrimedjawha billi meta jkun hemm a call for expression of interest, l-iskola mhux neċessarjament tintrabat ma' persuna waħda.

Jiġifieri jekk japplikaw erbgħa, l-iskola tista' tagħti d-dettalji tal-uniformijiet tagħha u l-ispecifications ta' dik l-uniformi lil dawk l-erba' u mbagħad dawk l-erba' jaraw huma kif se jirreklamaw biex jiġbdu l-klijenti lejhom u kif se jikkompetu bejniethom.

MICHAEL GONZI: Imma meta inti qed tagħmel expression of interest u jeħodha wieħed biss, se tiġi fl-istess sitwazzjoni għax il-ġenituri xorta jridu jmorru f'dak il-ħanut partikolari.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

ANTHONY ZAMMIT: Hawnhekk naqbel mal-Onor.

Issa rrid ngħidilkom prosit ta' dan ir-rapport u niskanta kif rapport bħal dan ma sarx aktar qabel.

Ħadt gost naqra dan ir-rapport il-bieraħ u bdejt ngħid bejni u bejn ruħi li at least it seems that somebody is doing something about it.

Madankollu nemmen li rridu nżommu l-affarijiet kemm jista' ikun sempliċi u bażiċi.

Dik hija xi ħaġa importanti.

Ejjew naraw x'inhuma l-affarijiet bażiċi; a grey trousers, a white shirt, etc. M'hemmx bżonn noqogħdu noħorġu expression of interest because the basic things għandhom ikunu hemm u dawn ikunu jistgħu jinxtraw minn kullimkien.

Biex ikolli l-identità m'hemmx bżonn li jkolli xi kuluri imma I just need a badge or a tie, a simple thing.

Aktar ma se nikkomplika l-affarijiet aktar qed nagħti lok għall-abbuż u dan huwa importanti li nifhmuh.

Hemm bżonn li l-qmis ikollha l-isem printed fuqha?

Jekk se jkollok a green blazer diġa' għandek il-blazer aħdar jew inkella xi ħaġa oħra partikolari.

L-iskejjel tal-Istat jistgħu jgħidu li huma se jkollhom l-uniformi tagħhom blu u mbagħad kull kulleġġ ikollu l-badge tiegħu.

Għalfejn se noqgħod nikkomplika l-affarijiet fejn kulleġġ irid ikun kulur aħdar, l-ieħor isfar u l-ieħor lime green?

Inti lit-tifel trid tagħtih dik iċ-ċerta sense of identity of belonging to a school or a college which as I said, is very important, imma m'hemmx bżonn li toqgħod tagħmillu l-kuluri u l-affarijiet kollha differenti.

Jekk omm għandha bżonn qmis bajda u se jkollha tixtri tlieta matul is-sena, - nafu kif jikbru f'daqqa t-tfal f'dik l-età - dawn huma kollha extra costs.

Issib tifel imqareb li jkollu bżonn erba' qliezet fis-sena.

Għamlu l-affarijiet b'mod sempliċi u xorta jkun hemm il-kompetittività.

Imma jekk aħna nissimplifikaw l-affarijiet u nnaqqsu l-burokrazija u dawn l-affarijiet kollha, il-pajjiż se jimxi ħafna aħjar u se jimxi 'il quddiem.

THE CHAIRMAN: Mela se ngħaddi ftit rimarki u nagħti l-veduti tiegħi u mbagħad wara tkunu tistgħu tagħmlu l-konklużjonijiet tagħkom.

L-iskop tagħna bħala kumitat huwa li nirrispondu għas-sejħa tagħkom bħala awtorità u li nipparteċipaw f'eżerċizzju ta' konsultazzjoni pubblika.

L-ewwelnett irrid nirringrazzjakom u napprezza x-xogħol li qed tagħmlu bħala awtorità.

Nemmen li huwa d-dmir tagħna li nipparteċipaw f'din il-konsultazzjoni pubblika permezz ta' din il-laqgħa u rridu naraw li permezz tal-parteċipazzjoni tagħna, titqajjem awareness akbar fuq dan l-eżerċizzju.

Ovvjament se jkun hemm rapporti fuq il-ġurnali u minn hawnhekk nirringrazzja l-ġurnalisti li qegħdin jisimgħuna.

Naf li se jkun hemm il-blogs fuq dan is-suġġett u allura intom, awtomatikament se tieħdu spinta akbar bil-kummenti kollha li jsiru fuq dak li jkun qed jingħad.

Imbagħad nixtieq inkompli nitkellem ma' sħabi l-Membri tal-Kumitat u noħorġu rapport bl-opinjonijiet li jista' ikollna kif ukoll xi forma ta' proposti.

Nixtieq li din il-konsultazzjoni li kellna magħkom ma tieqafx illum imma jkollna diskussjoni oħra fejn aħna nkunu nistgħu nressqu l-ħsebijiet tagħna.

Jiena nemmen li bħala Kumitat irridu nitkellmu f'isem il-ġenituri u din għedtha wkoll fil-laqgħa tal-bieraħ meta kellna persuni oħra minn setturi oħra.

Anke fil-bidu nett ta' din il-leġislatura konna għedna li aħna, bħala Kumitat, irridu nitkellmu f'isem il-poplu billi nagħtu leħen lit-tamiet u l-preokkupazzjonijiet tiegħu.

Aħna rridu nieħdu fuqna din ir-responsabilità u nitkellmu f'isem il-ġenituri imma rridu nifhmu wkoll il-ħtieġa tal-iskejjel li għandhom bżonn - kif qegħdin jgħidulna - l-identità tagħhom.

Fil-fatt l-identità tal-iskejjel tagħmel ukoll sens għall-istudenti u allura din irridu nifhmuha wkoll.

Irridu wkoll nidħlu – biex ngħid hekk - fiż-żarbun tagħkom bħala awtorità u nifhmu li meta qegħdin inħarsu lejn il-proċeduri ta' kompetizzjoni ġusta, l-iskejjel jistgħu jmorru aħjar u l-ġenituri jmorru aħjar.

Għalhekk ma rridux inkunu galantomi bi flus in-nies.

Irridu naraw li jekk jista' ikun nilħqu bilanċ.

L-iskejjel għandhom l-identità tagħhom u għandu jkollhom l-aħjar li jista' ikollhom, imma jekk jista' ikun din l-identità għandhom joħolquha bl-orħos prezz possibbli.

Għandna l-identità tal-iskejjel imma l-prezz tal-identità m'għandux ikun għoli jew ikun wieħed abbużiv.

U allura l-affarijiet għandhom jinxtraw bir-regoli tal-kompetizzjoni ġusta.

Dr. Aquilina Zahra qalet sew meta qalet li għandna nirrispettaw is-suq.

Meta nkunu qegħdin nirrispettaw is-suq, inkunu qegħdin nirrispettaw il-ġenituri kif ukoll l-iskejjel.

Jiġifieri meta nirrispettaw is-suq nemmen li s-suq ikun kapaċi jimxi, u jekk inħalluh jimxi, inkunu kapaċi nilħqu bilanċ.

F'dan is-sens, bħala Chairman ta' dan il-Kumitat nixtieq li nwassal lil sħabi dan il-preambolu ħalli nipprovaw inħarsu lejn din is-sitwazzjoni kollha.

Issa nixtieq niftaħ aktar dan ir-rapport billi npoġġi xi mistoqsijiet quddiemkom.

Pereżempju, intom dħaltu fir-realtà li diversi skejjel għandhom ukoll il-ħwienet tagħhom?

Niftakar li meta kont – u hawnhekk nidħol fuq responsabilità passata - segretarju parlamentari kien ikolli rapporti mingħand numru ta' negozji li kienu jarawha stramba kif ċerti skejjel, anke tal-gvern, kienu jispiċċaw ibiegħu matul is-sena skolastika ċerti affarijiet bħal kotba, lapsijiet u basktijiet tal-iskola.

Ma nafx jekk din is-sitwazzjoni għadhiex preżenti issa li għandna l-kulleġġi.

Nispera li m'għadhiex hekk.

Hemm aċċessorji oħra li ħafna drabi jkunu marbutin mal-issue tal-identità ta' skola partikolari li wkoll jiswew il-flus u li b'xi mod jew ieħor jispiċċaw iżidu l-prezz tagħhom.

Nixtieq immiss ma' rapport ieħor li konna għamilna f'din il-leġislatura stess u li għandu x'jaqsam mal-faqar relattiv.

Hemmhekk smajna b'eżempji ċari ta' ġenituri li jsibuha diffiċli biex uliedhom jiġu inklużi soċjalment għax waħda mill-ispejjeż li jkollhom iġorru hija proprju l-uniformi tat-tfal.

Issa biex inkunu għedna kollox, meta staqsejna fuq dawn l-affarijiet sibna li numru ta' skejjel kien ikollhom sistema fejn dawk il-ġenituri li kien ikollhom ċerti bżonnijiet finanzjarji, dawn kienu jiġu mogħtija l-uniformi.

U fl-iskejjel hemm heads li kapaċi jħaddmu din is-sistema ta' solidarjetà.

Qed ngħid hekk biex nuri li aħna smajna kollox.

L-Onor.

Michael Gonzi staqsikom jekk intom intomx kapaċi tieħdu azzjoni immedjata.

Naturalment jien nixtieq li jkun hemm aktar immedjatezza għalkemm naf li l-awtorità għadha qiegħda tibni l-esperjenza tagħha.

Imma rridu niftakru li ħafna drabi - aħna taċ-ċivil, fil-proċeduri tagħna nistgħu naqgħu lura milli nipprovaw nieħdu deċiżjoni b'ħeffa – sakemm nieħdu d-deċiżjonijiet tagħna jkun hemm xi ħadd li qed ibati.

U jien din laqtitni kemm meta kont segretarju parlamentari u anke llum għax ħafna drabi ndumu biex nieħdu deċiżjoni għax inkunu rridu nistudjaw is-sitwazzjoni, li huwa tajjeb ukoll, imma kif diġa' għedt, sakemm aħna qegħdin nistudjaw fil-kumdità tal-uffiċini tagħna, hemm barra hemm min qed ibati.

U t-tbatija rridu nnaqqsuha u allura nixtieq li jkun hemm ċerta ħeffa fid-deċiżjonijiet.

Naħseb li rridu naraw ukoll jekk hemmx ħtieġa ta' liġi.

Dak li qal is-Sur Vassallo Grant jagħtini fuqiex ninkwieta.

L-iskejjel, minħabba l-procurement m'għandhomx għalfejn joħorġu tender u għamlu l-aktar ħaġa tajba meta ħarġu l-expression of interest.

Dik kienet l-iżjed ħaġa responsabbli li setgħu jagħmlu bħala ministeru.

Imma l-iskejjel tal-Knisja u dawk Indipendenti mhux se jħossu dak l-obbligu.

Rigward ukoll iċ-ċokon tal-iskola.

Hawnhekk qed nitkellmu fuq għaxar kulleġġi.

Setgħu jagħmlu l-expression of interest fuqhom imma meta qed issemmi skola waħda biss, Independent school, hemmhekk mhux bilfors se naslu għal dak il-għan.

Allura fiċ-ċirkostanzi li l-amministrazzjoni ta' dawn l-iskejjel ma jkollhomx l-obbligu dwar kif imorru għall-procurement tagħhom.… Għalhekk jista' ikun hemm il-ħtieġa ta' leġislazzjoni li tirregola din il-proċedura jew inkella xi metodu ieħor dwar kif nistgħu naslu biex intaffu din il-problema.

Tali leġislazzjoni tkun trid toħloq parametri aktar ġusti biex jinstab bilanċ u fl-istess ħin toħloq parametri għall-amministrazzjonijiet diversi tal-iskejjel u jkollna ċerta uniformità.

Iż-żmien huwa determinanti fl-għażla tal-uniformi.

Ma jistax ikollna għażla ta' uniformi li tinbidel kull darba li tinbidel il-head tal-iskola.

Illum forsi mhux il-każ imma qabel kien hemm din it-tentazzjoni.

Imma llum kif se nagħmlu biex jekk uniformi tkun intagħżlet, din tibqa' bilfors b'dak il-kulur għal ċertu ammont ta' żmien?

U din trid tkun bil-liġi ħalli min se jidħol fin-negozju tal-uniformijiet ikun jaf li għandu pereżempju għaxar snin b'dak id-disinn ta' uniformi.

Dawn li qed insemmi jien huma kollha eżempji li jistgħu jimmaturaw aktar imma jekk mhux se jkun hemm il-fattur taż-żmien, mhux bilfors li se jkollok investiment.

U jekk m'hemmx il-fattur taż-żmien jista' illum għandek kulleġġ li qed jiġi amministrat minn xi ħadd, imbagħad għada tinbidel dik l-amministrazzjoni jew ikollok riforma fl-edukazzjoni, u terġa' tinbidel l-uniformi.

Jiġifieri kull riforma ġġib magħha bidla fl-uniformi u allura hawnhekk għandek elenku importanti li rridu nżommu miegħu.

Rigward il-combination tal-kuluri tal-uniformi, xi ħaġa li ssemmiet minn diversi membri, fosthom l-Onor.

Zammit, irrid ngħid li dawn huma kollha affarijiet li għad iridu jittieħdu in konsiderazzjoni.

Iżjed ma jkollna għażla ta' prodotti ġeneriċi iżjed naslu lejn l-orħos prezz possibbli.

Mela mmorru għall-identità ġenerika u naslu biex insibu kompromess, imma mbagħad tidħol il-problema tal-iskejjel tal-Knisja u tal-iskejjel Indipendenti.

Issa għaliex l-iskejjel ta' Għawdex ftit orħos minn ta' Malta?

Għawdex għandek uniformi ġenerika għax għandek kulleġġ wieħed f'daqqa waħda.

Imma fejn għandek kulleġġ jew independent school bi 300 student, allura l-prezz bilfors jitla' għax għandek limitazzjoni fil-kompetittività ta' min qed jissupplixxi l-uniformijiet.

Naħseb dawn il-ħsebijiet kollha minflok jagħlqulna s-suġġett, aktar qed jiftħuh u naħseb li rridu nagħmlu laqgħa oħra biex inkomplu niżviluppaw dawn il-ħsebijiet.

Għaldaqstant se nħalliha sine die sakemm nerġgħu nsejħu laqgħa oħra imma wara li nerġgħu niltaqgħu u intom tagħtu r-reazzjonijiet tagħkom, aħna, bħala membri ta' dan il-Kumitat inkunu nistgħu nikkonkludu ħalli jkollna rapport finalizzat u nkunu nistgħu nagħtu s-sehem tagħna wkoll lejn il-konsultazzjoni pubblika.

Għalhekk nittama li issibuna ta' għajnuna.

Sadanittant nemmen li nistgħu nagħmlu din is-sejħa pubblika - anke għaliex hawnhekk għandna numru ta' ġurnalisti – biex ngħinu fil-kawża tagħkom għall-konsultazzjoni pubblika ħalli min ikun irid jibgħatilna l-kummenti tiegħu bħala kumitat, ikun jista' jagħmel hekk permezz tal-e-mail address tal-kumitat.

B'hekk inkunu qegħdin nisimgħu u nwasslulkom dak li nisimgħu.

DR SYLVANN AQUILINA ZAHRA: Nixtieq nagħmel punt importanti; l-għan tal-uffiċċju mhux biex toħroġ xi uniformi unika għall-iskejjel kollha jew li joħroġ b'xi policy unika għall-iskejjel kollha.

L-għan tal-uffiċċju huwa li jagħmel dan is-suq wieħed kompetittiv.

Fejn ikun hemm il-varjetà, se jkun hemm aktar kompetizzjoni.

Aħna nifhmu li dan is-suq m'għandux għalfejn ma jkunx kompetittiv, anzi huwa suq fejn għandek uniformi li hija very much in demand u allura aktar hemm lok għall-kompetizzjoni.

Nerġa' ngħid li m'għandniex it-tir li ngħidu lill-iskejjel li jridu joħorġu bilfors b'qalziet blu jew aħdar u li bilfors irid ikollhom qmis bajda.

U naħseb li dak huwa punt importanti li ngħiduh.

DR ROSANNE CUSCHIERI: Fil-findings issemmiet kif ċerti skejjel tal-Knisja jagħtu l-possibilità lil dak li jkun sabiex jixtri l-materjal biex iħit hu stess l-uniformi tat-tfal u din hija ta' għajnuna kbira.

Fil-fatt huma the specific items li jtellgħu l-prezz tal-uniformi.

Pereżempju li shirt ikollu l-logo tal-iskola fl-għonq se jkun ifisser li jien ma nistax immur nixtrih minn kullimkien.

Jiena naħseb li l-expression of interest fil-każ tal-iskejjel tal-Knisja hija daqsxejn diffiċli imma jista' isir xi tip ta' arranġament sabiex dawn l-items partikolari jkunu available minn numru ta' outlets differenti.

Din hija xi ħaġa ta' kull sena u mhux xi ħaġa li nxtrat darba u daqshekk għax it-tfal jidħlu kull sena l-iskola u jkun hemm etajiet differenti.

U allura jekk għandek erba' outlets minn fejn tista' tixtri l-uniformi, imbagħad sta għall-ġenituri li jagħżlu minn fejn jixtru.

Tgħidulix kif se tinħadem imma nimmaġina li tista' issir.

Ma naqbilx assolutament li jkunu uniformi waħda għax l-awtonomija minn hemmhekk toħroġ.

Imma nħoss li aktar milli toħroġ tender, – li fil-każ tagħna huwa aktar diffiċli – għandu jkun hemm dawn l-items partikolari li jkunu jistgħu jinxtraw minn numru ta' outlets biex dak li jkun ikun jista' jagħżel minn fejn jixtieq imur jixtri.

Ovvjament jekk għandek aktar minn outlet wieħed dawn se jaraw kif se jżommu l-aħjar prezz biex dak li jkun imur jixtri minn għandhom.

IS-SUR STEPHEN CACHIA: Jiena se nagħmel l-aħħar punt biex ma ntawwalx aktar.

Fl-aħħar mill-aħħar naħseb li morna tajjeb.

Irreaġixxejna għal dan ir-rapport għax kien hemm ċertu rakkmandazzjonijiet li diġa' qegħdin isiru.

Għandna naraw l-affarijiet on the ground billi naraw ir-realtà ta' Malta għax is-suq ħieles jista' jgħin ħafna.

Ir-realtà tas-suq Malti hu li hu, jiġifieri jekk l-idea ta' expression of interest li semmiet Dr. Aquilina Zahra hu li joħroġ u li kulħadd jista' jitfa' il-bidding tiegħu, u mbagħad kemm noħorġu l-ismijiet tas-suppliers u kulħadd imur and he shops around, hija idea tajba fit-teorija.

Il-biżgħa tagħna – u naħseb hija realistika – hu li aħna għandna obbligu li f'Settembru jkun hemm l-uniformijiet available u r-riskju hu li ma jkun hemm ħadd li jidħol għal din il-ħaġa u allura nispiċċaw mingħajr uniformijiet.

Irridu nkunu aware ta' din il-ħaġa wkoll.

Imma having said that naħseb li l-għan li jitbaxxew il-prezzijiet tal-uniformijiet huwa għan li naqblu miegħu mija fil-mija.

Sur President, fl-aħħarnett nikkonferma dak li għedt inti dwar l-iskejjel tal-Istat - fl-esperjenza tiegħi kważi l-iskejjel kollha għandhom dawn is-sistemi – li għandhom sistemi biex min hu fil-bżonn jagħtuh l-uniformijiet b'xejn.

THE CHAIRMAN: Qabel nagħlqu nixtieq ngħid biss x'inhu l-e-mail address ta' dan il-Kumitat, li huwa; Nirringrazzjakom.

Fid-9:15 p.m. id-diskussjoni fuq is-suġġett ġiet interrotta.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

LAQGĦA NRU 112

L-Erbgħa, 12 ta' Ottubru, 2011

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-7:35 p.m.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat, ippresieda.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 111 li saret it-Tlieta 11 ta' Ottubru 2011, ġew konfermati.

Laqgħa dwar Rapport MAĦRUĠ mill-Awtorità ta' Malta għall-Kompetizzjoni u għall-Affarjiet tal-Konsumatur dwar l-Uniformijiet tat-Tfal tal-Iskejjel.

L-Onor Edwin Vassallo stieden lill-Dr Sylvann Aquilina Zahra, Direttur Ġenerali fl-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni, biex tagħti preżentazzjoni fuq is-suġġett li kienet intitolata:

Wara diskussjoni mal-Kumitat, intervenew ukoll is-Sur Stephen Cachia, Prinċipal tal-Kulleġġ Santa Margerita, is-Sur Andrè Vassallo Grant, Director Corporate Services mill-Ministeru tal-Edukazzjoni, u Dr Rosanne Cuschieri, Direttur tal-Iskejjel Tal-Knisja.

Flimkien ma' Dr Sylvann Aquilina Zahra, kien hemm preżenti wkoll is-Sinj Marice Grech, is-Sinj Mandy Falzon u s-Sur Timothy Farrugia, Economics Officers fl-Uffiċċju tal-Kompetizzjoni.

Fid-9:15 pm, id-diskussjoni fuq is-suġġett ġiet interrotta.

SKRIVANA TALKUMITAT

PRESIDENT TALKUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 113

It-Tnejn, 17 ta' Ottubru, 2011

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tnejn, 17 ta' Ottubru, 2011 fis-7:15 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

L-imġieba taż-żgħażagħ f'Paceville.

Diskussjoni.

Kontinwazzjoni.

Affarijiet oħra.