(Rapport Uffiċjali u Rivedut)

Il-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 135

It-Tlieta 12 ta' Ġunju, 2012

Stampat fl-Uffiċċju tal-Iskrivan

Prezz €2.50

IL-ĦDAX-IL PARLAMENT

Laqgħa Nru. 135

It-Tlieta 12 ta' Ġunju, 2012

Il-Kumitat iltaqa' fil-Palazz, il-Belt Valletta, fis-05:40 p.m.

Il-Minuti tal-Laqgħa Nru. 134, li saret it-Tlieta 5 ta' Ġunju 2012, ġew ikkonfermati.

THE CHAIRMAN (Onor. Edwin Vassallo): Fl-aħħar laqgħa konna approvajna l-Għaxar Rapport tal-Kumitat dwar l-Affarijiet Soċjali ntitolat "Il-Vjolenza Domestika."

Nifhem li għal din id-diskussjoni ma kienx hawn kulħadd u allura, għalkemm dan ir-rapport ġie approvat, għad iridu jsiru xi korrezzjonijiet għalih.

Għaldaqstant inħeġġiġkom sabiex terġgħu tarawhom u, jekk xi ħadd ikun irid idaħħal xi korrezzjonijiet oħra, ikun jista' iġibhom fis-seduta li jmiss.

U jekk nistgħu nressqu l-korrezzjonijiet minn qabel permezz tal-email, ikun ħafna aħjar ħalli nħaffu l-proċess kemm jista' ikun.

THE CHAIRMAN: Il-laqgħa tal-lum, kif tistgħu taraw minn fuq l-aġenda tagħna, hija ntitolata 'Harmful effects of electromagnetic radiation (mobile telephony antennas) – Follow-up.'

Se jkollna diskussjoni u spjegazzjoni minn Ministeri, entitajiet, kumpanniji u għaqdiet volontarji, li jistgħu jkunu wkoll preżenti, dwar fuq liema bażi xjentifika qed isir ix-xogħol fil-qasam tar-radjazzjoni elettromanjetika li tiġi mill-antenni tat-telefonija ċellulari.

Se nimxu mal-proċeduri kif stabbiliti li bagħatna fl-ittra lill-mistednin tagħna.

Nixtieq infakkar li, bħala Kumitat, konna ġejna mogħtija preżentazzjonijiet minn numru ta' persuni li jemmnu li l-antenni tal-mobile phones jagħmlu l-ħsara lill-bniedem.

Dawn il-personalitajiet li ġew quddiemna ħallewlna żewġ rapporti, u jemmnu bis-sħiħ li dawn l-antenni jagħmlu l-ħsara.

Għaldaqstant, aħna stedinna numru ta' entitajiet sabiex nistaqsuhom, abbażi ta' dawn iż-żewġ preżentazzjonijiet, x'jaħsbu huma minn din, li minn issa 'l quddiem se nibda nsejħilha, l-probabilità tal-harmful effects of electromagnetic radiation.

Aħna wkoll għandna numru ta' mistoqsijiet li, fil-Minuti tal-laqgħat sussegwenti, konna qbilna li għandhom ikunu l-bażi tal-mistoqsijiet li aħna se nkunu qegħdin nistaqsu.

L-istess mistoqsijiet, jekk m'iniex sejjer żball, kienu wkoll fl-e-mail li bagħatna lill-entitajiet, li tajnihom x'jifhmu li se nkunu qegħdin nistaqsu dawn il-mistoqsijiet, ħalli huma jagħtuna spjegazzjoni.

Pereżempju, stedinna rappreżentanti minn kull Ministeru, entità jew kumpanija li huma responsabbli minn dawn l-affarijiet, u għednilhom li se jkunu mistennija jispjegaw fuq liema bażi xjentifika qed isir ix-xogħol fil-qasam tar-radjazzjoni elettromanjetika li tiġi mill-antenni tat-telefonija ċellulari.

Se jkunu mistennija jgħidu wkoll x'linji gwida jew liġijiet qegħdin jimxu magħhom sabiex jaraw li l-antenni tat-telefonija ċellulari jkollhom l-inqas livell possibbli ta' radjazzjoni.

Ir-rappreżentanti preżenti għal-laqgħa se jsirulhom mistoqsijiet mill-Membri ta' dan il-Kumitat, u se jkunu mistennija li jiġu ppreparati sabiex iwieġbu dawk il-mistoqsijiet li se jsirulhom.

Qegħdin nipprovdulhom ukoll link għas-sit tal-parlament ħalli jkunu jistgħu jisimgħu dak kollu li ntqal fl-istess laqgħa, u jkunu nformati dwar dak li ntqal f'din il-laqgħa, u jkunu jistgħu jirrispondu – ħalli nuża din il-kelma – għall-akkuża li dawn l-antenni jistgħu jipprovdu harmful effects.

Mela nistgħu nsejħu l-ewwel entità sabiex tidħol fil-Kamra.

U allura nsejħu r-rappreżentanti min-naħa tal-GO.

(Interruzzjonijiet)

Skużawni ftit: hawnhekk jiena ċ-Chairman ta' dan il-Kumitat!

Aħna għandna ftehim u ma nixtieqx niksru, u ma nixtieqx inkun flessibbli żżejjed, għax inkella nitilfu r-ritmu tal-laqgħa.

Ejjew ħalli nibdew.

M'għandniex ċans ta' siegħa, u allura naħseb li għandna wkoll din il-presentation tagħkom.

Nitlobkom tgħadduha lilna u mmorru mill-ewwel għall-mistoqsijiet ħalli nagħmlu l-aħjar użu mill-ħin li għandna għad-disponibilità tagħna.

Nitlob lil min ikun se jwieġeb sabiex jgħid ismu u minn liema kumpanija ġej, kif ukoll id-designation tiegħu fil-kumpanija.

Kif diġà għedt, aħna għaddejnilkom kopji tal-presentations li saru lilna.

F'dawn il-presentations hemm l-akkuża li l-antenni tal-mobile phones jistgħu jħallu effett fuq is-saħħa tal-bniedem, speċjalment tat-tfal.

Jekk wieħed jara l-preżentazzjoni tal-Professur Daniel Massa, u jħares lejn slide minnhom li kienet tirreferi għall-effett tar-radjazzjoni fuq it-tfal waqt li dawn ikunu qegħdin jużaw il-mobile phone, ikun jista' jara biċ-ċar li jeżisti xi tip ta' effett.

Naturalment, qiegħed ngħid dan kollu biex nagħmel introduzzjoni qasira dwar din l-akkuża.

Jekk inħarsu lejn preżentazzjoni oħra li kienet saret minn dan il-grupp, naraw li fl-ewwel paġna qegħdin jgħidu li; "There is consensus among researchers that children's brains are more vulnerable to cell phone radiation than those of adults".

Għandna riċerka differenti li turi li x-xjenzati qed jgħidu li: "The signal was strongest between 50 metres and 200 metres from the mast."

B'dan il-materjal kollu li bagħatnilkom, x'inhi r-risposta tagħkom fuq din l-akkuża li dawn l-antenni jistgħu verament qegħdin jagħmlu l-ħsara fuq is-saħħa, speċjalment fuq it-tfal li jkunu qegħdin jgħixu fil-viċinanzi ta' dawn l-antenni?

IS-SUR STEFAN BRIFFA (Senior Manager, Regulatory Affairs, GO): L-operaturi ovvjament mhumiex xjentisti, u allura mhumiex l-aktar nies ikkwalifikati sabiex jaraw x'inhi tgħid ix-xjenza.

Biss, mir-riżultati tax-xjenza, joħorġu l-liġijiet u r-regoli.

Li nista' ngħid fiż-żgur hu li l-GO ssegwi skrupulożament dawn ir-regoli, u jekk ikun hemm dan it-tip ta' concerns li jiġu kkonvalidati mix-xjenza, ovvjament ir-regoli jinbidlu u l-GO ssegwihom definittivament.

THE CHAIRMAN: Pereżempju, tista' issemmi x'tip ta' regoli bħala GO qegħdin issegwu?

U inti, bħala l-ap tal-qasam regolatorju, qegħdin taraw li ssegwuhom bl-iktar mod skrupluż?

Ma nafx jekk nistax nirreferikom għall-preżentazzjoni li ġibna magħna, għaliex hemmhekk fil-fatt semmejna xi wħud minnhom.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Il-parti rilevanti tibda minn paġna 8, fejn hemmhekk għandek il-parti tal-planning u li, allura, forsi dik hija l-aktar fuq l-ambjent – kif jidher mast u affarijiet bħal dawn – imma, in terms ta' tħassib li ġie espress hawnhekk, naħseb li f'paġna 9 ssibu l-framework li japplika għall-EMFs.

Kull operatur tal-mobile telephony, jew kull operatur li juża radio frequencies, irid ikollu l-liċenzja hawn Malta, u din toħroġ ukoll mir-regoli tal-EU.

Jiġifieri ma tistax taqbad u tiftaħ kumpanija tal-mobile hekk, imma trid l-ewwel tapplika, imbagħad ikun hemm konkors u, jekk tirbaħ il-frekwenzi, tkun tista' tużahom għal perijodu ta' żmien.

Dan ikun regolat minn liċenzja speċifika għalik.

Fost ir-regoli li jkun hemm fil-liċenzja, jkun hemm ovvjament dik li inti trid iżżomm ma' livelli ta' emissions li jkunu stabbiliti mill-awtoritajiet Maltin, imma li huma bbażati fuq regoli internazzjonali.

MICHAEL GONZI: Imma dawn il-frekwenzi tiċċekkjawhom?

Dawn isiru fuq inizjattiva tagħna, u anke minħabba r-regoli li jeżistu.

MICHAEL GONZI: Kemm isiru bid-dettall dawn?

Jiġifieri intom, pereżempju, tiċċekkjaw sa 100 metru minn mast?

Jew sa 200 metru minn mast?

THE CHAIRMAN: Ħalli nkompli nżid mal-mistoqsija li għadu kif għamel l-Onor.

Tistgħu tagħtuna spjegazzjoni bħala kumpanija – u kien proprju għalhekk li ridnikom tidħlu individwalment – fuq kif qegħdin twettqu din il-ħidma ta' sorveljanza, u kemm-il mast għandkom mxerrdin ma' Malta u Għawdex?

MICHAEL GONZI: Jekk ma jimpurtax, nixtieq nagħmel erba' mistoqsijiet oħra.

Intom bħala GO tiċċekkjaw il-frekwenza tal-GO biss?

Qed ngħid hekk għax, jekk hemm tliet masts ħdejn xulxin, il-frekwenza ta' dawk it-tliet masts ma' xulxin tirdoppja, tittrippla jew ma jkun hemm differenza ta' xejn?

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Le, mhux neċessarjament, imma li nista' ngħidlek żgur hu li aħna niċċekkjaw ...

MICHAEL GONZI: Jiġifieri ma jittripplawx?

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Eżatt.

Li nista' ngħid hu li aħna niċċekkjaw tal-GO, imma l-Awtorità Maltija għall-Komunikazzjoni tiċċekkja ta' kulħadd.

MICHAEL GONZI: Intom bħala GO tiċċekkjaw tagħkom biss?

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Iva, tagħna biss.

MICHAEL GONZI: U r-regolaturi suppost li jiċċekkjaw il-frekwenzi ta' kollha kemm intom biex jaraw jekk hemmx akkumulazzjoni?

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Hawnhekk naħseb li jkun jista' jweġibkom aħjar l-inġinier tagħna, peress li hu stess jagħmilhom.

MICHAEL GONZI: Jekk ma jimpurtax qabel iwieġeb, nixtieq nistaqsi mistoqsija oħra.

Is-size tal-mast tagħmillek varjazzjoni?

Fis-sens li, ftit tas-snin ilu, l-masts kienu ta' ċertu għoli u mbagħad, wara ċertu żmien, dawn irriduċew il-heights tagħhom.

Naf li intom m'għandkomx x'taqsmu ma' din il-biċċa tax-xogħol għax din kienet deċiżjoni tal-MEPA, imma din taffettwa l-frekwenza li jkun hemm viċin jew lejn il-mast?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT (Senior Manager, Radio Networks, GO): Ħalli nipprova neħodhom waħda waħda.

L-ewwel nett, fil-preżentazzjoni din l-area hija ttrattata fis-slides li hemm f'paġni 14 u 15, b'mod partikolari f'paġna 15, fejn nirreferu għall-fatt li, kemm meta waħda minn dawn is-siti tkun qiegħda tiġi ddisinjata, jiġifieri nkunu għadna ma bdejnihiex, imma iktar u iktar meta base station tinbena, jittieħdu mill-ewwel il-measurements neċessarji.

Il-mod ta' kif jittieħdu l-measurements huwa wkoll stabbilit minn dawk l-istess regolamenti tal-ICNIRP, li din proprju tistipula mhux biss il-livelli massimi, imma anke l-metodu ta' kif jiġu mkejla l-emission levels, u dak hu li aħna nagħmlu.

Jiġifieri, appena xi waħda minn dawn l-istallazzjonijiet tiġi attivata, jsir dan is-survey fejn jiġu meħuda kwantità ta' measurements li jkunu bbażati fuq proċedura standard, u dawk il-measurements jiġu miġbura f'rapporti li nżommu aħna, imma li nagħtuhom ukoll lil min jitlobhom, inkluż lill-MCA.

Kif qal is-Sur Stefan Briffa, l-MCA jagħmlu l-audits tagħhom, li huma audits indipendenti, u li aħna m'aħniex involuti fihom.

Naturalment aħna, għal skopijiet interni tagħna, naċċertaw ruħna li l-emission levels huma within the limits stipulati f'dawn il-guidelines tal-ICNIRP.

Rigward il-mistoqsija fuq jekk il-metodu ta' kif jittieħed il-measurement jinbidilx skont ħaġa jew oħra, nista' ngħid li le, il-measurement dejjem isegwi proċedura standard.

U forsi niċċara l-mistoqsija ta' sieħbi, meta nkunu fuq is-sit u nieħdu l-measurements, l-istrument li jintuża biex jitkejjel il-livell ma jafx x'inhi t-transmission tal-GO, tal-Melita, tal-Vodafone jew inkella trasmissjonijiet oħra ta' broadcasters tat-television jew tal-istazzjonijiet tar-radju.

Fil-fatt, dawk kollha huma sources ta' EMF li aħna ninsabu ċċirkondati bihom, u l-istrument ikejjel l-aggregate ta' dawk l-emissions kollha li jeżistu fuq dak is-sit, jiġifieri kemm tagħna kif ukoll trasmissjonijiet u emissions li jista' ikun hemm fil-viċinanzi.

Mela jien qiegħed inkejjel fuq is-sit fejn ikollna s-sit tagħna, imma l-apparat ma jafx liema hu tagħna u liema mhuwiex, imma jkejjel kollox.

MICHAEL GONZI: Jiġifieri m'hemmx differenza bejn l-electro magnetic radiation tal-antennae u radiation oħra?

M'hemmx differenza bejn ir-radiation tat-televisions u tas-satelliti u r-radiation tal-mobiles?

Jiġifieri meta inti għandek makna li qed taqralek xi ħaġa, din tkun qed taqralek ta' kulħadd u ta' kollox?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Wieħed irid jikkwalifika x'irid jgħid bil-kelma "kollox".

L-istrument huwa ddisinjat biex ikejjel l-electro magnetic fields.

MICHAEL GONZI: Imma l-frekwenza tal-mobile mhijiex differenti mill-frekwenza tat-television?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Għandna tipi differenti ta' trasmissjonijiet li huma fi frekwenzi differenti.

Anke l-mobile networks li għandna għandhom frekwenzi differenti, jiġifieri għandek il-GSMs u l-UMTS li huma kollha teknoloġiji designed mir-regolaturi … F'din il-preżentazzjoni nsibu slide li tispjega dawn l-affarijiet.

Imma hemm ukoll trasmissjonijiet oħra li mhumiex tal-operaturi tal-mobile telephony, imma xorta huma electro magnetic fields.

Eżempji tipiċi huma t-trasmissjonijiet tal-broadcasting tat-televiżjoni u tar-radju.

MICHAEL GONZI: U jekk il-frekwenzi jkunu differenti?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: L-istrument ikejjel range ta' frekwenzi, u mhux ikejjel frekwenza waħda speċifika.

MICHAEL GONZI: Jiġifieri jekk inti qiegħed ħdejn dar u qed tiċċekkja l-frekwenzi u ssibu għoli, ma tistax tgħid li ġej mill-aerial tal-GO jew mill-aerial tat-tali kumpanija, għax jista' ikun ġej mit-televiżjoni jew mir-radju.

Allura għaliex tagħmlu l-measurements?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Biex tkun ċert li m'intix għoli bħala total.

MICHAEL GONZI: U jekk ikun għoli jista' ikun li ma jkunx min-naħa tiegħek, imma jista' ikun li ġej minn tat-television?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: F'dak il-każ, huwa l-irwol tal-MCA li tara dawn l-affarijiet.

Jiġifieri, jekk ikun hemm xenarju fejn il-livell massimu stabbilit mir-regolamenti noqorbuh, jew addirittura naqbżuh, allura tidħol l-MCA biex tara liema hu dak is-sors partikolari li qiegħed iġiegħel il-livell għoli li jintlaħaq.

MICHAEL GONZI: Ġieli ġara hekk hawn Malta?

Safejn naf jien qatt ma ġara hekk.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

CARMELO ABELA: L-ewwelnett nixtieq nirringrazzjakom talli ġejtu għal din il-laqgħa.

Jiena kont qiegħed nifli daqxejn il-presentation tagħkom, u nista' ngħid li aħna m'għandna l-ebda dubju jew m'għandniex għalfejn niddubitaw li intom m'intomx timxu mar-regoli tal-MEPA.

Imma l-ikbar concern li għandna bħala Kumitat, u li smajniha bħala Kumitat, hija fejn tidħol is-saħħa.

Fil-presentation tagħkom, rightly so, semmejtu l-aspetti l-oħra tal-liġi u r-regolamentazzjoni, u napprezza li niżżiltuhom; imma fejn jidħol l-aspett ta' saħħa, ma tantx naraha daqshekk ċara f'moħħi.

Fil-fatt, se nirreferi għal paġna 17 slide 33, fejn qed jingħad hekk: 'What are we doing to address the public's concerns?'

Imbagħad insibu konklużjoni ċara minn naħa tagħkom bħala kumpanija, speċjalment fl-aħħar sentenzi fejn qed tgħidu hekk: 'Should you be concerned? – There is no need to be concerned about the emission (or exposure) of a radio base station.

Iċ-Chairman, fl-introduzzjoni tiegħu, kkwota parti minn preżentazzjoni differenti li naħseb anke intom rajtu.

U naħseb li anke l-WHO stess – li kkwotajtu fl-istess presentation tagħkom – hija kkonċernata dwar dan.

Jiġifieri, ma nistax nifhem kif wasaltu għall-konklużjoni li qisu dawn ma jagħmlu l-ebda deni, u m'hemm l-ebda studju li juri dan.

L-istatement hawnhekk huwa ċar, u għalhekk qed nistaqsikom, għax l-iktar uġigħ ta' ras ta' dan il-Kumitat mhuwiex dak li m'għandux ikollna avvanz fit-teknoloġija, jew li jkollna operaturi differenti, imma li filwaqt li jkollna dan l-avvanz, fl-istess ħin irridu naraw li ma mmorrux lura mill-aspett ta' saħħa.

THE CHAIRMAN: Ħalli nżid mistoqsija oħra: agħtuna ftit aktar deskrizzjoni ħalli nipprovaw nifhmu kif tkejlu r-radjazzjoni li toħroġ minn antenna tal-mobile phone.

Agħtuna spjegazzjoni li jifhmuha t-tfal, ħalli jkun qed jifhimha kulħadd.

Meta tkejlu, tkejlu l-emissjonijiet kollha, u allura ma tkunux tafu jekk hijiex tagħkom jew ta' ħaddieħor.

U allura kif tistgħu sserħulna rasna li m'hemmx periklu, meta dak li qed tkejlu ma tafux jekk huwiex tagħkom jew inkella huwiex ta' ħaddieħor?

Hemm kejl ta' radjazzjoni differenti minn spazji differenti?

Jiġifieri intom tkejlu x'inhu l-effett tar-radjazzjoni mill-istess bejt li fuqu tkun imwaħħla dik l-antenna?

Tistgħu tkejlu minn 15-il metru 'l bogħod ta' dik l-antenna?

Tistgħu tkejlu x'inhu l-effett tar-radjazzjoni ta' dik l-antenna minn 50 metru 'l bogħod?

X'tip ta' kejl qegħdin tieħdu meta tgħidu li qegħdin tkejlu l-livell ta' radjazzjoni?

MICHAEL GONZI: Ir-radiation minn antenna, aktar kemm tgħaddi 'l fuq, aktar ikun hemm decay?

Jekk hemm decay, intom tieħdu measurements ta' fejn l-iktar se jkollok radiation, speċjalment jekk għandek djar ħdejn l-antenna?

Id-decay safejn jista' jasal, if you know what I mean?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Fil-fatt ipprovajna nindirizzaw uħud minn dawn il-mistoqsijiet fi slides li hemm proprju fil-bidu tal-presentation, fejn hemmhekk tistgħu taraw spjegazzjoni tal-kunċett tas-cellular network.

Il-kelma "cellular" minn fejn ġejja?

In-network tikkonsisti minn dawn iċ-ċelloli, fejn kull ċellola hija l-antenna u l-apparat assoċjat magħha.

U allura n-network tikkonsisti minn dawn iċ-ċelloli li waħda ġġonġi mal-oħra, u ġġonġi f'iktar minn sens wieħed.

Pereżempju, jekk inti ħriġt mill-coverage ta' waħda, awtomatikament dħalt fil-coverage tal-oħra li hemm maġenbha, imma inti ma tindunax b'dan proprju għaliex in-network jieħu ħsieb li jagħmel dak li ngħidulu l-hand over.

Kif qed taraw f'dawn is-slides apposta, hemm il-kunċett ta' ċelloli żgħar u ċelloli kbar.

Iċ-ċelloli żgħar fejn hemm iktar density ta' bini, u allura jridu jkunu aktar viċin ta' xulxin, u ċ-ċelloli kbar fejn hemm inqas bini, għaliex dawn jistgħu jsiru 'l bogħod minn xulxin.

MICHAEL GONZI: Għax il-bini jtellef?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Għaliex ir-radio signal irid jippenetra l-bini sabiex jilħaq il-klijenti li qegħdin ġewwa.

Biex nirrispondi ftit il-mistoqsijiet li saru dwar il-measurements, u nkompli mal-ispjegazzjoni li kont qed nagħmel qabel, irrid ngħid li l-istrument li jintuża, minn natura tiegħu, jkejjel l-emissjonijiet kollha f'dik il-bandwidth, jiġifieri minn ċerta frekwenza sa ċerta frekwenza, skont l-istrument li tuża sabiex inti tkejjel il-global emission level.

U allura ma jieħux il-livell speċifiku ...

JUSTYNE CARUANA: Ippermettili ftit ħalli nara jekk iniex nifhem sew.

Intom hawnhekk qed tirrappreżentaw lill-kumpannija GO.

Ġieli jkollok bejt fejn ikollok iktar minn antenna waħda u allura, f'dak il-każ, meta tmorru tkejlu, tkunu qegħdin tkejlu ta' kulħadd?

Bilfors tkun qed tkejjel ta' kulħadd, għax l-istrument ma jafx li s-signal huwa tal-GO jew tal-Melita, eċċ. L-istrument ikejjel all the EMF emissions, u mhux biss il-mobile base station emissions, but any EMF emissions that are detectable on the roof minn fejn aħna nkunu qegħdin inkejlu.

JUSTYNE CARUANA: Imma intom fuq tagħkom ikollkom kontroll għax tkunu tafu jekk dik l-antenna hijiex qed tiffunzjona kif suppost, imma fuq l-oħrajn just tmorru on the spot mingħajr ma tistgħu tkejlu, imma toqogħdu biss fuq l-emissions li joħorġu?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Kieku jinqabżu l-livelli massimi stabbiliti mir-regolamenti, hemmhekk jiskatta awtomatikament l-irwol tal-MCA sabiex tistabilixxi liema hu dak is-sors li qed jikkawża problema.

Fl-esperjenza tiegħi, għadni qatt ma ltqajt ma' sitwazzjoni simili.

JUSTYNE CARUANA: U din kemm-il darba ġrat?

Qatt ma ġrat?

THE CHAIRMAN: Il-livelli aċċettabbli għalikom, li qed tirreferi għalihom, tista' tgħidilna x'inhuma?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: L-istrument huwa kkalibrat għall-istandards internazzjonali sabiex jaqra a percentage of the maximum level.

Il-livelli massimi joħorġu mbagħad mill-ICNIRP u l-istrument jgħidlek ...

JUSTYNE CARUANA: Imma aħna rridu nkunu nafu min jikkalibrah, x'inhuma l-persentaġġi massimi, jiġifieri altru qed tgħidli 10%, altru qed tgħidli 50%, u ta' xiex u ta' kemm?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Tipikament, il-measurements li jittieħdu – u nerġa' ngħid li huwa l-irwol tal-MCA li twettaq din il-funzjoni, imma aħna nagħmluha wkoll – jkunu a fraction of a percentage of the maximum, jiġifieri nkejlu 0.5% or 0.4% u dak il-0.4% jew 0.5% ikun it-total tal-emissions kollha li jkunu detectable mill-istrument f'dak il-post fejn qiegħed jitkejjel il-livell.

JUSTYNE CARUANA: L-apparat min jikkalibrah?

JUSTYNE CARUANA: U jikkalibrah skont il-parametri tagħna jew skont parametri internazzjonali?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Jikkalibrah skont international standards għal dak l-istrument.

JUSTYNE CARUANA: Meta tmur hemmhekk bl-istrument quddiem l-antenna, dan attwalment jeħodlok il-measurements li hemm?

Ikejjel mhux dak li attwalment ikun ħiereġ mill-antenna?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Ikejjel dak li attwalment ħiereġ, imma aħna jinteressana l-percentage tal-maximum.

JUSTYNE CARUANA: Jiġifieri intom ma tafux kemm joħroġ?

Mela dik il-1% ġejja mit-total tal-emissions kollha ...

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Mit-total tal-emissions kollha li huma measureable f'dak ...

MICHAEL GONZI: Jekk jien għandi tlett antennas u t-tlieta li huma qed jagħtu 5, 5 u 5, dik il-makna se tagħti t-total ta' kollox?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Hekk hu.

JUSTYNE CARUANA: Imma jekk din tiġi kkalibrata fuq livell internazzjonali, jittieħdu ċ-ċirkostanzi tagħna, għax Malta, mhux bħall-Amerka jew bħall-Ingilterra, jiġifieri bħala territorju m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq territorji kbar, u barra minn hekk, il-konċentrazzjoni tagħna hija aktar dense minn postijiet oħra?

IS-SUR IAN GAUCI (GO): Ejjew nibdew mill-parametru li mobile operator huwa liċenzjat.

Prattikament, inti għandek tliet liċenzji, l-aktar waħda importanti hija tal-ispectrum frequency.

Din mhijiex xi ħaġa li jista' jeħodha kulħadd għax tqum ħafna flus, u hija riżorsa scarce għall-gvern, u allura meta tiġi allokata, anke l-MCA per se, taħt il-guidelines tal-Ministeru, għax il-Ministeru huwa dak li jallokaha bħala frekwenza.

U, f'dawn iċ-ċirkostanzi, hemm tliet frekwenzi; 900Mhz, 1.800Mhz u 2.100Mhz, skont it-teknoloġija li hija bbażata fuq dik ta' barra minn Malta, jiġifieri ma vvintajna xejn Malta.

Hemm direttivi u deċiżjonijiet tal-Unjoni Ewropea fuq l-ispectrum; imbagħad l-MCA f'dan il-każ tallokaha lill-operatur, u ħafna drabi jkun hemm kondizzjonijiet very tacit fuqha.

Waħda mill-kondizzjonijiet hija dawn l-istandards li qed issemmu intom hawnhekk.

U rrid inżid punt ieħor, għax dawn għandhom valur ta' liġi, peress li qegħdin stabbiliti fil-liġi u huma obbligatorji għall-operaturi.

L-operaturi jridu jżommu mal-ICNIRP levels to a maximum, għax hemm massimu tal-ICNIRP levels.

U għalhekk huma jieħdu persentaġġ, għax hemm massimu.

Mhux hekk biss, għax dik il-liġi ma teżistix biss mil-lat ta' operaturi.

Dik il-liġi kienet ukoll Council Recommendation antika li l-European Commission qatt ma biddlet, imma jekk taraw l-istorja tagħha, bejn l-2007 u l-2009 kien hemm l-MEPs li pprovaw, u dejjem l-outcome tal-Commission kien wieħed ċar: m'hemmx evidenza biżżejjed biex din tinbidel.

Aħna bħalma għedna qabel, l-operatur jekk jiġi mandat xi ħaġa fuqu, aħna għandna liċenzja, hemm il-liġi and we are not scientific people, so we comply.

Biss din ma tapplikax għall-mobile operators biss, imma tapplika wkoll għall-ħaddiema.

L-electro magnetic frequency mhijiex xi ħaġa tipika għall-masts jew għall-mobiles, li huma żewġ affarijiet totalment differenti, imma hija xi ħaġa tipika.

Id-dar għandek il-microwave, baby monitors, cordless phones u wi-fi.

Dawn kollha jarmu l-electro magnetic frequency, u għandek ħaddiema li jaħdmu fihom.

Mela l-Unjoni Ewropea, way back fl-2004, ħarġet Direttiva partikolari li tagħmel riferenza wkoll għall-ICNIRP levels, u din tapplika biss dik li jgħidulha l-Physical Agents Directive, u tapplikaha għal dawk in-nies li jaħdmu in exposure to these levels.

Fil-fatt bilkemm jissemmew l-operaturi, imma jissemmew dawk li huma exposed for gamma rays, jiġifieri dawk li jaħdmu l-isptar, u dan it-tipi ta' nies.

U din tkopri lil kulħadd.

Il-livelli huma iktar għoljin minn dawk li tapplika l-ICNIRP għall-emissions, għax dawk huma baxxi.

Jiġifieri aħna, bħala operatur, apparti li għandek dik mil-lat ta' emissions minħabba l-mast, bħal kull wieħed li jħaddem, din tapplika għal kulħadd u aħna nosservawha.

Jiġifieri importanti ħafna li jekk ikun hemm pike – li skont il-kollega tiegħi qatt ma kien hemm pike – huma obbligati li jikkollaboraw bejnithom.

Dan jista' ikun hemm ħaddiema tagħhom fuq il-post, u jista' ikun hemm ħaddiema oħra.

Dik hija l-pożizzjoni.

CARMELO ABELA: Imma meta qed ngħidu li qed nieħdu fraction, ifisser li qed ninjoraw il-kumplament?

IS-SUR IAN GAUCI: Il-fraction fuq il-maximum.

Ħalli jispjega aktar fid-dettal is-Sur Zammit għax importanti li din tiġi spjegata.

CARMELO ABELA: Ħaġa oħra li lili nkwetatni kienet meta xi ħadd minnkom qal li dawn il-waves jippenetraw il-bini.

Mela, jekk jippenetraw il-bini, ara x'saħħa għandhom, u żgur li ma tistax tqabbilhom ma' microwaves jew inkella ma' affarijiet oħra.

Jien m'inix tekniku, imma r-raġunament tiegħi jgħidli li hawnhekk għandek xi ħaġa qawwija biex saħansitra tippenetra l-bini.

U jekk qed tippenetra l-bini li fih naturalment għandek in-nies jgħixu fih … Imma din tal-fraction tinkwetani, fis-sens li ma nafx jekk hux qed tieħdu stampa żgħira, u allura ma nistgħux inkejlu l-effett sħiħ.

THE CHAIRMAN: Ħalli nkompli mal-mistoqsija tal-Onor.

Meta tkun qed tkejjel il-fraction, inti tkun qed tkejjel at that actual moment, imma mbagħad għandek in-nies li huma exposed ġurnata sħiħa għal dawn il-waves.

Għandek tfal reqdin ġo sodda l-lejl kollu, u qegħdin 50 metru 'l bogħod mill-mast.

U allura, f'dak il-każ, il-fraction mhijiex iktar ta' sekonda fuq il-moħħ ta' dawk it-tfal jew ta' dik il-persuna, imma hija xi ħaġa kontinwa għal dawk is-sigħat kollha li jagħmlu f'dik il-binja.

Allura dak il-fraction meta qed tkejlu ma jkunx harmful, imma meta mbagħad qed ikun kumulattiv, ma jistax jispiċċa harmful?

Ħalli nerġa' nispjega ruħi.

Microwave xegħeltu fi x'ħin ridt, u mobile phone stajt weġibtu u stajt ma weġibtux, imma lilna jgħidulna li l-effett tal-mast qiegħed hemmhekk il-ħin kollu fuqek, anke jekk ma tridux.

Inti jekk tlaqt minn post u mort f'post ieħor, se ssib mast ieħor u se jerġa' ikollok l-istess effett fuqek.

U biex inti għandek is-saħħa li tippenetra l-bini, allura meta aħna nimxu minn post għal ieħor, qed inkunu l-ħin kollu taħt l-effett ta' dawn ir-raġġi.

Jekk m'aħniex nintlaqtu minn mast A, qed nintlaqtu minn mast B jew minn mast C, li kollha qegħdin fir-radius ta' 50 to 100 metres from each other.

Allura l-effett tal-kejl li inti qed tgħid li qed tkejjel at that moment in time, meta se jkun akkumulattiv, ma jistax ikun veru li joħloq electro magnetic field li tista' tikkawża l-kanċer jew il-leukemia lill-bniedem, kif fil-fatt għandna postijiet li huma ikbar minna – bħall-Awstralja – u li qegħdin jieħdu l-precautionary initiative, mentri hawnhekk m'aħniex neħduha?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Forsi hemm żewġ affarijiet li wieħed irid jiċċarahom.

Meta nkunu qed niċċaqilqu, m'aħniex esposti biss għall-EMF mill-masts tal-mobiles, imma nkunu esposti anke għall-wi-fi.

Jekk inti m'għandekx wi-fi d-dar tiegħek, il-probabilità hi li l-ġirien għandhom, u allura inti xorta espost għalihom.

Fil-fatt, jekk ikollok laptop u tfittex network, issib ħamsa, sitta u anke għaxra!

Barra minn hekk, inti forsi ma tħobbx tisma' ir-radio u ma tħobbx tara t-television, imma xorta l-EMFs mir-radio u mit-television qegħdin hemm.

Fir-radio u fit-television hemm inqas masts, u allura jarmu iktar saħħa.

Il-vantaġġ li jkollok ħafna masts huwa li l-power ikun żgħir ħafna.

Ma jkunux ikkonċentrati għaliex li jiġri – kif spjega l-kollega tiegħi – hu li kull mast isservi dik li jgħidulha s-cell.

Il-mast ta' ħdejha sservi s-cell tagħha, u allura dawn ma jidħlux f'xulxin, jiġifieri għandek mast li qed isservi area, u imbagħad għandek mast oħra li qed isservi l-area li tmiss magħha.

CARMELO ABELA: Imma inti għandek mast ta' kumpannija, u għandek mast oħra ta' kumpannija oħra.

Jiġifieri dawn mhux qed iservu l-istess ...?

IS-SUR IAN GAUCI: Se norbot din mal-mistoqsija li għamiltu qabel.

X'hemm differenza f'mast?

Intqal li mast qiegħda barra, u allura inti dejjem qiegħed espost għaliha, speċi dik ma tistax titfiha.

Mil-lat ta' fraction li hija l-fraction tal-massimu, dik il-fraction tkopri wkoll li inti tidħol ġewwa.

Għalfejn qed tkopri wkoll?

Hawn se nerġa' naqa' lura għall-obbligi tagħna.

Obbligu ta' operatur huwa meta jiġi sanċit b'liċenzja li tkopri nation-wide coverage.

Dan ifisser mhux biss barra, imma anke ġewwa.

Tgħiduli għalfejn qed tagħfas fuq dawn l-affarijiet?

Importanti li nagħfas fuqhom biex tieħdu konjizzjoni tagħhom.

Mela hemm l-ICNIRP levels li japplikaw għall-operaturi, u m'hemm l-ebda operatur li jkopri barra u mhux ġewwa, la Malta u mkien.

Mela dak il-massimu ta' fraction li qed jittieħed u li qiegħed fil-liġi tagħna, jitkejjel minn barra u japplika wkoll mil-lat li jrid jidħol ġewwa.

X'jiġri meta ma jidħolx ġewwa?

Meta ma jidħolx ġewwa, jkollok nies li jistaqsu lill-operatur – u din tapplika across the board – għal specific repeaters.

U allura, meta ma jidħolx ġewwa, mhux kwestjoni li żżid l-output power – ma jagħmluhiex – imma hija kwestjoni li inti jkollok bżonn repeater.

Mela japplikaw għar-repeater, u hemmhekk l-operatur jiddeċiedi jwaħħalx repeater jew le fid-dar fejn il-power mhux qed tkun biżżejjed.

Ħafna drabi jiddependi mid-dar, mill-ispessur tal-ħitan, mill-fatt jekk hijiex dar antika, u xi djar għandek madwarek.

Jiġifieri it's complex.

Imma meta jiġri hekk, ikollna klijenti li jitolbu repeater u jingħatalhom wieħed.

CARMELO ABELA: Ir-repeater jaħdem bl-istess mod, imma fuq skala iżgħar, ta' antenna?

IS-SUR IAN GAUCI: Iva, u jkun qiegħed ġod-dar tagħhom.

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Forsi nikkompletaw l-ispjegazzjoni non-teknika tal-fraction.

Bażikament, l-ICNIRP tgħidlek "at any one point in time", mhux at any one point in time għal minuta, imma għal continuous exposure.

Persuna, biex tkun safe, m'għandhiex ikollha iktar minn 100 units … ejjew ngħidu 100 units, ħalli nagħmluha vera sempliċi.

Meta l-persuna teknika tagħna – imbagħad għandek l-MCA tkejjel ukoll – tkun qed tkejjel is-sorsi kollha tal-EMF, jiġifieri jekk huwiex mast tal-GO, Vodafone, Melita jew tar-radio, television, wi-fi – għal dak kollu li huwa sors ta' EMF – u flok toqgħod taħdem is-somma inti, jekk, pereżempju, hi tgħidlek 100 u inti ġibt 0.5 u tagħmel fraction, l-equipment jagħmillek il-percentage hu.

Meta jitkejlu, dawn tipikament ikunu inqas minn 1, jiġifieri jekk hi tgħidlek li biex inkunu safe rridu nkunu minn 100 'l isfel, meta jitkejlu dawn kollha ġo area, ir-reading ikun inqas minn 1, jiġifieri less than 1%.

MICHAEL GONZI: Hemm xi guidelines jew xi affarijiet differenti bejn Malta u pajjiżi oħrajn, li f'Malta qed isiru għax f'Malta u f'pajjiżi oħra ma jsirux?

Jiġifieri intom timxu eżatt skont guidelines li jsiru fl-Unjoni Ewropea, jew skont guidelines li jsiru minn Malta?

Fuq il-masts li jkun hemm fi proprjetajiet privati, hemm xi maintenance routine li trid issir?

Se nerġa' naqbad mas-sizes tal-masts: hemm xi size partikolari għal pajjiżna li jrid ikun ta' ċerta daqs?

Jekk il-mast ikun ta' ħames sulari, se tagħmel differenza fuq il-catchment area?

Jekk il-frequency qed tmur exponentially, la hemm is-cells, minn fejn teħduh ir-reading?

Minn fejn sa fejn?

Għax jekk għandek mast u għandek dar ħdejha, ovvjament se jkollok xi tip ta' kejl, pereżempju, trid tittieħed 10 metres 'il bogħod, jew trid tittieħed 50 metres 'il bogħod?

U trid tittieħed darba fis-sena, darba fix-xahar,eċċ?

IS-SUR IAN GAUCI: Ħalli nirrispondi, ma jmorrux jaħsbu li ma rridux nirrispondu!

Naħseb li taqblu magħna li konna xi ftit ibbumbardjati!

Semmejtu l-islide fejn fiha qed jingħad li m'hemmx concern.

Bħalissa l-IARC, l-International Agency for Research on Cancer, qalet li m'hemmx serious concerns.

L-istess il-WHO, jekk taraw l-aħħar reports tagħhom u, jekk tridu, nagħtikom kopja tal-official statement.

Għandek ukoll il-Commission li qalitha several times, u hija prova ċara għalfejn ir-Recommendation, li issa hija liġi, qatt ma tbiddlet.

Dejjem kien hemm review tagħha, imma qatt ma nbidlet.

Aħna għamilna wkoll riferenza għal dawn, għax intom ikkwotajtu minn page 11 tal-presentation.

Issa hawnhekk aħna qed ngħidulkom min huma l-international bodies.

Għandek slide 21 u slide 22, fejn prattikament il-WHO hija t-top authority hawnhekk.

Nispera li rrispondejtkom fuq dik il-mistoqsija.

Rigward ir-regolamenti, rrid ngħid li aħna għandna regolamenti sija mil-lat ta' x'tista' tpoġġi f'liċenzja li huma harmonized, għax hemm direttivi tal-ICNIRP dwar emissions li japplikaw għal kulħadd u mhux biss għall-Ewropa.

Imma hemm pajjiżi li pprovaw jiddevjaw.

Għandek pajjiżi, bħall-Isvizzera u Spanja, li setgħu ddevjaw għaliex kull komun qisu pajjiż għalih, u allura ċ-ċirkostanzi tagħhom huma differenti.

MICHAEL GONZI: Rigward is-size tal-mast?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Tistgħu taraw waħda slide 5 intitolata "Coverage and Capacity"?

Meta inti tiġi biex tibni l-mobile network għandek dak it-trade-off, jiġifieri inti trid tipprovdi mhux biss il-coverage, u allura kull ċellola trid tipprovdi l-coverage f'area speċifika li tkun iddisinjat dik is-site biex tkopri dik l-area, u mhux area ikbar jew area iċken, u tissodisfa l-kriterju tal-coverage.

Imma mbagħad trid tissodisfa wkoll il-kriterju tal-capacity.

Jiġifieri jekk inti, fid-design tiegħek bħala inġinier f'dan il-qasam, tipprova tkopri area li hija kbira ħafna, se teċċedi l-kapaċità tal-apparat tiegħek biex iġorr dak it-traffiku, u għalhekk kemm id-daqs taċ-ċelloli jvarja, kif ukoll dak li inti sejjaħtlu l-għoli tal-masts.

Fil-verità, x'inhu dak li inti qiegħed tara?

Inti qiegħed tara struttura tal-ħadid, li mbagħad magħha hemm attached il-panel antennae, li jikkreaw dik l-EMF f'dik l-area.

Issa skont kemm ikun għoli dak il-pole, you will maximize coverage.

Jista' ikun hemm postijiet fejn ikun jaqbel li l-mast ikun ċerta għoli biex iġġib iżjed coverage, filwaqt li ma tkunx daqshekk concerned fuq il-capacity, jiġifieri you maximize coverage by raising the height.

Jew inkella jidħol imbagħad il-kriterju l-ieħor fejn inti taf li hemm a very dense area, jew taf li se jkun hemm ħafna traffiku ġġenerat f'area relattivament żgħira, u allura ma jkunx jagħmel sens li tagħmilhom għoljin aktar milli hemm bżonn, għaliex tkun qiegħed teċċedi l-capacity li dik iċ-ċellola kapaċi ġġorr.

Mela d-design ta' kull ċellola jrid jiddetermina x'inhu l-optimum height sabiex tilħaq dawn il-kriterji, imma dejjem dawk l-emission levels ma jinqabżux.

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Il-limitations ta' height jiġu minn fatturi tekniċi u minn fatturi ta' permitting mil-lat ta' MEPA.

MICHAEL GONZI: Niftakar li fil-MEPA kien hemm height limitation, u mbagħad f'salt minnhom din kienet ġiet imnaqqsa.

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Hemm kriterji li huma differenti, u hawnhekk tistgħu taraw slide 8 li titkellem fuq ir-regulatory framework mil-lat ta' MEPA.

Fil-fatt hemm Legal Notice speċifika li tirreferi għad-Development Notification Order Framework, imma hemm areas fejn id-DNO mechanism ma japplikax, u mbagħad hemm proċedura itwal.

In any case, hemm l-elementi ta' estetika u s-sensittività tal-bini fejn qiegħed tibni.

Jista' ikun li aħna nkunu nixtiequ nagħmluhom ta' ċertu għoli biex inkopru area kbira, imma mbagħad tkun qiegħed tikser xi parametru ta' estetika li jistabbilixxu l-Lands.

CARMELO ABELA: Hemm ċerti masts li ma tapplikawx għall-permess.

Fil-fatt, hemm Legal Notice 115, li kienet inbidlet, fejn tgħid li sa ċertu height – jekk niftakar tajjeb ħames metri – m'hemmx għalfejn tapplika għall-permess, imma tista' taqbad u twaħħal l-antenna.

Il-fatt li jaqbad u jwaħħal l-antenna mingħajr … Jiġifieri qed ngħidu li sa ħames metri there is no harm?

Ridt ngħid xi ħaġa wkoll rigward il-qasam tas-saħħa.

Kellna studju differenti li skont l-IARC juru tendenzi differenti, jiġifieri jiddependi liema studju wieħed jara.

Anke fl-istess rapport li għaddejtielna inti, Sur Gauci, mhux qed jgħidu li m'hemmx, imma qed jgħidu li m'hemmx evidenza biżżejjed fil-każ.

Mhux qed ngħidu li m'hemmx, għax inkella qisna qed ngħidu m'hemmx għalfejn li wieħed jinkwieta, imma hemm għalfejn wieħed jinkwieta kemm mill-istudju li għamlu l-istess IARC kif ukoll …

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Hawnhekk ovvjament wieħed jidħol fil-mod ta' kif taħdem ix-xjenza.

Aħna żgur m'aħniex esperti fil-mod ta' kif taħdem ix-xjenza, imma forsi hawn minnkom li għandhom daqsxejn ta' background xjentifiku, u dawn jafu li xjentist qatt ma jgħidlek 100% żgur li dik mhux se tiġri.

Ix-xjenza tgħidlek li huma għamlu ħafna studji, u li dawn l-istudji huma validi, għax ovvjament mhux kull studju jista' jiġi kkonvalidat.

Fil-fatt, l-IARC tistudja u tagħmel review ta' mijiet ta' studji, biex imbagħad tkun tista' toħroġ bil-konklużjonijiet tagħha.

U minn hemmhekk għamlet differenzazzjoni l-IARC, u din hija importanti.

It-titolu ta' dik il-Press Release li tajtkom tista' tkun daqsxejn misleading, għax titkellem fuq radio frequency etc, imma meta wieħed jaqra daqsxejn iktar 'l isfel, fl-ewwel paġna jsib li l-IARC qabdet rapporti u rat tlett affarijiet: (i) exposure for mobile phone use, għax ovvjament ikun hawn nies li għal żmien twil jużaw ħafna l-mobile; (ii) occupational exposure, għax għandek nies li jaħdmu f'ambjent fejn hemm l-EMFs, kemm jekk huwa wi-fi jew whatever; u mbagħad hemm (iii) environmental exposure li, għal dan l-argument, naħseb li huwa l-iktar wieħed rilevanti, jiġifieri li tkun fl-ambjent normali.

Meta wieħed jara r-riżultati, l-IARC qiegħda tgħid għal min juża l-mobile ta' spiss, u għal ħafna snin hemm possibility … Fil-fatt l-IARC għandha ħames kategoriji, jiġifieri meta qed tgħid "possibility", hija waħda mill-kategoriji li hija two-way mingħalija.

THE CHAIRMAN: Le, mhux bħall-kafè!

Trid tispjega.

Meta qed tgħid hemm 'probabilità', il-probabilità ta' xiex?

Qed nistaqsi dan biex ikollna transcript miktub sew.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Waħda mill-kategoriji hija limited evidence of increased incidence of carcinogenicity, jiġifieri hemm evidenza limitata, imma hemm evidenza.

THE CHAIRMAN: Hemm probabilità li ...

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Le, hemm evidenza limitata.

Jiena rrid noqgħod ma' dak li qed tgħid l-IARC.

Dik tapplika għall-heavy use of mobile phones, u importanti li ngħiduha, għax mhuwiex il-mast.

Fil-fatt, il-mast huwa covered fis-sentenza li tiġi wara.

Ħalli naqra daqsxejn dawn iż-żewġ sentenzi biex niċċaraw dawn l-affarijiet.

Mela t-titolu ta' din il-Press Release tista' ikun daqsxejn misleading, imma meta mbagħad taqra x'sar fid-dettal, issib id-differenza.

Fil-fatt, ħafna mill-istudji li joħorġu li jista' ikun hemm xi evidenza tkun għal min juża l-mobile ħafna, mhux għal min huwa exposed għall-mast.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmel riferenza għar-rapport li konna bagħatnilkom flimkien mal-istedina li għamilnilkom, fejn f'paġna 17 tar-rapport li ġie ppreżentat mill-Professur Daniel Massa, nsibu din il-mistoqsija: "Għandna naċċettaw linji gwida tal-ICNIRP?"

Aħna naqblu ma' dan, imma fil-ħidma tagħkom, bħala kumpanija, kemm qed isir eżerċizzju fejn intom tipprovdu lill-poplu Malti – lill-klijenti tagħkom – comprehensive information about potential EMF risks?

Apparti minn hekk, tistgħu tagħtu garanzija bħala kumpanija li dawn l-antenni tal-mobile, bl-effetti tagħhom, mhu qed jagħmlu l-ebda ħsara terminali, speċjalment fuq it-tfal li kontinwament ikunu esposti għar-radjazzjoni minn dawn il-masts?

IS-SUR IAN GAUCI: Jien se nirrispondi l-ewwel parti tal-mistoqsija.

U naħseb li r-risposta tista' teħodha mill-general industry practice.

Jekk taraw fl-Ewropa kollha fejn jiġi wżat l-ICNIRP, il-Commission, li at the end of the day ...

THE CHAIRMAN: Imma issa qegħdin nitkellmu fuq Malta.

Intom bħala kumpanija qegħdin taħsbu li tagħtu the public with balanced, clear and comprehensive information about potential EMF risks?

IS-SUR IAN GAUCI: Se nasal għaliha.

L-ewwel ħaġa aħna dejjem nagħmlu riferenzi għal dawn, u barra minn hekk hemm ukoll l-MCA.

Il-GO, li kienet l-ewwel mobile provider, fil-bidu dak iż-żmien kien hemm in-Nortel Networks u, jekk tridu, nista' inġibilkom il-packs tan-Nortel li aħna konna nqassmu.

Mhux talli hekk, imma talli aħna, bħall-Vodafone u l-Melita, nifformaw parti mill-we form part of what is called GSM Association fejn, mil-lat ta' operaturi, l-ħin kollu nħeġġu u noħorġu Press Releases fuq l-effetti li jista' ikun hemm, jekk jista' ikun hemm, fuq kif jintuża l-mobile, self-use of mobile, eċċ. Jekk tridu dawn nistgħu nagħtuhomlkom ukoll.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Forsi l-kollega tiegħi, s-Sur Martin Zammit, ikun jista' jispjega aħjar.

On a day-to-day basis, aħna xi kultant ikollna kuntatti minn nies li jkollhom xi concerns għax ikollhom mast viċin tagħhom, u aħna nagħmlu sforz biex nispjegawlhom bejn wieħed u ieħor dak li qed ngħidu llum hawnhekk b'mod sempliċi biex dak li jkun jifhimna.

THE CHAIRMAN: Komplu spjegaw x'ħidma qed issir mill-kumpanija tagħkom sabiex tinformaw lill-pubbliku in ġenerali li dawk li jgħixu fil-viċinanza ta' dawn il-masts x'inhuma l-potential EMF risks.

Jiġifieri, r-riskji li hemm intom kif titkellmu dwarhom?

Agħtuna eżempju ta' eżerċizzju li tagħmlu intom.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Kif diġa' għedna, aħna nżommu ma' dak li tgħid ix-xjenza, essenzjalment għal raġuni sempliċi, li dak li tgħid ix-xjenza huwa rifless fir-regoli ...

THE CHAIRMAN: Inti għadek kemm qrajtilna minn Press Release ta' entità li tittratta fuq l-effetti tax-xjenza, u inti wrejt b'dak li għadek kemm qrajt li x-xjenza, b'mod jew b'ieħor, dejjem titkellem fuq probabilità ta' riskji …

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Fil-każ tal-masts, mhux hekk hemm.

THE CHAIRMAN: Imma hemmhekk tkellmet b'mod ċar fuq l-industrija kollha, jiġifieri tkellmet ukoll fuq il-masts.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Le, dak ir-rapport tkellem fuq l-użu tal-mobile phones.

MICHAEL GONZI: M'hemm kategorikament imkien li l-masts ma jagħmlux ħsara.

M'hemm xejn, daqskemm m'hemm xejn fuq affarijiet oħra.

Jien li jinteressani hu li qed tagħmlu l-maintenance fuq il-masts, li dawn qed isiru kif suppost, u li hemm xi regolamenti li qegħdin isiru.

THE CHAIRMAN: Intom tistgħu tagħtu garanzija li dawn l-antenni, bl-effetti tagħhom, ma jagħmlux ħsara terminali, speċjalment fuq it-tfal li jkunu qegħdin jgħixu fil-viċinanza tagħhom?

Iva jew le?

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Jien spjegajt diversi drabi li aħna m'aħniex xjentisti.

THE CHAIRMAN: Imma bħala nies responsabbli minn kumpanija, intom tistgħu tagħtu garanzija – u din nixtieq nistaqsiha lil kulmin jiġi quddiemi – li m'hemmx effetti terminali, speċjalment fuq tfal, li jkunu fil-viċinanza ta' dawn il-masts?

Iva jew le?

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Il-garanzija hi li sal-lum ma jeżisti l-ebda studju kbir li jgħid li hemm dik il-problema.

Jiena, u l-kollegi tiegħi, u l-ebda ħadd fl-industrija, u l-ebda xjentist ma jista' jagħtik dik il-garanzija.

IS-SUR IAN GAUCI: Nixtieq nippreċiża punt żgħir.

Napprezza li ċ-Chairman qed jistaqsi din il-mistoqsija, imma let's call a spade a spade.

Tant kemm hu veru li aħna nipprovaw naraw li nagħmlu anke dak li m'hemmx fil-liġi, jigifieri we do our testing, everything.

Se nirrispondik fuq il-garanzija, u dan jistgħu jikkonfermawh sija tal-Health u sija tal-MCA.

Fil-fatt, jekk aħna nagħmlu xi ħaġa li tmur kontra l-liġi, they fine us, and the fines are very hefty!

Apparti l-fatt li hemm ukoll effett fuq l-end user.

At the end of the day, aħna m'aħniex qed inbigħu fuq il-Monti, imma l-valur tagħna huwa s-subscriber, jiġifieri jekk inti taffettwa s-subscriber, awtomatikament you've lost your business and you're out.

Li nista' niggarantilek jien hi li dak li jsir mil-lat tal-operatur … Intom m'intomx se temmnuha din għax lill-operatur dejjem tarawh bħala xi ħadd li huwa biased, imma huwa dejjem fl-aqwa interess tiegħu għax huwa business, imma wkoll fl-aqwa interess tal-utent.

Għaliex?

Għax l-interess tal-utent long term huwa l-interess tal-business; mela mingħajr utent m'hemmx business.

U nista' niggarantilek ukoll – u din niggarantihielek mil-lat ta' operatur – li aħna nottemporaw ruħna ma' kull leġislazzjoni u ma' kull standard li jiġi mandated.

(Interruzzjonijiet)

JUSTYNE CARUANA: Jien nixtieq inkun naf kemm hemm masts jew antennae fil-viċinanzi ta' skejjel, jew ġo skejjel, jew ġo premises oħra bħal knejjes, postijiet ta' tuition u ġonna pubbliċi, jew fil-viċinanzi ta' ġonna pubbliċi.

Ma nafx jekk għandkomx l-informazzjoni available, imma jien nixtieq inkun naf kemm għandkom masts u fejn qegħdin.

Barra minn hekk, hemm ħaġa oħra li tinkwetani: li jkollok aktar minn operatur wieħed li jagħżlu spazju komuni, u qishom kollha jagħmlu clustering ta' masts ħdejn xulxin.

Safejn naf jien, intom kompetituri, u allura li jkollok bejt wieħed li fuqu jkollok żewġ operaturi jew tlieta ...

IS-SUR IAN GAUCI: Se nirrispondik fuq l-aħħar mistoqsija.

Noqogħdu attenti kif nitkellmu għax anke l-European Commission … Ejjew ninsew ir-raġġi, imma mil-lat ta' qafas regolamentorju li jirregola t-telecoms, issemmi wkoll dak li jgħidulu mast sharing, u din ma ssemmihiex minħabba health, imma ssemmiha mil-lat ta' kompetizzjoni.

Għaliex?

Għax inti meta għandek operatur li għandu network, u li dan, at the end of the day, għandu n-network f'postha u għandu s-subscribers miegħu, allura jekk inti trid lil xi ħadd jikkompeti, biex jaqbad jagħmel network u jikkompeti ma' xi ħadd li diġà għandu l-economies of scale f'posthom, hija prattikament impossibbli.

Allura, mill-ambitu ta' kompetizzjoni, l-European Commission issemmi wkoll il-prinċipju ta' mast sharing.

Jekk taraw id-direttivi li għadhom kemm ġew updated issa taraw li din hija qiegħda hemm.

Veru li m'għandhiex x'taqsam ma' health, imma għandha x'taqsam ma' kompetizzjoni.

Jiġifieri, din hija prassi li anke barra minn Malta jużaw.

Din kienet tintuża wkoll fil-broadcasting.

Infakkarkom li l-broadcasting f'Malta, mil-lat ta' radio, kien hemm site partikolari li kulħadd kien idur fuqha.

JUSTYNE CARUANA: Lili din li qed tinkwetani: meta intom tiġu għas-site sharing, x'arranġamenti jew x'diskussjonijiet isiru, u x'testijiet isiru jekk, pereżempju, ikollok tnejn li diġà qegħdin hemmhekk, u intom tiddeċiedu li tridu tmorru hemmhekk ukoll?

IS-SUR IAN GAUCI: Qabel spjegajna li l-measurements mil-lat ta' calibration …

IS-SUR IAN GAUCI: L-ewwel ħaġa f'Malta hija rari.

Jien qed nistaqsi x'tagħmlu qabel.

IS-SUR IAN GAUCI: Ħalli ngħidlek għalfejn f'Malta hija rari.

Se nerġa' naqa' fuq il-livell ta' kompetizzjoni biex nispjegaw ftit l-affarijiet … dejjem jekk tħalluni nispjega.

Dik tagħmel sens jekk, pereżempju, għandek lil xi ħadd li se jinvesti f'teknoloġija ġdida, u għandek lil xi ħadd li għadu dieħel.

Hemmhekk tagħmel sens li jkun hemm, jekk huwa fattibbli, għax dejjem it's based fuq economic reasonableness li tagħmilha, li inti għandek lil xi ħadd ġdid dieħel fis-suq u li dan, minflok jagħmel network ġdida, they share masts.

Fil-każ tagħna hija differenti, għax aħna għandna operaturi li they are pretty much stabbiliti bil-masts tagħhom u kollox.

Jiġifieri, anke l-element ta' mast sharing, li jkollhom jistudjawh mil-lat ekonomiku, ma jagħmilx sens.

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Tajjeb ngħidu li meta qed nirreferi għall-mast, inkunu qed nirreferu biss għall-arblu, li fuqu mbagħad trid twaħħal l-antennae.

Meta jsiru l-measurements, isiru mhux ta' dawk li hemm fuq l-arblu, imma ta' sorsi oħrajn u li meta tgħoddhom flimkien, xorta nkunu qed nitkellmu fuq fraction ta' dak li l-ICNIRP tgħidlek li m'għandekx taqbeż.

(Interruzzjonijiet)

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Kien hemm mistoqsija fuq l-iskejjel u se nirrispondiha.

Aħna m'għandna l-ebda stallazzjoni fuq xi skola jew fuq xi educational facility oħra.

M'għandna l-ebda installation fuq educational institutions.

Aħna bħala GO m'għandna l-ebda waħda fuq xi skola.

THE CHAIRMAN: Mela nitolbok tagħmel dikjarazzjoni.

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Aħna bħala GO m'għandna l-ebda antennae installation fuq xi skola jew educational institution.

JUSTYNE CARUANA: Għandkom xi internal policy dwar id-distanzi li intom normalment tosservaw meta tiġu biex twaħħlu dawn l-istallazzjonijiet fejn hemm postijiet bħal skejjel, eċċ. li normalment ikunu ffrekwentati mit-tfal?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Jekk qiegħda tistaqsini jekk immorrux nagħmluhom fuq l-iskejjel, nista' ngħidlek li ma nagħmluhomx fuq skejjel.

JUSTYNE CARUANA: Inti qed tgħid le.

Imma d-distanza bejn l-antenna u l-iskola kemm tkun?

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: M'hemm l-ebda policy li tgħid li rridu nżomm tali distanza minn xi bini partikolari.

JUSTYNE CARUANA: Imma intom iżżommu xi kriterju bħal dan?

JUSTYNE CARUANA: Jiġifieri qed tgħidli li fuq skola ma twaħħluhiex antenna, imma mbagħad sa metru 'l bogħod tistgħu twaħħluha?!

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Ma nwaħħluhiex, għaliex l-esperjenza ta' operaturi oħra kienet dik li tant il-Headmaster ta' dik l-iskola partikolari jiġi bbumbardjat mill-ġenituri li mhuwiex worth it li tidħol għal dak il-hassle u tpoġġi l-Headmaster f'dik is-sitwazzjoni imbarazzanti.

JUSTYNE CARUANA: Imma mbagħad next door tagħmluha!

IS-SUR STEFAN BRIFFA: X'imkien trid twaħħalha.

(Interruzzjonijiet) Aħna ma mmorrux infittxu next door to a school, imma jekk ikun hemm bżonn, iva, nwaħħluha hemm.

IS-SUR IAN GAUCI: Ħalli nkunu onesti: it's not because of health concerns li ma titwaħħalx.

JUSTYNE CARUANA: Jien qed nistaqsikom jekk intom għandkomx xi internal policy fuq din il-kwestjoni.

JUSTYNE CARUANA: Imma, mhux għax ma jridux huma ma jagħmluhiex, imma minħabba problemi loġistiċi ...

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Fil-każ tal-GO, għax ma rridux aħna, għax mhux worth it li nidħlu f'dak il-hassle kollu.

JUSTYNE CARUANA: Għax mhux worth it ma tagħmluhiex, għax kieku worth it tagħmluha?

IS-SUR STEFAN BRIFFA: Għax ma rridux aħna.

IS-SUR IAN GAUCI: Ħalli ngħid l-aħħar ħaġa, u nagħlaq biha.

Ma naħsibx li hija fair li ngħidu li kieku "worth it" nagħmluha.

At the end of the day, il-GO u kull operatur f'dan il-qasam għandu l-utent bħala l-ħobża tagħhom.

Jiġifieri hemm elementi oħra.

THE CHAIRMAN: Il-biża' tiegħi – u jekk hawn xi ħadd li ma jaħsibhiex bħali jista' jgħidli – hu li minħabba l-profitti u minħabba l-avvanz li jeħtieġ li jkun hemm fl-attività kummerċjali, ħafna drabi nispiċċaw ninsew l-element ta' x'jista' veru joħloq ħsara lill- persuna.

Intom tajtuna spjegazzjoni tajba, u jiena nemmen fil-ġenwinità tagħkom; imma naħseb l-interess lejn l-avvanz kummerċjali ta' dak li aħna qegħdin inbigħu u tal-profitti li rridu nagħmlu, jisbqu bil-wisq l-element ta' x'inhu effettivament qed iħalli effett fuq is-saħħa tal-individwu li qiegħed ikun ibbumbardjat kontinwament bir-radjazzjoni.

Naħseb li l-fatt li x-xjenzati ma jistgħux jaqblu u jgħidu li hemm a harmful effect, qegħdin nagħmlu economic gain minn fuq dan in-nuqqas.

S'issa hekk għadni naħseb.

Issa jekk hemm bżonn li nkomplu nfittxu biex naraw il-verità eżatt x'inhi … Imma nħossni ftit xettiku rigward dan kollu.

IS-SUR MARTIN ZAMMIT: Forsi nistgħu nagħmlu l-aħħar kumment ħalli nagħtu ċans lil ħaddieħor sabiex jgħid tiegħu.

Fuq bażi personali, ma naqbilx ma' dak l-assessment.

Fl-aħħar mill-aħħar, il-kumpaniji mhumiex xi ħaġa fittizja, imma huma magħmula minn nies.

L-industrija tħaddem 'il fuq minn 2.000 ruħ, u ħafna minnhom għandhom il-familja tagħhom.

Pereżempju, li jien kelli xi biża' fuq dawn l-affarijiet, inkun l-ewwel wieħed li nitkellem, għax ġimagħtejn oħra se mmur noqgħod f'post ġdid u maġenbi hemm proprju mast.

Jien għandi tfal żgħar ukoll, u nassumi li nħobbhom daqskemm iħobbhom ħaddieħor.

Inħobb naqra fuq is-suġġett ukoll, u kieku nkun l-ewwel wieħed li noħroġ qatta' bla ħabel kontra l-GO.

Ma ninsewx li, għalkemm dawn huma kumpaniji, huma magħmulin minn nies, u n-nies jgħixu hawnhekk ukoll.

Il-masts qegħdin kullimkien, u se jaffettwaw kullimkien u lil kulħadd.

L-impjegati li jaħdmu fl-industrija tal-mobiles jgħixu fis-soċjetà bħal ħaddieħor, u huma viċin tal-wi-fi, viċin tal-mobile u viċin ta' kollox.

Aħna m'aħniex speċjali, imma aħna nies bħal ħaddieħor.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Insejjaħ lir-rappreżentanti tal-Melita Plc sabiex jidħlu.

Nixtieq nerġa' nirrepeti dak li għedt fil-bidu ta' din il-laqgħa, u ċioè li din il-laqgħa hija trasmessa live permezz tal-Internet, u għalhekk irridu noqogħdu attenti għal dak li se ngħidu.

Min-naħa tagħna, se nistaqsu l-mistoqsijiet abbażi taż-żewġ rapporti li konna bagħatnilkom, u li kienu ngħataw lilna bħala presentations minn persuni li jemmnu li l-antennae tal-mobiles għandhom effett ta' magnetic radiation, speċjalment fuq it-tfal.

Fuq dan nixtieq l-ewwel idea tagħkom.

Mela intom rajtu dawn il-presentations li fihom informazzjoni tal-WHO, li turi ċerti dubji rigward li dawn l-antennae għandhom il-probabilità li jħallu ċerti effetti ta' radjazzjoni.

U f'April tal-2009, kien hemm riżoluzzjoni fil-Parlament Ewropew dwar riskji serjissimi għas-saħħa marbutin mar-radjazzjoni elettro-magnetika minħabba mobile phone base stations.

Dak huwa dak li qegħdin nitkellmu fuqu aħna bħala theddida.

M'aħniex nitkellmu fuqu aħna biss, imma qegħdin nisimgħuh minn diversi entitajiet.

Tistgħu tagħtuna r-risposta tagħkom dwar dan?

DR THERESIENNE MIFSUD (Head of Legal & Regulatory Affairs, Melita Plc): Kellkom spjegazzjoni ta' kif jaħdem is-settur, u x'inhu l-qafas regolatorju li jirregola s-servizz tat-telekomunikazzjoni tal-mobiles?

DR THERESIENNE MIFSUD: Kieku kont nispjegalkom li aħna, bħala operaturi, noperaw f'suq li huwa rregolat mill-MCA u minn entitajiet oħra, bħal pereżempju, il-MEPA, f'dak li għandu x'jaqsam mal-istallazzjonijiet, filwaqt li l-MCA timponi regoli li qegħdin kemm fil-liċenzja tagħna, kif ukoll fil-liġi li aħna rridu nosservaw.

U aħna rridu nosservaw dawk li jgħidulhom l-ICNIRP guidelines.

Issa min huma l-ICNIRP?

Fi slide 23 tal-presentation, qegħdin nagħtu daqsxejn ta' informazzjoni fuq l-ICNIRP.

L-ICNIRP huwa grupp ta' esperti indipendenti li qegħdin hemmhekk biex jevalwaw l-effetti tal-EMFs fuq is-saħħa tal-bniedem, u biex jagħtu parir bbażat fuq ix-xjenza.

Jekk tidħol fuq is-sit tal-ICNIRP innifisha u tara min huma l-independent experts, issib li dawn kollha għandhom background xjentifiku, u huma stess iridu jagħtu dikjarazzjoni billi jesprimu jekk għandhomx conflict of interest.

Jiġifieri, bħala esperti jridu jikkonfermaw ukoll – fil-fatt qiegħda fi slide 24 – li huma mhu qed jirrappreżentaw la l-industrija u lanqas il-pajjiż tagħhom.

Fil-fatt, dawn ġejjin minn pajjiżi diversi, fosthom mill-Isvezja, mill-Amerka, mill-Awstralja u minn diversi pajjiżi oħra minn madwar id-dinja.

L-ICNIRP, bħala an independent group of experts hija rikonoxxuta wkoll mill-World Health Organization kif ukoll mil-liġi Maltija.

U allura aħna, bħala operatur fis-settur tat-telefonija ċellulari, qegħdin nosservaw ir-regoli li qegħdin stabbiliti kemm fil-liġi u kemm fil-liċenzja tagħna.

Il-WHO jaraw dan is-settur, u josservaw dawn l-effetti tal-EMF.

Fil-fatt, ilhom josservawh mill-1996, meta ssettjaw an international EMF project, u allura mhijiex xi ħaġa li ġiet issettjata fl-1996 u waqfet hemm, imma qed issir b'mod regolari.

Dawn huma r-regoli stabbiliti.

Aħna bħala operaturi qegħdin nimxu mar-regoli stabbiliti u mandati mil-liċenzji tagħna.

THE CHAIRMAN: Tistgħu tgħidulna x'inhuma l-proċeduri tagħkom sabiex tkejlu l-effett tal-electro magnetic radiation mill-masts li għandkom madwar Malta u Għawdex?

JAMES SPINA (Head of Distribution Networks, Melita Plc.): Aħna, kull meta nkunu se ntellgħu antenna ġdida, nieħdu r-readings qabel ma nistallawha biex naraw x'livelli ta' EMF hemm qabel nistallaw.

U mbagħad nerġgħu nieħdu r-readings wara li nistallaw l-antenna, biex naraw li m'aħniex qegħdin neċċedu l-limits imposti mill-ICNIRP.

JUSTYNE CARUANA: X'inhuma dawn il-limits?

JAMES SPINA: Dawn huma l-general public exposure limits.

JUSTYNE CARUANA: Ħu paċenzja spjegalna ftit, għax ngħid għalija ma nifhimx f'dawn l-affarijiet.

JAMES SPINA: L-ICNIRP tistabbilixxi numru ta' livelli li m'għandhomx jinqabżu f'post partikolari.

Hemm il-basic restrictions li huma l-livell minn fejn tibda l-ICNIRP, u mbagħad hemm il-precautionary factors li jittieħdu fuq dawn ...

THE CHAIRMAN: Ir-reading tagħhom x'inhu?

JAMES SPINA: Bħala numri?

Li jkun qed jittieħed ikun qed jieħu measurement tal-EMF f'dak il-post, u l-meter joħroġ il-valuri.

JUSTYNE CARUANA: Imma x'inhu dan?

JAMES SPINA: Il-valur impost mill-ICNIRP fuq il-frekwenza ta' 20-100, li fiha noperaw aħna, huwa ta' 61 volts per metre.

MICHAEL GONZI: Allura jekk il-voltaġġ jew il-frequency jaqbeż il-100, u jitla' għal 150 jew 200, x'jiġri fuq is-saħħa tal-bniedem?

JAMES SPINA: Jiena m'inix bniedem mediku u għaldaqstant ...

MICHAEL GONZI: Għaliex din l-Association għamlet dan il-cut-off?

MICHAEL GONZI: Ta' xiex?

Dawn huma mistoqsijiet li ma staqsejnihomx lill-oħrajn.

Għaliex kien hemm din il-cut-off?

Kien hemm raġuni għaliex kien hemm cut-off?

DR THERESIENNE MIFSUD: Ma nafux il-proċeduri li adottaw l-ICNIRP biex waslu għal dawk il-livelli.

Ovvjament, aħna qed nadottaw ir-riżultat ta' dak l-istudju, imma m'għandniex aktar informazzjoni ta' kif waslu għalihom.

THE CHAIRMAN: Imma kif qegħdin tagħmlu s-sorveljanza tagħkom biex taraw li ma jinqabiżx dak il-kalkolu li l-ICHNRP qed tgħid li m'għandux jinqabeż?

JAMES SPINA: Il-power tal-base station se jkun relattivament stabbli, jiġifieri jvarja, imma ma jvarjax beyond certain limits.

Aħna li nagħmlu hu li, meta nkejlu, inkejlu l-EMF fil-post fejn qegħdin inkejlu, kemm dak li qed nittrasmettu aħna, kif ukoll dak li ġej mill-ambjent, peress li f'dak il-post partikolari jista' ikollok lil ħaddieħor.

Dawn il-frekwenzi fil-fatt jistgħu jkunu ġejjin mit-TV, eċċ.

CARMELO ABELA: Imma 61 huwa għalikom biss?

JAMES SPINA: 61 huwa l-livell massimu li jista' ikun hemm f'post wieħed, ġej minn fejn ġej.

DR THERESIENNE MIFSUD: Jista' ikun qed joriġina minn base stations oħrajn, minn wi-fi solutions, etc.

JAMES SPINA: Dak aħna ma neċċedux il-1% tiegħu.

JUSTYNE CARUANA: Il-parameters tas-61 kemm tista' tkun il-catchment tiegħu?

JAMES SPINA: Is-61 qiegħed għall-general public, għax l-ICNIRP tagħmel numru ta' livelli: il-general public exposure level li huwa s-61; imbagħad għandek l-occupational power level li huwa ogħla.

L-occupational power level għandu factor ta' 10 bħala precautionary level u l-general public għandu factor ta' 50.

Ir-raġuni hi li l-occupational level se jkun hemm inqas frekwenti u se jkun hemmhekk volontarjament, mentri għall-general public huwa hemmhekk involuntary, jiġifieri m'għandux kontroll, u allura hemm factor ta' 50 ...

JUSTYNE CARUANA: Qed tgħidilna 61; jiġifieri qiegħda nifhem li l-exposure limit huwa ta' 61, hux hekk?

JAMES SPINA: Meta qed ngħidlek li aħna nieħdu readings li jkunu 1% tal-valur, dan ikun tal-general public.

JUSTYNE CARUANA: Ma' dan hemm abbinat il-livell ta' frekwenza mad-distanza?

JAMES SPINA: Id-distanza dejjem hija fattur minħabba li s-signal jonqos bl-isquare tad-distanza, jiġifieri jonqos b'rata mgħaġġla iktar kemm inti 'il bogħod.

Meta qed tħares lejn general public, id-distanza tiġi kkonsidrata billi jekk xi ħadd jista' b'mod involontarju jiġi f'pożizzjoni li jkun viċin ta' dik l-antenna, mela dak għandu jitqies general public, u trid taddotta l-livelli tal-general public exposure levels li huma l-factor ta' 50.

JUSTYNE CARUANA: Dwar l-installation tal-antennae għandkom xi policies li taddottaw intom, jew xi kriterji oħra li normalment ma twaħħlux fuq skejjel, knejjes jew fil-viċinanzi ta' xi playing field?

Xi tgħidulna dwar dan?

DR THERESIENNE MIFSUD: Ovvjament hemm il-konsiderazzjoni tan-network innifisha, jiġifieri aktar milli tħares lejn lokalità jew ...

JUSTYNE CARUANA: Imma dik minħabba s-service providing.

DR THERESIENNE MIFSUD: Is-servizz trid tħares lejh mhux bħala post jew bħala lokalità, imma bħala network sħiħa.

Fejn jiġu mibnija dawn is-sites hemm il-proċedura tal-MEPA li aħna nsegwu u li ħafna drabi ma jkollokx bżonn development application ...

JUSTYNE CARUANA: M'għandekx bżonn DNO, imma taqbad u tagħmilha.

DR THERESIENNE MIFSUD: F'ċerti ċirkostanzi jkollok bżonn a full development application.

JUSTYNE CARUANA: Jien mhux dak li qed nistaqsi.

DR THERESIENNE MIFSUD: Fuq l-iskejjel jien nista' ngħidilkom li aħna bħala operatur m'għandniex antennas fuq skejjel.

JUSTYNE CARUANA: Per scelta għax tagħżlu intom jew għax hemm xi ċirkostanzi li jaffettwaw din l-għażla tagħkom?

JAMES SPINA: M'hemmx raġuni … Bażikament ma kellniex bżonn nagħmlu antennae fuq skejjel.

JUSTYNE CARUANA: U jekk ikollkom bżonn?

DR THERESIENNE MIFSUD: S'issa aħna nsegwu l-liġi.

Jekk ikun hemm obbligu tal-liġi li b'xi mod jillimita ċerti sites ...

JUSTYNE CARUANA: Il-liġi ma tgħidlek xejn.

Inti legal representative tal-kumpanija, u żgur li taf x'qiegħda nipprova ngħidlek.

DR THERESIENNE MIFSUD: Dak li qed ngħid jien.

JUSTYNE CARUANA: Intom bħala internal policy fuq skejjel qiegħda tgħidli li m'għandkomx, imma jekk in-neċessità tas-service providing tirrikjedi li toqorbu lejn skola jew li tmorru ġo skola, intom x'tagħmlu?

DR THERESIENNE MIFSUD: Naħseb li hemm ukoll limitazzjoni ta' aċċessibilità tal-post.

Fil-fatt, meta jkollok site trid tiżgura li dik is-site tkun aċċessibbli, anke f'każ ta' fault.

Issa trid tkun aċċessibbli 24 by 7, u jekk l-iskejjel ikunu magħluqin fis-sajf, fil-Milied u f'perijodi oħra, mhijiex fattibbli bħala ...

JUSTYNE CARUANA: Jiġifieri għax mhijiex fattibbli, mhux għax intom as a rule teskludu ...

JUSTYNE CARUANA: Jiġifieri jekk ma tkunx skola imma jkun bini maġenb l-iskola, tagħmluha?

DR THERESIENNE MIFSUD: Ma neskludix li hemm, għax ma nafx fejn qegħdin is-sites kollha.

JAMES SPINA: Hemm madwar 250 sit, u l-probabilità hi li jkun hemm.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

CARMELO ABELA: Il-presentation tal-kumpaniji hija waħda komuni hux hekk?

CARMELO ABELA: Mit-tweġibiet li tajtu jidher li intom tiffokaw fuq regolamentazzjoni, leġislazzjoni eċċ., imma mbagħad, fuq health issues, ma tantx qiskom tidħlu fihom, jew inkella sserrħu raskom billi tgħidu li hemm studji li juru … Imma bħalma hemm studji li juru mod, hemm studji oħra li juru mod ieħor.

Il-fatt li aħna, bħala pajjiż żgħir, jista' ikun li ċerti regoli li, għal pajjiżi oħra minħabba l-kobor tagħhom, jaffettwahom mod, lilna, minħabba ċ-ċokon ta' pajjiżna, jistgħu jaffettwawna mod ieħor.

U allura dan it-tħassib importanti li nagħtu kasu.

Fil-presentation għandna ċar u tond li kważi kważi, għax m'hemmx evidenza ta' ħsara, intom qed isserrħu raskom li ħsara ma ssirx.

Li rrid inkun naf jien huwa jekk intom hux qegħdin isserrħu raskom biss għax m'hemmx evidenza b'mod internazzjonali u daqshekk.

U dan qed ngħidu għax jidher li, minn studji oħrajn, hemm evidenza ta' ħsara, anke lokalment, fuq is-saħħa tal-persuna.

Barra minn hekk xtaqt nistaqsi xi ħaġa wkoll fuq il-Legal Notice 115 li neħħiet il-bżonn ta' applikazzjoni f'każ ta' antennae li jkunu ta' ċertu daqs.

CARMELO ABELA: Mela qed ngħidu daqs żewġ sulari, bejn wieħed u ieħor, li dawn jkunu fuq il-bejt xorta waħda, u li allura għandek għoli mhux ħażin.

Għalfejn kienet saret din?

Intom bħala operatur kontu tlabtu hekk mal-MEPA jew ma' xi ħaddieħor, jew le?

DR THERESIENNE MIFSUD: Aħna ma konniex fis-suq meta din inbidlet.

Aħna dħalna fis-suq fl-2009, u allura naħseb li jkun aħjar jekk din il-mistoqsija tagħmluha lill-MEPA stess.

DR THERESIENNE MIFSUD: Xtaqt nirrispondik għall-ewwel mistoqsija tiegħek.

L-ewwel nett, kif qal ukoll l-Inġinier Spina, aħna m'aħniex nies tax-xjenza, imma noperaw f'suq li huwa rregolat b'mod sostanzjali, u aħna nserrħu rasna fuq l-istudji li jsiru minn nies li huma rikonoxxuti bħala esperti fis-settur.

U dan mhux għax sempliċement ICNIRP għax, fl-aħħar mill-aħħar, iddur fejn iddur, l-ICNIRP hija rikonoxxuta mill-WHO u mill-European Union, u ħarġet rakkomandazzjoni fl-1999 u Direttiva fl-2004 fuq l-Occupational Measures.

(Interruzzjonijiet) Avolja hemm allegazzjoni li dawn ġew obsolete fl-1998, kienu ġew ikkonfermati fl-2009, jiġifieri l-ICNIRP innifisha ħarġet stqarrija fl-2009 fejn ikkonfermat il-livelli tal-1998.

Apparti minn hekk, il-European Union għandha wkoll is-SCENIHR, li huwa Kumitat tax-Xjenza li fl-2009 kien ikkonferma wkoll dawn l-istess valuri tal-ICNIRP tal-1998.

Jiġifieri, fl-aħħar mill-aħħar, aħna nserrħu rasna fuq dak li huwa stabbilit bix-xjenza, għax l-ewwel nett huma x-xjenzati, filwaqt li aħna m'aħniex, u allura rridu nserrħu rasna fuq l-esperti.

Apparti minn hekk, huwa rikonoxxut minn bodies internazzjonali.

THE CHAIRMAN: Aħna politiċi u, allura, la aħna operaturi u lanqas aħna xjenzati.

Madankollu jimpurtana minn nies.

Il-problema tagħna hija li, filwaqt li intom – rightly so – tikkwotaw rapporti li jindikaw li l-effett tal-antennae tal-mobiles ma jagħmlux ħsara, l-istess entitajiet li intom ikkwotajtu minnhom – il-WHO, il-Parlament Ewropew u aġenziji oħra, u dan tistgħu tarawh fir-rapporti li bagħatnilkom – ġew ikkwotati li qed juru preokkupazzjoni.

Issa aħna rridu nipprovaw insibu ftit verità f'isem iċ-ċittadini tagħna.

Ġustament intom qed tgħidu li hemm l-entitajiet li jirregolawkom, u allura qed isserrħu moħħkom: imma, fl-istess ħin, aħna qegħdin nistaqsukom li l-probabilità li dawn l-antennae jistgħu … Hemm din il-probabilità, u ħadd mhu qed jgħid li m'hemmx din il-probabilità.

Il-WHO, il-Parlament Ewropew u ħadd mhu qed jgħid li m'hemm l-ebda probabilità li jikkawżaw ħsara.

Mela, la mhux qegħdin jgħidu li m'hemmx probabilità li jikkawżaw il-kanċer, qegħdin jgħidu li hemm il-probabilità li jikkawżaw dan.

Mela aħna, bħala precaution, ladarba hemm din il-probabilità, u ladarba ħadd mhu qed jgħid li assolutament m'hemm l-ebda ċans li dawn mhumiex qed jikkawżaw xi ħsara, x'qiegħda tkun ir-reazzjoni tagħkom bħala kumpanija sabiex taraw li l-klijenti tagħkom u dawk in-nies li ħdejhom qed jitwaħħlu dawn l-antennae jkunu jafu li hemm din il-probabilità?

Ftit ilu kkwotajt mill-WHO fejn din kważi tirrakkomanda li l-kumpaniji għandhom jinformaw lill-pubbliku in ġenerali rigward il-probabilità tal-effett tal-ħsara, għaliex in-nies jeħtieġu li jkunu jafu.

Kif qiegħed jitwettaq dan l-obbligu tagħkom biex tinformaw lin-nies?

Ħalli nagħti spjegazzjoni żgħira.

Illum wasalna f'ċirkostanza fejn, jekk tixtri pakkett sigaretti, se ssib fuq dak l-istess pakkett avviż kontra t-tipjip u li t-tipjip joqtol.

Allura, intom bħala kumpanija kif qegħdin tħarsu lejn dan l-obbligu tagħkom sabiex taraw li jekk hemm din il-probabilità, żgħira kemm tista' tkun żgħira, mingħajr dak li jkun ikollu għażla, u li jkun qed jgħix 50 metru 'il bogħod minn antenna?

X'inhi l-pożizzjoni tagħkom rigward dan kollu?

DR THERESIENNE MIFSUD: L-ewwel nett, naħseb li, bħala operaturi, l-fatt li qegħdin hawnhekk illum u lqajna l-istedina tagħkom sabiex inkunu hawn preżenti, turi kemm aħna nixtiequ ninvolvu ruħna f'dan id-djalogu.

Aħna m'aħniex qed inkunu distakkati minn dak li qed jiġri u mill-biża' u mill-concerns tan-nies.

Nafu li n-nies jista' ikollhom ċerta inkwiet f'dak li għandu x'jaqsam mal-EMF exposure, u fil-fatt bħala operatur ġieli kellna sitwazzjonijiet fejn il-ġirien, jew in-nies stess li waħħlu din l-antennae, jiġu jistaqsuna għall-informazzjoni, u din tingħatalhom.

Aħna qatt ma waqafna milli nagħtu informazzjoni, u we are very open.

Jekk xi ħadd jitlobna informazzjoni fuq l-EMF, aħna nagħtuhom dik l-informazzjoni.

THE CHAIRMAN: Pereżempju, bħalissa x'informazzjoni qegħdin tagħtu lil min jitlobkom din it-tip ta' informazzjoni?

DR THERESIENNE MIFSUD: M'hemmx literature uffiċjali, imma hija spjegazzjoni li l-persuna li tmur fuq is-site tagħti lil min jistaqsiha.

L-ispjegazzjoni hija fuq kif taħdem it-teknoloġija.

THE CHAIRMAN: Imma tagħtu spjegazzjoni dwar x'effetti tista' tħalli din it-teknoloġija?

DR THERESIENNE MIFSUD: Ma jidhirlix, għax ovvjament aħna m'aħniex tobba jew xjenzati.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

ANTHONY ZAMMIT: Meta inti tmur tixtri mediċina, se ssib leaflet ġol-pakkett li jgħidlek eżattament x'jistgħu jkunu s-side effects ta' dik il-mediċina li xtrajt.

Anzi jgħidlek ukoll li, jekk tħoss xi side effects oħra, għandek tmur tirrapporta, u jgħidlek fejn għandek tmur.

Issa hawnhekk trid tqis li inti mhux qed tinvolvi biss lil dawk li qed iwaħħlu l-antenna fuq id-dar tagħhom, imma qed tinvolvi wkoll lin-nies tal-madwar.

U allura, qabel ma jien nagħtik il-pillola, se nistaqsik jekk tbatix minn ċerti kondizzjonijiet, għax huwa responsabilità tiegħi bħala tabib li nagħmel hekk biex nevita dawk is-side effects.

Issa intom, lil dawn in-nies li joqogħdu madwar dik l-antenna, qegħdin tistaqsuhom jekk jaċċettawx li jkollhom dik l-antenna viċin tagħhom?

Nagħtu kas li inti għandek bżonn trattament ta' radio-isotypes.

Meta jien se nagħtik dan it-trattament, se jkolli niżolak.

Tant hu hekk li, meta jsir l-ablation treatment għat-thyroid tumor, inti għandek tlett ijiem ġo kamra speċjalizzata, u l-eskrementi tiegħek jiġu mpoġġija ġo fossa li ma tkunx tista' tinfetaħ, għax dawk ikunu għadhom radjoattivi.

Għaliex qed inpoġġik ġo din il-kamra?

Qed nagħmel hekk biex nipproteġi lill-membri tal-familja tiegħek, għax huma se jkunu f'kuntatt dirett miegħek.

Fil-fatt, lil dawn il-pazjenti, wara li jgħaddu dawn it-tlett ijiem, tgħidilhom biex kemm jista' ikun they stay away from crowds u closed confinements etc, biex dawk li jiġu in contact magħhom ma jkollhomx radjazzjoni fuqhom.

Dik hija l-ewwel ħaġa li trid tara.

CARMELO ABELA: Biex inkompli ma' dak li qed jgħid l-Onor.

Zammit, f'dak ir-radius ta' let's say 50 metres, jista' ikun hemm persuni li għandhom ċertu tip ta' mard u li allura naħseb li they are being exposed more to certain potential negative effects minn dawn l-antennae.

Intom se tgħidulna li m'intomx xjenzati, imma aħna qed nistaqsu jekk, bħala kumpanija, intomx qegħdin tagħtu kas ta' din il-possibilità li jista' ikun hemm fuq in-nies, speċjalment fuq dawk li huma iktar vulnerabbli minħabba xi kondizzjoni medika li jista' ikollhom diġà.

ANTHONY ZAMMIT: Jekk intom m'intomx xjenzati, imma bir-responsabilità kollha li għandkom, you should commission a study ħalli taraw fejn qegħdin.

Jekk intom, bħala kumpanija intom responsabbli biżżejjed, mela allura you should commission a medical team to do a study ħalli taraw in-nies li jgħixu fil-viċinanzi tal-antennae … Jiġifieri tridu tieħdu n-nies li għandek f'dak ir-radius madwar kull antenna and commission a study, get a medical person to do it, ħalli tkunu tafu jekk huwiex minnu dak li qed jingħad.

Fil-fatt, hemm ċerti każijiet ta' leukemia u ta' brain tumors li aħna qed ngħidu that we have a surge of brain tumors here in Malta, and it is not explainable.

DR THERESIENNE MIFSUD: L-ewwel nett tajjeb li forsi niċċaraw li l-korrelazzjoni bejn l-EMF u d-dannu għas-saħħa qatt ma ġiet stabbilita.

Fil-fatt, il-WHO, fil-konklużjonijiet tagħha, qalet li there does not appear to have any consequence on health.

Dik hija l-problema!

U dik hi l-problema, għax jien naħseb li, bħala kumpanija responsabbli, għandkom ukoll ir-responsabilitajiet tagħkom.

MICHAEL GONZI: Kemm tagħmlu maintenance fuq l-antennae tagħkom?

Din il-mistoqsija staqsejtha lill-kumpanija l-oħra wkoll.

X'maintenance tagħmlu, u kemm hi perjodika?

X'check-ups tal-frequencies isiru, u kemm intom obbligati li tagħmlu per month, per year, per five years, biex taraw jekk din il-frequency hijiex qed tvarja tul dan il-perijodu?

In the long run, dik hi l-iktar li tinteressani lili, u ċioè li ma jkunx hemm varjazzjoni fuq din il-frequency.

JAMES SPINA: L-equipment għandu l-limiti tal-power tiegħu, jiġifieri jista' jittrasmetti sa ċertu punt.

Imma, apparti minn hekk, aħna nagħmlu maintenance fuq is-site darbtejn fis-sena, fejn jittieħdu r-readings biex nerġgħu nikkonfermaw il-livelli li kien hemm qabel.

Barra minn hekk, in-network huwa monitored in terms ta' servizz u in terms ta' fejn is-signal tal-base station jasal u fejn m'għandux jasal il-ħin kollu.

Mela jekk ikollok base station li qed titfa' dan il-power li ma jistax ikun li titfa', u mill-Fgura qed tasal il-Belt, se nindunaw mill-ewwel għax ikollna l-interferenza fuq il-base station tal-Belt.

Għandna constant monitoring u, kif diġà għedt, kull sitt xhur nerġgħu nirrikonfermaw dawn ir-readings.

ANTHONY ZAMMIT: Imma meta qegħdin tagħmlu dawn ir-readings, kemm-il darba sibtuhom li kien hemm problema bihom?

Għax mhux imbilli qed tgħid li hija r-responsabilità tiegħek li tagħmilhom, imma tista' tgħidilna jekk qattx sibtu problema?

JAMES SPINA: Meta ninstallaw is-sites, kif diġà għedt, nagħżluhom b'tali mod li l-ebda membru tal-general public ma jista' jkun f'xi żona fejn jista' jeċċedi l-general public exposure level.

U normalment, minn fuq il-bejt minn taħt l-antenna fejn nipprovaw insibu l-massimu tar-reading … Aħna nieħdu readings direttament quddiem l-antenna.

Il-livelli tagħna jvarjaw minn 0.5%, imma ma jkunux aktar minn 1% jew 1.5%.

MICHAEL GONZI: Rigward l-impjegati tagħkom, dawn għandhom xi health insurance?

Isirulhom health check-ups, jew inkella jagħmlu review mingħand it-tabib tagħhom fuq xi affarijiet?

DR THERESIENNE MIFSUD: Għandhom health insurance.

Pereżempju, min jaħdem fir-radiotherapy minħabba l-ionizing għandhom badge li tkun fuqhom, u mbaghad iridu jibagħtuha lura.

L-impjegati tagħkom għandhom xi ħaġa simili?

DR THERESIENNE MIFSUD: M'għandix din l-informazzjoni.

Forsi nista' niċċekkja u nikkonferma mal-HR.

THE CHAIRMAN: Xi ħadd qalli li meta tmorru biex tiċċekkjaw antenna, il-ħaddiema tagħkom jitfu dik l-antenna meta jkunu se jaħdmu fuqha.

JAMES SPINA: Il-ħaddiema tagħna għandhom meter li jżommuh fuqhom, u b'hekk ikunu jafu jekk humiex qed jeċċedu l-occupational public exposure level.

Issa, biex teċċedi dan il-livell, trid toqgħod eżatt quddiem l-antenna.

U meta jkunu se jaħdmu direttament quddiem l-antenna, aħna nitfu dik l-antenna.

F'każ li l-ħaddiema tagħna se jkunu qegħdin quddiem antenna ta' operaturi oħra, aħna nitkellmu magħhom, u dawn jitfu dik l-antenna wkoll.

MICHAEL GONZI: Jiġifieri, meta jkunu qed jaħdmu fuq l-antenna ma titfuhiex?

Nitfuha biss jekk ikunu qed jaħdmu direttament quddiem l-antenna, li f'dak il-każ ikunu qegħdin biss madwar 5 ċentimetri 'l bogħod minnha.

MICHAEL GONZI: Mela allura jeżisti health hazard?

JAMES SPINA: L-ICNIRP tirrakkomanda li dak il-livell ma jinqabiżx, u allura aħna nirrispettaw l-ICNIRP u l-liġijiet imposti fuqhom.

THE CHAIRMAN: Issa, min għandu antenna fuq il-bejt, x'inhu l-health hazard għalih meta dan jitla' fuq il-bejt tiegħu?

Nafu li jkollok in-nisa li jitilgħu jonxru l-ħwejjeġ, u jkollok ukoll it-tfal li jitilgħu jilagħbu fuq il-bejt, eċċ.

JAMES SPINA: Il-general public level jieħu ħsieb din il-ħaġa wkoll billi għandek il- precaution ta' 50 mit-threshold levels.

Kif għedt qabel, il-general public huwa kwalunkwe persuna li tista' tkun qiegħda ħdejn l-antenna involontarjament, jiġifieri li ma jkunx technician minn tagħna, imma anyone mill-general public.

U l-livelli tagħna jkunu mkejlin f'postijiet bħal dawn, jiġifieri minn fejn persuna tista' tkun qiegħda tonxor il-ħwejjeġ, jew qiegħda tagħmel xi ħaġa oħra, u naraw li ma jinqabżux dawk il-livelli.

DR THERESIENNE MIFSUD: Apparti minn hekk, mhux biss inkejlu l-livell tal-antenna tagħna waħedha, imma obbligati li we aggregate the values of all the antennae li jkunu qegħdin fil-viċin, u naraw li dak il-livell ma jiġix maqbuż.

Jiġifieri dak qatt mhu se jinqabeż.

MICHAEL GONZI: Meta intom twaħħlu antenna ġdida fuq xi post, dak il-post għandu bżonn xi protezzjoni partikolari?

Hemm xi ħaġa li intom tirrikjedu għal dik l-antenna?

MICHAEL GONZI: Jiġifieri l-MEPA ma tirrikjedix din il-protezzjoni, u lanqas intom?

Il-bini stess jagħmel attenuation, u allura s-signal jonqos ħafna meta jgħaddi minn ġol-bini.

MICHAEL GONZI: Jien qed ngħid li jekk ikollok antenna fuq binja, dik il-binja għandha bżonn xi ħaġa partikolari?

Dik l-antenna għandha bżonn ta' protezzjoni madwarha?

JAMES SPINA: Le, għax il-protezzjoni qiegħda bil-positioning tagħha.

Aħna ma nistgħux inpoġġu antenna f'pożizzjoni fejn xi ħadd mill-pubbliku jista' jiġi f'post li l-livelli tal-EMF jeċċedu r-recommended levels.

MICHAEL GONZI: U jekk dik l-antenna tkun fuq xi każin tal-banda jew ...?

JAMES SPINA: Pereżempju, jekk l-antenna tista' titwaħħal b'tali mod li hemm xi pjattaforma u li xi ħadd jista' jiġi quddiemha, f'dak il-każ ma nwaħħluhiex.

MICHAEL GONZI: Jiġifieri protezzjoni madwarha jew li nkella tkun ta' ċertu qies m'hemmx għalfejn?

Just twaħħal l-antenna u l-panels u daqshekk, għax la għandek bżonn base u lanqas għandek bżonn xi lead jew affarijiet simili.

Il-protezzjoni tikkonsisti filli twaħħal l-antenna f'pożizzjoni fejn ma tħalli lil ħadd jiġi f'dak il-livell magħha.

THE CHAIRMAN: Bħala kumpanija, tistgħu tagħtu garanzija li dawn l-antennae bl-effett tagħhom ma jagħmlu l-ebda ħsara terminali fuq il-bniedem, b'mod speċjali fuq it-tfal?

Jien qed nintrabat ma' dak li huwa stabbilit bix-xjenza s'issa, u allura nista' ngħidlek li s'issa aħna qegħdin nimxu mal-ICNIRP levels u ma' dak li tgħid il-WHO u l-European Union.

U dawn kollha qed jgħidu li mhemmx link bejn is-saħħa u l-exposure levels.

Aktar minn hekk, ma nistax ngħidlek.

MICHAEL GONZI: Bħala research development, għandkom xi ħaġa li tagħmilha l-kumpanija?

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Issa nsejjaħ lir-rappreżentanti tal-Vodafone.

Nerġa' infakkar li l-laqgħa hija trasmessa live, u għaldaqstant dak li se tkunu qegħdin tgħidu jista' ikun qiegħed jinstema' minn news rooms tagħhom, u anke minn dawk li jkunu qegħdin isegwu tali laqgħa permezz tal-Internet.

Min-naħa tagħna, bagħatnilkom dawk iż-żewġ presentations li ġew ippreżentati lilna bħala Kumitat, u li fihom indikawlna li hemm konnessjoni jew probabilità ta' konnessjoni bejn l-antennae tal-mobile phones li nsibu fuq il-bjut tad-djar u l-marda tal-kanċer, eċċ. Intqal lilna wkoll – fejn ġew ikkwotati diversi entitajiet internazzjonali, fosthom il-WHO – li anke fuq it-tfal, ir-riċerka turi li jista' jkun hemm probabilità li r-radjazzjoni tista' tħalli effetti aktar reali.

X'inhi l-ewwel reazzjoni tagħkom fuq dawn l-istatements?

DR RACHEL DESIRA (Senior Legal Counsel, Vodafone): Napprezzaw li ċerti persuni jistgħu jgħaddulhom dawn il-ħsebijiet minn moħħhom, u għalhekk nixtieq nassigura lil kulħadd – hawnhekk qiegħda nitkellem għan-nom tal-kumpanija u tal-kollegi tiegħi – li aħna nsegwu l-liġijiet, il-guidelines u r-regoli li huma rikonoxxuti kemm lokalment kif ukoll internazzjonalment.

Żgur li mhijiex l-intenzjoni tagħna li nagħmlu xi ħaġa li mhijiex skont il-liġi.

Għaldaqstant, inħossni komda li ngħid li qatt ma mxejna 'il barra mil-liġi.

Issa l-liġi hija bbażata fuq guidelines rikonoxxuti internazzjonalment mill-WHO u li għandha ċerti qualifying criteria, u rrikonoxxiet lill-ICNIRP bħala entità indipendenti mill-WHO u minn kwalunkwe industrija fid-dinja li ħarġet b'dawn il-guidelines żmien twil ilu.

U minn dak iż-żmien lil hawn, kompliet regolarment tirrevedihom u toħroġ guidelines oħra u ssegwi d-dibattitu.

THE CHAIRMAN: L-Onor.

CARMELO ABELA: L-ewwel nett, nirringrazzja lir-rappreżentanti tal-Vodafone talli aċċettaw l-istedina tagħna biex ikunu preżenti għal din il-laqgħa.

Nixtieq nistaqsi jekk, minn naħa tagħkom, bħala kumpanija, kienx hemm okkażjonijiet fejn forsi saret xi tip ta' pressjoni mal-awtorità konċernata, mal-MEPA jew ma' xi ħaddieħor, sabiex pereżempju l-għoli ta' mast tal-antenna jonqos, u allura dawk il-masts li jkunu taħt ċertu height ma jkollhomx bżonn ta' applikazzjoni biex jitwaħħlu?

Nafu li hemm Legal Notice partikolari li tistabbilixxi li, jekk il-mast tkun taħt ċertu ammont ta' metri, 10 metri jekk mhux sejjer żball, m'hemmx ħtieġa ta' applikazzjoni.

Bħala kumpanija, ġieli tlabtu għal dan, jew inkella kienet il-MEPA jew min ippubblika l-Legal Notice li, out of their will, ħarġu b'din il-Legal Notice?

Apparti minn hekk, nixtieq inkun naf jekk qattx ħassejtu l-ħtieġa, bħala operaturi, li tagħmlu xi studju ta' natura medika marbut mas-saħħa fuq Malta?

Ir-raġuni hi li hemm pajjiżi żgħar oħra bħal Malta, u jista' jagħti l-każ li l-probabilità ta' ħsara f'pajjiż iżgħar … Għaliex nafu li, filwaqt li hawn operaturi differenti, u allura għal antenna waħda jista' ikollok tnejn jew tlieta, intom qatt ħassejtu l-bżonn li tgħidu li se tagħmlu studju lokali dwar il-probabilitajiet ta' ħsara, speċjalment fejn hemm konċentrazzjoni ta' dawn l-antennas?

MICHAEL GONZI: Intom kontu l-ewwel operatur tal-mobiles.

Il-frekwenza li kontu tużaw inizjalment, jiġifieri l-EMF radiation, minn mindu bdejtu s'issa naqset, żdiedet, x'għamlet?

Kien hemm a health question fuqha għaliex niżlet?

ADRIAN ZAHRA (Radio Networks Planning & Optimisation Manager, Vodafone): Jiena se nibda billi nwieġeb fuq il-kwestjoni ta' jekk saritx xi pressjoni fuq il-MEPA.

Min-naħa tagħna, qatt m'għamilna pressjoni fuq l-awtoritajiet kif għandhom imexxu l-affarijiet.

CARMELO ABELA: Meta għedt "pressure", kont qiegħed ngħid f'sens ta' talba, u mhux pressure b'mod negattiv.

Kont qiegħed nistaqsi dwar jekk għamiltux xi talba.

Li hu żgur hu, kif qiegħda lllum, aħna player bħal ħaddieħor u nimxu ma' dawk ir-regolamenti li jeżistu.

CARMELO ABELA: Jiġifieri intom din tal-height taqblu magħha, u bbenefikajtu minnha ladarba qiegħda hemmhekk.

Dak huwa r-regulatory framework, imma minn naħa tagħkom qatt ma saret xi talba lill-awtoritajiet biex din tinżel u ma jkunx hemm bżonn ta' applikazzjoni?

ADRIAN ZAHRA: Kif qalet Dr. Rachel Desira, aħna nimxu mal-liġi.

U la l-liġi u r-regolamenti jgħidu hekk, naħseb li nkunu stupidi min-naħa tagħna jekk ma nużawhomx u ma nimxux mal-liġi.

Dwar jekk qattx saru xi studji fuq Malta, rrid ngħid li, bħala kumpanija, l-policy tagħna dwar l-istudji titkellem ċar u tond globalment u internazzjonalment, u mhux sempliċement fuq Malta.

Il-kumpanija tistabbilixxi li, biex veru l-istudji jkunu unbiased u free from any suspicion of interest, il-kumpanija ma tinvolvix ruħha fi studji.

Imma l-kumpanija għandha committment totali li tforni l-informazzjoni meħtieġa, u dan qegħdin nagħmluh diġà f'ħafna pajjiżi, fejn nagħtu l-informazzjoni relattiva għal dawn l-istudji, u skont xi jkun hemm bżonn.

U din l-informazzjoni tiġi wżata.

A case in point huwa l-phone usage ta' individwi, kemm għamel calls kwantitattivament: m'hemm xejn dment li d-data ma tikser l-ebda issue ta' konfidenzjalità.

Aħna bħala kumpanija fully committed li ssir ir-riċerka, u fully committed li nissapportjaw dik ir-riċerka billi nfornu l-informazzjoni li hemm bżonn, u anke nagħmlu review ta' dik ir-riċerka.

Peress li ssemma' il-kuntest ta' Malta, jkolli ngħid li, fl-opinjoni tiegħi, l-kuntest ta' Malta, mill-esperjenza internazzjonali li għandna, huwa ħafna inqas minn dak ta' pajjiżi oħra.

Ħalli ngħid għaliex.

It-teknoloġija tiffunzjona b'tali mod li, fejn għandek clutter ta' bini jew bini aktar dense, allura għandek bżonn aktar minn dawn l-antennae.

Jekk taqbad metropoli f'nofs l-Ewropa –fil-Ġermanja, Dusseldorf jew Frankfurt – tara masts fuq kull bini u allura għandek mijiet ta' eluf ġo kull belt, u mhux ftit eluf ġo pajjiż.

Jiġifieri, din mhijiex xi ħaġa li qiegħda biss f'pajjiżna, imma hija xi ħaġa globali.

Fil-metropolis Ġappuniża, ilhom 40 sena bihom!

Issa jista' ikun hemm affarijiet pekulari għal Malta, imma naħseb li dawk huma l-awtoritajiet li għandhom jarawhom.

Li hu żgur hu li aħna mhux se nikkonduċu studji.

Aħna nissapportjaw billi nipprovdu l-informazzjoni, u we're a very open company.

Għaldaqsant, nipprovdu l-informazzjoni kollha li jkun hemm bżonn.

CARMELO ABELA: Li kelli nistaqsik bħala kumpanija kemm għandkom antennae, qiegħed f'pożizzjoni li tgħidilna?

ADRIAN ZAHRA: Prattikament għandna around 250 sites.

CARMELO ABELA: Jiġifieri fuq site jista' ikun hemm iktar minn antenna waħda tal-kumpanija tagħkom.

ADRIAN ZAHRA: Normalment sit ikun fih tlett antennae biex ikopri tliet bearings partikolari.

CARMELO ABELA: Tlett antennae għall-kumpanija tagħkom, imma jista' ikun hemm antennae oħra ta' kumpaniji oħra.

Ikollok mast u three antennae mwaħħlin miegħu?

ADRIAN ZAHRA: Eżatt.

Il-konfigurazzjoni tagħha qisha l-arma tal-Mercedes.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri hawnhekk qed ngħidu li għandkom 250 arblu, u ma' kull arblu hemm 3 antennae.

Ħalli nagħmel mistoqsija żgħira: filwaqt li inti għadek kemm għedt li intom lesti li taqsmu kull informazzjoni, fl-istess ħin, għall-mistoqsija fuq kemm għandkom antennae, ma tajtniex risposta speċifika, imma għedtilna bejn wieħed u ieħor …

ADRIAN ZAHRA: Ir-raġuni hija waħda sempliċi, għax il-kwalità tas-servizz tagħna jiddependi ħafna mill-ammont ta' antennae li jkollna, u din tista' tiġi sfruttata kontra tagħna mill-kompetizzjoni.

Aħna kull sena lill-MCA ngħaddulha rapport dettaljattisimu dwar kemm għandna sites, il-bearings tal-antennae, il-powers set on them, it-teknoloġiji li joperaw, eċċ. Dak huwa d-disinn tan-network tagħna, u dak id-disinn ġie jiswa lill-kumpanija l-miljuni biex ġie żviluppat.

THE CHAIRMAN: Sirna nafu li jista' ikun hemm il-possibilità ta' agreement ta' mast sharing jew site sharing.

Allura meta jkun hemm dawn l-agreements ta' site sharing, l-antennae ma jkunux moħbija, imma jidhru.

Mela allura intom tistgħu tkunu tafu kemm għandhom antennae l-kompetituri tagħkom u viċi versa.

ADRIAN ZAHRA: Wieħed jista' jgħoddhom għax ikun qed jarahom u anke permezz ta' test equipment apposta.

U lanqas neskludi li ħaddieħor jagħmilha din il-biċċa tax-xogħol.

Rigward is-site sharing, li jista' jirriżolvi ftit huwa fuq il-kwestjoni ta' estetika, fis-sens li minflok tara għaxar arbli, tara tlieta f'dan il-każ – tal-Vodafone, Melita u GO.

Imma, in terms of how much transmission is required, mhu se jbiddel assolutament xejn, għax kemm ikun hemm EMF jiddependi mill-ammont ta' traffiku, u l-ammont ta' traffiku tiddeterminah il-popolazzjoni li tkun qed tuża s-servizz.

Il-popolazzjoni li qed tuża s-servizz se tiddetermina n-neċessità li jiġu stallati s-sites 'l hemm u 'l hawn biex tiġi satisfied dik id-demand.

Issa biex nallaċċja mal-punt li semma' l-Onor.

Michael Gonzi dwar jekk hemmx xi raġunijiet għalfejn naħsbu li żdiedu jew naqsu, jkolli ngħid li teknikament m'hemm l-ebda raġuni għalfejn wieħed jaħseb li naqsu.

Jekk xejn, jista' ikun li żdiedu xi ftit, u r-raġuni prinċipali hi minħabba l-fatt li t-teknoloġija dejjem tevolvi.

Il-frekwenza li konna nużaw qabel kienet 900Mhz, u dak iż-żmien konna noperaw biss il-GSM, filwaqt li llum qed noperaw a GSM and 3G network, bħall-kompetituri l-oħra bl-eċċezzjoni tal-Melita.

Ovvjament, l-operaturi żdiedu wkoll.

ALAN CARUANA (Networks Manager, Vodafone): Bażikament, il-frekwenzi jiġu allokati minn standard bodies.

Jekk int għandek ċerta frekwenza allokata għal ċerta teknoloġija, jekk imbagħad tevolvi jew tiġi introdotta teknoloġija ġdida, trid tingħata spectrum band li fiha tkun tista' topera.

Fil-GSM bdejna b'900Mhz, u mbagħad bdejna nespandu u ngħatajna 1800Mhz ħalli tkun tista' tintuża dik it-teknoloġija.

Imbagħad, ovvjament, f'dawk il-bands ma kienx hemm biżżejjed spazju, u allura t-3G ingħata l-frekwenza tat-2.1GB.

Bażikament, inti għandek standard bodies li jallokaw frekwenzi għat-teknoloġiji li jkunu qed jintużaw.

THE CHAIRMAN: Tistgħu tgħidulna xi ħaġa fuq kif tagħmlu l-maintenance ta' dawn l-antenni, u kif tkejlu r-radjazzjoni tagħhom?

ADRIAN ZAHRA: Bażikament preventive maintenance fuq site ssir darba fis-sena u kull darba li jinqala' il-bżonn.

Xi rrid ngħid b'dan?

Ovvjament, aħna għandna a network operation centre li minnu nkunu nafu kif qed topera kull site, u x'inhu jiġri u ma jiġrix.

Inkunu nafu anke jekk qorbu xi nies lejn is-site, u meta jinqalgħu l-ħsarat immorru nsewwu.

THE CHAIRMAN: Meta tgħid "qorbu xi nies lejn is-site", xi tkun trid tfisser?

ADRIAN ZAHRA: Meta jiftħulna l-bibien, u allura fil-kuntest ta' security.

Forsi kont żbaljat fil-mod ta' kif poġġejt il-kliem.

THE CHAIRMAN: Imma jekk tkun fuq bejt ta' dar, l-aċċess mhuwiex esklussiv għalik, għax in-nies ikunu jistgħu jitilgħu fuq il-bejt.

ADRIAN ZAHRA: In-nies residenti fil-postijiet li fuqhom għandna s-sites jiġu spjegat lilhom x'inhi s-sitwazzjoni.

Għandna leaflet li nagħtuhulhom dwar l-EMF, u b'hekk ikunu jafu safejn għandhom jaslu.

ALAN CARUANA: Dwar l-aċċess, li ried jgħid il-kollega tiegħi hu li għandna alarms biex jaċċessaw l-equipment innifsu.

Aċċess fuq il-bejt il-biċċa kbira mhuwiex għall-general public, u l-antennae jerġa' qegħdin fuq l-arblu, b'hekk għandek il-clearance.

Għalhekk aċċess dirett fuq l-antenna ma jkunx hemm.

MICHAEL GONZI: Biex inkompli ma' dak li qed tgħid inti, l-antennae fuq il-bjut tad-djar għandhom bżonn ta' xi protezzjoni partikolari, fejn naf jien, xi lead base jew xi ħaġa simili biex ma jkunx hemm penetrazzjoni?

Hemm bżonn ta' xi affarijiet bħal dawn?

ADRIAN ZAHRA: Le, m'hemm l-ebda precaution ta' dak it-tip.

MICHAEL GONZI: L-impjegati tagħkom li jkunu qed jagħmlu assessments jew maintenance għandhom bżonn ta' xi protective gear, jew inkella jagħmlu metering jew iridu jitfu l-antenna li jkunu se jaħdmu fuqha?

ADRIAN ZAHRA: Il-ħaddiema tagħna huma mħarrġa u jkollhom magħhom personal monitor, liema personal monitor jindika l-EMF level li jkun hemm f'forma ta' persentaġġ.

Meta jkunu qegħdin jaħdmu fil-viċinanza tal-antenna, din ma tintefiex sakemm ikunu within limits.

Tintefa' biss meta n-nies ikunu qegħdin jaħdmu fuq l-arblu nnifsu.

MICHAEL GONZI: Għax jista' jaqbeż il-limits.

ADRIAN ZAHRA: Jista' jaqbeż il-limits, u anke bħala ...

MICHAEL GONZI: U, jekk jaqbeż il-limits, x'se jiġrilu l-impjegat?

ADRIAN ZAHRA: Safejn nafu aħna, bażikament mhijiex kwestjoni ta' x'se jiġrilu l-impjegat.

Il-limits huma stabbiliti mil-liġi u mill-awtoritajiet, u aħna nimxu ma' dik il-liġi.

Aħna niggwidaw u nħarrġu lin-nies tagħna sabiex jaħdmu within those limits.

Jien ma nistax nagħti indikazzjoni, u lanqas nista' ngħid x'jiġri, għax m'hemm l-ebda dokumentazzjoni jew informazzjoni li tgħidli li jekk jinqabeż dak il-limit se jiġri xi ħaġa.

MICHAEL GONZI: Imma jekk il-monitor juri aktar, lil dak il-ħaddiem tibagħtuh għand it-tabib?

Bażikament il-monitor jindikalu meta jkun jista' jaħdem jew le.

Pereżempju, jekk irid jixxabbat, irid ikollu l-harness, u jrid jimxi ma' dik il-proċedura.

THE CHAIRMAN: Ejjew nissimplifikaw dak li qegħdin ngħidu.

Jekk jien inkun qed nixxabbat, nilbes il-harness għax, jekk ma nilbisx il-harness, naf li se nkun qiegħed fil-periklu li naqa'.

Issa, jekk jien se naħdem fuq antenna, u din ma tintefix waqt li jien inkun qiegħed faċċata tagħha, bħala ħaddiem, jekk se tibda ddoqqli l-alarm għax inkun qbiżt il-limit, se jfisser li jien qiegħed fil-periklu: imma x'inhu dan il-periklu?

ADRIAN ZAHRA: M'aħniex qegħdin nitkellmu fuq periklu, imma qed nitkellmu fuq limitu li jinqabeż, liema limit huwa ssettjat mil-liġi.

THE CHAIRMAN: Imma x'inhuma l-konsegwenzi?

ADRIAN ZAHRA: Aħna ma nistgħux ngħidu x'inhuma l-konsegwenzi, għax m'aħniex in-nies kompetenti.

ANTHONY ZAMMIT: Jekk intom responsabbli, ma tistaqsux lilkom infuskom …

ADRIAN ZAHRA: Imma jekk m'aħniex in-nies kompetenti biex nirrispondu …

THE CHAIRMAN: Ippermettili ftit.

Intom kemm timpjegaw nies magħkom?

ADRIAN ZAHRA: Qrib it-300 ħaddiem.

THE CHAIRMAN: Minn dawn it-300, kemm minnhom jagħmlu xogħol ta' maintenance fuq dawn l-antenni?

ADRIAN ZAHRA: Mhux iżjed minn għaxra.

THE CHAIRMAN: U lil dawn l-għaxra, intom bħala kumpanija serja li tinvestu – u jiena naf li intom serji – m'intomx kapaċi tgħidulhom lill-ħaddiema tagħkom xi ħsara jista' jiġrilhom, u x'inhu r-rimedju li jistgħu jagħmlu jekk jinqabeż il-livell ta' radjazzjoni?

Hawnhekk qegħdin nitkellmu fuq radjazzjoni.

Lit-tifel tiegħi, jien nista' ngħidlu li jekk se jilgħab bis-sulfarini jista' jaħraq idejh.

Intom lin-nies tagħkom kif se tfejquhom jekk dawn iweġġgħu?

Jekk jaqa' xi ħadd tfejqu, imma jekk hemm radjazzjoni m'intix kapaċi tgħidlu li hemm radjazzjoni jew li qabeż il-livell ta' radjazzjoni?

ADRIAN ZAHRA: Ħalli nibdew minn hawnhekk, għax importanti li wieħed jissimplifika ftit x'qed nifhmu b'radjazzjoni.

Aħna hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq x-ray, gamma ray, beta rays u ionizing radiation, fejn dawn ix-xjenza kapaċi tiddetermina b'mod preċiż x'inhuma l-konsegwenzi tagħhom, u kapaċi tikkontrollahom u tużahom għall-kura.

Aħna hawnhekk qed nitkellmu fuq enerġija ferm iżjed baxxa, u sal-ġurnata tal-lum ix-xjenza għadha mhijiex kapaċi tagħti garanziji li ma jagħmlux ħsara.

Ix-xjenza ma tgħidx li jista' ikun hemm riskji, imma tgħid li ma tistax tagħti garanziji – se nkun ċar hawnhekk – li jistgħu jagħmlu l-ħsara, u din hija ħafna differenti milli wieħed jgħid li tista' tagħmel il-ħsara.

Aħna lin-nies tagħna nittrattawhom tajjeb ħafna.

In-nies tagħna konsapevoli mis-sitwazzjoni tal-EMF, fis-sens jafu li fid-dinja jeżistu nies li għandhom dan it-tħassib.

THE CHAIRMAN: Hemm probabilità li jagħmlu ħsara.

ADRIAN ZAHRA: Le, mhux hemm probabilità li jagħmlu ħsara, imma hemm concern.

Jien jista' ikun li għandi concern li bil-bini bl-addoċċ li qed ikun hawn, l-ambjent qiegħed jonqos u s-saħħa tiegħi se tbati.

Dik hija concern tiegħi, u għandi dritt li jkolli dik il-concern.

THE CHAIRMAN: Jista' ikolli concern li, fejn nara konsentura fil-bini, nifhem li hemm probabilità li dak il-bini jista' jaqa'.

Mela allura, fejn ix-xjenza lili qaltli li m'għandi l-ebda serħan ta' moħħ li m'hemmx ħsara, dak ifisser li hemm il-probabilità li jista' ikun hemm il-ħsara.

ANTHONY ZAMMIT: Il-possibilità mhux il-probabilità.

THE CHAIRMAN: Il-possibilità.

Nista' nuża l-kelma "possibilità"?

ANTHONY ZAMMIT: Inti trid tgħid bejn 'possibilità' u 'probabilità'.

'Probabilità' hi xi ħaġa fejn inti tgħid it's probable, u li allura dan jista' isir.

Il-possibilità jista' 'iva' u jista' 'le', imma din hija xi ħaġa bħal meta aħna ngħidu t-tazza nofsha mimlija u t-tazza nofsha vojta.

THE CHAIRMAN: Il-fatt li hemm il-possibilità ifisser li jista' ikun hemm il-ħsara.

U għax hemm il-possibbiltà li jista' ikun hemm il-ħsara, intom tieħdu l-prekawzjoni meħtieġa sabiex l-individwu li jitla' jagħmel il-maintenance ma jiġrilux ħsara.

U għax temmnu li hemm il-possibilità li jkun hemm il-ħsara, tgħidulu biex jitfi l-antenna, għax jekk ma jitfix l-antenna jista' jiġrilu xi ħaġa.

ADRIAN ZAHRA: L-unika ħaġa li nemmnu aħna hi li x-xjenza sal-lum m'għandha l-ebda prova ċara li din ma tistax tagħmel ħsara, u għaldaqstant l-ebda xjentist mhu f'pożizzjoni li jagħti garanzija li dawn ma jagħmlux ħsara.

THE CHAIRMAN: Imma sadanittant tieħdu l-prekawzjoni meħtieġa biex tevitaw il-ħsara li tista' tiġri lill-ħaddiema tagħkom jekk jaħdmu qrib l-antenna.

ADRIAN ZAHRA: Sadanittant aħna nsegwu dawk li huma l-guidelines globali tal-WHO, li huma maħsuba biex jevitaw il-ħsara.

Jiġifieri, biex niftiehmu sew, l-ICNIRP tagħmel ir-rakkomandazzjonijiet tagħha fuq livelli varji.

Fil-fatt, tagħmel recommendations for level għan-nies li jaħdmu f'dan il-qasam, u tagħmel recommendations for level li jinkorporaw safety margins enormi għall-general public, fis-sens li l-41W u s-61W li smajtu bihom qabel per metre huma l-livelli għall-general public li jersqu lejn l-antenna.

Aħna qed nitkellmu fuq livelli ta' 300W u 400W per metre, li huma aċċettabbli għan-nies li jaħdmu f'dan il-qasam.

In-nies tagħna huma fitted with monitors biex, meta jkollhom bżonn, speċjalment meta jkunu qegħdin jixxabtu ma' masts enormi, tipo transmission ta' wires tat-television jew tar-radios … Għax l-EMF, biex ngħidu kollox, mhuwiex biss tal-mobile stations, imma l-akbar sors tiegħu huma l-high power transmitters tat-TV u tar-radio.

THE CHAIRMAN: Imma dawk huma masts selettivi, u dawn ftit hawn minnhom.

Imma mal-bjut tagħna għandna mal-250 site…

ADRIAN ZAHRA: Hija kwestjoni ta' powers differenti.

Tat-televiżjoni jkun qiegħed fuq mast u jkollu 100W jew 500W...

THE CHAIRMAN: Imma kemm għandna minn tat-TV f'Malta kollha?

ADRIAN ZAHRA: Il-kwestjoni hi kemm jiġġenera signal.

THE CHAIRMAN: Kemm għandna f'Malta kollha minn tat-TV?

DR RACHEL DESIRA: Naħseb dak li qed jiċċara l-kollega tiegħi hu li ma tagħmilx differenza kemm hemm antenni, imma tagħmel differenza l-power li jkollu l-base station.

THE CHAIRMAN: Imma, jekk għandek massa kbira ta' nies li, mingħajr ma kellhom l-għażla, qed ikollhom jgħixu, jorqdu u jqumu, jew jaħdmu fil-viċinanzi ta' antenna minn tagħkom, dawn ma jafux eżattament x'inhi l-ħsara li tista' tiġrilhom.

Hemm min qed jgħid li l-exposure kontinwa tal-antennae differenti tista' tagħmel il-ħsara.

Aħna politiċi u qegħdin nipprovaw nifhmu x'inhuma jgħidu x-xjenzati, x'inhuma jgħidu l-awtoritajiet regolatorji, u x'qegħdin tgħidu intom bħala operaturi.

U dan għaliex l-evidenza li hemm possibilità li jkun hemm aktar leukemia, jew kanċer, jew tbatija oħra fost it-tfal.

Dawn huma l-affarijiet li lilna jinkwetawna.

Inti x'parir se tagħtina biex innaqqsu minn din il-preokkupazzjoni?

U intom tistgħu tagħtu garanzija li dawn l-antennae ma jagħmlu l-ebda ħsara terminali fuq il-bniedem, speċjalment fuq it-tfal?

DR RACHEL DESIRA: Ħalli nibda bl-aħħar mistoqsija tiegħek.

Garanzija la jien u naħseb li ħadd ma jista' jagħtiha.

Hawnhekk m'aħniex f'kapaċità ta' xjentisti, u ma naħsbux li għandha tiġi minna, lanqas għax aħna m'aħniex kompetenti biex nagħtu din il-garanzija.

Ix-xjenza aħna nsegwuha, imma m'aħniex se nagħmluha aħna, għax m'aħniex il-persuni kompetenti biex nagħmlu dan.

Bħala assigurazzjoni, nifhem li persuna tista' tagħżel jekk tużax il-mobile, filwaqt li ma tistax tagħżel li ma jkollhiex base station; imma, bħalma beda jgħid il-kollega tiegħi, inti għandek il-limiti, u dawn hemm raġuni għalfejn qegħdin.

Nibdew billi ngħidu li m'hemmx provi li ssir il-ħsara, u hemm differenza bejn "hazard" u "risk".

Pereżempju, hemm riskju li t-tipjip jagħmel ħażin, u li l-eċċess tal-alkoħol jagħmel ħażin.

Mela dak huwa riskju.

Imbagħad hemm hazard li jien jista' ikun li, meta nkun qed insuq, ikolli inċident.

X'se nagħmel?

Ma nsuqx?

THE CHAIRMAN: Imma hemm differenza żgħira, għax fuq il-pakkett tas-sigaretti għandek l-avviż kontra t-tipjip, u fit-toroq tagħna għandek l-ispeed cameras biex jien ma nsuqx b'veloċità, filwaqt li intom għadkom f'suq ħieles għal kollox.

Pereżempju, lill- ommijiet m'aħniex ngħidulhom li l-użu tal-mobile f'widnejn tfal żgħar joħloq radjazzjoni li tista' tweġġagħhom?

Imma aħna rridu ngħidulhom hekk, u forsi dwar dan inkunu nistgħu niddiskutu mal-Awtorità tat-Telekomunikazzjoni.

Imma m'għandkom l-ebda regolamentazzjoni biex, bħas-sigaretti, tgħidu li, jekk dan jużah tifel żgħir, jista' jweġġa'.

Il-mobile u l-antenna l-istess ħaġa, m'hemm l-ebda diskors xi jsir, anzi jiena nixtieq nisma' risposta.

L-aħħar ħaġa: meta intom tmorru biex twaħħlu antennae fuq bejt, xi tgħidu eżatt lil dawk li jaċċettaw li din l-antenna titwaħħal fuq il-bejt tagħhom?

Wieħed minnhom huwa dwar is-saħħa, filwaqt li tħassib ieħor huwa fuq is-sajjetti.

Imma kull ħaġa li tagħmel fuq il-bejt tista' tiġbed is-sajjetti!

Aħna lin-nies nispjegawlhom eżattament kif tiffunzjona t-teknoloġija.

Fil-fatt għandna leaflet apposta li nqassmuhilhom, u fiha jsibu l-istruzzjonijiet biex, jekk ikollhom bżonn jaħdmu ħdejn il-pannelli, bħal pereżempju, xi ħadd irid itella' festun tal-festa…

CARMELO ABELA: Jew inkella jitilgħu jonxru l-ħwejjeġ fuq il-bejt.

ADRIAN ZAHRA: Li jitilgħu jonxru fuq il-bejt m'għandhomx riskju, għax aħna kull sena nieħdu l-measurements fuq il-bejt kollu, u niċċaraw li ...

CARMELO ABELA: Imma ftit qabel għedtu li jekk jitla' ħaddiem minn tagħkom u jkun taħt il-mast ...

ADRIAN ZAHRA: Hemm bżonn li nagħmlu distinzjoni.

Aħna nkejlu fuq il-bjut kollha fejn normalment min joqgħod fid-dar jista' jitla' hemmhekk.

U nkejlu wkoll dawk tal-ġirien, u naraw li l-livelli huma compliant mal-istandards tal-ICNIRP.

Fil-fatt rarament dawk il-livelli jeċċedu l-5% ...

CARMELO ABELA: 5% tas-61?

ADRIAN ZAHRA: Tal-41, għax aħna fuq il-41 nibbażaw irwieħna.

Il-livelli jvarjaw skont il-frekwenza.

THE CHAIRMAN: Filwaqt li se tkompli tispjega x'inhu l-għoli normali ta' antenna llum il-ġurnata, tista' tgħidli jekk jien, li għandi tul ta' metru u nofs, u nkun qiegħed fuq il-bejt nonxor, kemm se tgħaddi differenza bejni u l-antenna?

ADRIAN ZAHRA: L-aktar stallazzjoni tipika hija dik imwaħħla ma' washroom.

Mela inti hemmhekk diġà għandek l-għoli tal-kamra.

Mela għandek id-differenza tiegħek u tal-washroom bħala iżolazzjoni.

Mela b'kollox se jkollok madwar 2.4 metres distance mill-antenna, jekk inti tkun eżattament taħtha.

THE CHAIRMAN: Jiġifieri l-mara jew it-tfal li jkunu qegħdin jilagħbu taħt l-antenna jistgħu jkunu l-iżjed qrib tal-antenna żewġ metri u nofs jew tliet metri kollox.

Intom l-ewwel kontu għedtu li lin-nies tavżawhom.

Tista' tgħidilna xi tgħidu lil dawn in-nies li jaċċettaw li titwaħħlilhom antenna fuq il-bejt tagħhom?

Għalxiex iridu joqogħdu attenti?

MICHAEL GONZI: Tgħidulhom biex ma jitilgħux fuq il-bejt?

ADRIAN ZAHRA: Lin-nies nispjegawlhom li, jekk ikollhom bżonn jaħdmu fil-viċinanzi eżatt tal-antenna, jċemplu fuq numru tat-telefon li nkunu tajnihom aħna, u b'hekk inkunu nistgħu nitfulhom dik l-antenna.

F'dan il-każ, nagħmlu l-istess bħalma nagħmlu għan-nies tagħna meta dawn ikollhom bżonn jaħdmu in contact mal-antennae.

MICHAEL GONZI: Mela fuq il-bejt jistgħu jitilgħu n-nies?

ADRIAN ZAHRA: Dażgur!

Jistgħu jitilgħu liberalment!

THE CHAIRMAN: Jitilgħu ħdejn l-antenna?

CARMELO ABELA: Internament, bħala kumpanija, għandkom il-policy tagħkom ta' fejn twaħħlu l-antennae?

ADRIAN ZAHRA: Ma naħsibx li hija xi ħaġa guided by policy fejn inwaħħluhom.

CARMELO ABELA: Pereżempju, l-għażla jekk twaħħalx fuq id-dar tiegħi jew fuq id-dar ta' ħaddieħor tiġi minni?

ADRIAN ZAHRA: Naħseb li aħjar nispjega l-proċess li bih nagħżlu post li fuqu nwaħħlu l-antenna.

CARMELO ABELA: U intom twaħħlu fuq djar privati biss, jew inkella twaħħlu wkoll fuq bini pubbliku?

ADRIAN ZAHRA: Bażikament, il-proċess li bih tiġi magħżula site huwa dettat purament minn neċessitajiet tekniċi biex noffru l-aqwa servizz, u mhux minn neċessitajiet kummerċjali jew ta' flus.

Pereżempju, inutli nagħmel site ġo nofs ir-raba' biex inkopri l-qalba tal-Qrendi, imma s-site rrid nagħmilha fil-qalba tar-raħal.

Li jsir hu li nidentifikaw area minn testijiet li jsiru periodically u mill-complaints tan-nies, għax at the end of the day aħna nirċievu madwar 150 complaint mingħand persuni li ma jkunux kuntenti bis-servizzi minħabba l-coverage.

Bħala kumpanija, konxji li rridu noffru l-aqwa servizz, u dejjem ninvestu biex ikollna iktar minn dawn is-sites.

Rigward policies, aħna qgħadna lura milli nwaħħlu biss fuq l-iskejjel, u r-raġuni prinċipali hi għax nafu li hemmhekk iċ-chances li jinħolqu l-polemiċi li jkunu ta' dannu, anke għas-social image tal-kumpanija, huma ħafna ikbar.

Ma qgħadniex lura għax naħsbu li hemm xi riskju, jew għax hemm xi ħsara li qiegħda sseħħ.

Dan qisu bniedem daħal ġo post tan-nar jilgħab bil-lighter!

Jekk hemm 2,000 ġenitur li kollha għandhom opinjoni differenti, huwa ħafna iktar diffiċli li nilħqu punt ta' consensus.

CARMELO ABELA: U fir-rigward ta' djar privati?

Pereżempju, intom tgħidu li d-dar ta' Carmelo Abela hija ideali sabiex tilħaq l-area taż-Żejtun, b'hekk tiġu għandi u tistaqsuni jekk nagħtikomx il-permess biex twaħħlu l-antenna?

ADRIAN ZAHRA: Aħna għandna għodda apposta – radio planning tools – li biha nidentifikaw l-area, inkunu nafu l-bini kemm hu għoli mis-satellite maps li jeżistu u li tista' tixtrihom mingħand il-MEPA stess, u minn hemmhekk inkunu nafu where is the optimal place to position the antenna.

Tinħareġ a search area, u forsi b'kollox ikunu nvoluti mas-sitta jew sebat idjar, u aħna navviċinaw lil kull wieħed mis-sidien.

Imbagħad, min ikun willing li jidħol f'deal kummerċjali magħna, nagħmlu d-deal miegħu.

CARMELO ABELA: U jien nista' nirrifjuta din id-deal?

Jiġifieri m'hemmx obbligu …

ADRIAN ZAHRA: Ħadd ma jisfurzak biex tagħmilha.

CARMELO ABELA: Imma jekk jien nirrifjuta u l-ġar tiegħi jaċċetta, mhux xorta se nintlaqat jien?

Fis-sens li, jekk ta' maġenbi jaċċetta, u jien inkun irrifjutajt għax potenzjalment inkun qed naħseb li tista' tagħmel xi ħsara – issa pprovata jew le, jekk jien indaħħal xi ħaġa ġo rasi, ħadd mhu se jneħħihili, anke jekk ikun hemm benefiċċju kummerċjali – imma jekk jien irrifjutajt u ta' maġenbi aċċetta, is-side effects li potenzjalment jista' ikun hemm jien xorta se nlaqqathom.

ADRIAN ZAHRA: Aħna nipproċedu ma' min jaċċetta.

At the end of the day, naħseb li l-esperjenza wrietna li ħafna drabi kien hemm każi ta' nies li bdew igergru wara li jkunu għamluha, meta qabel kienu xtaquha.

Tista' tgħid li jkun hemm il-każ ta' xi ħadd li jkun iridha, u l-ieħor li ma jkunx iridha.

Jien nista' nsemmilek każ ta' tliet persuni li riedu l-antenna kollha, u spiċċaw jiġġieldu fuq min se jwaħħalha fuq il-bejt tiegħu.

Kellna każi ta' nies li riedu jeħduna l-Qorti, għax ħasbu li l-kuntratt kienu se jeħduh huma.

CARMELO ABELA: Hekk jaqbillek, għax tara min jaċċetta l-inqas u tagħtiha lilu.

ADRIAN ZAHRA: Il-postijiet jiġu evalwati minn inġiniera kwalifikati, għax kull dar se jkollha xi ħaġa differenti: min ikollu metru aktar mill-ieħor, min ikollu aċċess aktar mill-ieħor f'każ ta' maintenance, eċċ. Jiġifieri hemm benefiċċji għalfejn tagħżel lill-Ċikku flok lil Peppi.

Meta bniedem aktar ikun imsiefer milli Malta, se jkollna problema għalina.

CARMELO ABELA: Bħala inġinier u persuna kompetenti f'dan il-qasam, tista' tgħidilna jekk l-effett tar-radjazzjoni tal-antenna huwiex iktar taħt l-antenna nnifisha, jew inkella aktar ma' titbiegħed minnha?

ADRIAN ZAHRA: Ħalli nispjega b'mod sempliċi ħalli jifhimni kulħadd.

Għandkom idea ta' kif inhi brunġiela?

Issa, immaġina li għandek tliet brunġiliet kbar enormi ħerġin u li normalment, bħala coverage, jaslu minn 400 to 500 metres bogħod bit-teknoloġija 3G tal-lum.

Taħtha, kif tista' timmaġina, l-ammont ta' power huwa inqas milli fil-ġnub.

Bl-affarijiet kif inhuma, li se jiġri hu li minn din se jkun hemm xi komponent li se jaħbat mal-bini u jerġa' jiġi lura.

U allura, meta jittieħdu l-measurements issib livell hawn, livell hawn u prattikament kważi kollha jkunu qrib ta' xulxin.

Ġieli ssib fejn ikun ftit ogħla imma, fl-aħħar mill-aħħar, it's an even.

Għalhekk, ma naħsibx li huwa l-każ li se tesponi aktar lill-ġar tiegħek milli lilek.

THE CHAIRMAN: Li kieku jkollok tkejjel x'inhu l-effett tar-radjazzjoni minn barra t-triq, u mbagħad nieħdok f'kamra ta' dik id-dar, issib differenza fil-kejl jew inkella jibqa' l-istess?

ADRIAN ZAHRA: Aktar kemm titbiegħed mill-antenna, aktar il-kejl se jkun baxx.

THE CHAIRMAN: Jekk jien nieħdok f'kamra 50 metru 'il bogħod minn antenna, il-kejl minn din il-kamra fejn qegħdin bħalissa, u l-kejl mit-triq ...

ADRIAN ZAHRA: Tendenzjalment, fil-kamra se tkun inqas minħabba raġuni sempliċi – il-bini se jattenwa ħafna mis-signals.

Meta ngħidu li se jattenwa ħafna mis-signals, normalment nsibu li jinżel għan-normal bħala signal level.

Issa, se niddevja mill-EMF value, għax iktar faċli nikkwota bil-percetage-wise.

Fil-fatt, dan ikun ta' 20 DBM, bejn wieħed u ieħor.

Isolation ta' ħajt twaqqa' is-sinjali għal 20 DBM.

Meta wieħed iqis li s-signal coverage taħt l-antenna eżatt normalment ikun ta' madwar - 42, u fil-kamra eżatt maġenb l-antenna jkun - 62, mela hawnhekk qed nitkellmu fuq deterioration in signal ta' kważi 25%, għax, at zero signal, ikollna a -100 or -110 level.

Għandna minn 60 jew 70, u aħna nżidu bi 20.

THE CHAIRMAN: U xi jkun il-kalkolu ta' dak it-tip ta' radjazzjoni fuq tifel, jew fuq persuna, li se tagħmel bejn wieħed u ieħor għaxar sigħat rieqda bir-radjazzjoni minn dik l-antenna kontinwament fuqha?

ADRIAN ZAHRA: Ma naħsibx li jiena kompetenti biżżejjed biex inwieġeb din il-mistoqsija, u se nispjega għaliex.

Fuq dan il-qasam tal-absorption, hemm riċerka kbira għaddejja.

THE CHAIRMAN: Ħalli nagħmillek mistoqsija oħra.

Ejjew ninsew kif tiġi absorbed ir-radjazzjoni, imma nistgħu nagħmlu kalkolu fuq din il-kamra.

Ejja ngħidu li din il-kamra li qegħdin fiha bħalissa qiegħda 50 metru 'l bogħod minn antenna, u aħna ilna f'din il-kamra għal dawn l-aħħar għaxar sigħat.

Ejja ma nikkalkolawx x'assorbejna ġo fina aħna, imma naħseb li nistgħu nagħmlu kalkolu ta' x'radjazzjoni se jakkumula f'din il-kamra f'dawn l-aħħar għaxar sigħat?

ADRIAN ZAHRA: Din hija kwestjoni matematika.

Pereżempju, ejja nsemmu l-ikel.

Huwa faċli li nikkalkula kemm niekol u nżomm kalkolu l-ħin kollu tal-ikel li qed nikkonsma.

THE CHAIRMAN: Mela jekk "X" huwa l-ammont ta' radjazzjoni li hemm fil-kamra f'ħin partikolari, f'għaxar sigħat se jiġu "X" times 10.

Allura dan jista', skont l-opinjoni tiegħek, iżid it-tendenza li l-probabilità tal-mard tista' tinħoloq riżultat ta' dik ir-radjazzjoni?

CARMELO ABELA: Inti semmejt l-eżempju tal-ikel, imma hawnhekk ma rridux ninsew li x'ħin trid tista' tieqaf tiekol, filwaqt li r-radjazzjoni mill-antenna mhijiex se tieqaf, imma tibqa' għaddejja l-ħin kollu.

Barra minn hekk, hemm ukoll l-aspett tal-livelli differenti fil-bini.

Inti għedt li, bejn wieħed u ieħor, hemm żewġ metri u nofs bogħod, imma fejn ikollok diżlivelli …

ADRIAN ZAHRA: Ħalli nispjega daqsxejn.

Li l-antenna tkun tagħti għal ġol-ħajt tal-ġar għalina ma jagħmilx sens, għax jekk l-antenna tagħna b'xi mod tiġi obstructed mill-bini ta' maġenbha, din ma tibqax tajba biex taqdi l-funzjonijiet tagħha.

Ħalli nagħti eżempju.

Immaġina kanna tal-ilma li minnha ħiereġ l-ilma.

Jekk jien se nagħmel subgħajja quddiemha, l-ilma se jmurli 'l hawn u 'l hinn, filwaqt li 'l hawn mhu se jiġi xejn.

CARMELO ABELA: Imma ejja ngħidu li d-diżlivell huwa b'tali mod u manjiera li ma jkunx hemm iż-żewġ metri u nofs mill-antenna …

ADRIAN ZAHRA: Aħna noqogħdu attenti li jkun hemm clearance minn mal-bini.

Neħħejna ħafna antenni minħabba l-iżvilupp li sar.

Pereżempju, kelli antenna f'post partikolari fejn tela' il-bini maġenbha m'ogħla żewġ sulari.

B'hekk neħħejtha minn hemm u rrilokajtha, għax jekk tgħolliha 'il fuq, estetikament se tiġi pastażata.

Jekk ngħolliha żewġ sulari 'il fuq terġa' tiġi teknikament valida, imma l-problema hi li, jekk ngħolliha żewġ sulari fuq pipe, se tiġi estetikament pastażata.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Insejjaħ issa lir-rappreżentanti tal-Awtorità tat-Telekomunikazzjoni u tal-Ministeru għall-Infrastruttura, Trasport u Komunikazzjoni.

Sinjuri, nilqagħkom magħna u nirringrazzjakom tad-disposizzjoni tagħkom.

Kellna suġġett interessanti, u s'issa ddiskutejna mat-tlett operaturi f'dan il-qasam, fejn smajna x'kienet ir-reazzjoni tagħhom fuq iż-żewġ rapporti li bagħatnilhom.

Dawn ir-rapporti jindikaw il-possibilità li l-mobile antennae li aħna għandna fuq il-bjut tagħna jistgħu effettivament jikkawżaw mard bħall-kanċer u l-leukemia.

Ovvjament, m'għandix għalfejn nidħol fir-risposti li tawna l-operaturi, imma dawn kollha jaqblu li huma, bħala operaturi kummerċjali, qegħdin jaderixxu mal-liġijiet ambjentali tal-MEPA u tal-MCA.

Għaldaqstant, iħossuhom li qegħdin jagħmlu l-iktar li jistgħu jagħmlu sabiex ikunu koerenti mal-obbligazzjonijiet tagħhom.

Issa, s'hemmhekk ma nagħtihomx tort, imma mbagħad smajna diversi evidenzi rigward l-operat, u anke dwar il-possibilità tal-ħsara li r-radjazzjoni tista' tagħmel.

Iċ-Chairman tal-MCA kien preżenti għal din il-laqgħa, u allura m'għandix għalfejn nikkummenta aktar fuq dak li smajna.

L-idea tagħna li jkollna rappreżentant tal-Ministeru kien proprju għaliex xtaqna li r-responsabilità tiġi shared.

Xtaqna wkoll li jkollna rappreżentanza mill-Ministeru tal-Edukazzjoni għaliex nafu li numru ta' skejjel seta' jkollhom dawn l-antennae disponibbli.

Issa sirna nafu li dawn il-kumpaniji, b'għażla awtomatika, ma tantx jagħżlu li jwaħħlu l-antennae mal-iskejjel – mhux għax xi ħadd huwa qalbu tajba – biex jevitaw l-inkwiet mal-ġenituri u mal-head teachers.

Raġuni oħra kienet li, ħafna drabi, l-iskejjel ma jkunux disponibbli l-ħin kollu sabiex issir il-maintenance fuq dawn l-antennae, u allura id-deal kummerċjali mal-iskola ma tantx isir.

Mill-mistoqsijiet ta' sħabi l-membri ta' dan il-Kumitat ħareġ biċ-ċar li, għalkemm fuq l-iskola ma titwaħħalx antenna, jista' jagħti l-każ li din titwaħħal fuq dar maġenb l-iskola.

Aħna ridna li intom tisimgħu din it-tip ta' diskursata u, jekk ma nispiċċawx illum, inkompluha l-ġimgħa d-dieħla.

Aħna xtaqna li nitkellmu mal-MEPA, kif ukoll mal-awtoritajiet tas-Saħħa, għax dawn huma responsabbli minn dawn l-antennae tal-mobiles.

Ma nafx jekk ma nkunx korrett ngħid li hemm il-probabilità li jkun hemm il-ħsara, jew il-possibilità li jkun hemm il-ħsara.

Meta tlabt lil kull entità kummerċjali sabiex tagħtini l-garanzija li dawn il-mobile antennae ma jagħmlux ħsara, ħadd minnhom ma tana din it-tip ta' garanzija.

Kollha wrew biċ-ċar l-evidenza xjentifika, u li, skont huma, m'hemmx evidenza li turi li dawn jistgħu jagħmlu l-ħsara.

Effettivament, il-ħsara teżisti għax, jekk ħadd ma jista' jikkwantifikaha, xorta waħda lill-ħaddiem ngħidulu li meta se jkun qiegħed jaħdem quddiem l-antenna, dan għandu jitfiha.

Mela hawnhekk m'aħniex qegħdin nitkellmu fuq li toqgħod quddiem kannestru frott, għax dan żgur li m'għandux radjazzjoni ħlief jekk ikun imħassar, u allura jibda jinten u jdejqek!

Hawnhekk qed nitkellmu fuq antenna li, kif qalulna l-operaturi stess, lill-ħaddiema tagħhom javżawhom li, meta jkunu qegħdin jaħdmu faċċata tagħha, għandhom jitfuha.

Sur Micallef, inti rajthom ukoll dawn ir-rapporti.

Allura inti komdu mal-pożizzjoni li ħadtu s'issa, meta nafu li għandna numru ta' parlamenti oħra li llum qegħdin jaħsbuha darbtejn jekk għandhomx jinkwetaw jew le, u llum bdew jinkwetaw fuq il-possibilità li jista' jkun hemm ħsara, filwaqt li aħna m'għandna l-ebda preokkupazzjoni?

Pajjiżi oħra, kif għandna f'dawn ir-rapporti stess, qegħdin jużaw il-prinċipju tal-prekawzjoni ma jmurx ikun hemm il-ħsara.

F'Malta qiegħda tittieħed prekawzjoni?

PHILIP MICALLEF (Chairman, MCA): Sur President, hawnhekk għandi preżentazzjoni u nixtieq ngħaddihilkom.

Nixtieqkom tifhmu x'inhu l-irwol tal-Malta Communications Authority skont il-liġi, ħalli mbagħad nibdew minn hemm, u nkun nista' ngħidilkom x'inhu x-xogħol tagħna.

Fl-ewwel faċċata, nistgħu naraw xi tgħid il-liġi, fejn din qiegħda tgħid hekk:

Ix-xogħol tagħna huwa li, meta jkun hemm non-compliance ma' xi tgħid il-liġi, aħna nieħdu azzjoni.

Kif taraw iktar 'il quddiem, nista' nispjegalkom x'nagħmlu.

Aħna nagħmlu measurements perjodiċi, sew b'mod proattiv u sew meta n-nies iċemplulna u jitolbuna li nagħmlu dawn il-measurements.

In-nies li jċemplulna mmorru għandhom u nieħdu l-measurements minn fuq l-bjut, mis-sitting room tagħhom u minn fejn jitolbuna sabiex nieħdu l-measurements.

Dawn imbagħad nippubblikawhom.

Jekk tmorru fil-website tagħna, ssibu kull measurement li nieħdu.

Jekk taraw ukoll il-presentation tagħna, taraw kull site bil-measurements tagħna.

Pereżempju, jekk nieħdu l-measurements li għamilna fl-2010, fl-2011 u dawk li għamilna sal-aħħar tax-xahar li għadda taraw li, fl-2011, għamilna 201 planned measurements u 49 by request.

Dawn il-measurements dejjem nibagħtu kopja tagħhom lill-Health Department, lill-individwu li jkun talabna biex nieħdu dawn il-measurements, u npoġġuhom ukoll fuq il-website tagħna.

Pereżempju, fl-2011 minn 250, kien hemm 240 li kienu inqas minn 5% mil-livelli permissibbli, u 10 li kienu bejn 5% u 25%.

Din is-sena, minn 125, kien hemm 123 li kienu inqas minn 5%, u 2 li kienu bejn 5% u 25%.

L-iktar livell li lħaqna kien ta' 25% ta' dak li jgħid l-istandard.

CARMELO ABELA: Hawnhekk qed ngħidu li fl-2011 kien hemm għaxar darbiet li nqabżu ...

PHILIP MICALLEF: Mhux inqabżu, għax il-100 huwa l-limit.

Intlaħaq il-kwart tal-permissible level.

CARMELO ABELA: Smajna mingħand il-kumpaniji li qatt ma kien … (Interruzzjonijiet) Dan issa qed jiġi kkorroborat mingħandkom bħala Awtorità.

Jekk il-livell huwa 100, l-ogħla li qatt kellna kien ta' 25.

Kif taraw miċ-ċifri, minn din is-sena pereżempju, minn 125 kellna 123 li kienu inqas minn 5%, u kellna 2 li kienu bejn 5% u 25%.

CARMELO ABELA: Dawn kienu kollha assoċjati mal-antennae tal-mobiles?

Meta nieħdu l-measurements, aħna nieħdu ta' kollox u mhux nieħdu l-measurement ta' antenna waħda.

Nieħdu wkoll il-measurements ta' antennae oħra li jkunu fil-viċin, bħall-antenna tat-television.

Jiġifieri hawnhekk m'hawnx biss il-base stations.

Pereżempju, jekk immorru l-Għargħur, fejn għandek it-television antenna li qed tittrasmetti ...

MICHAEL GONZI: It-25% hija ta' kollox?

MICHAEL GONZI: Tanalizzawha?

PHILIP MICALLEF: Iva nanalizzawha, u meta taqbeż it-25% nitkellmu wkoll mal-operatur ħalli naraw x'hemm.

MICHAEL GONZI: Fuq dawk l-10 li sibtu over 25%, analizzajtu li kienu ġejjin mill-base stations?

MICHAEL GONZI: X'kienet il-ħsara?

PHILIP MICALLEF: Ma kienx hemm ħsara, għax il-livell huwa ta' 100.

MICHAEL GONZI: Għaliex fl-2011 għamiltu 201 planned measurements, u fl-2010 għamiltu 107?

PHILIP MICALLEF: Li ġara hu li żidna l-man power kif ukoll l-apparat.

Jiġifieri kienet kwestjoni ta' riżorsi.

MICHAEL GONZI: Il-133 test points, dawk ivarjaw kull sena, jew dejjem l-istess ikunu?

PHILIP MICALLEF: Għandna metodoloġija, u jekk in-network tal-operaturi titbiddel ħafna, jitbiddlu wkoll, però skont in-networks tal-operaturi.

MICHAEL GONZI: Bi ftehim mal-operatur, jew m'għandux x'jaqsam?

Fil-fatt, il-metodoloġija hija li aħna ma nitilgħux fuq il-bejt, għax jidhrilna li, jekk se ċċempel minn qabel, m'intix se tagħmel audit kif suppost.

Għaldaqstant, nipprovaw nagħmluha mill-post l-iktar viċin, u l-operaturi ma jkunux jafu, għax inkella dawn jistgħu jaqbdu u jniżżlu l-livell.

MICHAEL GONZI: It-test tagħmluh eżatt mal-antenna?

PHILIP MICALLEF: Din il-mistoqsija jista' jirrispondiha ħaddieħor.

MICHAEL GONZI: Ħalli nkompli l-mistoqsija.

Jekk, bejn wieħed u ieħor, għandek 200 antenna għal kull operatur, li tagħmel 133 test points ma taħsibx li huma ftit?

PHILIP MICALLEF: Inti qed taqbad ta' kollha.

Pereżempju, jiena noqgħod faċċata tal-ex-Sptar ta' Santa Katerina, fejn hemmhekk hemm xi erba' antennae.

Meta nagħmlu l-measurements hemmhekk, naqbdu ta' kulħadd.

ANTHONY ZAMMIT: Meta spjegalna l-inġinier qalilna li l-antenna is like a Mercedes Benz star, u mbagħad toħroġ il-waves f'forma ta' brunġiela.

U qalilna li eżatt taħt l-antenna se tkun zero.

ANTHONY ZAMMIT: Jekk se tibda mit-triq, għandek l-antenna u ħadt it-triq.

Jekk din se teħodlok hekk, your test point is underneath.

LONGINO DINGLI (Malta Communications Authority): Il-metodoloġija li wżajt tieħu into consideration il-popolazzjoni.

Inti qisu għandek grid u ksejt lil Malta u l-Għawdex biha.

Imbagħad, rajt fejn hemm l-iktar densità ta' nies, u hemmhekk erġajt żidt it-test points within the test points biex tirrifletti l-popolazzjonii densa li jkollok dawk in-naħat.

U allura, fl-għelieqi hemm inqas test points milli fejn joqogħdu n-nies.

Hemm ċerti affarijiet li jaffettwaw dawk ukoll u li, indirettament, dawk jistgħu jaffettwaw lin-nies.

PHILIP MICALLEF: Fuq dawn hemm standards u metodoloġija kif wieħed ikejjel.

THE CHAIRMAN: Sur Micallef, inti smajt x'kienet il-loġika li konna qegħdin ninkwetaw ruħna biha, jiġifieri jista' jkollok skola, u 50 metru 'l bogħod minnha jkollok antenna bit-tfal ta' dik l-iskola jkunu esposti għal perijodu kontinwu kuljum għal dik l-antenna.

Jista' ikollok ukoll familja li qed tgħix bit-tfal tagħha f'appartament ftit metri 'l bogħod minn antenna.

Allura l-kalkolu tar-radjazzjoni – mhux li ħadtu at one moment in time – akkumulattiva li qed ikunu esposti għaliha t-tfal mill-iskola, kif nistgħu nikkalkulawha?

Qiegħda tiġi kkalkulata din ir-radjazzjoni?

Qegħdin nikkalkulaw biex ma naqgħux taħt it-thresholds stabbiliti, jew biex naraw li, bil-grid li ħloqna, m'aħniex noħolqu l-possibilità ta' iktar cancer jew leukemia fuq it-tfal minħabba li qed ikunu aktar esposti għal din it-tip ta' radjazzjoni?

Dik hija l-preokkupazzjoni prinċipali tagħna.

PHILIP MICALLEF: Ħalli nirrispondi l-mistoqsija f'żewġ partijiet, u se nkompli nispjega kif isiru l-measurements.

Aħna ma mmorrux hemm b'dawn il-meters u naqbdu u nkejlu biss, imma naraw ukoll il-ħinijiet li fihom immorru nkejlu.

Fil-fatt, jekk tmur fl-10.00 a.m. f'Paceville mhux se jkollok ħafna nies li qed jużawh, u allura aħna nikkalkulaw il-massimu li jista' jkollok.

Dik hija l-ewwel parti, jiġifieri mhux naqbdu u nieħdu r-reading u nieqfu hemm, but we extrapolate to the maximum.

Ġieli mmorru filgħaxija nkejlu postijiet bħal Paceville fejn għandek ħafna nies jużaw il-mobile u li, f'dak il-każ, il-power ikun għaddej mhux ħażin.

Fuq il-parti l-oħra tal-mistoqsija, forsi jirrispondi aħjar l-Inġinier Longino Dingli.

LONGINO DINGLI: Min iċempilli u jkolli nispjegalu, nħobb inġib l-eżempju tal-ispeed camera.

Immaġina jien għandi speed camera, u għaddiet karozza minn quddiemi, u din ġiet clocked bis-60 kilometres per hour.

Imma mbagħad, x'ħin inħares lejn il-karozza, nara li din hija Ferrari u li kapaċi ttella' 300 kilometres per hour.

X'nagħmlu fir-rapport?

Fir-rapport dak is-60 intellgħuh għal 300, u niktbu 300 kilometres per hour.

Anke meta ngħoddu, ngħoddu x'kapaċi tagħmel dik il-Ferrari li rajna, u allura nieħdu l-maximum, li f'dan il-każ huwa l-maximum speed.

Aħna qegħdin nieħdu għall-maximum conditions tat-traffic għal kull frekwenza individwali.

Aħna mhux immorru hemm u jkollna t-total, bħallieku qisna morna fis-supermarket u jkollna itemised bill.

Mela aħna, għal kull frekwenza, sew tal-mobile, sew tat-television, sew tar-radio, eċċ, kull frekwenza ngħolluha, u mbagħad ngħoddu kollox flimkien, u nqabbluh mal-limit.

U hemmhekk fejn joħroġ il-5% jew it-3%.

THE CHAIRMAN: Hawnhekk nixtieq nagħmillek osservazzjoni oħra.

Bil-ħiliet tiegħek, kapaċi dak il-kalkolu tittraduċih f'possibbilità ta' kawża ta' mard?

Mela nistenna li r-risposta jieħdu ħsiebha l-Awtorità tas-Saħħa.

PHILIP MICALLEF: Importanti li nispjegalkom kif naħdmu, għax importanti.

MICHAEL GONZI: Ħalli nistaqsi mistoqsija dwar il-problema tal-frequencies.

It-25% u 5% hija magħmula minn frekwenzi differenti?

Jiġifieri jista' jkollok micro wave, eċċ …

LONGINO DINGLI: Jista' jkollok UNTS, il-GSM, ir-radio, it-television …

MICHAEL GONZI: Intom għandkom xi metodu kif dawn jitqassmu, u toħroġ persentaġġ tagħhom separati?

Jekk għandek din l-antenna, fejn tidħol fiha?

L-antennae għandek 1% ta' dawk it-25%?

LONGINO DINGLI: Fil-verità, l-ogħla reading kien 12%, u dan meta qed nieħdu l-worst case scenario.

MICHAEL GONZI: Imma mhux tal-antennae qed tgħid, imma ta' kollox?

LONGINO DINGLI: Iva, ta' kollox f'salt.

THE CHAIRMAN: Bniedem għalxiex jista' ikun exposed?

LONGINO DINGLI: Għal kollox, ovvjament taħt il-frekwenzi li tirregola l-Awtorità.

MICHAEL GONZI: Dawk it-25% li qed nikkalkulaw, fejn jidħlu l-antennae f'din l-equation?

LONGINO DINGLI: Inti trid bħala percentage?

MICHAEL GONZI: Bħala percentage ta' dawk it-25%, jekk tgħidli dak it-25% huwa kollu mill-antennae.

Imma, jekk issa qed tgħidli li l-antennae qed ikollhom 0.5% tat-25% ...

LONGINO DINGLI: Mela, bħala antennae jvarjaw minn 0.001% – li huwa negliġibbli – sal-ogħla wieħed, li kien ta' xi 10%.

MICHAEL GONZI: Jekk immur il-Mellieħa, u nara post li għandu erba' antennae ħdejn xulxin, u nidħol f'kamra f'dar, kemm se nsibu l-livell hemmhekk?

LONGINO DINGLI: Fid-dar kważi mhu se ssib xejn, għax il-livell se jkun negliġibbli.

MICHAEL GONZI: Allura l-microwave u l-mobile li jkunu qed jużaw?

LONGINO DINGLI: Għandek il-ħitan li jilqgħu, u huwa proprju għalhekk li aħna dejjem nieħdu l-kejl mit-triq, jew minn barra, jew minn fuq il-bejt.

MICHAEL GONZI: Dawk li jkunu eżatt ħdejn l-antenna m'għandhomx għalfejn jinkwetaw?

LONGINO DINGLI: Fid-dar se jkollok biss reflections, jiġifieri bħal meta, għall- ħabta ta' nofsinhar, għalkemm ma tkunx qed tara x-xemx, xorta waħda għandek id-dawl, għax dan ikun qed jirrifletti mal-ħitan ta' faċċata.

Bl-istess mod, inti tkun kapaċi tagħmel telefonata d-dar proprju minħabba dawn ir-reflections.

Again semmejt it-25%, filwaqt li l-100% huwa l-limit, f'dik il-kamra kemm hu l-percentage?

THE CHAIRMAN: Li t-tfal huma exposed, u jekk se jibqgħu għaxar sigħat exposed, x'inhu l-periklu tagħhom?

MICHAEL GONZI: Nassumu li għandi post bi tlieta jew erba' antennae, u jien qiegħed f'dik il-kamra, x'persentaġġ minn dawk il-100% hemm f'dik il-kamra?

LONGINO DINGLI: Forsi smajtu bil-volts per metre, u ġol-kamra l-aktar li se jkun hemm volts per metre huma dawk ġejjin mill-grid tal-elettriku, jiġifieri mit-toaster, mit-television, eċċ.

MICHAEL GONZI: Insiha l-grid, u agħtini biss tal-antenna, għax l-argumenti ta' dan il-Kumitat huma fuq l-antennae.

Meta tmur u tiċċekkja kamra, tista' tkun taf l-antenna kemm qed tagħti frequency, vultaġġ, EMF?

PHILIP MICALLEF: Kif rajna, dan dejjem ikun inqas mil-limit, u jkun 12%.

MICHAEL GONZI: Dik qed taħrabha, Sur Micallef!

PHILIP MICALLEF: Għaliex?

MICHAEL GONZI: Jien nixtieq li tgħidli jekk, minn dawk it-25%, għandix 0.001% mill-antenna, 3% mill-microwave, eċċ.

PHILIP MICALLEF: Jistgħu jvarjaw skont x'għandek fil-viċinanza, imma ejja neħduhom 100%.

Il-limiti xorta huma iktar baxxi minn dawn.

PHILIP MICALLEF: Skont, għax jekk tmur ħdejn substation, se ssibu mod u jekk …

MICHAEL GONZI: Ħalli nlesti l-argument tiegħi.

Jekk qed ngħidu 25%, li diġà huwa safe, imma inti qed tgħidli 0.001% ġej mill-antenna, u l-bqija ġej minn affarijiet oħra.

Allura l-argument tal-EMF u l-ħsara li jista' jagħmel jispiċċa, għax ma jagħmilx ħsara, hu x'inhu l-livell tal-frekwenza tal-antenna f'kamra?

PHILIP MICALLEF: Hemm postijiet fejn ma jkollok xejn.

(Interruzzjonijiet) Jista' jkun ukoll, imma m'għandekx electric grid viċin, u m'għandekx affarijiet oħra, jiġifieri jista' jkun il-maximum ukoll.

Jista' jvarja.

MICHAEL GONZI: L-Awtorità għandha l-attrezzar meħtieġ sabiex tkun taf minn fejn ġej?

Aħna nkejlu l-livelli, u l-kompitu tagħna huwa li dawn il-livelli kollha … Tinsewx li dawn kollha jagħmlu l-ħsara, kemm jekk ġejjin mill-microwave, kemm jekk ġejjin mill-mobile, kollha jagħmlu l-ħsara.

L-importanti hu li l-maximum ma jaqbiżx il-livell ...

MICHAEL GONZI: Jekk qed nitkellem fuq l-antennae, u l-ħsara tal-antennae għalija tfisser ħafna ekonomikament, irrid inkun naf jekk l-antennae humiex qed jagħmlu il-ħsara, u mhux il-microwave.

PHILIP MICALLEF: Onor. Gonzi, qegħdin nitkellmu fuq livelli li qatt ma qabżu ...

MICHAEL GONZI: Konvint minn dan, imma l-argumentazzjoni kollha hi li għandi 25% ta' din ir-radjazzjoni fil-kamra, u minnha għandi 24.99% ġej minn affarijiet oħra.

PHILIP MICALLEF: Trid tieħu każ każ.

Ejja ngħidu kollha - 100% - ġejjin mill-mobile stations.

PHILIP MICALEF: Eżatt, u that is the way li wieħed iserraħ moħħ in-nies.

Ma tistax toqgħod tgħidilhom għax dak ġej mill-microwave u dak ġej mit-television.

MICHAEL GONZI: Il-ħsieb tiegħi huwa li jekk għandi l-attrezzar meħtieġ biex inkun naf minn fejn ġejjin …

DR LUISA GAUCI BALUCI (Malta Communications Authority): Ir-rapport tagħna maqsum frequency frequency.

Inkunu rridu nagħmlu computation ibbażat fuqhom biss.

MICHAEL GONZI: Jekk hija possibbli, għaliex ma ssirx?

Kieku ssir din il-biċċa xogħol, lil dawk in-nies li qegħdin hemmhekk, aħna nistgħu nserrħulhom rashom u ngħidulhom li l-problemi tagħhom ġejjin mill-microwave, u mhux mill-antenna.

(Interruzzjonijiet) Hawnhekk qed nipprovaw nagħmlu argumenti intelliġenti.

THE CHAIRMAN: Nitlobkom sabiex tirrispettaw il-proċeduri tal-Parlament.

MICHAEL GONZI: Fhimtu l-punt tiegħi?

Aħna nagħmlu l-kalkoli, u nagħmluhom hekk.

MICHAEL GONZI: U tippubblikawhom?

Dawn qegħdin fuq il-website tagħna.

THE CHAIRMAN: Nixtieq ukoll spjegazzjoni biex inkun naf b'dak il-kalkolu fuq tal-mobile antennae, u anke tal-grid u l-microwave li għandna d-dar.

In-nies irridu nagħtuhom eżerċizzju sħiħ, u allura jekk nibagħtuk f'kamra partikolari biex tkejjel l-effett tar-radjazzjoni fuq tfal li jkunu exposed għal dik ir-radjazzjoni għal tul ta' ħin, x'effett jista' jkollha, ħalli nkunu nistgħu naraw jekk hemmx il-possibilità li jiġi kkawżat ċertu mard li qed jingħad f'ċerti rapporti.

MICHAEL GONZI: Ħalli nagħtik biċċa xogħol oħra.

Inti għandek limit, u allura minn 25% qed ngħidu 100%.

Jekk jaqbeż dak il-100%, x'se jiġrilu l-bniedem?

U għalxiex għamiltu dak il-limit?

IS-SUR MANUEL DELIA (Head of Secretariat – Ministeru għall-Infrastruttura, Trasport u Komunikazzjoni): L-ewwel nett, bħalma għamel iċ-Chairman tal-MCA, jien nillimita l-kompetenza tiegħi, li fil-verità hija limitata ħafna, għax il-kompetenza u r-responsabilità hija assenjata mil-liġi, u l-liġi tassenja l-għassa u r-regolamentazzjoni tas-settur tat-telekomunikazzjoni lill-Awtorità Maltija dwar it-Telekomunikazzjoni.

Jekk ma jimportax, nixtieq nesprimi l-ħsieb tiegħi fuq din id-diskussjoni.

Kull oġġett, minn martell sa ajruplan, fih element ta' riskju.

Kull oġġett fih element ta' riskju, u xejn mhu mingħajr konsegwenza.

Li jsir – u dan huwa l-iskop tan-normi u tal-istandards – hu li jkun hemm standards, li jkunu akkumulati maż-żmien bl-esperjenza u bir-riċerka fuq livell internazzjonali – u nissottolinea "konsiderazzjonijiet internazzjonali" – għax, kemm fuq regolamentazzjoni tas-safety tal-imrietel, kemm tal-ajruplani, kif ukoll tal-antennae tal-mobiles, Malta qatt ma jista' jkollha r-riżorsi sabiex tagħmel riċerka suffiċjenti u jkollha l-expertise suffiċjenti sabiex twieġeb il-mistoqsijiet rerum cognoscere causas, mhux biss x'inhuma u kif ngħassu l-istandards internazzjonali, imma għalfejn huma hekk, li hija l-aħħar mistoqsija tal-Onor.

Aħna li nagħmlu, u li nippretendu mill-awtoritajiet pubbliċi, huwa li dawn jassiguraw li dawk l-istandards internazzjonali, li huma biżżejjed biex iserrħulna rasna – mhux jeliminaw kull riskju, mhux jagħtu garanzija, imma jserrħulna rasna – li l-imrietel mhux se jweġġgħu lit-tfal, li l-ajruplani mhux se jaqgħu fuq it-tfal, u li l-antennae tal-mobiles mhux se jikkawżaw cancers lit-tfal, huma addottati f'Malta.

U, bl-istess standards ta' kif dawk l-istandards huma mgħassa – għax l-għassa tal-istandards hija parti mill-istandards – huma addottati b'mod sħiħ f'Malta.

Dan hu li nfittxu mill-Awtorità.

Naturalment, huwa interessanti għal kwalunkwe skop politiku u akkademiku li nkunu nafu għalfejn l-istandard hu kif inhu, li dejjem neżaminaw l-istandard huwiex suffiċjenti, li dejjem inkunu aġġornati ma' kif jinbidlu n-normi, minħabba li r-riċerka ġdida taf turi li dak li konna mingħalina tajjeb, illum m'għadux tajjeb.

Jekk pereżempju, nieħdu n-normi tal-avjazzjoni, li għandhom standards kumplessi ħafna, naraw li dawn jinbidlu ma' kull air crash li jkun hemm.

In-normi tal-emissjonijiet u r-radjazzjoni għandhom jinbidlu ma' kull riċerka li turi – jekk hemm riċerka li turi dan – li hemm bżonn li jinbidlu biex jeliminaw kemm jista' ikun ir-riskji li joħorġu minn din it-teknoloġija.

Aħna li naraw, bħala Gvern, hu li dawk l-istandards u dawk id-drawwiet internazzjonali jkunu aġġornati sal-aħħar minuta, u li l-infurzar tagħhom huwa addottat u qed isir.

Ir-riċerka li ġiet ippreżentata lilna mill-Awtorità Maltija tal-Komunikazzjoni, u li qed tiġi ppreżentata lilkom ukoll, turi li f'Malta nadottaw l-istandards internazzjonali, u li jiggarantixxu dak li jgħidu l-istandards!

Mhux iktar!

Jiggarantixxu dak li jgħidu l-istandards, bil-livell ta' riskju li jħallu l-istandards.

F'Malta, dawn huma nfurzati tajjeb dawk l-istandards, u mir-riċerka ripetuta li ssir skont dawk l-istandards f'Malta, dawk l-istandards ma niksruhomx!

Grazzi.

THE CHAIRMAN: Ikolli ngħid li ma naqbilx ma' kollox.

Ir-reazzjoni tiegħi hija waħda sempliċi: numru ta' snin ilu, ma konna naraw fuq l-ebda pakkett ta' sigaretti dak l-avviż li jgħidlek li t-tipjip joqtol, mentri llum narawhom.

Li kieku aħna forsi konna politiċi ftit iktar attenti, dak ir-regolament fuq il-pakkett tas-sigaretti konna nagħmluh għaxar snin ilu, u mhux ħames snin ilu!

U b'dan il-mod konna nagħmlu iktar ġid.

Aħna bħala politiċi, f'dan il-Kumitat, infittxu li nagħmlu l-iktar ġid possibbli, għax ladarba m'għandniex l-eżekuttiv tal-Gvern f'idejna, allura kapaċi nagħmlu ftit iktar riċerka politika fuq dak li qegħdin nagħmlu.

B'din l-evidenza f'idejna, minkejja li l-leġiżlazzjoni kulħadd irid jimxi magħha, aħna mhux niddubitaw mil-leġiżlazzjoni; imma, bħala leġiżlaturi, irridu inqajjmu interess biex ċerta leġiżlazzjoni, jekk ikun hemm bżonn, tiġi emendata kemm jista' ikun malajr.

Issa, jekk dawn huma fatti li ħadd mhu qiegħed imerihom, u jekk dan li qed taraw temmnuh … Hawnhekk qed taraw ritratt ta' radjazzjoni fuq ras ta' bniedem adult u fuq tifel ta' għaxar snin meta jkun qed jintuża l-mobile.

U grazzi għal dan ir-ritratt, jiena għedt lill-mara tiegħi sabiex ma tħallix il-mobile phone f'idejn it-tifel tagħna, għax dan jista' jagħmillu l-ħsara.

U forsi tagħmillu l-ħsara llum, u tagħmillu l-ħsara għada, jien nista' nevitalu milli jkollu xi ħaġa, jew inkella nista' nikkawżalu xi ħaġa.

Jekk dawn huma veri, intom bħala esperti – u hawnhekk nixtieq nara lill-Awtorità tat-Telekomunikazzjoni ..

(Interruzzjonijiet) Jien nixtieq li dan l-istess diskors li qed nagħmlu magħkom, meta jasal il-waqt nagħmluh ukoll ma' tas-Sanità.

Nixtieq narakom – b'kuxjenza ta' ġenituri u ta' nies responsabbli – toħolqu sitwazzjoni – fl-aħħar mill-aħħar, intom tibqgħu l-Awtorità tat-Telekomunizzjoni – fejn min jixtri mobile, jkollna kampanja nazzjonali bħalma għandna fuq it-tipjip, u li allura, fuq il-kaxxa tiegħu, jingħad ukoll li l-użu tiegħu mit-tfal jista' iweġġa'.

Aħna nixtiequ naraw li, xi darba, jkun hawn kampanja fejn l-operaturi jitkellmu iktar fuq x'jista' ikun l-effett tal-użu tal-mobile phones u x'jista' ikun l-effett tal-antennae fuq il-bjut tad-djar.

Jekk ma tkunux intom li tgħiduhom dawn l-affarijiet, m'hemm ħadd li jista' jgħidhom.

Li kieku kelli nagħmel proposta ta' emenda, kont ngħid li, minkejja li fl-Awtorità Maltija tat-Telekomunikazzjoni jeżistu inġiniera u għandha nies kapaċi, il-fatt li fiha m'hemmx nies mill-qasam mediku, qed noħolqu sitwazzjoni fejn, dawk li huma min-naħa medika qed jgħidu li huma mhumiex inġiniera, u dawk li ġejjin min-naħa tal-inġiniera qed jgħidu li huma mhumiex min-naħa medika!

U din qed toħloq sitwazzjoni li tista' taqa' between two stools.

B'hekk iċ-ċittadin jista' isib mankanza fuq min jista' josserva ċerta leġiżlazzjoni.

Nerġa' ngħid li, jekk dawn l-affarijiet huma minnhom, trid tittieħed azzjoni.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Sur President, hawnhekk inti tajt l-impressjoni li aħna ma nitkellmux mal-Public Health Authorities!

Imma dan mhuwiex minnu!

Kull rapport li jkollna nibagħtuh lill-Health u nitkellmu fuqu, sew lill-Unjoni Ewropea, id-DG Sanco u DG Info, u nistaqsuhom għall-parir tagħhom.

Ħalli nkunu ċari fuq din!

Huma qatt ma qalulna biex nagħmlu hekk jew biex nagħmlu hekk.

Aħna mal-Health nitkellmu.

U jien, bħala Awtorità li għandha x'taqsam mal-komunikazzjoni, l-expertise tiegħi huwa fuq il-komunikazzjoni u mhux fuq is-saħħa!

Veru li ommi u missieri kienu tobba, u anke n-nannu u l-bużnannu kienu tobba, imma jien ma nifhem xejn, u lanqas in-nies ta' madwari ma jifhmu.

Aħna inġiniera u nikkoperaw mal-Public Health Authorities fuq dawn l-affarijiet.

Jekk għada jgħidulna li dan l-istandard mhuwiex tajjeb u rridu nbiddluh, aħna mmorru nkejlu skont l-istandard il-ġdid!

Għalhekk, nerġa' intenni, li ma naħsibx li huwa ġust li jingħad li aħna qisna xi silos, u li ma nitkellmux.

La hija ġusta fuqna, u lanqas fuq il-Health.

ANTHONY ZAMMIT: Fil-fatt jien kont se nikkummenta fuq dak li hemm miktub fl-ewwel paġna tar-rapport tagħkom, fejn qed jingħad hekk:

Mela awtomatikament hawnhekk qegħdin tgħaddu l-ballun lill-Public Health Authorities.

Nieħu gost meta qed tgħidli li inti dejjem ikollok dik il-komunikazzjoni mal-Public Health Authorities, għax nixtieq li l-awtoritijiet f'pajjiżna jimxu id f'id għall-ġid tal-poplu.

Jien ma rridkomx taħsbu li aħna kontra tagħkom, but we have to play a bit the devil's advocate on both parts, għax quddiemna ġew nies li sabu l-wens fina.

Fil-fatt ma nixtiequx noħorġu minn hawnhekk u ngħidu li there is a grey area – bħalma għedna hawnhekk x'inhi d-differenza bejn il-possibilità u l-probabilità.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Naħseb li wieħed irid japprezza l-kompetenza ta' kull awtorità.

Fil-każ tagħna, l-kompetenza medika hija żero!

THE CHAIRMAN: Ma nistgħux naċċettawha!

MICHAEL GONZI: Ma nistax naċċettaha din … Li hemm limitu ta' 100 …

INĠ.

PHILIP MICALLEF: U din qatt ma qabżet it-12 s'issa ...

MICHAEL GONZI: Imma ma tafux x'jiġri jekk taqbeż il-100!

Ħalli nagħtik analoġija differenti.

Jekk jien nuża ultrasound machine fuq pregnant patient, ħadd ma jaf jekk din tagħmilx ħsara jew le.

M'hemm provi ta' xejn.

Madankollu, hemm il-guidelines li wieħed jista' jimxi magħhom.

Pereżempju, tieħux ultrasound biex tara biss wiċċ il-baby, tieħux ultrasound il-ħin kollu, kemm jista' ikun iddumx meta qiegħed tieħu ultrasound, u l-magna ssetjaha speċifikament.

Fost ir-raġunijiet li jagħtik jgħidlek li l-ultrasound jista' jgħolli t-temperatura taċ-ċelluli, eċċ. Jiġifieri għandek numru ta' raġunijiet għalfejn għandek toqgħod attent.

Issa intom fuq din il-100 – mhux intom bħala Awtorità, imma kull stakeholder – ħadd ma tana raġuni x'jiġri jekk tabqeż dik il-100!

Imma ma tiġix f'moħħok li tgħid għaliex 100?

THE CHAIRMAN: X'jiġri jekk tinqabeż il-100?

MICHAEL GONZI: X'jiġri jekk tinqabeż il-100?

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Jekk jasal 100, jintefa' mill-ewwel!

MICHAEL GONZI: It-temperatura taċ-ċelluli tal-bniedem se togħla m'ogħla s-smewwiet?

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Il-100 għandu safety margin skont l-ICNIRP.

Naf li intom … Ix-xogħol ta' kull entità kkonvinċini – ma nafx jekk dan jgħoddx għall-kollegi tiegħi wkoll – u naf li dawn jagħmlu xogħol tajjeb safejn jaslu l-istandards li għamilna aħna!

IS-SUR MANUEL DELIA: Sur President, hawnhekk forsi rrid niċċara misconception.

MICHAEL GONZI: Jistgħu jkunu ġejjin mill-Unjoni, u allura ma jkollok xejn?

IS-SUR MANUEL DELIA: Għalhekk enfasizzajt ħafna r-riferenza li għamilt għall-kuntest internazzjonali.

Jekk aħna nippretendu li qabel nagħmlu tal-emissions inkunu ...

IS-SUR MANUEL DELIA: … jew ikollna biżżejjed expertise li nifhmu fuq x'inhuwa dak il-livell li ma tistax tilħaq biex ma jkollokx konsegwenzi … (Interruzzjonijiet)

Kieku naqbdu dak li ġara f'pajjiżi oħra, ma kienx ikollna għalfejn nagħmlu dan il-Kumitat!

(Interruzzjonijiet)

THE CHAIRMAN: Aħna politiċi, u mhux nies tekniċi!

MICHAEL GONZI: Aħna politiċi, u rridu nirrispondu għal dak li jgħidulna.

THE CHAIRMAN: Mela hawnhekk kien hawn manager ta' network partikolari – mhux se nsemmi l-isem tal-kumpanija – li qalilna li l-ħaddiema li jistgħu jkunu exposed għar-raġġi tal-antenna ma jafx x'jista' jgħidilhom!

Jekk il-ħaddiem li jkun qed jaħdem quddiem antenna jaqbad idoqqlu l-apparat – forsi ħeba minni, imma ma naħsibx – ma jafx jgħidilhom x'għandhom jagħmlu l-ħaddiema tiegħu!

L-Onor.

Gonzi staqsih min jiġi espost x'irid jagħmel.

Dak li jkun irid imur l-isptar jew għand it-tabib?

U dan reġa' qallu li ma jafx.

Mela għandna inġiniera li jitħallsu l-eluf tal-ewro f'pagi, jobdu r-regolamenti u l-istandards, imma ma jafux x'jiġri jekk jinqabeż dak l-istandard!

Allura qegħdin ngħixu f'sitwazzjoni ta' possibilità ta' periklu, imma għax qegħdin nobdu l-istandards li xi ħadd impona fuqna għax huwa espert iktar minna, ma nafux x'jiġri jekk jinqabeż dak l-istandard!

Aħna qegħdin ngħixu fil-possibilità ta' time bomb, u ma nafux meta se tieħu din it-time bomb!

U lanqas nafu l-effett ta' din it-time bomb x'se jkun!

Mela fil-possibilità li jien għandi t-tfal li qegħdin jimirdu, imma għaliex s'issa qiegħed nobdi r-regolamenti li mhumiex jgħidu li hemm possibilità ta' mard, allura nħallihom jimirdu!

Jien għalhekk xtaqt li dawk li huma responsabbli mill-iskejjel ikunu preżenti magħna llejla ħalli, lkoll flimkien, minkejja li ħadd m'għandu l-kompetenza biex ikun jaf aktar minn dak li suppost ikun jaf, imma almenu nkunu konxji li jista' jkun hemm il-possibilità ta' kawża ta' mard.

U dan qed ngħidu biex l-affarijiet ikunu magħrufa!

L-Onor.

CARMELO ABELA: Wara tliet sigħat u nofs, ninsab daqxejn konfuż!

Ma nafx jekk dan huwiex minħabba l-għejja, jew minħabba xi ħaġa oħra.

Imma f'ħin minnhom smajt liċ-Chairman tal-MCA jgħid li dawn kollha jagħmlu l-ħsara, u allura nixtieq li dan l-istatement jiġi ċċarat.

Smajt lis-Sur Dingli jgħid li, mill-persentaġġi ta' 5% u 25%, huwa negliġibbli dak li joħroġ mill-antennae.

Fhimt ħażin jien?

INĠ.

LONGINO DINGLI: L-argument kien fuq ġewwa tad-dar.

Meta jċempilli xi ħadd għax ikun inkwetat u jgħidli biex nagħmillu indoor test, jiena ngħidlu li jekk nagħmlu indoor test se nkun qed nidħak bih, għax indoor mhu se nsib kważi xejn.

U għalhekk ngħidlu biex dan it-test nagħmluh fuq il-bejt – jekk għandu antenna faċċata tiegħu – għax dak huwa l-aktar post espost.

Meta nkunu fuq il-bejt, għandna meter ieħor u nfittxu l-iktar pożizzjoni fuq il-bejt fejn l-iktar li jkollna livell għoli.

Imbagħad minn dik il-pożizzjoni nieħdu l-itemised reading.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Pereżempju, kellna każijiet fejn ikollok antenna fuq post u mbagħad, maġenb dak il-post, jitla' bini ieħor, u allura jkollna nagħlqu dik l-antenna.

CARMELO ABELA: Kellna rappreżentanti minn kumpanija li qalulna li huma jpoġġu l-antennae skont konsiderazzjonijiet tekniċi, ġustament, biex ikunu jistgħu jieħdu l-massimu tagħhom.

U allura jgħidu li d-dar ta' Carmelo Abela qiegħda forsi fl-aktar punt minn fejn huma jistgħu jieħdu l-massimu, imma x'ħin jiġu jkellmuni jien nirrifjuta li nwaħħalha.

Għalhekk imorru għand il-ġar tiegħi, u dan jaċċetta.

Issa l-mod ta' kif taħdem l-antenna lkoll kemm aħna smajniha, u allura, ladarba l-ġar tiegħi aċċetta, jien m'għandi saħħa ta' xejn, għax għalkemm inkun irrifjutajt milli nwaħħalha fuq il-bejt tiegħi, il-ġar aċċettaha u wisq probabbli jien se nkun blajtu aktar.

Fuq dan il-punt, l-Awtorità tista' tidħol fiha din jew le?

Rigward il-famużi studji li semma' is-Sur Delia, meta qalilna li aħna nimxu mar-rakkomandazzjonijiet internazzjonali, jien m'għandix dubji li aħna nimxu magħhom.

Imma, bħalma llum qrajna kwotazzjoni minn studji li jgħidu li, fin-nuqqas ta' ċertezza, hemm bżonn li jsiru aktar studji eċċ., hemm studji oħrajn, li forsi ma ġewx ikkwotati illum, imma dawn jeżistu wkoll.

Tant hu hekk li l-Kunsill tal-Ewropa, li jagħmel rakkomandazzjonijiet li jinkludu l-maġġoranza tal-pajjiżi Ewropej, qal li għandna bżonn nieħdu aktar prekawzjonijiet u nagħmlu aktar studji, għax m'aħniex konvinti li dawk l-istudji li qed jiġu kkwotati mill-awtoritajiet kompetenti huma dawk biss.

Issa, r-raġunijiet għalfejn il-Kummissjoni Ewropea, il-World Health Organisation, eċċ, ħadu dawk l-istudji mhuwiex fil-kompetenza tagħna li nidħlu fihom, imma hemm studji oħrajn li juru ċerti ħsarat li qed isiru, speċjalment fuq it-tfal u fuq persuni li jbatu minn ċertu mard, u li kawża t'hekk, il-marda tagħhom qiegħda taċċellera aktar.

Issa tgħiduli li l-kompetenza tagħna mhijiex fuq l-istudji, u hawnhekk għandkom raġun.

Imma naħseb jien li, bħalma hemm studji mod, hemm studju oħra li juru mod ieħor.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Ħalli nirrispondik fuq l-ewwel mistoqsija tiegħek dwar il-ġar li jaċċetta l-antenna fuq il-bejt tiegħu.

Issa, mill-aħħar tas-sena l-oħra, għadda l-EU Telecoms Framework il-ġdid, u dan jagħtina l-poteri tal-infrastructure sharing.

Fejn qabel ma kellniex dawk il-poteri, issa, bl-EU Telecoms Framework, għandna dawn il-poteri.

Il-problema ma solvejnihiex, imma almenu, minn naħa tal-estetika, qegħdin nibdew nistudjaw il-possibilità li dawn jinbnew iktar 'il bogħod mill-villaġġ, u li dawn jibdew jagħmlu x-sharing tagħhom.

Din mhijiex xi ħaġa faċli.

U forsi l-MEPA jistgħu jikkonfermaw dak li qed ngħid għax, minn ftit tax-xhur lil hawn, kulmin irid jibni torri – li jaqbeż l-għaxar metri – irid iġib il-permess mingħand il-MEPA, u dawn it-torrijiet iridu jkunu jifilħu l-pannelli ta' kulħadd.

B'hekk ma nibqgħux nibnu waħda 'l hawn u waħda 'l hemm.

Fuq dak il-lat, qegħdin nippruvaw naħdmu, imma dik mhijiex se tnaqqas ir-radjazzjoni.

Fil-fatt, dik aktar hija xi ħaġa estetika, u hija xi ħaġa tajba wkoll għax ma jkollokx ħafna masts jiġru ma' kullimkien.

Madankollu, jekk inti se tmur taħt il-mast, xorta se jkollok ir-radjazzjoni.

CARMELO ABELA: Sur Micallef, ippermettili nagħmillek mistoqsija oħra.

Inti semmejt il-MEPA u l-Avviż Legali tal-għaxar metri li kien ippubblikat ftit ilu.

Kien hemm konsultazzjoni bejnkom bħala Awtorità u bejn il-MEPA?

X'inhi r-raġuni li l-MEPA jew min ħareġ l-Avviż Legali ffissa l-għoli ta' għaxar metri, u li sa għaxar metri jistgħu jeħlu fejn iridu?

DR LUISA GAUCI BALUCI: Bażikament, il-liġi tal-MEPA – u jistgħu jispjegawlkom huma stess, għax qegħdin hawn barra – tindika li, jekk torri huwa inqas minn għaxar metri minn roof level, m'għandux bżonn permess.

Hemm proċedura fejn l-operaturi jinnotifikaw lill-MEPA li se jtellgħu dan it-torri u jipproċedu.

U allura m'għandhomx bżonn permess.

Jekk it-torri huwa aktar minn għaxar metri, għandek full development permit.

THE CHAIRMAN: Kien hemm konsultazzjoni bejnkom u bejn il-MEPA?

Safejn nafu aħna, ma kienx hemm konsultazzjoni.

Imma kif għedtilkom, huma jistgħu jgħidulkom aktar, għax jarawha minn sitwazzjoni ta' estetika …

CARMELO ABELA: Din il-mistoqsija se nagħmilha wkoll lill-MEPA.

Imma filwaqt li l-MEPA hija kkonċernata mill-estetika, l-MCA mhux biss mill-estetika trid tkun ikkonċernata, imma anke fuq affarijiet oħra.

Issa li hemm dak l-Avviż Legali, are you concerned about it jew le?

Jekk mhux ikkonċernati, għiduli li m'intomx.

Issa li ħareġ dan l-Avviż Legali, kellkom xi reazzjoni għalih bħala Awtorità?

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Biex inkun għedt il-verità, aħna m'aħniex konċernati per se, imma qed nippruvaw naddottaw mudell – dak li semmejt qabel – tax-sharing, fejn issa li għandna l-poteri skond l-Unjoni Ewropea, se nipprovaw nagħmluhom.

Aħna qegħdin nipprovaw inġibu lill-operaturi flimkien, imma kemm jista' m'aħniex qed nużaw id soda.

Imma mbagħad, jekk ma jirnexxilniex, immorru bil-poteri li tagħtina l-liġi.

THE CHAIRMAN: Sur Micallef, ippermettili ħalli ngħid xi ħaġa.

Nixtieq li, dak li se ngħid, sħabi ma jaqblux miegħi, u nixtieq li jien żbaljat.

Intom titkellmu fuq ix-sharing tal-masts, imma ma nara l-ebda sharing bejn it-tlett awtoritajiet li suppost jagħmlu f'dan l-ambitu ta' responsabilità biex naraw li ċ-ċittadini tagħna jkollhom l-aħjar li jistgħu jkollhom, u li jkollhom l-inqas probabilità jew possibilità ta' mard.

Fl-istess ħin, ma nara l-ebda sharing bejn il-MEPA, l-MCA u s-Saħħa.

Jien se nispiċċa dan il-meeting, u mhux se nkun konvint li għandna tliet awtoritajiet li, meta jieħdu responsabilità li jiddeċiedu xi ħaġa … Imma kulħadd jiddeċiedi mill-punto di vista tar-responsabilità partikolari tiegħu!

Meta hawnhekk kellna l-operaturi, qalulna li huma jinteressahom mir-regolamenti imposti minn min tahom il-liċenzja, u daqshekk!

Issa intom jimportakom milli toħorġu l-liċenzja, u li toqgħodu – kif qal sewwa s-Sur Delia – għar-regolamenti ta' barra, u daqshekk!

Il-MEPA jimpurtahom mill-estetika, u daqshekk!

Skużawni, imma jien hekk qed nifimha l-affari, u nixtieq li jien żbaljat.

Dalwaqt se jkollna lil tas-Saħħa, u dawn se jgħidulna li huma jimpurtahom mis-Saħħa, mingħajr ma jafu x'inhuma l-kalkoli, għaliex huma mhumiex inġiniera!

Dawn se jgħidulna li huma tobba, u mhux inġiniera.

Imma allura kif tista' tara li l-istandards qed jinżammu?!

Jien nemmen – kif kien qed jgħid l-ewwel l-Onor.

Michael Gonzi – li l-istandards jinżammu mhux għall-gost, imma fihom infushom fihom sinifikat.

Nuqqas ta' health hazard ifisser xi ħaġa.

Imma għax intom inġiniera, ma tidħlux fil-qasam tas-saħħa, u allura, dak l-aspett inħalluh f'idejn tas-Saħħa.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Kif spjegajtlek aktar qabel, kull kejl li jsir nibagħtuh lis-Saħħa, u nagħmlu meetings mas-Saħħa fuqu.

(Interruzzjonijiet) Dan għamilnih kontinwament.

Kull biċċa artiklu li jiġi quddiemna fuq xi ħaġa, nibagħtuh lis-Saħħa, mmorru nkellmuhom, u nistaqsuhom x'jidhrilhom fuqha.

Jiġifieri ma naħsibx li huwa ġust meta ngħidu …

THE CHAIRMAN: Imma b'dak l-Avviż Legali, biex dak li jkun itella' arblu spiċċa d-DNO, u allura r-riskju li jista' ikun hemm spillage ta' radjazzjoni, li huwa responsabilità tiegħek li tarah dan, qed tgħidu li mhijiex f'idejkom, imma f'idejn il-MEPA.

U allura issa, lill-operaturi, l-MEPA fetħitilhom idejha.

INĠ.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Għax jien nista' inwaqqafha.

THE CHAIRMAN: Twaqqaf l-aċċess?

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Mill-ewwel jitwaqqaf!

THE CHAIRMAN: L-unika responsabilità li hemm fl-Avviż Legali hija li, fl-ODZ, ma jistax jagħmel mobile antenna, u dan jagħmlu xorta.

Jekk m'hemmx impatt viżiv, tista' tagħmlu bid-DNO.

U allura l-MEPA, dak li intom tirregolaw mil-lat ta' saħħa, għall-MEPA ma tirregolahx minn possibilità ta' mard, imma tirregolah biss minn possibilità ta' visual impact.

Mela ma jistax ikollna nuqqas ta' responsabilità fuq is-saħħa fi kwestjoni ambjentali!

Mela hawnhekk għandi lil xi ħadd li qed ifarfar mir-responsabilità tiegħu!

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Ħalli nispjegalek x'jiġri meta tittella' antenna ġdida.

Meta titla' antenna ġdida, għaxar metri jew inqas, l-operaturi jridu jagħmlu l-measurements u r-rapporti tagħhom.

Dawn imorru mbagħad għand il-Health, għand l-MCA, u għand il-MEPA.

Aħna rridu mmorru wkoll biex nagħmlu l-audit tagħna, u niċċertifikaw li dik l-antenna hija konformi.

Issa jien ma naħsibx li kulħadd għaddej qisu qiegħed fil-Wild West!

(Interruzzjonijiet) L-istudji tagħna qegħdin fuq il-website wkoll.

MICHAEL GONZI: Jiġifieri sakemm ikunu 100 jew inqas, kollox jgħaddi: imma qegħdin tgħidu x'jidhrilkom fuq kull rapport?

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Kif għedt qabel, hekk għadha.

Il-Health jgħidulna: 'Le, mhux 100 irridu li jkunu, imma 50.'

Aħna mmorru, u naraw li jkunu 50.

CARMELO ABELA: Sur Micallef, s'issa kien hemm wieħed biss mill-operaturi li qalilna li, qabel ma jagħmel l-istallazzjonijiet, jagħmlu t-testijiet meħtieġa.

Mela ejja ngħidu li kien hemm żewġ operaturi li għandhom l-antennae tagħhom.

Naturalment, l-MCA tmur u tagħmel il-measurements tagħha wkoll.

Imma, jekk jidħol it-tielet operatur f'dak il-post u jagħmel l-antenna tiegħu, mhux se jkun qiegħed jaqbeż dak il-livell?

Huma jagħmlu rapport lilkom, u mbagħad intom tmorru tiċċekkjaw dik l-antenna l-ġdida … Ma nafx jekk spjegajtx ruħi tajjeb.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Fil-fatt, ir-regolamenti jitkellmu b'mod ċar.

Ħalli nieħdu eżempju.

Inti diġà għandek il-Vodafone u l-GO li għandhom l-antennae tagħhom.

Warajhom daħlu l-Melita, u dawn jiddeċiedu li jridu jwaħħlu l-antenna tagħhom hemmhekk ukoll.

Jekk, bit-twaħħil tal-antenna tagħhom, se jaqbżu l-mija, dawn ma jistgħux iwaħħluha, imma jridu jsibu post ieħor.

L-aħħar wieħed li ġie m'għandux dritt li jmur iwaħħal f'dak il-post jekk hemmhekk se jinqabeż il-limitu.

CARMELO ABELA: Ippermettili ftit, għax aħna fir-rapport tagħkom rajna li waslu sa massimu ta' 25% ...

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Jien qed ngħid f'każ li jiġri hekk.

CARMELO ABELA: Għadna ferm 'il bogħod.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Imma, fil-każ li jiġri hekk, il-liġi tippermetti li jekk inti tkun l-aħħar wieħed, allura għandek tinqala' minn hemm.

CARMELO ABELA: It-tweġiba tiegħek kienet, f'każ li jiġri hekk, ma tħalluhomx hemmhekk.

INĠ.

CARMELO ABELA: Mhux għax kien hemm xi każ?

INĠ.

Kif għidtlek, il-każijiet li seħħew – li nqalgħu u tfejnihom – kienu meta kien hemm antenna fuq bini partikolari, li mbagħad tela' bini maġenbu, u dak il-bini ġie livell mal-washroom li fuqha kien hemm din l-antenna.

Min-naħa tagħna, dehrilna li jkun aħjar li nneħħuha, avolja l-kejl ma' kienx jeċċedi l-livell massimu.

Dak il-każ kien ġo Ħaż-Żabbar.

LONGINO DINGLI: Fil-każ ta' Ħaż-Żabbar, l-actual ma kienx jaqbeż il-100.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Imma xorta deherilna li għandu jintefa'.

INĠ.

LONGINO DINGLI: Jekk tippermettuli, xtaqt ngħid xi ħaġa la qed issemmu din tat-25% u 12%.

Qabel ġejt hawnhekk għamilt eżerċizzju fejn ħadt il-medja tal-emmissjonijiet tar-rapporti kollha u, fil-worst case scenario, l-ammont medju kien ta' inqas minn 1%.

(Interruzzjonijiet) Iva, dan jinkludi kollox.

MICHAEL GONZI: Tista' tkun iktar speċifiku fuqha din?

(Interruzzjonijiet)

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Iva, u dawn nippubblikawhom ukoll.

Issa, jekk intom jidhrilkom li tridu tagħmlu awditjar indipendenti fuq il-kejl li nagħmlu, we are more than welcome to help.

Ħalli nkunu ċari!

Jekk tridu serħan il-moħħ ...

THE CHAIRMAN: Aħna nagħmlu l-argumenti tagħna bħala politiċi, imma dawn nagħmluhom għax irridu li jkollna xi ħaġa aħjar.

ANTHONY ZAMMIT: Sur Micallef, f'wieħed mir-rapporti li bagħatnilkom kopja tagħhom, insibu diversi studji, fosthom wieħed li ħareġ f'April tal-2009, ieħor mill-European Environment Agency, ieħor mill-Parliamentary Assembly of the Council of Europe, li ħareġ f'Mejju tal-2011, ieħor min-New Russian Recomendations Against Cell Phone Use by Children, datat 19 ta' Mejju 2011, u ieħor mis-Seletun Scientific Statement tal-2011.

Dawn ġew mibgħuta lilna, u aħna ħassejna d-dover u r-responsabilità li ngħadduhom lilkom.

Issa, if you have such a good liaison mal-Public Health, tista' tgħidli jekk, min-naħa tagħkom, iddiskutejtux dawn ir-rapporti mal-Public Health?

U x'kien ir-riżultat?

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Mhux kollha, imma kien hemm li ġew diskussi mal-Public Health Authorities.

U anke, bħala membri ta' awtorità regolatorja, niltaqgħu kull xahrejn, bil-liġi, mar-regolaturi l-oħrajn kollha tal-Unjoni Ewropea.

INĠ.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Li s'issa m'hemm xejn x'jindika li m'għandhomx ikunu l-istandards ...

ANTHONY ZAMMIT: Qegħdin nitkellmu fuq il-Kunsill tal-Ewropea, jiġifieri ...

INĠ.

ANTHONY ZAMMIT: Fi kliem ieħor, qed tgħidilna li, meta jiġu huma, nistaqsu lilhom!

INĠ.

Mhux qed ngħid hekk.

Jien qed ngħidlek x'iddiskutejna.

Imma ma nistax ngħidlek jekk dawk humiex tajbin jew humiex aħjar mill-oħrajn.

ANTHONY ZAMMIT: Imma jekk iddiskutejtu, wasaltu għal xi rużultat!

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Iva, ir-riżultat kien li tad-WHO għadhom validi.

Dak huwa r-riżultat!

SUR MANUEL DELIA: Jien bħalkom nieħu in konsiderazzjoni l-perspettiva politika, għax jien ukoll m'iniex persuna teknika.

Fil-fatt aħna policy nagħmlu, u bħalkom naħseb li l-prudenza hija politika tajba.

Il-prekawzjoni tal-periklu hija politika tajba.

Li teżamina dejjem il-liġi li għandek biex tara jekk hijiex suffiċjenti u aġġornata hija politika tajba.

Jien nargumenta wkoll li hija politika tajba li tippromwovi t-teknoloġija, u li l-pubbliku jkun infurmat bil-prekawzjonjiiet li jittieħdu biex it-teknoloġija ma tagħmilx ħsara.

Li ma tostakolax it-tkattir tat-teknoloġija, u li tuża standards li, għalkemm ma hemm l-ebda standard li huwa universalment aċċettabbli, imma huwa standard li aktarx iqajjem l-ikbar fiduċja, għalkemm dejjem hemm ix-xettiċi fil-komunità.

Jien lanqas il-bużnanniet ma kelli tobba!

Fehmiet differenti u iktar aġġornati fil-qasam tal-mediċina naf li jiġu minn żmien għal żmien.

Naf ukoll li l-awtoritajiet tas-Saħħa jirreferu għall-pariri li tagħtihom il-World Health Organization rigward l-istandards.

Dejjem ikun hemm aktar prekawzjonijiet li jistgħu jittieħdu, jew li jistgħu jiġu rrakkomandati minn dak li jiġi rrakkomandat mill-World Health Organisation fir-rigward tal-kawtela u għall-prevenzjoni, imma li ma jkunux meqjusa mill-WHO, u allura mill-Awtorità tas-Saħħa lokali, bħala kawtela proporzjonata.

Mela, mingħajr ma nċekken l-eżerċizzju li qed tagħmlu, għax hawnhekk dejjem qegħdin nitkellmu fuq tfal, nixtieq nerġa' nagħmel l-analoġija li għamilt ftit ilu fuq l-ajruplani.

L-unika mod kif tiggarantixxi li ebda ajruplan ma jaqa' huwa billi tipprojbixxi l-avjazzjoni!

L-unika mod biex tiggarantixxi li ebda tifel ma jmut f'inċident tal-ajru huwa billi tipprojbixxi lit-tfal mill-avjazzjoni!

Dan huwa assurd, bħalma kien assurd meta bdew l-ajruplani, u kienu bdew jgħidu li kieku Alla ridna ntiru kien jagħtina l-ġwienaħ.

Teknoloġija ġdida ġġib magħha xettiċiżmu, u maż-żmien l-iżvilupp tal-istandards tas-safety jistimulaw aktar fiduċja f'dik it-teknoloġija u jitkabbar l-użu tagħha, mingħajr ma jeliminaw għal kollox ir-riskji minnha.

It-teknoloġija tal-mobile hija ġdida, bħalma kienet ġdida t-teknoloġija tal-ajruplani fl-1920.

L-istandards li jgħaddu maż-żmien jikkorreġu n-nuqqasijiet li wriet l-esperjenza fl-imgħoddi, u m'hemmx dubju li, maż-żmien, l-istandards tas-safety tal-mobile antennae jafu jinbidlu.

Jien naħseb li hija politika tajba li nkunu kawti, però li nieħdu l-istandards li tagħtina l-WHO fuq il-mobile antennae bħalma tagħtina l-WHO fuq it-tipjip u fuq x'ngħidu fuq il-pakketti tas-sigaretti … Issa dik mill-perspettiva politika.

Mill-perspettiva teknika, jien ma nistax inlum lis-Sur Philip Micallef li jgħidlek li 'xi tgħid il-WHO m'inix kompetenti li nifhem u li ninforzah, għaliex hemm ħaddieħor li huwa kompetenti.'

Imma mbagħad naħseb li, bħala klijent u bħala utent, l-assigurazzjoni li jagħtuni l-Awtoritajiet tas-Saħħa li l-istandards li qed isegwu u li qed jinforzaw huma dawk tal-WHO – għalkemm ma tistax teliminali kull forma ta' dubju li jista' jkolli, u d-dubju se jibqa' jiġi ppreżentat – lili tagħtini forma ta' fiduċja li almenu s-safety li huwa salvagwardat minna huwa n-normal fil-bqija tad-dinja.

CARMELO ABELA: Imma, Sur Delia, hemm ukoll rakkomandazzjonijiet tal-Council of Europe – issa forsi l-kumpaniji ma tantx jagħmlu sforz fuqhom, għax huma biss rakkomandazzjonijiet – li jgħidulek li, fin-nuqqas ta' ċertezza, għandna nkunu aktar kawti u nieħdu l-prekawzjonijiet meħtieġa.

Issa jien mhux qed immeri dak li qed tgħid inti jew dak li qed jgħid is-Sur Micallef, imma dawn qed jgħidu li, fin-nuqqas ta' ċertezza xjentifika, għalkemm hemm rapporti li forsi jmorru aktar 'il bogħod minn dan, imma jgħidulek biex inkunu aktar kawti… Allura r-rakkomandazzjonijiet tal-Council of Europe, għax huma rakkomandazzjonijiet, se narmuhom ...?

SUR MANUEL DELIA: Fl-aħħar mill-aħħar, anke tal-WHO huma rakkomandazzjonijiet, għax il-WHO ma tilleġislax.

L-istandard aħna nagħmluh f'leġiżlazzjoni, u nistgħu nagħżlu liema standard irridu bħala leġiżlazzjoni.

Li jkun perikoluż hu – mingħajr ma nidħol fil-mertu tar-rakkomandazzjonijiet tal-Council of Europe – li nieħdu l-iktar rakkomandazzjonijiet kawti possibbli, u fil-proċess nostakolaw it-tkattir tat-teknoloġija.

CARMELO ABELA: Ħadd mhu qed jgħid hekk.

Fil-fatt, fil-bidu tad-diskussjoni, għedna li aħna napprezzaw l-iżvilupp tat-teknoloġija, imma mbagħad, minħabba l-aspett tat-teknoloġija, ma nistgħux inwarrbu s-saħħa tal-bniedem għax, jekk nagħmlu hekk, inkunu verament irmejna kollox.

THE CHAIRMAN: Jien hawnhekk irrid nissostanzja dak li qed jgħidu sħabi, u nikkwota xi ħaġa minn dan ir-rapport li għandna.

Mela hawnhekk qed jgħidu hekk:

Dawn ma nistgħux nilleġislaw fuqhom, imma mbagħad, għaliex kellna min kien aktar kawt … Hawnhekk qed jgħidu hekk:

Mela għandna evidenza ta' entitajiet responsabbli li kapaċi joqogħdu fuq x'inhi tgħid il-WHO mingħajr ma jmeruha, u qegħdin jieħdu – dak li qed tgħid inti, Sur Delia – l-prekawzjonijiet sabiex, jekk jinqala' xi ħaġa, ikunu diġà on the forefront, għax ikunu ħadu deċiżjonijiet sabiex jiddefendu liċ-ċittadini tagħhom.

INĠ.

PHILIP MICALLEF: Aħna lesti li nikkollaboraw, jekk ikun hemm bżonn li l-affarijiet jinbidlu.

Imma nerġa' ngħid li mhux aħna minn rajna se naqbdu u nagħmlu l-istandards, għax il-kompitu tagħna hu dak li hu.

Jiġifieri aħna, jekk xi awtorità kompetenti tiddeċiedi li l-livelli għandhom ikunu tant, aħna nkunu minn tal-ewwel li ovvjament inbiddluhom.

Apparti minn hekk, aħna kull sena jkollna audit fuq l-operat tagħna mill-"A" saż-"Ż" mill-Unjoni Ewropea.

Dawn jiġu f'Ottubru / Novembru u jagħmlu an implementation report, li x'aktarx joħroġ fl-aħħar ta' Ġunju.

Waħda mill-affarijiet li jeżaminaw hija proprju l-public concerns fuq electromagnetic fields, u qed jimmoniterjaw il-leġiżlazzjoni tal-pajjiżi stati membri min-naħa tat-telekomunikazzjoni sabiex jaraw jekk humiex tajbin jew le.

Din hija l-Kummissjoni.

Meta tkellimna magħhom, qatt ma qajmu concerns magħna, u din hija xi ħaġa li ssir kull sena.

Jien nippretendi li, jekk hemm xi concerns mill-Unjoni Ewropea, jgħidulna fuqha, u jgħidulna biex nagħmlu hekk jew nagħmlu hekk.

L-istess bħalma jgħidulna biex nagħmlu hekk fuq it-tali ħaġa tal-mobile termination rates, fuq il-fixed line prices u affarijiet hekk.

Nerġa' ngħid li aħna lesti li nbiddlu u nagħmlu dak li hemm bżonn.

THE CHAIRMAN: Mela, nistennew mingħandkom l-eżerċizzju tekniku li bih, kif kien qed jgħid l-Onor.

Gonzi, tkunu tistgħu tagħtuna l-evidenza mqassma, u tgħidulna x'effetti jkun hemm ġo kamra, ħalli jkollna l-għarfien dwar l-effett tar-radjazzjoni minn fejn hu ġej fil-households tagħna.

DR LUISA GAUCI BALUCI: Nixtieq nirrispondi ftit fuq tar-Resolution tal-Council of Europe, għax irridu noqogħdu attenti x'nikkwotaw.

That was never adopted, and it was rebutted by the European Commission, jiġifieri noqogħdu attenti wkoll, għax anke l-presentations li saru, saru b'eżerċizzju ta' cut and paste minn rapporti oħra, li lanqas għandhom x'jaqsmu mal-base stations!

Jiġifieri noqogħdu attenti kif ninterpretawhom.

Intom qed taraw presentation quddiemkom, u ma tafux minn fejn ġejja l-informazzjoni, u m'għandkomx references!

(Interruzzjonijiet) Li jien ikolli informazzjoni ġo presentation li tittratta mobile phones, meta aħna qegħdin nitkellmu fuq base stations, ma naħsibx li hija l-istess ħaġa!

Tafu iżjed minni li fil-Parlament ikun hemm ħafna rapporti li jiġu ppreżentati, imma allaħares ir-rapporti kollha li jkunu ppreżentati lill-MEPs u fil-Parlament Ewropew jiġu kollha adopted.

Kif kien hemm ippreżentati fuq il-base stations, fuq il-mobile phones, fuq l-ajruplani u fuq kollox!

Għalhekk, nerġa' ngħid, li rridu noqogħdu attenti, u mhux naqbdu ngħidu li kien hemm rapport, u nieħduh f'moħħna bħala adopted, u li huwa xi policy tal-Ewropa.

CARMELO ABELA: Irrid niċċara minn xiex ikkwotajt.

Din hija rakkomandazzjoni tal-Council of Europe, u jien mhux qed ngħid li din hija xi direttiva tal-EU.

Jien għedt kemm-il darba li qed nikkwota mill-Council of Europe u li it's a recommendation.

Din sempliċement qiegħda tgħidlek li tistgħu tieħdu dawn il-prekawzjonijiet.

CARMELO ABELA: Fil-kas, għandna konflitt bejn l-EU Commission u l-Council of Europe.

Imma jien ma nistax ma ngħidx li l-Council of Europe taw riżoluzzjoni u li taw ir-rakkomandazzjonijiet tagħhom.

Issa, r-raġunijiet għalfejn il-Council of Europe wasal għaliha għandhom ukoll, bħalma għandhom il-Commission.

Imma ma nistax ma nistaqsix fuqhom, jew inkella ma ngħidx li nistgħu nieħdu prekawzjonijiet, ġaladarba hemm rakkomandazzjoni bbażata fuq ċerti studji li jagħmlu l-Council of Europe, fejn qed jgħidulna li, fin-nuqqas ta' ċertezza xjentifika, ejjew nieħdu aktar prekawzjonijiet.

Qed jgħidu xi ħaġa ħażina?

Kulħadd jaqbel li l-Council of Europe recommendations biss tagħmel.

CARMELO ABELA: Mhux qed ngħid li din tirrifletti fuq ix-xogħol tal-MCA, kif spjega ċ-Chairman u kif spjega kulħadd.

Hemm id-direttivi u l-leġiżlazzjoni ġejja minn barra, u intom qegħdin timxu magħha.

Fuq dan ħadd mhu qed jikkontesta dan il-fatt.

Dak huwa x-xogħol tal-MCA, u jien persważ li qed tagħmluh; imma ġbidt l-attenzjoni tagħkom fuq kif hemm dawn ir-rakkomandazzjonijiet, u jekk intom intomx lesti – persważ li tagħtu kashom – li you go one step further fuqhom.

THE CHAIRMAN: Grazzi.

Naġġorna din il-laqgħa għal data li għad trid tiġi mħabbra.

Fid-21.45 p.m., il-Kumitat aġġorna għal data li għandha tiġi kkomunikata iktar tard.