Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 135, li saret nhar It-Tlieta, 12 ta' Ġunju 2012, ġew ikkonfermati.

THE CHAIRMAN (Onor. Edwin Vassallo): Nixtieq navża lill-Kumitat li rċevejna din il-korrispondenza:

Korrispondenza datata 12 ta' Ġunju mingħand is-Sinja.

Ruth Bugeja, residenti n-Naxxar, fejn bagħtet lil Kumitat petizzjoni li kienet saret f'dan ir-raħal dwar l-antenni tal-mobajls fuq il-bjut tar-residenti, kif ukoll kopji ta' ittri li bagħtet l-istess Sinjura lil diversi awtoritajiet, kif ukoll informazzjoni oħra fuq dan is-suġġett.

Email datata 18 ta' Ġunju mingħand il-Professur Peter G Xuereb, fejn qed jiġbed l-attenzjoni tal-Kumitat dwar petizzjoni li nbdiet ftit tal-jiem ilu sabiex jitwaqqaf it-twaħħil ta' antenna tal-mobajls f'Ħal Lija.

Mal-korrispondenza li rċevejna mingħand is-Sinjura Bugeja, għandna wkoll ittri li ntbagħtu lil Dr Simon Busuttil, kif ukoll mistoqsijiet parlamentari rigward l-istallazzjoni ta' mobile phone antennas.

Naħseb li din il-korrespondenza hija waħda interessanti għax tagħtina aktar għarfien dwar dak li ntqal u ma ntqalx fil-Parlament Ewropew fuq dan is-suġġett tal-mobile phone antennas.

L-email li rċevejna mingħand il-Professur Peter G Xuereb tittratta l-istess suġġett tal-antennas tal-mobile phones, fejn qed javżana li fil-preżent qiegħda tinġabar petizzjoni, li s'issa ffirmawha mal-200 persuna, kif ukoll tħassib li qed juru ċerti persuni minħabba l-effett li jista' ikollhom dawn l-antenni.

Naħseb li diġa' għandna qbil fuq kif se nipproċedu fil-ġimgħat li ġejjin fir-rigward tal-programm ta' laqgħat li se jkollna bħala Kumitat.

S'issa għadna bla konferma, imma se nkunu qegħdin nistiednu lill-Ministru Chris Said, kif ukoll lill-Ministru Mario de Marco, ħalli nagħtuhom kopja tar-rapport li nieda dan il-Kumitat intitolat "Lejn Aktar Sigurtà u Bon Ordni f'Paceville".

Imbagħad, wara din il-preżentazzjoni, l-Ministru Chris Said ikun jista' ikompli bid-diskussjoni li se nibdew nitkellmu fuqha llum.

Imbagħad, it-Tlieta ta' wara, nistiednu lill-awtoritajiet konċernati biex ikollna kontinwazzjoni tal-laqgħa fuq il-mobile phone antennas.

Imbagħad, it-Tlieta ta' wara, nagħmlu laqgħa oħra sabiex niddiskutu bħala Kumitat il-punti li se joħorġu mil-laqgħa tal-lum.

Jekk jista' ikun dan is-suġġett irridu nlestuh qabel ir-recess tas-sajf.

THE CHAIRMAN: Mela ngħaddu minnufih għas-suġġett tal-lum.

Imma qabel xejn nixtieq navża lill-membri ta' dan il-Kumitat li għandna talba mill-PBS sabiex jiffilmjaw l-ewwel parti ta' din il-laqgħa.

Hawn oġġezzjoni?

La m'hawnx oġġezzjoni, jistgħu jidħlu jiffilmjaw.

Il-ħsieb li rrid naqsam magħkom qabel ma nibdew din il-laqgħa huwa li aħna se nisimgħu – jekk mhux hekk, nitlob lis-Sur David Spiteri Gingell jikkorreġini – l-proposti u l-veduti ta' dan il-Working Group, li t-terms of reference tiegħu kienu proprju dawk li, maż-żmien, joħroġ bi proposti sabiex is-sistema tal-liġi li tirregola l-pensjonijiet tkun tista' tiġi emendata skont il-ħteġijiet taż-żmien.

Għaldaqstant, il-proposti li se nisimgħu llum mhumiex il-proposti tal-Gvern, jew inkella s'issa l-Gvern għadu ma ddiskutihomx.

Nerġa' ngħid li dawn mhumiex il-proposti tal-Gvern.

Dan intqal lili wkoll mill-Ministru Chris Said.

Fil-preżent, saret preżentazzjoni ta' dawn il-proposti lill-MCESD.

U bil-liġi dawn il-proposti jridu jiġu diskussi f'dan il-Kumitat, u sussegwentement aħna rridu nagħmlu r-rapport finali tagħna fuq x'inhuma l-veduti u l-proposti tagħna rigward dak li qiegħed jipproponi dan il-Working Group.

Allura, anke aħna nżommu d-dritt li nistgħu naqblu jew ma naqblux ma' dak li se jiġi diskuss hawnhekk, peress li rridu nkomplu d-diskussjoni tagħna iktar 'l quddiem.

Jien se nżomm mill-ewwel id-dritt li 'l quddiem inkunu nistgħu nerġgħu nsejħulkom bħala Working Group sabiex tgħinuna niddeliberaw u niddeċiedu x'rakkomandazzjonijiet se nkunu qed nagħtu lill-eżekuttiv tal-Gvern fuq kif jista' jipproċedi fil-ħidma tiegħu.

Nifhem li 'l quddiem se jiġi mogħti rapport lill-eżekuttiv tal-Gvern kemm mill-MCESD, kemm minn dan il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali, kif ukoll minn dan il-Working Group li għamel dawn il-proposti.

Qed ngħid hekk sabiex, kemm aħna li se nisimgħu, u kemm jekk hemm xi ġurnalisti li se jkunu qegħdin jirrapportaw dak li se jgħid is-Sur David Spiteri Gingell, li – bla preġudizzju għal dak li aħna nistgħu naqblu miegħu u naħdmu fuqu – żgur li dan l-eżerċizzju huwa food for thought tajjeb sabiex id-diskussjoni tagħna, minflok se tibda minn blank paper, se jkollna dawn il-ħsibijiet li aħna nistgħu nkomplu nissostanzjaw, bi wħud minnhom nistgħu ma naqblux magħhom għal kollox u b'oħrajn li nistgħu neħduhom on board.

Mela, nista' ngħaddi mill-ewwel il-kelma lis-Sur Spiteri Gingell.

Navża biss li din is-seduta qiegħda tiġi trasmessa live fuq l-Internet, u allura kull kelma li tgħidu għandkom tkunu responsabbli għaliha, għax ladarba kelma tingħad, ma tkunux tistgħu treġġgħuha lura.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL (Chairman of the Pensions' Working Group): Sur President, kelli l-opportunità li nkun ukoll iċ-Chairman tal-Pensions' Working Group, li kien ġie stabbilit fl-2004, u li kien involut fl-ewwel fażi tar-riforma.

Maġenbi għandi lis-Sur Frank Micallef, Direttur fid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali, kif ukoll membru tal-Pensions' Working Group.

Ħdejh hemm is-Sur Godwin Mifsud, Direttur fl-Economic Policy Division tal-Ministeru tal-Finanzi, l-Ekonomija u l-Investiment, kif ukoll membru tal-Pensions' Working Group.

Hemm tliet membri oħra li jixtiequ jiskużaw ruħhom talli ma setgħux jattendu għal-laqgħa tal-lum.

Dawn huma s-Sur Joe Camilleri, Direttur Ġenerali fid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali, is-Sur Joe Rapa, Direttur Ġenerali fl-Economic Policy Division, u s-Sur Mark Musú, Direttur tal-Affarijiet Internazzjonali fid-Dipartiment tas-Sigurtà Soċjali.

Tista' tgħidli kemm għandi ħin għad-dispożizzjoni tiegħi?

THE CHAIRMAN: Jekk trid, għandek sad-9.00 p.m. Jekk taħseb li għandek bżonn aktar ħin, inkunu nistgħu niltaqgħu f'seduta oħra.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Ir-rapport li qed nippreżentaw huwa rapport tal-grupp tekniku, u ma jirrappreżentax l-opinjoni tal-Gvern.

Issa, l-Gvern beda proċess politiku fejn qed jiltaqa' mal-partijiet differenti, u qiegħed jagħmel assessment tar-rapport.

Aħna, bħala Pensions' Working Group, il-brief tagħna kienet li ġiet triggered is-Sezzjoni 64B tas-Social Security Act, li kienet ukoll parti mir-riforma li ddaħħlet fl-2007, fejn kien hemm understanding li l-issue tal-politika tal-pensjonijiet hija waħda strateġika.

Għaldaqstant, kull ċertu żmien għandu jsir health check sabiex wieħed jagħmel assessment fuq kif qed iġġib ruħha s-sistema tal-pensjonijiet vis-à-vis l-adegwetezza, is-solidarjetà u s-sostenibbilità.

Fil-fatt, din il-klawsola ġiet triggered fl-aħħar tal-2010.

Il-Working Group kien ġie stabbilit fi Frar tal-2010, dak iż-żmien mill-Ministru Dolores Cristina, fejn aħna konna ppreżentajna l-ewwel rapport tagħna lill-Ministru, u li kien tpoġġa fuq il-Mejda tal-Kamra fl-14 ta' Diċembru 2010.

Il-Gvern kien ta struzzjonijiet lili u lill-membri l-oħra tal-Grupp, fejn xtaq li, qabel ma niffinalizzaw ix-xogħol tagħna, nagħmlu proċess ta' diskussjoni konsultattiva mal-istakeholders kollha, kemm dawk li huma kostitwiti, kif ukoll ċittadini jew businessmen li xtaqu jagħmlu r-rapprażentazzjonijiet tagħhom.

Dan huwa proċess li kien beda fil-15 ta' Marzu 2011, fejn il-Ministru Dolores Cristina dak iż-żmien kienet fetħet diskussjoni mal-Malta Council for Economic and Social Development.

Kien hemm proċess estensiv ta' konsultazzjoni, li kkonkludejnih lejn Awwissu tal-2011.

Fil-fatt, fost id-dokumenti li ppreżentajna, kien hemm dokument li jissintetizza l-key feedback minn kull entità kostitwita, partiti politiċi u stakeholders oħra li kellna l-opportunità li niltaqgħu magħhom.

Mill-feedback li kellna, kien hemm numru ta' rimarki li wieħed kellu jikkonsidrahom.

Fil-fatt, l-islide li qed nurikom bħalissa turi l-feedback essenzjali – biex ngħid hekk – li ħareġ mill-proċess ta' konsultazzjoni.

Rimarka li qamet minn numru ta' stakeholders kienet dik li, filwaqt li nftiehem għalfejn aħna għażilna l-macro assumptions li fuqu sar il-modelling biex nipproġettaw kif se ġġib ruħha s-sistema tal-pensjonijiet fuq perijodu ta' 50 sena, kien hemm il-kritika li aħna konna riġidi wisq, għax m'għamilnix sensitivity analysis ta' kif tista' iġġib ruħha s-sistema tal-pensjonijiet taħt macro assumptions differenti oħra.

Fil-fatt, din kienet kritika leġittima fl-opinjoni tagħna.

Għamilna numru ta' xogħol biex nikkonkludu u nimmudellaw sensitivity analyses ħalli nkunu nistgħu nindirizzaw xenarji differenti ta' kif tista' ġġib ruħha … U waħda mill-kwestjonijiet li qamu kienet proprju mis-sensitivity assessments li għamilna, fejn kien hemm l-argument – argument politiku, kif ukoll minn numru ta' stakeholders – li r-rapport tagħna kien qed ikun negattiv wisq, għax ma konniex qed nagħtu konsiderazzjoni biżżejjed lill-fatt li Malta għandha l-vantaġġ li l-active participation rate tagħha hija waħda baxxa, u li allura, jekk wieħed kellu jagħmel effort politiku aggressiv sostenibbli biex idawwar l-active participation u ttellagħha għal rata ħafna iżjed għolja, wieħed seta' jindirizza numru sew ta' difetti jew ta' defiċjenzi li s-sistema tal-pensjonijiet jista' ikollha fil-futur.

Għaldaqstant, dan kien ukoll wieħed mill-mudelli li studjajna.

Kien hemm diskussjoni komprensiva vis-à-vis l-introduzzjoni jew le ta' pilastru ġdid fil-qafas tal-pensjonijiet tagħna.

Kif tafu, s-sistema tal-pensjonijiet bħalissa tinvolvi l-pensjoni tal-iStat, il-pensjoni taż-żewġ terzi, jew kif nafuha l-contributory insurance.

Kien hemm diskussjoni fuq numru ta' affarijiet fuq is-second pension.

Fl-opinjoni tagħna, naħsbu li kien hemm qbil ta' prinċipju bejn il-partijiet li l-prinċipju tas-second pension huwa prinċipju li wieħed għandu jistudjah.

Madankollu, kien hemm numru ta' concerns li tqajmu dwar xi tfisser din fir-realtà, kif se tiddaħħal, x'impatt se jkollha kemm fuq l-impjegat u kemm fuq min iħaddem, u dwar jekk dan huwiex l-aħjar żmien biex wieħed jikkonsidra d-dħul ta' pensjoni mandatorja meta nafu li qegħdin ngħixu fi żminijiet li mhumiex daqshekk faċli.

U nista' ngħidilkom li kien hemm dibattitu twil.

Kien hemm numru ta' entitajiet li ma qablux mar-rakkomandazzjoni li ppreżentajna fir-rapport fejn, fost affarijiet oħra, aħna għedna li waħda mill-miżuri li wieħed jista' jikkonsidra sabiex isaħħaħ iżjed is-sistema tal-pensjonijiet kif nafuha llum hija dik li jiddaħħal mekkaniżmu ta' indexation bejn is-sena ta' meta wieħed uffiċjalment jirtira ma' kif tiċċaqlaq il-longevity, jiġifieri jekk bħala persuni se ngħixu aktar bejn illum u l-2060, allura għandux ikun hemm mekkaniżmu fejn, kif aħna nibdew ngħixu aktar, awtomatikament tiġi aġġustata r-rata tal-irtirar.

Kien hemm numru ta' stakeholders li wrew li ma jaqblux ma' din ir-rakkomandazzjoni.

Tista' tgħid li kien hemm kunsens unanimu fuq il-bżonn li jidħol qafas ta' pensjoni volontarja, dak li aħna nsejħulha t-third pension.

Hawnhekk forsi tinqala' xi ftit ta' konfużjoni għax, fis-suq finanzjarju, naraw numru ta' entitajiet, inkluż il-banek stess, li jbiegħu prodotti tal-irtirar.

Dawn mhumiex verament prodotti tal-irtirar kif nafuhom aħna meta nitkellmu fuq il-pensjonijiet.

Fil-fatt, prodotti tal-irtirar speċifiċi għall-pensjonijiet huma prodotti li wieħed ma jistax jiddissolvi at any point in time li jixtieq hu!

Bażikament dan it-tip ta' prodotti ta' pensjonijiet, kif nafuhom aħna, huma prodotti li wieħed jibqa' jagħmel kontribuzzjoni fihom, u meta jiritira jkun jista' jieħu bħala lump sum mhux aktar minn 30% tal-valur tal-maturità.

CARMELO ABELA: Inti qed tgħid li, meta jirtira, dak li jkun jieħu 30% tal-valur tas-somma li jkun beda jħallas waqt li kien għadu fid-dinja tax-xogħol.

Imma x'jiġri mill-kumplament tas-somma?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Ġeneralment, il-prattika fuq mekkaniżmi finanzjarji li huma third pension hi dik li inti ma teħux is-surrendered value totali.

L-esperjenzi barra minn Malta wrew li meta dawn il-mekkaniżmi ddaħħlu fid-Disgħinijiet, ħafna min-nies, malli ġie f'idejhom is-surrendered value, nefqu l-flus f'vakanzi, karozzi, eċċ. Issa l-għan tagħhom kien dak li jagħtuk aktar valur biex inti tkun tista' tgħix aħjar meta tiġi biex tirtira, u dan l-għan falla.

U għalhekk kienu biddlu l-mekkaniżmi, fejn dan it-tip ta' prodotti – li ġeneralment huma incentivised għax inti qed tipprova tinkoraġġixxi l-persuna biex iġġemma' ħalli jkollha iżjed flus minn kemm tista' tagħtiha l-pensjoni li tkun ikkontribwiet għaliha – inti ma tieħux is-surrendered value totali.

Ġeneralment, ir-ratio huwa bejn 70% u 30%, jew bejn 75% u 25%.

Li jiġri hu li tista' tieħu dawk il-25% jew it-30%, skont il-ġurisdizzjoni li tagħtik, u dawk teħodhom bħala lump sum, mentri l-kumplament teħodhom jew bħala annuity, jiġifieri bħala pensjoni oħra li toħroġ minn dik is-somma li inti tkun bnejt u tibqa' teħodha sakemm tmut, jew inkella bħala programmed withdrawals, fejn inti kull sena tkun tista' tieħu parti minn dik is-somma.

L-intenzjoni kienet dik li inti ma tieħux is-somma totali u tmur tonfoqha mal-ewwel, għax kif kont qed ngħid, ħafna pajjiżi jagħmlu inċentivi biex inti ma tonfoqx illum, imma ġġemma' u mbagħad tonfoq meta tkun irtirat.

Kien hemm concerns li r-rapport li konna għamilna ma kienx ta daqshekk attenzjoni daqskemm wieħed kien qed jistenna lejn l-issue ta' risk at poverty tal-pensjonanti.

Kellna wkoll diskussjonijiet fit-tul mal-għaqdiet li jirrappreżentaw lill-pensjonanti llum vis-à-vis l-anomaliji jew issues oħra li qegħdin jesperjenzaw fis-sistema tal-pensjonijiet kif din hi llum, jew inkella vis-à-vis affarijiet li ddaħħlu fir-riforma tal-2007 għal dawk li aħna nsejħulhom l-iswitchers.

Ħalli nispjega ruħi aħjar.

Il-parti l-kbira tar-riforma li saret fl-2007 kienet tikkonsisti billi żidna l-età tal-irtirar minn 61 għal 65, billi biddilna l-perijodu tal-akkumulazzjoni minn 30 għal 40 sena, billi biddilna kif tiġi kkalkolata l-pensjoni mill-aħjar tliet snin konsekuttivi fl-aħħar għaxar snin għall-aħjar għaxar snin minn 40 sena, eċċ. Dawk il-miżuri kienu partikolarment indirizzati lejn min kellu 45 sena jew inqas fl-1 ta' Jannar, 2007.

L-Għaqda tal-Pensjonanti qiegħda tgħid li ċerti affarijiet li ddaħħlu għal dan il-cohort ta' nies qed joħolqu anomaliji vis-à-vis l-istatus tagħhom.

CARMELO ABELA: Xtaqt li forsi tiċċaralna ftit l-issues relating to 'at risk of poverty' għax din semmejtha, imma ma spjegajthiex.

F'dak il-każ, kien hemm persuni li tkellmu magħkom u wrew il-preokkupazzjoni tagħhom …

THE CHAIRMAN: Jien se nkompli ftit mar-rimarka li għamel l-Onor.

F'idejja għandi r-rapport li dan l-istess Kumitat kien ħareġ rigward il-familji u l-anzjani.

Dan ir-rapport għamilnih wara li kellna konsultazzjoni mal-Għaqda tal-Pensjonanti, fejn anke bħala kumitat ħsibna li nħarsu 'l quddiem fuq x'se jkunu l-esiġenzi tal-anzjani ta' għada.

Kien hemm proposti li kważi kważi kienu jitkellmu fuq din il-probabilità li qed titkellem dwarha inti, Sur Gingell.

Claim li tressqet quddiemna kienet tgħid li l-pensjoni taż-żewġ terzi, kif ġiet maħduma għall-pensjonanti tal-lum, qisha m'għadhiex tgħodd peress li l-life style tagħhom m'għadux l-istess kif kien 15-il sena ilu.

Ħafna drabi li qed jiġri hu li dawn il-pensjonanti mhumiex ilaħħqu mal-ispiża rikorrenti tagħhom.

Allura importanti li jkun hemm ċertu treshhold, u li jkun hemm ċertu capping.

Għax, jekk tkun inqas, il-pensjonanti jistgħu jkunu qegħdin jaqgħu taħt ir-risk of poverty minħabba l-istil ta' ħajja li llum qegħdin ngħixu.

Sussegwentament, konna qegħdin nitkellmu wkoll fuq persuni li jistgħu jispiċċaw waħedhom.

Hawnhekk qed nitkellem minn dak li ħareġ mir-rapport u mill-proposti li kellu dan l-istess Kumitat fil-proposti tiegħu fir-rapport "Il-Familji u l-Anzjani".

Anke jekk persuni jispiċċaw waħedhom, forsi anke minħabba separazzjonijiet jew ċirkostanzi oħra, dawn jispiċċaw jieqfu jaħdmu ta' 50 sena u mbagħad … Hemm diffikultajiet fuq kif wieħed jista' ikompli jħallas, u anke jekk persuna tispiċċa b'diżabilità, x'jiġri minnha din il-persuna jekk imbagħad taqa' biss fuq ir-relief?

Hawn għandna ħtieġa mhux biss biex aħna nipprovdu l-minimu … Jien ma nistax ma nsemmix leħen dawk li ġew quddiemna, għaliex aħna r-rapporti nagħmluhom f'isem in-nies.

Dawn kienu qegħdin jitolbu biex ikollhom pensjoni li ssostnihom skont id-diffikultajiet li jkunu qegħdin jiffaċċjaw.

FREDERICK AZZOPARDI: Inti għamilt riferenza għar-riforma tal-2007.

Għalhekk xtaqt inkun naf jekk din ir-riforma li qegħdin tipproponu hijiex kontinwazzjoni, u jekk fl-2007 kenitx envisaged li jkun hemm riforma oħra 'l quddiem?

Din hija kontinwazzjoni tar-riforma tal-2007?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Nista' neħodhom separatament il-mistoqsijiet, għax dak li qed jistaqsi l-Onor.

Azzopardi se nasal għalih fl-islide li jmiss?

Tajjeb li wieħed jgħid li t-terms of reference tagħna ma kienux li aħna nħarsu lejn il-current pensioners, u noħorġu bir-rakkomandazzjonijiet ta' kif il-current pensioners u s-sistema tal-lum se taffettwahom.

L-istruzzjonijiet li dejjem tana l-Gvern kienu li l-current pensioners qegħdin jiġu indirizzati min-naħa tiegħu through the budgetary fiscal measures.

Il-Gvern dejjem tenna issues li forsi huma iżjed immedjati, issues li huma reali, li n-nies qegħdin jgħixuhom.

Għaldaqstant, dejjem ried iżomm il-flessibilità li jkun jista' jindirizza dawk l-issues taħt il-budgetary measures.

Having said that, aħna, bħala Pensions' Working Group, konna miftuħin li niltaqgħu ma' kull grupp.

Iltqajna u għamilna ħafna ħin nisimgħu u niddiskutu ma' organizzazzjonijiet varji li jirrappreżentaw il-pensjonanti llum.

Fil-fatt, wieħed miċ-chapters li huwa preżenti fir-rapport finali tagħna bħala grupp proprju iħares lejn issues li qajmu l-pensjonanti tal-lum, u x'inhi l-pożizzjoni tal-grupp tekniku vis-à-vis issues, u kif dawk l-issues jaffettwaw pensjonanti futuri.

U dan għalina huwa punt importanti ħafna.

Il-brief tagħna kien li nħarsu lejn il-futur, u allura li nħarsu lejn projections fuq perijodu ta' 50 sena.

Ir-raġuni li tħares lejn perijodu ta' 50 sena, li huwa perijodu twil ħafna, hija li inti trid tagħmel projection ta' persuna minn x'ħin tibda l-karriera tagħha – u allura ta' meta jkollha 18-il sena – sakemm din tiġi biex tirtira mix-xogħol, u allura ta' 65 sena.

U bejn wieħed u ieħor dawn jiġu 47 sena.

Rigward l-issue tal-faqar, l-issue li qajmu magħna l-pensjonanti llum hija dik li, filwaqt li aħna, fir-riforma tal-2007, daħħalna yardstick għal dawk il-pensjonanti – li jiena ddefinejthom bħala l-iswitchers – li kienu 45 sena jew iżgħar mill-1 ta' Jannar 2007, fejn daħħalna l-prinċipju ta' guaranteed national minimum pension, li m'għandha taqa' qatt below the treshhold of 60% of the median income, il-pensjonanti tal-lum mhux qed igawdu minn dik il-miżura.

Il-concern tagħhom kienet dik li hemm realtà – u l-istatistika li toħroġ l-NSO turi biċ-ċar li, wara t-tfal, it-tieni grupp li huwa l-iżjed vulnerabbli huwa proprju dak tal-pensjonanti.

Għaldaqstant, dawn għamlu rappreżentazzjoni sabiex il-Gvern jikkonsidra li dik il-miżura li ddaħħlet proprju għall-iswitchers tiġi kkonsidrata wkoll għall-pensjonanti tal-lum.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri l-pensjonanti tal-lum ikunu qed igawdu għax il-pensjoni li jieħdu ma tkunx inqas minn 60% tal-median income?

U allura dak ikun aktar baxx mill-paga medja għax inti, minbarra l-pagi, qiegħed tieħu wkoll il-benefiċċji soċjali li jieħdu dawk li ma jaħdmux.

B'hekk il-medja tkun aktar baxxa.

THE CHAIRMAN: Ħalli niftiehmu aħjar; f'termini prattiċi x'kienu qegħdin jitolbu l-Għaqda tal-Pensjonanti?

F'termini reali, li kieku l-Gvern kellu jgħid li se jagħmel kif qegħdin jitolbu l-għaqda tal-anzjani, kemm tkun iż-żieda in nominal terms tal-pensjoni llum?

X'ifisser dan f'Ewro?

IS-SUR GODWIN MIFSUD: L-istima li għandna hija bażikament li, għal koppja miżżewġa, titla' għal madwar €190 fil-ġimgħa.

Madankollu rrid nikkonferma.

THE CHAIRMAN: €190 fil-ġimgħa?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: L-istima li għandna tinsab f'paġna 103 tar-rapport, u dik hi r-rakkomandazzjoni li kellha tidħol għall-pensjonanti tal-lum fl-2012.

U l-impatt hu ta' €84.5 miljun żieda.

IS-SUR GODWIN MIFSUD: Fuq il-pensjonanti li jeżistu llum.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Ir-rakkomandazzjoni li għamilna aħna, bħala Grupp, tinsab minn paġna 107 sa paġna 110 tar-rapport.

Aħna qegħdin ngħidu lill-Gvern li hemm mertu fejn ikun hemm mekkaniżmu, li aħna qed insejħulu a risk at poverty protection mechanism, li fl-opinjoni tagħna, fid-disinn tiegħu, wieħed għandu jieħu wkoll il-benefiċċji, kemm tanġibbli u kemm dawk li mhumiex daqshekk tanġibbli.

Aħna qegħdin ngħidu li jekk se tieħu s-saħħa, u din il-Gvern qiegħed jipprovdiha b'xejn, mela dak huwa benefiċċju li mhuwiex tanġibbli, u għandu jidħol ukoll f'dan il-pakkett li aħna qegħdin insejħulu the Pensioner's Equivalised Income.

THE CHAIRMAN: Allura tkun qed tnaqqas minn dawn l-€84.5 miljun?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Hekk hu.

Qed ngħidu wkoll li aktar milli t-trigger jiskatta awtomatikament, jiskatta għal dawk in-nies li ssir evalwazzjoni fuqhom, u li verament jidhru li huma at risk of poverty.

Dik hi r-rakkomandazzjoni li aħna ppreżentajna.

THE CHAIRMAN: Tajjeb.

Ir-rakkomandazzjoni li għamiltu intom, li kieku wieħed ikollu jaqbel magħha, kemm tkun in real terms iż-żieda għall-pensjonanti?

Għadu kemm intqal lilna li, mingħajr ma jkollna din il-bidla li għadek kemm qed tipproponi inti, iż-żieda lill-pensjonanti tkun mal-€190 fil-ġimgħa, hux hekk?

IS-SUR GODWIN MIFSUD: Xtaqt nippreċiża xi ħaġa.

Li qed ngħid hu li kieku kellna naqbdu tal-2010 u nieħdu 60% tiegħu, li jiġi madwar €6,260 kull sena, li kellna naħdmu gross u naraw x'inhu n-National Minimum Pension fuqha, ir-rati jkunu ta' €123 fil-ġimgħa għal persuna single u ta' €185 għal persuna miżżewġa.

Xtaqt nippreċiża dan, peress li l-ewwel għedt €190 meta fil-fatt jiġi €185.

THE CHAIRMAN: Dawn jammontaw għal żieda ta' €84.5 miljun fuq dak li diġa' qed jinħareġ illum?

THE CHAIRMAN: Mela l-proposta tagħkom hi li naqqastu minn dawk l-€84.5 miljuni, għax ikkalkulajtu li l-għajnuna li dawn il-pensjonanti qegħdin jieħdu, bħal, pereżempju, għajnuna medika, eċċ, tagħmel tajjeb … Qiskom ikkwantifikajtu s-servizzi li qed jieħdu fil-mediċini bħala parti minn din il-pensjoni.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Li qed ngħidu aħna hu li, apparti l-pensjoni, diġà jeżisti qafas ta' social inclusion, fejn għandek is-Social Assistance, is-Supplementary Allowance, l-Energy Benefit, il-Medical Assistance, eċċ. Dan aħna ma kkwantifikajnihx għax ma kellniex il-ħin biex nagħmlu hekk, u lanqas ridna nwaqqfu kollox.

Ir-rakkomandazzjoni tagħna, biex inkun eżatt, hija dik li aħna qed ngħidu lill-Gvern li dan huwa l-prinċipju li qegħdin inpoġġu, li għandu jiġi kkreat a risk at poverty protection mechanism, u li l-Gvern għandu jagħmel studju sa Ottubru 2012 biex ikun jista' jiddetermina xi jfisser f'termini reali li kieku dan il-mekkaniżmu kellu jiġi applikat.

THE CHAIRMAN: Kemm ikkalkulajtu li hemm pensjonanti – mill-ammont totali ta' pensjonanti li għandna llum – li se jkunu qed jibbenefikaw minn dan l-inċentiv?

Nimmaġina li mhux il-pensjonanti kollha jkun jeħtiġilhom li tiżdied il-pensjoni tagħhom ħalli ma jaqgħux taħt ir-risk of poverty?

Naħseb li hemm numru limitat, jew kulħadd?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: L-istatistika tas-Silk 2010 tgħid li dawk li għandhom 65 and over hemm 'il fuq minn 11,300 li huma at risk of poverty.

Preċiżament hemm 11,355 – baseline 2010 – u li allura jiġu 19%.

THE CHAIRMAN: Mela 19% jammontaw għal 11,355 pensjonant li llum il-ġurnata jistgħu jaqgħu at risk of poverty għax il-pensjoni tagħhom ma tkunx qed isservihom daqs kemm jixtiequ huma.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Skont is-Silk diġa' ikkwalifikati li huma at risk of poverty.

THE CHAIRMAN: Imma fil-preżent, kif għadek kemm spjegajt inti wkoll, hemm l-għajnuniet supplimentari li dawn qegħdin jieħdu, u li allura qed jagħmlu tajjeb għalihom.

Għandek l-għajnuna tal-benefiċċji soċjali, li xi darba kien spjegat lilna fl-ewwel diskussjonijiet li kellna meta konna qegħdin niddiskutu r-rapport fuq il-faqar, fejn hemmhekk kien ġie kkwantifikat mill-NSO li, jekk tieħu l-għajnuniet soċjali, dawn qegħdin jgħinu lil numru ta' persuni ħalli ma jaqgħux taħt ir-riskju tal-faqar.

CARMELO ABELA: Biex inżid xi ħaġa ma' dak li qed jgħid iċ-Chairman, naħseb li rridu nagħmlu distinzjoni.

Dawn is-servizzi li semma s-Sur Spiteri Gingell jeżistu, imma kemm qed jiggwadanjaw minnhom l-anzjani nfushom?

Nafu li s-Servizz tas-Saħħa huwa b'xejn, imma nafu b'anzjani – mhux qed ngħid li huma fil-maġġoranza – li minħabba li forsi ilhom jistennew fuq waiting lists, eċċ, għamlu sagrifiċċju u marru għand il-privat.

Mela hemmhekk il-medja li jaqgħu taħt the risk of poverty se tikber għax, jekk forsi kellhom xi ħaġa imġemma', se jużawha biex jagħmlu t-tali operazzjoni, eċċ. Ma nafx jekk il-Working Group kellux iċ-ċans li jidħol f'dawn l-affarijiet.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Fil-fatt, aħna ma kellniex ċans għax, biex isir dan it-tip ta' studju, trid tagħmel dak li nsejħulu tracking ta' nies differenti, peress li mhux kulħadd ikollu bżonn tal-istess tip ta' operazzjoni.

Aħna għidna li, jekk il-Gvern jaqbel ma' dan il-prinċipju, allura għandu jagħmel studju bis-serjetà.

Ir-rapport ippreżentajnih fl-14 ta' Marzu, jiġifieri diġà għadda ċertu żmien, imma konna qed ngħidu li hemm sitt xhur ċans biex isir studju fejn ikun jista' jagħmel il-kwantifikazzjonijiet reali li hemm bżonn.

CARMELO ABELA: Ħaġa oħra li nsejt insemmi hi li inti għedt li l-base line kien l-2010.

Ma nafx jekk kenitx bdiet diġà l-possibilità li persuni li joħorġu bil-pensjoni ma jitilfu xejn mill-pensjoni jekk jibqgħu jaħdmu.

Imma, jekk dak iż-żmien kienet għadha ma bdietx, żgur li llum għandna madwar 10,000 persuna li qed jieħdu l-pensjoni u fl-istess ħin qegħdin jaħdmu.

Naħseb li din trid tkun inkluża f'dan l-istudju li, kif qed jgħid iċ-Chairman, jista' ikun li mhux kulħadd ikollu bżonnha.

Jekk wieħed ikompli jaħdem u fl-istess ħin qed jirċievi l-pensjoni, allura din trid tittieħed into equation.

Allura l-ammonti li semma s-Sur Mifsud, jiġifieri s-somma ta' €84.5 miljun, li f'sena waħda tidher li hija kbira mhux ħażin, ...

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Kien għalhekk li aħna ma għedniex li ġiet €84 miljun, u allura m'għandna nagħmlu xejn!

Anzi għedna li hemm mertu fiha u li, fl-opinjoni tagħna, hemm approach li wieħed jista' jieħu sabiex jagħmel dan is-safety mechanism għall-pensjonanti kurrenti, u dak jista' isir permezz ta' dak li qegħdin nipproponu.

Wieħed għandu jikkwantifika xenarji differenti biex jara safejn nistgħu nwasslu.

THE CHAIRMAN: Xtaqt nagħmel l-aħħar mistoqsija, għax għandi dubju.

Naf li għadu ma sarx l-istudju, imma li kieku kellha tidħol din ir-riforma biex tagħmel tajjeb għal dan in-nuqqas li għandhom il-pensjonanti tal-lum, għal kemm snin trid iddum tingħata sabiex imbagħad we break even ma' dawk li deħlin ġodda – tal-età tiegħi – ħalli jkollhom il-garanzija li ma jaqgħux taħt ir-risk of poverty bħalma qegħdin jaqgħu dawn il-11,000 persuna fil-preżent?

IS-SUR GODWIN MIFSUD: Jekk qed nifhmek sew. inti qed tgħid kemm irid jgħaddi żmien sakemm jibdew jirtiraw in-nies li se jkunu eliġibbli ...

THE CHAIRMAN: Jiġifieri, inti għedt li għandek dawn il-11,000 ...

IS-SUR GODWIN MIFSUD: Fuq il-kotba, dawn diġà qed jieħdu l-pensjoni.

THE CHAIRMAN: Iva, dawk qegħdin jieħdu l-pensjoni, u għandhom il-problemi.

IS-SUR GODWIN MIFSUD: Il-grupp li se jibbenefika bis-sħiħ mill-guarantee of minimum pension huwa dak li jibda fl-2027.

Jiġifieri, qegħdin nitkellmu fuq persuni li twieldu wara l-1961 u li, naturalment, jagħlqu l-65 sena fl-2027.

(Interruzzjonijiet) Dawk ikunu l-ewwel cohort ta' nies, li skont ir-riforma tagħna, jibdew jieħdu pensjoni tal-irtirar marbuta mal-guaranteed national minimum pension.

CARMELO ABELA: Ma jkollhomx bżonn dan il-mekkaniżmu li l-pensjonanti attwali ...

IS-SUR GODWIN MIFSUD: Ma jkunx hemm bżonn li l-Gvern jagħmel xi ħaġa, għax diġà jkun ipprovda għalihom.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri, fl-2027, il-pensjonanti li se jibdew jirċievu l-pensjoni mhux se jkollhom id-diffikultà li teżisti llum, u li allura jistgħu jaqgħu at risk of poverty, għax hemm il-garanzija li se jkollhom is-60% tal-median income.

IS-SUR GODWIN MIFSUD: Se jkollhom 60% tan-national median income.

(Interruzzjonijiet)

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Iva, imma, jekk 20 sena oħra, jinstab li dawk is-60% mhumiex biżżejjed, wieħed ikollu bżonn jirfina.

Imma llum bnejna fuq dan il-binarju.

Biex ngħid kollox, dan mhuwiex binarju li vvintajnih bħala Grupp, imma huwa binarju internazzjonali, u aħna stabbilixxejna ruħna miegħu.

THE CHAIRMAN: Imma sadanittant, minn issa sal-2027, għandna dan il-gap fejn għandek numru ta' persuni li jistgħu jkunu at risk of poverty.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Kif qegħdin ngħidu aħna, għamilna assessment ta' xi jfisser li kieku dak il-mekkaniżmu tas-60% kellu jdaħħlu mhux fl-2027 imma llum, u deher li l-ispiża mhijiex waħda sostennibbli.

Imma, kif għedna, pprovajna noħorġu b'rakkomandazzjoni u pproponejna prinċipju lill-Gvern, li għad irid jistudjah biex verament ikun jaf xi jfisser.

Qabel ma nwieġeb il-mistoqsija li għamilli l-Onor.

Azzopardi, xtaqt ngħid l-aħħar ħaġa.

Waħda mill-affarijiet inkwetanti li ħarġet fil-proċess ta' konsultazzjoni hija dik li n-nies li verament se jiġu affettwati minn dak li qed nipproponu ma jidhru mkien fil-proċess!

Hawnhekk qiegħed nirreferi għaż-żgħażagħ.

Issa, bħala Grupp, ipprovajna nidħlu f'diskussjonijiet mal-Università, mal-Aġenzija Żgħażagħ, tkellimna wkoll mas-Segretarjat u pprovajna niltaqgħu ma' numru ta' żgħażagħ, imma ma rnexxilniex ninvolvuhom.

Issa dan mhuwiex fenomenu għal Malta biss, għax fl-ekonomija hemm subset jgħidulu behavioural economics.

Ir-riċerkaturi sabu li inti, ġej minn fejn ġej, Ġappuniż, Kanadiż, Ingliż jew mill-Perù, ta' 20 sena mhux se toqgħod taħseb fuq meta jkollok 65 sena, u xi trid tagħmel biex tpoġġi lilek innifsek fuq sisien sodi.

Il-fatt li dan il-grupp huwa proprju dak il-grupp li se jintlaqat minn dak li qed nipproponu aħna, u li ma rnexxilnix ninvolvuhom – fallejna f'kelma waħda – naħseb li hija concerning.

THE CHAIRMAN: Sur Spiteri Gingell, tista' terġa' tispjega ftit fejn qed tgħid li fallejt, ħalli nifhmuk sew?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Li qed nipprova ngħid hu li r-remit tagħna ma kenux il-pensjonanti kurrenti, imma kienu l-miżuri li jridu jsiru għal dawk li se jirtiraw fl-2060 – u li allura qegħdin nitkellmu fuq dawk li llum għandhom 18-il sena, jew min se jirtira fl-2050, u li allura llum għandhom 22 sena – u kif se jiġu affettwati minn dawn il-miżuri li qed nipproponu.

Huwa fl-interess tagħhom li jagħġnu u jinfluwenzaw il-politika li dan il-Gvern – jew kwalunkwe gvern ieħor – qiegħed iwassal u li jieħu d-deċiżjonijiet li hemm bżonn li jittieħdu.

Minkejja li pprovajna ndaħħlu liż-żgħażagħ biex jinfluwenzaw il-politika tal-pensjonijiet, xorta ma rnexxilniex nagħmlu dan!

Dik hija xi ħaġa ta' tħassib, għax qegħdin nitkellmu fuq deċiżjonijiet li se jaffettwaw lil dawn in-nies, meta huma mhumiex preżenti fid-diskussjoni!

THE CHAIRMAN: Mela inti qed tgħid li t-terms of reference huma tali li intom ipprovajtu tikkonsultaw ħalli taraw iż-żgħażagħ tal-lum x'tip ta' pensjoni se jkunu qegħdin jieħdu fl-2060 …

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Ir-remit tagħna kien bażikament fuq 40 sena oħra.

THE CHAIRMAN: Il-Gvern irid jaħseb xi prodott se jkun qed joffri 40 sena oħra mil-lum, u b'hekk ikun jista' iserraħ moħħu li s-sistema tal-pensjoni tkun waħda sostenibbli u adegwata.

Qed ngħid dan il-kliem biex tittieħed nota, peress li dawn il-proposti jridu jilħqu wkoll dawn it-terms of reference, u ċioè li aħna nagħmlu proposti, bħalma qegħdin tagħmlu intom, għal sistema adegwata u sostenibbli.

Biex tkun sistema sostenibbli, irid ikun hemm projections ta' xi prodott se jkun qed joffri fis-suq il-Gvern daqs 40 sena oħra mil-lum, u anke għaliex irid jibda jiġbor il-flus mil-lum u b'hekk ikun jaf x'se jkun qed iħallas daqs 40 sena oħra.

Issa li kieku aħna konna ż-żgħażagħ u inti qiegħed tikkonsulta magħna, x'kienu se jkunu l-mistoqsijiet tiegħek li kont se tkun qed tagħmlilhom?

Qed nistaqsik dan biex inkun naf x'inhuma l-preokupazzjonijiet tagħkom f'dan ir-rigward.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Din hija mistoqsija valida ħafna.

Il-prinċipju tagħna bħala Grupp huwa li l-ewwel pensjoni, jiġifieri l-pensjoni taż-żewġ terzi kif nafuha llum, hija u għandha tibqa' s-sies tas-sistema ta' solidarjetà ta' pensjonijiet li għandu dan il-pajjiż.

Konxji wkoll tal-fatt li bejn il-pensjoni li tieħu – adegwata kemm hi adegwata – u bejn l-income li tkun ħadt meta kont fl-impjieg tiegħek, hemm gap li l-pensjoni qatt mhu se timliha.

Mela, jekk aħna rridu nwasslu sabiex meta persuna tirtira jkollha kwalità ta' ħajja li tkun viċin lejn l-istil ta' għajxien li kellha meta kienet għadha mpjegata, ifisser li inti llum, apparti l-importanza tal-ewwel pensjoni, trid tibda taħseb u ġġemma' biex ikollok xi ħaġa oħra li tista' tagħtik dik il-kwalità ta' ħajja li kont drajt tgħix fiha meta kont għadek taħdem.

THE CHAIRMAN: Inti se tkun qed tipprova tiggarantixxi li xi ħadd, fi żmien 40 sena oħra, iż-żewġ terzi se tibqa' hemm, imma mbagħad għandek problema b'dak it-terz li se jkun nieqes.

Fil-fatt inti se jkollok terz mill-paga nieqes, għax bil-pensjoni se tieħu biss iż-żewġ terzi.

U allura trid tara kif se żżid dak it-terz nieqes b'xi ħaġa oħra, u b'hekk ikollok l-istess dħul li kellek meta inti kont qiegħed taħdem.

Hux hekk qed tgħid?

Dak li qed jinkwetak lilek?

IS-SUR FRANK MICALLEF (Director (Benefits) Social Security Department & member of the Pensions' Working Group): F'każijiet bħal dawn, ma rridux inqisu biss it-terz li suppost għandek biex tibqa' fl-istess livell ta' meta kellek il-paga.

Jekk qed nitkellmu fuq persuna li llum hija żagħżugħa u li din m'għandhiex biex tirtira dak iż-żmien, din se jkollha l-istess żewġ terzi tal-paga tagħha.

Issa dak ma jfissirx li, at that point in time, se jkun qed ifisser żewġ terzi, imma se jkun inqas.

U aħna rridu, b'xi mod jew ieħor, nikkonvinċu lil dak li jkun biex iżid dak in-nuqqas li se jkollu!

Jekk suppost illum ir-replacement rate qiegħda 55%, dak iż-żmien mhux se tkun hekk, imma se tkun 45% tal-pensjoni tiegħu.

Allura jrid iġib dak l-10%!

Issa dawk l-10% minn fejn se jiġu?

Naturalment billi tinvesti f'xi ħaġa oħra ħalli tikkumpensa dak in-nuqqas.

THE CHAIRMAN: Ħa nagħmillek mistoqsija li qed tiġini f'moħħi bħalissa.

Qiegħed nagħmel dan it-tip ta' mistoqsijiet għax f'xi ħin aħna se nkunu qegħdin naħsbu u niddeliberaw, u allura rridu nidħlu f'dan il-mekkaniżmu li intom diġà dħaltu ħafna fih.

Jekk intom għadkom kif serraħtu moħħ min qed jismagħna li ż-żewġ terzi għandha tibqa' bħala s-sies tas-sistema tal-pensjoni għax dik hija sistema tajba, għalfejn qed tgħidu li dik attwalment mhux se tkun żewġ terzi imma 45%?

Dak ifisser li l-pensjoni se tkun nofs il-paga u mhux żewġ terzi!

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Sur President, hawnhekk qegħdin nidħlu f'affarijiet li kont beħsibni nidħol fihom aktar tard.

THE CHAIRMAN: Fil-każ tirrispondinix.

Imbagħad tkun tista' tagħtini risposta waqt li tkun għaddej bil-presentation tiegħek.

IS-SUR GODWIN MIFSUD: Xtaqt niċċara dan il-punt għaliex huwa daqsxejn sensittiv.

Is-sistema tal-lum ma tagħtikx żewġ terzi tal-paga, imma tagħtik żewġ terzi tad-dħul pensjonabbli, u dan ikun up to a ceiling.

Minħabba li hemm persuni li jaqbżu dak is-ceiling, ħafna drabi ma tieħux iż-żewġ terzi tas-salarju li kellek meta kont taħdem, imma tieħu żewġ terzi up to a level of income li bażikament huwa capped.

Il-messaġġ tar-rapport huwa li l-iStat għad għandu rwol importanti: jekk tibqax pensjoni marbuta direttament mal-formula taż-żewġ terzi, jew inkella tiġix xi forma ta' pensjoni oħra.

Il-messaġġ tal-Grupp huwa li l-pensjoni tal-iStat, li hija l-ewwel pensjoni, għandha tkun il-forma ewlenija li tipprovdi lill-pensjonant bil-pensjoni bażika.

Issa mbagħad hemm forom oħra ta' dħul li għandhom jgħinu sabiex il-pensjonant jilħaq l-ambizzjonijiet tiegħu.

CARMELO ABELA: Jien xtaqt inkompli nżid xi ħaġa ma' dak li kien qed jgħid is-Sur Spiteri Gingell fuq iż-żgħażagħ, għaliex naħseb li dak li kien qed jgħid huwa l-headlines tal-lum – li ż-żgħażagħ ma kienux interessati fuq dan is-suġġett.

Issa jien ma nafx jekk irċevejtux xi tip ta' risposta għall-istedina li għamiltulhom.

Jew inkella injorawkom kompletament?

Li kieku qalulkom li mhumiex interessati, tista' tgħid li għallinqas ma ġejtux injorati.

Punt ieħor għall-konsiderazzjoni huwa l-fatt li għandek numru mhux żgħir ta' żgħażagħ li, meta jibdew jaħdmu, jibdew iħallsu wkoll xi dejn li jkollhom.

Dan ifisser li gidma mid-dħul tagħhom diġa' qegħdin jitilfuha, għax qed tmur biex iħallsu l-loan repayments.

Allura wieħed jista' jargumenta li dawn għandhom 45 sena jew 50 sena jħallsu d-dejn, skont il-loan li jkollhom, u meta jiġu għall-pensjoni se jkunu qishom draw b'parti mill-paga tagħhom nieqsa.

Jista' jkun hemm dak l-argument fin-nofs jew le?

THE CHAIRMAN: Biex inkompli ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Abela, jekk m'iniex sejjer żball, f'kull loan repayment li jkun hemm mal-banek, suppost li jkun hemm ukoll sistema ta' assigurazzjoni sabiex tkopri dik il-loan.

Imma mbagħad il-banek jipprovaw iħajjru lil dak l-individwu sabiex jidħol ukoll f'assigurazzjoni oħra.

Din kemm qiegħda tkun reali?

Intom qed tieħdu in konsiderazzjoni jekk mill-ħlas tal-loan hemmx ukoll investiment għal assigurazzjoni wara li titħallas il-loan?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Ħalli nipprova nispjega, u nitlob lill-kollegi tiegħi sabiex jintervjenu fejn iħossu li hemm bżonn.

Waħda mill-akbar problemi li kellna waqt li konna qegħdin nagħmlu dan l-istudju kien proprju biex nartikolaw verament x'inhu d-domestic saving capacity tal-Maltin.

Sfortunament, il-qafas dwar id-data fuq is-saving capacity mhuwiex robust daqskemm wieħed jixtieq.

L-iktar mekkaniżmu li jista' iwassalna sabiex naslu għal xi konklużjonijiet huwa l-Housing Budgetary Survey.

Madankollu, mhuwiex dak li aħna nsejħu mekkaniżmu proprju ta' x'inhuwa s-saving, għax il-Housing Budgetary Survey iħares ukoll lejn il-konsum.

Jekk wieħed iħares lejn il-Housing Budgetary Survey tal-2008 – li kien l-aħħar wieħed, u li kien ħareġ fl-2011 – isib li fl-2008 il-familji kważi ma kienu qed iġemmgħu xejn!

Fl-opinjoni tiegħi, dik hija daqsxejn ta' misnomer għaliex nafu li f'Malta għandna home ownership għoli ħafna.

L-aħħar ċensiment li sar fl-2005 wera li l-home ownership kien ta' 75%.

Jekk tneħħi l-aħħar tliet snin fejn beda jidħol il-ħsieb tal-kiri, issib li sal-2008 dak il-prinċipju ma kienx qiegħed hemmhekk.

Dan ifisser li parti sostanzjali tas-salarju, waqt li veru li ma kienx qed imur f'savings kif niddefinixxuh tradizzjonalment, kien qed imur ġo mortage biex dak li jkun jifdi l-proprjetà li jkun xtara.

Fl-opinjoni tagħna, din għandha żewġ impatti: l-ewwel impatt huwa dak li ma' dawn il-mortgages mal-banek inti trid tieħu insurance.

U hemm mekkaniżmi ta' insurances li tista' tieħu.

Tista' tieħu insurance li hija straight forward, li tkopri biss il-loan u tmut mal-loan, jew inkella tista' tieħu insurance li tkopri l-loan, imma li tkun ukoll akkumulattiva.

Issa jien m'għandix id-data tad-differentiation bejniethom, imma nafu li bejn il-life endownment insurance policies u l-unit based policies hemm aktar minn 80,000.

Nafu li l-MSV Life – qed insemmiha għax tatna d-data tagħha – għandha 'l fuq minn €180 miljun li se jimmaturaw bejn illum u l-2015.

Nafu wkoll li l-HSBC – li wkoll tana d-data tiegħu – għandu kważi €280 miljun li se jimmaturaw sal-2020.

Dan ifisser li hemm element ta' saving li diġà qiegħed isir.

Fl-opinjoni tagħna, din hija opportunità fejn il-Gvern għandu jinċentiva lil dawn is-savers li, meta jimmatura s-surrendered value tal-life insurance jew tal-insurance fuq id-dar, minflok jieħduh cash u jagħmlu dak li jkun ilhom jipposponu li jagħmlu, jaqbdu u jidħlu in a true pension fund.

Fil-fatt, waħda mir-rakkomandazzjonijiet tagħna hija proprju dik li hawn opportunità li mhijiex żgħira fejn, jekk aħna nkunu intelliġenti, nistgħu ninkoraġixxu lil dak li jkun ħalli parti sostanzjali jpoġġiha hemmhekk biex iżid il-benefiċċji tiegħu meta jirtira.

Din se nsemmiha biss, imma ma rridx nidħol fiha, għax naħseb li niddevjaw totalment mis-suġġett.

It-tieni issue hija dik li inti qed iġġemma' ġod-dar, fejn bażikament għandek 75% ownership, li jfisser li 75% tal-popolazzjoni se jkollha kapital meta tirtira għax għandha d-dar tagħha.

Hemm numru ta' opportunitajiet, għax hemmhekk għandek assi li, fir-realtà, mhumiex flus fil-bank, imma huma flus fi propjetà.

Jien ma nissuġġerix li nidħlu fiha issa għax hija kkomplikata, għandek ħafna issues u naħseb li nispiċċaw niddevjaw mis-suġġett.

THE CHAIRMAN: Jien ma rridekx tiddevja, imma l-kurżità tiegħi ma nħobbx inżommha moħbija.

Madankollu nagħtik id-dritt sabiex ma tirrispondinix.

Is-75% ownership huwa riżultat ta' mentalità u kultura li kellna mill-bieraħ sal-lum.

(Interruzzjonijiet) Għadha qawwija b'riżultat tal-bieraħ.

Issa kemm taħseb li din is-75% tista' togħla jew tonqos maż-żmien?

Qed ngħid hekk għax fl-imgħoddi kien hawn mentalità ta' tfaddil, filwaqt li llum qegħdin ngħixu b'mentalità ta' konsum.

Jien naħseb li għandna d-diffikultà llum – jien smajthom kemm-il darba jilmentaw iż-żgħażagħ – li meta ż-żgħażagħ jiġu għal xiri ta' post, ħafna drabi jistgħu ma jkollhomx dak l-ekwivalenti ta' Lm10,000 biex ikunu jistgħu jagħmlu l-ewwel depożitu.

Mela għandna l-ewwel ċirkostanza fejn il-kultura ġdida tal-lum, il-kultura konsumista li tiffavorixxi l-konsum, tiffavorixxi li inti tonfoq dak li għandek minflok tiffavorixxi t-tfaddal.

Issa ħa niġi għat-tieni rimarka.

Jekk taħsbu li dak li qed ngħid huwa minnu, kemm taħsbu li jkun f'waqtu li ssir proposta lill-Gvern tal-ġurnata u anke gvernijiet futuri, sabiex jagħmlu budgets li jiffavorixxu t-tfaddil?

Jien niftakar budgets, anke meta kont Segretarju Parlamentari, fejn il-Ministru tal-Finanzi kien jgħid li, bħala poplu Malti, we are living beyond our means.

Imma filwaqt li aħna ngħidu dan id-diskors, xorta bqajna niffavorixxu budgets li jiffavorixxu l-infiq u l-konsum.

Biex issa jkollna sitwazzjoni fejn is-sistema tal-pensjoni maż-żmien tkun waħda sostenibbli u adegwata, rridu nagħmlu shift minn fuq il-mentalità ta' konsum għal waħda ta' tfaddil.

Allura jien naħseb li kważi kważi – u għalhekk qed nagħmel din il-proposta – rridu naħsbu biex ikollna proposta sabiex il-budgets jibdew jiffavorixxu t-tfaddil.

X'inhu l-ħsieb tiegħek fuq dan?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Mela ħalli l-ewwel nirrispondik fuq x'naħseb jien personalment, u mbagħad ngħidlek x'naħsbu bħala Grupp.

Ir-riċerka turi li pajjiżi bħall-Ingilterra u oħrajn fl-Ewropa, il-probabilità hi li t-tfal tagħna se jkunu ifqar mill-ġenerazzjoni tiegħi.

Il-probabilità hi li jien se nkun ifqar mill-ġenerazzjoni ta' missieri.

L-istudji juru li, minħabba l-konsum u minħabba l-fatt li n-nies mhumiex iġemmgħu, se jkun hemm inqas nies li se jkunu sidien ta' djarhom.

Il-probabilità hi – jekk kollox jibqa' kif inhu – li se naraw shift lejn inqas home ownership – li jista' jkun tajjeb ukoll – u żieda fil-kera.

Dan ifisser li, lill-ġenerazzjoni li jmiss, se ngħaddulha inqas wealth, għax ladarba qiegħed tikri m'intix se tgħaddi lill-uliedek il-proprjetà tiegħek.

Dik hija l-opinjoni tiegħi.

Issa x'qegħdin nirrakkomandaw aħna bħala Grupp?

Aħna qegħdin nirrakkomandaw li għandu jkun hemm politika li tinċentiva t-tfaddil.

Anke fil-konsultazzjoni, kulħadd jaqbel ma' dan.

Kien hemm kunsens unanimu li għandha tidħol politika li tinċentiva lil dak li jkun sabiex ifaddal.

L-ewwel nett, meta ġġemma' qed ikollok deferred consumption, fejn inti dak li tfaddal se tonfqu aktar tard.

Li m'intix se tonfqu llum, se tonfqu 20 sena oħra.

U mbagħad għandek il-fatt ukoll li hemm dan in-national savings li huwa wealth li jista' jiġi ġġenerat.

Issa aħna ma waqafniex hemmhekk, imma qegħdin ngħidu – din għalina hija pedina importanti ħafna – li wasal iż-żmien li l-gvern, ikun min ikun fil-gvern, għandu jistabbilixxi kummissjoni permanenti li tibda tibni kull miżura ta' financial literacy u financial capability, fejn minn mindu jkunu tfal, nibdew nibnu kultura li minn waħda ta' infiq u konsum, nibdew naħsbu daqsxejn iżjed fit-tul.

CARMELO ABELA: Hawnhekk se nħalli barra kummenti politiċi, għax mhuwiex il-lok li nagħmilhom.

(Interruzzjonijiet) Aħna għaddejna minn punt fejn, jekk issemmi lin-nanniet tagħna l-kultura ta' dejn, jgħidulek li għalihom kienet dawgħa mill-kbar nett!

Illum, kważi kważi, trid tiddejjen anke biex issiefer, għax dik hi l-mentalità u l-messaġġi li qed nirċievu.

Il-punt li xtaqt insemmi – u nieqaf hawn – huwa dwar is-saħħa tal-paga u jekk, mill-paga tiegħek, biex tgħix inti u l-familja tiegħek, jifdallekx flus x'iġġemma'!

Ħa nħallu barra affarijiet li forsi jistgħu jkunu superfluwi jew mhux daqshekk importanti.

Imma kemm is-saħħa tal-paga attwali jibqagħlek minnha biex inti tkun tista' tfaddal xi ħaġa?

Nafu li matul is-snin is-saħħa tal-paga naqset, bejn forsi għax hemm iktar xi tħallas eċċ, imma biex ngħixu kif konna ngħixu sal-bieraħ, qiegħda tiswina iktar flus.

Jiġifieri hemm ukoll dan l-element fin-nofs.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Sfortunatament, f'Malta m'għandniex riċerka, jew tal-inqas ma konniex konxji tar-riċerka, tar-relazzjoni bejn inċentiv u inċentiv biex iġġemma'.

Bażikament, l-esperjenza turi li, barra minn Malta, meta jidħlu dan it-tip ta' mekkaniżmi hija xi ħaġa pożittiva għax hemm dak li jgħidulu l-elasticity, fejn jien bħala bniedem, jekk inti se tinċentivani, il-probabilità hi li se nagħmel l-isforz u s-sagrifiċċju biex ma nonfoqx illum u nġemma' għal għada.

Ir-riċerka barra minn Malta turi li numru minn dawn il-mekkaniżmi huma effettivi biex dak li jkun iżomm parti mill-infiq tiegħu u jiddiferih għal postijiet oħra.

Ir-riċerka turi wkoll li dan it-tip ta' mekkaniżmi għandhom jiġu ddisinjati b'tali mod li jimxulek verament lejn dak li ngħidulu n-new saving, u mhux isir substitute saving, fejn inti diġa' qed tfaddal permezz ta' fixed account, eċċ, u kulma qed tagħmel hu li toħorġu minn hemmhekk biex titfgħu x'imkien ieħor.

Dik imbagħad qed taħdem kontrija.

Id-disinn u l-bilanċ biex jien nassigura li l-inċentiv verament qed jikkrea savings ġodda huwa importanti ħafna.

CARMELO ABELA: Nikkonferma dak li qed jgħid is-Sur Spiteri Gingell għaliex, anke fejn jidħlu stocks tal-gvern jew stocks oħrajn, tara li filli l-flus ikunu f'kontijiet bankarji, u mbagħad minn hemmhekk jiġu shifted x'imkien ieħor.

Issa inti tkun tixtieq tikkonvinċi lil dawk li għandhom il-flus moħbija taħt il-maduma, u mhux lil xi ħadd li għandu fixed account jew savings account li jwaddabhom fuq xi ħaġa oħra.

Dik imbagħad hija realtà oħra.

(Interruzzjonijiet)

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Issa se nirrispondi l-mistoqsija li għamilli l-Onor.

Azzopardi fuq jekk din hijiex kontinwazzjoni, jew inkella xi ħaġa ġdida.

Tajjeb li wieħed isemmi li l-proċess ta' riforma ta' pensjonijiet lanqas bdiet mal-Working Group tal-2004.

Fil-fatt, taħt l-amministrazzjoni ta' Dr Sant kienet ġiet stabbilita Kummissjoni li kienet ġiet ippresjeduta mis-Sur Reno Camilleri, li r-rapport tiegħu wieħed jista' jarah minn fuq il-website tal-Working Group.

Bażikament, fir-rapport tiegħu, is-Sur Camilleri jikkonkludi li ċertu elementi importanti li fuqhom kienet iddisinjata l-pensjoni taż-żewġ terzi, b'mod partikolari l-fertility rate u l-impatt tagħha fuq id-demografija u l-longevity, kien diġà fl-1997 qed juri sinjali li s-sistema taż-żewġ terzi, jekk mhux se jsiru tibdiliet fiha, kemm fil-qafas tagħha, kif ukoll kif tista' tiġi msaħħa b'mekkaniżmi oħrajn, se jkun hemm il-problemi.

Ix-xogħol li kien sar mis-Sur Camilleri, biex ngħid hekk, kien mibni fuq ix-xogħol tas-Sur Galdes.

Fil-fatt, qabel kien hemm il-Kummissjoni li kienet saret mis-Sur Tony Galdes fejn, minkejja li r-rapport tiegħu qatt ma kien ġie ppubblikat għax kien sfaxxa, il-working papers tiegħu writnihom aħna.

Dawn juru biċ-ċar li wieħed ma setax jinjora dawn il-premessi fundamentali.

Wara li sfaxxat il-Kummissjoni tas-Sur Galdes, il-Gvern kien qabbad lill-World Bank li, f'Ottubru 2003, kienu ppreżentaw ir-rapport tagħhom.

Għal darb'oħra dan ir-rapport ikkonferma li hemm dawn il-problemi u poġġa għall-konsiderazzjoni tal-Gvern numru ta' rakkomandazzjonijiet.

Dak iż-żmien, il-Gvern ħaseb li r-rakkomandazzjonijiet tal-World Bank kienu kliniċi wisq, u ma kenux se jwasslu għal trasformazzjoni mingħajr skossi.

Għaldaqstant il-Gvern kien poġġa Cabinet Committee fuq il-politika soċjali fejn, fost affarijiet oħra, kien taha r-responsabilità li tistudja l-problema tal-pensjonijiet.

F'Ġunju tal-2004, kien ġie stabbilit il-Pensions' Working Group, li jien ukoll kelli l-opportunità, flimkien mas-Sur Frank Micallef u oħrajn, li nibdew nidħlu u nibnu fuq ix-xogħol preċedenti li sar tant tajjeb.

Tajjeb li wieħed jgħid li r-rakkomandazzjonijiet li konna għamilna bħala Pensions' Working Group, il-Gvern kien ħariġhom bħala White Paper mal-Budget ta' Novembru 2004.

Imbagħad, kienet saret konsultazzjoni twila, fejn aħna bħala Grupp konna tajna lill-Gvern ir-rapport finali u – kien kważi l-istess proċess li qegħdin fih hawnhekk – rrakkomandajna lill-Gvern qafas ta' riforma li jmur 'il bogħod minn riforma ffokata biss fuq l-ewwel pilastru.

Dak iż-żmien, jiġifieri fl-2005, fir-rapport finali li konna ssottomettejna, konna għidna lill-Gvern li l-ewwel pilastru għandu jkun il-pilastru ewlieni tas-sistema tal-pensjonijiet tagħna.

Imma minħabba defiċjenzi strutturali, partikolarment ta' demografija, ta' fertilità, tal-impatt finanzjarju u tal-lonġevità, kien hemm bżonn li jsiru numru ta' riformi parametriċi, jiġifieri meta għandek tirtira, iż-żmien tal-kontribuzzjoni, l-akkumulazzjoni, eċċ. U lanqas waqafna hemmhekk.

Irrakkomandajna lill-Gvern sabiex jikkonsidra li jdaħħal it-tieni pensjoni, u li din idaħħalha b'mod mandatorju, fejn bażikament tadotta sistema paternalistika fejn tgħid lil dak li jkun li inti m'intix tafdah li veru se jġemma,' u allura se ġġiegħlu jġemma', u li jidħol qafas biex ninċentivaw lil dak li jkun biex iġemma' b'mod volontarju.

Kien hemm rakkomandazzjonijiet oħra, fosthom li nsaħħu s-sistema tal-invalidità, eċċ. Min-naħa tiegħu l-Gvern – kif għandu kull dritt li jagħmel – iddeċieda li japplika r-riformi parametriċi u s-sistemi supplimentari li għandhom x'jaqsmu mas-sistema tal-kontribuzzjoni.

Xi kultant ninsew li s-sistema tal-pensjonijiet, kif insejħulha hekk, mhijiex biss il-pensjoni tal-irtirar, imma li għandek ukoll il-pensjoni tal-invalidità, is-survivor's pension, ix-short term sick leave, il-bonus, eċċ, li dawn kollha huma kontributorji.

Il-pakkett kontributorju mhuwiex biss il-pensjoni tal-irtirar, imma huwa wkoll is-survivor's pension fejn, jekk jien immut – allaħares qatt! – il-mara tiegħi tieħu l-pensjoni, u jekk nispiċċa b'xi injury, tagħtini l-insurance.

THE CHAIRMAN: Issa bil-liġi tad-divorzju min se jieħu l-pensjoni ta' min?

Jiġifieri, jekk għada pitgħada – m'hemmx bżonn li tirrispondi issa – se jibda jkollna l-ewwel, it-tieni u anke t-tielet mara, b'aktar familji li jisfaxxaw u oħrajn ġodda li jinħolqu, dik trid tidħol fl-equation il-ġdida li nistgħu naħdmu fuqha.

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Fil-fatt, waħda mir-rakkomandazzjonijiet tagħna, li tinsab fuq paġna 67, tgħid proprju hekk f'dan ir-rigward:

Aħna nirrikonoxxu li l-binarju tbiddel, u għandna bżonn li ndaħħlu l-protezzjoni li hemm bżonn.

CARMELO ABELA: Nista' inżid biċċa oħra minbarra fuq din tad-divorzju.

Il-fatt li jkollok nisa li qegħdin fid-dinja tax-xogħol – u dawn ikunu nisa miżżewġin, u jibqgħu miżżewġin – li dawn jispiċċaw jagħmlu dawk is-snin kollha jaħdmu, biex imbagħad finalment jispiċċaw ma jieħdux pensjoni!

Mhux hekk qiegħda bħalissa?

Din tieħu parti inqas milli suppost tieħu.

Issa ma nafx jekk hux qed nispjega ruħi tajjeb jew le.

IS-SUR FRANK MICALLEF: Jekk inti għandek koppja li t-tnejn jaħdmu u li t-tnejn ikkontribwew, allura għandhom dritt għall-pensjoni t-tnejn li huma b'mod regolari.

THE CHAIRMAN: Ippermettili ftit, għax mhux hekk.

Mela inti għandek koppja – biex ma naqtgħux għad-dritt li qegħdin jikkontribwixxu t-tnejn – fejn ir-raġel baqa' jaħdem u, għal xi raġuni, l-mara waqfet taħdem sakemm rabbiet it-tfal.

Ejja ngħidu li din kellha 30 jew 35 sena, u mbagħad forsi reġgħet bdiet taħdem ta' 50 sena meta jkunu kibru t-tfal.

Mela għandek perijodu sostanzjali fejn din il-mara ma ħallsitx il-bolla, u allura se tkun żvantaġġata għax mhijiex se tieħu l-pensjoni li suppost tieħu.

Dak huwa argument wieħed.

It-tieni argument huwa fejn mara tkun ħadmet minn żgħożitha jew, wara li kellha l-professjoni, imbagħad waqfet ta' ċertu età u ma reġgħetx daħlet lura għax-xogħol.

F'dan il-każ għandek issue partikolari fejn għandek xenarju li huwa reali, ta' mara li ta' 35 jew 40 sena tieqaf mix-xogħol.

Fil-fatt, jien naħseb li ftit huma dawk in-nisa li jibqgħu jaħdmu u jħallsu l-bolla sakemm jagħlqu l-65 sena.

Jiġifieri ma naħsibx li dan huwa x-xenarju.

IS-SUR FRANK MICALLEF: Jien naħseb li t-trend hi li se jibqgħu jaħdmu!

Apparti l-fatt li meta inti għandek koppja fejn il-mara waqfet taħdem għal ċertu perijodu biex trabbi t-tfal, illum għandha ċ-ċans li jkollha l-kontribuzzjonijiet tagħha akkreditati għal ċertu perijodu.

U allura n-nuqqas se jkun inqas milli qed naħsbu aħna.

THE CHAIRMAN: Jien qed nagħmel dawn il-mistoqsijiet għaliex naħseb li aħna, bħala Social Affairs Committee, nistgħu nidħlu f'realtajiet li forsi intom diġa' dħaltu fihom, u jista' ikun li ma dħaltux.

Imma filwaqt li intom qegħdin tagħmlu proposti fattwali in economic terms għas-sostenibbilità tal-pensjoni fiha nnifisha, jien naħseb li jkun aktar xieraq li nagħmlu proposti lill-Gvern fuq il-kunċett tas-sostenibbilità soċjali tas-soċjetà tagħna, u li dawn imorru beyond is-sostenibbilità tal-pensjoni diretta, imma li finalment, indirettament u direttament, ikunu qegħdin isostnu l-income tan-nies tagħna biex, kif kien qed jgħid l-ewwel is-Sur Spiteri Gingell, ma nispiċċawx bil-ġenerazzjoni li ġejja tkun waħda ifqar!

Jien naħseb li kieku, bħala Social Affairs Committee, filwaqt li nsostnu numru ta' proposti li tagħmlu intom, aħna mmorru ftit aktar 'il bogħod minn dak li mortu intom, u lill-Gvern nagħtuh proposti b'mentalitajiet ġodda, għax jekk se nibqgħu bil-mentalitajiet li għandna fil-preżent, jista' ikun li 'l quddiem it-tfaddil li jeħtieġ li jibda jsir – kif kontu qed tgħidu intom stess - will not repay u toħloq bidliet fl-immedjat.

Imma jekk noħolqu kulturi ta' home ownership, fejn aħna nixtiequ li jkollna kultura ta' aktar kiri, imma jekk naħsbu li b'aktar home ownership se jkollna soċjetà aktar sostenibbli ekonomikament, u ż-żgħażagħ tagħna se jkunu aktar b'saħħithom bħalma kienu missirijietna, u forsi bħalma hi s-soċjetà tagħna fil-preżent, allura jrid ikollna kultura fejn il-gvernijiet, ikunu ta' liema partit ikunu, ikollhom qbil fuq liema soċjetà jridu jibnu fuqha.

Jekk se nibqgħu nibnu soċjetà fejn tonfoq illum u ma jimpurtaniex minn għada, allura għada se jkollna soċjetà ifqar, u mhux se nkunu nafu kif se nsostnuha.

Hawnhekk mhux qed nirreferi biss għall-pensjoni, imma qed nirreferi wkoll għas-sostenn tal-familja.

Qed ngħid ukoll li jrid ikollna gvern li jsostni l-valuri tal-familja, għax jekk se jibqa' ikollna t-tkissir tal-familja, se jkollna aktar problemi, mhux biss f'dak li għandu x'jaqsam mas-sostenibbilità tal-pensjoni, imma anke b'nies li jkunu fir-riskju tal-faqar.

Pereżempju, xi ħaġa li rridu nibdew naħsbu dwarha hija dik ta' meta jkollok persuna li tkun iżżewġet darbtejn, u r-raġel tagħha jmut, min se jieħu l-pensjoni?

U allura rridu noħolqu sistemi fejn it-tnejn irid ikollhom il-pensjoni tagħhom imħallsa biex dak li jkun mhux jispiċċa bil-pensjoni tar-romol, imma jkollu l-pensjoni personali tiegħu jew tagħha, jgħixu ma' min jgħixu.

Ma ninsewx li għada pitgħada jista' ikollok raġel u raġel li qegħdin jgħixu flimkien!

Jekk se jkollna familja jew koppja magħmula – jista' ikun fi żmien 20 sena oħra, u jista' ikun minn għada wkoll – minn raġel u raġel jew minn mara u mara, min minnhom se jieħu l-pensjoni tar-romol?

Dawn se jkunu l-fatti fis-soċjetà ta' għada.

It-tibdil li rridu fuq id il-leminija trid taħseb għalih l-id ix-xellugija, u allura jeħtieġ li kull persuna, miż-żgħożija sakemm tikber, mingħajr differenzi jekk hijiex mara jew raġel … U hawnhekk fejn tidħol il-liġi tal-ugwaljanza.

Kulħadd irid ikollu s-sistema tal-pensjoni li taħseb għaliha nnifsha, mingħajr il-bżonn li jkollna – bħalma għandna llum – l-bżonn li xi ħadd jagħmel tajjeb għal ħaddieħor permezz taż-żwieġ.

Issa, jista' ikun li dak li qed ngħid jien huwa kollu żbaljat, imma rridu nibdew naħsbu fuq dawn il-linji bħala Social Affairs Committee.

IS-SUR FRANK MICALLEF: Inti hawnhekk ftaħt mare magnum, u mhux mistoqsija waħda għamilt!

THE CHAIRMAN: Aħfruli!

(Interruzzjonijiet)

IS-SUR FRANK MICALLEF: Naf żgur li fuq il-pensjonijiet tar-romol, rigward dawk li jistgħu jiddivorzjaw u jisseparaw, hemm draft u memo – kien involut ukoll l-Avukat Ġenerali u avukat mill-Ministeru tal-Familja ta' dak iż-żmien – b'suġġerimenti li ġew diskussi fil-Kabinett.

Diġà hemm ħsieb fuqhom, kemm għal dawk li se jkunu divorzjati, u l-mara li se tispiċċa mingħajr ir-raġel jekk jiġi nieqes hu, suppost li se jkun hemm mekkaniżmu li jiskatta biex din tieħu parti mill-pensjoni tar-romol li suppost għandha dritt għaliha.

L-istess għall-mara l-oħra wkoll.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmel l-aħħar rimarka.

Imma rridu naslu f'sitwazzjoni fejn xi ħadd li jkun f'relazzjoni ma' persuna oħra, dawn ma jibqgħux aktar dipendenti fuq xulxin, imma jkunu t-tnejn li huma indipendenti biex, jiġri x'jiġri fil-ħajja tagħhom, ikollhom sistema ta' pensjoni jew ta' tfaddil li, come what may, fir-relazzjonijiet tagħhom, jafu li għandhom xi ħaġa fuq xiex jistrieħu.

CARMELO ABELA: Dak li semma is-Sur Micallef japplika mbagħad għal fejn m'hemmx min jikkontribwixxi għax mhux qed jaħdem.

Li semmejt inti hija xi ħaġa aktar wiesgħa, għax tiġbor lil kulħadd.

Dak li qed tgħid inti, Sur President, huwa fejn għandek realtà ta' tnejn li jaħdmu, li mbagħad ikun hemm dawn il-komplikazzjonijiet jew realtajiet ġodda ta' divorzju ...

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Waħda mill-affarijiet li ħarisna lejha bis-sew kienet dik tal-gender equality, fejn waħda mid-defiċjenzi tas-sistema tal-pensjonijiet kif nafuha llum – aħna u fil-West - hija dik li hija sistema bbażata fuq karriera uninterrupted.

Bażikament, inti għandek perijodu kemm se takkumula, u fuq bażi ta' dik l-akkumulazzjoni se tieħu l-pensjoni tiegħek.

Nafu li s'issa l-unika persuna li taħdem u li ħafna drabi – għallinqas fis-soċjetà tagħna - opts out biex ikollha t-tfal hija l-mara, kemm għal raġunijiet bioliġiċi u, fil-każ tagħna, anke forsi s-social model għadu tali li hija l-mara li hi mistennija li trabbi lit-tifel jew lit-tifla.

Dan aħna nirrikonoxxuh u qed nipprovaw nindirizzawha billi nibnu fuq implimentazzjoni li daħlet fl-2007.

Fil-fatt, fl-2007 ipprovajna nużaw is-sistema tal-pensjonijiet biex ninkoraġixxu ċ-child rearing, mingħajr ma niddiskriminaw kontra l-mara jew il-ġenitur.

U daħħalna sistema fejn, jekk inti jkollok tarbija, inti tista' toħroġ mis-sistema tax-xogħol għal sentejn sħaħ, u xorta nikkreditawlek il-pensjoni tiegħek.

B'hekk, dawk is-sentejn ma titlifhomx, bil-patt u l-kondizzjoni li, at a point in time, trid tidħol lura biex taħdem dawk is-sentejn.

Aħna qegħdin nieħdu dak il-prinċipju aktar 'il quddiem, u qegħdin ngħidu li mhux talli qegħdin ninkoraġġixxu u nippromptjaw iċ-child rearing, li fir-realtà għandu economic value fih innifsu, imma li qed norbtuh ukoll mal-fertility, jiġifieri mat-tieni u t-tielet wild nagħtu iżjed!

Aħna qegħdin nirrakkomandaw li, fejn qabel kienet li għal kull tifel jew tifla tieħu sentejn, issa qegħdin ngħidu li għall-ewwel wild tkun sentejn, għat-tieni wild tkun tliet snin u għat-tielet wild tkun ħames snin.

Mela hawnhekk qed torbtu mal-fertilità, u fl-istess ħin qiegħed tassigura li l-mara, jekk ħarġet mix-xogħol, mhux qed tiddiskrimina kontriha għax għamlet din l-għażla.

Aħna qegħdin nipprovaw nikkompensaw billi nużaw is-sistema tal-pensjoni proprju biex nindirizzaw waħda minn dawn l-issues li konna qegħdin niddiskutu.

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Nirringrazzjakom għall-preżentazzjoni li għamiltulna.

Nifhem li ma tantx għamilna progress, u għalhekk nistgħu naġġornaw għal nhar it-Tlieta li ġejjin.

Nitlobkom jekk tistgħux tiġu darb'oħra biex tkunu intom li titkellmu.

Issa ma nafx jekk nistgħux niġu ftit aktar qabel biex nibdew kmieni?

IS-SUR DAVID SPITERI GINGELL: Lili għiduli biss fi x'ħin irrid inkun hawnhekk.

Biss bejn id-29 ta' Ġunju u l-5 ta' Lulju se nkun imsiefer fuq xogħol.

IS-SUR GODWIN MIFSUD: Jien se inkun imsiefer fuq xogħol tal-Gvern.

THE CHAIRMAN: Nhar it-Tlieta li ġej?

Jekk ma tistax tiġi inti, forsi jkun jista' jiġi xi ħadd minn dawk li llum ma setgħux jiġu.

Mela naġġornaw għal nhar it-Tlieta fis-6.00 p.m. Grazzi.

Fid-21.05 p.m., il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata iktar tard.


KUMITAT PERMANENTI DWAR L-AFFARIJIET SOĊJALI

LAQGĦA NRU 136

It-Tlieta, 19 ta' Ġunju, 2012

Il-Kumitat Permanenti dwar l-Affarijiet Soċjali ltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-19.30 p.m.

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat, ippresieda.

Frederick Azzopardi u l-Onor.

Dr Elaine Burmingham, Research Analyst mal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali, kienet preżenti għal din il-laqgħa.

Il-President tal-Kumitat qal it-talba.

Il-Kumitat ta l-permess sabiex cameraman mill-Public Broadcasting Services ikun jista' jieħu filmat tal-ewwel parti tal-laqgħa.

Iċ-Chairman informa lill-Kumitat li kien irċieva din il-korrispondenza:

Dok 175 Korrispondenza datata 12 ta' Ġunju mingħand is-Sinj.

Ruth Bugeja, residenti n-Naxxar, fejn bagħtet lil Kumitat petizzjoni li kienet saret f'dan ir-raħal dwar l-antenni tal-mobajls fuq il-bjut tar-residenti kif ukoll kopji ta' ittri li bagħtet l-istess Sinjura lil diversi awtoritajiet kif ukoll informazzjoni oħra fuq dan is-suġġett.

Dok 176 Email datata 18 ta' Ġunju mingħand il-Professur Peter G Xuereb fejn qed jiġbed l-attenzjoni tal-Kumitat dwar petizzjoni li nbdiet ftit tal-jiem ilu sabiex jitwaqqaf it-twaħħil ta' antenna tal-mobajls f'Ħal Lija.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 135 li saret nhar It-Tlieta, 12 ta' Ġunju , 2012 ġew konfermati.

Saret preżentazzjoni tar-rapport finali tal-2010 mill-Pensions Working Group.

Il-Kumitat kellu bħala mistednin tiegħu lis-Sur David Spiteri Gingell Chairman tal-Pensions Working Group, lis-Sur Frank Micallef Direttur (Benefits) Social Security u membru tal-Pensions Working Group u lis-Sur Godwin Mifsud Direttur Economic Policy Division tal-Ministeru tal-Finanzi, l-Ekonomija u l-Investiment kif ukoll membru tal-Pensions Working Group.

Wara kien hemm diskussjoni.

Din id-diskussjoni ma spiċċatx u se titkompla f'laqgħa oħra.

Fid-21.05 p.m. il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata iktar tard.

SKRIVAN TAL-KUMITAT

PRESIDENT TAL-KUMITAT

Proceedings, agenda, minutes and transcripts of the parliamentary committees docx


IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

KUMITATI TAL-KAMRA TAD-DEPUTATI

AVVIŻ

Laqgħa Nru. 137

It-Tlieta, 26 ta' Ġunju, 2012

L-Onor Edwin Vassallo, President tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali javża li l-Kumitat se jiltaqa' nhar it-Tlieta, 26 ta' Ġunju, 2012 fis-6.00 p.m. fil-Kamra tal-Kumitati fil-Palazz il-Belt b'din l-aġenda:-

Affarijiet oħra.